Wikipedia
papwiki
https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal
MediaWiki 1.47.0-wmf.9
first-letter
Medio
Spesial
Diskushon
Usuario
Diskushon usuario
Wikipedia
Diskushon Wikipedia
Fail
Diskushon fail
MediaWiki
Diskushon MediaWiki
Malchi
Diskushon malchi
Yuda
Diskushon yuda
Kategoria
Diskushon kategoria
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Atventista di Shete Dia
0
1431
195675
187765
2026-07-03T00:14:18Z
InternetArchiveBot
12063
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195675
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox organisacion | variante = c
| tipo = Denominashon religioso
| nomber alternativo = Seventh-Day Adventist Church
| logo =
| imagen =
| funda =
| fundado = Joseph Bates<br/>Ellen G. White<br/>James White<br/>[[J. N. Andrews]]
| funda_na = Battle Creek, [[Michigan]]
| ideologia = Presbiterio/episkopal
| sede = Silver Spring, [[Maryland]]
| presidente = Erton Köhler
| website = https://www.adventist.org
}}
E '''denominashon di Atventista di Shete Dia''' o simplemente '''Atventista di Shete Dia''' ta un komunidat religioso mundial ku tin su orígen den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. E denominashon ta basá riba un interpretashon [[protestantismo|protestant]] di [[beibel]], ku énfasis spesial riba e "di dos binimentu" (atventismo) di Kristu i e opservashon di sabatnan (djasabra ) komo día di deskanso i adorashon, segun e di kuater mandamentu den beibel.
E komunidat ta pone hopi énfasis riba bida di salú, enseñansa, i servisio komunitario, i e ta operá un ret global di skol, hospital, i organisashonnan di benefisensia. E tin mas ku 21 mion miembro mundialmente, na mas ku 200 pais.
== Karibe Hulandes ==
Riba e [[Islanan ABC]], e denominashon di Atventista di Shete Dia tin presensia desde komienso di [[siglo 20|siglo binti]], originalmente bou di Colombia-Venezuela Union Conference.<ref>[https://web.archive.org/web/20250322132239/https://encyclopedia.adventist.org/article?id=CC3Y Dutch Caribbean Union Mission], ESDA</ref> Na 1935 e Mishon di Antia Hulandes, a wòrdu formalmente inkorporá bou di e nòmber ''Advent Zendingsgenootschap''. E region aki a wòrdu reorganisá den 1989 den e Colombia Union i Venezuela-Antillean Union. Desde 2015 e mision ta strukturá bou di un propio organisashon regional: Dutch Caribbean Union Mission, ku ta kubri e islanan di [[Aruba]], [[Boneiru]], i [[Kòrsou]] i ta kai bou di e Divishon Interamerikano.
Na Kòrsou, e komunidat atventista ta aktivo ku iglesia, hospital i skolnan. Na Aruba i Boneiru tambe tin iglesia i skolnan ku ta sirbi e komunidat lokal.
{{multiple image
| total_width = 400
| direction = horizontal
| align = center
| image1 = Seventh-Day Adventist Church, San Nicolas, Aruba.jpg
| caption1 = [[Iglesia Adventista (Bernhardstraat)|Tempel adventista]] di aña 1936 na [[San Nicolas]], [[ Aruba]].
| image2 = BNA-DIG-MEINERS-0242 - San Nicolas - Padvinders bij 7th Day Adventist Church 631100 c.jpg
| caption2 = Padvindernan di Atventista di Shete Dia na [[San Nicolas]], [[Aruba]]
| caption_align= center
}}
{{Appendix}}
[[Kategoria:Kristianismo]]
m0820bu4u74nrml5k6aokgfwkk3t3wm
2007
0
2087
195678
178151
2026-07-03T08:05:17Z
Caribiana
8320
L.B. Smithbrug
195678
wikitext
text/x-wiki
{{Aña}}
'''2007''' ta un aña komun ku a kuminsá riba un [[djadumingu]] di e [[kalènder gregoriano]].
{| align="right"
|-----
| <small>[[Kalender 2007]]</small>
|}
== A sosodé ==
'''Yanüari'''
'''Febrüari'''
'''Mart'''
* [[6 di mart|6]] - E idioma [[Papiamentu]] ta bira [[idioma ofisial]] banda di [[hulandes]] i [[ingles]] na [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].
* [[28 di mart|28]] - A funda [[24ora]], e promé portal digital di notisia na [[Aruba]].
'''Aprel'''
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
'''Ougùstùs'''
* [[19 di ougùstùs|19]] - [[Orkàn Dean]] ta pasa den [[Laman Karibe]] i ta kousa morto di algun persona
* [[15 di ougùstùs|15]] - [[Teremoto]] ta kousa morto di 510 persona na [[Peru]]
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
'''Desèmber'''
* [[7 di desèmber|7]] - A inougurá ofisialmente [[L.B. Smithbrug]] na [[Kòrsou]]. E brùg di peaton ta nombrá na honor di [[Leonard Burlington Smith]] (1839–1898), eks-konsul [[Estadonan Uni di Amérika|merikano]] na Kòrsou i inisiadó di e konstrukshon di [[Koningin Emmabrug]].<ref name="CPA">{{Citeer web |url=https://curports.com/news/cpa-busy-repairing-the-l-b-smith-bridge/ |titel=CPA repairing the L.B. Smith Bridge |bezochtdatum=2026-06-30|datum=2014-09-16 |werk=curports.com |uitgever=Curaçao Ports Authority (CPA) |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20260413192148/https://curports.com/news/cpa-busy-repairing-the-l-b-smith-bridge/ |archiefdatum=2026-04-13}}</ref>
== A nase ==
'''Yanüari'''
'''Febrüari'''
'''Mart'''
'''Aprel'''
* [[10 di aprel|10]] - [[Prinsesa Ariane]]
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
'''Ougùstùs'''
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
'''Desèmber'''
== A fayesé ==
'''Yanüari'''
* [[30 di yanüari|30]] - [[Mundo Kemp]] (83), [[futbol]]ista internashonalista i atleta olímpiko [[aruba]]no.
'''Febrüari'''
'''Mart'''
'''Aprel'''
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
'''Ougùstùs'''
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
* [[28 di novèmber|28]] - [[Boeli van Leeuwen]] (85), eskritor [[Antias Hulandes|antiano]].
'''Desèmber'''
{{Appendix}}
[[Category:Aña]]
57bbsuwuqnbe1m7ptfmz9mn1atqe129
195679
195678
2026-07-03T08:06:54Z
Caribiana
8320
195679
wikitext
text/x-wiki
{{Aña}}
'''2007''' ta un aña komun ku a kuminsá riba un [[djadumingu]] di e [[kalènder gregoriano]].
{| align="right"
|-----
| <small>[[Kalender 2007]]</small>
|}
== A sosodé ==
'''Yanüari'''
'''Febrüari'''
'''Mart'''
* [[6 di mart|6]] - E idioma [[Papiamentu]] ta bira [[idioma ofisial]] banda di [[hulandes]] i [[ingles]] na [[Kòrsou]] i [[Boneiru]].
* [[28 di mart|28]] - A funda [[24ora]], e promé portal digital di notisia na [[Aruba]].
'''Aprel'''
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
'''Ougùstùs'''
* [[19 di ougùstùs|19]] - [[Orkan Dean]] ta pasa den [[Laman Karibe]] i ta kousa morto di algun persona
* [[15 di ougùstùs|15]] - [[Teremoto]] ta kousa morto di 510 persona na [[Peru]]
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
'''Desèmber'''
* [[7 di desèmber|7]] - A inougurá ofisialmente [[L.B. Smithbrug]] na [[Kòrsou]]. E brùg di peaton ta nombrá na honor di [[Leonard Burlington Smith]] (1839–1898), eks-konsul [[Estadonan Uni di Amérika|merikano]] na Kòrsou i inisiadó di e konstrukshon di [[Koningin Emmabrug]].<ref name="CPA">{{Citeer web |url=https://curports.com/news/cpa-busy-repairing-the-l-b-smith-bridge/ |titel=CPA repairing the L.B. Smith Bridge |bezochtdatum=2026-06-30|datum=2014-09-16 |werk=curports.com |uitgever=Curaçao Ports Authority (CPA) |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20260413192148/https://curports.com/news/cpa-busy-repairing-the-l-b-smith-bridge/ |archiefdatum=2026-04-13}}</ref>
== A nase ==
'''Yanüari'''
'''Febrüari'''
'''Mart'''
'''Aprel'''
* [[10 di aprel|10]] - [[Prinsesa Ariane]]
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
'''Ougùstùs'''
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
'''Desèmber'''
== A fayesé ==
'''Yanüari'''
* [[30 di yanüari|30]] - [[Mundo Kemp]] (83), [[futbol]]ista internashonalista i atleta olímpiko [[aruba]]no.
'''Febrüari'''
'''Mart'''
'''Aprel'''
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
'''Ougùstùs'''
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
* [[28 di novèmber|28]] - [[Boeli van Leeuwen]] (85), eskritor [[Antias Hulandes|antiano]].
'''Desèmber'''
{{Appendix}}
[[Category:Aña]]
7hktwgz77twioayxfy1vfe1n6883wlt
Andruw Jones
0
2110
195674
180263
2026-07-02T23:57:26Z
InternetArchiveBot
12063
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195674
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Andruw Rudolf Jones''' (☆ [[23 di aprel]] [[1977]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]) ta un eks-[[Beisbòl|pelotero]] profeshonal [[Kòrsou|kurasoleño]]. E tabata e di tres [[yu di Kòrsou]] pa hunga den [[Major League Baseball|MLB]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i e promé pa wòrdu inkorporá den e Hall of Fame di MLB.
== Bida ==
Jones a nase dia 23 di aprel 1977 na Kòrsou komo yu di Carmen i Henry Jones, un di e mihó peloteronan di e isla durante añanan sesenta i setenta di [[siglo 20]]. Su tata tabata su coach mas importante.<ref name="canon">{{citeer web|url=https://canoncuracao.cw/36-sport-klein-eiland-grote-sportlieden/|auteur=Etienne Sillie|titel=Sport – klein eiland – grote sportlieden- Andrew Jones|werk=Canon van Curaçao|datum= |bezochtdatum=2023-02-27|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211114214533/https://canoncuracao.cw/36-sport-klein-eiland-grote-sportlieden/|archiefdatum=14 november 2021|dodeurl=nee}}</ref>
Jones a kasa ku Nicole Derick i ta tata di tres yu. Su yu hòmber Druw Jones (2003) ta pelotero profeshonal, firmando na 2022 ku Arizona Diamondbacks.<ref>{{en}}[https://arizonasports.com/story/3219548/no-2-pick-druw-jones-arizona-diamondbacks-officially-agree-to-contract/ No. 2 pick Druw Jones, Arizona Diamondbacks officially agree to contract], Arizonasports.com, 23 di yüli 2022</ref> Jones ta biba na [[Georgia (estado)|estado di Georgia]].
== Karera ==
Jones a debutá dia [[15 di ougùstùs]] [[1996]] den [[Major League Baseball]] (MLB), unda el a hunga 17 temporada, mas tantu pa Atlanta Braves.<ref>{{nl}}[https://web.archive.org/web/20230327133429/https://www.sport.cw/curacao-hofleverancier-mlb/ Curaçao hofleverancier MLB], sport.cw (2 di sèptèmber 2017)</ref> E tabata, despues di [[Hensley Meulens]] i [[Ralph Milliard]], e di tres yu di Kòrsou pa hunga den MLB. El a hunga tambe pa Los Angeles Dodgers (2008), Texas Rangers (2009), Chicago White Sox (2010), i New York Yankees (2011 i 2012), i den liga [[hapon]]es Nippon Professional Baseball (NPB) pa Tohoku Rakuten Golden Eagles. El a hunga na [[Venezuela]] ku e ekipo Tiburones de La Guaira na 1996 i na 2009 den e liga profeshonal [[Repúblika Dominikano|dominikano]] ku e ekipo Las Águilas Cibaeñas.
Jones su parti mas fuerte ta su defensa den senter field. El a gana e ''Rawlings Gold Glove Award'' pa senter fieldernan tur aña for di aña 1998 te cu 2007. Jones a hunga den sinku All-star Game y a gana tantu e Hank Aaron Award y e Silver Slugger Award pa outfieldernan den aña 2005. Na 2002, e tabata e National League All-Star Final Vote winner. Pa temporada 2009 Andruw Jones a firma un kontrato di Liga Menor.[[File:Andruw Jones on March 2, 2013 (1).jpg|thumb|160px|Jones durante [[World Baseball Classic|WBC 2013]]]]
== Tim nashonal hulandes ==
Aunke Jones tabata desea di partisipa den e [[Tim nashonal di beisbòl hulandes|selekshon hulandes]] su agenda di weganan den MLB hopi biaha no tabata permiti esaki. Na 2006 e ta debutá den [[World Baseball Classic]] (WBC), sufriendo derota 8-3 kontra Puerto Rico. Pa di dos okashon e ta partisipa na WBC na 2023. Dos aña despues, na 2015, Jones ta wòrdu selekta pa e torneo Premier 12. Aki e ta hunga su ultimo weganan despues di a anunsiá su retiro komo hungadó.<ref>{{en}}{{citeer web|url=http://www.ajc.com/sports/baseball/andruw-jones-makes-official-retired/wfPdmgUKzurIEoxcSQI4pJ/|title=Andruw Jones makes it official: He's retired|auteur=David O'Brien|werk=ajc}}</ref> Desde 2017 el a pasa pa fungi komo "bench coach" di e tim di reino (''Koninkrijksteam'') durante e torneonan di WBC.<ref name="Fame"/>
== Distinshon ==
* e pelotero mas hoben pa bati homerun den Seri Mundial di Beisbòl.
* 1998-2007 - 10 glòf di oro
* 2000, 2002-2003, 2005-2006 - a partisipá na 5 okashon den MLB All-Star Game.
* 2005 - mas tantu homeruns den Liga Nashonal (51).
* 2005 - hungadó di Atlanta Braves ku mas tantu homeruns: 51 homeruns.
* 2005 - premio Hank Aaron.
* 2005 - premio Silver Slugger
* 2005 - luna di yüni i luna di ougùstùs: hungadó di luna.
* 2023 - el a wòrdu inkorporá den e Georgia Sports Hall of Fame.<ref name="Fame">{{nl}}[https://curacao.nu/andruw-jones-opgenomen-in-georgia-sports-hall-of-fame/ Andruw Jones opgenomen in Georgia Sports Hall of Fame], Curacao.nu, 27 di febrüari 2023</ref>
* 2026 - el a wòrdu inkorporá den e Hall of Fame di MLB.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/32315-eerste-curacaoenaar-in-hall-of-fame-mlb Eerste Curacaoenaar in Hall of Fame MLB][[Antilliaans Dagblad]] (20 di yanüari 2026)</ref>
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Jones, Andruw}}
[[Category:Hende]]
[[Category:Beisbolista]]
[[Category:Kòrsou]]
8n9kwlypguflkf9lfopeevszfyeug3d
Rina Penso
0
2775
195653
159138
2026-07-02T20:09:40Z
Caribiana
8320
/* Bida */ wikilink
195653
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox artista|variante = c
|nomber = Rina Penso
|alias = Gran Dama di Teatro
|imagen = Homenahe 2021 Rina Penso.jpg
|tamaño imagen = 270
|descripcion = Homenahe na Rina Penso na 'Teatro Luna Blou' (2021)
|nomber completo =
|fecha nacemento = [[26 di òktober]] [[1927]]
|luga nacemento = [[Kòrsou]]
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|nacionalidad =
|residencia = {{CUW}}
|educacion =
|mayornan = Maria Leocadia Maduro de Penso
|casa =
|yui =
|aña activo = 1960-2010
|ofishi = aktris, kantante
|genero =
|obra =
|distincion = {{NLD|bandera}} [[Orden di Oranje-Nassau]] (1972, 2012)<br>{{CUW|bandera}} [[Premio Cola Debrot|premio Colá Debrot]] (1982)<br>{{CUW|bandera}} [[Tapushi Literario|Tapushi di oro]] (2008)<br>{{CUW|bandera}} [[Krus di Mérito Kòrsou|Krus di Mérito]] (2021)
}}
'''Rina M.E. Penso''' (☆ [[26 di òktober]] [[1927]] na [[Kòrsou]]), tambe konosí komo ''Gran Dama di Teatro'', ta un èks-aktris i kantante [[Kòrsou|kurasoleño]]. E ta un di e aktrisnan mas renombrá di Kòrsou.<ref name="Rina">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Rina_Penso Rina Penso], Theaterencyclopedie.</ref>
== Bida ==
Rina Penso ta yu di Maria Leocadia Maduro de Penso i a lanta na [[Otrobanda]]. E tabata ámtenar trahando na [[Kranshi]]. Aktua i kanta tabata su pashon. E tabata pasa su tempu liber aktuando den komedia i tabata miembro di e kor miksto [[Orfeon Crescendo]].<ref name="gai">[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643910:mpeg21:a0064 Gai bieu ta traha soppi sterki], Amigoe (26 mart 1968). Rekuperá 01-11-2021.</ref> Despues el a pasa pa e kor Vivienne Frans i Kompania.
Su trayektorio artístiko den [[teatro]] i den sine ta inisiá na aña 1960 i ta kubri mas di sinku dékada. E ta kosechá su prome éksitonan ku su aktuashon den e obranan ''Laiza Porko Sushi'' (1960), ''Bai bini bon mi amor (Boeing Boeing)'' (1964) i ''Maribel'' (1966). Tur tres tabata obranan di repertorio mundial tradusí na [[papiamentu]] pa [[May Henriquez]]. Tambe na radio [[Curom]] e tabata gosa di popularidat pa su papel den e radionovela ''Mujeres de la Historia'' i e kuentanan di [[Luis Daal]].<ref name="gai"/> Na 1973 e tabata aktris invitá na [[Venezuela]] pa e obra ''El delito en la isla de las Cabras'' di Compañia Profesional de Teatro de Venezuela. E mesun aña e obra a ser presentá tambe na Kòrsou.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461371:mpeg21:a0122 Er is genoeg talent voor nationaal theater], Amigoe (10-08-1973). Rekuperá 02-12-2021.</ref> Komo aktris e tambe a presentá riba e escenario hulandes. Asina na 1990 el a aktua den un presentashon di [[John Leerdam]] i Ad van Kempen pa Theater Cosmic: ''Seis den Un / Zes in één''.<ref name="Rina"/> E obra aki tabata un sekuensia di seis monólogo ku, banda di Penso, tabata wòrdu interpretá pa Laura Quast, [[Diana Lebacs]], [[Anne-Marie Braafheid]], Norma Cova i Greta Trapenberg.
Na 1967 e ta kofundadó di [[Thalia]], un grupo di teatro amatùr den kual e tabata aktivo komo aktris.<ref name="Rina"/> Komo aktris el a aparesé tambe riba senario na [[Hulanda]]. El a skirbi tradukshon di literatura teatral na papiamentu. El a aktua den diferente pelíkula, entre otro ''Almacita di Desolato'' (1986) i ''Ava i Gabriel'' (1990) i den e pelíkula kòrtiku ''La Dama Blanca'' (2021), ku ta gana e premio internashonal di filmashon karibense durante Festival ‘Tales’na [[Canada]]..<ref>[https://curalink.com/nl/la-dama-blanca-short-movie/ Korte film La Dama Blanca], Curalink.com</ref>
Pa televishon el a aktua den ''Mi Yu ta Inosente'' (1972), ''Despensa, number robes'' (1981) i ''Hartelijke Groeten'' (1983, seri na Hulanda) i tambe den ''Famia Kibrá'' (1981, seri den tres edishon) i ''Boka Sanantonio'' (1989) bou direkshon di [[Pacheco Domacassé]]. Aktualmente Rina Penso ta forma parti di e grupo di teater: 'Ankrá na Otro'.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/een-kijke-bij-performance-groep-ankra-na-otro-aan-elkaar-gehecht/|auteur=Diana Lebacs|titel=Een kijkje bij performance-groep Ankrá na otro (Aan elkaar gehecht)|werk=Caraibisch uitzicht|datum=2021-07-18|bezochtdatum=2022-04-23}}</ref>
== Homenahe ==
Rina Penso a risibí vários premio den Karibe i [[Latinoamérika]], entre nan e [[Premio Cola Debrot|premio Colá Debrot]] (1982) i e [[Tapushi Literario|Tapushi di oro]] (2008). El a yega di wòrdu premiá komo mihó aktris na vários festival teatral, entre otro na [[Caracas]] (1971, pa su papel den ''Sorry, wrong number'') i Aruba (1976, pa su papel den ''The Typist'').
Na 1972 el a wòrdu kondekorá ku e medaya di oro i na 2012 promove pa Kabayero (''ridder'') den [[Orden di Oranje-Nassau]].<ref name="NTR"/> Dia 26 di òktober 2021 el a risibí e [[Krus di Mérito Kòrsou]] durante un homenahe den Teatro Blou na [[Otrobanda]]. Na 2017 el a risibí un rekonosimentu na Hulanda di Vereniging Antilliaans Netwerk.<ref name="NTR">''Gibbs, Natasha'' & ''Leidel-Schenk, Leonie'', [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2017/10/17/beroemdste-curacaose-actrice-ziet-theaterkunst-uitsterven-als-er-niet-snel-een-schouwburg-komt/ Beroemdste Curacaose actrice ziet theaterkunst uitsterven als er niet snel een schouwburg komt], Ret Karibense (17 oktober 2017).</ref> Durante e Curaçao International Film Festival Rotterdam di 2016 a strena un dokumental di su bida, titulá ''Mi ta hasi mi kos'', produsí pa Wilma Ligthart.<ref>[https://web.archive.org/web/20211101202035/https://www.filmhuisdenhaag.nl/agenda/event/mi-ta-hasi-mi-kos?fbclid=IwAR2gFXQ5WIM40iIRBRbccvzg10FYsZTwbElLYqJ24JSRhsezDf5W_7I6Or0 Mi ta hasi mi kos], Filmhuis Den Haag.</ref>
== Aktuashon ==
{| class="vatop"
| width=50% |
=== Obra teatral ===
* ''Laiza Porco Sushi'' (1960)
* ''Bai bini bon, mi amor (Boeing Boeing)'' (1964)
* ''Maribel'' (1966)
* ''Sorry, wrong number'' (1967, na [[ingles]])
* ''Gai bieuw ta traha soppi sterki'' (1968)
* ''Kani mi pa mi kani bo'' (1969)
* ''El Delito en la isla de las Cabras'' (1973, na [[spaño]])
* ''Porta Será'' (1973)
* ''Barku riba anker'' (1974)
* ''Kelki na Boka'' (1975)
* ''De Meiden'' (1975)
* ''The Typist'' (1976, na [[ingles]])
* ''Nos dianan perdi'' (1977)
* ''Kaster Pushi'' (1979)
* ''Seis den Un'' (1990)
* ''Hot Flashes'' (1993)
* ''Un Anochi Largu'' (2012)
| width=25 |
| width=50% |
=== Pelikula ===
* ''Almacita di Desolato'' (1986)
* ''Ava i Gabriel'' (1990)
* ''La Dama Blanca'' (2021)
| width=25 |
| width=20% |
|}
{{Appendix|refs|2=
{{References}}
;Link eksterno
*[https://www.imdb.com/name/nm0672334/ Rina Penso riba Internet Movie Database]
*[http://www.youtube.com/watch?v=ilvOUwPVA08 Video ku presentashon di Rina Penso na Premio Grotini 2007], [[Youtube]]
}}
{{DEFAULTSORT:Penso, Rina}}
[[Category:Ganador premio Cola Debrot]]
[[Category:Kondekorado Krus di Mérito Kòrsou]]
[[Category:Hende]]
[[Category:Aktor]]
1zyx5kj1uadpido1j7702ybtf4fquh4
1928
0
4231
195686
139082
2026-07-03T08:21:53Z
Caribiana
8320
195686
wikitext
text/x-wiki
{{Aña}}
'''1928''' ta un [[schrikkeljaar]] kuminsando riba un djadumingu riba e [[kalènder gregoriano]].
== A sosodé ==
'''Yanüari'''
'''Febrüari'''
'''Mart'''
'''Aprel'''
* [[7 di aprel]] – E tanker ''Chepita'' ta explotá den un dòk na [[Schottegat]] den e parti di [[Otrobanda]]. Shete persona ta fayese.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281298:mpeg21:a0037 Krantenarchief Koninklijke Bibliotheek]</ref>
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
'''Ougùstùs'''
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
'''Desèmber'''
== A nase ==
'''Yanüari'''
'''Febrüari'''
'''Mart'''
'''Aprel'''
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
* [[4 di yüli|4]] - [[Boy Rozendal]] (†2003), polítiko [[Kòrsou|kurasoleño]] i [[Lista di promé minister di Antias Hulandes|promé minister di Antias Hulandes]] (1977-1979).
'''Ougùstùs'''
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
'''Desèmber'''
== A fayesé ==
'''Yanüari'''
'''Febrüari'''
'''Mart'''
'''Aprel'''
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
'''Ougùstùs'''
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
'''Desèmber'''
{{Appendix}}
[[Category:Aña]]
hd7ko5uuc74mdqvtfnk0yqlspqp9vug
195687
195686
2026-07-03T08:37:17Z
Caribiana
8320
koningin wilhelminabrug
195687
wikitext
text/x-wiki
{{Aña}}
'''1928''' ta un [[schrikkeljaar]] kuminsando riba un djadumingu riba e [[kalènder gregoriano]].
== A sosodé ==
* no konosí - Na [[Willemstad]] e promé [[Koningin Wilhelminabrug]] ta bai den operashon, konektando e zonanan di [[Punda]] i [[Skalo]].<ref>{{citeer web|titel=Scharioo-brug|werk=[[Amigoe]]|datum=1928-06-09|bezochtdatum=2026-06-29|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281306:mpeg21:p002}}</ref>
'''Yanüari'''
'''Febrüari'''
'''Mart'''
'''Aprel'''
* [[7 di aprel|7]] – E tanker ''Chepita'' ta explotá den un dòk na [[Schottegat]] den e parti di [[Otrobanda]]. Shete persona ta fayese.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281298:mpeg21:a0037 Krantenarchief Koninklijke Bibliotheek]</ref>
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
'''Ougùstùs'''
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
'''Desèmber'''
== A nase ==
'''Yanüari'''
'''Febrüari'''
'''Mart'''
'''Aprel'''
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
* [[4 di yüli|4]] - [[Boy Rozendal]] (†2003), polítiko [[Kòrsou|kurasoleño]] i [[Lista di promé minister di Antias Hulandes|promé minister di Antias Hulandes]] (1977-1979).
'''Ougùstùs'''
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
'''Desèmber'''
== A fayesé ==
'''Yanüari'''
'''Febrüari'''
'''Mart'''
'''Aprel'''
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
'''Ougùstùs'''
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
'''Desèmber'''
{{Appendix}}
[[Category:Aña]]
pxru9lqsr3uyhcdqydh0bkjxienfmuj
195689
195687
2026-07-03T08:41:39Z
Caribiana
8320
195689
wikitext
text/x-wiki
{{Aña}}
'''1928''' ta un [[schrikkeljaar]] kuminsando riba un djadumingu riba e [[kalènder gregoriano]].
== A sosodé ==
* no konosí - Na [[Willemstad]] e promé [[Koningin Wilhelminabrug]] ta bai den operashon komo promé konekshon permanente entre [[Punda]] i [[Skalo]].<ref>{{citeer web|titel=Scharioo-brug|werk=[[Amigoe]]|datum=1928-06-09|bezochtdatum=2026-06-29|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281306:mpeg21:p002}}</ref>
'''Yanüari'''
'''Febrüari'''
'''Mart'''
'''Aprel'''
* [[7 di aprel|7]] – E tanker ''Chepita'' ta explotá den un dòk na [[Schottegat]] den e parti di [[Otrobanda]]. Shete persona ta fayese.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281298:mpeg21:a0037 Krantenarchief Koninklijke Bibliotheek]</ref>
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
'''Ougùstùs'''
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
'''Desèmber'''
== A nase ==
'''Yanüari'''
'''Febrüari'''
'''Mart'''
'''Aprel'''
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
* [[4 di yüli|4]] - [[Boy Rozendal]] (†2003), polítiko [[Kòrsou|kurasoleño]] i [[Lista di promé minister di Antias Hulandes|promé minister di Antias Hulandes]] (1977-1979).
'''Ougùstùs'''
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
'''Desèmber'''
== A fayesé ==
'''Yanüari'''
'''Febrüari'''
'''Mart'''
'''Aprel'''
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
'''Ougùstùs'''
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
'''Desèmber'''
{{Appendix}}
[[Category:Aña]]
d5p0gfdwsucjthzemph6o7ukpmlpduh
Major League Baseball
0
5685
195676
107604
2026-07-03T01:35:06Z
InternetArchiveBot
12063
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
195676
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Major League Baseball (MLB)''', den boka di pueblo '''Grandes Liga''', ta un organisashon di [[beisbòl]] profeshonal i ta esun mas bieu di e kuater liganan di deporte major profeshonal na [[Estadonan Uni di Merka|Merka]] i [[Canada]]. Un total di 30 ekipo ta hunga den e [[American League]] (AL) i e [[National League]] (NL), kua a operá komo ententidat individual for di aña 1901 i 1876 respektivamente. Na aña 2000 e dos liganan a uni bou di e nòmber Commissioner of Baseball. Tambe e organisashon ta maneha e liganan di minor league baseball, kual ta konsistí di mas o menos 240 ekipo ku ta afiliá ku e ekiponan major. Huntu ku e [[International Baseball Federation]], e liga ta maneha e torneo internashonal di [[World Baseball Classic]].
E promé ekipo profeshonal fundá tabata keda na [[Cincinnati]] i a keda fundá na aña 1869. E promé dekadanan di beisbòl profeshonal tabata wòrdu karakteristiká pa rivaldat entre ekipo i hungadónan ku frekuentemente tabata move di un ekipo pa otro òf di un liga pa otro. Den deporte di beisbòl e periodo promé 1920 ta konosí komo e [[dead-ball era]]; masha poko hungadónan tabata bati homerun durante e temporada ei. Beisbòl a sobrebibi un insidente konosí komo e Black Sox Scandal kual a sosede na e Seri Mundial 1919. E deporte a popularisá mas den e añanan 1920 i a sobrebibí temporadanan ferfelu manera e [[Gran Depreshon]] i [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. Korto tempu despues di guera, e barera di koló den beisbòl a keda kibrá pa Jackie Robinson.
Añanan 1950 i 1960 tabata un temporada di ekspanshon di e AL i NL i despues stadionnan nobo i yerba artifisial a sigui kambia e wega den añanan 1970 i 1980. Home run nan tabata domina e deporte durante di añanan 1990 i media a kuminsa diskutí uzó di [[steroids]] bou di e hungadónan di liga major durante añanan 2000. Na aña 2006 un investigashon produsí pa Mitchel Report a implika ku mayoria hungadó tabata uza supstansianan prohibí pa subi nan prestashon durante di partidonan.
Awendia MLB ta inkorporá trinta ekipo: bintinuebe ku ta keda den Merka i unu ku ta keda den [[Canada]]. Ekiponan ta hunga 162 wega kada temporada i 5 ekipo den kada liga ta avansa pa e torneo ku ta tuma lugá despues ku temporada sera. Esaki ta kulminá den e [[Seri Mundial]] (World Series), un torneo entre dos liga kaminda ku ta wak [[best-of-seven]]. E torneo akí ta data bek na aña 1903. Partidonan di beisbòl ta wòrdu transmití den henter [[Nort Amerika]] i tambe den varios otro pais mundialmente. Enkuentronan ta wòrdu transmití pa medio di televishon, radio i internet.
[[File:245parkNYC.jpg|thumb|right|Sede di Major League Baseball na 245 Park Avenue, [[Manhattan]], [[New York City]]]]
== Peloteronan di Aruba i Kòrsou ==
Prosedente di e islanan [[Aruba]] i [[Kòrsou]] tabatin i tin varios pelotero aktivo den Mayor League Baseball. E promé yu di Kòrsou pa debutá tabata Hensley (Bambam) Meulens na 1989; sigui pa Ralph Milliard na mei 1996 i Andruw Jones na ougùstùs 1996.<ref>{{nl}}[https://web.archive.org/web/20230327133429/https://www.sport.cw/curacao-hofleverancier-mlb/ Curaçao hofleverancier MLB], sport.cw (2 di sèptèmber 2017)</ref>
* [[Ozzie Albies]] - Kòrsou, 2017-presente
* [[Sherten Apostel]] - Kòrsou, 2020-2021
* [[Wladimir Balentien]] - Kòrsou, 2007=2009
* [[Roger Bernadina]] - Kòrsou, 2008-2014
* [[Xander Bogaerts]] - Aruba, 2013-presente
* [[Yurendell de Caster]] - Kòrsou, 2006
* [[Ivanon Coffie]] - Kòrsou, 2000
* [[Radhames Dijkhoff]] - Aruba, 1998
* [[Kenley Jansen]] - Kòrsou, 2010-presente
* [[Andruw Jones]] - Kòrsou, 1996-2012
* [[Jair Jurrjens]] - Kòrsou, 2007-2014
* [[Eugene Kingsale]] - Aruba, 1996-2003
* [[Calvin Maduro]] - Aruba, 1996-2002
* [[Shairon Martis]] - Kòrsou, 2008-2013
* [[Hensley Meulens]] - Kòrsou, 1989-1998
* [[Ralph Milliard]] - Kòrsou, 1996-1998
* [[Sidney Ponson]] - Aruba, 1998-2009
* [[Jurickson Profar]] - Kòrsou, 2012-presente
* [[Jonathan Schoop]] - Kòrsou, 2013-presente
* [[Andrelton Simmons]] - Kòrsou, 2012-presente
* [[Randall Simon]] - Kòrsou, 1997-2006
* [[Chadwick Tromp]] - Aruba, 2020
{{Appendix}}
[[Category:Beisbòl]]
4iwh4rpg57kpku9gmdqfh4gnywrwfrv
2016
0
6618
195683
179450
2026-07-03T08:16:27Z
Caribiana
8320
195683
wikitext
text/x-wiki
{{Aña}}
'''2016''' ta un "[[schrikkeljaar]]" ku a kuminsa riba un djabièrnè riba e [[kalènder gregoriano]].
== A sosodé ==
'''Yanüari'''
'''Febrüari'''
'''Mart'''
'''Aprel'''
* [[6 di aprel|6]] - A firma un Tratado entre [[Reino Hulandes]] i [[Fransia]] ku ta establesé ofisialmente e frontera marítimo entre [[Sint Maarten]] i e [[Sint Maarten (Fransia)|parti franses]] di e isla [[Sint Maarten (isla)|Sint Maarten]].
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
'''Ougùstùs'''
'''Sèptèmber'''
* [[26 di sèptèmber|26]] - Na [[Sint Maarten]] a tene elekshon pa [[Parlamento di Sint Maarten]].
'''Òktober'''
* [[5 di òktober|5]] - Na [[Kòrsou]], a tene elekshon pa [[Parlamento di Kòrsou]], despues ku a hala e fecha di 30 di sèptèmber pa motivo di menasa di maltempu dor di orkan Mathew.
'''Novèmber'''
* [[10 di novèmber|10]] - Gobernador [[Lucille George-Wout]] ta habri ofisialmente [[Prinses Amaliabrug]], un brùg riba [[Waaigat]] den sentro históriko di [[Willemstad]], [[Kòrsou]].
'''Desèmber'''
* [[11 di desèmber|11]] - Na [[Aruba]] a ser fundá e [[partido polítiko]] [[Pueblo Orguyoso y Respeta]] (POR), kual tabata aktivo te 2021.
== A nase ==
'''Yanüari'''
'''Febrüari'''
'''Mart'''
'''Aprel'''
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
'''Ougùstùs'''
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
'''Desèmber'''
== A fayesé ==
'''Yanüari'''
* [[25 di yanüari|25]] - [[John Booi]] (83), e promé presidente di [[parlamento di Aruba]]
'''Febrüari'''
'''Mart'''
* [[6 di mart|6]] - [[Virgilio Kock]] (76), arkitekto i polítiko [[aruba]]no.
'''Aprel'''
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
* [[23 di yüli|23]] - [[Rita Maasdamme]] (72), artista visual i folklorista [[Hulanda|hulandes]]-[[aruba]]no.
'''Ougùstùs'''
* [[7 di ougùstùs|7]] - [[Mito Croes]] (70), polítiko [[aruba]]no.
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
* [[15 di òktober|15]] - [[Jossy Mansur]] (82), editor, traduktor i eskritor [[aruba]]no.
[[File:Fidel Castro's funeral procession.jpg|thumb|250px|Entiero di Fidel Castro]]
'''Novèmber'''
* [[25 di novèmber|25]] - [[Fidel Castro]] (90), polítiko, revolushonario i diktador [[cuba]]no.
'''Desèmber'''
[[Category:Aña]]
j0ve42bh6u6ycu236a82ao58xc71jmj
Lista di minister plenipotensiario di Kòrsou
0
8541
195712
185550
2026-07-03T10:49:19Z
Caribiana
8320
Sidney Justiana
195712
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
E '''lista di minister plenipotensiario di Kòrsou''' ta un resúmen di e personanan ku a okupa e puesto di [[Minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] di [[Kòrsou]] desde ku e isla a atkeri e status di pais dia 10 di òktober [[2010]].
== Stashoná na Den Haag ==
{| class="wikitable vatop" style="text-align:center"
! Nomber !! Periodo !! Partido !! Gabinete
|-
| rowspan="3" |[[Sheldry Osepa|S.P. (Sheldry) Osepa]]|| rowspan="3" |10 di òktober 2010 - 12 di febrüari 2013|| rowspan="3" |[[Movementu Futuro Kòrsou|MFK]] ||[[Gerrit Schotte|Schotte]]
|-
|[[Stanley Betrian|Betrian]]
|-
|Hodge
|-
|[[Roy Pieters|R.A.M. (Roy) Pieters]]||12 di febrüari 2013 - 7 di yüni 2013||[[Pueblo Soberano|PS]]||Hodge
|-
| rowspan="3" |[[Marvelyne Wiels|M. (Marvelyne) Wiels]]|| rowspan="3" |7 di yüni 2013 - 23 di desèmber 2016|| rowspan="3" |PS ||Asjes
|-
|Whiteman I
|-
|Whiteman II
|-
|[[Eunice Eisden|E.M.D. (Eunice) Eisden]]||23 di desèmber 2016 -13 di aprel 2017||[[Partido MAN|MAN]]|||Koeiman
|-
| [[Leendert Rojer|L.A.B. (Leendert) Rojer]] || 13 di aprel 2017 - 29 di mei 2017 ||sin partido |||[[Gilmar Pisas|Pisas I]]
|-
| [[Anthony Begina|A.N.V. (Anthony) Begina]] || 29 di mei 2017 - 14 di yüni 2021|| [[Partido Alternativa Real|PAR]]
|[[Eugene Rhuggenaath|Rhuggenaath]]
|-
|[[Carlson Manuel|C.A. (Carlson) Manuel]] ||14 di yüni 2021 - 12 di yanüari 2026 ||rowspan="3" |MFK ||rowspan="3"|[[Gabinete-Pisas II|Pisas II]]
|-
|Errold (Joy) Bishop<br>(interino)<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260227/errold-bishop-nieuwe-gevomachtigde-minister Errold Bishop nieuwe gevolmachtigde minister], [[Antilliaans Dagblad]] (27 di februari 2026)</ref> ||4 di mart 2026 - 1 di yüli 2026
|-
|Sidney Justiana<ref>[https://nu.cw/2026/06/30/sidney-justiana-beedigd-als-nieuwe-gevolmachtigd-minister/ Sidney Justiana beëdigd als nieuwe gevolmachtigd minister], nu.cw (30 di yüni 2026)</ref> ||1 di yüli 2026 - presente
|-
|}
== Stashoná na Washington D.C. ==
{| class="wikitable vatop"
! Nomber !! Periodo !! Partido !! Gabinete
|-
| rowspan="1" | Jérôme Beeldsnijder || rowspan="3" | desde 1 di febrüari 2026<ref>[https://gobiernu.cw/nieuw/reintrodukshon-di-representante-di-korsou-na-washington-d-c/ Reintrodukshon di Representante di Kòrsou na Washington, D.C.], Gobièrnu di Kòrsou (6 di yanüari 2026)</ref>|| rowspan="1" | ||[[Gabinete-Pisas III|Pisas III]]
|-
|}
== Mira tambe ==
* [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Lista di minister plenipotensiario di Antias Hulandes]] (1955 – 2010).
{{Appendix}}
[[Category:Polítika na Kòrsou]]
p9quil2kspcjio4bweuedy09ucbdkhy
Usuario:Caribiana/Sandbox/Kladblok Curacao
2
8649
195604
195588
2026-07-02T16:31:30Z
Caribiana
8320
195604
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
Pending: [[Marshe Nobo]] - [[Tragalus]] - [[Salario minimo]] - [[Florin karibense]] (aanvulling) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Michelangelo Winklaar]] - [[PDVSA]] (aanvulling) - [[Antilliaanse Verffabriek]] - [[Francio Guadeloupe]] - [[Tula]] (aanvulling) - [[Medardo de Marchena]] (aanvulling) - [[Damen Shiprepair Curacao]]
----------------
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kaya
| nomber = Scharlooweg
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2/2
| caption_align = center
| image1 = Scharlooweg 102 (1).jpg
| caption1 = Scharlooweg 102
| image2 = Scharlooweg 106, balustrade front facade.png
| caption2 = Scharlooweg 106
| image3 = Scharlooweg 29, cornice decorations.png
| caption3 = Scharlooweg 29
}}
| pais = {{CUW}}
| area =
| poblacion =
| elevacion =
| tipo_division_adm = Zona
| division_adm = [[Skalo]]
| tipo_subdivision_adm= Bario
| subdivision_adm = De Zwaan / Sint Jago
| zoom = 13
}}
'''Scharlooweg''' ta un kaya den e zona di [[Skalo]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]].<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref> E kaya ta forma e wes'i lomba di e zona i ta kore paralelo na [[Waaigat]], konektando Skalo ku e área históriko di [[Punda]].<ref>https://whc.unesco.org/document/154358 </ref> E ta konosí pa su konsentrashon di mansionnan monumental ku ta data for di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] i kuminsamentu di [[siglo 20|siglo binti]].
==Historia i desaroyo==
Den siglo 18, e área di Skalo tabata skars poblá, ku algun edifisio kant'i Waaigat. Scharlooweg mes tabata un kaminda simpel. E kaya ta ekstendé den dos bario: De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref>
Den e di dos mitar di siglo 19, despues di ±1870, e kaya a desaroyá rapidamente. E mehorashon di e ekonomia di Kòrsou a permití komersiante, partikularmente di komunidat hudiu, pa sali for di Punda i traha kas grandi na Skalo. Durante un periodo relativamente kortiku Scharlooweg a bira un avenida residensial ku mansionnan luhoso na ambos banda.
E parselanan tabata hundu i amplio, ku kasnan ku patio interno, kurá grandi i dependensianan. Na banda sùit di e kaya, e terenonan tabata yega te na Waaigat te meimei di siglo 20, ora ku A.M. Chumaceiro Bulevar a wòrdu konstruí.<ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref>
Den siglo 20 i 21, Scharlooweg a pasa for di un área puramente residensial pa un zona di uso miksto. Awendia, e kaya ta konta ku ofisina, institushon públiko, galeria i negoshinan kreativo.
Scharlooweg ta forma parti di e área históriko di Willemstad, ku ta rekonosí komo Patrimonio Mundial pa [[UNESCO]].
==Arkitektura==
E edifisionan na Scharlooweg ta típiko pa e arkitektura kolonial di Kòrsou, konstruí entre ±1830 i 1900 ku un meskla di:
*estilo hulandes (gablenan, detaye dekorativo)
*estilo neoklásiko (simetria, kolumnanan, fachada monumental ku detaye dekorativo)
Hopi kas ta konstruí rònt di un patio interno i tin galeria. E kolónan kla i vibrante ta karakterístiko pa e kaya i ta kontribuí na e aparensia visual di e zona.
E kaya ta forma un di e kolekshonnan mas representativo di e estilo aki den Willemstad.
Un di e kasnan mas emblemátiko di Scharlooweg ta ''Bolo di Batrei'', situa na Scharlooweg 77.
El a wòrdu konstruí na 1917 dor di Elias Salomon Levy Maduro komo regalo di kasamentu pa su yu muhé.
E edifisio ta sobresalí pa su dekorashon elaborá i forma distintivo. Aktualmente, e ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].
Otro edifisionan notabel ta ''La Maria'', Scharlooweg 72–76 di e famia protestant Winkel i Scharlooweg 100, un kas grandi den forma di kubo di 1875.
{{multiple image
| total_width = 750
| border = infobox
| direction = horizontal
| caption_align = center
| image1 = Scharlooweg 29, fan shaped stairs.png
| caption1 = nr. 29
| image2 = De woonhuizen op nr. 31 en nr. 33 aan de Scharlooweg in Willemstad op Curaçao, Bestanddeelnr 252-7123.jpg
| caption2 = nr. 31 & 33
| image3 = Scharlooweg 75, seen from hill.png
| caption3 = nr. 75
| image4 = Scharlooweg 79.png
| image5 = Scharlooweg 51, front facade.png
| image6 = Voorgevel woonhuis Scharlooweg 138-140 - 20652472 - RCE.jpg
| header = Mansionnan na Scharlooweg
|header_align= center
}}
== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
* {{citeer web|url=https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf|titel= Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven|werk=Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed|plaats=Amersfoort|jaar=2024}}
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
*Bolo di Batrei (Kas di Bolo di Kasamentu): Situá na Scharlooweg 77, esaki ta e propiedat mas famoso riba kaya. Elias Salomon Levy Maduro a laga basha e edifisio original abou i remplas’é ku e villa neoklásiko elaborá aki, pintá na un manera orná komo un regalo di kasamentu pa su yu muhé na 1917. Aktualmente e ta albergá e Archivo Nashonal di Kòrsou.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorná den e kòrá di sanger di baka di e famia protestant Winkel, e kas neo-klásiko aki a wòrdu restourá ku hopi esfuerso dor di Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: Un ehèmpel impreshonante di un kas grandi den forma di kubo di 1875 ku ta konta ku un fachada dilanti simétriko, un tranké ku pilar, i daknan tradishonal ku stènt.
--------------
i tin e mansionnan mas grandi i luhoso di e zona. E edifisionan a wòrdu konstruí den estilo spañó rònt di un patio ku hopi biaha un fontein meimei.[2]
== Historia i deskripshon ==
Na fin di siglo 19, Scharlooweg a desaroyá for di un simple kaminda te un avenida ku kasnan lujoso na ambos banda. Sin embargo, posterior infrastructura, manera e oprit (kaminda di subida pa) di [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e bario.
E kaya ta pertenese parsialmente na e barionan De Zwaan i St. Jago.<ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref>
Scharlooweg is a notable street in Willemstad, the capital of Curaçao, which is part of the Caribbean Netherlands. This street is renowned for its collection of historic buildings, many of which date back to the late 19th and early 20th centuries. The architecture along Scharlooweg reflects the island's colonial past, with colorful facades and intricate detailing that are characteristic of Dutch Caribbean design. Scharlooweg is part of the larger Willemstad historic area, which is recognized as a UNESCO World Heritage Site. Visitors to Scharlooweg can enjoy a walk through history, observing the well-preserved structures that tell the story of Curaçao's cultural and economic development.<ref>https://mindtrip.ai/attraction/willemstad-curacao/scharlooweg/at-TiPIjfPZ Scharlooweg</ref>
--------------
In de 18e eeuw werden er ook villa’s meer richting het oosten aan het Waaigat gebouwd, ten zuiden van de Scharlooweg. Maar pas vanaf de tweede helft van de 19e eeuw ontstond de lintbebouwing met prestigieuze villa’s op riante kavels aan weerszijden van de Scharlooweg.
De kavels aan de zuidzijde grensden nog tot halverwege de 20e eeuw aan het Waaigat, totdat een weg rond Waaigat, de A.M.Chumaceiro Bouvelard, werd aangelegd. <ref name="Kern">[https://www.cultureelerfgoed.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/01/01/kernkwaliteiten-historisch-willemstad/Kernkwaliteiten+Historisch+Willemstad.pdf Kernkwaliteiten Historisch Willemstad: binnenstad en haven], Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort, 2024 riba enkargo di Ministerio VVRP Korsou</ref>
Pas na de verkaveling van grote particuliere terreinen aan de noordzijde van de Scharlooweg in de tweede helft van de 19e-eeuw ontstond een lintbebouwing aanweerszijden van Scharlooweg. Op de zeer diepe kavels werden riante villa’s met patio’s en bijgebouwen gerealiseerd met diepe voor- en achtertuinen.<ref name="Kern"/>
Doordat tegen het einde van de 19e eeuw de economie van Curaçao aantrok hadden Joodse kooplieden de
mogelijkheid om te ontsnappen aan het benauwde Punda. In korte tijd werd Scharloo verdicht en werden
nu ook aan de noordzijde van de Scharlooweg monumentale villa’s gebouwd in de neoclassicistische stijl.<ref name="Kern"/>
In Scharloo zijn veel monumentale villa’s in de neoklassicistische bouwstijl gerealiseerd:
(Scharlooweg 55, 1875).
{{Appendix}}
-----------------
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorant, i monumento restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Skalo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.<ref name=:"2"/>[8]
Den kaya grandi, Scharlooweg, i su ekstenshon, Bitterstraat, un representashon amplio di fasilidatnan di ofisina tambe por wòrdu opservá. Edifisionan di ofisina ku un funshon públiko ta inkluí E edifisio di Miami riba e Bitterstraat, i Unidat di Bario Kòrsou ta situá riba e Van Raderstraat. Riba e Scharlooweg tin e Prinses Wilhelminafonds Foundation, e Konsulado di Repúblika Bolivariano di Venezuela, Fundashon Monumentenzorg, un oficina di General Savings and Credit Cooperative Credit Union (ACU), Banco Central, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Departamento di Cultura & Educacion, i Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/>
== Edifisionan notabel den Scharlooweg==
Famous Mansions on Scharlooweg
*Bolo di Batrei (Wedding Cake House): Located at Scharlooweg 77, this is the most famous property on the street. Elias Salomon Levy Maduro had the original building torn down and replaced with this elaborate, ornately painted neoclassical villa as a wedding present for his daughter in 1917. It currently houses the National Archive of Curaçao.
*Scharlooweg 72–76 (La Maria): Adorned in the signature oxblood-red of the Protestant Winkel family, this neo-classical home was painstakingly restored by the Curaçao Monuments Foundation.
*Scharlooweg 100: A stunning example of an 1875 cube-shaped mansion featuring a symmetrical front facade, a pillared fence, and traditional hipped roofs.
== Sitio di interes ==
Algun lugá importante den Scharlooweg ta:
* [[Archivo Nashonal Kòrsou]] (''Bolo di Batrei''), Scharlooweg 77
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
Hendrik Muskus, better known as Shon Còchi, along with his wife Shon Annie and their seven children, moved into their newly built home in 1922. Muskus was very successful as a hardware store owner and actively involved in the Sociedad Bolivariana de Curaçao. He sold the building around 1950. Initially, it was still being used for residential purposes, but a few years later Pension Ida became more of a brothel than a boarding house. In 2002, the Curaçao Heritage Foundation bought and restored the building. It was returned to its original sober, grey color, paying homage to the Scandinavian roots of the Muskus family. In 2009, a branch of the Central Bank opened the coin museum in the building. It is currently in use as the office of the Electoral Council of Curaçao.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/scharlooweg-11/ Scharlooweg 011], curacaomonuments.org</ref>
en.wiki:''Bolo di Batrei'' (Bolo di Kasamentu) na Scharlooweg 77 ta e edifisio mas konosí di e kaya. Elias Salomon Levy Maduro tabata yiu di e fundadó di S.E.L. Maduro. Ora Deborah Rebecca, su yu muhé di 18 aña, a kasa, e edifisio original a wòrdu basha abou i remplasá pa un edifisio nobo ku plafonnan pintá elaborá. Dia 6 di yüni 1917, e dia di kasamentu, Bolo di Batrei a wòrdu duná na e resien kasánan komo regalo. Awendia, e edifisio ta sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]].[2]
{{Appendix}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8]<ref name=:"2">[https://www.curacao.com/en/activity/district-scharloo District Scharloo], curacao.com</ref>[15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalisá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat. Saliendo for di e orígen di e distrito komo un zona di plantashon di siglo 18 ku ta wòrdu usá pa agrikultura i konstrukshon di barku, e kaya a pasa den un transformashon signifikante meimei di siglo 19, evolushonando den un avenida residensial prestigioso despues di 1870 ora ku e komersiantenan elite di Kòrsou a kuminsá enkargá kasnan luhoso einan dor di sigurá e nesesidatnan di hora siguiente orkan devastador di 1877 den Pietermaai den serkania.[8][2][15]
Formá ku mas ku 20 kas grandi i pintá vibrantemente konstruí prinsipalmente entre añanan 1830 i 1900, Scharlooweg ta ehèmpel di e arkitektura kolonial tropikalá di Kòrsou, mesklando elementonan Baroko Hulandes manera gablenan kurvá i kornisanan orná ku karakterístikanan blanku neoklásiko manera kolumnanan blanku i boltu den tur tononan di hel, ros, bèrdè i blou pa reflehá lus di solo i kombatí e kalor tropikal. Notabel entre esakinan ta strukturanan originalmente propiedat di komersiantenan i bankeronan próspero, inkluyendo e impreshonante Kas Geel, un punto di referensia ku fachada geel ku ta simbolisá e herensia komersial di e distrito. E edifisionan aki, hopi bia situá riba plataformanan elevá ku patio i galerianan interno, ta resaltá e rikesa generá pa e ròl di Kòrsou komo un sentro di komersio hulandes den Karibe.[8][15]
Awendia, e kaya di mas o ménos 1 kilometer largu a bira un sentro orientá na peaton, ku ta konta ku tiendanan boutique, galerianan di arte, restorantnan, i monumentonan restourá reusá komo museo i kasnan di huéspet, posishonando esaki komo un trayekto turístiko klave denter di e fronteranan di Herensia Mundial di UNESCO di Scharloo i sostené e áreanan di revisashon kultural inisiativanan kreativo.[2][8]<ref name=:"3"/> Today, Scharloo stands as Willemstad's youngest colonial district, emerging as a vibrant hub for startups, art galleries, street art installations by local artists, and boutique eateries, while preserving its role in Curaçao's cultural and maritime heritage.<ref name=:"2"/><ref name=:"3"/>
Scharlooweg ta forma e lomba di e distrito di Scharloo na Willemstad, Kòrsou, sirbiendo komo su kaminda prinsipal i ta konektá e bario ku e área históriko di Punda otro banda di e entrada di Waaigat.
-------------
Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref>
{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
Aan de noordzijde van het Waaigat, op Scharloo, bestond de bebouwing omstreeks het midden van de vorige eeuw slechts uit enkele verspreid staande achttiende-eeuwse gebouwen, nagenoeg allemaal gelegen aan de zuidzijde van de huidige Scharlooweg, waarbij de percelen grensden aan het Waaigat. Na omstreeks 1870 nam de bouwactiviteit hier in snel tempo toe. In enkele tientallen jaren ontwikkelde Scharloo zich tot een vooraanstaande woonwijk waar vooral joodse kooplieden, die in het oude Punda hun winkels hadden, hun huis lieten bouwen. Aan beide zijden van de tot dan toe slechts als pad bestaande Scharlooweg verrezen de ruim en luxueus opgezette woningen. Evenals aan de Overzijde heeft ook op Scharloo de aanleg van de oprit naar de vaste Julianabrug een stedebouwkundige tweedeling gebracht in de wijk.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
=== Status di herensia mundial ===
Wijk van Willemstad riba e otro banda di Waaigat kontra Punda i Pietermaai. E poko kasnan mas bieu, ku tin biaha ta di siglo 18, ta na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i Scharlooweg. Banda di nr. 12 E sinku fraccionnan i No. 154 ta atrae atenshon spesífikamente No. 150 / 152, konosí komo Kas di Pachi De Sola. E edifisio, di propiedat di Stichting Monumentenzorg, despues di restorashon (arkitekto G.J. Manders) den uso komo Oficina di Estadístiko Sivil, Registro di Poblashon i Elekshon di e Teritorio Insular di Kòrsou. Den e kas aki ku un piso di aparensia di komienso di siglo XIX, e plan di plato kustumber a wòrdu ampliá ku un prefabrikashon di estilo peristilo riba e banda di kaminda ku ta konektá ku un vestibul sentral; riba e banda di Waaigat un trapi dobel ta hiba na e galeria di arko ku ta habri ku un fachada di palu ku a wòrdu koroná entre tragalusnan (''dakkapel'') ku fachadanan di punta. Riba e kaminda di Scharlooweg tin tambe un kantidat di kas di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]] ku ta situá na un lugá amplio, ku forma di blòk, ku òf sin planta i tin biaha ku ala di tras ku ta forma un hák, ku ta mustra detayenan karakterístiko pa e tempu di nan nasementu. Lamentablemente Scharloo a keda viola dor ku e ta sirbi komo ruta pa subi [[Koningin Julianabrug]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref>
Wijk van Willemstad aan de overzijde van het Waaigat tegenover Punda en Pietermaai. De weinige oudere, soms in oorsprong nog 18de-eeuwse huizen liggen aan de Van den Brandhofstraat, de Werfstraat en de Scharlooweg. Naast nr. 12 De vijf zinnen en nr. 154 trekt in het bijzonder de aandacht nr. 150 / 152, bekend als Kas di Pachi De Sola. Het pand, eigendom van de Stichting Monumentenzorg, is na restauratie (architect G.J. Manders) in gebruik genomen als Bureau Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen van het Eilandgebied Curaçao. Bij dit huis met verdieping van vroeg 19de-eeuws uiterlijk is de gebruikelijke plattegrond uitgebreid met een van een peristyle voorziene voorbouw aan de wegkant aansluitend bij een centrale vestibule; aan de Waaigatzijde leidt een dubbele trap naar de geopende bogengalerij met bekroonde voluutgevel tussen dakkapellen met puntgevels. Aan de Scharlooweg ligt ook een aantal ruim gesitueerde, deftige blokvormige huizen uit het eind van de 19de eeuw, al dan niet met verdieping en soms met haakse achtervleugels, die karakteristieke details tonen voor de tijd van ontstaan. Scharloo is helaas geschonden door de oprit naar de Koningin Julianabrug.<ref>[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref>
Na aña 1999 Scharloo a wòrdu poné riba e lista di Patrimonio Mundial komo parti di e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref>
In de hoofdstraat, de Scharlooweg, en in het verlengde ervan de Bitterstraat, is eveneens een
ruime vertegenwoordiging van kantoorvoorzieningen waar te nemen. Kantoorpanden met
een publieke functie betreft The Miami-building aan de Bitterstraat en aan de Van Raderstraat
zetelt Unidat di Bario Kòrsou. Aan de Scharlooweg zit Stichting Prinses Wilhelminafonds,
het consulaat van de Bolivariaanse Republiek van Venezuela, Stichting Mo<ref name="Buurt"/>numentenzorg,
een kantoor van de Algemene Spaar- en Kredietcoöperatie Credit Union (ACU), de Centrale
Bank, Feffik Interkrevo/skol di moda, Reda Sosial, Sentro Bolivariano, Dienst Cultuur &
Educatie en Stichting Reclassering Curaçao (SRC).<ref name="Buurt"/>
== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
--------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Afrohulandes''' òf hendenan hulandes pretu, ta hendenan hulandes di desendensia Afrikano Sub-Sahariano kompleto òf parsial. E mayoria di hendenan Afro-Hulandes na Hulanda ta Afro-Karibense i ta originá for di e anterior i aktual teritorionan Ultramar di Sürnam i e eks Antia Hulandes; awor Curaçao, Aruba, Bonaire, Sint Maarten, Sint Eustatius, y Saba.
Tambe tin un poblashon migrante signifikante for di Cabo Verde, Ghana, Nigeria, Somalia, Angola, Eritrea, i otro komunidatnan afrikano di imigrantenan mas resien.
== Mira tambe ==
* [[Afrokaribense]]
* [[Afrokurasoleño]]
* [[Afroamerikano]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo= }}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Hulanda]]
-----------------
'''Francio E. Guadeloupe''' (Aruba, 1971) is een Arubaans-Nederlandse sociaal en cultureel antropoloog en ontwikkelingssocioloog. Zijn onderzoek richt zich op nationale identiteit, culturele diversiteit, religie, koloniale machtsverhoudingen en klimaatvraagstukken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Hij is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV) en de Universiteit van Amsterdam (UvA).
== Leven en werk ==
Guadeloupe werd geboren en groeide op op Aruba. In 1986 nam hij als zanger (“Surprise Kid”) deel aan een jeugdcarnavals- en calypsowedstrijd, waar hij de tweede plaats behaalde. Een jaar later nam hij opnieuw deel aan het calypsofestival voor volwassenen.
Op achttienjarige leeftijd verhuisde hij naar Nederland. Daar werkte hij als opbouwwerker en studeerde hij culturele antropologie en ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 1999 behaalde hij een masterdiploma in ontwikkelingssociologie. Zijn scriptieonderzoek richtte zich op Afro-Braziliaanse religies, waaronder candomblé en umbanda, in Rio de Janeiro en Salvador da Bahia (Brazilië). Naar aanleiding van dit onderzoek publiceerde hij twee boeken over Afro-Braziliaanse cultuur en religie.
In 2006 promoveerde Guadeloupe in de sociale en culturele antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. In zijn academische loopbaan was hij verbonden aan verschillende Nederlandse universiteiten.
===Academische loopbaan===
Guadeloupe was onder meer werkzaam als senior onderzoeker bij het KITLV. Hij diende gedurende vier jaar als president van de University of St. Martin (USM) op het bi-nationale eiland Sint Maarten/Saint Martin. Na de verwoestingen van orkaan Irma in 2017 werd de universiteit tijdelijk gesloten.
Zijn onderzoek richt zich op de manier waarop populaire opvattingen over nationale verbondenheid, culturele diversiteit, religieuze identiteit en mediavorming worden beïnvloed door koloniale erfenissen en mondiale economische processen. Hij publiceerde over sociale en culturele processen op onder meer Sint Maarten, Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazilië en Nederland.
In 2009 verscheen zijn monografie Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean bij University of California Press.
===Leerstoel Koninkrijksrelaties===
In 2024 werd Guadeloupe benoemd tot hoogleraar Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties, een leerstoel ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De leerstoel is ondergebracht bij het KITLV en de Universiteit van Amsterdam.
Zijn benoeming maakt deel uit van de instelling van twee nieuwe leerstoelen gericht op het Koninkrijk der Nederlanden, waarvan de andere leerstoel betrekking heeft op politicologie en bestuurskunde aan de Universiteit Leiden.
In 2026 aanvaardde hij het ambt met een inaugurele rede over Koninkrijksrelaties.
Onderzoek en thematiek
Guadeloupe onderzoekt onder meer:
processen van nationale en culturele identiteitsvorming
religieuze praktijken en popular culture in postkoloniale samenlevingen
koloniale racialisering en sociale ongelijkheid
klimaatverandering en maatschappelijke adaptatie in het Caribisch gebied
Hij is tevens betrokken bij onderzoeksprojecten naar duurzame en inclusieve oplossingen voor sociale adaptatie aan klimaatuitdagingen in het (Nederlandse) Caribisch gebied.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox persona | variante = a
| tipo = cientifico
| nomber = Francio Guadeloupe
| ofishi = antropologo social y cultural, sociologo di desaroyo
| imagen =
| descripcion =
| fecha nacemento =
| luga nacemento =
| fecha fayecimento =
| luga fayecimento =
| alma mater = [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] <br>[[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA)
| promotor =
| disciplina = antropologia cultural
| investiga = Caribe Hulandes, [[Latinoamérika|Latino America]]
| conoci pa =
| distincion =
}}
'''Francio E. Guadeloupe''' (☆ [[1971]] na [[Aruba]]), ta un antropologo, sociologo y Antianista Arubano-Hulandes. Su investigacion ta enfoca riba identidad, nacionalidad, religion, medio di comunicacion, racismo colonial y globalisacion, cu un interes special den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]] y [[Latinoamérika|Latino America]].
== Bida y carera ==
Francio Guadeloupe a nace y lanta na Aruba. Na 1986 el a participa bou di e nomber artistico "Surprise Kid" como cantante den e concurso hubenil di [[Calypso]] na [[Club Boneriano]], unda el a termina na di dos luga.<ref>{{citeer web|titel=Onder grote publieke belangstelling|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-01-22|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641607:mpeg21:p005}}</ref> Un aña despues el a bolbe participa den e concurso, version pa adulto: [[Aruba Caiso & Soca Monarch Festival|Aruba Calypso Contest]].<ref>{{citeer web|titel=Voor de calypso-wedstrijd|werk= [[Amigoe]]|datum=1987-01-26|bezochtdatum=2026-02-23|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641917:mpeg21:p005}}</ref>
Na edad di diesocho aña Guadeloupe a muda pa [[Hulanda]]. El a traha como opbouwwerker (trabou social di comunidad) y a sigui estudio di [[antropologia kultural|antropologia cultural]] y estudio di desaroyo na [[Universidat Radboud|Universidad Radboud]] na [[ Nijmegen]]. Na 1999, el a obtene e grado di [[maestria|master]] den sociologia di desaroyo, cu un tesis riba e cultonan Afrobrasilero ''Candomblé'' y ''Umbanda'' na [[Rio de Janeiro]] y [[Salvador|Salvador da Bahia]] ([[Brasil]]).
Na 2006 Guadeloupe a completa su doctorado (PhD) den antropologia social y cultural na [[Universidat di Amsterdam|Universidad di Amsterdam]] (UvA). Su trabou doctoral tabata relaciona cu e proceso di globalisacion y e buskeda pa pertenencia (“belonging”) den comunidadnan Caribense.<ref>https://framerframed.nl/en/mensen/francio-guadeloupe/</ref>
===Carera academico===
Guadeloupe a traha na diferente universidad grandi na Hulanda y ta afilia como investigado senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser nombra tambe profesor y investigado na Universidad di Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproximadamente) el a sirbi como presidente di University of St. Martin (USM) na [[Philipsburg]], [[Sint Maarten]]. Su periodo como presidente a keda termina despues di horcan Irma (2017), cu a forsa e cierre temporario di e institucion.
Den e periodo aki su investigashon tabata concentra riba:
* Nocionnan popular di pertenencia nacional.
* Diversidad cultural y identidad religioso.
* Influencia di capital global y racismo colonial.
* Representacion di berdad den medionan di comunicacion.
El a haci investigacion comparativo na [[Sint Maarten]]/[[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]], [[Kòrsou|Corsou]], Aruba, [[Saba]], [[Sint Eustatius]], Brasil y Hulanda.
Actualmente, su investigacion ta inclui estudio riba e reto climatico den Caribe Hulandes, cu un enfoke riba cultura popular y herensia cultural.
=== Catedra di Relacionnan di Reino ===
Na mei 2024, Ministerio di Asuntonan Interno y Relacionnan di Reino (BZK) di Hulanda a anuncia e establecemento di dos catedra nobo pa estudio di relacionnan di [[Reino Hulandes|Reino]]. [[Universidat di Leiden|Universidad Leiden]] y KITLV/Universidad di Amsterdam a wordo selecciona como institucionnan anfitrion y Francio Guadeloupe a wordo nombra como titular di e catedra ''Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties'' pa KNAW/KITLV/UvA.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk], Rijksoverheid (23 di mei 2024)</ref> Su discurso inaugural di aceptacion oficial di e catedra lo tuma luga dia 12 di mart 2026.<ref>[https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).</ref>
== Publicacionnan (seleccion) ==
*Francio Guadeloupe (1999). ''A Vida e uma Dança: the Candomblé through the lives of two Cariocas''. Nijmegen: CIDI.
*F. E. Guadeloupe & M. Milder (1999). ''Dansen om te Leven: over Afro-Braziliaanse spiritualiteit en cultuur.'' Heeswijk: Dabar-Luyten.
*F. E. Guadeloupe (2009). ''Chanting down the new Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean'' (The anthropology of Christianity). Berkeley, CA: University of California Press.
*F. E. Guadeloupe (2013). ''Curaçaoans on the question of home: the lure of autochthony and its alternatives''. Den: L. Lewis (Ed.), ''Caribbean sovereignty, development and democracy in an age of globalization'' (pag. 189-207). New York: Routledge.
*F. E. Guadeloupe & V. A. de Rooij (2014). ''Pimping and the deconstruction of the natural: a perspective from Saint Martin and Sint Maarten (SXM)''. Den: ''Women's Studies International Forum, 43'', 5-12
*F. E. Guadeloupe (2015, september 10). ''The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe''.<ref>{{Cite web|title = The New Black Peter is the Refugee washing up on the shores of Fortress Europe|url = http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|website = sxmislandtime.com|access-date = 2015-11-24|archive-date = 2015-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20151125121956/http://sxmislandtime.com/index.php/front-page-headliners/34071-the-new-black-peter-is-the-refugee-washing-up-on-the-shores-of-fortress-europe.html|url-status = }}</ref> ''Sint Maarten Island Times''
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Aruba]]
------------
Guadeloupe a traha na diferente universidatnan grandi na Hulanda i ta afiliá komo investigador senior na Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV). El a ser tambe profesor i investigador na Universiteit van Amsterdam.
Entre 2013 i 2017 (aproksimadamente) el a sirbi komo presidente di University of St. Martin (USM) na Philipsburg, Sint Maarten. Su periodo komo presidente a termina despues di hurakan Irma (2017), ku a forsa e sera temporariamente e institushon.
Su investigashon ta konsentrá riba:
Nocionnan popular di pertenensia nashonal
Diversidat kultural i identidat religioso
Influensia di kapital global i rasismo kolonial
Representashon di berdat den medio di komunikashon
El a hasi investigashon den Sint Maarten/Saint Martin, Kòrsou, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brasil i Hulanda.
Un di su obranan mas konosí ta:
Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009)
Aktualmente, su investigashon ta inkluí estudio riba reto klimátiko den e Karibe Hulandes, ku un enfoke riba kultura popular i herensia kultural.
Leerstoel di Reino-relashonnan
Na mei 2024, Ministerio di Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) di Hulanda a anunsia e establishemento di dos nobo leerstoelnan pa estudio di Reino-relashonnan. Universiteit Leiden i KITLV/Universiteit van Amsterdam a wòrdu selekshoná komo institushonnan anfitrion.
Dr. Francio Guadeloupe a wòrdu nombrá komo titular di e leerstoel Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties pa KNAW/KITLV/UvA.[4] E nombramentu aki a wòrdu aprobá pa e Consehonan di Bestur di e universidatnan involukrá.
Na 12 di mart 2026 el a aseptá ofisialmente e leerstoel ku un diskurso inaugural.
------------
* Guadeloupe, former dean of the University of St. Martin (USM),
* Francio Guadeloupe is a senior researcher and staff member of the KITLV. A Social & Cultural Anthropologist by training, Dr. Guadeloupe has worked at all the major universities in the Netherlands. He served for four years as the President of the University of St. Martin (USM), until hurricane Irma led to the temporary closure of the institution on the bi-national island of Sint Maarten and Saint Martin. He is currently the chair of the project ‘Island(er)s at the Helm: Co-creating research on sustainable and inclusive solutions for social adaptation to climate challenges in the (Dutch) Caribbean‘.
Guadeloupe’s principle areas of research have been on the manner in which popular understandings of national belonging, cultural diversity, religious identity, and mass media constructions of truth, continue to be impacted by colonial racisms and global capital. He has pursued these interests in his research and publications on social processes on the bi-national island of Saint Martin & Sint Maarten (St. Martin), Curaçao, Aruba, Saba, Sint Eustatius, Brazil, and the Netherlands. He is the author of the monograph, Chanting Down the New Jerusalem: Calypso, Christianity, and Capitalism in the Caribbean (University of California Press, 2009). Dr. Guadeloupe is currently embarking on a study of climate challenges in the (Dutch)Caribbean from a popular culture and cultural heritage perspective.
Francio Guadeloupe (Aruba, 1971) kwam op zijn achttiende van de Antillen naar Nederland. Hij werkte als opbouwwerker en studeerde culturele antropologie en ontwikkelingsstudies in Nijmegen en Amsterdam. Als antropoloog is hij momenteel verbonden aan de Universiteit van Amsterdam.
Ministerie van BZK vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk
Nieuwsbericht | 23-05-2024 | 16:19
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vestigt 2 nieuwe leerstoelen voor het Koninkrijk. Er komt een leerstoel politicologie/bestuurskunde en een leerstoel antropologie/sociologie.
De Universiteit Leiden en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde (KITLV), in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam (UvA), zijn geselecteerd als vestigingsplaatsen voor de leerstoelen. De Universiteit Leiden zal de leerstoel politicologie/bestuurskunde bekleden en KITLV/UvA de leerstoel antropologie/sociologie.<ref>https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/05/23/ministerie-van-bzk-vestigt-twee-nieuwe-leerstoelen-voor-het-koninkrijk</ref>
Leerstoelhouders
De Colleges van Bestuur van de UvA en de Universiteit Leiden hebben het voorstel tot de benoeming van hun kandidaat goedgekeurd. Sociaal en cultureel antropoloog, onderzoeker dr. Francio Guadeloupe wordt de leerstoelhouder Publieke Antropologie van Koninkrijksrelaties voor de KNAW/KITLV/UvA. Dr. Wouter Veenendaal, universitair hoofddocent Vergelijkende politicologie bij het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, wordt leerstoelhouder Democratische Vertegenwoordiging in het Koninkrijk voor de Universiteit Leiden. Hij zal bij het KITLV in Leiden worden gedetacheerd.
* [https://www.thepeoplestribunesxm.com/articles/francio-guadeloupe-officially-accepts-chair-of-kingdom-relations-with-inaugural-lecture-on-march-12 Francio Guadeloupe officially accepts chair of Kingdom Relations with inaugural lecture on March 12], The people's Tribune (18 di februari 2026).
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Guadeloupe, Francio}}
[[:kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
[[File:0100-Hoofdgebouw-Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Edifisio prinsipal di e Eksposishon]]
[[File:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
[[File:0119-Poppen in klederdrachten-Nationale tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898.tif|thumb|Popchinan ekshibí di Surnam i Antias den ekshibishon]]
[[File:Sassa, Mulatsche vrouw-Nationale Tentoonstelling Vrouwenarbeid 1898-4681-cropped.tif|thumb|Muhe mulato di Surnam na ekshibishon]]
'''''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''''' ta un publikashon na [[hulandes]] di 1898, kompilá pa Louis Constant van Panhuys, i publiká na okashon di e ''Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid'' (Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé) di 1898 na [[Den Haag]]. E publikashon tabatin komo meta pa informá e públiko hulandes, i hende muhé en partikular, tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e [[kolonia]]nan karibense, partikularmente [[Sürnam]] i [[Kòrsou i Dependensianan|Kòrsou]].
== Konteksto ==
E tomo a wòrdu publiká pa e komishon di Sekshon Antias, parti di e organisacion di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé. E eksposishon aki tabata tin komo meta pa hasi labor di hende muhé visibel i pone enfasis riba nan kontribushon sosial, tantu na [[Hulanda]] komo den su kolonianan ultramar.
Editor di e buki tabata L.C. van Panhuys (1869-1949), un alkalde hulandes i funshonario na Departamento di Kolonianan, kende a kompilá e diferente kontribushon i sketchnan. E publikashon a sirbi tantu komo un rekurso informativo komo un rekordatorio duradero di e partisipashon di Antias den e eksposishon.
E terminologia i deskripshonnan den ''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie'' ta reflehá e perspektiva kolonial i etnográfiko di fin di [[siglo 19|siglo diesnuebe]]. Konsepto i karakterisashonnan di gruponan di poblashon i ròlnan di género ta wòrdu konsiderá antikuá òf problemátiko den historiografia kontemporáneo. E artíkulo aki ta usa e terminologia aki solamente pa ilustrá e fuente original.
--
'''Muhénan na Antillas Hulandes''' a wòrdu publiká pa e Komité di Sekshon di Indianan Oksidental komo parti di e Eksposishon Nashonal di Trabou di Hende Muhé na Den Haag na 1898. E publikashon su propósito tabata pa informá hende muhé na Hulanda tokante e bida, trabou, i posishon sosial di hende muhé den e kolonianan di India Oksidental Hulandes, partikularmente Surinaçao.
E kompilashon i edishon di e kolekshon tabata kompletamente responsabilidat di Louis Constant van Panhuys, kende a trese huntu vários kontribushon i sketch den un solo obra amplio. Aunke a institui subcomisionnan na Surinam y Curaçao pa sostene e exposicion localmente y colecta materialnan, e contenido y structura di e coleccion ta completamente responsabilidad di Van Panhuys. E subkomishonnan asina a hunga un ròl organisatorio i ta prinsipalmente di importansia kontekstual pa e kuadro institushonal di e publikashon.
---
== Kontenido ==
E buki ta konsistí di vários kapítulo temátiko. E kapítulo di apertura ta duna konseho práktiko pa hende muhé [[Oropa|oropeo]] ku saliendo for di Hulanda kier establesé nan mes den e kolonianan di Karibe. E ta trata kondishonnan di bida, tareanan di kas i etiketa sosial.
E siguiente kapítulonan ta ofresé un deskripshon general di e teritorio, [[poblashon]] i kultura di Sürnam i e islanan di Karibe denter di e imperio kolonial hulandes.
Tambe e buki ta kontené datonan estadístiko riba enseñansa na Sürnam. Por ehèmpel, e ta menshoná ku na 1896 e kolonia tabatin 54 skol ku 7.139 studiante, inkluyendo 3.453 mucha muhé. Tambe ta pone atenshon na introdukshon di enseñansa obligatorio na 1877 i na inisiativanan manera e banko di spar pa skol, ku a keda introdusí na 1882.
=== Hende muhé den e kolonianan ===
Mayoria di e volúmen ta dediká na e posishon i aktividatnan di hende muhé. Lo siguiente ta wòrdu deskribí susesivamente:
* hende muhé di poblashonnan urbano i rural na Sürnam;
* hende muhé referí na nan den e publikashon komo Bush Negresses (awendia referí na nan komo hende muhé Maroon);
* hende muhé di komunidatnan indígena.
E outornan ta deskribí práktikanan di kuido, kriansa di yu, nutrishon i trabou, inkluyendo agrikultura, trabou di kas i komersio. Tambe nan a trata profesionnan di hende muhé manera edukadó, enfermero, labado di paña, komersiante, i portero.
== Resepshon ==
E publikashon a risibí resensianan positivo den prensa hulandes na 1898. Artíkulonan den korant a elogiá e obra komo informativo i aksesibel i a enfatisá ku e tabata kontené detayenan ku tabata poko konosí bou di e públiko hulandes. E revisornan a konsiderá e kolekshon un kontribushon eksitoso na e ophetivonan di e eksposishon, esta oumentá konosementu tokante labor di hende muhé i kompromiso sosial, inkluso pafor di Hulanda.
== Signifikado ==
E publikashon ta wòrdu konsiderá un dokumento kultural i sosial oportuno. E ta ofresé bista riba puntonan di bista kolonial riba hende muhé, trabou i kuido, i ta konstituí un fuente balioso pa investigashon riba relashonnan di género kolonial, práktikanan di kriansa i formanan di organisashon sosial di antaño na Sürnam i Kòrsou.
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Historia]]
-----
'''De Vrouw in Nederlandsch West-Indie''' was een boekuitgave bestemd voor [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]] in 1898, en welk inhoud bijeenverzameld werd door [[Louis Constant van Panhuys]].
== Achtergrond ==
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. van Panhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curacao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgave is de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
== Inhoud ==
In het eerste hoofdstuk wordt aan Europese dames die uit het moederland naar de West vertrekken, adviezen verstrekt, terwijl het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende Caribische eilanden. In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over de aard, de positie en de werkzaamheden van vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de bosnegerin en de Indiaanse vrouw.
{{Appendix}}
''De Vrouw in Nederlandsch West‑Indië'' is een bundel uitgegeven ter gelegenheid van de [[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], welke in 1898 in [[Den Haag]] plaatsvond. De bundel werd samengesteld door jhr. L. C. van Panhuys namens de West‑Indische Rubriekcommissie. De publicatie had een tweeledige doel: enerzijds de belangstelling van vrouwen in Nederland te wekken en te stimuleren voor de koloniën Suriname en Curaçao, en anderzijds als een blijvende herinnering aan de expositie zelf.
==Achtergrond==
Samenkomst en doel
De bundel is uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie, onderdeel van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. De redactie vond plaats onder auspiciën van jhr. L. C. van Panhuys.
Doelstelling:
*Vrouwen uit Nederland kennis laten maken met het leven en werk van vrouwen in de West-Indische koloniën.
*Een blijvende aandenken bieden aan het thema-onderdeel van de tentoonstelling.
📝 Inhoud
Hoofddeel I
Adviezen voor Europese vrouwen die overwegen naar de koloniën te verhuizen.
Hoofddeel II & III
Algemeen beeld van land, cultuur en bevolking in Suriname en diverse Caribische eilanden.
Specifieke portretten van vrouwen uit de koloniën
De Surinaamse ‘bosnegerin’ met details als borstvoeding en traditionele voedingspraktijken.
„…zij zoogt haar kind, maar geeft het ook bananenmeelpap (‘gongote’) zodat de baby zich niet meer kan bewegen …”
Van Panhuys vergelijkt deze gewoonte met Nederlandse vrouwen die jenever gebruikten om hun baby te kalmeren (p. 32).
De Indiaanse vrouw
Algemene positie en taken van vrouwen uit de volks- en plattelandsgemeenschappen, waaronder onderwijs, zorg en landbouw.
Beroepsleven van vrouwen
Vrouwen als onderwijzeressen, verpleegsters en vooral landbouwers — op plantages én eigen gronden.
Onderwijs in Suriname (1877 leerplicht, 1896: 54 scholen, 7.139 leerlingen, waaronder 3.453 meisjes).
Schoolspaarbank (geïntroduceerd 1882 – populair bij leerlingen).
Overige beroepen: wasvrouw, koopvrouw, lastdraagster.
==Belang van de publicatie==
Cultureel en sociaal document: biedt unieke, tijdgebonden inkijk in de levens- en arbeidsomstandigheden van vrouwen in koloniaal Suriname en Curaçao.
Voorlichting en propaganda: bedoeld om vrouwen uit de metropool te informeren én te werven voor verbinding met de koloniën.
Historische bron: waardevol voor onderzoek naar koloniale genderrollen, dagelijkse zorgpraktijken en vroege sociale interventies zoals onderwijs en spaarbanken.
==Suggesties voor afronding==
Overweeg nog een kort slot waarin je de publicatie plaatst in zijn tijdgeest (burgerlijke moraal rond 1900, koloniale verhoudingen, rol van georganiseerde vrouwenbewegingen).
-----
==Nabeschouwing==
=== Het perspectief van de vrouw in West-Indië ===
Hoewel De vrouw in Nederlandsch West-Indië werd samengesteld door jhr. Louis Constant van Panhuys en gericht was op bezoekers van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in 1898, biedt het werk ook waardevolle informatie over de beleving van arbeid, zorg en onderwijs vanuit het perspectief van vrouwen in de West-Indische koloniën, met name Suriname en de Nederlandse Antillen.
=== Zelfstandigheid en arbeidsethos ===
Vrouwen in de koloniën waren actief in de landbouw, zowel op plantages als op eigen grond. Ze verrichtten zwaar fysiek werk en droegen aanzienlijk bij aan de lokale economie. Volgens het boek schroomden deze vrouwen niet voor het "zwaarste werk" en was hun arbeid van onmiskenbaar belang voor het gezinsinkomen.[1]
=== Zorg en culturele tradities ===
De publicatie beschrijft ook moeders en zorgverleners, met onder meer aandacht voor het zogen en voeden van kinderen. Een voorbeeld is de bosnegerin, die naast borstvoeding gebruik maakte van traditionele pap zoals "gongote" om baby's te voeden. Dit gebeurde soms zo intensief dat baby's nauwelijks konden bewegen. Hoewel het lokale gebruik door koloniale autoriteiten werd afgeraden, toont het een zelfstandige vorm van zorg en kennis.[1]
=== Onderwijs en emancipatie ===
In Suriname werd al in 1877 leerplicht ingevoerd. Het boek noemt 54 scholen met ruim 7000 leerlingen in 1896, waarvan 3453 meisjes.[1] Vrouwen werkten als onderwijzeres en stimuleerden scholing, waarmee ze een centrale rol speelden in de opvoeding en intellectuele ontwikkeling van de gemeenschap.
=== Economische diversiteit ===
West-Indische vrouwen waren niet enkel werkzaam als landbouwers of onderwijzers, maar ook als wasvrouw, koopvrouw, verpleegkundige of draagster. Deze economische veelzijdigheid weerspiegelt hun belangrijke maatschappelijke rol.[1]
Ondanks de paternalistische toon biedt het boek een uniek inkijkje in het leven van vrouwen in de koloniën. Hun arbeid en maatschappelijke betrokkenheid verdienen erkenning als fundamenteel onderdeel van de koloniale geschiedenis.
== Bronnen ==
[1] L.C. van Panhuys, De vrouw in Nederlandsch West-Indië (1898). Uitgegeven door de West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Digitale versie beschikbaar via Delpher.nl.
----------
==[[Louis Constant van Panhuys]]<ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000903142:mpeg21:a00008|werk=Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage|titel=Wetenschap|datum=19 juli 1898</ref>==
[[Bestand:De vrouw in Nederlandsch Westindië (1898) (IA BNADIGKOSTBARE179).pdf|thumb|De Vrouw in Nederlandsch Westindië. Uitgegeven vanwege de Westindische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid. Bijeenverzameld door jhr. L.C. van Panhuijs.]]
De vrouw in Nederlandsch West-Indië, uitgegeven van wege de West-Indische Rubriek-commissie van de
[[Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid 1898|Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid]], bijeenverzameld door jhr. L. C. vanPanhuys.
De West-Indische Rubriekcommissie van de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid heeft een boekje uitgegeven, getiteld „De vrouw in Nederlandsch West-Indië”. Dit werkje, dat een heel aardig denkbeeld geeft van het leven en werken der vrouwen in de beide koloniën Suriname en Curapao, bestaat uit verscheidene schetsen, die bijeenverzameld zijn door jhr. L. C. van Panhuys. Het doel der uitgaveis de belangstelling in onze schoone West-Indische koloniën aan te wakkeren en de vrouwen, speciaal die betrekking hebben met West-Indië, op te wekken tot betere kennismaking met alles wat land en volk der koloniën betreft, terwijl het tevens een blijvende herinnering is aan het doel der tentoonstelling.
Het eerste hoofdstuk bevat eenige raadgevingen aan Europeesche dames die naar de West vertrekken, terwijl in het tweede en derde hoofdstuk een beschrijving wordt gegeven van land en volk van Suriname en de verschillende eilanden.
In het overig gedeelte van het werkje wordt speciaal gehandeld over den aard, de positie en de werkzaamheden der vrouwen. Achtereenvolgens krijgen we een schets van de vrouw uit het volk in Suriname, de boschnegerin en de Indiaansche vrouw.
Deze schetsen bevatten bijzonderheden, die stellig weinig of niet bekend zijn.
Zoo lezen wij op pag. 32, „de boschnegerin zoogt haar kind altjjd zelf, doch houdt er bovendien nog een eigenaardige voedingsmethode op na, die ook onder de beschaafde negerinnen nog wel in zwang is, hoewel bv. de politie te Paramaribo het tegengaat, het zoogenaamde K e m ti-p i k i e n. Het kind wordt dan namelijk zoo volgegoten met bananenmeelpap (gongote)
dat het zich niet meer kan verroeren en het buikje gespannen staat als een trom.” Wat de reden van deze meer dan overdadige spijziging is wordt niet vermeld, we veronderstellen dat het een middel is om de kleinen zoet te houden, zooals in ons vaderland sommige vrouwen uit ’t volk hun zuigelingen wel stil houden met een teugje jenever.
De laatste hoofdstukken zijn gewijd aan de werkzaamheden der West-Indische vrouwen. De vrouwen aldaar zijn hoofdzakelijk onderwijzeressen, pleegzusters of landbouwsters. De laatstgenoemden zijn natuurlijk het talrijkst. Deze landbouwsters werken op plantages of op hun eigen grondjes en zien niet op tegen het zwaarste werk.
Ook aangaande het onderwijs in de WestIndische koloniën bevat het boekje interessante mededeelingen. Reeds in het jaar 1877 is de leerplicht in Suriname ingevoerd. Deze kolonie bezat in December 1896 54 scholen met 7139 leerlingen, waarvan 3453 meisjes.
In 1882 heeft men in Suriname een schoolspaarbank ingevoerd, waarvan een druk gebruik wordt gemaakt.
Behalve door de reeds genoemde beroepen voorzien de vrouwen in haar onderhoud als waschvrouw, koopvrouw, lastdraagster enz.
Wij hopen, dat het boekje in veler handen moge komen en dat het moge bijdragen om de kennis te vermeerderen van onze, bij het publiek nog zoo weinig bekende West-Indische koloniën en vooral dat de vrouwen ook hier haar zegenrijken invloed zullen doen gelden en meewerken tot den bloei van deze schoone gewesten.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Ocho dia''' ta un antiguo rito di luto na Aruba, Kòrsou i Boneiru, ku ta sostene famia i amigunan di defuntu den nan proseso di luto.
Tabatin un tempu na Kòrsou i Boneiru ku e defuntunan tabata wòrdu rekordá no solamente ku un Misa, pero ku ocho dia di orashon, kanto, kuenta, i komunion. Pa ocho dia, e komunidat a reuní — no solamente pa yora, pero pa ofresé sosten. Famia i amigunan a wòrdu sostené den nan proseso di luto: ku orashon, kantika, rekuerdo i brasa, e alma di e defuntu tambe a wòrdu eskoltá pa e bida despues di morto. E ritual aki tabata wòrdu yamá Ocho Día.
Despues cu dera e defunto ta cuminsa cu e “ocho dia”. Esaki ta un periodo di luto di ocho dia, durante cua esnan cu a keda den luto ta reuni diariamente. Bou di guia di un intersesor, ta hasi orashon pa e defuntu i su sernan kerí. Un sirbishi di konmemorashon ta wòrdu tené 40 dia despues di e morto, i tambe anualmente riba e aniversario di e morto. Den Iglesia Catolico Romano, ademas di e dia di recuerdo anual aki, e famia por pidi un misa mensual pa e defunto.<ref>[https://www.rememberme.nl/inspiratie/blogs-van-judith-sandriman/rituelen-bij-een-begrafenis-op-curacao Rituelen bij een begrafenis op Curaçao]</ref>
De negendenacht (novena= Ninth Night) ceremonie op Jamaica toont overigens inderdaad overeenkomst met de curacaose "ocho dia".<ref><ref></ref>VOLKSKUNDE. "Amigoe". Curaçao, 05-09-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 19-12-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640155:mpeg21:p017</ref>
---
Er was een tijd op Curaçao en Bonaire waarin de overledene niet alleen werd herdacht met een mis, maar met acht dagen van gebed, zang, verhalen en verbondenheid. Acht dagen lang kwam de gemeenschap bijeen—niet alleen om te rouwen, maar om te begeleiden. De familie en vrienden werden ondersteund in hun rouwproces: met gebed, zang, herinnering, en omarming werd ook de ziel van de overledene begeleid naar het hiernamaals. Dat ritueel heette Ocho Día.
Dit ritueel, ontstaan uit de ontmoeting tussen Afrikaanse spirituele tradities en het katholieke geloof, was veel meer dan folklore. Het was een daad van geestelijke zeggenschap. Wat de kerk niet kon bieden, gaf de gemeenschap zichzelf: troost, structuur, en een plek voor de ziel om haar weg te vinden.
De Ocho Día, met haar gezangen in een vermenging van Papiaments en Latijn, de overdracht van culturele identiteit via verhalen over West-Afrikaanse mythische figuren zoals de spin Nanzi, gezongen litanieën, een eigen vormgegeven liturgie van gebeden, en het kantelen van het altaar op de achtste dag (Ocho di Yukán)—dat was hun manier om trouw te blijven aan hun wortels én aan hun geloof.
Vandaag de dag is dit ritueel vrijwel verdwenen. Al twintig jaar is er geen gedocumenteerde viering meer. Uitvaarten worden nu tot in de puntjes geregisseerd door begrafenisondernemers, naar Europees model. In tegenstelling tot vroeger, waar een uitvaart veel meer was dan een kort moment van condoleren of een drive-thru, of het volgen van de dienst via een YouTube-link, is afscheid nemen verarmd tot een haastig en afstandelijk ritueel. De zinsnede “geen rouwbeklag aan huis” klinkt inmiddels als een mantra in overlijdensberichten.
-------
Bob Harms: De ocho dia, een rouwritueel van acht dagen op Aruba, Bonaire en Curaçao, was veel meer dan alleen een religieuze bijeenkomst. Het was een levendig sociaal evenement, doordrenkt van culturele tradities die hun oorsprong vinden in West-Afrika en de diaspora. Ondanks pogingen van de Rooms-Katholieke Kerk om deze ‘afwijkende’ gebruiken te onderdrukken, hield de gemeenschap stand en gaf het rouwproces zo een unieke, eigen invulling.
Tijdens dit achtdaagse ritueel nam een voorzanger, de resadó, de leiding. Hij zong litanieën, een mix van Papiaments en Latijn. De aanwezigen zongen mee met de kantikanan di Ocho Dia, liederen speciaal voor dit ritueel, en de kantikanan di Dum Ve, verbasterde Gregoriaanse gebedsliederen. Ook op de laatste ochtend, wanneer het altaar werd afgebroken, werden er speciale liederen gezongen, de kantikanan di Jukán.
----
Na de uitvaart is er een rouwperiode die acht dagen duurt. In deze dagen worden er litanieën (gebeden) voorgelezen door een vrouw die ouder is dan 50. Ze vraagt God om de overledene onder zijn hoede te nemen en de nabestaanden te troosten. Tijdens deze ‘ocho dia’ geven naasten en familie alle ruimte aan hun emoties. Vooral op de achtste dag nemen ze de tijd om na te praten over de dingen die de overledene heeft gezegd en hoe hij of zij zich heeft voorbereid op de dood. De ramen worden opengezet zodat de geest kan vertrekken.
----
Het is een perfect voorbeeld van ''syncretisme'': het samenvoegen van verschillende culturele en religieuze elementen. Hoewel de periode van acht dagen ook in het christendom voorkomt (denk aan de besnijdenis van Jezus na 8 dagen), is de uitwerking (de ceremonies, muziek, dans) sterk beïnvloed door de Afrikaanse wortels en de 'survival' van voorouderlijke tradities na de slavernij, steltDBNL - Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren.
{{Appendix}}
---------------
{{Databox}}
[[File:General Official Minimum Wage by Territory as of February 2023 in US Dollars (2).png|thumb|300px|Mapa di salario minimo segun teritorio na februari 2023 den USD]]
E '''salario mínimo''' ta e montante mas abou ku un dunadó di trabou ta legalmente obligá di paga un empleado. Un salario mínimo por wòrdu ekspresá komo un salario pa ora, pa luna òf pa siman. Semper e ta wòrdu ekspresá komo un salario brutu, ekskluyendo belasting i kontribushonnan di seguro sosial.
Dentro di Union Europeo, 22 di e 27 estadonan miembro tin un salario minimo. E sinku paisnan di UE ku no tin un salario mínimo ta Austria, Dinamarka, Finlandia, Suesia i Italia. E paisnan aki, inkluyendo Noruega i Suisa, ta laga e fiho di salario mínimo na organisashonnan di dunadó di trabou i empleado.
es.wiki: Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
E regulashon aki a wòrdu establesé pa promé biaha na Australia i New Zealand den siglo 19.[2] Kada pais tipikamente ta establesé e normanan legal ku ta regulá e salario mínimo i e mekanismonan pa determiná su montante periodikamente, normalmente anualmente.
Regulashonnan di salario mínimo, ku nan diferensianan, ta presente den kasi tur pais rònt mundu, i nan ophetivo, eksplísito òf nò, ta pa redusí desigualdat di salario.
Den añanan resien, vários pais a reformá nan polítika di salario mínimo komo kontesta na e oumento di kosto di bida i preshon sosial pa garantisá un entrada desente. Algun gobièrnu a opta pa konektá e salario mínimo na e konsepto di un “salario di bida,” komprondé komo un salario ku ta kubri e nesesidatnan básiko di un individuo òf famia, inkluyendo kuminda, bibienda, edukashon i kuido di salú. Paisnan manera Alemania,[3] Sur Korea, Chile,[4] i New Zealand a implementá oumentonan signifikante, miéntras ku na Merka tabatin un tendensia pa oumentá e salario mínimo na nivel estatal i munisipal den ousensia di konsenso federal. Ademas, organisashonnan manera Organisashon Internashonal di Trabou (ILO) i Programa di Desaroyo di Nashonnan Uni (UNDP) a promové kuadro pa evaluá e impakto di e salario mínimo riba redukshon di pobresa i desigualdat, resaltando e importansia di ahusta e montantenan aki periodikamente i segun kriterionan ekonómiko i sosial.
Salario mínimo, salario mínimo, òf salario mínimo ta e montante mínimo di remunerashon ku un dunadó di trabou ta obligá pa lei pa paga su empleadonan pa e trabou ku nan a hasi durante un periodo determiná. E suma aki no por wordo baha ni pa acuerdo colectivo ni individual. Un salario mínimo ta eksistí den mas ku 90% di e estadonan miembro di e Organisashon Internashonal di Trabou (ILO).[1]
== Caribe Hulandes ==
* 1947 - invoering Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
* 1972 - Landsverordening minimumlonen (P.B. 1972, no. 110)
1 oktober 1972 e Ordenansa Salario Minimo a drenta na vigor na Antias Hulandes.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-09-1972, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 03-09-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461412:mpeg21:p006</ref>
{{Appendix}}
LANDSVERORDENING van 31 mei 1972 houdende nieuwe regelen inzake minimumlonen
Citeertitel Landsverordening minimumlonen
Vastgesteld door Gouverneur van de Nederlandse Antillen
Onderwerp maatschappelijke zorg en welzijn
Eigen onderwerp arbeidsregelgeving
Opmerkingen met betrekking tot de regeling
Deze verordening vervangt de Loonregeling 1946 (P.B. 1947, no. 2),
--------
The minimum wage history in the Dutch Caribbean is tied to the islands' individual statuses, with a significant shift in the Caribbean Netherlands (Bonaire, Sint Eustatius, Saba) towards higher, federally regulated minimum wages starting in the 2010s, aiming for a dignified existence. Other islands, like Aruba, also adjusted their minimum wages in recent years, while the overall trend shows efforts to raise wages to improve socio-economic conditions, though this can create competitive pressure compared to other Caribbean nations.
The minimum wage in the Dutch Caribbean is set separately for each island, with the highest recent rates being $1,750 per month in the Caribbean Netherlands (Bonaire, St. Eustatius, and Saba) as of July 1, 2024, and AWG 2,007.05 per month in Aruba as of January 1, 2025. The Caribbean Netherlands' minimum wage is adjusted annually based on the consumer price index.
--------------
{{Variante|c}}
{{infobox persona| variante =c
| nomber = Mary Gertrude Johnson
| ofishi =
| tata = Peter Hassell
| mama = Esther Lovell Johnson
}}
'''Mary Gertrude Johnson''' (☆ [[1854]] na Zions Hill – † [[1939]] na [[Saba]]), tambe konosí komo ''Mary Gertrude Hassell'', tabata un edukadó prominente i un pionero den promoshon di e arte tradishonal di [[kanchi sabano]] riba e isla di [[Saba]]. El a duna les i popularisá e téknika di obra ku hilo habri, ku despues a bira un di e produkto artístiko i ekonómiko mas importante di e isla. Segun folklorista Eric Eliason, “kisas e ta e persona mas honrá den historia di e isla.”<ref>Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: ''Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean'', p. 522-534, citaat op p. 524.</ref>
== Biografia ==
Mary Gertrude Johnson a nase na Zions Hill (den e tempu ei konosí komo Hell’s Gate) komo yu muhé di Esther Lovell Johnson i Peter Hassell. Su famia tabatin un posishon respetá den komunidat i su mayornan tabatin medio finansiero sufisiente pa mand’é pa estudio na [[Caracas]], [[Venezuela]] na komienso di añanan 1870. Pa un periodo Johnson a biba den un internado katóliko, kaminda soeurnan di e konvento tabata duna enseñansa, inkluso na manera tradishonal.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref>
Durante su estadia na Venezuela, el a siña for di e yu muhénan di e elite venezolano kon pa traha obra ku hilo habri den estilo ajour, ku despues a bira konosí na Saba komo kanchi spaño.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref>
<ref name=":0">Eliason, Eric A. (2024). "[https://www.google.nl/books/edition/Handbook_of_Gender_Studies_in_the_Dutch/aBcEEQAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA524&printsec=frontcover Saba Lace: History, Culture and Art]", in: Handbook of Gender Studies in the Dutch Caribbean, p. 522-534</ref> E téknika aki lo bira e base pa e desaroyo di e arte di kanchi sabano, un forma di arte tekstil úniko pa Saba.<ref name=":1">{{Citeer boek |titel=Caribbean Women and Their Art: An Encyclopedia |achternaam=Snodgrass |voornaam=Mary Ellen |url=https://www.google.nl/books/edition/Caribbean_Women_and_Their_Art/4tCwDwAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&dq=Mary+Gertrude+Hassell+Johnson&pg=PA89&printsec=frontcover |datum=2019 |pagina=89-90}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://caribvibetv.com/learning-about-saba-lace-spiced-rum/ |titel=The Art of Saba Lace & Flavor of Spiced Rum: Saba’s Heritage |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Caribbean Vibrations}}</ref>
Despues di a kompletá su estudio, Johnson a regresá Saba. Einan el a kasa ku James Benjamin Johnson i a kuminsá duna les na e skol katóliko lokal. E pareha a establesé nan mes na Windwardside. Inisialmente, el a sigui ku trahamentu di kanchi komo un hòbi, dunando les na algun amigu i miembro di famia, pero pronto el a kuminsá plama riba henter e isla. Gradualmente ela kuminsá duna lès, i patronchinan spesífiko pa e isla a wòrdu kreá, yamá na nòmber di nan kreadornan, manera Imelda, Sylvia i Laurentina.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
Ku e establesementu di un servisio postal konfiabel entre Saba i mundo eksterno na 1884, e posibilidat pa bende kanchi via pòst a habri un fuente nobo di ingreso pa hopi famianan. Pa tempu di Prome Guera Mundial, un di kada dies habitante tabata inbolbí den produkshon òf benta di kanchi sabano. Den e añanan 1920, ta kalkulá ku entre 30% i 40% di PIB di Saba tabata generá for di kanchi, un kontribushon sin igual pa un isla chikí.<ref name=":0" /><ref name=":1" />
Mary Gertrude Johnson a fayesé na 1939 na edat di 85 aña. Su legado sigui biba den arte, ekonomía i identidat kultural di Saba.
== Homenahe ==
Na 1996, su aporte a wòrdu rekonosé ku un stampia postal di Antias Hulandes, ku ta mustra un imagen di dje ku un obra di kanchi na banda robes. E stampia tabata parti di un seri dediká na figuranan antiano prominente.<ref>{{Citeer web |url=https://touchstamps.com/Stamp/Details/160215/mary-gertrude-johnson-hassel-1853-1939 |titel=Stamp: Mary Gertrude Johnson Hassel (1853-1939) (Netherlands Antilles 1996) |bezochtdatum=2025-07-20 |werk=Touch Stamps}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Kanchi sabano]]
{{Appendix}}
{{Defaultsort:Johnson, Mary Gertrude}}
[[:Kategoria:Saba]]
------------
* na un Skol di Konbento. Einan ela siña kon pa traha e hilo dibuhá for di e yu muhénan di Venezolanonan elite, i a introdusí e arte na Saba kaminda e ta konosí generalmente komo obra spañó.<ref>https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ The Chronological History of Saba], Saba Islander (2 di yuni 2021)</ref>
* the past, drawn lace embroidery often produced larger pieces in the form of tablecloths, curtains, drapes, etc. Today, these larger ana more expensive items are no longer in demand and the intricate patterns of drawn lace are being used in a more decorative manner on various items of women’s and household ware such as shawls, skirts, blouses, handbags, hand¬ kerchiefs, napkins and other cloths.
<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ANTILLENREVIEW-1981-08/page/n33/mode/1up?q=saban+lace&view=theater Handcraft: an industry of growing importance]Antillean Review, vol. 1 nr. 5, augustus/september 1981</ref>
* Perhaps this is the reason the craft is popularly known as "Spanish work" on Saba. In 1884, the wives and daughters of Saba's seafaring men began working in earnest. In that year regular mail service connected the five-squaremile island to the outside world for the first time, thereby establising the possibility of a mailorder cottage industry. By 1898, Saba's lacemakers had become so adept that a Miss Florence Every entered an exhibition of women's handicrafts in The Hague, The Netherlands, where she received an honorable mention. Six years later, a Saban was awarded first prize in a competition in Copenhagen, Denmark, and was invited by the Danish government to spend four months in the Scandinavian country. Little by little, the industrious Saban women began exporting their delicate work, primarly to customers in the United States. The method by which they obtained the names of potential clients illustrates typical Saban ingenuity. Lacemakers would copy the addresses of American companies from the boxes of merchandise that were sent to the island. They would then dispatch a letter explaining their craft and their prices to the firm, hoping to have some sympathetic manager post the missive on the company bulletin board or mention it in the company newsletter. Their efforts were surprisingly successful. By 1928, nearly 25,000 guilders worth of needlework was being exported.<ref>A unique form of needlework: “Saba Lace”— A time honored craft by Will Johnson. "Amigoe". Curaçao, 20-12-1985, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 31-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643321:mpeg21:p068</ref>
Naturally, clients' addresses were closely-guarded secrets. Who betide anyone who "stole" an address or who wrote "bad things" about a competing lacemaker. Many families were not on speaking terms for years, owing to some real or imagined breaking of this unwritten law. In turn, many company officials wrote to Saba's Vice-Lieutenant Governor inquiring into the financial status of the women soliciting business from the companies' employees. As tactfully as possible, the administrator would reply that the ladies could stand "some help", even though some of the lacemakers were among the most affluent residents of the tiny island.
When the Great Depression spread economic havoc throughout the United States in the early 19305, demand for "Saba Lace" plunged alarmingly. Committees were formed on the island to promote the "industry". Unfortunately, nothing seemed to help. It was only with the increase of tourism to the island that "Saba Lace" flourished once again. An airfield was finally constructed on the mountainous terrain in 1963 and the island became a favorite with travelers searching for an unusual daytrip from nearby St. Maarten of for longer stays in a serence and unspoiled Caribbean atmosphere. In 1984, 15,000 tourists visited, departing with approximately $100,000 worth of delicate, handmade lacework.
Thus, after more than a century, a handcraft learned by a young Saban girl in the quiet cloisters of a Caracas convent still provides a means of survival for many families on the tiny island of Saba.
-------------
{{Infobox artista|variante|c
| nomber = Sheila Payne
}}
'''Sheila Payne''' (☆ 1961 na [[Kòrsou]]) ta un aktris i kontadó di kuento di [[Kòrsou]] i un defensor di preservashon di Papiamentu.[1]
Sheila Payne a nase i lanta na Kòrsou, den un famia originalmente di [[Sint Kitts (isla)|Saint Kitts]]. Su interes i amor pa kontamentu di kuenta a bini di su tata. Komo un studiante di skol básiko, el a hasi un impreshon sumamente eksitoso di e empresario di músika [[Ángel Job]] (ku e apodo El Gordito de Oro).[2]
For di 1980 pa 2000, Payne a biba na [[Hulanda]]. El’a studia matemátika i ekonomia i a tuma un kurso posgrado den desaroyo di karera. Despues di a traha den e ramo ei pa algun tempu, el a bira un aktris ku Jeugdtheater Citadel Groningen. Na Kòrsou, el a traha komo aktris pa teater hubenil i despues a regresá na kontamentu di kuenta.[2]
Na 2011, Payne a risibí un nominashon di UNESCO pa su esfuersonan den preservashon di Papiamentu.[2]
--------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''tragalus''' ([[hulandes]]: ''dakvenster'') ta referi na un bentana chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un dak di kas. Literalmente, e palabra cu e ta e luga pa laga lus drenta. "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
un ekstenshon di e superfisie di dak ku ta inkliná, hopi bia ta konsistí di un kuadro di bentana vertikal ku òf sin partinan movibel, dos muraya banda triangular i un tapa, trahá komo un dak plat, siya ?, heup òf pent.
Un tragalus por wòrdu instalá mesora durante konstrukshon nobo, pero hopi bia ta wòrdu trahá despues pa haña espasio èkstra, tin bia na e lugá kaminda un skylight ta presente kaba. E kuadro di bentana ta sirbi pa permití lus i airu drenta den e zolder òf kamber di zolder. Un bentana di dormitorio hopi bia ta proveé e espasio èkstra ku espasio pa kabes (espasio pa kabes), ku ta nesesario pa krea un kamber den zolder.
Bentana di dormer por wòrdu montá na diferente manera. Tradishonalmente riba e lugá, kaminda e bentana di e dormer ta wòrdu bati riba e dak riba e sitio, loke ta tuma un promedio di 3 pa 4 dia. Tin tambe bentananan prefab. E bentananan prefabriká aki ta wòrdu pre-produsí den un fábrika òf tayer di karpinteria i ta wòrdu montá riba e dak denter di un dia.
Bentana di dormer ta traha di vários material. Esaki ta dependé di e estilo arkitektóniko di e kas i e deseonan di e kliente. Bentana prefabriká por lo general ta trahá di palu òf plèstik.
Un ekstenshon riba e dak tambe ta wòrdu yamá kuko òf akkenailtje (prinsipalmente na Groningen).
{{Appendix}}
chatgpt:Den papiamentu, tragalus ta un palabra ku referi na un ventanita chikí ku generalmente ta instalá riba un muraya haltu, tei, òf den un kas di dak. E palabra mes ta bin di Hulandés "tragaluz" via Spaño (traga = bebe, luz = lus) — literalmente, un lugá pa laga lus drenta.
✅ Den konteksto di construccion Hulandés (i Karibe Hulandes), un "tragalus" ta un ventanita, pero den hulandés moderno e palabra ku ta mas relashona ta "dakkapel" òf "dakvenster", ku ta referí mas espesífikamente na un ventan chi subi for di dak, ku ta kreá espasio i lus den un piso haltu.
Diferensha:
Tragalus = ventanita (simpel, generalmente no sobresalí for di tei).
Dakkapel = estruktura di bentana ku sobresalí for di tei pa kreá mas espasio i lus.
🏚️ Tragalus den Karibe Hulandes
Sí, tragalus (of ventanitanan den dak) tabata uza den arquitectura tradicional Karibe Hulandes, inklusí:
Kas di plantashon (Boneiru, Kòrsou, Aruba)
Kas di pueblo (kas di torto, kas di piedra)
Fortifikashon (forte)
E motibu principal pa usa un tragalus tabata:
Laga lus natural drenta (den tempo ku no tabatin mucha bentanan grandi)
Mehorá ventilashon (pa saka kalor fo'i kas)
Duna un poko di brisa sin perde protekshon kontra tormenta.
Ejemplo:
Riba kas di plantashon na Kòrsou manera Landhuis Brievengat òf Landhuis Chobolobo, bo por topa ventanitanan haltu riba e dak ku ta sirbi komo tragalus.
Na Aruba, na kas antique den Noord i Santa Cruz, bo por wak esemey.
📜 Origen historiko
E uso di ventanitanan haltu (tragalus) a bini ku:
Influensia di arquitectura kolonyal Hulandés (especialmente siglo 17-18).
Adaptashon lokal pa klima tropikal — ventilashon tabata esencial.
Manká di material di konstrukshon — un bentana chikí tabata mas fasil pa instala den muraya di torto òf piedra.
✏️ En Resúmen
Aspekto Tragalus Dakkapel
Definishon Ventanita haltu Bentana sobresaliente for di tei
Funshon Lus i ventilashon Lus, ventilashon, espasio
Material Hout, piedra, torto Hout, tei, glas
Uzo den Karibe Sí, den kas antique Raro, mas den Hulanda
[[:Kategoria:Konstrukshon]]
--------------
{{Multiple image
| total_width = 650
| align = center
| caption_align = center
| border =
| image1 = Government building in Camacuri (Aruba) 17 33 16 604000.jpeg
| caption1 = Edificio di Impuesto di [[Aruba]]
| image2 = DRCUR-EXT-Resort-4110-TM.jpg
| caption2 = Dream Curaçao Resort na [[Willemstad]]
| image4 = Emmanuel Catholic Chapel.jpg
| caption4 = Kapel Emanuel na [[San Nicolas]]
| image3 = Maduro & Curiel's Bank, Willemstad, Curaçao.jpg
| caption3 = Edificio di [[Maduro & Curiel's Bank N.V.|MCB]] na Willemstad
}}
---------------
* [[Florin karibense]] (aanvullen)
Siman pasá a tuma lugá e desvelo ofisial di e diseño di e Guilder Karibense, e moneda nobo ku lo ta den sirkulashon na Kòrsou i Sint Maarten entrante 31 di mart 2025. Banko Sentral di Kòrsou i Sint Maarten (CBCS) a presentá e biyetenan i monedanan simultáneamente na ámbos pais.<ref name="deel 1">[https://curacao.nu/de-caribische-gulden-een-stap-richting-economische-stabiliteit-in-2025/ De Caribische Gulden: Een stap richting economische stabiliteit in 2025], curacao.nu (26 di desember 2024)</ref>
--
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
2025 lo ta e aña di plaka nobo ku introdukshon di e Golder Karibense. E seri nobo di biyete ta inspirá pa e ‘Mundu Bou di Laman’. E parti dilanti di e biyetenan ta mustra e fauna bou di awa colorido di Curaçao y Sint Maarten, como simbolo di e laso entre ambos pais. E diversidat úniko di animalnan marino, segun Banko Sentral, ta un rekordatorio di e poder di koperashon i metanan kompartí, apesar di kada pais su propio identidat.<ref name="deel 3">[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-20g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (20g)], curacao.nu (27 di desember 2024)</ref>
E parti patras di e biyetenan ta deskribí bista históriko i kultural importante di Kòrsou i Sint Maarten.
Loke ta spesial di e seri nobo aki ta su diseño: e parti dilanti tin un diseño horizontal tradishonal, miéntras ku e parti patras ta orientá vertikalmente. Ta prome biaha cu biyetenan cu patras vertical ta wordo emiti na Curaçao y Sint Maarten.
E seri di florin Karibense ta inkluí sinku biyete di bankero ku e siguiente denominashonnan: 10 Cg, 20 Cg, 50 Cg, 100 Cg i 200 Cg. Cada biyete tin su propio color.
== denominashon di mas chikitu: 10 florin ==
E biyete di dies florin karibense ta predominantemente hel i tin un imágen di e '''angelfish gris''' na e parti dilanti i e '''faro di Klein Curaçao''' na e parti patras.<ref name="deel 2">[https://curacao.nu/nieuwe-caribischegulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-10g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (10g)\, curacao.nu (26 di desember 2024)</ref>
E angelfish gris por krese te sesenta sentimeter di largura. E espesie aki tin un kurpa den forma di disko ku un kabes relativamente grandi. Angelfish adulto gris ta gris kla ku manchanan pretu tur kaminda, miéntras ku nan kabes ta gris kla ku un boka mas kla ainda. E hóbennan, di otro banda, ta pretu ku sinku strepi hel briante ku ta kore vertikal riba nan kurpa.
Hubenilnan ta wòrdu hañá generalmente riba e rif òf den kama di yerba di laman, kaminda nan ta traha na “stashonnan di limpiesa” meskos ku garnachi mas limpi ta hasi, pa deshací di parasito di piská mas grandi. Adultonan por lo general ta habitá rifnan i por wòrdu hañá na profundidatnan te ku trinta meter.
E konki reina ta un snèk ku ta biba prinsipalmente den kama di yerba di laman i riba banki di santu i por krese basta grandi. Karakolnan adulto por krese te mas o ménos 35 sentimeter di largura. E karakolnan aki ta herbívoro i ta alimentá nan mes ku material di mata ku ta haña entre e yerba di laman. E conchi reina ta birando mas y mas raro den hopi parti di Caribe pasobra su carni ta wordo considera un delicia y hopi biaha ta wordo haya riba platonan. Ta p’esei tin vários inisiativa pa kria nan den koutiverio pa produkshon di kuminda òf laga nan bai bèk den naturalesa. Kasi no tin ehemplar adulto real ku a sobra den e awanan interior di Kòrsou.
Patras
== Di dos denominashon: binti florin Cg 20 ==
E biyete di binti florin Karibense ta predominantemente blou i tin e rayo di águila mancha dilanti i Simpson Bay patras.
Cu un envergadura di casi tres meter, e Spotted Eagle Ray ta un di e especienan di rayo mas grandi den nos awanan. E ta wòrdu rekonosé fásilmente pa su fondo skur ku numeroso mancha blanku i un barika kompletamente blanku. E rayonan aki tin un rabo largu i punta ku vários spina venenoso. E rayonan aki ta kome bivalvo, entre otro, i ta buska nan riba fondo di santu. Nan ta koba den santu i tin bia ta zwaai esaki ku nan “alanan”. Tambe nan ta come cangreu, cangreu ermitaño y caracol manera e queen clam. Rayonan di águila mancha ta hopi sosial i hopi bia ta landa den grupo chikí.<ref name="deel 3"/>
Yellow Cowries ta '''karakol di laman''' ku ta wòrdu hañá den mayoria di laman tropikal. Den pasado, diferente tipo di cowries tabata hunga un ròl importante den komersio i kultura. Kaska di cowrie tabata wòrdu usá histórikamente komo moneda, partikularmente na China, Afrika, New Guinea i Indonesia. E barkunan di e Kompania di India Oriental Hulandes (VOC) tabata komersia ku kaska di kowrie, spesialmente e “kaska di kaska di plaka” ku tabata representá un balor monetario, i tabata usa nan komo un medio di pago, inkluso pa kumpra hende sklabisá.
Awendia nan ta wòrdu apresiá prinsipalmente komo kosnan di kolekshon i ta wòrdu usá den joyas. Karakol tin un dieta hopi spesífiko ku ta varia pa kada espesie. Algun ta karnivoro, algun herbívoro i algun omnívoro. Nan tin un struktura di alimentashon úniko yamá un “radula” den nan boka, ku ta funshoná komo djente, superfisie di yerba i kòrta kuminda.<ref name="deel 3"/>
Patras
== Di tres denominashon: biyete di 50 Cg ==
E biyete ta predominantemente bèrdè i tin e '''turtuga di laman bèrdè''' na e parti dilanti i e playa di '''Grote Knip''' na e parti patras.<ref>[https://curacao.nu/nieuwe-caribische-gulden-een-ode-aan-de-onderwaterwereld-50g/ Nieuwe Caribische Gulden: een ode aan de onderwaterwereld (50g)], curacao.nu (28 di desember 2024)</ref>
E turtuga bèrdè di laman ta wòrdu hañá den tur laman tropikal i subtropikal na mundu, inkluyendo den Karibe. E turtuga bèrdè di laman ta un herbívoro i ta kome prinsipalmente yerba di laman. E turtuganan ta sòru pa e yerba di laman no krese muchu largu i sofoká su mes. Esaki ta permití e ekosistema di yerba di laman pa mantené su funshonnan mas importante, esta komo un krèsh pa hopi bestia marino. E turtuga di laman bèrdè ta pues un espesie klave ku ta hunga un ròl esensial den tene nos oséanonan saludabel. Turtuga machu nunka no ta regresá tera. E hembranan ta bin tera solamente pa pone webu. Turtuga muhé ta traha vários nèshi pa aña. Turtuga ta protehá i den peliger di ekstinshon rònt mundu.
E '''tellin''' faborito. E espesie di karakol bivalvo aki ta wòrdu hañá den henter Karibe, prinsipalmente na profundidatnan di te ku trinta meter. E kaska, ku ta wòrdu trahá dor di e karakolnan mes, por ta basta grandi, algun ta alkansá un diameter di mas o ménos ocho centimeter. E kaska ta di koló krema pa blanku ku randnan un poko haltu i hopi espasiá. E parti paden di e kaska ta hel. E dos mitarnan di e kaska por lo general ta pas bon huntu i hopi bia ta kubri ku alga i otro organismonan, proveyendo un kamuflahe ekselente riba e ref. E espesie aki ta filtrá kuminda for di awa di laman dor di chupa awa aden, filtr’é i despues “spuit afó” awa limpi.
Patras
Grote Knip Beach. Curaçao ta konosí pa su playanan relativamente chikí skondí den bahianan kómodo. Asta Grote Knip Beach ta situá den un bahia asina. E santu riba e playanan ta konsistí di entre otro e fekalnan di piská ku ta kome alga i otro organismonan marino. Segun ku e piskánan aki ta raspa alga for di piedra di koral i piedra di kalki, nan ta kita pida pida kalki tambe. E material aki despues ta wòrdu ekskretá komo granula chikitu di kalki, ku eventualmente ta akumulá riba playa komo santu blanku debí na akshon di ola. Piská papagai ta entre e espesienan responsabel pa e proseso aki.
-------------------
'''Petróleos de Venezuela, SA''' ('''PDVSA''') ta e kompania estatal di [[Venezuela]] riba tereno di petroleo i gas natural. E kompania tin aktividatnan den eksplorashon, produkshon, refinamentu, merkadeo, transporte i eksportashon di petroli, i tambe eksplorashon i produkshon di gas natural. El a kuminsá su operashon na 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di e pais pa dekreto di gobièrnu riba 30 di ougùstùs 1975. Tur akshon di e kompania ta ainda propiedad di gobièrnu di Venezuela, kual pais ta e di sinku eksportadó mas grandi di petroli na mundu.
== Reserva i produkshon ==
Venezuela tin e reservanan di petroleo mas grandi na mundu. Na fin di aña 2020, nan tabata balorá na 304 bion bari, òf 17.5% di e total mundial.<ref name=BPWES21>{{en}} [https://www.bp.com/en/global/corporate/energy-economics/statistical-review-of-world-energy.html BP Statistical Review of World Energy 2021], geraadpleegd op 24 juli 2021</ref> [[Arabia Saudita]] ta na di dos lugá ku un porshon di 17.2%. Un gran parti di e reservanan ta konsistí di zeta viskoso, ku ta wòrdu hañá prinsipalmente kantu di [[Riu Orinoco]]. E zeta aki ta ménos fásil pa saka ku zeta konvenshonal. Ku e reservanan di zeta konosí, e pais por mantené e nivelnan di produkshon aktual pa mas ku 500 aña.<ref name=BPWES21/>
Na 2005, produkshon di zeta tabata 3.3 mion bari pa dia (bpd), pero pa 2015 esaki a baha te na 2.6 mion bpd.[2] Debí na mal maneho ekonómiko, no tin sufisiente sèn disponibel pa invertí, loke ta kousa ku produkshon ta baha. E bahada aki a sigui despues di 2015 i na 2020 e produkshon tabata 540.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Un tendensia similar ta visibel pa refinamentu. Na 2010, kasi 1 mion bpd tabata wòrdu prosesá diariamente ainda, pero na 2019 esaki a baha te na 123.000 bpd.<ref name=BPWES21/> Reservanan di gas ta muchu mas chikitu na 3% di e total mundial, pero tòg signifikante.<ref name=BPWES21/> Produkshon di gas a keda basta stabil entre 2005 i 2017 i a fluktuá alrededor di 30-40 bion m³ pa aña. Tabatin un bahada fuerte na 2018, ku a sigui na 2019 i 2020. Na 2020, mas o ménos 19 bion m³ a wòrdu produsí.<ref name=BPWES21/>
== Historia ==
E kompania a wòrdu fundá dia 1 di yanüari 1976 despues di e nashonalisashon di e industria petrolero di Venezuela.
Na sèptèmber 1986, e kompania merikano Southland a bende mitar di e akshonnan di CITGO na Petróleos de Venezuela. Na 1990, PVDSA a kumpra e sobra akshonnan, birando e úniko doño. Ku e transakshon aki, CITGO a wòrdu sigurá di e suministro di krudo i Venezuela a haña un kanal di benta nobo na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Parsialmente debí na e kaida fuerte den prijs di petroleo desde 2015, PVDSA a topa cu problemanan finansiero. E kompania a risibí un fiansa grandi di Rosneft di [[Rusia]] i a kambio a primintí 49.9% di e akshonnan den CITGO komo fiansa.<ref name=CNNROS>CNN [http://money.cnn.com/2017/04/10/news/economy/russia-us-oil-company-citgo/index.html Russia could soon control a U.S. oil company], 10 di aprel 2017, konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> Varios polítiko merikano ta preferá di no mira akshonista ruso den refinerianan merikano.<ref name=CNNROS/>
Na 1985, gobièrnu di [[Teritorio insular (Antias Hulandes)|teritorio insular di Kòrsou]], ku a tuma over e [[refineria Isla]] na Kòrsou for di [[Koninklijke Shell|Shell]], a transferí e operashonnan di e kompania pa Petróleos de Venezuela a base di un kontrato di hür di largu plaso.<ref name="CvC">Canon van Curacao [https://canoncuracao.cw/33-vertrek-shell-komst-en-vertrek-pdvsa/ Vertrek van Shell, komst en vertrek PdVSA], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> Invershonnan den e refineria a keda atras, loke ta nifiká ku produkshon tabata wòrdu hasí prinsipalmente ku instalashonnan bieu. E problemanan ambiental ku esaki a enserá a kondusí na hopi demanda kontra e refineria òf kontra di gobièrnu.<ref name="CvC"/> E kontrato di hür di PDVSA a kaduká dia 31 di desèmber 2019. Despues di e salida di PDVSA, un bataya legal a tuma luga pa añanan largu entre Kòrsou i Venezuela. Nan dos finalmente a yega na un akuerdo na desèmber 2023. Venezuela lo suministrá zeta pa dies aña ku un balor ekivalente total di US$ 450 mion, ku lo wòrdu usá pa paga e debe di PVDSA.<ref>Antilliaans Dagblad [https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28793-olie-voor-schuld-pdvsa Olie voor schuld PDVSA, 21 december 2023], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref>
ï
Na yanüari 2019, Merka a imponé sanshonnan kontra PDVSA.<ref name=NOSUSS>NOS [https://nos.nl/artikel/2269551-vs-legt-sancties-op-aan-venezolaanse-staatsoliebedrijf.html VS legt sancties op aan Venezolaanse staatsoliebedrijf, 29 januari 2019], konsultá 4 di ougùstus 2024</ref> E kuentanan bankario di e kompania na Merka a wòrdu kongelá i merikanonan no ta permiti di hasi negoshi ku e kompania mas.<ref name=NOSUSS/> E sanshonnan ta un medida punitivo kontra e maneho di [[Nicolás Maduro|presidente Maduro]]. Zeta ta un fuente importante di entrada pa Venezuela i mas ku 40% di tur eksportashon di zeta ta bai pa Merka.<ref name=NOSUSS/> Na 2016, US$19 bion di e benta total di US$42 bion e aña ei a wòrdu generá na Merka. Na òktober 2023, e sanshonnan petrolero riba Venezuela a wòrdu aliviá.<ref name="NOSUSVEN">NOS [https://nos.nl/artikel/2494593-vs-schort-deel-sancties-venezuela-op-na-afspraken-over-vrije-verkiezingen VS schort deel sancties Venezuela op na afspraken over vrije verkiezingen, 19 oktober 2023], geraadpleegd op 21 december 2023</ref> A yega na un akuerdo entre e gobièrnu di Maduro i partidonan di oposishon bou di kua nan a bai di akuerdo pa tene elekshon den e di dos mitar di [[2024]], ku opservadónan internashonal pa garantisá ku nan ta hustu.<ref name="NOSUSVEN"/> E relahamentu ta nifiká ku Venezuela por determiná un biaha mas pa su mes kuantu zeta e ta eksportá i na kua partidonan.<ref name="NOSUSVEN"/> E akuerdo ta en prinsipio bálido pa seis luna.
== Laso ku Karibe Hulandes ==
(es.wiki}
=== Aruba ===
Na 1991, PDVSA a atkerí di Chevron e terminalnan di awa hundu den Laman Karibe den serkania di Aruba.<ref name=terminal > {{cite web |url= http://www.petroleumworld.com/es-napa17061901.htm| title= La triste historia de PDVSA, BORCO y San Eustaquio|date=2017-06-13| author=Sergio Sáez | publisher= Petroleumworld.com}}</ref>
Na september 2015, Aruba a firma un memorandum di entendimentu cu Citgo pa sondea e re-apertura di e refineria situá na [[San Nicolas]], Aruba, pará desde 2012 pa e operador Valero Energy ku un kapasidat instalá pa refiná 235.000 bpd. Na septèmber 2016, [[parlamento di Aruba]] a aprobá e outorisashon pa Citgo hür e refineria di San Nicolas pa 25 aña i un inversion aprobá pa PDVSA di 685 miyon dollar. Dia 23 di mei 2018, Korte di Aruba a kita e embargo riba dos kargamento di petroleo for di e tankeronan ''Atlantic Lily'' i ''Grimstad'' ku ConocoPhillips a pidi komo parti di su esfuersonan pa kobra un sentensia di arbitrahe kontra PDVSA.<ref> {{citeer web |url=http://eltiempolatino.com/news/2018/may/23/corte-de-aruba-levanto-embargos-pedidos-por-conoco/| titel=Corte de Aruba levantó embargos pedidos por Conoco contra cargamentos de Citgo
|datum=2018-05-23| uitgever=El Tiempo Latino}}</ref> Na febrüari 2019, Citgo a para e remodelashon i modernisashon di e proyecto pa motibu di sanshonnan ekonómiko.<ref>{{citeer web |url= https://www.elperiodicodemonagas.com.ve/site/internacionales/renovacion-en-refineria-de-aruba-parada-por-sanciones/| titel=Renovación en refinería de Aruba parada por sanciones |datum=2019-02-20| uitgever=El periódico de Monagas}}</ref> Segun Promé Minister [[Evelyn Wever-Croes]] “E ta muy probable ku nos lo no sigui ku Citgo pero nos ta evaluando kon nos por sali for di e kontrato sin ningun problema".<ref> {{cite web |url=https://meridadigital.com.ve/alnavio-petroleos-de-venezuela-se-desmorona-y-las-repercusiones-son-globales/| title=Pdvsa se desmorona y las repercusiones son globales|date=2019-06-19| publisher= Alnavio }}</ref>
Dia 22 di yüni 2021, e kompania Citgo a disidí di likidá 4 kompania supsidiario ku a keda kreá na 2016 ora ku gobièrnu a firma un kontrato di hür a kambio di rehabilitá e refineria di [[San Nicolas]] pa konvertí krudo èkstra-pisá for di e faha di zeta di [[Orinoco]] den krudo lihé. Mirando e problemanan ku a surgi a kousa di retrasonan di e proyecto na 2019 Citgo a termina su negoshi ku Aruba.<ref>«los lazos de la empresa venezolana con la isla empezaron a resquebrajarse al mismo tiempo que las sanciones financieras» {{citeer web |url= https://www.bancaynegocios.com/citgo-liquido-cuatro-filiales-en-aruba-y-cerro-casi-100-de-sus-negocios-en-la-isla/ | titel= Citgo liquidó cuatro filiales en Aruba y cerró casi 100% de sus negocios en la isla|datum=2021-06-22| uitgever=Bancaynegocios}}</ref>
=== Boneiru ===
PDVSA ta doño di e terminal marítimo Bonaire Petroleum Company (Bopec)<ref> {{cite web |url= https://prodavinci.com/que-esta-pasando-con-el-caso-conocophillips-versus-pdvsa/ | title= ¿Qué está pasando con el caso ConocoPhillips versus PDVSA?|date=2018-05-06| publisher= Prodavinci }}</ref> ku e kapasidat pa almasená te ku 12 mion bari di zeta krudo i derivadonan ku ta stratégiko pa eksportashon pa [[China]] i Merka. Na sèptèmber 2010, un kandela den dos di su 23 depósito a obligá gezaghebber di Boneiru pa sera e terminal.<ref>{{cita web | url= https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S20100914 | title= Terminal de PDVSA Bonaire, cerrado hasta nuevo aviso|date=2010-09-14| publisher= REUTERS | fechaacceso= 10 de julio de 2019 | fechaarchivo= 10 de julio de 2019 | urlarchivo= https://web.archive.org/web/20190710151005/https://lta.reuters.com/articulo/latinoamerica-petroleo-venezuela-bonaire-idLTASIE68D11S2010091}}</ref> Na desèmber 2017, gobièrnu hulandes a duna un ultimatum na PDVSA pa motibu di e falta di invershon den mantenshon di e terminal di Bonaire Petroleum Company (Bopec), lagando solamente sinku di e 21 depósitonan pa operá ku e isla tin, PDVSA a primintí un invershon di 25 mion dòler pa mantenshon i restourashon di e depósitonan.<ref> {{cita web |url= https://elcooperante.com/holanda-envia-ultimatum-a-pdvsa-por-falta-de-mantenimiento-en-terminal-de-bonaire/| title=Holanda envía ultimátum a Pdvsa por falta de mantenimiento en terminal de Bonaire|date=2017-12-20 | publisher= El cooperante}}</ref> Na mei 2018, e kompania ConocoPhillips ku sede na Houston a asumí kontrol di e aktivonan petrolero di Venezuela riba e isla kompania karibense di Boneiru<ref>{{cite web |url= https://www.radiotelevisionmarti.com/a/corte-de-bonaire-autoriza-embargo-millonario-a-pdvsa/175740.html | title= Corte de Bonaire autoriza embargo millonario a PDVSA|date=2018-05-12| publisher= Radio Televisión Martí}}</ref>, na ougùstùs 2018 a yega na un akuerdo ku PDVSA pa e pago di 2.040 mion ku un pago inisial di 500 mion dòler denter di un periodo di 90 dia for di momentu di firma e akuerdo, e sobra suma lo wòrdu pagá tur kuartal den un lapso di kuater aña i mei.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-4">{{cite web |url=https://www.voanoticias.com/a/conocophillips-acuerdo-pdvsa-sobre-pago-de-2-000-millones-venezuela/4536051.html| title= ConocoPhillips llega a acuerdo con PDVSA sobre pago de 2.000 millones|date=2018-08-20| publisher= Voa Noticias.com }}</ref> Dia 26 di ougùstùs 2020, gobièrnu di Boneiru a duna òrdu pa hasi bashí e sinku tankinan di almasenahe di zeta ku ta kontené 10 mion bari pa motibu di riesgonan ambiental i falta di mantenshon.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/bonaire-ordena-a-pdvsa-vaciar-tanques-en-terminal-petrolera-por-riesgos-ambientales/| title=Bonaire ordena a Pdvsa vaciar tanques en terminal petrolera por riesgos ambientales|date=2020-08-28| publisher=Bancaynegocios}}</ref> Na mart 2021, e filial di Bopec a deklará bankarota pasobra e no por a paga su debenan.<ref>«El terminal petrolero de Pdvsa en Bonaire tenía capacidad para almacenar unos 10 millones de barriles de petróleo y cargar grandes embarcaciones desde sus muelles de aguas profundas» {{cite web |url=https://talcualdigital.com/filial-en-bonaire-de-pdvsa-se-declara-en-bancarrota-debido-a-sanciones-de-eeuu/| title=Filial en Bonaire de PDVSA se declara en bancarrota debido a sanciones de EEUU|date=2021-03-23| publisher=Tal Cual}}</ref> Na novèmber, un korte di Boneiru a dikta tokante e pago di 41.69 mion dòler pa e debenan atrasá di PDVSA.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-de-bonaire-condeno-a-pdvsa-a-pagar-us4169-millones-por-deuda-en-litigio-con-bopec/|title=Tribunal de Bonaire condenó a Pdvsa a pagar US$41,69 millones por deuda en litigio con Bopec|date=2021-11-08|work=Banca y Negocios}}« » </ref> Na mart 2023, un hues di Boneiru a ordená e destaho forsá di kombustibel for di e depósito di 1933 ku tabata kontené 371.790 bari di kombustibel situá den e zona di Kaminda Turistiko, den nortost di e isla, propiedat di e kompania Commerchamp CA, un filial di PDVSA (na balor di mas o ménos 18 mion dòler) ku no tin un lisensia di OFAC pa negoshá esaki, e destaho a wòrdu realisá pa un debe di 41.7 mion dòler ku e supsidiario debe komo honorario i interes di pago atrasá na Bopec.<ref>{{cite web |url=https://cronicasdelcaribe.com/economia/ordenan-la-subasta-forzosa-de-fuel-oil-de-pdvsa-en-bonaire/|title= Ordenan la subasta forzosa de fuel oil de Pdvsa en Bonaire|date=2023-03-17|work=Crónicas del Caribe}}</ref>
=== Kòrsou ===
Desde 1985, PDVSA i gobièrnu di [[Kòrsou]] tabatin un kontrato di hür pa e [[Refineria Isla]] ku un kapasidat di 335.000 bari di krudo, konstruí pa Royal Dutch Shell na 1919. Pa 2016, Kòrsou a eksigi pa PDVSA aporta un invershon di 15 bion dòler pa modernis’e pa por a prolonga e contract, pero si esaki no sosode, PDVSA lo keda afo. Na mei 2018, Korte Komersial di Curacao a outorisá ConocoPhillips pa pone beslag riba $636 mion na aktivo di Venezolano PDVSA.<ref name="Sin-nombre-p2Jf-5">{{cite web |url= https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT |title= Corte Curazao autoriza a ConocoPhillips embargar 636 mln dlr en activos de venezolana PDVSA |date=2018-05-12 |publisher= Reuters |fechaarchivo= 22 de abril de 2020 |urlarchivo= https://web.archive.org/web/20200422133703/https://lta.reuters.com/articulo/topNews/idLTAKCN1ID0R1-OUSLT}}</ref>
PDVSA ta confrontá un krisis di exportashon pa motibu di e bahada den produkshon di krudo, posiblemente e kompania chines Guangdong Zhenrong lo maneha e refineria aki na fin di 2019<ref> {{cite web |url= https://elcooperante.com/menos-ingreos-pdvsa-pierde-refineria-de-curazao-por-desinversion-para-modernizarla/| title= ¡Menos ingresos! Pdvsa pierde refinería de Curazao por desinversión para modernizarla |fecha= 19 de sep 2016 | publisher= El Coperante }}</ref><ref> {{cita web |url= https://elnuevopais.net/2018/06/22/204038/ | title= Curazao se cansa de PDVSA y busca nuevo operador para refinería Isla|pages= ConocoPhillips en mayo obtuvo órdenes judiciales e incautó algunos inventarios, activos y cargas de PDVSA en el Caribe|fecha=22 de junio de 2018 | publisher= El Nuevo País Zeta }}</ref> tin mas di un aña ta sufriendo severamente di e krisis na Venezuela. Gobièrnu di Kòrsou ta buskando un operadó nobo pa remplasá PDVSA i e sesamentu di e lease ta surgiendo komo esun mas probable. Sinembargo, PDVSA a logra finalisá e kontrato di hür pa un aña mas pa uso di almasenamentu, te ku desèmber 2020.<ref>«Refinería di Korsou extendió por un año el contrato que permite a PDVSA operar ese complejo con capacidad de 335.000 barriles de crudo diario»{{cite web |url=https://www.elnacional.com/economia/refineria-de-curazao-extendio-acuerdo-de-operaciones-con-pdvsa/|title=Refinería de Curazao extendió acuerdo de operaciones con Pdvsa|fecha=2 de diciembre de 2019| publisher=El Nacional}}</ref> Riba 26 di ougùstùs 2020, PDVSA a wòrdu demandá pa $51 mion dor di e kompania petrolero di Kòrsou, doño di e Refineria Isla na Kòrsou pa inkumplimentu ku e kontrato di pago mensual akumulá for di fin di 2018.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/otra-demanda-para-pdvsa-refineria-de-curazao-exige-pago-de-us51-millones/| title= Otra demanda para Pdvsa: Refinería de Curazao exige pago de US$51 millones|fecha= 28 de agosto de 2020| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E refineria di Isla ta inaktivo for di mei 2018 i PDVSA tin un kontrato di hür kaduká pa su kapasidat di almasenamentu di 15 mion bari den su 38 tanki i dos waf di karga, un 25 % di su depósitonan (9 tanki) lo wòrdu hür na e kompania petrolero SPS Drilling E&P, PDVSA a bin ta desokupá parti di su zeta wardá despues di e sanshonnan na 2020, miéntras ku su doño Korsou ta buskando un operadó nobo.<ref> {{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-reemplaza-a-pdvsa-y-adjudica-a-petrolera-sps-oferta-de-arrendamiento-de-tanques/| title=Refinería de Curazao reemplaza a Pdvsa y adjudica a petrolera SPS oferta de arrendamiento de tanques |date=2020-09-03| publisher=Bancaynegocios}}</ref> E kompania Kòrsou tin plania pa destaho e zeta wardá Petroleo di PDVSA pa regla algun debe laboral cu el a laga pendiente.{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/curazao-tendra-que-subastar-petroleo-para-pagar-deudas-dejadas-por-pdvsa/| title=Curazao tendrá que subastar petróleo para pagar deudas dejadas por Pdvsa|date=2021-06-02| publisher=Banca y Negocios}}</ref> Riba 30 di augustus, a determina ku PDVSA ta obligá di paga Kòrsou un debe atrasá pa e hür di e Refineria di Isla, despues di a perde e apelashon den kual a priminti di paga 20 mion dòler pa aña na hür pa daño i perhuisio na momentu di terminashon di e kontrato i lunanan akumulá di hür, parti di e debe ei a wòrdu kobra direktamente dor di RdK, kontra e stòknan di zeta krudo i produktonan akabá, ku a wòrdu wardá na e terminal di Bullenbaai.<ref>« El 30 de diciembre de 2019, Curazao reclamó su derecho a la “rescisión especial” del contrato con Isla, y le exigió a la empresa la cancelación de 100 millones de dólares, el asunto es por la reclamación de indemnización por daños y perjuicios derivados del cese abrupto del arrendamiento» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/pdvsa-perdio-apelacion-y-esta-obligada-a-cancelar-deudas-pendientes-por-operacion-de-refineria-en-curazao/| title= Pdvsa perdió apelación y está obligada a cancelar deudas pendientes por operación de refinería en Curazao|fecha=31 de agosto de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref>
Un korte na Kòrsou a outorisá benta di akshonnan di e filial di Pdvsa: Propernyn ta un filial di PDVSA, ku ta manehá e akshonnan di Nynas pa kubri e debe no pagá na e kompania Korsou di 52 mion dòler, miéntras ku ConocoPhillips tambe ta drenta e espera di e likidashon di akshonnan ku a gana un demanda pa 10.000 mion dòler.<ref>« Al igual que Curazao y Aruba, Bonaire fue en su día una parte clave de la red logística de Pdvsa en el Caribe holandés. En los últimos años, las sanciones de EE.UU., los agresivos embargos de ConocoPhillips y otros demandantes, y la falta de inversiones por parte de la petrolera estatal venezolana, aparte de la caída del suministro de petróleo despojaron a la empresa de sus vínculos comerciales en el Caribe holandés. Se calcula que Venezuela tiene una deuda pendiente de 160.000 millones de dólares, entre bonos, laudos arbitrales y otros pasivos» {{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/tribunal-autoriza-a-petrolera-curazolena-a-liquidar-acciones-de-filial-holandesa-de-pdvsa-para-cobrar-deuda/ | title=Tribunal autoriza a petrolera curazoleña a liquidar acciones de filial holandesa de Pdvsa para cobrar deuda|fecha= 4 de octubre de 2021| publisher=Banca y Negocios}}</ref> E filial di PDVSA tin te ku 31 di desèmber 2022 pa benta privá di su akshonnan.<ref>{{cita web |url= https://talcualdigital.com/tribunal-de-la-haya-da-prorroga-al-embargo-de-acciones-propernyn-bv-filial-de-pdvsa/| título=Tribunal de La Haya da prórroga al embargo de acciones en Propernyn BV, filial de Pdvsa|fecha=4 de septiembre de 2022| sitioweb= Tal Cual|fechaacceso= 20 de abril de 2023|cita= }}</ref>
Na aprel 2023, e refineria di Kòrsou na e isla di Kòrsou ta eksigí di PDVSA e pago di US$62.3 mion ku e debe pa e no-kanselashon di e servisio eléktriko dor di e kompania petrolero venezolano entre e añanan 2018 i 2019 i e demanda a keda gana den un korte di New York.<ref>{{cita web |url=https://www.bancaynegocios.com/refineria-de-curazao-exige-a-pdvsa-que-pague-us623-millones-que-adeuda-por-servicio-electrico/| título= Refinería de Curazao exige a PDVSA que pague US$62,3 millones que adeuda por servicio eléctrico|fecha= 20 de abril de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita=Otro litigio: la empresa petrolera de Curazao inició un litigio contra PDVSA en Suiza, por la falta de mantenimiento de la Refinería Isla, así como también por los daños ocasionados en el ecosistema, por una indemnización de US$1.000 millones }}</ref> Na desèmber PDVSA a kontestá ku e lo regla su debe dor di suministrá kombustibel, Venezuela na òktober a proveé un oportunidat pa un akuerdo, despues ku Kòrsou a apelá na un korte di New York na 2020 pa enforsá un pago di 51 mion dòler di e debe akumulá te na e punto ei.<ref>{{cite web |url= https://www.bancaynegocios.com/reuters-pdvsa-saldara-deuda-con-refineria-de-curazao-suministrando-combustible/| título=Reuters: PDVSA saldará deuda con refinería de Curazao suministrando combustible|fecha=18 de diciembre de 2023| sitioweb=Banca y Negocios|fechaacceso= |cita= El acuerdo podría permitir la reanudación de las relaciones entre Venezuela, Curazao y Bonaire para que PDVSA pueda reactivar las operaciones de almacenamiento de petróleo y combustible en la terminal Bullenbaai en Curazao }}</ref> Na febrüari 2024, Curaçao Refinery Utilities (CRU) a bende kasi 500.000 bari di zeta di kombustibel propiedat di PDVSA ku tabata warda den e tankinan di Bullenbaai, ku tabata na oferta for di novèmber 2023.<ref>{{cite web |url=https://www.bancaynegocios.com/tras-2-subastas-fallidas-refineria-de-curazao-vendio-de-forma-privada-fueloil-que-pertenecia-a-pdvsa/| título= Tras 2 subastas fallidas: Refinería de Curazao vendió de "forma privada" fueloil que pertenecía a PDVSA|fecha=20 de febrero de 2024| sitioweb= Banca y Negocios |fechaacceso= |cita= }}</ref>
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Venezuela]]
--------------------------
'''Antilliaanse Verffabriek''' of '''AVF Paints''' ta un empresa na Korsou ku ta fabrika verf pa e merkado lokal i e otro islanan di [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
AVF a wordu funda 17 di november 1959 bou di nomber di ... Fundadonan tabata KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. Na 2014?, despues di un traspaso pa dononan nobo, el a kambia nomber ofisial pa Pintuco Curacao BV bij overname ??
Fundá na 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) i su kompania ruman Arvefa (Arubaanse Verffabriek) ta komprometé den entregá produktonan inovativo i di kalidat haltu na e industria di verf i revestimentu. Den un era di konsolidashon, ora mas grandi ta bira mas grandi i nòmbernan di marka ta parse di dominá, AVF Paints ta mantené su parti di merkado i base di kliente leal dor di fabriká e mihó kalidat di verf i revestimentu ku lo surpasá tur otro verf den nos klima tropikal duru i ku moda bieu “pueblo natal” servisio práktiko. AVF Paints ta bo eksperto di verf lokal.<ref>https://www.avfpaint.com/about-us</ref>
Antilliaanse Verffabriek NV a wordu funda na Curaçao dia 30 di october 1959 door di KoninkIijke Lak-; Fabrica di vernis y verf Molijn y Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro y Yiunan y S.E.L. Maduro y Sons N.V. E fabrica cu tin 40 empleado actualmente ta sirbi 80% di e mercado domestico. Na 1972 a lanta un filial na Aruba, Arubaanse Verffabriek N.V.; actualmente 12 empleado y un cuota di mercado di mas o menos 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref>
Is op Curaçao opgericht 30 Oktober 1959 door KoninkIijke Lak-; Vernis- en Verffabriek Molijn en Co. N.V. Fabriek van Compositieverven C.V., B.J. de Castro and Sons en S.E.L. Maduro and Sons N.V. De fabriek met 40 werknemers bedient thans 80% van de binnenlandse markt. In 1972 is op Aruba een dochteronderneming opgericht, de Arubaanse Verffabriek N. V.; thans 12 werknemers en een marktaandeel van ca. 50%.<ref>https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Antilliaanse Verffabriek NV], Encyclopedie van Curacao</ref>
Founded in 1960, AVF Paints (Antilliaanse Verffabriek) and his sister company Arvefa (Arubaanse Verffabriek) are committed in delivering innovative and high-quality products to the paints and coatings industry. In an age of consolidations, when bigger gets bigger and brand names seem to dominate, AVF Paints maintains its market share and loyal customer base by manufacturing the finest quality paints and coatings that will outperform all other paints in our harsh tropical climate and with old fashion “hometown” hands on service. AVF Paints is your local paint expert.
E febrika ta establese na Asteroienweg.
E tin tiendan na Korsou i Aruba. (Arvefa)
----------------------------------
{{Databox}}
'''Damen Shiprepair Curaçao''' (DSCu), antes '''Curaçaosche Dok Maatschappij''' (CDM), ta un empresa di eksplotashon di dòk i reparashon di barku ku ta establesé den [[Schottegat]] na [[Kòrsou]] desde 1958. E fasilidatnan i infrastruktura di e dòknan i waf ta propiedat di CDM Holding NV<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> , un kompania di gobièrnu di Kòrsou fundá na 1958. Desde 2017 DSCu ta hür i opera esakinan.
== Historia ==
Curaçaosche Dok Maatschappij a wòrdu fundá na desèmber 1958 a base di un akuerdo entre [[Refineria Isla|Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) ku su supsidiario [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) i e companianan N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, Dok- en Werf Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. i Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f.<ref>{{citeer web|titel=N.V. Curacaose Dok Maatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1958-10-29|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002|bezochtdatum=2024-04-18}}</ref> Riba 1 di yanüari 1959 CSM a pasa e operashon di e dòknan pa Curaçaosche Dok Maatschappij.
For di inisio CDM tabata e empresa di reparashon di barku mas moderno den Karibe i for di 1972 tambe esun mas grandi. CDM a kontribui grandemente na ekonomia di [[Antias Hulandes]]. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200.?? Den un reorganisashon grandi na 1962 e empresa ta tuma over e Reina Wilhelmina dok di NV Combinatie Pletterij Nederhorst i Beatrix dok di refineria Shell.<ref>DRASTISCHE REORGANISATIE BIJ DE CURACAOSE DOKMY. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-12-1962, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461724:mpeg21:p001</ref> E ekspansion di su fasilidatnan i personal a kontinua te aña 1982, ora un reseshon a dal e mundu maritimo. Te fin di e dekada tabatin atrobe un subida den e aktividatnan.<ref>Production manager: 'Sprake van opleving' Curaçaose Dok Maatschappij momenteel enorm veel klanten. "Amigoe". Curaçao, 09-02-1989, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 18-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642553:mpeg21:p003</ref>
Na 2015 e empresa hulandes Damen Shipyard Group a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e toubotnan, fabriká pa Damen, ku ta navega den [[Laman Karibe]]. Riba proposishon di gobièrnu di Kòrsou, e grupo tambe a tuma over dia 1 di febrüari 2017 e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrolá a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref><ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref> Bou di nòmber i maneho nobo e empresa a logra rekobrá un posishon den top na Karibe na 2018, ofresiendo un seri di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
== Dòknan ==
Den kurso di tempu a operá diferente dòk:
* ''Reina Wilhelmina'': dòk flotante, 3000 dwt, 1926 -1980 (antes di NV Combinatie Pletterij Nederhorst)
* ''Juliana'' - dòk flotante, 4000 dwt, 1929-1946 (bendi na Surabaya)
* ''Beatrix''- dòk kobá di 28.000 dwt, 192 meter largu (1943 - presente)
* ''Antilia'': dòk kobá di 120.000 dwt, 280 meter largu (april 1972 - presente)
Banda di esei tin dos dòk flotante desde 2018.<ref>https://knipselkrant-curacao.com/pbc-videoreportage-aankomst-drijvende-droogdokken-damen/ Videoreportage aankomst drijvende droogdokken Damen], 30 aprel 2018</ref> Despues ku nan tabata defekto pa algun tempu a disidi pa saka nan por kompleto for di waf den kurso di 2024.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/29316-damen-verwijdert-2e-drijvende-dok Damen verwijdert 2e drijvende dok], [[Antilliaans Dagblad]] (17 di aprel 2024)</ref>
{{Appendix}}
[[Category:Empresa]]
[[Category:Kòrsou]]
===Damen ====
* Desde 2017 Damen Shiprepair Curacao ta hür i ta eksplota e fasilidatnan i infrastruktura den waf di CDM di un kompania di gobièrnu funda na 1958, CDM Holding NV. <ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/28535-meo-houdt-rekening-met-vertrek-damen MEO houdt rekening met vertrek Damen], [[Antilliaans Dagblad]] (26 di oktober 2023)</ref> Desde 20?? propiedad di Antias Hulandes.
* Na 2016 CDM a wordu deklara fayit ku a wordu lanta na 2021 wegens gebrek aan baten.<ref>https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24433-faillissement-cdm-opgeheven Faillissement CDM opgeheven], [[Antilliaans Dagblad]] (4 di oktober 2021)</ref>
Na 2015 Damen a traha un waf di reparashon na Kòrsou pa e trailernan ku Damen a traha i ku ta bula den awa karibense. Riba 1 di febrüari 2017, riba proposhon di e Gobièrnu di Kòrsou, e Grupo tambe a tuma over e aktividatnan di CDM, ku den un forma kontrola a bai fayit na ougùstùs 2016.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personal i material a pasa pa e kompania nobo Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). E pianan flosante di e CDM lo ser remplasá durante di aña 2018 ku pianan mas grandi: pianan C lo bira 230 pa 45 meter i pianan D 108 pa 23 meter. E kantidat aki ta úniko den Karibe i Latino-Amerika.<ref>[https://knipselkrant-curacao.com/ad-slotuitdeling-failliet-cdm/ Slotuitdeling failliet CDM], Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref>
Damen bouwde in 2015 een reparatiewerf op [[Curaçao]] voor de door Damen gebouwde sleepboten die in de Caribische wateren varen. Op voorstel van de Curaçaose regering nam de Groep op 1 februari 2017 ook de activiteiten over van de [[Curaçaose Dokmaatschappij]] (CDM), die in augustus 2016 gecontroleerd failliet was gegaan.<ref>Antilliaans Dagblad 2 februari 2017</ref> Personeel en materieel ging over naar het nieuwe bedrijf Damen Shiprepair Curaçao (DSCu). De oude drijvende dokken van de CDM worden in de loop van 2018 vervangen door grotere: dok C wordt 230 bij 45 meter en dok D 108 x 23 meter. Deze omvang is uniek voor het Caribisch gebied en Latijns-Amerika.<ref>Antilliaans Dagblad 22 maart 2018</ref>
*NOTES
Van ds zijde van de afdeling Public Relations" van de CPIM kregen wij het volgende bericht: De N.V. combinatie Plet terij--Noderhorst tezamen mol de Nederlandsche dok- en scheepsbouw maatschappij V.O.F, on do N.V. dok-on werf maatschappij Wilton-Feyenoord hebben in principe overeenstemming bereikt mei do N.V. Curacaosche Petroleum Industrie maatschappij en de N.V. Curacaosche scheepvaart maatschappij-, op grond waarvan hol thans door laatstgenoemde maatschappij geëxploiteerde Beatrix dok met bijbehorend scheepsreparatiebedrtjf als mode do bedrijven dor N.V. combinatie Pletterij-Nederhorsl binnenkort als oen bedrijf zullen worden geëxploiteerd door oen 'o stichten „N.V. Curacaose dok maatschappij". De nieuwe N.V. zal hierdoor beschikken over do grootste en modernste schoepsreparatie-faciliteiten in hot Caraibisch gebied.<ref>N.V. Curacaose Dok Maatschappij. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-10-1958, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405174:mpeg21:p002</ref>
In 2017, DAMEN Shipyards took over the facilities and invested heavily in infrastructure, as well as the upgrading and training of its workforce.
With two large graving docks and two floating docks, cranes with capacities of up to 75 tons and more than 2,000 meters of repair wharves and fully equipped repair shops, DAMEN Shipyards is one of the largest and best-equipped ship repair facilities in the Caribbean.
Er zijn twee gegraven dokken, namelijk het 30.000 dwt Beatrixdok, gebouwd door de Shell in 1942/1943 en het Antiliadok, groot 130.000 ton, in april 1972 officieel in gebruik gesteld door Gouverneur Leito. Het bedrijf heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de economie van de Nederlandse Antillen, heeft tot 1982 voortdurend uitgebreid zowel in faciliteiten als in mankracht, maar is in 1982 getroffen door de recessie in de scheepvaart. Het totaal aantal eigen werknemers bedraagt circa 1.200. Door de moderne faciliteiten kunnen alle scheepsreparaties worden verricht. Het heeft technisch gezien in de internationale scheepvaartwereld een zeer goede naam. De Curaçaosche Dok Maatschappij beschikt behalve over de twee gegraven dokken ook over diverse reparatiekaden, dok- en kadekranen en modern ingerichte werkplaatsen.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102825/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Curacoasche Dok Maatschappij NV], Encyclopedie van Curaçao</ref>
Ter gelegenheid van de ingebruikneming van het grootste commerciële droogdok van het westelijk halfrond zal de post'administratie van de Nederlandse Antillen op 7 april 1972 een bijzondere frankeerzegel in de waarde van 30 cent uitgeven. Het ontwerp van deze zegel werd verzorgd door de heer Oscar Ravelo op Curacao. Op de eerste dag van uitgifte zullen de enveloppen uitsluitend gefrankeerd met deze zegel voorzien worden van een eerste-dag-stempelafdruk.<ref>Speciale zegel voor Curacaos droogdok. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 02-02-1972, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 14-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461089:mpeg21:p003</ref>
Overname per 1 februari 2017 door Damen Shipyard Group<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15195-damen-trots-op-curacaose-werf Damen trots op Curacaose werf], [[Antilliaans Dagblad]] (5 di februari 2017) </ref>
{{Appendix}}
Curaçaosche Dok Maatschappij N.V. is een dok- en scheepsreparatiebedrijf gevestigd in Curacao. Het kwam in december 1958 voort uit de combinatie [[Refineria Isla|Curacaos Petroleum Industrie Maatschappij]] (CPIM) en [[Curaçaosche Scheepvaart Maatschappij]] (CSM) en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werf-Maatschappij Wilton¬Feijenoord N.V. en de Nederlandse Dok¬ en Scheepsbouw Maatschappij v.o.f., waarbij op 1 januari 1959 het dokbedrijf van CSM overgedragen werd aan de N.V. Curaçaosche Dok Mij.
Na 1972 e tabata e empresa di reparashon di barku mas grandi den Karibe. El a logra rekobrá un posishon den top na 2018, despues ku e grupo hulandes multinashonal a tuma over e maneho di CDM na 2017 pfresiendo servisio amplio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
despues ku esaki a pasa pa e grupo hulandes Damen Shipyards na 2017. In 2017, global player Damen Shiprepair & Conversion took over the management of the Curaçao Drydock Company, established in 1959. Under the new name it will continue offering a full range of services in maintenance, repair, refit and conversion of vessels and offshore constructions of all sizes.
Na 2017, e hungadó global Damen Shiprepair & Conversion a tuma over e maneho di Curaçao Drydock Company, establesé na 1959. Den e nòmber nobo e lo sigui ofresé un gama kompleto di servisio den mantenshon, reparashon, adaptashon i konvershon di barkunan i konstrukshonnan offshore di tur tamaño.
--------------------
== Tula ==
* nl.wiki vertalen: Vrijheidsstrijder wordt nationale held
Tula werd steeds meer gezien als symbool tegen de slavernij. In 2010 werden hij en andere leiders van de slavenopstand officieel gerehabiliteerd als ‘mannen en vrouwen van eer en goede naam’ en op initiatief van het Fundashon Rehabilitashon Tula werd hij zelfs officieel uitgeroepen tot nationale held van Curaçao.[23] Dit werd nog eens benadrukt in 2013, toen het 150 jaar geleden was dat de slavernij door Nederland werd afgeschaft. Dat jaar werd door de ministerraad namelijk uitgeroepen tot het jaar ter ere van de vrijheidsstrijder Tula.[24] Volgens oud-premier Don Martina kan de nationale held Tula zich nu voegen bij illustere internationale vrijheidsstrijders zoals Nelson Mandela, Martin Luther King en Gandhi.[23] Sinds 2020 is hij opgenomen in het lijstje van vijftig onderwerpen die inkijk geven in de Curaçaose geschiedenis, de zgn. Canon van Curaçao.[25] In Nederland gaat deze erkenning moeizamer. In 2021 werd een motie in de Tweede Kamer om Tula op te nemen in het onderwijs nog afgewezen, maar op 29 oktober 2022 wordt wel een motie aangenomen om meer aandacht geven aan de verhalen van vrijheidsstrijders als Tula en anderen in het onderwijs en tegelijkertijd ook onderzoek naar hen te doen.[26] In de excuses van de Nederlandse regering voor het slavernijverleden wordt Tula door minister-president Mark Rutte met name genoemd.[27]
---------
'''Pedro Pablo Medardo de Marchena''' (☆ 29 di yüni 1899]] na [[Kòrsou]] - †
Kòrsou 29 di yüni 1899 i a muri 15 di mei 1968 na Boneiru, kaminda el a
biba for di aña 1940 te na su morto. Kasi 30 aña el a biba na Boneiru, despues
ku gobièrnu kolonial a pone prezu den kampo di konsentrashon pa motibu di su pensamentu
revolushonario.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/03/BONERIANO-27-03-2024.pdf Bula Waya], Boneriano (27 di mart 2024)</ref>
Medardo ta yu di un hudiu ku tabata biba na Kòrsou. Su mama tabata un dama koló skur di Kòrsou ku a
kria Medardo. Su tata
a sostené su edukashon kompletamente i tambe a rekonosé su yu, for di kua Medardo a haña e
fam di su tata, Benjamin Abraham de Marchena.
Medardo den e tempu ei tabata negoshante.
==Guera==
Durante di Di Dos Guera Mundial, den mei 1940, Gobièrnu Kolonial a disidí di kue diferente hende sospechoso i ku fam straño prezu.
Aparentemente nan tabata un peliger pa estado. Entre personanan akí tabatin Fred Fischer fotógrafo,
dòkter J. Benesch, tur dos nasé na Alemania i tambe Pader Paul Brenneker ku nan a kere ku el a nase na Berlin i tambe Medardo de Marchena.
Medardo no pa motibu kaminda el a nase, pero si pa su pensamentunan ku nan a kategorisá komo peligroso i antikolonial.
E tabata un di e promé personanan peligroso ku nan a arestá na Kòrsou., sospecha di ta simpatisá ideanan komunista i pro nazi.
Aparentemente tabatin 2 otro Antiano mas den e kampo di konsentrashon na Boneiru, pero mi no a haña konfirmashon di esaki.
Den dékada 20 Medardo de Marchena ta haña problema ku iglesia katóliko i asta tabata na punto di kuminsá un kaso den korte kontra iglesia katóliko. Medardo a publiká diferente artíkulo kontra mishon katóliko, i tambe kontra dominio hulandes. E tabata kier a habri wowo di nos komunidat kontra di dominio hulandes i tambe kontra katolisismo.
Medardo a batisá i kasa katóliko i su yunan tambe el a batisá katóliko.
Durante e lucha akí e ta laga un domi batisá su di 4 yu.
==Publikashon==
Na 1929 Medardo a publiká e buki “Ignorancia o educando un pueblo”, despues el a manda un karta pastoral i tambe artíkulonan ( entre pueblo i gobièrnu) den “De Onpartijdige” (1932– 1934). Ni e gobièrnu kolonial, ni iglesia katóliko por a imaginá ku Medardo lo a alkansá asina tantu hende.
Den e publikashonnan akí e tabatin algun akusashon hopi serio.
Por ehèmpel el a puntra ken tin falta, ku nos no tin nos mes hendenan den posishonnan haltu den
komunidat, posishon ku ta nesesario pa duna nos hendenan mas rèspèt.
Medardo a splika, ku ta: “hòmbernan blanku ku wowo blou ku ta parse hende muhé dor di nan manera di bisti, ku tin tantu Roma komo Hulanda komo nan patria. Ta nan ta kulpabel ku Kòrsou a keda tras, miéntras ku e poblashon di koló pa mas ku kuater generashon kaba ta gosa di abolishon di sklabitut”.
Pedro Pablo Medardo de Marchena ta derá den e santana di Iglesia Protestant na Playa Boneiru.
Revishon aktual di 15:57, 15 aprel 2026
Pending: Tragalus - Salario minimo - Barttholomeus Wouter Theodorus van Slobbe - Albert Kikkert - Florin karibense (aanvulling) - Yudansa pa desaroyo - Michelangelo Winklaar - PDVSA (aanvulling) - Antilliaanse Verffabriek - Francio Guadeloupe - Tula (aanvulling) - Medardo de Marchena (aanvulling) - Damen Shiprepair Curacao
51eqdmr87k2kt9us39wm1x4ekn6w5ik
1883
0
9672
195681
195386
2026-07-03T08:10:07Z
Caribiana
8320
195681
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Aña}}
'''1883''' tabata un aña komun ku a kuminsá riba un djaluna riba e [[kalènder gregoriano]]. E ta marka e di 1883 aña despues di [[Hesus|Kristu]]; e di 883 aña di e di dos [[milenio]]; e di 83 aña di [[siglo 19]] i e di kuater aña di dékada 1880.
== A sosodé ==
'''Yanüari'''
'''Febrüari'''
'''Mart'''
'''Aprel'''
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
* [[7 di yüli|7]] – [[Van den Brandhofbrug]], e promé brùg permanente di [[Kòrsou]], a habri na [[Willemstad]] konektando [[Punda]] i [[Skalo]].
'''Ougùstùs'''
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
'''Desèmber'''
== A nase ==
'''Yanüari'''
'''Febrüari'''
* [[21 di febrüari|21]] - [[Gielliam Wouters]] († 1973), di 49° gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) di 1936 te 1942.
'''Mart'''
'''Aprel'''
'''Mei'''
'''Yüni'''
* [[30 di yüni|30]] - [[Hensie Beaujon]] (75), gezaghebber di Boneiru, di Islariba i miembro di Kolegio General Ehekutivo (CAB, 1948-1949)
'''Yüli'''
* [[29 di yüli|29]] - [[Benito Mussolini]] († 1945), polítiko italiano i promé minister di Italia (1922-1943)
'''Ougùstùs'''
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
'''Desèmber'''
== A fayesé ==
'''Yanüari'''
'''Febrüari'''
'''Mart'''
* [[14 di mart|14]] - [[Karl Marx]] (63), filósofo, ekonomista, historiadó i sosialista revolushonario di [[Alemania]].
'''Aprel'''
'''Mei'''
'''Yüni'''
'''Yüli'''
'''Ougùstùs'''
'''Sèptèmber'''
'''Òktober'''
'''Novèmber'''
'''Desèmber'''
[[Category:Aña]]
75khiyvtlkt4zdqgmn9tlfcx9dv8dmn
Lista di monumento na Aruba
0
9830
195601
194995
2026-07-02T16:19:41Z
Kallmemel
14000
bron?
195601
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox edificio}}
E '''lista''' aki bou ta duna un resumen di e '''[[monumento]]nan na [[Aruba]]'''. E cantidad di monumento ta wordo estima riba casi 400 obheto, di cual 41 ta proteha. Categoria 1 ta un resumen di e obhetonan monumental cu ta proteha. E lista no ta sortea manera nan ta registra den e registro di monumento, e number di e obheto no ta esun oficial segun registro. Pa indica cu un monumento ta oficialmente proteha pa ley Monumentenbureau ta coloca un seyo di reconocimento riba e obheto. Categoria 2 ta duna un resumen (no completo) di otro casnan y edificionan historico.{{Bròn?|2=2026|3=7|4=2}}
{{clear}}
== Monumento ==
==== categoria 1 ====
{{Sticky header}}
{| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:center"
|-
! Number<br/ >registra !! Imagen !! Descripcion !! Luga !! Adres !! Coordinato !! Aña/<br/ >arkitecto
|-
| 01-001 || [[File:Voormalig Havenkantoor met op de achtergrond de toren van de Kerki Protestant op de achtergrond.jpg|100px]] || Ex-oficina portuario|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]||A.M. Schuttestraat 2|| ||1940
|-
| 01-002 || [[File:Hanchi Awa 23 16 29 494000.jpeg|commonscat=Waterreservoir (Aruba, Rancho)|100px]] || Tanki di Awa|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]|| Avenida Alo Tromp/Ranchostraat|| ||1905
|-
| 01-003 || [[File:Landslaboratorium Oranjestad 5.jpg|100px]] || Landslaboratorium Oranjestad|| Oranjestad||Caya Ing R.H. Lacle 2|| ||
|-
| 01-004 || [[File:Reina Beatrix School.jpg|100px]] || Scol Reina Beatrix|| Oranjestad||G. Madurostraat 2|| ||1950
|-
| 01-005 || [[File:Maria Convent 1920, Oranjestad.jpg|commonscat=Maria Convent, Aruba|100px]] || Maria Convento|| Oranjestad||J.E. Irausquinplein 2 A|| ||1920
|-
| 01-006 || [[File:In focus and correct exposure.jpg|commonscat=Gerechtsgebouw (Aruba)|100px]] || Corte di Husticia|| Oranjestad||J.G. Emanstraat 51|| ||1936
|-
| 01-007 || [[File:Aruba Watertower in Oranjestad.jpg|commonscat=Watertower Oranjestad|100px]] || Watertoren Oranjestad|| Oranjestad||J.G. Emanstraat 67|| ||1939 / [[Pieter van Stuivenberg]]
|-
| 01-008 || [[File:2nd DOW Office.jpg|commonscat=2nd DOW Office (Aruba)|100px]] || Edificio DOW|| Oranjestad||Lagoenweg 11|| ||1939
|-
| 01-009 || [[File:Aruba Government Building (Bestuurskantoor).jpg|commonscat=Gouvernementsgebouw, Aruba|100px]] || Bestuurskantoor|| Oranjestad||L.G. Smith Boulevard 76|| ||1942
|-
| 01-010 || [[File:Brakins De Arend Petroleum Company 02.jpg|commonscat=De Arend Petroleum Company|100px]] || [[Arend Petroleum Maatschappij]]|| Oranjestad||L.G. Smith Boulevard 172|| ||1927
|-
| 01-011 || [[File:Fort Zoutman Willem III Toren @ Morning Side Street.jpg|100px]] || [[Fort Zoutman]]/Toren Willem III|| Oranjestad||Oranjestraat/Zoutmanstraat|| ||1866
|-
| 01-012 || [[File:Ex-DOW building.jpg|commonscat=Ex Dow Office (Aruba)|100px]] || Ex-edificio DOW|| Oranjestad||Paardenbaaistraat 2|| ||1949
|-
| 01-013 || [[File:Forno di Calki for di Ranchostraat.jpg|commonscat=Kalkoven (Aruba)|100px]] || [[Forno di calki (Rancho)]]|| Oranjestad|| Ranchostraat || ||1892
|-
| 01-014 || [[File:Wild House, Oranjestad, ARUBA.JPG|commonscat=Huisje Wild|100px]] || Cas Wild|| Oranjestad|| Schelpstraat 12|| ||1850
|-
| 01-015 || [[File:Henriquez Building (1), Oranjestad, ARUBA.JPG|commonscat=Henriquez Building (Aruba)|100px]] || Edificio Henriquez || Oranjestad|| Schelpstraat 36/38 || ||
|-
| 01-016 || [[File:Archaeological Museum Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG|commonscat=Archaeological Museum of Aruba|100px]] || [[Museo Arkeologico Nacional Aruba|Museo Arkeologico]]|| Oranjestad|| Schelpstraat 40, 42 y 44 || ||1850
|-
| 01-017 || [[File:John F. Kennedy School vogelshot.JPG|commonscat=John F Kennedy, Aruba|100px]] || Edificio John F Kennedy|| Oranjestad||Stadionweg 37/L.G.Smith Blvd. || ||1950
|-
| 01-018 || [[File:Weststraat 1.JPG|commonscat=Gele Huis (Aruba)|100px]] ||[[ Casita Geel]]|| Oranjestad|| Weststraat 15|| ||1860
|-
| 01-019 || [[File:School 1888 (3), Oranjestad, ARUBA.JPG|commonscat=School 1888 (Aruba)|100px]] ||[[Scol 1888]]|| Oranjestad||Wilhelminastraat 6|| ||1888 / Antoine Martis
|-
|01-020 ||[[File:Ex Papiamento Restaurant, Oranjestad, ARUBA.JPG|100x100px]]||[[Cas Veneranda]]||Oranjestad||Wilhelminastraat 7|| ||1936
|-
| 01-021 || [[File:0 Stadhuis.jpg|commonscat=Stadhuis, Oranjestad, Aruba|100px]]||[[ Stadhuis di Oranjestad]]|| Oranjestad|| Wilhelminastraat 8|| ||1925
|-
| 01-022 || [[File:Ex Police Station Oranjestad @ Side View.jpg|commonscat=Police Station, Oranjestad|100px]]|| Warda di Polis Oranjestad|| Oranjestad|| Wilhelminastraat 40|| ||1940
|-
| 01-023 || [[File:Voormalig Landskantoor.jpg|commonscat=Zoutmanstraat 1, Oranjestad (Aruba)|100px]]|| Ex-Landskantoor|| Oranjestad|| Zoutmanstraat 1|| ||1940
|-
| 01-024 || [[File:Censo Ex Hotel Colombia @ Morning.jpg|commonscat=Censo, Ex Hotel Colombia, Oranjestad, Aruba|100px]]|| [[Ex-Hotel Colombia]]|| Oranjestad|| Zoutmanstraat 13|| ||1918
|-
| 01-025 || [[File:Reina Wilhelmina.jpg|100px]]|| Estatua di [[Wilhelmina di Hulanda|Princesa Wilhelmina]]|| Oranjestad|| Wilhelmina Park|| ||1955
|-
| 01-026 || [[File:Ex Botica, Steenweg 19, Oranjestad.jpg|100px]] || [[Ex-Botica Aruba]]|| Oranjestad|| Steenweg 19|| ||1925
|-
|01-027
|[[File:Het vliegveld op Aruba, Bestanddeelnr 252-7915.jpg|100px]]||Terminal di pasahero Dakota||Oranjestad||Bucutiweg || ||1942
|-
|01-028
|[[File:Cas Debrot, Nieuwstraat Oranjestad Aruba.jpg|100x180px]]||[[Cas Debrot]]||Oranjestad||[[Caya G.F. (Betico) Croes]] 98|| ||1930
|-
| 02-001 || [[File:Commanders Graves.jpg|commonscat=Commanders Graves, Aruba|100px]] || Grafnan di Commandeur|| [[Noord]]|| Hato|| ||
|-
| 02-002 || [[File:California Lighthouse, Aruba (4901988814).jpg|commonscat=Noordwestpunt Lighthouse|100px]] || [[Faro di California]]|| Noord|| Hudishibana|| ||1914
|-
| 02-003 || [[File:Imeldahof Building in Noord Pic 3.jpg|commonscat=Imeldahof (Aruba)|100px]] || Imeldahof/[[Kapel di Bethania]]|| Noord|| Noord 2|| ||
|-
| 02-004 || [[File:Cas Tan Tin.jpg|100px]] || Cas Tan Tin|| Noord|| Pos Abou 19|| ||1940
|-
|02-005 ||[[File:Alto Vista Chapel (1).jpg|100px]]||[[Kapel Alto Vista|Kapel di Alto Vista]] || Noord ||Alto Vista || ||1952
|-
| 03-001 || [[File:Police Station Savaneta @ Side Front Across.jpg|100px]] || Warda di Polis Savaneta|| [[Savaneta]]|| Savaneta 110|| ||
|-
| 03-002 || [[File:Graves Savaneta @ Morning Close.jpg|commonscat=Graves Savaneta|100px]] || Grafnan di Savaneta|| Savaneta|| Savaneta 254|| ||19??
|-
| 04-001 || [[File:Uncle Louis Store @ Front Street Early Morning.jpg|commonscat=Uncle Louis Store, San Nicolaas|100px]] || [[Uncle Louis Store]]|| [[San Nicolas]]||B. van der Veen Zeppenveldstraat 7 || ||1950
|-
| 04-002 || [[File:Watertower San Nicolas 1.jpg|commonscat=Watertower San Nicolas|100px]] || Watertoren San Nicolas|| San Nicolas||[[Bernhardstraat]]|| ||1939 / [[Pieter van Stuivenberg]]
|-
| 04-003 || [[File:Commandopostcolor.jpg|commonscat=Commandopost,San Nicolaas|100px]] || Commandopost|| San Nicolas||Weg kust batterij || ||1940
|-
| 04-004 || [[File:Community Church Seroe Colorado (5).jpg|100px]] || Seroe Colorado Community Church|| San Nicolas|| [[Sero Colorado]] || ||1939 / Norman Shirley
|-
| 04-005 || [[File:Nicolaas Store (1).jpg|100px]]|| Nicolaas Store|| San Nicolas||B. van der Veen Zeppenveldstraat 27 || ||1930-1939
|-
| 05-001 || [[File:Balashi Gold mill ruins. Another view.jpg|100px]] || Ruina mina di oro|| [[Santa Cruz]]||[[Balashi]] || ||1939
|-
|}
==== categoria 2 ====
{| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:center"
|-
! !! Imagen !! Descripcion !! Luga !! Adres !! Coordinato !! Aña/<br/ >arkitecto
|-
| 2 || [[File:Monumento Casa Rosada.jpg|100px]] || Casa Rosada|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]|| Wilhelminastraat 58B|| ||1905
|-
| 3 || [[File:SMFA.JPG|100px]] || Cas Croes || Oranjestad|| Avenida Milo Croes 26 || ||
|-
| 4 || [[File:Cas di Cultura exterior (Aruba) 18 45 08 855000.jpeg|100px]] || [[Cas di Cultura]] || Oranjestad|| || ||
|-
| 5 || [[File:Koningsstraat 29, Aruba 22 38 16 218000.jpeg|100px]] || Cas di Cunucu || Oranjestad || Koningstraat 29 || ||
|-
| 6 || [[File:Huize De La Salle - University of Aruba front view 1.jpg|100px]] || Huize de la Salle || Oranjestad || J.E. Irausquinplein 4 || || 1914-1914 / [[Radulphus Hermus|Adrianus Hermus]]
|-
| 7 || [[File:Church of St. Francis (Aruba) 7.jpg|100px]] || [[Misa San Francisco]] || Oranjestad || J.E. Irausquinplein 3 || ||
|-
| 8 || [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021479, Repronegatief 'De oude naast de nieuwe Protestantse kerk', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|100px]] || [[Kerki Protestant (Aruba)|Kerki Protestant Oranjestad]] || Oranjestad || Wilhelminastraat 1 || || 1846
|-
| 9 || [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|100px]] || [[La Piccola Marina]] || Oranjestad || L.G. Smith Blvd. 68 || || 1950 / [[Jan Nagel]]
|-
|11|| [[File:Saint Anna Church in Noord.jpg|100px]] || Misa Santa Ana|| [[Noord]]|| || ||
|-
|12|| [[File:Old cunucu house TL-180 (green) 4.JPG|100px]] || Cas di Cunucu|| Noord|| Tanki Leendert 180 || ||19??
|-
|13|| [[File:Quinta del Carmen 14.jpg|100px]] || Quinta del Carmen || Noord|| [[Bubali]] || ||
|-
|14|| [[File:Kerki Protestant at Piedra Plat.jpeg|100px]] || [[Kerki Protestant Piedra Plat]]|| [[Piedra Plat]]|| || ||1934
|-
|15|| [[File:Ruins Bushiribana gold mine 13 52 26 922000.jpeg|100px]] || [[Bushiribana]]|| [[Santa Cruz]]|| || ||
|-
|16|| [[File:Kibaima water tank2.jpg|100px]] || [[Tanki di Awa Kibaima]]|| [[Santa Cruz]]|| || ||1932 / [[Pieter van Stuivenberg]]
|-
|17|| [[File:AH... WHO LOOKING SO SWEET.jpg|100px]] || Dieselstraat 2, Balashi|| [[Santa Cruz]]|| || ||
|-
|18|| [[File:San Nicolaas church.jpg|100px]] || [[Misa Santa Teresita]] || [[San Nicolas]]|| [[Bernhardstraat]] || ||1935-1936
|-
|18|| [[File:Alto Vista 69 Aruba.jpg|100px]] || [[Alto Vista 69]] || [[Noord]]|| || Alto Vista 69 ||1919
|-
|}
== Link externo ==
* [http://www.org.aw/index.php?id=org_profile&do=monumentenbureau Monumentenbureau Aruba]
* [https://www.monumentenfondsaruba.com/monuments/ Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA)]
{{Appendix}}
{{Commonscat}}
[[Category:Herensia kultural|Aruba]]
[[Category:Aruba]]
m2beowur1s4b3ahnlvl4u5bzh7aqy2c
195602
195601
2026-07-02T16:22:08Z
Kallmemel
14000
nota
195602
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox edificio}}
E '''lista''' aki bou ta duna un <!-- resumen / bista incompleto? -->resumen di e '''[[monumento]]nan na [[Aruba]]'''. E cantidad di monumento ta wordo estima riba casi 400 obheto, di cual 41 ta proteha. Categoria 1 ta un resumen di e obhetonan monumental cu ta proteha. E lista no ta sortea manera nan ta registra den e registro di monumento, e number di e obheto no ta esun oficial segun registro. Pa indica cu un monumento ta oficialmente proteha pa ley Monumentenbureau ta coloca un seyo di reconocimento riba e obheto. Categoria 2 ta duna un resumen (no completo) di otro casnan y edificionan historico.{{Bròn?|2=2026|3=7|4=2}}
{{clear}}
== Monumento ==
==== categoria 1 ====
{{Sticky header}}
{| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:center"
|-
! Number<br/ >registra !! Imagen !! Descripcion !! Luga !! Adres !! Coordinato !! Aña/<br/ >arkitecto
|-
| 01-001 || [[File:Voormalig Havenkantoor met op de achtergrond de toren van de Kerki Protestant op de achtergrond.jpg|100px]] || Ex-oficina portuario|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]||A.M. Schuttestraat 2|| ||1940
|-
| 01-002 || [[File:Hanchi Awa 23 16 29 494000.jpeg|commonscat=Waterreservoir (Aruba, Rancho)|100px]] || Tanki di Awa|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]|| Avenida Alo Tromp/Ranchostraat|| ||1905
|-
| 01-003 || [[File:Landslaboratorium Oranjestad 5.jpg|100px]] || Landslaboratorium Oranjestad|| Oranjestad||Caya Ing R.H. Lacle 2|| ||
|-
| 01-004 || [[File:Reina Beatrix School.jpg|100px]] || Scol Reina Beatrix|| Oranjestad||G. Madurostraat 2|| ||1950
|-
| 01-005 || [[File:Maria Convent 1920, Oranjestad.jpg|commonscat=Maria Convent, Aruba|100px]] || Maria Convento|| Oranjestad||J.E. Irausquinplein 2 A|| ||1920
|-
| 01-006 || [[File:In focus and correct exposure.jpg|commonscat=Gerechtsgebouw (Aruba)|100px]] || Corte di Husticia|| Oranjestad||J.G. Emanstraat 51|| ||1936
|-
| 01-007 || [[File:Aruba Watertower in Oranjestad.jpg|commonscat=Watertower Oranjestad|100px]] || Watertoren Oranjestad|| Oranjestad||J.G. Emanstraat 67|| ||1939 / [[Pieter van Stuivenberg]]
|-
| 01-008 || [[File:2nd DOW Office.jpg|commonscat=2nd DOW Office (Aruba)|100px]] || Edificio DOW|| Oranjestad||Lagoenweg 11|| ||1939
|-
| 01-009 || [[File:Aruba Government Building (Bestuurskantoor).jpg|commonscat=Gouvernementsgebouw, Aruba|100px]] || Bestuurskantoor|| Oranjestad||L.G. Smith Boulevard 76|| ||1942
|-
| 01-010 || [[File:Brakins De Arend Petroleum Company 02.jpg|commonscat=De Arend Petroleum Company|100px]] || [[Arend Petroleum Maatschappij]]|| Oranjestad||L.G. Smith Boulevard 172|| ||1927
|-
| 01-011 || [[File:Fort Zoutman Willem III Toren @ Morning Side Street.jpg|100px]] || [[Fort Zoutman]]/Toren Willem III|| Oranjestad||Oranjestraat/Zoutmanstraat|| ||1866
|-
| 01-012 || [[File:Ex-DOW building.jpg|commonscat=Ex Dow Office (Aruba)|100px]] || Ex-edificio DOW|| Oranjestad||Paardenbaaistraat 2|| ||1949
|-
| 01-013 || [[File:Forno di Calki for di Ranchostraat.jpg|commonscat=Kalkoven (Aruba)|100px]] || [[Forno di calki (Rancho)]]|| Oranjestad|| Ranchostraat || ||1892
|-
| 01-014 || [[File:Wild House, Oranjestad, ARUBA.JPG|commonscat=Huisje Wild|100px]] || Cas Wild|| Oranjestad|| Schelpstraat 12|| ||1850
|-
| 01-015 || [[File:Henriquez Building (1), Oranjestad, ARUBA.JPG|commonscat=Henriquez Building (Aruba)|100px]] || Edificio Henriquez || Oranjestad|| Schelpstraat 36/38 || ||
|-
| 01-016 || [[File:Archaeological Museum Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG|commonscat=Archaeological Museum of Aruba|100px]] || [[Museo Arkeologico Nacional Aruba|Museo Arkeologico]]|| Oranjestad|| Schelpstraat 40, 42 y 44 || ||1850
|-
| 01-017 || [[File:John F. Kennedy School vogelshot.JPG|commonscat=John F Kennedy, Aruba|100px]] || Edificio John F Kennedy|| Oranjestad||Stadionweg 37/L.G.Smith Blvd. || ||1950
|-
| 01-018 || [[File:Weststraat 1.JPG|commonscat=Gele Huis (Aruba)|100px]] ||[[ Casita Geel]]|| Oranjestad|| Weststraat 15|| ||1860
|-
| 01-019 || [[File:School 1888 (3), Oranjestad, ARUBA.JPG|commonscat=School 1888 (Aruba)|100px]] ||[[Scol 1888]]|| Oranjestad||Wilhelminastraat 6|| ||1888 / Antoine Martis
|-
|01-020 ||[[File:Ex Papiamento Restaurant, Oranjestad, ARUBA.JPG|100x100px]]||[[Cas Veneranda]]||Oranjestad||Wilhelminastraat 7|| ||1936
|-
| 01-021 || [[File:0 Stadhuis.jpg|commonscat=Stadhuis, Oranjestad, Aruba|100px]]||[[ Stadhuis di Oranjestad]]|| Oranjestad|| Wilhelminastraat 8|| ||1925
|-
| 01-022 || [[File:Ex Police Station Oranjestad @ Side View.jpg|commonscat=Police Station, Oranjestad|100px]]|| Warda di Polis Oranjestad|| Oranjestad|| Wilhelminastraat 40|| ||1940
|-
| 01-023 || [[File:Voormalig Landskantoor.jpg|commonscat=Zoutmanstraat 1, Oranjestad (Aruba)|100px]]|| Ex-Landskantoor|| Oranjestad|| Zoutmanstraat 1|| ||1940
|-
| 01-024 || [[File:Censo Ex Hotel Colombia @ Morning.jpg|commonscat=Censo, Ex Hotel Colombia, Oranjestad, Aruba|100px]]|| [[Ex-Hotel Colombia]]|| Oranjestad|| Zoutmanstraat 13|| ||1918
|-
| 01-025 || [[File:Reina Wilhelmina.jpg|100px]]|| Estatua di [[Wilhelmina di Hulanda|Princesa Wilhelmina]]|| Oranjestad|| Wilhelmina Park|| ||1955
|-
| 01-026 || [[File:Ex Botica, Steenweg 19, Oranjestad.jpg|100px]] || [[Ex-Botica Aruba]]|| Oranjestad|| Steenweg 19|| ||1925
|-
|01-027
|[[File:Het vliegveld op Aruba, Bestanddeelnr 252-7915.jpg|100px]]||Terminal di pasahero Dakota||Oranjestad||Bucutiweg || ||1942
|-
|01-028
|[[File:Cas Debrot, Nieuwstraat Oranjestad Aruba.jpg|100x180px]]||[[Cas Debrot]]||Oranjestad||[[Caya G.F. (Betico) Croes]] 98|| ||1930
|-
| 02-001 || [[File:Commanders Graves.jpg|commonscat=Commanders Graves, Aruba|100px]] || Grafnan di Commandeur|| [[Noord]]|| Hato|| ||
|-
| 02-002 || [[File:California Lighthouse, Aruba (4901988814).jpg|commonscat=Noordwestpunt Lighthouse|100px]] || [[Faro di California]]|| Noord|| Hudishibana|| ||1914
|-
| 02-003 || [[File:Imeldahof Building in Noord Pic 3.jpg|commonscat=Imeldahof (Aruba)|100px]] || Imeldahof/[[Kapel di Bethania]]|| Noord|| Noord 2|| ||
|-
| 02-004 || [[File:Cas Tan Tin.jpg|100px]] || Cas Tan Tin|| Noord|| Pos Abou 19|| ||1940
|-
|02-005 ||[[File:Alto Vista Chapel (1).jpg|100px]]||[[Kapel Alto Vista|Kapel di Alto Vista]] || Noord ||Alto Vista || ||1952
|-
| 03-001 || [[File:Police Station Savaneta @ Side Front Across.jpg|100px]] || Warda di Polis Savaneta|| [[Savaneta]]|| Savaneta 110|| ||
|-
| 03-002 || [[File:Graves Savaneta @ Morning Close.jpg|commonscat=Graves Savaneta|100px]] || Grafnan di Savaneta|| Savaneta|| Savaneta 254|| ||19??
|-
| 04-001 || [[File:Uncle Louis Store @ Front Street Early Morning.jpg|commonscat=Uncle Louis Store, San Nicolaas|100px]] || [[Uncle Louis Store]]|| [[San Nicolas]]||B. van der Veen Zeppenveldstraat 7 || ||1950
|-
| 04-002 || [[File:Watertower San Nicolas 1.jpg|commonscat=Watertower San Nicolas|100px]] || Watertoren San Nicolas|| San Nicolas||[[Bernhardstraat]]|| ||1939 / [[Pieter van Stuivenberg]]
|-
| 04-003 || [[File:Commandopostcolor.jpg|commonscat=Commandopost,San Nicolaas|100px]] || Commandopost|| San Nicolas||Weg kust batterij || ||1940
|-
| 04-004 || [[File:Community Church Seroe Colorado (5).jpg|100px]] || Seroe Colorado Community Church|| San Nicolas|| [[Sero Colorado]] || ||1939 / Norman Shirley
|-
| 04-005 || [[File:Nicolaas Store (1).jpg|100px]]|| Nicolaas Store|| San Nicolas||B. van der Veen Zeppenveldstraat 27 || ||1930-1939
|-
| 05-001 || [[File:Balashi Gold mill ruins. Another view.jpg|100px]] || Ruina mina di oro|| [[Santa Cruz]]||[[Balashi]] || ||1939
|-
|}
==== categoria 2 ====
{| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:center"
|-
! !! Imagen !! Descripcion !! Luga !! Adres !! Coordinato !! Aña/<br/ >arkitecto
|-
| 2 || [[File:Monumento Casa Rosada.jpg|100px]] || Casa Rosada|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]|| Wilhelminastraat 58B|| ||1905
|-
| 3 || [[File:SMFA.JPG|100px]] || Cas Croes || Oranjestad|| Avenida Milo Croes 26 || ||
|-
| 4 || [[File:Cas di Cultura exterior (Aruba) 18 45 08 855000.jpeg|100px]] || [[Cas di Cultura]] || Oranjestad|| || ||
|-
| 5 || [[File:Koningsstraat 29, Aruba 22 38 16 218000.jpeg|100px]] || Cas di Cunucu || Oranjestad || Koningstraat 29 || ||
|-
| 6 || [[File:Huize De La Salle - University of Aruba front view 1.jpg|100px]] || Huize de la Salle || Oranjestad || J.E. Irausquinplein 4 || || 1914-1914 / [[Radulphus Hermus|Adrianus Hermus]]
|-
| 7 || [[File:Church of St. Francis (Aruba) 7.jpg|100px]] || [[Misa San Francisco]] || Oranjestad || J.E. Irausquinplein 3 || ||
|-
| 8 || [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021479, Repronegatief 'De oude naast de nieuwe Protestantse kerk', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|100px]] || [[Kerki Protestant (Aruba)|Kerki Protestant Oranjestad]] || Oranjestad || Wilhelminastraat 1 || || 1846
|-
| 9 || [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|100px]] || [[La Piccola Marina]] || Oranjestad || L.G. Smith Blvd. 68 || || 1950 / [[Jan Nagel]]
|-
|11|| [[File:Saint Anna Church in Noord.jpg|100px]] || Misa Santa Ana|| [[Noord]]|| || ||
|-
|12|| [[File:Old cunucu house TL-180 (green) 4.JPG|100px]] || Cas di Cunucu|| Noord|| Tanki Leendert 180 || ||19??
|-
|13|| [[File:Quinta del Carmen 14.jpg|100px]] || Quinta del Carmen || Noord|| [[Bubali]] || ||
|-
|14|| [[File:Kerki Protestant at Piedra Plat.jpeg|100px]] || [[Kerki Protestant Piedra Plat]]|| [[Piedra Plat]]|| || ||1934
|-
|15|| [[File:Ruins Bushiribana gold mine 13 52 26 922000.jpeg|100px]] || [[Bushiribana]]|| [[Santa Cruz]]|| || ||
|-
|16|| [[File:Kibaima water tank2.jpg|100px]] || [[Tanki di Awa Kibaima]]|| [[Santa Cruz]]|| || ||1932 / [[Pieter van Stuivenberg]]
|-
|17|| [[File:AH... WHO LOOKING SO SWEET.jpg|100px]] || Dieselstraat 2, Balashi|| [[Santa Cruz]]|| || ||
|-
|18|| [[File:San Nicolaas church.jpg|100px]] || [[Misa Santa Teresita]] || [[San Nicolas]]|| [[Bernhardstraat]] || ||1935-1936
|-
|18|| [[File:Alto Vista 69 Aruba.jpg|100px]] || [[Alto Vista 69]] || [[Noord]]|| || Alto Vista 69 ||1919
|-
|}
== Link externo ==
* [http://www.org.aw/index.php?id=org_profile&do=monumentenbureau Monumentenbureau Aruba]
* [https://www.monumentenfondsaruba.com/monuments/ Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA)]
{{Appendix}}
{{Commonscat}}
[[Category:Herensia kultural|Aruba]]
[[Category:Aruba]]
qjrduhjlygsbxct0flh8zxfawfehu0t
195603
195602
2026-07-02T16:24:54Z
Kallmemel
14000
reformulacion menor: -articulo defini, singular
195603
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox edificio}}
E '''lista''' aki bou ta duna un <!-- resumen / bista incompleto? -->resumen di e '''[[monumento]]nan na [[Aruba]]'''. E cantidad di monumento ta wordo estima riba casi 400 obheto, di cual 41 ta proteha. Categoria 1 ta un resumen di obheto monumental proteha. E lista no ta sortea manera ta registra den registro di monumento, e number di obheto no ta esun oficial segun registro. Pa indica cu un monumento ta oficialmente proteha pa ley Monumentenbureau ta coloca un seyo di reconocimento riba e obheto. Categoria 2 ta duna un resumen (no completo) di otro cas y edificionan historico.{{Bròn?|2=2026|3=7|4=2}}
{{clear}}
== Monumento ==
==== categoria 1 ====
{{Sticky header}}
{| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:center"
|-
! Number<br/ >registra !! Imagen !! Descripcion !! Luga !! Adres !! Coordinato !! Aña/<br/ >arkitecto
|-
| 01-001 || [[File:Voormalig Havenkantoor met op de achtergrond de toren van de Kerki Protestant op de achtergrond.jpg|100px]] || Ex-oficina portuario|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]||A.M. Schuttestraat 2|| ||1940
|-
| 01-002 || [[File:Hanchi Awa 23 16 29 494000.jpeg|commonscat=Waterreservoir (Aruba, Rancho)|100px]] || Tanki di Awa|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]|| Avenida Alo Tromp/Ranchostraat|| ||1905
|-
| 01-003 || [[File:Landslaboratorium Oranjestad 5.jpg|100px]] || Landslaboratorium Oranjestad|| Oranjestad||Caya Ing R.H. Lacle 2|| ||
|-
| 01-004 || [[File:Reina Beatrix School.jpg|100px]] || Scol Reina Beatrix|| Oranjestad||G. Madurostraat 2|| ||1950
|-
| 01-005 || [[File:Maria Convent 1920, Oranjestad.jpg|commonscat=Maria Convent, Aruba|100px]] || Maria Convento|| Oranjestad||J.E. Irausquinplein 2 A|| ||1920
|-
| 01-006 || [[File:In focus and correct exposure.jpg|commonscat=Gerechtsgebouw (Aruba)|100px]] || Corte di Husticia|| Oranjestad||J.G. Emanstraat 51|| ||1936
|-
| 01-007 || [[File:Aruba Watertower in Oranjestad.jpg|commonscat=Watertower Oranjestad|100px]] || Watertoren Oranjestad|| Oranjestad||J.G. Emanstraat 67|| ||1939 / [[Pieter van Stuivenberg]]
|-
| 01-008 || [[File:2nd DOW Office.jpg|commonscat=2nd DOW Office (Aruba)|100px]] || Edificio DOW|| Oranjestad||Lagoenweg 11|| ||1939
|-
| 01-009 || [[File:Aruba Government Building (Bestuurskantoor).jpg|commonscat=Gouvernementsgebouw, Aruba|100px]] || Bestuurskantoor|| Oranjestad||L.G. Smith Boulevard 76|| ||1942
|-
| 01-010 || [[File:Brakins De Arend Petroleum Company 02.jpg|commonscat=De Arend Petroleum Company|100px]] || [[Arend Petroleum Maatschappij]]|| Oranjestad||L.G. Smith Boulevard 172|| ||1927
|-
| 01-011 || [[File:Fort Zoutman Willem III Toren @ Morning Side Street.jpg|100px]] || [[Fort Zoutman]]/Toren Willem III|| Oranjestad||Oranjestraat/Zoutmanstraat|| ||1866
|-
| 01-012 || [[File:Ex-DOW building.jpg|commonscat=Ex Dow Office (Aruba)|100px]] || Ex-edificio DOW|| Oranjestad||Paardenbaaistraat 2|| ||1949
|-
| 01-013 || [[File:Forno di Calki for di Ranchostraat.jpg|commonscat=Kalkoven (Aruba)|100px]] || [[Forno di calki (Rancho)]]|| Oranjestad|| Ranchostraat || ||1892
|-
| 01-014 || [[File:Wild House, Oranjestad, ARUBA.JPG|commonscat=Huisje Wild|100px]] || Cas Wild|| Oranjestad|| Schelpstraat 12|| ||1850
|-
| 01-015 || [[File:Henriquez Building (1), Oranjestad, ARUBA.JPG|commonscat=Henriquez Building (Aruba)|100px]] || Edificio Henriquez || Oranjestad|| Schelpstraat 36/38 || ||
|-
| 01-016 || [[File:Archaeological Museum Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG|commonscat=Archaeological Museum of Aruba|100px]] || [[Museo Arkeologico Nacional Aruba|Museo Arkeologico]]|| Oranjestad|| Schelpstraat 40, 42 y 44 || ||1850
|-
| 01-017 || [[File:John F. Kennedy School vogelshot.JPG|commonscat=John F Kennedy, Aruba|100px]] || Edificio John F Kennedy|| Oranjestad||Stadionweg 37/L.G.Smith Blvd. || ||1950
|-
| 01-018 || [[File:Weststraat 1.JPG|commonscat=Gele Huis (Aruba)|100px]] ||[[ Casita Geel]]|| Oranjestad|| Weststraat 15|| ||1860
|-
| 01-019 || [[File:School 1888 (3), Oranjestad, ARUBA.JPG|commonscat=School 1888 (Aruba)|100px]] ||[[Scol 1888]]|| Oranjestad||Wilhelminastraat 6|| ||1888 / Antoine Martis
|-
|01-020 ||[[File:Ex Papiamento Restaurant, Oranjestad, ARUBA.JPG|100x100px]]||[[Cas Veneranda]]||Oranjestad||Wilhelminastraat 7|| ||1936
|-
| 01-021 || [[File:0 Stadhuis.jpg|commonscat=Stadhuis, Oranjestad, Aruba|100px]]||[[ Stadhuis di Oranjestad]]|| Oranjestad|| Wilhelminastraat 8|| ||1925
|-
| 01-022 || [[File:Ex Police Station Oranjestad @ Side View.jpg|commonscat=Police Station, Oranjestad|100px]]|| Warda di Polis Oranjestad|| Oranjestad|| Wilhelminastraat 40|| ||1940
|-
| 01-023 || [[File:Voormalig Landskantoor.jpg|commonscat=Zoutmanstraat 1, Oranjestad (Aruba)|100px]]|| Ex-Landskantoor|| Oranjestad|| Zoutmanstraat 1|| ||1940
|-
| 01-024 || [[File:Censo Ex Hotel Colombia @ Morning.jpg|commonscat=Censo, Ex Hotel Colombia, Oranjestad, Aruba|100px]]|| [[Ex-Hotel Colombia]]|| Oranjestad|| Zoutmanstraat 13|| ||1918
|-
| 01-025 || [[File:Reina Wilhelmina.jpg|100px]]|| Estatua di [[Wilhelmina di Hulanda|Princesa Wilhelmina]]|| Oranjestad|| Wilhelmina Park|| ||1955
|-
| 01-026 || [[File:Ex Botica, Steenweg 19, Oranjestad.jpg|100px]] || [[Ex-Botica Aruba]]|| Oranjestad|| Steenweg 19|| ||1925
|-
|01-027
|[[File:Het vliegveld op Aruba, Bestanddeelnr 252-7915.jpg|100px]]||Terminal di pasahero Dakota||Oranjestad||Bucutiweg || ||1942
|-
|01-028
|[[File:Cas Debrot, Nieuwstraat Oranjestad Aruba.jpg|100x180px]]||[[Cas Debrot]]||Oranjestad||[[Caya G.F. (Betico) Croes]] 98|| ||1930
|-
| 02-001 || [[File:Commanders Graves.jpg|commonscat=Commanders Graves, Aruba|100px]] || Grafnan di Commandeur|| [[Noord]]|| Hato|| ||
|-
| 02-002 || [[File:California Lighthouse, Aruba (4901988814).jpg|commonscat=Noordwestpunt Lighthouse|100px]] || [[Faro di California]]|| Noord|| Hudishibana|| ||1914
|-
| 02-003 || [[File:Imeldahof Building in Noord Pic 3.jpg|commonscat=Imeldahof (Aruba)|100px]] || Imeldahof/[[Kapel di Bethania]]|| Noord|| Noord 2|| ||
|-
| 02-004 || [[File:Cas Tan Tin.jpg|100px]] || Cas Tan Tin|| Noord|| Pos Abou 19|| ||1940
|-
|02-005 ||[[File:Alto Vista Chapel (1).jpg|100px]]||[[Kapel Alto Vista|Kapel di Alto Vista]] || Noord ||Alto Vista || ||1952
|-
| 03-001 || [[File:Police Station Savaneta @ Side Front Across.jpg|100px]] || Warda di Polis Savaneta|| [[Savaneta]]|| Savaneta 110|| ||
|-
| 03-002 || [[File:Graves Savaneta @ Morning Close.jpg|commonscat=Graves Savaneta|100px]] || Grafnan di Savaneta|| Savaneta|| Savaneta 254|| ||19??
|-
| 04-001 || [[File:Uncle Louis Store @ Front Street Early Morning.jpg|commonscat=Uncle Louis Store, San Nicolaas|100px]] || [[Uncle Louis Store]]|| [[San Nicolas]]||B. van der Veen Zeppenveldstraat 7 || ||1950
|-
| 04-002 || [[File:Watertower San Nicolas 1.jpg|commonscat=Watertower San Nicolas|100px]] || Watertoren San Nicolas|| San Nicolas||[[Bernhardstraat]]|| ||1939 / [[Pieter van Stuivenberg]]
|-
| 04-003 || [[File:Commandopostcolor.jpg|commonscat=Commandopost,San Nicolaas|100px]] || Commandopost|| San Nicolas||Weg kust batterij || ||1940
|-
| 04-004 || [[File:Community Church Seroe Colorado (5).jpg|100px]] || Seroe Colorado Community Church|| San Nicolas|| [[Sero Colorado]] || ||1939 / Norman Shirley
|-
| 04-005 || [[File:Nicolaas Store (1).jpg|100px]]|| Nicolaas Store|| San Nicolas||B. van der Veen Zeppenveldstraat 27 || ||1930-1939
|-
| 05-001 || [[File:Balashi Gold mill ruins. Another view.jpg|100px]] || Ruina mina di oro|| [[Santa Cruz]]||[[Balashi]] || ||1939
|-
|}
==== categoria 2 ====
{| class="wikitable sortable sticky-header" style="text-align:center"
|-
! !! Imagen !! Descripcion !! Luga !! Adres !! Coordinato !! Aña/<br/ >arkitecto
|-
| 2 || [[File:Monumento Casa Rosada.jpg|100px]] || Casa Rosada|| [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]|| Wilhelminastraat 58B|| ||1905
|-
| 3 || [[File:SMFA.JPG|100px]] || Cas Croes || Oranjestad|| Avenida Milo Croes 26 || ||
|-
| 4 || [[File:Cas di Cultura exterior (Aruba) 18 45 08 855000.jpeg|100px]] || [[Cas di Cultura]] || Oranjestad|| || ||
|-
| 5 || [[File:Koningsstraat 29, Aruba 22 38 16 218000.jpeg|100px]] || Cas di Cunucu || Oranjestad || Koningstraat 29 || ||
|-
| 6 || [[File:Huize De La Salle - University of Aruba front view 1.jpg|100px]] || Huize de la Salle || Oranjestad || J.E. Irausquinplein 4 || || 1914-1914 / [[Radulphus Hermus|Adrianus Hermus]]
|-
| 7 || [[File:Church of St. Francis (Aruba) 7.jpg|100px]] || [[Misa San Francisco]] || Oranjestad || J.E. Irausquinplein 3 || ||
|-
| 8 || [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021479, Repronegatief 'De oude naast de nieuwe Protestantse kerk', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|100px]] || [[Kerki Protestant (Aruba)|Kerki Protestant Oranjestad]] || Oranjestad || Wilhelminastraat 1 || || 1846
|-
| 9 || [[File:La Piccola Marina (Aruba) 19 09 28 897000.jpeg|100px]] || [[La Piccola Marina]] || Oranjestad || L.G. Smith Blvd. 68 || || 1950 / [[Jan Nagel]]
|-
|11|| [[File:Saint Anna Church in Noord.jpg|100px]] || Misa Santa Ana|| [[Noord]]|| || ||
|-
|12|| [[File:Old cunucu house TL-180 (green) 4.JPG|100px]] || Cas di Cunucu|| Noord|| Tanki Leendert 180 || ||19??
|-
|13|| [[File:Quinta del Carmen 14.jpg|100px]] || Quinta del Carmen || Noord|| [[Bubali]] || ||
|-
|14|| [[File:Kerki Protestant at Piedra Plat.jpeg|100px]] || [[Kerki Protestant Piedra Plat]]|| [[Piedra Plat]]|| || ||1934
|-
|15|| [[File:Ruins Bushiribana gold mine 13 52 26 922000.jpeg|100px]] || [[Bushiribana]]|| [[Santa Cruz]]|| || ||
|-
|16|| [[File:Kibaima water tank2.jpg|100px]] || [[Tanki di Awa Kibaima]]|| [[Santa Cruz]]|| || ||1932 / [[Pieter van Stuivenberg]]
|-
|17|| [[File:AH... WHO LOOKING SO SWEET.jpg|100px]] || Dieselstraat 2, Balashi|| [[Santa Cruz]]|| || ||
|-
|18|| [[File:San Nicolaas church.jpg|100px]] || [[Misa Santa Teresita]] || [[San Nicolas]]|| [[Bernhardstraat]] || ||1935-1936
|-
|18|| [[File:Alto Vista 69 Aruba.jpg|100px]] || [[Alto Vista 69]] || [[Noord]]|| || Alto Vista 69 ||1919
|-
|}
== Link externo ==
* [http://www.org.aw/index.php?id=org_profile&do=monumentenbureau Monumentenbureau Aruba]
* [https://www.monumentenfondsaruba.com/monuments/ Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA)]
{{Appendix}}
{{Commonscat}}
[[Category:Herensia kultural|Aruba]]
[[Category:Aruba]]
6zffq3y48zgd1awv8iswxu6wn2oeq1c
Sint-Elisabeth Hospital
0
9860
195693
183166
2026-07-03T09:35:27Z
Caribiana
8320
kompra dor di Otrobanda Village BV
195693
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox edificio|variante=c
|infobox_tipo=hospital
| nomber =
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019466 Aanzicht van het katholieke ziekenhuis Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg
| descripcion = Entrada Sint Elisabeth Gasthuis entre 1915 i 1920
| nomber2 = Sehos
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| adres =
| cercania = [[Curaçao Medical Center]]
| denominacion =
| arkidiocesis =
| diocesis =
| patrocina =
<!-- Historia -->
| status = inaktivo
| funcion_original = hospital
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda = [[3 di desèmber]] [[1855]]
| inaugura =
| cera = novèmber 2019
<!-- Construccion -->
| architect = Stephanus van der Pavert<br>[[Ben Smit]]
| propietario = Stichting Sint Elisabeth
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
}}
'''Sint-Elisabeth Hospital''' (SEHOS) tabata un hospital na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situá den bario di [[Otrobanda]]. E hospital a wòrdu nombrá pa Santa Elisabeth di Hungria. For di 1954 hospital tin su imagen riba un mural di mosaiko, ku a wòrdu kreá pa e artista visual hulandes Charles Eyck (1897-1983).
== Historia ==
E tabata e promé hospital general riba e isla ku, bou di nòmber di ''St. Elisabeth Gasthuis'', a wòrdu funda dia [[3 di desèmber]] [[1855]] dor di monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku ayudo di e sürnan Fransiskano di [[Breda]]. Arkitekto tabata Stephanus van der Pavert. Den komienso tabata duna kuido na pashèntnan di lepra i personanan ku un limitashon mental.<ref name="delegatie">{{citeer web|url=https://www.ad.nl/breda/delegatie-uit-curacao-bezoekt-breda-voor-steun-met-dank-aan-de-lokale-missiezusters~a6f917f3/|auteur=Nico Schapendonk|titel=Delegatie uit Curaçao bezoekt Breda voor steun: met dank aan de lokale missiezusters|datum=2021-10-08|bezochtdatum=2023-11-23}}</ref> Na 1956 e hospital a wòrdu ekspandé na banda sùitost ku un ala den estilo modernístiko di arkitekto [[Ben Smit]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.boei.nl/mensen-vertellen/het-sint-elisabeth-hospitaal-op-curacao/|titel=Het Sint Elisabeth Hospitaal op Curaçao|werk=Boei.nl|auteur=Kim Heuvelmans|bezochtdatum=2023-11-23}}</ref>
{{multiple image
| total_width = 480
| direction = horizontal
| border = infobox
| align = center
| image1 = Bezoek van prinses Juliana aan West-Indië. Curaçao. In het rooms-katholieke St. , Bestanddeelnr 935-1533.jpg
| caption1 =Bishita di [[Juliana di Hulanda|prinsesa Juliana]] na 1944
| image2 = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff
| caption2 = Mural den e kapia di SEHOS
| caption_align= center
}}
E fasilitat a desaroyá den un hospital i instituto edukativo pa personal médiko i di kuido. Ku 740 kama SEHOS tabata e hospital mas grandi di [[Antias Hulandes]] i un di e dunadónan di trabou mas grandi di Kòrsou.<ref>Hoetink, H., ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, kapitulo "Geneeskunde"'', Elsevier (1969), Amsterdam</ref>
Fin di 2019 a habri un hospital nobo, [[Curaçao Medical Center]], banda di SEHOS, ku a wòrdu basha abou parsialmente, despues ku esaki a sera mesun aña. Pa e kompleho di SEHOS, ku un tereno di 18.500 m², ta buska un destino nobo.<ref name="delegatie"/> Na 2021 a presentá un masterplan pa desaroyo i transformashon di e kompleho.<ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24925-masterplan-voor-sehos|titel=Masterplan voor Sehos|werk=antilliaansdagblad.com|datum=2021-12-27|bezochtdatum=2023-11-23}}</ref>
== Organisashon ==
E explotashon di e hospital tabata kai bou di Vereniging Sint Elisabeth Gasthuis, fundá na 1863 i despues likidá i remplasá pa Stichting Sint Elisabeth dia 6 di ougùstùs 1973.<ref name="Sehos">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31275-doek-sint-elisabeth-valt|titel=Doek Sint Elisabeth valt|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2025-06-12|bezochtdatum=2025-06-14}}</ref>
== Bankarota ==
Na yüni 2025, Fundashon Sehos a wòrdu deklará bankarota. E situashon a surgi debí na e falta di un areglo final ku pais Kòrsou tokante obligashonnan finansiero, entre otro un demanda di 22,1 mion i un kompensashon di 57,6 mion.<ref name="Sehos"/>
Dia 30 di yuni 2026, e kompleho a wòrdu kumprá dor di Otrobanda Village BV, bou direkshon di e empresario Lambertus (Bas) Filippini. E vision pa e área ta inkluí un redesaroyo integral ku bibienda, horeca, komersio al detal, servisio, fasilidatnan (para)médiko, funshonnan sosial i espasio públiko di kalidat altu.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260702/start-herontwikkeling-sehos Start herontwikkeling Sehos], [[Antilliaans Dagblad]] (2 di yüli 2026)</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66009209|titulo=Sint-Elisabeth Hospitaal (Willemstad)}}
{{References}}
}}
[[Category:Kòrsou]]
8769q3q6qdx725umxi89dkp8pxmz8l8
195694
195693
2026-07-03T09:41:36Z
Caribiana
8320
/* Bankarota */
195694
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox edificio|variante=c
|infobox_tipo=hospital
| nomber =
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019466 Aanzicht van het katholieke ziekenhuis Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg
| descripcion = Entrada Sint Elisabeth Gasthuis entre 1915 i 1920
| nomber2 = Sehos
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| adres =
| cercania = [[Curaçao Medical Center]]
| denominacion =
| arkidiocesis =
| diocesis =
| patrocina =
<!-- Historia -->
| status = inaktivo
| funcion_original = hospital
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda = [[3 di desèmber]] [[1855]]
| inaugura =
| cera = novèmber 2019
<!-- Construccion -->
| architect = Stephanus van der Pavert<br>[[Ben Smit]]
| propietario = Stichting Sint Elisabeth
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
}}
'''Sint-Elisabeth Hospital''' (SEHOS) tabata un hospital na [[Willemstad]], [[Kòrsou]], situá den bario di [[Otrobanda]]. E hospital a wòrdu nombrá pa Santa Elisabeth di Hungria. For di 1954 hospital tin su imagen riba un mural di mosaiko, ku a wòrdu kreá pa e artista visual hulandes Charles Eyck (1897-1983).
== Historia ==
E tabata e promé hospital general riba e isla ku, bou di nòmber di ''St. Elisabeth Gasthuis'', a wòrdu funda dia [[3 di desèmber]] [[1855]] dor di monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku ayudo di e sürnan Fransiskano di [[Breda]]. Arkitekto tabata Stephanus van der Pavert. Den komienso tabata duna kuido na pashèntnan di lepra i personanan ku un limitashon mental.<ref name="delegatie">{{citeer web|url=https://www.ad.nl/breda/delegatie-uit-curacao-bezoekt-breda-voor-steun-met-dank-aan-de-lokale-missiezusters~a6f917f3/|auteur=Nico Schapendonk|titel=Delegatie uit Curaçao bezoekt Breda voor steun: met dank aan de lokale missiezusters|datum=2021-10-08|bezochtdatum=2023-11-23}}</ref> Na 1956 e hospital a wòrdu ekspandé na banda sùitost ku un ala den estilo modernístiko di arkitekto [[Ben Smit]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.boei.nl/mensen-vertellen/het-sint-elisabeth-hospitaal-op-curacao/|titel=Het Sint Elisabeth Hospitaal op Curaçao|werk=Boei.nl|auteur=Kim Heuvelmans|bezochtdatum=2023-11-23}}</ref>
{{multiple image
| total_width = 480
| direction = horizontal
| border = infobox
| align = center
| image1 = Bezoek van prinses Juliana aan West-Indië. Curaçao. In het rooms-katholieke St. , Bestanddeelnr 935-1533.jpg
| caption1 =Bishita di [[Juliana di Hulanda|prinsesa Juliana]] na 1944
| image2 = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff
| caption2 = Mural den e kapia di SEHOS
| caption_align= center
}}
E fasilitat a desaroyá den un hospital i instituto edukativo pa personal médiko i di kuido. Ku 740 kama SEHOS tabata e hospital mas grandi di [[Antias Hulandes]] i un di e dunadónan di trabou mas grandi di Kòrsou.<ref>Hoetink, H., ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, kapitulo "Geneeskunde"'', Elsevier (1969), Amsterdam</ref>
Fin di 2019 a habri un hospital nobo, [[Curaçao Medical Center]], banda di SEHOS, ku a wòrdu basha abou parsialmente, despues ku esaki a sera mesun aña. Pa e kompleho di SEHOS, ku un tereno di 18.500 m², ta buska un destino nobo.<ref name="delegatie"/> Na 2021 a presentá un masterplan pa desaroyo i transformashon di e kompleho.<ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24925-masterplan-voor-sehos|titel=Masterplan voor Sehos|werk=antilliaansdagblad.com|datum=2021-12-27|bezochtdatum=2023-11-23}}</ref>
== Organisashon ==
E explotashon di e hospital tabata kai bou di Vereniging Sint Elisabeth Gasthuis, fundá na 1863 i despues likidá i remplasá pa Stichting Sint Elisabeth dia 6 di ougùstùs 1973.<ref name="Sehos">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31275-doek-sint-elisabeth-valt|titel=Doek Sint Elisabeth valt|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2025-06-12|bezochtdatum=2025-06-14}}</ref>
== Bankarota ==
Na yüni 2025, Fundashon Sehos a wòrdu deklará bankarota. E situashon a surgi debí na e falta di un areglo final ku pais Kòrsou tokante obligashonnan finansiero, entre otro un demanda di 22,1 mion i un kompensashon di 57,6 mion.<ref name="Sehos"/>
Dia 30 di yüni 2026, e kompleho a wòrdu kumprá dor di Otrobanda Village BV, bou direkshon di e empresario Lambertus (Bas) Filippini. E vision pa e área ta inkluí un redesaroyo integral ku bibienda, horeca, komersio al detal, servisio, fasilidatnan (para)médiko, funshonnan sosial i espasio públiko di kalidat altu.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260702/start-herontwikkeling-sehos Start herontwikkeling Sehos], [[Antilliaans Dagblad]] (2 di yüli 2026)</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66009209|titulo=Sint-Elisabeth Hospitaal (Willemstad)}}
{{References}}
}}
[[Category:Kòrsou]]
ft2afhjo7yjo31ftasumto0m9n3j8j3
195704
195694
2026-07-03T10:15:40Z
Caribiana
8320
ampliashon
195704
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox edificio|variante=c
|infobox_tipo=hospital
| nomber =
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019466 Aanzicht van het katholieke ziekenhuis Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg
| descripcion = Entrada Sint Elisabeth Gasthuis entre 1915 i 1920
| nomber2 = Sehos
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| adres =
| cercania = [[Curaçao Medical Center]]
| denominacion =
| arkidiocesis =
| diocesis =
| patrocina =
<!-- Historia -->
| status = inaktivo
| funcion_original = hospital
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda = [[3 di desèmber]] [[1855]]
| inaugura =
| cera = novèmber 2019
<!-- Construccion -->
| architect = Stephanus van der Pavert<br>[[Ben Smit]]
| propietario = Stichting Sint Elisabeth
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
}}
'''Sint-Elisabeth Hospital''' (SEHOS) tabata e prinsipal hospital general di [[Kòrsou]] desde su fundashon na 1855 te su siere na novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref> E kompleho tabata situá na [[Willemstad]] den bario di [[Otrobanda]] i tabata konsisti di un edifisio prinsipal i seis supedifisio, ku un promedio di tres piso pa supedifisio.<ref>Gene Roe, [https://lidarnews.com/mapping-st-elisabeth-hospital-curacao/ Mapping ST. ELISABETH HOSPITAL – Curaçao], lidarnews.com (4 di sèptèmber 2021)</ref>
E hospital a wòrdu nombrá pa Santa Elisabeth di Hungria. For di 1954 hospital tin su imagen riba un mural di mosaiko, ku a wòrdu kreá pa e artista visual hulandes Charles Eyck (1897-1983).
== Historia ==
E tabata e promé hospital general riba e isla ku, bou di nòmber di ''St. Elisabeth Gasthuis'', a wòrdu funda dia [[3 di desèmber]] [[1855]] dor di monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku ayudo di e sürnan Fransiskano di [[Breda]]. Arkitekto tabata Stephanus van der Pavert. Den komienso tabata duna kuido na pashèntnan di lepra i personanan ku un limitashon mental.<ref name="delegatie">{{citeer web|url=https://www.ad.nl/breda/delegatie-uit-curacao-bezoekt-breda-voor-steun-met-dank-aan-de-lokale-missiezusters~a6f917f3/|auteur=Nico Schapendonk|titel=Delegatie uit Curaçao bezoekt Breda voor steun: met dank aan de lokale missiezusters|datum=2021-10-08|bezochtdatum=2023-11-23}}</ref> Na 1956 e hospital a wòrdu ekspandé na banda sùitost ku un ala den estilo modernístiko di arkitekto [[Ben Smit]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.boei.nl/mensen-vertellen/het-sint-elisabeth-hospitaal-op-curacao/|titel=Het Sint Elisabeth Hospitaal op Curaçao|werk=Boei.nl|auteur=Kim Heuvelmans|bezochtdatum=2023-11-23}}</ref>
{{multiple image
| total_width = 480
| direction = horizontal
| border = infobox
| align = center
| image1 = Bezoek van prinses Juliana aan West-Indië. Curaçao. In het rooms-katholieke St. , Bestanddeelnr 935-1533.jpg
| caption1 =Bishita di [[Juliana di Hulanda|prinsesa Juliana]] na 1944
| image2 = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff
| caption2 = Mural den e kapia di SEHOS
| caption_align= center
}}
E fasilitat a desaroyá den un hospital i instituto edukativo pa personal médiko i di kuido.<ref name=:"1"/> E tabata a proveé un rango amplio di servisio médiko na residentenan di Kòrsou i e islanan bisiña. Ku 740 kama SEHOS tabata e hospital mas grandi di [[Antias Hulandes]] i un di e dunadónan di trabou mas grandi di Kòrsou.<ref>Hoetink, H., ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, kapitulo "Geneeskunde"'', Elsevier (1969), Amsterdam</ref>
Durante gran parti di su historia di 164 aña el a funshona bou di ouspisio di Iglesia Katóliko Romano, ounke e último sür a bai na 1987.<ref name=:"1"/>
Fin di 2019 a habri un hospital nobo, [[Curaçao Medical Center]], banda di SEHOS, ku a wòrdu basha abou parsialmente, despues ku esaki a sera mesun aña. Pa e kompleho di SEHOS, ku un tereno di 18.500 m², ta buska un destino nobo.<ref name="delegatie"/> Na 2021 a presentá un masterplan pa desaroyo i transformashon di e kompleho.<ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24925-masterplan-voor-sehos|titel=Masterplan voor Sehos|werk=antilliaansdagblad.com|datum=2021-12-27|bezochtdatum=2023-11-23}}</ref>
== Organisashon ==
E explotashon di e hospital tabata kai bou di Vereniging Sint Elisabeth Gasthuis, fundá na 1863 i despues likidá i remplasá pa Stichting Sint Elisabeth dia 6 di ougùstùs 1973.<ref name="Sehos">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31275-doek-sint-elisabeth-valt|titel=Doek Sint Elisabeth valt|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2025-06-12|bezochtdatum=2025-06-14}}</ref>
== Bankarota ==
Na yüni 2025, Fundashon Sehos a wòrdu deklará bankarota. E situashon a surgi debí na e falta di un areglo final ku pais Kòrsou tokante obligashonnan finansiero, entre otro un demanda di 22,1 mion i un kompensashon di 57,6 mion.<ref name="Sehos"/>
Dia 30 di yüni 2026, e kompleho a wòrdu kumprá dor di Otrobanda Village BV, bou direkshon di e empresario Lambertus (Bas) Filippini. E vision pa e área ta inkluí un redesaroyo integral ku bibienda, horeca, komersio al detal, servisio, fasilidatnan (para)médiko, funshonnan sosial i espasio públiko di kalidat altu.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260702/start-herontwikkeling-sehos Start herontwikkeling Sehos], [[Antilliaans Dagblad]] (2 di yüli 2026)</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66009209|titulo=Sint-Elisabeth Hospitaal (Willemstad)}}
{{References}}
}}
[[Category:Kòrsou]]
4wwcovglazr9ladh0mll60eal91wqs8
195711
195704
2026-07-03T10:41:55Z
Caribiana
8320
195711
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox edificio|variante=c
|infobox_tipo=hospital
| nomber =
| imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019466 Aanzicht van het katholieke ziekenhuis Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg
| descripcion = Entrada Sint Elisabeth Gasthuis entre 1915 i 1920
| nomber2 = Sehos
| pais = {{CUW}}
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| adres =
| cercania = [[Curaçao Medical Center]]
| denominacion =
| arkidiocesis =
| diocesis =
| patrocina =
<!-- Historia -->
| status = inaktivo
| funcion_original = hospital
| funcion_actual =
| fecha_construccion =
| fecha_funda = [[3 di desèmber]] [[1855]]
| inaugura =
| cera = novèmber 2019
<!-- Construccion -->
| architect = Stephanus van der Pavert<br>[[Ben Smit]]
| propietario = Stichting Sint Elisabeth
| status_monumento =
| fecha_registra =
| id =
| distincion =
}}
'''Sint-Elisabeth Hospital''' (SEHOS) tabata e prinsipal hospital general di [[Kòrsou]] desde su fundashon na 1855 te su siere na novèmber 2019.<ref name=:"1">{{citeer boek|auteur= Busari, Jamiu O. & Duits, Ashley J.|url=https//pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4305231/|titel= The strategic role of competency based medical education in health care reform: a case report from a small scale, resource limited, Caribbean setting|uitgever=National Library of Medicine}}</ref>
E kompleho tabata situá na [[Willemstad]] den bario di [[Otrobanda]] riba un tereno di mas o ménos 22.346 m². E área ta grens na Breedestraat panort, Gravenstraat i otro kayanan na ost, Pater Euwensweg pasùit, i [[Curaçao Medical Center]] na wèst.
E hospital a wòrdu nombrá pa Santa Elisabeth di Hungria. For di 1954 hospital tin su imagen riba un mural di mosaiko, ku a wòrdu kreá pa e artista visual hulandes Charles Eyck (1897-1983).
== Historia ==
E tabata e promé hospital general riba e isla ku, bou di nòmber di ''St. Elisabeth Gasthuis'', a wòrdu funda dia [[3 di desèmber]] [[1855]] dor di monseñor [[Ferdinand Kieckens]] ku ayudo di e sürnan Fransiskano di [[Breda]]. Arkitekto tabata Stephanus van der Pavert. Den komienso tabata duna kuido na pashèntnan di lepra i personanan ku un limitashon mental.<ref name="delegatie">{{citeer web|url=https://www.ad.nl/breda/delegatie-uit-curacao-bezoekt-breda-voor-steun-met-dank-aan-de-lokale-missiezusters~a6f917f3/|auteur=Nico Schapendonk|titel=Delegatie uit Curaçao bezoekt Breda voor steun: met dank aan de lokale missiezusters|datum=2021-10-08|bezochtdatum=2023-11-23}}</ref> Na 1956 e hospital a wòrdu ekspandé na banda sùitost ku un ala den estilo modernístiko di arkitekto [[Ben Smit]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.boei.nl/mensen-vertellen/het-sint-elisabeth-hospitaal-op-curacao/|titel=Het Sint Elisabeth Hospitaal op Curaçao|werk=Boei.nl|auteur=Kim Heuvelmans|bezochtdatum=2023-11-23}}</ref>
{{multiple image
| total_width = 480
| direction = horizontal
| border = infobox
| align = center
| image1 = Bezoek van prinses Juliana aan West-Indië. Curaçao. In het rooms-katholieke St. , Bestanddeelnr 935-1533.jpg
| caption1 =Bishita di [[Juliana di Hulanda|prinsesa Juliana]] na 1944
| image2 = Muurschildering in de kapel van het Elisabeth Gasthuis op Curaçao, KITLV 150035.tiff
| caption2 = Mural den e kapia di SEHOS
| caption_align= center
}}
E fasilitat a desaroyá den un hospital i instituto edukativo pa personal médiko i di kuido.<ref name=:"1"/> E tabata konsistí di un edifisio prinsipal ku seis supedifisio, mayoria di nan di tres piso, ku huntu komo sentro médiko grandi tabata brinda un rango amplio di servisio médiko na residentenan di Kòrsou i e islanan bisiña.<ref>Gene Roe, [https://lidarnews.com/mapping-st-elisabeth-hospital-curacao/ Mapping ST. ELISABETH HOSPITAL – Curaçao], lidarnews.com (4 di sèptèmber 2021)</ref> Ku 740 kama SEHOS tabata e hospital mas grandi di [[Antias Hulandes]] i un di e dunadónan di trabou mas grandi di Kòrsou.<ref>Hoetink, H., ''Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, kapitulo "Geneeskunde"'', Elsevier (1969), Amsterdam</ref>
Durante gran parti di su historia di 164 aña el a funshona bou di ouspisio di Iglesia Katóliko Romano, ounke e último sür a bai na 1987.<ref name=:"1"/>
Fin di 2019 a habri un hospital nobo, [[Curaçao Medical Center]], banda di SEHOS, ku a wòrdu basha abou parsialmente, despues ku esaki a sera mesun aña. Pa e kompleho di SEHOS, ku un tereno di 18.500 m², ta buska un destino nobo.<ref name="delegatie"/> Na 2021 a presentá un masterplan pa desaroyo i transformashon di e kompleho.<ref>{{Citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/24925-masterplan-voor-sehos|titel=Masterplan voor Sehos|werk=antilliaansdagblad.com|datum=2021-12-27|bezochtdatum=2023-11-23}}</ref>
== Organisashon ==
E explotashon di e hospital tabata kai bou di Vereniging Sint Elisabeth Gasthuis, fundá na 1863 i despues likidá i remplasá pa Stichting Sint Elisabeth dia 6 di ougùstùs 1973.<ref name="Sehos">{{citeer web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31275-doek-sint-elisabeth-valt|titel=Doek Sint Elisabeth valt|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|datum=2025-06-12|bezochtdatum=2025-06-14}}</ref>
== Bankarota ==
Na yüni 2025, Fundashon Sehos a wòrdu deklará bankarota. E situashon a surgi debí na e falta di un areglo final ku pais Kòrsou tokante obligashonnan finansiero, entre otro un demanda di 22,1 mion i un kompensashon di 57,6 mion.<ref name="Sehos"/>
Dia 30 di yüni 2026, e kompleho a wòrdu kumprá dor di Otrobanda Village BV, bou direkshon di e empresario Lambertus (Bas) Filippini. E vision pa e área ta inkluí un redesaroyo integral ku bibienda, horeca, komersio al detal, servisio, fasilidatnan (para)médiko, funshonnan sosial i espasio públiko di kalidat altu.<ref>https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260702/start-herontwikkeling-sehos Start herontwikkeling Sehos], [[Antilliaans Dagblad]] (2 di yüli 2026)</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66009209|titulo=Sint-Elisabeth Hospitaal (Willemstad)}}
{{References}}
}}
[[Category:Kòrsou]]
aufsr1riqeglykmlc29os5anjtclp55
Usuario:Caribiana/Sandbox/Monumento
2
9899
195629
195041
2026-07-02T18:53:35Z
Caribiana
8320
195629
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Infobox organisacion| variante = a
| tipo = gubernamental
| nomber = Monumentenbureau
| abrevia =
| logo =
| imagen =
| descripcion =
| leyenda =
| funda = 1996
| funda_na = Oranjestad, Aruba
| origina_di =
| fusion_di =
| fundado = Gobierno di Aruba
| ideologia =
| director = Raul Gei
| coordinado =
| subdirector =
| sede =
| pais = {{ABW}}
| obhetivo =
| lema =
| cantidad_miembro =
| catidad_personal =
}}
'''Oficina di Monumento Aruba''' (''Monumentenbureau Aruba'', MBA) ta un departamento gubernamental di Aruba cu como instituto di conocemento di [[monumento]] tin e encargo pa ehecuta e tareanan stipula den Ordenansa di Monumento.<ref>[https://www.acp.aw/wp-content/uploads/2021/08/landsbesluit-14-juni-1991-no.-9-afkondigingsblad-monumentenverordening-gt-46.pdf Monumentenverordening (AB1991 no. GT46)]</ref>
== Historia ==
Monumentenbureau a wordo institui dia [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1996]] pa gobierno di Aruba pa medio di un decreto gubernamental.
Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta:
* prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento,
* supervisa y maneha restauracionnan,
* controla y duna permiso di monumento,
* encarga cu tur asuntonan technico di monumento,
* duna informacion y educa.
E ta e instituto di conocemento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref>
E instancia a cuminsa opera den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Despues di diferente mudanza e ta ubica desde aña 2001 na Schelpstraat 36-38.<ref>{{citeer web|url=https://24ora.com/monumentenbureau-a-celebra-nan-25-aniversario/|titel=Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario|datum=2021-03-30|bezochtdatum= }}</ref> Director di Monumentenbureau ta Raul Gei, kende desde 2022 ta sucesor di e prome director di Monumentenbureau, Yvonne Webb-Kock.<ref>https://nu.cw/2022/11/29/kinderen-krijgen-les-over-slavernijverleden/ Directeur Monumentenbureau met pensioen], nu.cw (29 di november 2022)</ref>
Oficina di Monumento di Aruba ta traha en colaboracion cu Colegio Consultativo di Monumento y Fundacion [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA); alle drie ressorteren onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>{{Citeer web|url=https://www.overheid.aw/|titel=Home NL|bezochtdatum=2019-06-18|auteur=Aruba Overheid|werk=www.overheid.aw|taal=nl}}</ref>
== Proyectonan ==
Algun proyecto cu a traha riba dje:
* restauracion di [[Stadhuis di Oranjestad]] (1996-1998)
* [[Casita Geel]] cu tabata situa band’i banco den [[Caya G.F. (Betico) Croes|Caya Grandi]] y cu a transporta esaki pa Weststraat (2000)
* compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury
* Corte di Husticia
* Cas ceremonial di [[Gobernador di Aruba]]
E proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio pa fondo di monumento. Un otro proyecto interesante cu Monumentenbureau a guia tabata e edificio cu tabata situa band’i banco den Caya Grandi y cu a transporta esaki pa Weststraat. Esaki a sosode na 2000 y ta despues di shete aña di e restauracion a pasa e edificio pa fondo di monumento. Proyecto di e compleho monumental mas grandi tabata esun di Ecury. E tabata un proyecto cu a tuma hopi aña pa wordo realisa. Corte tambe ta un compleho na unda Monumentenbureau a haci alabes acerca e interior y siguridad. Cas Ceremonial di Gobernador tambe tabata un proyecto cu Monumentenbureau a ehecuta.
== Luna di monumento ==
A reuni cu Monumentenbureau, Monumentenfonds y Monumentenraad riba e trabounan di conservacion.Ya pa varios aña e luna di september ta dedica na e monumentonan di nos Pais. Aruba ta conta cu varios edificio y obheto cu ta monumento cu ta wordo conserva como parti di nos herencia cultural.
{{Appendix}}
------------
For di e inauguracion na 1996 di e Oficina di Monumento, un servicio gubernamental chikito cu ta cay bao di Ministerio di Cultura, ta ser traha den tres direccion pa mantene y cuida e patrimonio cultural di Aruba. Pa cuminsa, den percura pa miho leynan legislativo y reglanan mas practico den ehecucion, p.e. pa subsidia proyectonan di restauracion. Na di dos luga pa via di inventarisacion y seleccion traha un lista definitivo di monumentonan cu ta den cuido, pa asina haya miho bista tocante e magnitud di tal proyecto. Den agrega mas informacion tocante e cualidad arkitectonico, por yega na realisa un plan pa mas añanan pa restauracion y por yena un calculacion financiero pa asina sigui. Na di tres luga, e actividad cu ta destaca awor, encamina y guia proyectonan di restauracion, manera e compleho Eloy Arends - Colombia Hotel cu mester ta cla meimei di afia 1998. Banda di e Oficina di Monumento, tin e Conseho di Monumento cu for di aha 1994 ta conseha e Ministro di Cultura tocante asuntonan di Monumento. Pa finalisa a funda un Fondo pa Monumento, un fundacion den cual gobierno y particularnan ta traha hunto. E Fondo ta percura pa haya fondo, paga subsidio y yuda particularnan cu ta dono den financia e restauracion. Riba un scala limita e Fondo mes ta tuma iniciativa den cumpra, restaura y explota e edificio monumental. E Fundacion Fondo pa Monumento Aruba, por cu yudansa di su sponsornan, atrobe saca un calender di monumentonan pa afia 1999. Mescos cu na afia 1998 a presenta dibuho y reproduccionnan, segun indicacion di e Fundacion. Dos artista arubano, Nigel Matthew y Elvis Tromp, cada un den su mes forma, a pone riba papel algun di e monumentonan. Tocante nan persona, aki banda tin texto cu informacion. Tur banda di nos isla tin monumentonan plama y cada un ta diferente.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-1999-00/mode/1up?q=monumentenbureau Kalender 1999], SMFA</ref>
Ta e variacion ey mes ta haci cu e Fundacion kier munstra, ma hasta asina mes tin un escogencia di un banda. Pasobra, kico nos ta compronde cu e palabra “monumento”. E decreto of ordenansa di monumento ta splica, “locual a ser construi por lo menos 50 ana pasa y cu ta di interes general y cu ta ser considera pa su bunitesa y su nificacion pa ciencia, pa historia di e pais, o su balor historico. Ta trata aki principalmente di e monumentonan cu ta ser califica como “monumento protegi” y cu ta nota den e registro di monumentonan.
-------------
Monumentenbureau ta e instancia gubernamental encarga cu e ordenansa di Monumento, ta encarga cu
Su tareanan tin inclui tur asuntonan general di monumento; entre otro ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa. E ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta departamento cu e expertonan di monumento di Aruba.<ref>{{citeer web|url=https://www.noticiacla.com/news/7804|titel=‘Seroe Colorado community church’ indica como monumento proteha|werk=NoticiaCla|datum=24 november 2016|bezochtdatum= }}</ref> Monumentenbureau tin diferente tarea, entre otro E cambio grandi na 2013 tabata cu e departamento mes a cuminsa pinta mapanan di restauracion y Monumentenbureau mes ta haci e direccion y supervision ora e proyecto ta wordo ehecuta. Monumentenbureau tin un solo director desde 1996 te actual cu ta sra. ing. Yvonne Webb-Kock.
RECIENTEMENTE Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario. E departamento a bay Misa na unda pastor di Misa di Oranjestad a bendiciona cada empleado. Alabes a bay un reunion cu nan Minister di Cultura sra. mr. Xiomara Maduro na unda a celebra e aniversario.
Gobierno a institui dia 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chiquito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat.
Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.
Monumentenbureau durante aña a crece y asina tamb
{{Appendix}}
---------------------
nl.wiki Het '''Monumentenbureau''' is op 1 januari 1996 opgericht en is een overheidsdienst van het Land Aruba, nadat in december 1994 de [[Monumentenraad]] was ingesteld. Daarna op 17 juni 1996 werd de [[Stichting Monumentenfonds Aruba]] ingesteld. Deze drie organen worden samen de Monumentenzorg van Aruba genoemd. Ze ressorteren alle drie onder de Minister belast met cultuur aangelegenheden. De Monumentenraad is het adviesorgaan die gevraagd of ongevraagd advies aan de Minister geeft. De Stichting Monumentenfonds Aruba is een zelfstandig rechtspersoon, eigenaar van een aantal beschermde monumenten en het financieel orgaan. Het Monumentenbureau is een gespecialiseerde overheidsdienst belast met al de algemene aangelegenheden betreffende monumenten en is ook het technisch orgaan.<ref>[https://www.overheid.aw/ ], Gobierno.aw </ref>
Monumentenbureau t’e instancia gubernamental encarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan tecnico di monumento, duna informacion y educa y t’e instituto di conocemiento di monumento di Aruba.
E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba.
Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha.
Monumentenbureau t’e instancia di Gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di
Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scucha Monumentenraad cu a duna aprobacion.
E tareanan di Monumentenbureau ta encera; compila norma y criterio pa proteccion y e proceso di proteccion, haci estudio y investigacion, guia tecnico pa restauracion y lidera su ehecucion, pinta mapa, controla permiso, ehecuta maneho di gobierno, informacion y promocion di nos monumentonan, etc.<ref name="Monumento">[https://www.gobierno.aw/actualidad/noticia_47171/item/monumentenbureau-a-celebra-nan-di-25-aniversario_56269.html Monumentenbureau a celebra nan di 25 aniversario], Gobierno.aw (1 mei 2021). Recupera september 2021.</ref>
E prome proyecto cu Monumentenbureau a guia tabata restauracion di nos Stadhuis. E Proyecto aki a cuminsa na 1996 y e edificio tabata propiedad di gobierno. Despues di a termina e restauracion na 1998, gobierno a traspasa e edificio na e fondo di monumento. Otro proyectonan interesante cu Monumentenbureau a realisa ta:
A guia tabata e edificio cu tabata situa bandi banco den caya grandi y cu a translada pa Wesstraat. Esaki a socede na 2000 y ta despues di shete aña despues di e restauracion a pasa e edificio na e fondo di monumento.
Proyecto di e compleho monumental mas grandi compleho ECURY cu a tuma hopi aña pa wordo realisa.
Corte;.
Cas Ceremonial di Gobernador;
Monumentenbureau a duna hopi atencion pa educa nos alumnonan asina a duna les na tur scol basico y secundario y tambe na universidad. Directora tambe a educa varios maestro na Aruba, Corsou, Bonaire y Sint Maarten cu educacion riba nivel di masters den e materia di arkitectura di Aruba. Monumentenbureau sa organisa e Paseo Monumental cada aniversario, pero lamentablemente covid-19 a haci esaki imposibel pa organisa e biaha aki pa celebra nos di 25 aniversario. A haci inventarisacion di tur monumento y actualmente ta efectua y documentatur informacion automatisa di cada monumento.
Director ing. y personal Yvonne Webb-Kock di Monumentenbureau.Restauracionnan y mantencion cu ta andando actualmente ta e proyecto di oficina di DRH, e interior di ex Laboratorio pa DVG y e mantencion hopi grandi pa e compleho di Corte.
Monumentenbureau en conexion cu nan di 25 aniversario lo duna informacion via nos facebook page “monumentenbureau” tocante entre otro:
* Kico ta un monumento;
* kico ta e rekisitonan pa un permiso;
* cuanto monumento ta protegi;
* kico ta un monument A;
* y kico ta un monument B;
== Historia ==
Gobierno a institui riba 1 di januari 1996 por medio di un decreto gubernamental un Bureau cu e nomber Monumentenbureau. A cuminsa elabora den un espacio chikito den Centro Educativo Cristian y despues di un luna a muda na Maria Convent den e hala na Dominicanessestraat. Monumentenbureau a cuminsa crece y na juni 1997 a muda pa Zoutmanstraat 1. Na aña 2001 a muda pa Schelpstraat 36-38 na unda e departamento ta hubica te ainda.<ref name="Monumento"/>
{{Appendix}}
-------------------------
== Cas di Cunucu ==
* Ing. F. Heil & Ing. C. van der Spek, [https://monumentenfondsaruba.org/wp-content/uploads/2024/11/Het-aanpassen-van-cunucuhuizen-aan-de-wensen-van-vandaag-5.pdf Het aanpassen van Cunucuhuizen aan de wensen van vandaag], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]], 2016
-----------
== Cas floria (aanvulling) ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
---------------
{{Infobox organisacion | variante = a
| tipo = Departamento gubernamental
| nomber = Monumentenbureau Aruba
| imagen =
| pais = {{ABW}}
| funda = 1 januari 1996
| adres = Schelpstraat 36–38, Oranjestad
| director = Raul Gei
| obhetivo =
| website =
}}
'''Monumentenbureau Aruba''' ta un departamento gubernamental di Aruba encargá cu ehecucion di e ''Landsverordening Monumenten'' i cu proteccion di patrimonio cultural construí. E institucion a wordo fundá riba 1 di januari 1996 i funha komo e organismo tecnico i instituto di conocemento riba monumentonan na Aruba.
== Tarea i funcion ==
Monumentenbureau ta responsabel pa tur asuntonan general relashoná cu monumentonan. Su tarea prinsipalnan ta inkluí:
* prepara i desaroya descripcionnan tecnico pa restauracion di monumentonan
* supervisa i guia proyectonan di restauracion
* controla i otorga permiso di monumento
* duna asesoria tecnico riba conservacion
* haci investigacion i documentacion di patrimonio
* promove educacion i concienciacion riba monumentonan
E departamento ta funha komo e organismo tecnico di gobierno i ta consistí di expertonan den campo di monumentozorg.
== Historia ==
Gobierno di Aruba a institui Monumentenbureau dia 1 di januari 1996 via decreto gubernamental. Su prome director tabata Yvonne Webb-Kock. Inicialmente e departamento a cuminsa su trabou den un espacio chikí na Centro Educativo Cristian na Oranjestad. Poco despues el a muda pa Maria Convent na Dominicanessestraat.
Na juni 1997, Monumentenbureau a traslada pa Zoutmanstraat 1. Desde 2001 e departamento ta ubica na Schelpstraat 36–38, Oranjestad.
== Posicion den Monumentenzorg ==
Monumentenbureau forma parti di e structura di ''Monumentenzorg Aruba'', hunto cu Monumentenraad (organo asesor) y [[Monumentenfonds Aruba|Stichting Monumentenfonds Aruba]] (organo financiero i propietario).
Tur tres instancia ta cay bou di responsabilidad di e minister encarga cu cultura.
== Proyectonan ==
Entre e proyectonan mas importante realisa pa Monumentenbureau ta:
* restauracion di e '''[[Stadhuis di Oranjestad]]''' (1996–1998)
* translado i restauracion di [[Casita Geel]]un edificio historico, [[Casita Geel]], for di Caya Grandi pa Weststraat (2000)
* restauracion di e '''Compleho Ecury'''
* trabounan na e '''Corte di Husticia'''
* restauracion di e '''Cas Ceremonial di Gobernador'''
Ademas, Monumentenbureau ta traha continuamente riba mantencion i restauracion di diferente edificio historico na Aruba.
== Educacion i promocion ==
Monumentenbureau ta duna gran enfoke na educacion i concienciacion. E ta:
* organiza lesnan na scolnan basico, secundario i nivel superior
* capacita maestro nan den tema di patrimonio i arquitectura
* promove evento manera ''Luna di Monumento'' den luna di september
* organisa actividadnan manera ''Paseo Monumental''
Tambe e departamento ta mantene un inventario completo di monumentonan i ta digitalisa informacion historico.
== Reconocemento ==
Na 2021 Monumentenbureau a celebra su 25 aniversario cu diferente actividadnan oficial, inkluyendo encuentro cu e minister di Cultura.
== Referensianan ==
<references>
<ref name="noticiacla">''Seroe Colorado community church indica como monumento proteha'', NoticiaCla, 24 november 2016.</ref>
<ref name="mb25">''Monumentenbureau a celebra nan 25 aniversario'', 30 maart 2021.</ref>
</references>
-----------------
{{variante|a}}
{{Infobox edificio
| nomber = Sociedad Bolivariana di Aruba
| pais = {{ABW}}
| adres =
| piso =
| propietario =
| status_monumento =
| funcion_original = Centro cultural y social
| funcion_actual = restaurant
}}
== Edificio di Sociedad Bolivariana ==
Loke por worde facilmente describi como un di e edificionan mas bunita ariba e isla a worde dedicá door di Sociedad Bolivariana pa medio di dos ceremonianan cu a tuma lugar dia 16 i 17 di December.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-ESSONEWS-1945/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana Ta Inaugura Local Nobo], Aruba Esso News (12 di januari 1945)</ref>
Den e Club nobo, un construccion grandi di color roos pa nord di Hotel Strand den vecindario di Oranjestad, e sociedad, cu ta conmemora bida i hechonan di Simon Bolivar, libertador grandi di Sur America, lo tene su actividadnan. Cu ramonan plamá ariba henter Sur America (como tambe den Washington i New York) e ta practica tambe activi¬ dadnan cultural, i ta interesa su mes den drama, musica, i funcionnan en variedad. E ramo di Aruba ta siete aña bieu, i tabata planea e club nobo du¬ rante e ultimo tres anjanan.
Un acto prominente den e proyecto ta e sala cu lo provee asiento pa varios cientos di espectadornan. Un encenario grandi cu un telon a worde duná, i tin caseta di cine pa mustra filmnan.
E faccion mas notabel di e club ta un biblioteca cu ta contene boekinan Holandes, Spañó, i Ingles, teniendo e distincion di ta Aruba su prome biblioteca publico. Ademas di un compartamento agradabelmente meublá cu stoel i sofanan comodo tin un cuarto di wega, cu mesanan di billar, setnan di schaak, i otro soorto di weganan. Tur dos e salanan aki tin cantinanan. E muraya rond di e edificio ta cera un lugar grandi pa muchanan hunga.
E oficialnan di e sociedad ta S. N. Ecury, president, J. G. de Castro, vicepresident, W. A. Goilo, tesorero, Dr. M. T. Marchena, prome secretario, E. Kroon, segundo secretario, Ch. J.'Neme i J. A. Nieuw, comisarionan, i C. Philipszoon, consehero legal.
Ceremonianan pa e inauguracion a cuminy.a e atardi di December 16 cu cantamento di e himnonan nacional Holandes i Venezolano i subimento di banderanan, prome cu Gezaghebber Wagemaker a habri e poorta i e huespednan a drenta. Sr. de Castro a tuma palabra, sigui pa Sr. Ecury, Gezaghebber Wagemaker, i Consul Venezolano. E huespednan anto a worde conduci den e edificio.
E sociedad a tene un reunion a anochi ey, durante cual W. H. Jolley (kende a origina e idea pa e club) a worde elegi Miembro di Honor. E secretario a lesa acta di e prome reunion cu e sociedad a tene siete anja pasá, sigui pa discursonan pronunciá pa Emilio Henriquez di Corsouw, Consul General Venezolano di Corsouw, Sr. de Hoop, Consulnan di Colombia i Sto. Domingo, i Sr. Jolley, cu a papia den tres lenga.
Dia 17 di December e programa a cuminza cu un misa en memoria di Bolivar, despues di cual busto di brons di e Libertador p’adilanti di e Club a worde inaugurá, su ultimo proclamacion a wor¬ de lesá, i kransnan a worde colocá ariba e monumento. Fin di e programa es anochi ey tabata bailenan Holandes, bailenan Spañó bieuw i modemo, i cancionnan.
------
Gran participación en las letras y en la vida cultural en general de la población de Aruba ha Señor don Jorge de Castro, Presidente de la Sociedad Bolivariana, de Aruba, fundador y entusias¬ ta miembro de dicha institución cultural, para cuyo triunfo él ha puesto gran entusiasmo.<ref>https://archive.org/details/BNADIGBUKIARUBIANA1315/mode/1up?q=segundo+ecury Sociedad Bolivariana de Aruba], Souvenir Revista mensuel febr 1946, Rep. Dom.</ref>
ejercido la Sociedad Bolivariana, fundada el 10 de agosto del año 1937, a iniciativa del caballero don M. H. Jolly.
Gracias al espíritu entusiasta del que concibió en su imaginación la creación de un centro en el cual se rindiera un perenne homenaje al gran Caudillo en cuyo corazón germinó la simiente del ideal libertario que diera la independencia a las repúbli* cas sudamericanas, al mismo tiempo que sirviera de unión y de cenáculo para difundir la cultura en el predio de la bella isla de Aruba, a su llamada no¬ ble respondieron hidalgamente los Sres. H. Parilli, J. J. Portillo, G .A. Kuiperi, L. Villalba, L. G. Leakez, A. Valbuena, J. G. de Castro, S. N. Ecury y T. M. Marchena, quienes con el aludido Sr. M. H. Holly fundaron la hoy brillante Sociedad que hace honor a sus fundadores.
Habiendo realizado una fecunda labor cultural con brillante éxito durante los años que siguieron, la sociedad resolvió, en el 1940, la construcción de un edificio, y con este motivo fué designada una Junta de Fábrica, encomendando al Vicepresidente de la Sociedad, Sr. J. G. de Castro, para que la pre¬ sidiera y actuase en todo lo relativo a la construc¬ ción de dicho edificio.
La construcción de la obra fué encomendada a los Sres. Petrona & Croes, la que fué realizada bajo la supervisión del Sr. de Castro, quién tuvo a su cargo, además, todo lo concerniente a su equipo y ornamentación y preparativos para su inaugura¬ ción, que tuvo efecto el día 16 de diciembre de 1945, cuando entregó la llave del edificio al entonces Presidente de la Sociedad Bolivariana, Sr. S. N. Ecury.
Sólo la perseverancia y el entusiasmo causado por la hermosa idea de llevar adelante los destinos de la Sociedad, pudieron reunir la suma de Fls. 120,000, que costó la construcción del mencionado edificio, cuya cantidad fué obtenida de la manera (Continúa en la pág 42).
Acto de la inauguración del magnífico edificio construido por la Sociedad Bolivariana, en Oranjestad, Aruba, y homenaje rendido ? gran Libertador Simón Bolívar, a cuya memoria ¡lustre la Sociedad hizo dedicatoria de un busto situado al frente del nuevo edificio.
-----
[[File:Monument Schutterij & Vrijwilligerskorps Aruba 14 38 57 740000.jpeg|thumb|Monumento di guera na Laclé Boulevard, Aruba]]
'''Monumento di guera''' na Aruba
* 1963 Aruba Lion Club schenkt de Arubaanse gemeenschap een monument voor de gevallenen.<ref>Lions schenken Aruba Monument voorgevallenen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 19-11-1962, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 12-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461699:mpeg21:p006</ref> Dit geschenk zal bestaan uit een monument voor de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en zal geplaatst worden op het pleintje, jreïesren voor de oude ambtswoning van de Amerikaanse consul, aan het einde van de Adriaan Lacléboulevard I Je Oranjestad.
{{Appendix}}
----------------------
{{Databox}}
'''Plasa Machi Mimi''' ta un marshe di piska antiguo, situa na kosta di [[Kralendijk]], [[Boneiru]].
nl.wiki:'''Plasa Machi Mimi''' is het historisch vismarktgebouw, gelegen aan de zeepromenade in het centrum van [[Kralendijk]], [[Bonaire]].
Vroeger was het overkapte galerijgebouw de plaats waar [[Vis (voeding)|vis]] werd schoongemaakt en verkocht. Dit gebouw wordt nog gebruikt voor de handel in groente en fruit, welke door [[Venezuela|Venezolaanse]] marktlui in barkjes wordt aangevoerd.<ref>{{Citeer web|url=https://www.steden.net/nederland/kralendijk/plasa-machi-mimi/|titel=Plasa Machi Mimi|datum=|werk=Steden.net|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref>
Het bouwwerk, dat uit 1935 stamt, is in [[Oude Rome|Romeinse]] stijl opgetrokken en is van architectonische waarde. De voormalige vismarkt vertoont gelijkenis met de [[Visbanken (Gouda)|vishal van Gouda]].
== Machi Mimi ==
Het marktpaviljoen en het voorliggend pleintje werden postuum vernoemd naar ''Machi Mimi'', koosnaam van Bernabé Dominga Everts (Bonaire, 1892-1986). Machi Mimi woonde in [[Antriol]] en droeg als ongehuwd moeder zorg voor haar kinderen. Naast hoedenvlechtster en bakkersmeid was zij vooral bekend als visverkoopster in het vismarktgebouw. Haar foto verscheen in talloze toeristische publicaties en reisgidsen.<ref>{{Citeer web|url=http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|taal=pap|titel=Hendenan di Boneiru: Machi Mimi|werk=Extra Boneriano|datum=9 juni 2020|bezochtdatum=24 augustus 2020|archiefdatum=10 juni 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200610093743/http://www.awemainta.com/papers/AM200610/offline/download.pdf|dodeurl=ja}}</ref>
== Trivia ==
In een serie toeristenzegels van de Nederlandse Antillen in juni 1976 uitgegeven werd naar het ontwerp van [[Oscar Ravelo]] de visafslag afgebeeld op een postzegel van 40 cent.<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017558:mpeg21:a0404|titel=Toeristenzegels|werk=[[Nieuwsblad van het Noorden]]|datum=1976-05-28|bezochtdatum=24 augustus 2020}}</ref>
== Zie ook ==
* [[Lijst van beschermde monumenten op Bonaire]]
<gallery widths="185" heights="200">
Visafslag gebouwtje - 20651557 - RCE.jpg|Plasa Machi Mimi na 1966
Building in Kralendijk on Bonaire near the clear water (13256772864).jpg|Plasa Machi Mimi tijdens restauratie in 2014
</gallery>
{{Commonscat|Vismarkt, Bonaire|Plasa Machi Mimi}}
{{Coor title dms|12|9|2.2|N|68|16|38.32|W}}
NOTES
Plasa Machi Mimi ta un dje edifisionan ku ta hala mas atenshon na kosta di Kralendijk. E ta pará na e sitio aki desde 1935, komo lugá na unda tabata bende piská. <ref>file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-18-11-2023%20(1).pdf Plasa Machi Mimi], Boneriano (18 di novèmber 2023)</ref>
Dominga Evertsz, kariñosamente yamá Machi Mimi, su nòmber ta mará na e edifisio aki, p’esei tambe e
ta karga su nòmber. Gezaghebber Richard (Hensi) Beaujon a laga traha e edifisio aki den arkitektura romano. Promé ku esaki tabatin un lugá di bende piská na un manera improvisá na e sitio na unda Zeezicht Bar Restaurant ta situá aktualmente. Famia piskadó Engelhardt tabata bende piská na e sitio aki. Plasa ta kategorisá komo monumento. Na 2013-2014 a restorá e edifisio aki kompletamente. Piskadónan tabata trese piská pa bende na Playa. Machi Mimi tabata mocha e piskánan i bende ku públiko. Plasa tabata un lugá di enkuentro importante pa hendenan di Boneiru ántes. Aki tabata pasa tambe notisia den tempu ku no tabatin radio ni televishon, ku solamente e korant La Cruz tabata sirkulá serka e pueblo ku tabata lesa papiamentu. No solamente Machi Mimi a bende piská bou di Playa. Un otro bendedó di piská konosí tabata Bèchi Soliana, kasá di Candi
azno8bxs27einfl3ejxktd9vfi6xqik
Malchi:Página Prinsipal Actual
10
10188
195692
195083
2026-07-03T08:59:06Z
Caribiana
8320
3/7
195692
wikitext
text/x-wiki
{{Columns-list|colwidth=16em|
* [[Dia di Independencia (Merca)|Dia di Independensia (Merka)]]
* [[Yu di Kòrsou]]
* [[Krus di Mérito Kòrsou]]
* [[Dia di Bandera (Kòrsou)]]
* [[Bandera di Kòrsou]]
* [[Ketikoti]]
* [[Dia di Emansipashon]]
* [[Abolishon di sklabitut den Reino Hulandes]] (1 di yüli 1863)
* [[Teremoto]]
* [[Dera Gay]] (24 di yüni)
* [[Blue Wave]]
* [[Kòrsou na Kopa Mundial di Futbòl]]
* [[Reserva di biosfera di Aruba]]
* [[Deficit democratico den Reino Hulandes|Defisit demokrátiko den Reino Hulandes]]
* [[Horcan na Islanan ABC]]
}}
ibvpcxptb8tjtbssp8ufuxmvjqo98v7
Kapel Alto Vista
0
11091
195611
117977
2026-07-02T17:32:03Z
Caribiana
8320
195611
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Kapel Alto Vista''' ta un kapel na [[Alto Vista]], [[Noord]] di Aruba. E kapel a ser construi na aña 1750 y reconstrui na aña 1952.
E kapel a inicia, riba 25 di mei 1952, na e luga unda na aña 1750 e kapel mas bieu di Aruba a wordo construi door di Indjan. Prome cu a construi e kapel actual, por a mira ainda e cuadro di e kapel anterior, un edificio cu tabata cubri un area di 13 pa 5 meter. Ademas, dos graf marca cu rand di piedra.<ref>{{Citeer web|url=https://doi.org/10.1163/22134360-90000139|titel=Aruba' s oudste kerk 1750-1816-1952|bezochtdatum=2024-03-16|auteur=Johan Hartog|datum=1951-01-01|werk=New West Indian Guide / Nieuwe West-Indische Gids, Volume 33: Issue 1|uitgever=Brill|via=brill.com}}</ref>
{{Appendix}}
[[Category:Aruba]]
d0g8sdp7jqc42mbmnnbpc2kvnx3ku3p
Usuario:Caribiana/Sandbox/Monumento - Aruba
2
11156
195605
195044
2026-07-02T17:01:11Z
Caribiana
8320
195605
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
Pending: [[Wilhelminastraat 24]] - [[Corte di Husticia]] - [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Ex-Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] - [[Alto Vista 12]]
----------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Wilhelminastraat 24
| imagen = Building Wilhelminastraat 24, 2025 (Aruba).jpg
| descripcion = Fachada dilanti di Wilhelminastraat 24 (2025)
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| adres = Wilhelminastraat 24
| cercania =
| funcion_original = Cas
| funcion_actual = Oficina
| estilo = architectura crioyo
| architect =
| contratista =
| gasto =
| inaugura =
| restaura =
| propietario =
| status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]]
| registra =
| zoom = 16
}}
'''Wilhelminastraat 24''' ta un edificio den Oranjestad, capital di Aruba.[[File:Building Wilhelminastraat 24 (Aruba) 16 27 37 795000.jpeg|thumb|150px|left ]]
Arkitectura di e villa di ciudad aki, cu a bin cla banda di 1920, ta inspira riba arte di construccion clasico. E cas a wordo traha como residencia riba ordo di Henny Godfried Eman. E ta di gran importancia pa Aruba debi na su valor historico-arkitectonico y tipologico. E ta un di e prome ehempelnan di arkitectura di exterior den prome mitar di Siglo 20 cu a wordo introduci aki pa comerciantenan rico di Aruba. E cas ta fungi actualmente como oficina di arkitecto di nieto di Henny Godfried Eman.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2001/page/7/mode/ Kalender 2001], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Arkitektura]]
------------------------
== Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren ==
Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di
nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den
un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref>
E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio
riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin
diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y
un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio
central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar.
Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar,
pero su importancia historico a keda intacto.
Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di
kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den
caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica
na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat.
Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963,
e toren a perde su funcion como faro.
Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e
edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar.
Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba.
Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di
Aruba.
Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan.
E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda,
----------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Corte di Husticia
| imagen =
| descripcion =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| direction =
| perrow = 2
|border = infobox
|image1 =
|caption1 =
|image2 =
|caption2 =
}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| luga = {{ABW}}
| adres = J.G. Emanstraat 51
| fecha_funda =
| estilo =
| architect =
| encarga =
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual = corte
| propietario = SMFA?
| fecha_construccion = 1932
| inaugura = [[3 di mart|3 di maart]] [[1936]]
| cera = ?
| renova =
| restaura = 2025-2026
}}
'''Corte di Husticia'' ([[Hulandes:''Gerechtsgebouw'') ta e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba]] na [[Aruba]]. E ta situa na Emanstraat #51, [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]].
Op 3 maart 1936 werd dit toenmalige nieuwe BESTUURSGEBOUW geopend. Het geldt als het derde bestuursgebouw van Aruba, na het gezaghebbershuis en het landskantorengebouw aan de Zoutmanstraat. Het gebouw is nagenoeg oost-west georiënteerd. In maart 1934 bleek het landskantorengebouw het gezaghebberskantoor niet meer te kunnen huisvesten. Van maart 1934 tot eind februari 1936 zetelde de eerste magistraat van het eiland in de winkel van B.J. (Brenchi) Arends. Ook het in 1936 geopende bestuursgebouw bleek al spoedig te klein. Een tekening van DOW dd. 20VI-1936 betreft een uitbreiding aan de westzijde ten behoeve van het postkantoor. Inwendig aangegeven ruimtes voor de verschillende posthandelingen. Het is aannemelijk dat deze westelijke vleugel in 1936-1937 tot stand is gekomen. Het postkantoor moest na enkele jaren ook weer verdwijnen. In 1951 was het gebouw niet langer in staat het bevolkingsregister en de burgerlijke stand te huisvesten.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-030232/page/4/mode/ Rondleiding Monumenten], [[Oficina di Monumento di Aruba]] (2003)</ref>
“In het bestuurskantoor bleef het passen en meten. Vreemde combinaties van diensten zag men soms in één vertrek tezaam. Op een gegeven moment was een deel van het domeinkantoor de openbare leeszaal. Op een ander tijdstip huisde de accountantsdienst in een hoek van de kamer, waar de rechterlijke macht zetelde. Toen de invoering van de Eilandenregeling in 1951 de bestuursdecentralisatie had mogelijk gemaakt, ontruimde gezaghebber Kwartsz de pasanggrahan en dit gebouw, hetwelk in 1942 als officierscantine en -verblijf was neergezet en na de tweede wereldoorlog als gouvernementslogeergebouw had gediend, kreeg zijn derde bestemming: het werd, na verbouwd te zijn, betrokken door de gezaghebber en gedeputeerden op woensdag 25 februari 1953, waarna de andere bestuurs- en eilandsdiensten volgden. De zuidelijke vleugel, waar de afdeling Financiën zetelt, werd bijgebouwd. Het oude bestuurskantoor van 1936 bleef gereserveerd voor de landsdiensten en de rechterlijke macht.” [Hartog 1953, p.345-346]
De bouw is niet geheel volgens de ontwerptekeningen verlopen. De aanvankelijk geplande galerij aan de achterzijde (N) is nimmer uitgevoerd [vriendelijke mededeling Hubert Maduro}. Het gebouw is verscheidene keren uitgebreid. Vlak voor de tweede wereldoorlog werd aan de noordoost-zijde een vleugel bijgebouwd; deze valt buiten de bescherming vanwege de monumentenverordening. Ook de latere uitbreidingen en doorbraken vallen buiten de bescherming.
NB. De vensters en deuren zijn recentelijk vernieuwd. Voor een deel betreft het hier machinaal vervaardigde paneeldeuren van plaathout. Deze vallen buiten de bescherming. Tegen de voorgevel bevonden zich boven de toegangen eenvoudige luifels van beton. Deze bevonden zich aan de linkerzijde (postkantoor) boven elk van de twee toegangen, alsmede boven de hoofdtoegang in het middendeel (rechtbank) en boven de toegang tot het gezaghebberskantoor. Voor de hoofdtoegang is recent een classicistische portiek op vier paar gekoppelde kolommen geplaatst. Deze valt nadrukkelijk buiten de bescherming. De brandtrap tegen de achtergevel van de middenbouw en de wijzigingen aan het nabijgelegen venster, vallen buiten de bescherming.
-----------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Tanki di Kibaima
| imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg
| descripcion =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| direction =
| perrow = 2
|border = infobox
|image1 = Kibaima water tank2.jpg
|caption1 =
|image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg
|caption2 =
}}
| localisa_na = [[Santa Cruz]]
| luga = {{ABW}}
| adres =
| fecha_funda =
| estilo = Nieuwe Bouwen
| architect = [[Pieter van Stuivenberg]]
| encarga = LVV
| status =
| funcion_original = tanki di awa
| funcion_actual = no den uzo
| propietario = SMFA?
| fecha_construccion = 1932
| inaugura =
| cera = ?
| renova =
| restaura = 2025-2026
}}
'''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB).
E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]].
== Historia ==
===Origen di e sistema di awa===
Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso.
Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama.
== Construccion y expansion ==
E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa.
Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto.
E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa.
== Arkitectura y caracteristicanan ==
E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki.
Caracteristicanan principal di e compleho:
* Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama)
* Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima
* Construccion solido y resistente
* Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]])
Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe.
== Redestinacion ==
Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba.
Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental.
Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla:
* conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo
* transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina
* construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion
* instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico
Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra:
* Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion
* Nan no tin bentana, facilitando control ambiental
* Nan estructura ta extremadamente robusto
E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion.
== Nificacion cultural y historico ==
Tanki Kibaima ta:
* representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba
* un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla
* un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20
* un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial
E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references/>
* Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion).
* Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima.
* Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025.
* BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda.
[[:Kategoria:Monumento]]
-------
NOTES
Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno.
E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg.
Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa.
Compila pa Roberto Croes
FB:Nos Historia Nos Herencia
Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia.
Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden.
------------
ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV.
Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref>
A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/>
Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/>
Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/>
Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa.
{{Appendix}}
--------
==TANKI KIBAIMA ==
META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref>
E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/>
E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/>
----------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber =
| imagen =
| descripcion =
| tamaño imagen = 270
| localisa_na = [[San Nicolas]]
| luga = {{ABW}}
| adres = Caya Dick Cooper 15
| fecha_funda =
| estilo = tradicional cas di cunucu
| encarga = Julius Petrus Vorst
| status = den uzo
| funcion_original = vivienda
| funcion_actual = vivienda
| propietario =
| fecha_construccion = 1891
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
}}
'''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba.
Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia
Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref>
Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno.
E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia.
Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi!
Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba!
{{Appendix}}
---------------
'''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad.
E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan.
== Servisio ==
E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal:
Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia
Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso
Departamentu di Patologia
E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante.
== Sucursalnan ==
Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis.
Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so.
== Edificio ==
---------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber =
| nomber2 = Watertoren San Nicolas
| logo =
| imagen =
| descripcion =
| tamaño imagen = 270
| localisa_na = [[San Nicolas]]
| luga = {{ABW}}
| adres = Bernhardstraat
| fecha_funda = 1939?
| estilo = ''Nieuwe Bouwen''
| encarga = LVV
| architect = [[Pieter van Stuivenberg]]
| status = den uzo
| funcion_original =
| funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]]
| propietario = [[Monumentenfonds Aruba]]
| fecha_construccion = 1939
| fecha_funda =
| inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
}}
E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016.
== Historia ==
Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa.
E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion.
E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990.
{{Appendix}}
The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico.
Wikipedia
+1Wikipedia
+1Wikipedia
+6openmonumentendag.nl
+6wheninaruba.com
==Historia==
Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas.
monumentenfondsaruba.org
+2Wikipedia
+2monumentenfondsaruba.com
+2batibleki.wheninaruba.com
+3monumentenfondsaruba.org
+3monumentenfondsaruba.org
E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial.
Wikipedia
+5
Wikipedia
+5
monumentenfondsaruba.org
+5
Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90.
Wikipedia
==Arkitektura==
Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas.
Wikipedia
==Restourashon i Kombershon di Museo ==
Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013.
batibleki.wheninaruba.com
+6monumentenfondsaruba.com
+6monumentenfondsaruba.org
+6alboaruba.com
+4monumentenfondsaruba.org
+4monumentenfondsaruba.com
Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla.
aruba.bynder.com
+6
openmonumentendag.nl
+6
monumentenfondsaruba.org
+6
Wikipedia
+4
monumentenfondsaruba.org
+4
openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref>
+4
Signifikashon Kultural
Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat.
monumentenfondsaruba.org
+2
Wikipedia
+2
monumentenfondsaruba.com
+2
alboaruba.com
Wak Tambe
San Nicolaas
Toren di Awa Oranjestad
Wikipedia
+1
Wikipedia
----------------
{{infobox edificio
| variante = c
| imagen =
| tamaño imagen = 270
| descripcion =
| nomber2 = Havenkantoor
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres = A.M. Schuttestraat 2
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga =
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad.
E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa)
E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas.
Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak.
Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña.
E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico.
-----------
{{infobox edificio| variante = a
| imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG
| tamaño imagen = 270
| descripcion = E Cas Berde
| nomber2 = Cas Berde
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres = Schelpstraat 42
| fecha_funda = 1929
| estilo =
| encarga =
| architect = [[Medardo Picus]]
| funcion_original = cas
| funcion_actual = museo
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber.
E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937.
E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]].
E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko.
== Link externo ==
* [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch)
{{Appendix}}
------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio| variante = a
| imagen =
| tamaño imagen = 270
| descripcion =
| nomber2 = Maria Convent
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres =
| fecha_funda = 1920
| estilo =
| encarga =
| architect = [[Medardo Picus]]
| funcion_original = cas
| funcion_actual = Universidad di Aruba?
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten.
*NOTES
Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e
Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM)
di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref>
E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki.
E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba.
E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki.
E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe.
{{Appendix}}
----------------
{{infobox edificio| variante = a
| imagen =
| tamaño imagen = 270
| descripcion =
| nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres = Savaneta
| fecha_funda = 19?
| estilo =
| encarga =
| architect =
| funcion_original = Warda di polis
| funcion_actual =
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas.
e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento.
Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta
importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera
eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta
inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia.
Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa
renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa
a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta
wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na
Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref>
E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio
completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan.
Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta.
Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad.
{{Appendix}}
E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref>
-------------------------
persbericht Gobierno di Aruba
Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie
14-06-2024, 13:29
ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw.
Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden.
Maria Convent
Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken.
Politiebureau Savaneta
Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord.
Cas Veneranda
In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba.
Voormalig DOW-gebouw
Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio
| imagen =
| descripcion =
| nomber2 = Cas Debrot
| localisa_na = [[Aruba]]
| luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98''
| fecha_funda = 19??
| estilo =
| encarga = Jose Maria (Boy) Debrot
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba
| propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]
}}
'''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad.
==historia==
E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref>
Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas.
Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial.
E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas.
Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero.
Futuro di Cas Debrot
Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad.
Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba.
Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026.
-------------------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Alto Vista 12
| imagen =
| descripcion =
| localisa_na = [[Alto Vista]]
| adres = ''Alto Vista 12''
| cercania =
| funcion_original = Cas
| funcion_actual = Cas
| estilo = architectura crioyo
| architect =
| contratista =
| gasto =
| inaugura =
| restaura =
| propietario =
| status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]]
| registra = 2026
| zoom = 16
}}
'''Alto Vista 12''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural.
Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref>
E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas.
Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa.
Mas cu un cas
Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante
manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad.
Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a
laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba.
Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto
pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet.
Legado den cultura y comunidad
Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia.
Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista
y di Aruba mes.
Responsabilidad comparti
Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro.
Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu
a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas.
Mas monumentonan pa Aruba
E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba.
Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69.
Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba.
Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia
cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais.
== Literatura ==
* Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft
* [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Arkitektura]]
[[:Kategoria:Monumento protehí]]
---------------
ay631wgf13ip4tmruhmolrckgyxz37m
195606
195605
2026-07-02T17:09:19Z
Caribiana
8320
195606
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
Pending: [[Wilhelminastraat 24]] - [[Corte di Husticia]] - [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Ex-Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] - [[Alto Vista 12]]
----------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Wilhelminastraat 24
| imagen = Building Wilhelminastraat 24, 2025 (Aruba).jpg
| descripcion = Fachada dilanti di Wilhelminastraat 24 (2025)
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| adres = Wilhelminastraat 24
| cercania =
| funcion_original = Cas
| funcion_actual = Oficina
| estilo = architectura crioyo
| architect =
| contratista =
| gasto =
| inaugura =
| restaura =
| propietario =
| status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]]
| registra =
| zoom = 16
}}
'''Wilhelminastraat 24''' ta un edificio den Oranjestad, capital di Aruba.[[File:Building Wilhelminastraat 24 (Aruba) 16 27 37 795000.jpeg|thumb|150px|left ]]
Arkitectura di e villa di ciudad aki, cu a bin cla banda di 1920, ta inspira riba arte di construccion clasico. E cas a wordo traha como residencia riba ordo di Henny Godfried Eman. E ta di gran importancia pa Aruba debi na su valor historico-arkitectonico y tipologico. E ta un di e prome ehempelnan di arkitectura di exterior den prome mitar di Siglo 20 cu a wordo introduci aki pa comerciantenan rico di Aruba. E cas ta fungi actualmente como oficina di arkitecto di nieto di Henny Godfried Eman.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2001/page/7/mode/ Kalender 2001], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Arkitektura]]
------------------------
== Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren ==
Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di
nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den
un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref>
E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio
riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin
diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y
un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio
central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar.
Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar,
pero su importancia historico a keda intacto.
Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di
kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den
caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica
na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat.
Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963,
e toren a perde su funcion como faro.
Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e
edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar.
Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba.
Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di
Aruba.
Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan.
E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda,
----------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Cas Tan Tin
| imagen =
| descripcion =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| direction =
| perrow = 2
|border = infobox
|image1 =
|caption1 =
|image2 =
|caption2 =
}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| luga = {{ABW}}
| adres = Pos Abou 19
| fecha_funda =
| estilo =
| architect =
| encarga =
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual = corte
| propietario = SMFA?
| fecha_construccion = 1932
| inaugura = [[3 di mart|3 di maart]] [[1936]]
| cera = ?
| renova =
| restaura =
}}
'''Cas Tan Tin''' ta un cas di cunucu tipico Arubano cu ta sirbi como museo.
Monumentenbureau ta e instancia cu ta prepara proteccion di nos monumentonan
Pos Abou 19 indica como monumento proteha.<ref>https://www.facebook.com/stichtingmonumentenfondsaruba/posts/cas-tan-tin-apunta-como-monumento-categoria-a-lesa-e-articulo-di-monumentenburea/2029098953882786/ Pos Abou 19 indica como monumento proteha] Facebook 2019</ref>
Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Ruiz-Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau ta e instancia di gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scuha Monumentenraad cu a duna aprobacion.
Monumentenbureau ta e instancia gubernamental engarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa y ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba.
Monumentenbureau a prepara e decretonan ministerial pa e edificio Pos Abou 19 wordo indica como monomento proteha. E decreto ta wordo manda cu un carta oficial pa e doño(nan), usuario y pa e hypotheekkantoor di DLV y un notificacion lo wordo publica den e Landscourant di Aruba. Despues di seis siman di a sali den e Landscourant e lo por wordo inscribi den e Registro di Monumento.
Pa por a prepara Pos Abou su descripcion pa indicacion pa monumento proteha mester studia e edificio bon. Un preparacion asina ta tuma varios siman pa investiga, prepara y documenta pa un edificio monumental ta describi por completo. Asina ta describi exactamente cada facada y ta pone enfasis riba cada elemento monumental, material, etc. Alabes ta studia portretnan bieuw, cu ta hopi dificil pa haña, indicando e elementonan pa den futuro considera tambe pa trece bek. Ta menciona tambe e elementonan cu no tin balor y tambe elementonan cu mester wordo cambia. Monumentenbureau alaves a bai haci un entrevista cu e famia pa nan conta nos e historia di e cas.
E cas na Pos Abou 19 ta den e estilo di arkitectura di un cas di cunucu. E cas a wordo construi na 1930 dor di Mario Rosario Tromp (1 oktober1899, t1984). Segun su yui muhenan e cas tabata antes un cas floria, pero despues a kita e simbolonan. Si enberdad tabata tin simbolo di cas floria riba e murayanan antes, esaki lo a wordo efectua dor di e metslanan manera Hilario Christiaans, of un di e senornan Donata of Tromp. Tambe e cas antes tabata tin un dak di panchi cu parti abou e dak paden tabata wordo sera cu pleister di kalki.
Mario Tromp tabata casa cu Johanna Stebana Tromp (2 augustus 1900, t 1963). E pareha a haya 3 yui homber y seis yui muhe. E yui muhe mas hoben ta sra. Faustina Tromp (24 december 1936)cu tabata e ultimo propetario di cas, prome cu a traspasa esaki pa Fundacion di Monumento di Aruba. Sr. Mario Tromp tabata gusta su tabaco cu e tabata huma of kauw y tabata traha como cuidador na e Refineria di Shell na Eagle.
Alaves e tabata un piscador, y tabata tin su boto di bela di 24 pia. E tabata drecha taray y tabata gara mas tanto sardin y piskechi. Riba e tereno na banda tabata planta bonchi salada, jambo, maishi, mispel, mango y patia. Sr. Mario tabata tin cabritonan y porconan. Ora a stop cu agricultura e magashina riba e tereno a wordo usa como luga di cose na unda e yui muhenan tabata traha paña di sako di hariña blanco y pa fiestanan tabata cose paña di papel. E magashina tambe a haya uso como luga pa e nietonan hunga y baila. Tradicion den famia tabata cu ora un persona ta haci aña ta ricibi un pida habon, puiro y un boter di ‘Awa di Florida’ como regalo. Riba e tereno tabata tin un pos di awa y bandi e pos tabata tin un vloer basha na unda e famia tabata baña. Tabata hisa e awa cu un pes. Pa uso sanitario taba tin un bester antes. E pos cu e bester no tei mas.
E edificio tin tres hadreinan Esun memei y di nort a wordo construi prome y despues e hadrei di zuid. Nan tabata drumi riba catro, kot y riba matnan. E tereno ta sera cu un transhi y esaki tambe ta den e indicacion aki pa wordo proteha. Balornan manera, saya cu djeki, fogon, werchi, estilo di arkitectura, transhi y magashina ta halsa e totalidat di e edificio monumental aki. E cas ta basta intacto.
E edificio monumental aki ta cai den categoria A y ta e gategoria mas halto cu tin pa edificionan monumental. E criteria di seleccion pa indicacion pa bira un monumento protehi na Aruba den categoria A of categoria B ta stipula den un di capitulonan cu ta forma parti di e ‘Monumentenhandboek Aruba’.
Pos Abou 19 lo bira e di 37 edificio pa wordo registra riba e lista di monumento proteha. Adhunto tambe algun portet bieuw di e edificio monumental. Pa mas informacion di monumento por bishita e facebook page di Monumentenbureau y ‘like’ nos. Por pasa tambe na nos oficina situa na Schelpstraat 36-38. E vision di Monumentenbureau ta pa nos cuminsa rescata nos patrimonio pa despues restauranan pa nan keda pa nos siguiente generacionnan.
== Mira tambe ==
* [[Lista di monumento na Aruba]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Arkitektura]]
[[:Kategoria:Monumento protehí]]
-------------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Corte di Husticia
| imagen =
| descripcion =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| direction =
| perrow = 2
|border = infobox
|image1 =
|caption1 =
|image2 =
|caption2 =
}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| luga = {{ABW}}
| adres = J.G. Emanstraat 51
| fecha_funda =
| estilo =
| architect =
| encarga =
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual = corte
| propietario = SMFA?
| fecha_construccion = 1932
| inaugura = [[3 di mart|3 di maart]] [[1936]]
| cera = ?
| renova =
| restaura = 2025-2026
}}
'''Corte di Husticia''' ([[Hulandes]]:''gerechtsgebouw'') ta e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba]] na [[Aruba]]. E ta situa na Emanstraat #51, [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]].
Op 3 maart 1936 werd dit toenmalige nieuwe BESTUURSGEBOUW geopend. Het geldt als het derde bestuursgebouw van Aruba, na het gezaghebbershuis en het landskantorengebouw aan de Zoutmanstraat. Het gebouw is nagenoeg oost-west georiënteerd. In maart 1934 bleek het landskantorengebouw het gezaghebberskantoor niet meer te kunnen huisvesten. Van maart 1934 tot eind februari 1936 zetelde de eerste magistraat van het eiland in de winkel van B.J. (Brenchi) Arends. Ook het in 1936 geopende bestuursgebouw bleek al spoedig te klein. Een tekening van DOW dd. 20VI-1936 betreft een uitbreiding aan de westzijde ten behoeve van het postkantoor. Inwendig aangegeven ruimtes voor de verschillende posthandelingen. Het is aannemelijk dat deze westelijke vleugel in 1936-1937 tot stand is gekomen. Het postkantoor moest na enkele jaren ook weer verdwijnen. In 1951 was het gebouw niet langer in staat het bevolkingsregister en de burgerlijke stand te huisvesten.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-030232/page/4/mode/ Rondleiding Monumenten], [[Oficina di Monumento di Aruba]] (2003)</ref>
“In het bestuurskantoor bleef het passen en meten. Vreemde combinaties van diensten zag men soms in één vertrek tezaam. Op een gegeven moment was een deel van het domeinkantoor de openbare leeszaal. Op een ander tijdstip huisde de accountantsdienst in een hoek van de kamer, waar de rechterlijke macht zetelde. Toen de invoering van de Eilandenregeling in 1951 de bestuursdecentralisatie had mogelijk gemaakt, ontruimde gezaghebber Kwartsz de pasanggrahan en dit gebouw, hetwelk in 1942 als officierscantine en -verblijf was neergezet en na de tweede wereldoorlog als gouvernementslogeergebouw had gediend, kreeg zijn derde bestemming: het werd, na verbouwd te zijn, betrokken door de gezaghebber en gedeputeerden op woensdag 25 februari 1953, waarna de andere bestuurs- en eilandsdiensten volgden. De zuidelijke vleugel, waar de afdeling Financiën zetelt, werd bijgebouwd. Het oude bestuurskantoor van 1936 bleef gereserveerd voor de landsdiensten en de rechterlijke macht.” [Hartog 1953, p.345-346]
De bouw is niet geheel volgens de ontwerptekeningen verlopen. De aanvankelijk geplande galerij aan de achterzijde (N) is nimmer uitgevoerd [vriendelijke mededeling Hubert Maduro}. Het gebouw is verscheidene keren uitgebreid. Vlak voor de tweede wereldoorlog werd aan de noordoost-zijde een vleugel bijgebouwd; deze valt buiten de bescherming vanwege de monumentenverordening. Ook de latere uitbreidingen en doorbraken vallen buiten de bescherming.
NB. De vensters en deuren zijn recentelijk vernieuwd. Voor een deel betreft het hier machinaal vervaardigde paneeldeuren van plaathout. Deze vallen buiten de bescherming. Tegen de voorgevel bevonden zich boven de toegangen eenvoudige luifels van beton. Deze bevonden zich aan de linkerzijde (postkantoor) boven elk van de twee toegangen, alsmede boven de hoofdtoegang in het middendeel (rechtbank) en boven de toegang tot het gezaghebberskantoor. Voor de hoofdtoegang is recent een classicistische portiek op vier paar gekoppelde kolommen geplaatst. Deze valt nadrukkelijk buiten de bescherming. De brandtrap tegen de achtergevel van de middenbouw en de wijzigingen aan het nabijgelegen venster, vallen buiten de bescherming.
-----------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Tanki di Kibaima
| imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg
| descripcion =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| direction =
| perrow = 2
|border = infobox
|image1 = Kibaima water tank2.jpg
|caption1 =
|image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg
|caption2 =
}}
| localisa_na = [[Santa Cruz]]
| luga = {{ABW}}
| adres =
| fecha_funda =
| estilo = Nieuwe Bouwen
| architect = [[Pieter van Stuivenberg]]
| encarga = LVV
| status =
| funcion_original = tanki di awa
| funcion_actual = no den uzo
| propietario = SMFA?
| fecha_construccion = 1932
| inaugura =
| cera = ?
| renova =
| restaura = 2025-2026
}}
'''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB).
E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]].
== Historia ==
===Origen di e sistema di awa===
Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso.
Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama.
== Construccion y expansion ==
E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa.
Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto.
E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa.
== Arkitectura y caracteristicanan ==
E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki.
Caracteristicanan principal di e compleho:
* Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama)
* Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima
* Construccion solido y resistente
* Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]])
Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe.
== Redestinacion ==
Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba.
Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental.
Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla:
* conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo
* transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina
* construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion
* instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico
Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra:
* Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion
* Nan no tin bentana, facilitando control ambiental
* Nan estructura ta extremadamente robusto
E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion.
== Nificacion cultural y historico ==
Tanki Kibaima ta:
* representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba
* un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla
* un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20
* un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial
E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references/>
* Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion).
* Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima.
* Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025.
* BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda.
[[:Kategoria:Monumento]]
-------
NOTES
Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno.
E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg.
Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa.
Compila pa Roberto Croes
FB:Nos Historia Nos Herencia
Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia.
Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden.
------------
ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV.
Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref>
A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/>
Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/>
Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/>
Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa.
{{Appendix}}
--------
==TANKI KIBAIMA ==
META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref>
E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/>
E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/>
----------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber =
| imagen =
| descripcion =
| tamaño imagen = 270
| localisa_na = [[San Nicolas]]
| luga = {{ABW}}
| adres = Caya Dick Cooper 15
| fecha_funda =
| estilo = tradicional cas di cunucu
| encarga = Julius Petrus Vorst
| status = den uzo
| funcion_original = vivienda
| funcion_actual = vivienda
| propietario =
| fecha_construccion = 1891
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
}}
'''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba.
Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia
Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref>
Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno.
E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia.
Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi!
Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba!
{{Appendix}}
---------------
'''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad.
E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan.
== Servisio ==
E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal:
Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia
Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso
Departamentu di Patologia
E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante.
== Sucursalnan ==
Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis.
Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so.
== Edificio ==
---------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber =
| nomber2 = Watertoren San Nicolas
| logo =
| imagen =
| descripcion =
| tamaño imagen = 270
| localisa_na = [[San Nicolas]]
| luga = {{ABW}}
| adres = Bernhardstraat
| fecha_funda = 1939?
| estilo = ''Nieuwe Bouwen''
| encarga = LVV
| architect = [[Pieter van Stuivenberg]]
| status = den uzo
| funcion_original =
| funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]]
| propietario = [[Monumentenfonds Aruba]]
| fecha_construccion = 1939
| fecha_funda =
| inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
}}
E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016.
== Historia ==
Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa.
E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion.
E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990.
{{Appendix}}
The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico.
Wikipedia
+1Wikipedia
+1Wikipedia
+6openmonumentendag.nl
+6wheninaruba.com
==Historia==
Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas.
monumentenfondsaruba.org
+2Wikipedia
+2monumentenfondsaruba.com
+2batibleki.wheninaruba.com
+3monumentenfondsaruba.org
+3monumentenfondsaruba.org
E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial.
Wikipedia
+5
Wikipedia
+5
monumentenfondsaruba.org
+5
Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90.
Wikipedia
==Arkitektura==
Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas.
Wikipedia
==Restourashon i Kombershon di Museo ==
Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013.
batibleki.wheninaruba.com
+6monumentenfondsaruba.com
+6monumentenfondsaruba.org
+6alboaruba.com
+4monumentenfondsaruba.org
+4monumentenfondsaruba.com
Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla.
aruba.bynder.com
+6
openmonumentendag.nl
+6
monumentenfondsaruba.org
+6
Wikipedia
+4
monumentenfondsaruba.org
+4
openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref>
+4
Signifikashon Kultural
Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat.
monumentenfondsaruba.org
+2
Wikipedia
+2
monumentenfondsaruba.com
+2
alboaruba.com
Wak Tambe
San Nicolaas
Toren di Awa Oranjestad
Wikipedia
+1
Wikipedia
----------------
{{infobox edificio
| variante = c
| imagen =
| tamaño imagen = 270
| descripcion =
| nomber2 = Havenkantoor
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres = A.M. Schuttestraat 2
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga =
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad.
E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa)
E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas.
Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak.
Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña.
E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico.
-----------
{{infobox edificio| variante = a
| imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG
| tamaño imagen = 270
| descripcion = E Cas Berde
| nomber2 = Cas Berde
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres = Schelpstraat 42
| fecha_funda = 1929
| estilo =
| encarga =
| architect = [[Medardo Picus]]
| funcion_original = cas
| funcion_actual = museo
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber.
E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937.
E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]].
E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko.
== Link externo ==
* [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch)
{{Appendix}}
------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio| variante = a
| imagen =
| tamaño imagen = 270
| descripcion =
| nomber2 = Maria Convent
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres =
| fecha_funda = 1920
| estilo =
| encarga =
| architect = [[Medardo Picus]]
| funcion_original = cas
| funcion_actual = Universidad di Aruba?
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten.
*NOTES
Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e
Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM)
di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref>
E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki.
E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba.
E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki.
E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe.
{{Appendix}}
----------------
{{infobox edificio| variante = a
| imagen =
| tamaño imagen = 270
| descripcion =
| nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres = Savaneta
| fecha_funda = 19?
| estilo =
| encarga =
| architect =
| funcion_original = Warda di polis
| funcion_actual =
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas.
e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento.
Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta
importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera
eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta
inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia.
Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa
renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa
a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta
wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na
Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref>
E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio
completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan.
Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta.
Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad.
{{Appendix}}
E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref>
-------------------------
persbericht Gobierno di Aruba
Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie
14-06-2024, 13:29
ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw.
Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden.
Maria Convent
Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken.
Politiebureau Savaneta
Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord.
Cas Veneranda
In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba.
Voormalig DOW-gebouw
Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio
| imagen =
| descripcion =
| nomber2 = Cas Debrot
| localisa_na = [[Aruba]]
| luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98''
| fecha_funda = 19??
| estilo =
| encarga = Jose Maria (Boy) Debrot
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba
| propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]
}}
'''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad.
==historia==
E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref>
Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas.
Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial.
E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas.
Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero.
Futuro di Cas Debrot
Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad.
Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba.
Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026.
-------------------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Alto Vista 12
| imagen =
| descripcion =
| localisa_na = [[Alto Vista]]
| adres = ''Alto Vista 12''
| cercania =
| funcion_original = Cas
| funcion_actual = Cas
| estilo = architectura crioyo
| architect =
| contratista =
| gasto =
| inaugura =
| restaura =
| propietario =
| status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]]
| registra = 2026
| zoom = 16
}}
'''Alto Vista 12''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural.
Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref>
E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas.
Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa.
Mas cu un cas
Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante
manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad.
Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a
laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba.
Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto
pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet.
Legado den cultura y comunidad
Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia.
Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista
y di Aruba mes.
Responsabilidad comparti
Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro.
Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu
a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas.
Mas monumentonan pa Aruba
E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba.
Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69.
Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba.
Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia
cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais.
== Literatura ==
* Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft
* [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Arkitektura]]
[[:Kategoria:Monumento protehí]]
---------------
ona1mu2dcg5s9obm1o07pu4f8xpv4p3
195607
195606
2026-07-02T17:11:00Z
Caribiana
8320
195607
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
Pending: [[Wilhelminastraat 24]] - [[Corte di Husticia]] - [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Ex-Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] - [[Alto Vista 12]]
----------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Wilhelminastraat 24
| imagen = Building Wilhelminastraat 24, 2025 (Aruba).jpg
| descripcion = Fachada dilanti di Wilhelminastraat 24 (2025)
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| adres = Wilhelminastraat 24
| cercania =
| funcion_original = Cas
| funcion_actual = Oficina
| estilo = architectura crioyo
| architect =
| contratista =
| gasto =
| inaugura =
| restaura =
| propietario =
| status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]]
| registra =
| zoom = 16
}}
'''Wilhelminastraat 24''' ta un edificio den Oranjestad, capital di Aruba.[[File:Building Wilhelminastraat 24 (Aruba) 16 27 37 795000.jpeg|thumb|150px|left ]]
Arkitectura di e villa di ciudad aki, cu a bin cla banda di 1920, ta inspira riba arte di construccion clasico. E cas a wordo traha como residencia riba ordo di Henny Godfried Eman. E ta di gran importancia pa Aruba debi na su valor historico-arkitectonico y tipologico. E ta un di e prome ehempelnan di arkitectura di exterior den prome mitar di Siglo 20 cu a wordo introduci aki pa comerciantenan rico di Aruba. E cas ta fungi actualmente como oficina di arkitecto di nieto di Henny Godfried Eman.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2001/page/7/mode/ Kalender 2001], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Arkitektura]]
------------------------
== Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren ==
Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den
un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref>
E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar.
Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto.
Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den
caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat.
Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro.
Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar.
Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba.
Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di
Aruba.
Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan.
E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda,
----------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Cas Tan Tin
| imagen =
| descripcion =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| direction =
| perrow = 2
|border = infobox
|image1 =
|caption1 =
|image2 =
|caption2 =
}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| luga = {{ABW}}
| adres = Pos Abou 19
| fecha_funda =
| estilo =
| architect =
| encarga =
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual = corte
| propietario = SMFA?
| fecha_construccion = 1932
| inaugura = [[3 di mart|3 di maart]] [[1936]]
| cera = ?
| renova =
| restaura =
}}
'''Cas Tan Tin''' ta un cas di cunucu tipico Arubano cu ta sirbi como museo.
Monumentenbureau ta e instancia cu ta prepara proteccion di nos monumentonan
Pos Abou 19 indica como monumento proteha.<ref>https://www.facebook.com/stichtingmonumentenfondsaruba/posts/cas-tan-tin-apunta-como-monumento-categoria-a-lesa-e-articulo-di-monumentenburea/2029098953882786/ Pos Abou 19 indica como monumento proteha] Facebook 2019</ref>
Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Ruiz-Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau ta e instancia di gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scuha Monumentenraad cu a duna aprobacion.
Monumentenbureau ta e instancia gubernamental engarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa y ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba.
Monumentenbureau a prepara e decretonan ministerial pa e edificio Pos Abou 19 wordo indica como monomento proteha. E decreto ta wordo manda cu un carta oficial pa e doño(nan), usuario y pa e hypotheekkantoor di DLV y un notificacion lo wordo publica den e Landscourant di Aruba. Despues di seis siman di a sali den e Landscourant e lo por wordo inscribi den e Registro di Monumento.
Pa por a prepara Pos Abou su descripcion pa indicacion pa monumento proteha mester studia e edificio bon. Un preparacion asina ta tuma varios siman pa investiga, prepara y documenta pa un edificio monumental ta describi por completo. Asina ta describi exactamente cada facada y ta pone enfasis riba cada elemento monumental, material, etc. Alabes ta studia portretnan bieuw, cu ta hopi dificil pa haña, indicando e elementonan pa den futuro considera tambe pa trece bek. Ta menciona tambe e elementonan cu no tin balor y tambe elementonan cu mester wordo cambia. Monumentenbureau alaves a bai haci un entrevista cu e famia pa nan conta nos e historia di e cas.
E cas na Pos Abou 19 ta den e estilo di arkitectura di un cas di cunucu. E cas a wordo construi na 1930 dor di Mario Rosario Tromp (1 oktober1899, t1984). Segun su yui muhenan e cas tabata antes un cas floria, pero despues a kita e simbolonan. Si enberdad tabata tin simbolo di cas floria riba e murayanan antes, esaki lo a wordo efectua dor di e metslanan manera Hilario Christiaans, of un di e senornan Donata of Tromp. Tambe e cas antes tabata tin un dak di panchi cu parti abou e dak paden tabata wordo sera cu pleister di kalki.
Mario Tromp tabata casa cu Johanna Stebana Tromp (2 augustus 1900, t 1963). E pareha a haya 3 yui homber y seis yui muhe. E yui muhe mas hoben ta sra. Faustina Tromp (24 december 1936)cu tabata e ultimo propetario di cas, prome cu a traspasa esaki pa Fundacion di Monumento di Aruba. Sr. Mario Tromp tabata gusta su tabaco cu e tabata huma of kauw y tabata traha como cuidador na e Refineria di Shell na Eagle.
Alaves e tabata un piscador, y tabata tin su boto di bela di 24 pia. E tabata drecha taray y tabata gara mas tanto sardin y piskechi. Riba e tereno na banda tabata planta bonchi salada, jambo, maishi, mispel, mango y patia. Sr. Mario tabata tin cabritonan y porconan. Ora a stop cu agricultura e magashina riba e tereno a wordo usa como luga di cose na unda e yui muhenan tabata traha paña di sako di hariña blanco y pa fiestanan tabata cose paña di papel. E magashina tambe a haya uso como luga pa e nietonan hunga y baila. Tradicion den famia tabata cu ora un persona ta haci aña ta ricibi un pida habon, puiro y un boter di ‘Awa di Florida’ como regalo. Riba e tereno tabata tin un pos di awa y bandi e pos tabata tin un vloer basha na unda e famia tabata baña. Tabata hisa e awa cu un pes. Pa uso sanitario taba tin un bester antes. E pos cu e bester no tei mas.
E edificio tin tres hadreinan Esun memei y di nort a wordo construi prome y despues e hadrei di zuid. Nan tabata drumi riba catro, kot y riba matnan. E tereno ta sera cu un transhi y esaki tambe ta den e indicacion aki pa wordo proteha. Balornan manera, saya cu djeki, fogon, werchi, estilo di arkitectura, transhi y magashina ta halsa e totalidat di e edificio monumental aki. E cas ta basta intacto.
E edificio monumental aki ta cai den categoria A y ta e gategoria mas halto cu tin pa edificionan monumental. E criteria di seleccion pa indicacion pa bira un monumento protehi na Aruba den categoria A of categoria B ta stipula den un di capitulonan cu ta forma parti di e ‘Monumentenhandboek Aruba’.
Pos Abou 19 lo bira e di 37 edificio pa wordo registra riba e lista di monumento proteha. Adhunto tambe algun portet bieuw di e edificio monumental. Pa mas informacion di monumento por bishita e facebook page di Monumentenbureau y ‘like’ nos. Por pasa tambe na nos oficina situa na Schelpstraat 36-38. E vision di Monumentenbureau ta pa nos cuminsa rescata nos patrimonio pa despues restauranan pa nan keda pa nos siguiente generacionnan.
== Mira tambe ==
* [[Lista di monumento na Aruba]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Arkitektura]]
[[:Kategoria:Monumento protehí]]
-------------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Corte di Husticia
| imagen =
| descripcion =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| direction =
| perrow = 2
|border = infobox
|image1 =
|caption1 =
|image2 =
|caption2 =
}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| luga = {{ABW}}
| adres = J.G. Emanstraat 51
| fecha_funda =
| estilo =
| architect =
| encarga =
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual = corte
| propietario = SMFA?
| fecha_construccion = 1932
| inaugura = [[3 di mart|3 di maart]] [[1936]]
| cera = ?
| renova =
| restaura = 2025-2026
}}
'''Corte di Husticia''' ([[Hulandes]]:''gerechtsgebouw'') ta e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba]] na [[Aruba]]. E ta situa na Emanstraat #51, [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]].
Op 3 maart 1936 werd dit toenmalige nieuwe BESTUURSGEBOUW geopend. Het geldt als het derde bestuursgebouw van Aruba, na het gezaghebbershuis en het landskantorengebouw aan de Zoutmanstraat. Het gebouw is nagenoeg oost-west georiënteerd. In maart 1934 bleek het landskantorengebouw het gezaghebberskantoor niet meer te kunnen huisvesten. Van maart 1934 tot eind februari 1936 zetelde de eerste magistraat van het eiland in de winkel van B.J. (Brenchi) Arends. Ook het in 1936 geopende bestuursgebouw bleek al spoedig te klein. Een tekening van DOW dd. 20VI-1936 betreft een uitbreiding aan de westzijde ten behoeve van het postkantoor. Inwendig aangegeven ruimtes voor de verschillende posthandelingen. Het is aannemelijk dat deze westelijke vleugel in 1936-1937 tot stand is gekomen. Het postkantoor moest na enkele jaren ook weer verdwijnen. In 1951 was het gebouw niet langer in staat het bevolkingsregister en de burgerlijke stand te huisvesten.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-030232/page/4/mode/ Rondleiding Monumenten], [[Oficina di Monumento di Aruba]] (2003)</ref>
“In het bestuurskantoor bleef het passen en meten. Vreemde combinaties van diensten zag men soms in één vertrek tezaam. Op een gegeven moment was een deel van het domeinkantoor de openbare leeszaal. Op een ander tijdstip huisde de accountantsdienst in een hoek van de kamer, waar de rechterlijke macht zetelde. Toen de invoering van de Eilandenregeling in 1951 de bestuursdecentralisatie had mogelijk gemaakt, ontruimde gezaghebber Kwartsz de pasanggrahan en dit gebouw, hetwelk in 1942 als officierscantine en -verblijf was neergezet en na de tweede wereldoorlog als gouvernementslogeergebouw had gediend, kreeg zijn derde bestemming: het werd, na verbouwd te zijn, betrokken door de gezaghebber en gedeputeerden op woensdag 25 februari 1953, waarna de andere bestuurs- en eilandsdiensten volgden. De zuidelijke vleugel, waar de afdeling Financiën zetelt, werd bijgebouwd. Het oude bestuurskantoor van 1936 bleef gereserveerd voor de landsdiensten en de rechterlijke macht.” [Hartog 1953, p.345-346]
De bouw is niet geheel volgens de ontwerptekeningen verlopen. De aanvankelijk geplande galerij aan de achterzijde (N) is nimmer uitgevoerd [vriendelijke mededeling Hubert Maduro}. Het gebouw is verscheidene keren uitgebreid. Vlak voor de tweede wereldoorlog werd aan de noordoost-zijde een vleugel bijgebouwd; deze valt buiten de bescherming vanwege de monumentenverordening. Ook de latere uitbreidingen en doorbraken vallen buiten de bescherming.
NB. De vensters en deuren zijn recentelijk vernieuwd. Voor een deel betreft het hier machinaal vervaardigde paneeldeuren van plaathout. Deze vallen buiten de bescherming. Tegen de voorgevel bevonden zich boven de toegangen eenvoudige luifels van beton. Deze bevonden zich aan de linkerzijde (postkantoor) boven elk van de twee toegangen, alsmede boven de hoofdtoegang in het middendeel (rechtbank) en boven de toegang tot het gezaghebberskantoor. Voor de hoofdtoegang is recent een classicistische portiek op vier paar gekoppelde kolommen geplaatst. Deze valt nadrukkelijk buiten de bescherming. De brandtrap tegen de achtergevel van de middenbouw en de wijzigingen aan het nabijgelegen venster, vallen buiten de bescherming.
-----------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Tanki di Kibaima
| imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg
| descripcion =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| direction =
| perrow = 2
|border = infobox
|image1 = Kibaima water tank2.jpg
|caption1 =
|image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg
|caption2 =
}}
| localisa_na = [[Santa Cruz]]
| luga = {{ABW}}
| adres =
| fecha_funda =
| estilo = Nieuwe Bouwen
| architect = [[Pieter van Stuivenberg]]
| encarga = LVV
| status =
| funcion_original = tanki di awa
| funcion_actual = no den uzo
| propietario = SMFA?
| fecha_construccion = 1932
| inaugura =
| cera = ?
| renova =
| restaura = 2025-2026
}}
'''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB).
E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]].
== Historia ==
===Origen di e sistema di awa===
Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso.
Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama.
== Construccion y expansion ==
E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa.
Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto.
E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa.
== Arkitectura y caracteristicanan ==
E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki.
Caracteristicanan principal di e compleho:
* Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama)
* Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima
* Construccion solido y resistente
* Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]])
Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe.
== Redestinacion ==
Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba.
Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental.
Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla:
* conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo
* transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina
* construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion
* instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico
Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra:
* Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion
* Nan no tin bentana, facilitando control ambiental
* Nan estructura ta extremadamente robusto
E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion.
== Nificacion cultural y historico ==
Tanki Kibaima ta:
* representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba
* un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla
* un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20
* un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial
E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references/>
* Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion).
* Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima.
* Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025.
* BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda.
[[:Kategoria:Monumento]]
-------
NOTES
Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno.
E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg.
Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa.
Compila pa Roberto Croes
FB:Nos Historia Nos Herencia
Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia.
Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden.
------------
ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV.
Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref>
A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/>
Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/>
Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/>
Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa.
{{Appendix}}
--------
==TANKI KIBAIMA ==
META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref>
E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/>
E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/>
----------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber =
| imagen =
| descripcion =
| tamaño imagen = 270
| localisa_na = [[San Nicolas]]
| luga = {{ABW}}
| adres = Caya Dick Cooper 15
| fecha_funda =
| estilo = tradicional cas di cunucu
| encarga = Julius Petrus Vorst
| status = den uzo
| funcion_original = vivienda
| funcion_actual = vivienda
| propietario =
| fecha_construccion = 1891
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
}}
'''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba.
Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia
Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref>
Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno.
E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia.
Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi!
Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba!
{{Appendix}}
---------------
'''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad.
E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan.
== Servisio ==
E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal:
Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia
Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso
Departamentu di Patologia
E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante.
== Sucursalnan ==
Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis.
Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so.
== Edificio ==
---------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber =
| nomber2 = Watertoren San Nicolas
| logo =
| imagen =
| descripcion =
| tamaño imagen = 270
| localisa_na = [[San Nicolas]]
| luga = {{ABW}}
| adres = Bernhardstraat
| fecha_funda = 1939?
| estilo = ''Nieuwe Bouwen''
| encarga = LVV
| architect = [[Pieter van Stuivenberg]]
| status = den uzo
| funcion_original =
| funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]]
| propietario = [[Monumentenfonds Aruba]]
| fecha_construccion = 1939
| fecha_funda =
| inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
}}
E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016.
== Historia ==
Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa.
E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion.
E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990.
{{Appendix}}
The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico.
Wikipedia
+1Wikipedia
+1Wikipedia
+6openmonumentendag.nl
+6wheninaruba.com
==Historia==
Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas.
monumentenfondsaruba.org
+2Wikipedia
+2monumentenfondsaruba.com
+2batibleki.wheninaruba.com
+3monumentenfondsaruba.org
+3monumentenfondsaruba.org
E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial.
Wikipedia
+5
Wikipedia
+5
monumentenfondsaruba.org
+5
Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90.
Wikipedia
==Arkitektura==
Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas.
Wikipedia
==Restourashon i Kombershon di Museo ==
Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013.
batibleki.wheninaruba.com
+6monumentenfondsaruba.com
+6monumentenfondsaruba.org
+6alboaruba.com
+4monumentenfondsaruba.org
+4monumentenfondsaruba.com
Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla.
aruba.bynder.com
+6
openmonumentendag.nl
+6
monumentenfondsaruba.org
+6
Wikipedia
+4
monumentenfondsaruba.org
+4
openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref>
+4
Signifikashon Kultural
Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat.
monumentenfondsaruba.org
+2
Wikipedia
+2
monumentenfondsaruba.com
+2
alboaruba.com
Wak Tambe
San Nicolaas
Toren di Awa Oranjestad
Wikipedia
+1
Wikipedia
----------------
{{infobox edificio
| variante = c
| imagen =
| tamaño imagen = 270
| descripcion =
| nomber2 = Havenkantoor
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres = A.M. Schuttestraat 2
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga =
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad.
E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa)
E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas.
Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak.
Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña.
E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico.
-----------
{{infobox edificio| variante = a
| imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG
| tamaño imagen = 270
| descripcion = E Cas Berde
| nomber2 = Cas Berde
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres = Schelpstraat 42
| fecha_funda = 1929
| estilo =
| encarga =
| architect = [[Medardo Picus]]
| funcion_original = cas
| funcion_actual = museo
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber.
E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937.
E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]].
E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko.
== Link externo ==
* [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch)
{{Appendix}}
------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio| variante = a
| imagen =
| tamaño imagen = 270
| descripcion =
| nomber2 = Maria Convent
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres =
| fecha_funda = 1920
| estilo =
| encarga =
| architect = [[Medardo Picus]]
| funcion_original = cas
| funcion_actual = Universidad di Aruba?
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten.
*NOTES
Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e
Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM)
di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref>
E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki.
E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba.
E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki.
E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe.
{{Appendix}}
----------------
{{infobox edificio| variante = a
| imagen =
| tamaño imagen = 270
| descripcion =
| nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres = Savaneta
| fecha_funda = 19?
| estilo =
| encarga =
| architect =
| funcion_original = Warda di polis
| funcion_actual =
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas.
e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento.
Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta
importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera
eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta
inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia.
Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa
renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa
a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta
wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na
Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref>
E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio
completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan.
Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta.
Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad.
{{Appendix}}
E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref>
-------------------------
persbericht Gobierno di Aruba
Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie
14-06-2024, 13:29
ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw.
Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden.
Maria Convent
Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken.
Politiebureau Savaneta
Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord.
Cas Veneranda
In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba.
Voormalig DOW-gebouw
Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio
| imagen =
| descripcion =
| nomber2 = Cas Debrot
| localisa_na = [[Aruba]]
| luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98''
| fecha_funda = 19??
| estilo =
| encarga = Jose Maria (Boy) Debrot
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba
| propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]
}}
'''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad.
==historia==
E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref>
Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas.
Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial.
E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas.
Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero.
Futuro di Cas Debrot
Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad.
Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba.
Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026.
-------------------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Alto Vista 12
| imagen =
| descripcion =
| localisa_na = [[Alto Vista]]
| adres = ''Alto Vista 12''
| cercania =
| funcion_original = Cas
| funcion_actual = Cas
| estilo = architectura crioyo
| architect =
| contratista =
| gasto =
| inaugura =
| restaura =
| propietario =
| status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]]
| registra = 2026
| zoom = 16
}}
'''Alto Vista 12''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural.
Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref>
E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas.
Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa.
Mas cu un cas
Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante
manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad.
Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a
laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba.
Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto
pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet.
Legado den cultura y comunidad
Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia.
Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista
y di Aruba mes.
Responsabilidad comparti
Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro.
Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu
a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas.
Mas monumentonan pa Aruba
E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba.
Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69.
Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba.
Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia
cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais.
== Literatura ==
* Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft
* [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Arkitektura]]
[[:Kategoria:Monumento protehí]]
---------------
om0awj3npnuec457srlf54wzdtg5ozb
195608
195607
2026-07-02T17:17:26Z
Caribiana
8320
195608
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
Pending: [[Wilhelminastraat 24]] - [[Corte di Husticia]] - [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Ex-Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] - [[Alto Vista 12]]
----------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Wilhelminastraat 24
| imagen = Building Wilhelminastraat 24, 2025 (Aruba).jpg
| descripcion = Fachada dilanti di Wilhelminastraat 24 (2025)
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| adres = Wilhelminastraat 24
| cercania =
| funcion_original = Cas
| funcion_actual = Oficina
| estilo = architectura crioyo
| architect =
| contratista =
| gasto =
| inaugura =
| restaura =
| propietario =
| status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]]
| registra =
| zoom = 16
}}
'''Wilhelminastraat 24''' ta un edificio den Oranjestad, capital di Aruba.[[File:Building Wilhelminastraat 24 (Aruba) 16 27 37 795000.jpeg|thumb|150px|left ]]
Arkitectura di e villa di ciudad aki, cu a bin cla banda di 1920, ta inspira riba arte di construccion clasico. E cas a wordo traha como residencia riba ordo di Henny Godfried Eman. E ta di gran importancia pa Aruba debi na su valor historico-arkitectonico y tipologico. E ta un di e prome ehempelnan di arkitectura di exterior den prome mitar di Siglo 20 cu a wordo introduci aki pa comerciantenan rico di Aruba. E cas ta fungi actualmente como oficina di arkitecto di nieto di Henny Godfried Eman.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2001/page/7/mode/ Kalender 2001], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Arkitektura]]
------------------------
== Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren ==
Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den
un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref>
E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar.
Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto.
Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den
caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat.
Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro.
Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar.
Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba.
Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di
Aruba.
Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan.
E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda,
----------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Cas Tan Tin
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| direction =
| perrow = 2
|border = infobox
|image1 = Shapics07.jpg
|caption1 =
|image2 = Cas Tan Tin @ Front Door Emblem.jpg
|caption2 =
}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| luga = {{ABW}}
| adres = Pos Abou 19
| fecha_funda =
| estilo =
| architect =
| encarga =
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual = corte
| propietario = SMFA?
| fecha_construccion = 1932
| inaugura = [[3 di mart|3 di maart]] [[1936]]
| cera = ?
| renova =
| restaura =
}}
'''Cas Tan Tin''' ta un cas di cunucu tipico Arubano cu ta sirbi como museo.
Monumentenbureau ta e instancia cu ta prepara proteccion di nos monumentonan
Pos Abou 19 indica como monumento proteha.<ref>https://www.facebook.com/stichtingmonumentenfondsaruba/posts/cas-tan-tin-apunta-como-monumento-categoria-a-lesa-e-articulo-di-monumentenburea/2029098953882786/ Pos Abou 19 indica como monumento proteha] Facebook 2019</ref>
Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Ruiz-Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau ta e instancia di gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scuha Monumentenraad cu a duna aprobacion.
[[Monumentenbureau Aruba]] ta e instancia gubernamental engarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa y ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba.
Monumentenbureau a prepara e decretonan ministerial pa e edificio Pos Abou 19 wordo indica como monomento proteha. E decreto ta wordo manda cu un carta oficial pa e doño(nan), usuario y pa e hypotheekkantoor di DLV y un notificacion lo wordo publica den e Landscourant di Aruba. Despues di seis siman di a sali den e Landscourant e lo por wordo inscribi den e Registro di Monumento.
Pa por a prepara Pos Abou su descripcion pa indicacion pa monumento proteha mester studia e edificio bon. Un preparacion asina ta tuma varios siman pa investiga, prepara y documenta pa un edificio monumental ta describi por completo. Asina ta describi exactamente cada facada y ta pone enfasis riba cada elemento monumental, material, etc. Alabes ta studia portretnan bieuw, cu ta hopi dificil pa haña, indicando e elementonan pa den futuro considera tambe pa trece bek. Ta menciona tambe e elementonan cu no tin balor y tambe elementonan cu mester wordo cambia. Monumentenbureau alaves a bai haci un entrevista cu e famia pa nan conta nos e historia di e cas.
E cas na Pos Abou 19 ta den e estilo di arkitectura di un cas di cunucu. E cas a wordo construi na 1930 dor di Mario Rosario Tromp (1 oktober 1899, t1984). Segun su yui muhenan e cas tabata antes un cas floria, pero despues a kita e simbolonan. Si enberdad tabata tin simbolo di cas floria riba e murayanan antes, esaki lo a wordo efectua dor di e metslanan manera Hilario Christiaans, of un di e senornan Donata of Tromp. Tambe e cas antes tabata tin un dak di panchi cu parti abou e dak paden tabata wordo sera cu pleister di kalki.
Mario Tromp tabata casa cu Johanna Stebana Tromp (2 augustus 1900, t 1963). E pareha a haya 3 yui homber y seis yui muhe. E yui muhe mas hoben ta sra. Faustina Tromp (24 december 1936)cu tabata e ultimo propetario di cas, prome cu a traspasa esaki pa Fundacion di Monumento di Aruba. Sr. Mario Tromp tabata gusta su tabaco cu e tabata huma of kauw y tabata traha como cuidador na e Refineria di Shell na Eagle.
Alaves e tabata un piscador, y tabata tin su boto di bela di 24 pia. E tabata drecha taray y tabata gara mas tanto sardin y piskechi. Riba e tereno na banda tabata planta bonchi salada, jambo, maishi, mispel, mango y patia. Sr. Mario tabata tin cabritonan y porconan. Ora a stop cu agricultura e magashina riba e tereno a wordo usa como luga di cose na unda e yui muhenan tabata traha paña di sako di hariña blanco y pa fiestanan tabata cose paña di papel. E magashina tambe a haya uso como luga pa e nietonan hunga y baila. Tradicion den famia tabata cu ora un persona ta haci aña ta ricibi un pida habon, puiro y un boter di ‘Awa di Florida’ como regalo. Riba e tereno tabata tin un pos di awa y bandi e pos tabata tin un vloer basha na unda e famia tabata baña. Tabata hisa e awa cu un pes. Pa uso sanitario taba tin un bester antes. E pos cu e bester no tei mas.
E edificio tin tres hadreinan Esun memei y di nort a wordo construi prome y despues e hadrei di zuid. Nan tabata drumi riba catro, kot y riba matnan. E tereno ta sera cu un transhi y esaki tambe ta den e indicacion aki pa wordo proteha. Balornan manera, saya cu djeki, fogon, werchi, estilo di arkitectura, transhi y magashina ta halsa e totalidat di e edificio monumental aki. E cas ta basta intacto.
E edificio monumental aki ta cai den categoria A y ta e gategoria mas halto cu tin pa edificionan monumental. E criteria di seleccion pa indicacion pa bira un monumento protehi na Aruba den categoria A of categoria B ta stipula den un di capitulonan cu ta forma parti di e ‘Monumentenhandboek Aruba’.
Pos Abou 19 lo bira e di 37 edificio pa wordo registra riba e lista di monumento proteha. Adhunto tambe algun portet bieuw di e edificio monumental. Pa mas informacion di monumento por bishita e facebook page di Monumentenbureau y ‘like’ nos. Por pasa tambe na nos oficina situa na Schelpstraat 36-38. E vision di Monumentenbureau ta pa nos cuminsa rescata nos patrimonio pa despues restauranan pa nan keda pa nos siguiente generacionnan.
== Mira tambe ==
* [[Lista di monumento na Aruba]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Arkitektura]]
[[:Kategoria:Monumento protehí]]
-------------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Corte di Husticia
| imagen =
| descripcion =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| direction =
| perrow = 2
|border = infobox
|image1 =
|caption1 =
|image2 =
|caption2 =
}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| luga = {{ABW}}
| adres = J.G. Emanstraat 51
| fecha_funda =
| estilo =
| architect =
| encarga =
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual = corte
| propietario = SMFA?
| fecha_construccion = 1932
| inaugura = [[3 di mart|3 di maart]] [[1936]]
| cera = ?
| renova =
| restaura = 2025-2026
}}
'''Corte di Husticia''' ([[Hulandes]]:''gerechtsgebouw'') ta e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba]] na [[Aruba]]. E ta situa na Emanstraat #51, [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]].
Op 3 maart 1936 werd dit toenmalige nieuwe BESTUURSGEBOUW geopend. Het geldt als het derde bestuursgebouw van Aruba, na het gezaghebbershuis en het landskantorengebouw aan de Zoutmanstraat. Het gebouw is nagenoeg oost-west georiënteerd. In maart 1934 bleek het landskantorengebouw het gezaghebberskantoor niet meer te kunnen huisvesten. Van maart 1934 tot eind februari 1936 zetelde de eerste magistraat van het eiland in de winkel van B.J. (Brenchi) Arends. Ook het in 1936 geopende bestuursgebouw bleek al spoedig te klein. Een tekening van DOW dd. 20VI-1936 betreft een uitbreiding aan de westzijde ten behoeve van het postkantoor. Inwendig aangegeven ruimtes voor de verschillende posthandelingen. Het is aannemelijk dat deze westelijke vleugel in 1936-1937 tot stand is gekomen. Het postkantoor moest na enkele jaren ook weer verdwijnen. In 1951 was het gebouw niet langer in staat het bevolkingsregister en de burgerlijke stand te huisvesten.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-030232/page/4/mode/ Rondleiding Monumenten], [[Oficina di Monumento di Aruba]] (2003)</ref>
“In het bestuurskantoor bleef het passen en meten. Vreemde combinaties van diensten zag men soms in één vertrek tezaam. Op een gegeven moment was een deel van het domeinkantoor de openbare leeszaal. Op een ander tijdstip huisde de accountantsdienst in een hoek van de kamer, waar de rechterlijke macht zetelde. Toen de invoering van de Eilandenregeling in 1951 de bestuursdecentralisatie had mogelijk gemaakt, ontruimde gezaghebber Kwartsz de pasanggrahan en dit gebouw, hetwelk in 1942 als officierscantine en -verblijf was neergezet en na de tweede wereldoorlog als gouvernementslogeergebouw had gediend, kreeg zijn derde bestemming: het werd, na verbouwd te zijn, betrokken door de gezaghebber en gedeputeerden op woensdag 25 februari 1953, waarna de andere bestuurs- en eilandsdiensten volgden. De zuidelijke vleugel, waar de afdeling Financiën zetelt, werd bijgebouwd. Het oude bestuurskantoor van 1936 bleef gereserveerd voor de landsdiensten en de rechterlijke macht.” [Hartog 1953, p.345-346]
De bouw is niet geheel volgens de ontwerptekeningen verlopen. De aanvankelijk geplande galerij aan de achterzijde (N) is nimmer uitgevoerd [vriendelijke mededeling Hubert Maduro}. Het gebouw is verscheidene keren uitgebreid. Vlak voor de tweede wereldoorlog werd aan de noordoost-zijde een vleugel bijgebouwd; deze valt buiten de bescherming vanwege de monumentenverordening. Ook de latere uitbreidingen en doorbraken vallen buiten de bescherming.
NB. De vensters en deuren zijn recentelijk vernieuwd. Voor een deel betreft het hier machinaal vervaardigde paneeldeuren van plaathout. Deze vallen buiten de bescherming. Tegen de voorgevel bevonden zich boven de toegangen eenvoudige luifels van beton. Deze bevonden zich aan de linkerzijde (postkantoor) boven elk van de twee toegangen, alsmede boven de hoofdtoegang in het middendeel (rechtbank) en boven de toegang tot het gezaghebberskantoor. Voor de hoofdtoegang is recent een classicistische portiek op vier paar gekoppelde kolommen geplaatst. Deze valt nadrukkelijk buiten de bescherming. De brandtrap tegen de achtergevel van de middenbouw en de wijzigingen aan het nabijgelegen venster, vallen buiten de bescherming.
-----------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Tanki di Kibaima
| imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg
| descripcion =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| direction =
| perrow = 2
|border = infobox
|image1 = Kibaima water tank2.jpg
|caption1 =
|image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg
|caption2 =
}}
| localisa_na = [[Santa Cruz]]
| luga = {{ABW}}
| adres =
| fecha_funda =
| estilo = Nieuwe Bouwen
| architect = [[Pieter van Stuivenberg]]
| encarga = LVV
| status =
| funcion_original = tanki di awa
| funcion_actual = no den uzo
| propietario = SMFA?
| fecha_construccion = 1932
| inaugura =
| cera = ?
| renova =
| restaura = 2025-2026
}}
'''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB).
E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]].
== Historia ==
===Origen di e sistema di awa===
Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso.
Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama.
== Construccion y expansion ==
E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa.
Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto.
E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa.
== Arkitectura y caracteristicanan ==
E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki.
Caracteristicanan principal di e compleho:
* Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama)
* Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima
* Construccion solido y resistente
* Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]])
Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe.
== Redestinacion ==
Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba.
Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental.
Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla:
* conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo
* transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina
* construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion
* instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico
Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra:
* Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion
* Nan no tin bentana, facilitando control ambiental
* Nan estructura ta extremadamente robusto
E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion.
== Nificacion cultural y historico ==
Tanki Kibaima ta:
* representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba
* un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla
* un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20
* un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial
E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references/>
* Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion).
* Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima.
* Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025.
* BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda.
[[:Kategoria:Monumento]]
-------
NOTES
Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno.
E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg.
Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa.
Compila pa Roberto Croes
FB:Nos Historia Nos Herencia
Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia.
Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden.
------------
ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV.
Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref>
A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/>
Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/>
Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/>
Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa.
{{Appendix}}
--------
==TANKI KIBAIMA ==
META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref>
E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/>
E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/>
----------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber =
| imagen =
| descripcion =
| tamaño imagen = 270
| localisa_na = [[San Nicolas]]
| luga = {{ABW}}
| adres = Caya Dick Cooper 15
| fecha_funda =
| estilo = tradicional cas di cunucu
| encarga = Julius Petrus Vorst
| status = den uzo
| funcion_original = vivienda
| funcion_actual = vivienda
| propietario =
| fecha_construccion = 1891
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
}}
'''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba.
Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia
Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref>
Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno.
E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia.
Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi!
Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba!
{{Appendix}}
---------------
'''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad.
E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan.
== Servisio ==
E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal:
Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia
Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso
Departamentu di Patologia
E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante.
== Sucursalnan ==
Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis.
Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so.
== Edificio ==
---------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber =
| nomber2 = Watertoren San Nicolas
| logo =
| imagen =
| descripcion =
| tamaño imagen = 270
| localisa_na = [[San Nicolas]]
| luga = {{ABW}}
| adres = Bernhardstraat
| fecha_funda = 1939?
| estilo = ''Nieuwe Bouwen''
| encarga = LVV
| architect = [[Pieter van Stuivenberg]]
| status = den uzo
| funcion_original =
| funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]]
| propietario = [[Monumentenfonds Aruba]]
| fecha_construccion = 1939
| fecha_funda =
| inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
}}
E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016.
== Historia ==
Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa.
E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion.
E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990.
{{Appendix}}
The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico.
Wikipedia
+1Wikipedia
+1Wikipedia
+6openmonumentendag.nl
+6wheninaruba.com
==Historia==
Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas.
monumentenfondsaruba.org
+2Wikipedia
+2monumentenfondsaruba.com
+2batibleki.wheninaruba.com
+3monumentenfondsaruba.org
+3monumentenfondsaruba.org
E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial.
Wikipedia
+5
Wikipedia
+5
monumentenfondsaruba.org
+5
Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90.
Wikipedia
==Arkitektura==
Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas.
Wikipedia
==Restourashon i Kombershon di Museo ==
Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013.
batibleki.wheninaruba.com
+6monumentenfondsaruba.com
+6monumentenfondsaruba.org
+6alboaruba.com
+4monumentenfondsaruba.org
+4monumentenfondsaruba.com
Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla.
aruba.bynder.com
+6
openmonumentendag.nl
+6
monumentenfondsaruba.org
+6
Wikipedia
+4
monumentenfondsaruba.org
+4
openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref>
+4
Signifikashon Kultural
Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat.
monumentenfondsaruba.org
+2
Wikipedia
+2
monumentenfondsaruba.com
+2
alboaruba.com
Wak Tambe
San Nicolaas
Toren di Awa Oranjestad
Wikipedia
+1
Wikipedia
----------------
{{infobox edificio
| variante = c
| imagen =
| tamaño imagen = 270
| descripcion =
| nomber2 = Havenkantoor
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres = A.M. Schuttestraat 2
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga =
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad.
E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa)
E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas.
Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak.
Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña.
E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico.
-----------
{{infobox edificio| variante = a
| imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG
| tamaño imagen = 270
| descripcion = E Cas Berde
| nomber2 = Cas Berde
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres = Schelpstraat 42
| fecha_funda = 1929
| estilo =
| encarga =
| architect = [[Medardo Picus]]
| funcion_original = cas
| funcion_actual = museo
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber.
E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937.
E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]].
E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko.
== Link externo ==
* [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch)
{{Appendix}}
------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio| variante = a
| imagen =
| tamaño imagen = 270
| descripcion =
| nomber2 = Maria Convent
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres =
| fecha_funda = 1920
| estilo =
| encarga =
| architect = [[Medardo Picus]]
| funcion_original = cas
| funcion_actual = Universidad di Aruba?
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten.
*NOTES
Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e
Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM)
di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref>
E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki.
E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba.
E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki.
E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe.
{{Appendix}}
----------------
{{infobox edificio| variante = a
| imagen =
| tamaño imagen = 270
| descripcion =
| nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres = Savaneta
| fecha_funda = 19?
| estilo =
| encarga =
| architect =
| funcion_original = Warda di polis
| funcion_actual =
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas.
e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento.
Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta
importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera
eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta
inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia.
Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa
renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa
a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta
wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na
Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref>
E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio
completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan.
Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta.
Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad.
{{Appendix}}
E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref>
-------------------------
persbericht Gobierno di Aruba
Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie
14-06-2024, 13:29
ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw.
Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden.
Maria Convent
Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken.
Politiebureau Savaneta
Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord.
Cas Veneranda
In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba.
Voormalig DOW-gebouw
Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio
| imagen =
| descripcion =
| nomber2 = Cas Debrot
| localisa_na = [[Aruba]]
| luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98''
| fecha_funda = 19??
| estilo =
| encarga = Jose Maria (Boy) Debrot
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba
| propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]
}}
'''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad.
==historia==
E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref>
Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas.
Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial.
E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas.
Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero.
Futuro di Cas Debrot
Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad.
Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba.
Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026.
-------------------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Alto Vista 12
| imagen =
| descripcion =
| localisa_na = [[Alto Vista]]
| adres = ''Alto Vista 12''
| cercania =
| funcion_original = Cas
| funcion_actual = Cas
| estilo = architectura crioyo
| architect =
| contratista =
| gasto =
| inaugura =
| restaura =
| propietario =
| status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]]
| registra = 2026
| zoom = 16
}}
'''Alto Vista 12''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural.
Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref>
E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas.
Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa.
Mas cu un cas
Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante
manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad.
Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a
laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba.
Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto
pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet.
Legado den cultura y comunidad
Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia.
Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista
y di Aruba mes.
Responsabilidad comparti
Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro.
Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu
a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas.
Mas monumentonan pa Aruba
E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba.
Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69.
Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba.
Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia
cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais.
== Literatura ==
* Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft
* [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Arkitektura]]
[[:Kategoria:Monumento protehí]]
---------------
896iorufhgw7v8meantgtpoi2ju492m
195610
195608
2026-07-02T17:19:34Z
Caribiana
8320
195610
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
Pending: [[Wilhelminastraat 24]] - [[Corte di Husticia]] - [[Cas Tan Tin]] - [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Ex-Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] - [[Alto Vista 12]]
----------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Wilhelminastraat 24
| imagen = Building Wilhelminastraat 24, 2025 (Aruba).jpg
| descripcion = Fachada dilanti di Wilhelminastraat 24 (2025)
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| adres = Wilhelminastraat 24
| cercania =
| funcion_original = Cas
| funcion_actual = Oficina
| estilo = architectura crioyo
| architect =
| contratista =
| gasto =
| inaugura =
| restaura =
| propietario =
| status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]]
| registra =
| zoom = 16
}}
'''Wilhelminastraat 24''' ta un edificio den Oranjestad, capital di Aruba.[[File:Building Wilhelminastraat 24 (Aruba) 16 27 37 795000.jpeg|thumb|150px|left ]]
Arkitectura di e villa di ciudad aki, cu a bin cla banda di 1920, ta inspira riba arte di construccion clasico. E cas a wordo traha como residencia riba ordo di Henny Godfried Eman. E ta di gran importancia pa Aruba debi na su valor historico-arkitectonico y tipologico. E ta un di e prome ehempelnan di arkitectura di exterior den prome mitar di Siglo 20 cu a wordo introduci aki pa comerciantenan rico di Aruba. E cas ta fungi actualmente como oficina di arkitecto di nieto di Henny Godfried Eman.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2001/page/7/mode/ Kalender 2001], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Arkitektura]]
------------------------
== Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren ==
Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den
un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref>
E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar.
Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto.
Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den
caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat.
Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro.
Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar.
Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba.
Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di
Aruba.
Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan.
E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda,
----------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Cas Tan Tin
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| direction =
| perrow = 2
|border = infobox
|image1 = Shapics07.jpg
|caption1 =
|image2 = Cas Tan Tin @ Front Door Emblem.jpg
|caption2 =
}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| luga = {{ABW}}
| adres = Pos Abou 19
| fecha_funda =
| estilo =
| architect =
| encarga =
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual = corte
| propietario = SMFA?
| fecha_construccion = 1932
| inaugura = [[3 di mart|3 di maart]] [[1936]]
| cera = ?
| renova =
| restaura =
}}
'''Cas Tan Tin''' ta un cas di cunucu tipico Arubano cu ta sirbi como museo.
Monumentenbureau ta e instancia cu ta prepara proteccion di nos monumentonan
Pos Abou 19 indica como monumento proteha.<ref>https://www.facebook.com/stichtingmonumentenfondsaruba/posts/cas-tan-tin-apunta-como-monumento-categoria-a-lesa-e-articulo-di-monumentenburea/2029098953882786/ Pos Abou 19 indica como monumento proteha] Facebook 2019</ref>
Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Ruiz-Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau ta e instancia di gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scuha Monumentenraad cu a duna aprobacion.
[[Monumentenbureau Aruba]] ta e instancia gubernamental engarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa y ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba.
Monumentenbureau a prepara e decretonan ministerial pa e edificio Pos Abou 19 wordo indica como monomento proteha. E decreto ta wordo manda cu un carta oficial pa e doño(nan), usuario y pa e hypotheekkantoor di DLV y un notificacion lo wordo publica den e Landscourant di Aruba. Despues di seis siman di a sali den e Landscourant e lo por wordo inscribi den e Registro di Monumento.
Pa por a prepara Pos Abou su descripcion pa indicacion pa monumento proteha mester studia e edificio bon. Un preparacion asina ta tuma varios siman pa investiga, prepara y documenta pa un edificio monumental ta describi por completo. Asina ta describi exactamente cada facada y ta pone enfasis riba cada elemento monumental, material, etc. Alabes ta studia portretnan bieuw, cu ta hopi dificil pa haña, indicando e elementonan pa den futuro considera tambe pa trece bek. Ta menciona tambe e elementonan cu no tin balor y tambe elementonan cu mester wordo cambia. Monumentenbureau alaves a bai haci un entrevista cu e famia pa nan conta nos e historia di e cas.
E cas na Pos Abou 19 ta den e estilo di arkitectura di un cas di cunucu. E cas a wordo construi na 1930 dor di Mario Rosario Tromp (1 oktober 1899, t1984). Segun su yui muhenan e cas tabata antes un cas floria, pero despues a kita e simbolonan. Si enberdad tabata tin simbolo di cas floria riba e murayanan antes, esaki lo a wordo efectua dor di e metslanan manera Hilario Christiaans, of un di e senornan Donata of Tromp. Tambe e cas antes tabata tin un dak di panchi cu parti abou e dak paden tabata wordo sera cu pleister di kalki.
Mario Tromp tabata casa cu Johanna Stebana Tromp (2 augustus 1900, t 1963). E pareha a haya 3 yui homber y seis yui muhe. E yui muhe mas hoben ta sra. Faustina Tromp (24 december 1936)cu tabata e ultimo propetario di cas, prome cu a traspasa esaki pa Fundacion di Monumento di Aruba. Sr. Mario Tromp tabata gusta su tabaco cu e tabata huma of kauw y tabata traha como cuidador na e Refineria di Shell na Eagle.
Alaves e tabata un piscador, y tabata tin su boto di bela di 24 pia. E tabata drecha taray y tabata gara mas tanto sardin y piskechi. Riba e tereno na banda tabata planta bonchi salada, jambo, maishi, mispel, mango y patia. Sr. Mario tabata tin cabritonan y porconan. Ora a stop cu agricultura e magashina riba e tereno a wordo usa como luga di cose na unda e yui muhenan tabata traha paña di sako di hariña blanco y pa fiestanan tabata cose paña di papel. E magashina tambe a haya uso como luga pa e nietonan hunga y baila. Tradicion den famia tabata cu ora un persona ta haci aña ta ricibi un pida habon, puiro y un boter di ‘Awa di Florida’ como regalo. Riba e tereno tabata tin un pos di awa y bandi e pos tabata tin un vloer basha na unda e famia tabata baña. Tabata hisa e awa cu un pes. Pa uso sanitario taba tin un bester antes. E pos cu e bester no tei mas.
E edificio tin tres hadreinan Esun memei y di nort a wordo construi prome y despues e hadrei di zuid. Nan tabata drumi riba catro, kot y riba matnan. E tereno ta sera cu un transhi y esaki tambe ta den e indicacion aki pa wordo proteha. Balornan manera, saya cu djeki, fogon, werchi, estilo di arkitectura, transhi y magashina ta halsa e totalidat di e edificio monumental aki. E cas ta basta intacto.
E edificio monumental aki ta cai den categoria A y ta e gategoria mas halto cu tin pa edificionan monumental. E criteria di seleccion pa indicacion pa bira un monumento protehi na Aruba den categoria A of categoria B ta stipula den un di capitulonan cu ta forma parti di e ‘Monumentenhandboek Aruba’.
Pos Abou 19 lo bira e di 37 edificio pa wordo registra riba e lista di monumento proteha. Adhunto tambe algun portet bieuw di e edificio monumental. Pa mas informacion di monumento por bishita e facebook page di Monumentenbureau y ‘like’ nos. Por pasa tambe na nos oficina situa na Schelpstraat 36-38. E vision di Monumentenbureau ta pa nos cuminsa rescata nos patrimonio pa despues restauranan pa nan keda pa nos siguiente generacionnan.
== Mira tambe ==
* [[Lista di monumento na Aruba]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Arkitektura]]
[[:Kategoria:Monumento protehí]]
-------------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Corte di Husticia
| imagen =
| descripcion =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| direction =
| perrow = 2
|border = infobox
|image1 =
|caption1 =
|image2 =
|caption2 =
}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| luga = {{ABW}}
| adres = J.G. Emanstraat 51
| fecha_funda =
| estilo =
| architect =
| encarga =
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual = corte
| propietario = SMFA?
| fecha_construccion = 1932
| inaugura = [[3 di mart|3 di maart]] [[1936]]
| cera = ?
| renova =
| restaura = 2025-2026
}}
'''Corte di Husticia''' ([[Hulandes]]:''gerechtsgebouw'') ta e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba]] na [[Aruba]]. E ta situa na Emanstraat #51, [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]].
Op 3 maart 1936 werd dit toenmalige nieuwe BESTUURSGEBOUW geopend. Het geldt als het derde bestuursgebouw van Aruba, na het gezaghebbershuis en het landskantorengebouw aan de Zoutmanstraat. Het gebouw is nagenoeg oost-west georiënteerd. In maart 1934 bleek het landskantorengebouw het gezaghebberskantoor niet meer te kunnen huisvesten. Van maart 1934 tot eind februari 1936 zetelde de eerste magistraat van het eiland in de winkel van B.J. (Brenchi) Arends. Ook het in 1936 geopende bestuursgebouw bleek al spoedig te klein. Een tekening van DOW dd. 20VI-1936 betreft een uitbreiding aan de westzijde ten behoeve van het postkantoor. Inwendig aangegeven ruimtes voor de verschillende posthandelingen. Het is aannemelijk dat deze westelijke vleugel in 1936-1937 tot stand is gekomen. Het postkantoor moest na enkele jaren ook weer verdwijnen. In 1951 was het gebouw niet langer in staat het bevolkingsregister en de burgerlijke stand te huisvesten.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-030232/page/4/mode/ Rondleiding Monumenten], [[Oficina di Monumento di Aruba]] (2003)</ref>
“In het bestuurskantoor bleef het passen en meten. Vreemde combinaties van diensten zag men soms in één vertrek tezaam. Op een gegeven moment was een deel van het domeinkantoor de openbare leeszaal. Op een ander tijdstip huisde de accountantsdienst in een hoek van de kamer, waar de rechterlijke macht zetelde. Toen de invoering van de Eilandenregeling in 1951 de bestuursdecentralisatie had mogelijk gemaakt, ontruimde gezaghebber Kwartsz de pasanggrahan en dit gebouw, hetwelk in 1942 als officierscantine en -verblijf was neergezet en na de tweede wereldoorlog als gouvernementslogeergebouw had gediend, kreeg zijn derde bestemming: het werd, na verbouwd te zijn, betrokken door de gezaghebber en gedeputeerden op woensdag 25 februari 1953, waarna de andere bestuurs- en eilandsdiensten volgden. De zuidelijke vleugel, waar de afdeling Financiën zetelt, werd bijgebouwd. Het oude bestuurskantoor van 1936 bleef gereserveerd voor de landsdiensten en de rechterlijke macht.” [Hartog 1953, p.345-346]
De bouw is niet geheel volgens de ontwerptekeningen verlopen. De aanvankelijk geplande galerij aan de achterzijde (N) is nimmer uitgevoerd [vriendelijke mededeling Hubert Maduro}. Het gebouw is verscheidene keren uitgebreid. Vlak voor de tweede wereldoorlog werd aan de noordoost-zijde een vleugel bijgebouwd; deze valt buiten de bescherming vanwege de monumentenverordening. Ook de latere uitbreidingen en doorbraken vallen buiten de bescherming.
NB. De vensters en deuren zijn recentelijk vernieuwd. Voor een deel betreft het hier machinaal vervaardigde paneeldeuren van plaathout. Deze vallen buiten de bescherming. Tegen de voorgevel bevonden zich boven de toegangen eenvoudige luifels van beton. Deze bevonden zich aan de linkerzijde (postkantoor) boven elk van de twee toegangen, alsmede boven de hoofdtoegang in het middendeel (rechtbank) en boven de toegang tot het gezaghebberskantoor. Voor de hoofdtoegang is recent een classicistische portiek op vier paar gekoppelde kolommen geplaatst. Deze valt nadrukkelijk buiten de bescherming. De brandtrap tegen de achtergevel van de middenbouw en de wijzigingen aan het nabijgelegen venster, vallen buiten de bescherming.
-----------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Tanki di Kibaima
| imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg
| descripcion =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| direction =
| perrow = 2
|border = infobox
|image1 = Kibaima water tank2.jpg
|caption1 =
|image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg
|caption2 =
}}
| localisa_na = [[Santa Cruz]]
| luga = {{ABW}}
| adres =
| fecha_funda =
| estilo = Nieuwe Bouwen
| architect = [[Pieter van Stuivenberg]]
| encarga = LVV
| status =
| funcion_original = tanki di awa
| funcion_actual = no den uzo
| propietario = SMFA?
| fecha_construccion = 1932
| inaugura =
| cera = ?
| renova =
| restaura = 2025-2026
}}
'''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB).
E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]].
== Historia ==
===Origen di e sistema di awa===
Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso.
Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama.
== Construccion y expansion ==
E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa.
Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto.
E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa.
== Arkitectura y caracteristicanan ==
E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki.
Caracteristicanan principal di e compleho:
* Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama)
* Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima
* Construccion solido y resistente
* Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]])
Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe.
== Redestinacion ==
Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba.
Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental.
Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla:
* conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo
* transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina
* construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion
* instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico
Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra:
* Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion
* Nan no tin bentana, facilitando control ambiental
* Nan estructura ta extremadamente robusto
E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion.
== Nificacion cultural y historico ==
Tanki Kibaima ta:
* representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba
* un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla
* un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20
* un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial
E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references/>
* Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion).
* Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima.
* Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025.
* BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda.
[[:Kategoria:Monumento]]
-------
NOTES
Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno.
E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg.
Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa.
Compila pa Roberto Croes
FB:Nos Historia Nos Herencia
Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia.
Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden.
------------
ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV.
Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref>
A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/>
Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/>
Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/>
Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa.
{{Appendix}}
--------
==TANKI KIBAIMA ==
META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref>
E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/>
E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/>
----------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber =
| imagen =
| descripcion =
| tamaño imagen = 270
| localisa_na = [[San Nicolas]]
| luga = {{ABW}}
| adres = Caya Dick Cooper 15
| fecha_funda =
| estilo = tradicional cas di cunucu
| encarga = Julius Petrus Vorst
| status = den uzo
| funcion_original = vivienda
| funcion_actual = vivienda
| propietario =
| fecha_construccion = 1891
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
}}
'''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba.
Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia
Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref>
Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno.
E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia.
Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi!
Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba!
{{Appendix}}
---------------
'''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad.
E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan.
== Servisio ==
E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal:
Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia
Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso
Departamentu di Patologia
E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante.
== Sucursalnan ==
Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis.
Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so.
== Edificio ==
---------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber =
| nomber2 = Watertoren San Nicolas
| logo =
| imagen =
| descripcion =
| tamaño imagen = 270
| localisa_na = [[San Nicolas]]
| luga = {{ABW}}
| adres = Bernhardstraat
| fecha_funda = 1939?
| estilo = ''Nieuwe Bouwen''
| encarga = LVV
| architect = [[Pieter van Stuivenberg]]
| status = den uzo
| funcion_original =
| funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]]
| propietario = [[Monumentenfonds Aruba]]
| fecha_construccion = 1939
| fecha_funda =
| inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
}}
E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016.
== Historia ==
Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa.
E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion.
E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990.
{{Appendix}}
The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico.
Wikipedia
+1Wikipedia
+1Wikipedia
+6openmonumentendag.nl
+6wheninaruba.com
==Historia==
Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas.
monumentenfondsaruba.org
+2Wikipedia
+2monumentenfondsaruba.com
+2batibleki.wheninaruba.com
+3monumentenfondsaruba.org
+3monumentenfondsaruba.org
E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial.
Wikipedia
+5
Wikipedia
+5
monumentenfondsaruba.org
+5
Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90.
Wikipedia
==Arkitektura==
Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas.
Wikipedia
==Restourashon i Kombershon di Museo ==
Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013.
batibleki.wheninaruba.com
+6monumentenfondsaruba.com
+6monumentenfondsaruba.org
+6alboaruba.com
+4monumentenfondsaruba.org
+4monumentenfondsaruba.com
Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla.
aruba.bynder.com
+6
openmonumentendag.nl
+6
monumentenfondsaruba.org
+6
Wikipedia
+4
monumentenfondsaruba.org
+4
openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref>
+4
Signifikashon Kultural
Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat.
monumentenfondsaruba.org
+2
Wikipedia
+2
monumentenfondsaruba.com
+2
alboaruba.com
Wak Tambe
San Nicolaas
Toren di Awa Oranjestad
Wikipedia
+1
Wikipedia
----------------
{{infobox edificio
| variante = c
| imagen =
| tamaño imagen = 270
| descripcion =
| nomber2 = Havenkantoor
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres = A.M. Schuttestraat 2
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga =
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad.
E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa)
E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas.
Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak.
Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña.
E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico.
-----------
{{infobox edificio| variante = a
| imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG
| tamaño imagen = 270
| descripcion = E Cas Berde
| nomber2 = Cas Berde
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres = Schelpstraat 42
| fecha_funda = 1929
| estilo =
| encarga =
| architect = [[Medardo Picus]]
| funcion_original = cas
| funcion_actual = museo
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber.
E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937.
E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]].
E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko.
== Link externo ==
* [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch)
{{Appendix}}
------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio| variante = a
| imagen =
| tamaño imagen = 270
| descripcion =
| nomber2 = Maria Convent
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres =
| fecha_funda = 1920
| estilo =
| encarga =
| architect = [[Medardo Picus]]
| funcion_original = cas
| funcion_actual = Universidad di Aruba?
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten.
*NOTES
Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e
Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM)
di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref>
E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki.
E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba.
E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki.
E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe.
{{Appendix}}
----------------
{{infobox edificio| variante = a
| imagen =
| tamaño imagen = 270
| descripcion =
| nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres = Savaneta
| fecha_funda = 19?
| estilo =
| encarga =
| architect =
| funcion_original = Warda di polis
| funcion_actual =
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas.
e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento.
Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta
importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera
eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta
inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia.
Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa
renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa
a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta
wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na
Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref>
E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio
completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan.
Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta.
Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad.
{{Appendix}}
E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref>
-------------------------
persbericht Gobierno di Aruba
Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie
14-06-2024, 13:29
ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw.
Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden.
Maria Convent
Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken.
Politiebureau Savaneta
Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord.
Cas Veneranda
In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba.
Voormalig DOW-gebouw
Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio
| imagen =
| descripcion =
| nomber2 = Cas Debrot
| localisa_na = [[Aruba]]
| luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98''
| fecha_funda = 19??
| estilo =
| encarga = Jose Maria (Boy) Debrot
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba
| propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]
}}
'''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad.
==historia==
E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref>
Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas.
Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial.
E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas.
Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero.
Futuro di Cas Debrot
Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad.
Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba.
Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026.
-------------------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Alto Vista 12
| imagen =
| descripcion =
| localisa_na = [[Alto Vista]]
| adres = ''Alto Vista 12''
| cercania =
| funcion_original = Cas
| funcion_actual = Cas
| estilo = architectura crioyo
| architect =
| contratista =
| gasto =
| inaugura =
| restaura =
| propietario =
| status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]]
| registra = 2026
| zoom = 16
}}
'''Alto Vista 12''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural.
Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref>
E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas.
Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa.
Mas cu un cas
Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante
manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad.
Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a
laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba.
Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto
pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet.
Legado den cultura y comunidad
Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia.
Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista
y di Aruba mes.
Responsabilidad comparti
Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro.
Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu
a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas.
Mas monumentonan pa Aruba
E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba.
Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69.
Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba.
Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia
cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais.
== Literatura ==
* Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft
* [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Arkitektura]]
[[:Kategoria:Monumento protehí]]
---------------
9w28ll6xw3erymr5ymfq2e4kjl7i0bh
195612
195610
2026-07-02T17:39:36Z
Caribiana
8320
195612
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
Pending: [[Wilhelminastraat 24]] - [[Corte di Husticia]] - [[Cas Tan Tin]] - [[Tanki di Kibaima]] - [[Watertoren San Nicolas]] - [[Cas di Cunucu Famia Vorst]] - [[Cas Ecury]] - [[Maria Convent]] - [[Ex-Havenkantoor]] - [[Ex-Warda di polis Savaneta]] - [[Cas Debrot]] - [[Alto Vista 12]]
----------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Wilhelminastraat 24
| imagen = Building Wilhelminastraat 24, 2025 (Aruba).jpg
| descripcion = Fachada dilanti di Wilhelminastraat 24 (2025)
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| adres = Wilhelminastraat 24
| cercania =
| funcion_original = Cas
| funcion_actual = Oficina
| estilo = architectura crioyo
| architect =
| contratista =
| gasto =
| inaugura =
| restaura =
| propietario =
| status_monumento = [[monumento|monumento di herencia cultural]]
| registra =
| zoom = 16
}}
'''Wilhelminastraat 24''' ta un edificio den Oranjestad, capital di Aruba.[[File:Building Wilhelminastraat 24 (Aruba) 16 27 37 795000.jpeg|thumb|150px|left ]]
Arkitectura di e villa di ciudad aki, cu a bin cla banda di 1920, ta inspira riba arte di construccion clasico. E cas a wordo traha como residencia riba ordo di Henny Godfried Eman. E ta di gran importancia pa Aruba debi na su valor historico-arkitectonico y tipologico. E ta un di e prome ehempelnan di arkitectura di exterior den prome mitar di Siglo 20 cu a wordo introduci aki pa comerciantenan rico di Aruba. E cas ta fungi actualmente como oficina di arkitecto di nieto di Henny Godfried Eman.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-MONUMENTENFONDS-KALENDER-2001/page/7/mode/ Kalender 2001], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Arkitektura]]
------------------------
== Aanvulling Fort Zoutman/Willem III toren ==
Fort Zoutman, e edificio mas bieu di Aruba, tarepresenta un parti fundamental di historia di nos isla. E fort, construi den siglo 18 pa defende Paardenbaai contra pirata y otro menasa, den
un tempo cu instabilidadinternacional tabata pone presion riba region.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260506.pdf Fort Zoutman: un simbolo di historia y defensa cu pronto lo ta restaura], BDA (6 di mei 2026)</ref>
E diseño di e fort tabata enfoca riba proteccion tanto di e puerto como di e teritorio riba tera firme. Den su forma original, e compleho tabatin diferente edificio funcional, incluyendo un cuarto di guardia, cuartel pa soldad y un cuarto, hunto cu instalacionnan manera cushina, forno y deposito di awa. E patio central tabata sirbi como luga pa formacion y actividad militar.
Den siglo 19, e fort a perde poco poco su funcion militar, pero su importancia historico a keda intacto.
Un elemento iconico agrega despues ta e Toren Willem III, construi entre 1866 y 1868. E toren tabata sirbi como faro cu un lanterna di kerosin y tambe cu un bel cu ta marca ora y alarma den
caso di emergencia manera candela. E toren tabata ubica na entrada principal di e fort, cu bista riba Oranjestraat.
Den 1937, a amplia y modernisa e toren, ora cu a agrega un piso adicional y un holoshi na cada banda. E bel, fabrica na Hulanda, a forma parti importante di bida diario di comunidad. Den 1963, e toren a perde su funcion como faro.
Na 1974, a cuminsa un proceso importante di restauracion di Fort Zoutman y e edificionan rond di dje. Cuuzo di material historico, e structuranan original a wordo reconstrui, preservando e caracter autentico di e lugar.
Awo, e compleho ta recidente di e Historico di Aruba.
Fort Zoutman no ta solamente un monumento; e ta un testimonio bibo di e origen, defensa y desaroyo di
Aruba.
Cu e anuncio di un fase nobo di restauracion, Gobierno ta reafirma su compromiso pa preserva e herencia cultural di nos isla. E proyecto venidero lo enfoca riba mantene e integridad historico di e fort mientras cu ta prepara esaki pa futuro generacionnan.
E restauracion di Fort Zoutman ta forma parti di un vision mas amplio pa rescata y duna balor na nos patrimonio, sigurando cu historia di Aruba no solamente ta recorda,
----------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = [[monumento]]
| nomber = Cas Tan Tin
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| direction =
| perrow = 2
|border = infobox
|image1 = Shapics07.jpg
|caption1 =
|image2 = Cas Tan Tin @ Front Door Emblem.jpg
|caption2 =
}}
| localisa_na = [[Noord]]
| luga =
| adres = Pos Abou 19
| cercania =
| pais = {{ABW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| architect =
| encarga =
| status = activo
| funcion_original =
| funcion_actual = museo
| propietario = SMFA?
| fecha_construccion = 1932??
| inaugura = [[3 di mart|3 di maart]] [[1936]]
| cera = ?
| renova =
| restaura =
| propietario =
| status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] monumento protehi
| registra = 2019
}}
'''Cas Tan Tin''' ta un cas di cunucu tipico na [[Aruba]], den region di Noord, cu ta sirbi como museo dedica na herencia cultural [[Aruba]]no.
Monumentenbureau ta e instancia cu ta prepara proteccion di nos monumentonan
Pos Abou 19 indica como monumento proteha.<ref>https://www.facebook.com/stichtingmonumentenfondsaruba/posts/cas-tan-tin-apunta-como-monumento-categoria-a-lesa-e-articulo-di-monumentenburea/2029098953882786/ Pos Abou 19 indica como monumento proteha] Facebook 2019</ref>
Conforme e ordenanza di Monumento, AB 1991 no GT 46, articulo 4, Minister di Cultura, sra. mr. Xiomara Ruiz-Maduro, ta indica por medio di un decreto pa un edificio bira un monumento proteha. Monumentenbureau ta e instancia di gobierno encarga pa ehecuta e proceso di proteccion. Directora di Monumentenbureau, sra. ing Yvonne Webb-Kock tin e mandato di e Minister di Cultura pa e.o. efectua den su nomber e proteccion. Den e proceso y conforme e ordenanza ta scuha Monumentenraad cu a duna aprobacion.
[[Monumentenbureau Aruba]] ta e instancia gubernamental engarga cu e ordenanza di Monumento, ta encarga cu tur asuntonan general di monumento, ta prepara y desiña y traha e descripcion pa destaho pa restauracion di monumento, ta supervisa y maneha restauracionnan, ta controla y duna permiso di monumento, ta encarga cu tur asuntonan technico di monumento, duna informacion y educa y ta e instituto di conocemiento di monumento di Aruba. E departamento gubernamental aki ta ekipa cu e expertonan di monumento di Aruba.
Monumentenbureau a prepara e decretonan ministerial pa e edificio Pos Abou 19 wordo indica como monomento proteha. E decreto ta wordo manda cu un carta oficial pa e doño(nan), usuario y pa e hypotheekkantoor di DLV y un notificacion lo wordo publica den e Landscourant di Aruba. Despues di seis siman di a sali den e Landscourant e lo por wordo inscribi den e Registro di Monumento.
Pa por a prepara Pos Abou su descripcion pa indicacion pa monumento proteha mester studia e edificio bon. Un preparacion asina ta tuma varios siman pa investiga, prepara y documenta pa un edificio monumental ta describi por completo. Asina ta describi exactamente cada facada y ta pone enfasis riba cada elemento monumental, material, etc. Alabes ta studia portretnan bieuw, cu ta hopi dificil pa haña, indicando e elementonan pa den futuro considera tambe pa trece bek. Ta menciona tambe e elementonan cu no tin balor y tambe elementonan cu mester wordo cambia. Monumentenbureau alaves a bai haci un entrevista cu e famia pa nan conta nos e historia di e cas.
E cas na Pos Abou 19 ta den e estilo di arkitectura di un cas di cunucu. E cas a wordo construi na 1930 dor di Mario Rosario Tromp (1 oktober 1899, t1984). Segun su yui muhenan e cas tabata antes un cas floria, pero despues a kita e simbolonan. Si enberdad tabata tin simbolo di cas floria riba e murayanan antes, esaki lo a wordo efectua dor di e metslanan manera Hilario Christiaans, of un di e senornan Donata of Tromp. Tambe e cas antes tabata tin un dak di panchi cu parti abou e dak paden tabata wordo sera cu pleister di kalki.
Mario Tromp tabata casa cu Johanna Stebana Tromp (2 augustus 1900, t 1963). E pareha a haya 3 yui homber y seis yui muhe. E yui muhe mas hoben ta sra. Faustina Tromp (24 december 1936)cu tabata e ultimo propetario di cas, prome cu a traspasa esaki pa Fundacion di Monumento di Aruba. Sr. Mario Tromp tabata gusta su tabaco cu e tabata huma of kauw y tabata traha como cuidador na e Refineria di Shell na Eagle.
Alaves e tabata un piscador, y tabata tin su boto di bela di 24 pia. E tabata drecha taray y tabata gara mas tanto sardin y piskechi. Riba e tereno na banda tabata planta bonchi salada, jambo, maishi, mispel, mango y patia. Sr. Mario tabata tin cabritonan y porconan. Ora a stop cu agricultura e magashina riba e tereno a wordo usa como luga di cose na unda e yui muhenan tabata traha paña di sako di hariña blanco y pa fiestanan tabata cose paña di papel. E magashina tambe a haya uso como luga pa e nietonan hunga y baila. Tradicion den famia tabata cu ora un persona ta haci aña ta ricibi un pida habon, puiro y un boter di ‘Awa di Florida’ como regalo. Riba e tereno tabata tin un pos di awa y bandi e pos tabata tin un vloer basha na unda e famia tabata baña. Tabata hisa e awa cu un pes. Pa uso sanitario taba tin un bester antes. E pos cu e bester no tei mas.
E edificio tin tres hadreinan Esun memei y di nort a wordo construi prome y despues e hadrei di zuid. Nan tabata drumi riba catro, kot y riba matnan. E tereno ta sera cu un transhi y esaki tambe ta den e indicacion aki pa wordo proteha. Balornan manera, saya cu djeki, fogon, werchi, estilo di arkitectura, transhi y magashina ta halsa e totalidat di e edificio monumental aki. E cas ta basta intacto.
E edificio monumental aki ta cai den categoria A y ta e gategoria mas halto cu tin pa edificionan monumental. E criteria di seleccion pa indicacion pa bira un monumento protehi na Aruba den categoria A of categoria B ta stipula den un di capitulonan cu ta forma parti di e ‘Monumentenhandboek Aruba’.
Pos Abou 19 lo bira e di 37 edificio pa wordo registra riba e lista di monumento proteha. Adhunto tambe algun portet bieuw di e edificio monumental. Pa mas informacion di monumento por bishita e facebook page di Monumentenbureau y ‘like’ nos. Por pasa tambe na nos oficina situa na Schelpstraat 36-38. E vision di Monumentenbureau ta pa nos cuminsa rescata nos patrimonio pa despues restauranan pa nan keda pa nos siguiente generacionnan.
== Mira tambe ==
* [[Lista di monumento na Aruba]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Arkitektura]]
[[:Kategoria:Monumento protehí]]
-------------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Corte di Husticia
| imagen =
| descripcion =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| direction =
| perrow = 2
|border = infobox
|image1 =
|caption1 =
|image2 =
|caption2 =
}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| luga = {{ABW}}
| adres = J.G. Emanstraat 51
| fecha_funda =
| estilo =
| architect =
| encarga =
| status =
| funcion_original =
| funcion_actual = corte
| propietario = SMFA?
| fecha_construccion = 1932
| inaugura = [[3 di mart|3 di maart]] [[1936]]
| cera = ?
| renova =
| restaura = 2025-2026
}}
'''Corte di Husticia''' ([[Hulandes]]:''gerechtsgebouw'') ta e sede di [[Corte Comun di Husticia di Aruba, Corsou y Sint Maarten y di Boneiro, Sint Eustatius y Saba]] na [[Aruba]]. E ta situa na Emanstraat #51, [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]].
Op 3 maart 1936 werd dit toenmalige nieuwe BESTUURSGEBOUW geopend. Het geldt als het derde bestuursgebouw van Aruba, na het gezaghebbershuis en het landskantorengebouw aan de Zoutmanstraat. Het gebouw is nagenoeg oost-west georiënteerd. In maart 1934 bleek het landskantorengebouw het gezaghebberskantoor niet meer te kunnen huisvesten. Van maart 1934 tot eind februari 1936 zetelde de eerste magistraat van het eiland in de winkel van B.J. (Brenchi) Arends. Ook het in 1936 geopende bestuursgebouw bleek al spoedig te klein. Een tekening van DOW dd. 20VI-1936 betreft een uitbreiding aan de westzijde ten behoeve van het postkantoor. Inwendig aangegeven ruimtes voor de verschillende posthandelingen. Het is aannemelijk dat deze westelijke vleugel in 1936-1937 tot stand is gekomen. Het postkantoor moest na enkele jaren ook weer verdwijnen. In 1951 was het gebouw niet langer in staat het bevolkingsregister en de burgerlijke stand te huisvesten.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-030232/page/4/mode/ Rondleiding Monumenten], [[Oficina di Monumento di Aruba]] (2003)</ref>
“In het bestuurskantoor bleef het passen en meten. Vreemde combinaties van diensten zag men soms in één vertrek tezaam. Op een gegeven moment was een deel van het domeinkantoor de openbare leeszaal. Op een ander tijdstip huisde de accountantsdienst in een hoek van de kamer, waar de rechterlijke macht zetelde. Toen de invoering van de Eilandenregeling in 1951 de bestuursdecentralisatie had mogelijk gemaakt, ontruimde gezaghebber Kwartsz de pasanggrahan en dit gebouw, hetwelk in 1942 als officierscantine en -verblijf was neergezet en na de tweede wereldoorlog als gouvernementslogeergebouw had gediend, kreeg zijn derde bestemming: het werd, na verbouwd te zijn, betrokken door de gezaghebber en gedeputeerden op woensdag 25 februari 1953, waarna de andere bestuurs- en eilandsdiensten volgden. De zuidelijke vleugel, waar de afdeling Financiën zetelt, werd bijgebouwd. Het oude bestuurskantoor van 1936 bleef gereserveerd voor de landsdiensten en de rechterlijke macht.” [Hartog 1953, p.345-346]
De bouw is niet geheel volgens de ontwerptekeningen verlopen. De aanvankelijk geplande galerij aan de achterzijde (N) is nimmer uitgevoerd [vriendelijke mededeling Hubert Maduro}. Het gebouw is verscheidene keren uitgebreid. Vlak voor de tweede wereldoorlog werd aan de noordoost-zijde een vleugel bijgebouwd; deze valt buiten de bescherming vanwege de monumentenverordening. Ook de latere uitbreidingen en doorbraken vallen buiten de bescherming.
NB. De vensters en deuren zijn recentelijk vernieuwd. Voor een deel betreft het hier machinaal vervaardigde paneeldeuren van plaathout. Deze vallen buiten de bescherming. Tegen de voorgevel bevonden zich boven de toegangen eenvoudige luifels van beton. Deze bevonden zich aan de linkerzijde (postkantoor) boven elk van de twee toegangen, alsmede boven de hoofdtoegang in het middendeel (rechtbank) en boven de toegang tot het gezaghebberskantoor. Voor de hoofdtoegang is recent een classicistische portiek op vier paar gekoppelde kolommen geplaatst. Deze valt nadrukkelijk buiten de bescherming. De brandtrap tegen de achtergevel van de middenbouw en de wijzigingen aan het nabijgelegen venster, vallen buiten de bescherming.
-----------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Tanki di Kibaima
| imagen = Kibaima watertank 1932 main.jpg
| descripcion =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| direction =
| perrow = 2
|border = infobox
|image1 = Kibaima water tank2.jpg
|caption1 =
|image2 = Kibaima watertank 1932 entrance.jpg
|caption2 =
}}
| localisa_na = [[Santa Cruz]]
| luga = {{ABW}}
| adres =
| fecha_funda =
| estilo = Nieuwe Bouwen
| architect = [[Pieter van Stuivenberg]]
| encarga = LVV
| status =
| funcion_original = tanki di awa
| funcion_actual = no den uzo
| propietario = SMFA?
| fecha_construccion = 1932
| inaugura =
| cera = ?
| renova =
| restaura = 2025-2026
}}
'''Tanki di Kibaima''' ta un compleho monumental di cuater tanki di awa situa na [[Kibaima]], riba e sero di Mondi Fierno den districto di [[Santa Cruz]], [[Aruba]]. E tankinan tabata parti di Aruba su prome sistema central di purificacion y distribucion di awa, maneha pa Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), posteriormente conoci como Aruba Waterleiding y awendia [[Water- en Energiebedrijf Aruba NV]] (WEB).
E structuranan di beton, construi entre 1932 y 1942, ta ser considera un elemento importante den e historia di infrastructura y desaroyo industrial di Aruba. Desde 2025 tin plan concreto pa restaura e tankinan como parti di un compleho nobo pa [[Archivo Nacional Aruba]].
== Historia ==
===Origen di e sistema di awa===
Na decada 1930, durante periodo di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Corsou]], e Gobierno Central na Kòrsou a dicidi pa instala un planta di purificacion di awa pa combati e escasez cronico di awa na [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. E director di LWV di e tempo ey, Richard Johannes (Hensie) Beaujon Jr. (1883-1959), a promove e idea di destilacion di awa di lama, aunke inicialmente esaki tabata considera hopi costoso.
Na 1932 a cuminsa cu destilacion di awa salo na [[Balashi]]. Pa por distribui e awa purifica cu suficiente presion pa [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]], a construi dos tanki di reserva riba e sero di Kibaima, un ubicacion strategico na un haltura di aproximadamente 50 meter riba nivel di lama.
== Construccion y expansion ==
E prome dos tankinan, cu dak den forma di koepel, a wordo diseñá pa [[Pieter van Stuivenberg]] (1905-1985), kende tabata traha pa LWV.<ref name=:"1">[https://monumentenfondsaruba.org/water-tank-kibaima-1932/ Kibaima Watertanks - 1932], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> Den 1941–1942 a agrega dos tanki mas grandi, mas visibel for di caminda principal entre Oranjestad y Santa Cruz. E capacidad total di e compleho a yega aproximadamente 6.500 meter cubico di awa.
Tur anochi e tankinan tabata yena completamente cu awa purifica, pa asina na mainta distribui awa cu presion suficiente pa Oranjestad y San Nicolas.<ref name=:"1"/> Pa mehora e presion ainda mas, na 1939 a construi dos toren adicional pa pomp e awa for di e tankinan pa halturanan mas halto.
E sistema aki a forma e base di Aruba su red moderno di distribucion di awa.
== Arkitectura y caracteristicanan ==
E tankinan ta construi di cemento arma y ta para riba un fundeshi robusto. A pesar di casi un siglo di existencia, e structuranan ainda ta den bon condicion structural. E diseño tin influencianan di estilo moderno di "Nieuwe Bouwen" di [[Oropa|Europa]] y "Art Deco" di [[[[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], y ta ser considera e prome edificio na Aruba construi den e estilo aki.
Caracteristicanan principal di e compleho:
* Ubicacion strategico na altura (50 m riba nivel di lama)
* Ausencia di bentana, cual ta facilitá control di clima
* Construccion solido y resistente
* Forma simetrico cu influencia moderno ([[Nieuwe Bouwen]])
Desde caminda principal den Santa Cruz, e tankinan ta un elemento dominante den e paisahe.
== Redestinacion ==
Cu modernisacion di e sistema di distribucion di awa, e tankinan di Kibaima a sali for di uzo na 19??. Durante decadanan e structura a keda sin funcion oficial, pero semper a wordo reconoci como un simbolo di e etapa pionero den produccion di awa na Aruba.
Na añanan reciente, [[Monumentenfonds Aruba]] (SMFA) a inicia un estudio di factibilidad pa determina e miho forma pa redestina e tankinan sin afecta nan caracter monumental.
Na 2025 a anuncia oficialmente e plan pa converti e compleho den un centro moderno pa Archivo Nacional di Aruba. E proyecto ta contempla:
* conversion di e dos tanki original cu dak di koepel den espacio principal di archivo
* transformacion di e tankinan mas grandi den museo di herencia y oficina
* construccion di un edificio adicional pa trabou preparatorio y conservacion
* instalacion di sistema di control di klima adapta pa preservacion di documento historico
Segun experto di patrimonio, e tankinan ta ideal pa funcion di archivo pasobra:
* Nan ta situa na altura, reduciendo riesgo di inundacion
* Nan no tin bentana, facilitando control ambiental
* Nan estructura ta extremadamente robusto
E proyecto ta estima pa tuma entre 1½ te 2 aña despues di inicio di construccion.
== Nificacion cultural y historico ==
Tanki Kibaima ta:
* representa e inicio di produccion industrial di awa na Aruba
* un ehemplo temprano di arquitectura moderno na e isla
* un simbolo di progreso tecnico durante siglo 20
* un ehemplo di re-destinacion di patrimonio industrial
E restauracion pa Archivo Nacional ta reforsa su rol como guardián di memoria historico di Aruba.
{{Appendix}}
== Referensia ==
<references/>
* Croes, Roberto. “Tanki di Kibaima.” Nos Historia Nos Herencia (Facebook publicacion).
* Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA). Proyecto di restauracion Tanki Kibaima.
* Ministerio di Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), Hulanda. Subsidio pa estudio di factibilidad, januari 2025.
* BOEi (Nationale Maatschappij tot Behoud, Ontwikkeling en Exploitatie van Industrieel Erfgoed), Hulanda.
[[:Kategoria:Monumento]]
-------
NOTES
Durante cualkier paseo ariba caminda principal di e districto di Santa Cruz bo bista lo cai ariba e structura di tanki di cement cu ta keda na e otro banda di e tanki di awa di WEB NV situa ariba e sero di Mondi Fierno.
E structura di cement tabata tanki di reserva di awa di Lands Water Voorziening ( LWV), e hendenan di antes tabata yama esaki Waterleiding. Na 1932 a traha e tankinan aki na e sitio conoci como Kibaima. E diseño di e tankinan tabata di Pieter van Stuivenberg.
Awe e tankinan no ta den funcion mas pero si ta duna muestra di Aruba su historia den produccion di awa.
Compila pa Roberto Croes
FB:Nos Historia Nos Herencia
Awo na 2025, porfin ta mira luz na horizonte cu e proyecto impresionante di restauracion di e tankinan di awa monumental na Kibaima como parti di un compleho moderno cu lo bay acomoda e Archivo Nacional di Aruba. Esaki ta algo historico y un logro grandi pa perservacion di Aruba su historia.
Director Hernandez a indica tambe riba e construccion ideal di e tankinan di Kibaima, cu ta para riba su pianan pa casi shen aña caba, cu ta duna e impresion di con solido e structuranan aki ta. Comunidad semper tabatin e impresion cu ta trata di dos tanki, pero en realidad ta cuater tanki total cu lo bay pasa den e proceso di restauracion pa asina acomoda Archivo Nacional Aruba aden.
------------
ORANJESTAD - For di caminda principal entre Drive-In y Santa Cruz, tin 4 tanki di concreto cu tabata pertenece na Aruba su prome planta di purificacion di awa conoci como LWV.
Na 1930, bao Antias Hulandes, e tempo ey na Corsou a dicidi ibstala e waterzuiveringsinstallatie, pa yuda combati e scarsedad di awa cu tabatin riba e islanan Aruba y Corsou. E director e tempo ey di LWV, sr. Beaujon, naci na Aruba, a cuminsa boga pa inicia cu destilacion di awa di lama, pero esey tabata algo hopi caro pa haci. Na 1932, sr. Beaujon toch a logra convence Gobierno Central pa cuminsa destila awa di lama. Prome cu a inicia cu e destilacion di awa salo, ya a instala tubonan di awa for di e planta di destilacion di awa na Balashi, pa e sero di Kibaima, mirando cu mester a busca manera pa aumenta e presion di awa pa asina esaki yega San Nicolas y Oranjestad.<ref name="0">[https://www.gobierno.aw/plan-ambicioso-pa-comberti-tankinan-di-kibaima-den-edificio-pa-archivo-nacional Plan ambicioso pa comberti tankinan di Kibaima den edificio pa Archivo Nacional], Gobierno di Aruba (20 di augustus 2025)</ref>
A construi e prome 2 tankinan cu un dak den forma di un koepel. Cu pomp, LWV tabata manda e awa purifica for di nan planta pa e tankinan na Kibaima y a instala tuberianan pa tanto Oranjestad y San Nicolas pa suministra tur dos districto. Na 1941 y 1942, a traha e otro dos tankinan cu ta mas grandi y visibel for di e caminda grandi di Santa Cruz. Tur anochi tabata yena e tankinan aki completamente cu awa purifica pa asina cu mainta habri, e districtonan aki haya nan suministro di awa. Asina mes, e presion di awa pa San Nicolas y Oranjestad no tabata suficiente y na 1939 a traha dos toren cu tabata mas halto y asina tabata pump e awa for di e tankinan pa e torennan aki, pa e awa por yega mas facil na San Nicolas y Oranjestad. Unabes cu e presion di awa tabata acceptabel, tabata conecta casnan riba e red di distribucion di awa.<ref name="0"/>
Segun Daphne Every di Stichting Monumenten Fonds, e idea pa converti e tankinan aki cu tin decadanan for di servicio, den un centro di archivo nacional, ta un matrimonio perfecto. E edificionan aki ta sigur, halto y ideal pa por controla e clima perfectamente pa e proposito di warda Aruba su historia. E localidad aki ta perfecto mirando e altitud. E tankinan ta situa 50 meter riba nivel di lama y ta perfecto den caso di calamidad mirando cu e no por inunda. Ademas e tankinan no tin bentana, cual ta haci nan ideal pa mantene e clima necesario pa por archiva diferente material historico.<ref name="0"/>
Den transcurso di aña, a sondea e miho uzo pa e structuranan aki, y awo lo bay studia con pa transforma esaki den un centro di Archivo Nacional. Lo converti e prome dos tankinan, cu e dak di koepel den e archivo mes den cual lo conserva e diferente materialnan historico, mientras cu lo converti e tankinan mas cerca di caminda grandi, den museo di sclavitud y herencia y tambe oficina. Ademas tin plan pa traha un edificio na banda den cual lo haci e trabao preparatorio prome cu e documentonan drenta den e archivo mes.<ref name="0"/>
Unabes inicia cu e proyecto grandi aki, esaki lo tuma entre un aña y mei pa 2 pa completa.
{{Appendix}}
--------
==TANKI KIBAIMA ==
META principal di Stichting Monumentenfonds Aruba ta pa cumpra, restaura, huur y mantene edificionan monumental. Un di e retonan cu esaki ta trece cune t’e re-destinacion di un edificio monumental sin afecta su originalidad. Esaki ta un reto interesante cu SMFA tin actualmente cu e reservoir di awa na Kibaima.<ref name=:"1">[http://www.awemainta.com/papers/AM2005021/offline/download.pdf Monumentenfonds Aruba trahando riba un destinacion nobo p’e tankinan di awa na Kibaima], Awemainta (21 di mei 2020)</ref>
E tankinan aki sigur a hunga un rol den e historia di Aruba su industria. Un estudio di factibilidad t’e prome fase pa por yega na un plan di restauracion p’asina preserva e tanki nan aki tambe pa futuro generacionnan. Aña pasa Stichting Monumentenfonds Aruba (SMFA) den cooperacion cu fundacion BOEi, di Hulanda, a haci entrega di un peticion pa subsidio na Rijksdienst Cultureel Erfgoed pa por realisa un estudio di factibilidad p’e tankinan di awa na Kibaima. Na januari a ricibi e bon noticia for di Ministerio di OCW di Hulanda cu e peticion a wordo aproba p’e subsidio di 35 mil euro. E realisacion di e estudio ta den man di Stichting BOEi den cooperacion cu SMFA y organisacionan local y lo tin un duracion di algun luna. Den e proximo simannan SMFA lo organisa encuentronan cu diferente stakeholders. E idea ta pa por re-destina e tankinan aki pa sea uzo pa agricultura inovativo, horeca, oficina etc. Unabes SMFA obtene e raport finalisa a base di e esaki lo bay over na busca partnernan y financiamento p’e proyecto aki y asina lo por ehecuta e restauracion di e tankinan.<ref name=:"1"/>
E tankinan actualmente ta pertenece na Gobierno di Aruba y ainda no ta conta cu proteccion monumental, pero si tin atencion di monumentenbureau pa nan por haya nan status di monumento y seyo di proteccion. Rond di añanan trinta (’30) a construi e waterreservoir na Kibaima pa por a manda awa n’e red di San Nicolas y Oranjestad. E reservoir tin un capacidad di 3500 meter cubico originalmente. E diseño di e reservoir tabata den man di Van Stuivenberg, kende a mira for di ariba tin un forma di barbulet y ta un copia exacto di e waterpompstation na Curaçao. Esaki t’e prome edificio na Aruba construi den e architectura di Nieuwe Bouwen y Art Deco. Despues di tempo a agrega dos reservoir mas pa un capacidad total di 6500 meter cubico.<ref name=:"1"/>
----------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber =
| imagen =
| descripcion =
| tamaño imagen = 270
| localisa_na = [[San Nicolas]]
| luga = {{ABW}}
| adres = Caya Dick Cooper 15
| fecha_funda =
| estilo = tradicional cas di cunucu
| encarga = Julius Petrus Vorst
| status = den uzo
| funcion_original = vivienda
| funcion_actual = vivienda
| propietario =
| fecha_construccion = 1891
| fecha_funda =
| inaugura =
| cera =
| renova =
| restaura =
}}
'''Cas di Cunucu Famia Vorst''' ta un di e casnan di cunucu mas bieu na [[San Nicolas]], Aruba.
Bishita Cas di Cunucu di Famia Vorst; Un parti unico di nos herencia
Ban bek den tempo y descubri un di e cas di cunucunan mas bieu na San Nicolas: e cas di Famia Vorst, construi alrededor di aña 1891 door di Julius Petrus Vorst di Curaçao. El a traha den e minanan di fosfaat den sercania y a construi e cas tradicional aki prome cu San Nicolas a bira un pueblo habita.<ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/cunucuhuis-caya-dick-cooper-15/ Cunucu huis familie Vorst], openmonumentendag.nl</ref>
Locual ta unico di e cas cunucu aki ta e metodo di construccion: piedra y beton, construi capa pa capa, segun cu recursonan a bira disponibel. E dak tabata traha di materialnan resistente na candela. Particularmente unico ta e cushina cu un fogon y forno di piedra original, un forno tradicional den cual pan, bolo preto, tert y otro delicianan tabata wordo horna. Hende tabata cushina riba un candela traha den boca di e fogon. Algun fogon tabata grandi cu te hasta tabatin espacio pa warda palo di candela. Prome, nan ta cende candela ku carbon. Despues, nan ta limpia e shinishi y ta horna e cuminda. Tabata strooi salo riba e vloer di e forno pa e pan no pega, y tabata uza un hapa pa saca e cosnan for di den forno.
E tipo di forno aki no ta haya casi ningun caminda riba Aruba awendia y ta duna e cas un balor unico y tipologico halto. Bin bishita durante Open Monumentendag 2025 y conoce un tiki mas di e historia di e famia.
Cas di Cunucu di Famia Vorst ta un parti di historia bibo cu no mester bay perdi!
Cas di Cunucu van familie Vorst al vóór de stichting van San Nicolas werd gebouwd, rond 1891? Het huis heeft een zeldzame stenen forno waarin vroeger brood en bolo preto werden gebakken. Zulke traditionele ovens zijn bijna niet meer te vinden op Aruba!
{{Appendix}}
---------------
'''Landslaboratorium Aruba''' ta e laboratorio di salubridad publico riba e isla di Aruba, cu su sede den e ciudad capital Oranjestad.
E laboratorio di salú públiko ta kontribuí na e kuido di salú preventivo i kurativo di e poblashon i ta sertifiká segun ISO 15189 (laboratorionan médiko). E norma aki ta inkluí téknikonan médiko, biólogonan klíniko i patólogonan.
== Servisio ==
E PHL ta operá segun e guianan di laboratorio CCKL di Hulanda[1] i ta konsistí di tres departamentu prinsipal:
Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia
Departamentu di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso
Departamentu di Patologia
E departamentunan di Mikrobiologia i Serologia di Malesanan Infektoso ta situá den e edifisio lista na e sede. E Departamento di Kímika Klíniko i Hematologia i partinan di e departamentu di Patologia ta situá na Hospital Dr. Horacio E. Oduber i ta proveé servisio 24 ora pa pashèntnan ambulante, na hòspital, i otro servisio pa pashèntnan ambulante.
== Sucursalnan ==
Na San Nicolas, e di dos stat mas grandi di Aruba, tin un filial di e Departamentu di Kímika Klíniko i Hematologia di Laboratorio Estatal. Eynan ta saca muestranan di sanger y ta colecta pa e servicionan ambulante y despues ta manda pa e laboratorio principal na Oranjestad pa analisis.
Un otro sucursal ta situa na Santa Cruz, pero e ta haci sacamento di sanger so.
== Edificio ==
---------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber =
| nomber2 = Watertoren San Nicolas
| logo =
| imagen =
| descripcion =
| tamaño imagen = 270
| localisa_na = [[San Nicolas]]
| luga = {{ABW}}
| adres = Bernhardstraat
| fecha_funda = 1939?
| estilo = ''Nieuwe Bouwen''
| encarga = LVV
| architect = [[Pieter van Stuivenberg]]
| status = den uzo
| funcion_original =
| funcion_actual = [[Museo di Industria|museo]]
| propietario = [[Monumentenfonds Aruba]]
| fecha_construccion = 1939
| fecha_funda =
| inaugura = [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]
| cera =
| renova =
| restaura =
| aña_basha =
}}
E '''watertoren San Nicolas''' ta un di e prome watertoren nan na [[Aruba]]. E toren circular ta midi 40 meter di haltura y ta e edificio mas halto na [[San Nicolas]], loke ta hacie un ‘punto di referencia’.[1] Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren ta sirbi como [[Museo di Industria]] desde 2016.
== Historia ==
Na 1933 a pone den operacion na [[Balashi]] e prome planta di destilacion di awa di lama di e ex-Landswatervoorzieningsdienst Nederlandse Antillen (LWV), seccion Aruba. Un red di suministro di awa a wordo construi na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] y [[San Nicolas]]. Despues di un tempo cortico a resulta cu e presion den e red tabata mucho abao durante e oranan piek di uzo. P’esei a dicidi pa construi un toren di awa den tur dos ciudad como parti di e suministro di awa.
E toren di awa di San Nicolas y esun di Oranjestad ta di e mesun diseño. E estilo arkitectonico ta inspira pa "Nieuwe Bouwen" y "Art Deco" Mericano. Esaki por wordo mira for di e columnanan cu ta lanta canto di e fachada dilanti. Traha completamente di beton arma, e toren ta duna un impresion di forsa robusto cu tabata hopi apropia den un ciudad industrial manera San Nicolas.[2] E diseñador, [[Pieter van Stuivenberg]], tabata traha na LWV na Corsou. Konstrukshon, realisá pa Bagger- en Bouwmaatschappij Albetam di [[Den Haag]], a kuminsá na 1938.[3] E toren di awa di San Nicolas a wordo habri door di [[Gielliam Wouters|Gobernador Wouters]] dia [[14 di ougùstùs|14 di augustus]] [[1939]]. Tres luna despues e watertoren Oranjestad a bay den operacion.
E reservorio di awa na e parti ariba di e edifisio ta 400 m3 di tamaño ku un haltura di base di 25 meter riba nivel di laman, destiná pa tene e preshon riba e ret di distribushon di awa konstante.[4] E tanki aki so ta ocho meter haltu ku un diameter di shete meter i mei.[2] Probechando di su ubicacion central, na skina di Bernardstraat, e toren a sirbi tambe como oficina. Ademas di e ofisina, depósito i archivo di e suministro di awa, vários otro ramo di servisio tambe tabata alohá den e edifisio durante añanan. Entre otro tabata situá einan lo siguiente: e ofisina di ontvanger, e ofisina di bevolking, e ofisina di tèst di stür, e Ofisina di Peso i Midi, e ofisina di Servisio di Telefon i e ofisina di sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial. Segun ku tempu a agregá mas kas, WEB a laga konstruí reservorionan grandi di awa rònt di e isla. Eventualmente e toren di awa a pèrdè su funshon i a wòrdu desmantelá den añanan 1990.
{{Appendix}}
The Water Tower San Nicolas (Hulandes: Watertoren San Nicolas) ta un structura prominente Art Deco situa na San Nicolas, Aruba. Originalmente construi pa atende cu e isla su retonan di suministro di awa, e toren awor ta sirbi como Museo di Industria, resaltando Aruba su herencia industrial rico.
Wikipedia
+1Wikipedia
+1Wikipedia
+6openmonumentendag.nl
+6wheninaruba.com
==Historia==
Na comienso di siglo 20, Aruba a confronta scarsedad significativo di awa debi na su clima arido y su poblacion creciente, specialmente despues di e establecimento di refinerianan di petroleo door di Lago Oil (Exxon) y Shell na 1928. Pa mitiga esaki, a inaugura un planta di desalinizacion di awa di lama na Balashi na 1933, y a desaroya un red di distribucion. Sinembargo pa garantisa un presion adecuado di awa durante e oranan pico, a dicidi di construi dos toren di awa: uno na Oranjestad y otro na San Nicolas.
monumentenfondsaruba.org
+2Wikipedia
+2monumentenfondsaruba.com
+2batibleki.wheninaruba.com
+3monumentenfondsaruba.org
+3monumentenfondsaruba.org
E toren di awa di San Nicolas a wordo habri oficialmente dia 14 di augustus 1939, door di gobernador Gielliam Wouters. Para na 40 meter haltu, e toren tabata albergá un reservorio di 400 m3 situá 25 meter riba nivel di laman. E sekshonnan mas abou di e toren tabata wòrdu utilisá komo ofisinanan pa vários servisio sivil, inkluyendo e outoridat di awa, registro di poblashon, ofisina di èksamen di stür, ofisina di kalibrashon, servisio di telefon, i un sukursal di e Departamentu di Labor i Asuntunan Sosial.
Wikipedia
+5
Wikipedia
+5
monumentenfondsaruba.org
+5
Pa añanan 1970, periodonan seku prolongá a pone un peso riba e kapasidat di e planta di desalinisashon eksistente. Komo kontesta, un planta mas grandi a wòrdu enkargá na 1979, hasiendo e torennan di awa obsoleto. E toren di San Nicolas a stop di opera den añanan 90.
Wikipedia
==Arkitektura==
Diseñá pa e arkitekto hulandes Pieter van Stuivenberg, e toren ta ehèmpel di e estilo Art Deco, karakterisá pa su formanan geométriko i aparensia efisiente. Su diseño no solamente a sirbi propósitonan funshonal pero tambe a agregá un punto di referensia estétiko na e stat di San Nicolas.
Wikipedia
==Restourashon i Kombershon di Museo ==
Rekonosiendo su nifikashon históriko i arkitektóniko, e toren a wòrdu transferí pa Monuments Fund Aruba na 1996. Un proyekto di restourashon amplio a kuminsá na 2012, ku ta enbolbí firmanan manera Plan D2 Architects, Albo Aruba, i otronan. E restauracion a keda cla y a entrega e toren dia 8 di maart 2013.
batibleki.wheninaruba.com
+6monumentenfondsaruba.com
+6monumentenfondsaruba.org
+6alboaruba.com
+4monumentenfondsaruba.org
+4monumentenfondsaruba.com
Dia 12 di sèptèmber 2016, e toren restourá a habri bèk komo e Museo di Industria. E museo ta ofrece bista riba e evolucion industrial di Aruba, cu ta presenta exposicionnan riba sacamento di oro, cultivo di aloe, procesamento di fosfaat, y e industria di petroleo. Eksposishonnan i artefaktonan interaktivo ta proveé bishitantenan ku un komprondementu amplio di e transformashonnan ekonómiko i sosial di e isla.
aruba.bynder.com
+6
openmonumentendag.nl
+6
monumentenfondsaruba.org
+6
Wikipedia
+4
monumentenfondsaruba.org
+4
openmonumentendag.nl <ref>[https://www.openmonumentendag.nl/monument/watertoren-san-nicolas/ Watertoren San Nicolas]</ref>
+4
Signifikashon Kultural
Fuera di su origennan funcional, Toren di Awa San Nicolas ta para como testament di Aruba su resiliencia y adaptabilidad. Su transformashon den un museo ta simbolisá e kompromiso di e komunidat pa konserbá i selebrá su herensia industrial. E toren ta keda un di e puntonan di referensia mas rekonosibel di San Nicolas, reflehando e trayekto históriko i identidat kultural di e stat.
monumentenfondsaruba.org
+2
Wikipedia
+2
monumentenfondsaruba.com
+2
alboaruba.com
Wak Tambe
San Nicolaas
Toren di Awa Oranjestad
Wikipedia
+1
Wikipedia
----------------
{{infobox edificio
| variante = c
| imagen =
| tamaño imagen = 270
| descripcion =
| nomber2 = Havenkantoor
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres = A.M. Schuttestraat 2
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga =
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Havenkantoor''' ta situa na A.M. Schuttestraat 2 banda pariba di Renaissance Hotel na Oranjestad.
E edificio historico aki a wordo construi na aña 1940 y e ta un diseño di ‘Dienst Openbare Werken’ (DOW) di Curaçao. Esaki a bira e oficina principal di waf. E motibo cu a traha e oficina aki ta debi na aumento di actividad maritimo den waf pero tambe e oficina aki mester a funciona como e centro di mehoracion, cobamento di waf y ampliacion ( hancha e rand di costa)
E edificio di dos piso ta traha ariba un tereno cu originalmente tabata lama. A drempel lama cerca di waf y a gana tereno cu por a construi e edificio y algun otro edificio mas.
Na e comienso di e edificio tabata usa esaki como Havenkantoor y un oficina di aduana pa declara mercancia. E di dos piso tabata un post di vigilancia ariba waf. Mester menciona cu edificio Havenkantoor ta un di e tiki edificionan na Aruba cu tin un dak tapa cu shingles. E motibo di esaki ta cu nan momento di construccion material tabata dificil pa haya material for di Europa debi na di Dos Guera Mundial. A opta pa importa material for di Merca y a importa shingles y usa esaki pa tapa e dak.
Durante añanan diferente departamento a usa e edificio como nan oficina. Por corda Toeristenbureau tabata ubica den e edificio aki pa hopi aña.
E edificio di Havenkantoor ta forma un parti central den desaroyo di waf di Paardenbaai y ta un recuerdo di Aruba su desaroyo cultural y economico.
-----------
{{infobox edificio| variante = a
| imagen = Archaeological Museum Schelpstr42 Panorama (1), Oranjestad, ARUBA.JPG
| tamaño imagen = 270
| descripcion = E Cas Berde
| nomber2 = Cas Berde
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres = Schelpstraat 42
| fecha_funda = 1929
| estilo =
| encarga =
| architect = [[Medardo Picus]]
| funcion_original = cas
| funcion_actual = museo
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Cas Ecury''' of '''Cas berde''' ta un cas di shon den centro di Oranjestad, kapital di Aruba. E ta un di e edificionan cu ta forma parti di e compleho Ecury den cua e [[Museo Arquelogico Arubano]] ta situa. El a wordo construi na 1929 door di e arkitekto [[Dada Picus|Merdardo “Dada” Picus]]. E verf berde a duna e edifisio su nòmber.
E propiedat a haña e apodo Cas Ecury pasobra e tabata pa hopi tempu e cas di e famia di e empresario riku Dudun Ecury. Su yiu, Boy Ecury, luchador di resistencia, tambe tabata biba den e cas aki te ora el a muda pa Hulanda na aña 1937.
E restauracion, ehecuta door di studio arkitectonico Bichara, tabata un iniciativa di Oficina di Patrimonio Aruba y co-financia pa [[Union Oropeo|Union Europeo]].
E edifisio ta wòrdu usá aktualmente komo un espasio di eksposishon i ofisina pa Museo Arkeológiko.
== Link externo ==
* [https://www.monumentenfondsaruba.com/project/green-house-ecury-house/ Green House (Ecury House) | 1929] auf monumentenfondsaruba.com (englisch)
{{Appendix}}
------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio| variante = a
| imagen =
| tamaño imagen = 270
| descripcion =
| nomber2 = Maria Convent
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres =
| fecha_funda = 1920
| estilo =
| encarga =
| architect = [[Medardo Picus]]
| funcion_original = cas
| funcion_actual = Universidad di Aruba?
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Maria Convent''' ta e ex-convento na Oranjestad cu a wordo construi na aña 1920 pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten.
*NOTES
Dialuna atardi 20 di mei a tuma luga e apertura di e Monumento Maria Convent unda ta situa e
Facultad di Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics (SISSTEM)
di Universidad di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240522.pdf Monumento Maria Convent a habri su portanan], Bon Dia Aruba (22 di mei 2024)</ref>
E edificio a ser construi na aña 1920 como convento pa e soeurnan Dominicanessen di Voorschoten cu a muda di Hulanda pa Aruba. Na aña 1946 e prome piedra pa e Kapel di e convento a wordo poni y den añanan 50 tabatin mas o menos 23 soeur bibando den e convento aki.
E convento a cera den añanan 80 y a ser pasa pa Gobierno di Aruba.
E edificio a ser bandona hopi aña pasa y awo ta totalmente restaura den su gloria original na un forma hopi bunita. Ta bon pa bisa cu no ta Gobierno a inverti den e proyecto aki, esaki ta e 13.6 miyon cu Aruba a haya di Union Europeo pa e proyecto aki.
E Facultad di Tecnologia di UA ta existi 5 aña caba y el a prueba di ta exitoso ya cu tin varios graduado caba y por remarca cu e prome graduado tawata un studiante femenino. Otro echo resaltante ta cu otro siman ta bay tin un studiante cu lo keda cla cu su PhD, cu ta e nivel academico di mas halto cu por logra cu ta algo hopi grandi. E facultad aki tambe ta trece studiantenan di exterior, asina exportando conocemento cua ta e Economia di Conocemento cu sigur ta di importancia pa Aruba. Tambe pronto e edificio di e facultad aki ta bay tin su propio laboratorio cu ta bay ta un di e joyanan den Caribe.
{{Appendix}}
----------------
{{infobox edificio| variante = a
| imagen =
| tamaño imagen = 270
| descripcion =
| nomber2 = Ex-Warda di polis Savaneta
| localisa_na = Oranjestad
| luga = {{ABW}}
| adres = Savaneta
| fecha_funda = 19?
| estilo =
| encarga =
| architect =
| funcion_original = Warda di polis
| funcion_actual =
| propietario = Fondo di Monumento di Aruba?
}}
'''Ex-warda di polis Savaneta''' ta un edificio na Savaneta, situa canto di e caminda di Oranjestad pa San Nicolas.
e renobacion di e edificio di ex warda di Polis Savaneta, cual ta un monumento.
Manera ta conoci, den e plan di maneho di Ministerio di Husticia y Asuntonan Social, e ta
importante pa inverti y crea condicionnan pa asina e personal por haci nan trabou na un manera
eficiente y sano. Inversionnan pa loke ta trata infrastructura ta hopi importante y asina a bin ta
inverti caba den diferente proyecto infrastructural pa e parti di husticia.
Asina por menciona cu a renoba Brandweer post siera y pa otro aña a haya aprobacion pa
renoba post oscar, cual ta e post situa na aeropuerto. Banda di esaki, warda di Polis di playa
a muda pa un edificio completamente nobo na Paardenbaaistraat, y e warda na San Nicolas ta
wordo renoba por completo. Pues, awo a toca e turno na e edificio di e ex warda di polis na
Savaneta, cual pa hopi aña tawata un edificio bandona, y awo ta bay wordo renoba por completo.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2023/11/AM231129.pdf Na januari ta cuminsa renoba ex-warda di polis na Savaneta], AweMainta (29 di november 2023)</ref>
E trabounan lo inicia na januari 2024, y lo termina despues di 160 dia pa asina conta cu un edificio
completamente renoba. A base di palabracionnan cu Korpschef, e edificio aki ta bay wordo uza door di Cuerpo Policial, caminda diferente ekipo di Cuerpo Policial ta bay wordo ubica akinan.
Cu e proyecto aki acerca, Savaneta lo bay conta cu dos edificio pa e cadena hudicial; dos diferente ekipo di Cuerpo Policial lo bay wordo ubica na Savaneta.
Manera ta conoci e otro ekipo cu lo bay wordo ubica na Savaneta, ta e ekipo di e Operation Command Center, cual na e momentonan aki ta bou di renobacion y lo keda cla na April 2024. E ekipo aki ta bay percura pa vigila e imagennan di e diferente proyectonan di camaranan di siguridad.
{{Appendix}}
E prome warda di polis na Savaneta tabata net pabou di Pedrito Arends, e prome boswa di Savaneta. Ey tabata traha tres polis colo scur, yiu di Corsou cu : tabata masha bon hende y masha stima pa e pueblo di I Savaneta. Nan tabata bisti uniform di caki y sombre di 1 cabana. E warda di polis actual di Savaneta, dilanti di i e stacion di servicio Valero, a keda inaugura dia 30 di januari 1948.<ref>Adolf (Dufi) Kock, ''Historia di Savaneta'', Interprint Aruba, pag. 77</ref>
-------------------------
persbericht Gobierno di Aruba
Vier monumentale gebouwen in volledige restauratie
14-06-2024, 13:29
ORANJESTAD - Momenteel heeft het Monumentenbureau vier monumentale gebouwen in restauratie. Het gaat om het Maria Convent, het politiebureau in Savaneta, Cas Veneranda en het voormalige DOW-gebouw.
Na een intensief proces van identificatie en documentatie van gebouwen en locaties die uniek van waarde zijn voor de mensheid, zorgt het Monumentenbureau voor het onderhoud en de restauratie ervan, en bevordert het de bescherming en het behoud van deze monumenten als cultureel erfgoed van Aruba. Bovendien is het Monumentenfonds Aruba actief met als hoofddoel fondsen te werven voor het onderhoud en de restauratie van de monumenten. Aruba heeft een Monumentenraad die de noodzakelijke goedkeuringen beoordeelt en geeft wanneer onderhoud en restauratie plaatsvinden.
Maria Convent
Het Maria Klooster, bekend als Maria Convent, dateert uit 1920, waar de Dominicanessen van Voorschoten waren gehuisvest. De kapel van het klooster werd toegevoegd in 1946. Nadat het klooster in 1980 werd gesloten, werd het gebouw overgedragen aan de regering van Aruba. In 1995 begon de renovatie en in 1996 verhuisden het Ministerie van Cultuur en de Directie Buitenlandse Zaken naar dit gebouw. Het gebouw heeft een renovatie ondergaan en nu is de faculteit 'Sustainable Island Solutions through Science, Technology and Mathematics' (SISSTEM) van de Universiteit van Aruba gevestigd in Maria Convent. Dit is de tweede fase van het SISSTEM-project dat wordt gefinancierd met fondsen van de Europese Unie samen met de hulp van het United Nations Development Program (UNDP). Dit zal studenten helpen de kennis te verwerven om duurzame ontwikkeling te bereiken.
Politiebureau Savaneta
Het monument, bekend als het politiebureau van Savaneta, is ook in restauratie en zal weer dienen als post voor het Korps Politie Aruba. Het gebouw werd in de jaren '30 gebouwd, tegelijkertijd met de 'Politiepost' gebouwen in Oranjestad, San Nicolaas en Noord.
Cas Veneranda
In het stadscentrum vindt de renovatie van Cas Veneranda plaats, die in het proces is om een officieel monument van Aruba te worden. In 1936 bouwde de heer Merdado 'Dada' Picus dit gebouw in opdracht van de heer Federico Maximiliano 'Machi' Arends voor zijn vrouw mevrouw Maria Veneranda. De architect Dada ging naar Cartagena, Colombia voor inspiratie om een huis in Latijns-Amerikaanse neobarokke stijl te bekijken dat de heer Machi Arends mooi vond voor de bouw van Cas Veneranda. Cas Veneranda heeft vele functies gekend; het was het huis van de familie Arends en later ook een plek waar ijs werd verkocht. Machi was handelaar en consul van Spanje en zo fungeerde dit huis ook als consulaat van Spanje. Na enige tijd werd Cas Veneranda een discotheek genaamd 'Club Noveau' en in 1978 openden twee handelaren het Papiamento Restaurant in dit gebouw. Enige tijd later verhuisde het restaurant en bleef het gebouw leeg. In 2014 verwoestte een grote brand een groot deel van het gebouw. Na voltooiing van de restauratie van dit gebouw zal het worden gebruikt door het Economisch Departement van de regering van Aruba.
Voormalig DOW-gebouw
Dit gebouw werd ontworpen voor DOW in 1949 in een nieuwe stijl van commerciële architectuur (DOW Architectuur) om de kantoren van DOW te huisvesten. In die tijd, met de oprichting van Lago, groeide de economie van Aruba en daarmee ook de administratieve en werkbehoeften van DOW. Dit leidde ertoe dat DOW moest verhuizen naar een groter en moderner gebouw. Aannemer Ramon Montaner bouwde dit gebouw in twee fasen. Eerst werd het zuidelijke deel (L. G. Smith Blvd) gebouwd en in 1954 het deel aan de Paardenbaaistraat. Een opmerkelijk kenmerk van de architectuur tussen 1930 en 1950 was dat de dakpannen van keramiek uitstaken boven de gevel van het gebouw. Door de schaarste aan bouwmaterialen tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de daken bedekt met metalen dakpannen, eterniet en asfalt. De gebouwen die in deze periode werden gebouwd, hielden rekening met het klimaat. De gevels zijn ontworpen om licht en lucht door te laten, beschermd tegen de hitte van de zon om het temperatuur binnen het gebouw te regelen. Recentelijk is het voormalige DOW-gebouw overgedragen aan de nieuwe eigenaar, de Aruba Ports Authority, die zal zorgen voor de renovatie van dit monumentale gebouw zodat het kan dienen als kantoor voor APA, ATA en het Monumentenbureau. Een deel van het monument zal een ultramodern 'Visitor Information Center' worden dat informatie zal verstrekken aan onze toeristen.
---------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio
| imagen =
| descripcion =
| nomber2 = Cas Debrot
| localisa_na = [[Aruba]]
| luga = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| adres = ''Caya G.F. Betico Croes 96-98''
| fecha_funda = 19??
| estilo =
| encarga = Jose Maria (Boy) Debrot
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = >2026: oficina di Monumentenfonds Aruba
| propietario = [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]
}}
'''Cas Debrot''' ta un di e edificionan mas emblematico di Aruba, situa na Caya G.F. Betico Croes 96-98, Oranjestad.
==historia==
E edificio, cu originalmente tabata di Famia Debrot, ta conta un historia unico. Denise Debrot a conta un tiki di e recuerdonan di su tata Edward Debrot cu e siman aki lo cumpli 90 aña. Jose Maria (Boy) Debrot, un comerciante di Boneiro debi na e boom economico di Aruba, cu e yegada di e refineria, a dicidi di bin biba akinan cu su mayornan. Ora cu nan a yega Aruba na 1929, nan a habri un general store na Nassaustraat 94, banda di e parcela unda despues lo a construi Cas Debrot. E tienda tabata opera bou di e firma E.F. Debrot Sucs Inc., nombra pa su tata, Eduard Ferdinand Debrot. E negoshi di importacion y exportacion na Aruba, tabata bende entre otro rum, gin, jukebox te cu mueble pa oficina y air conditioners.<ref>https://24ora.com/a-yega-na-un-acuerdo-stichting-monumentfonds-aruba-ta-cumpra-cas-debrot/. STICHTING MONUMENTFONDS ARUBA TA CUMPRA CAS DEBROT], 24ora.com (26 di november 2024)</ref>
Na 1929 Jose Maria a casa cu Elia Capriles, di Puerto Cabello, Venezuela y a bay un luna di miel largo na Europa. Probablemente durante e periodo aki,, e construccion di nan cas di famia combina cu un espacio comercial a inicia y a keda completa despues di nan regreso. Ora e cas tabata cla, a muebl’e cu articulonan cumpra na Europa. E artista Pandelis a pinta e storia di Red Riding Hood riba e murayanan di e camber di Edward y su ruman Oswald, pero lamentablemente, a verf riba dje ora a huur e cas.
Famia Debrot a biba den e cas te na 1941 prome cu a muda pa Venezuela durante e di Dos Guera Mundial.
E edificio a pasa pa varios cambio den historia y a sirbi un rol importante den bida comercial di Oranjestad como entre otro oficina di Hollandsche Bank Unie, consolado di Venezuela, Debrot Hardware Store, Nassau Shoe Shop, Theresita’s Beauty shop y mas.
Den aña 1950, e piso abou a bira e oficina di Hollandsche Bank Unie N.V., mientras cu consulado Venezolano tabata localisa na e di dos piso te cu e añanan 70. Su estilo arkitectonico actual ta refleha un impresionante diseño Neo-Barok Latino Americano. E diseño original tabata contene un balcon dilanti cu portanan dobel, tres set di porta dobel na e piso di abou y un set di porta dobel pa bay na e piso di ariba. Na e parti west tabata tin un bunita hardin di rosa cu decoracion di hekwerk di hero.
Futuro di Cas Debrot
Danki na su diseño unico y su balor historico, Cas Debrot ta un candidato pa proteccion como monumento. E edificio ta un di e tiki edificionan cu ta keda den Caya G.F. Betico Croes cu ta practicamente intacto. Algun tempo pasa Sr. Debrot a acerca SMFA pa discuti e posibilidadnan pa restaura e edificio preservando su detayenan autentico. Mirando e importancia di e edificio aki pa preservacion di nos herencia cultural, Stichting Monumentenfonds Aruba a traha un rapport caminda a presenta e diferente posibilidadnan pa redestina e edificio, cu e proposito pa dun’e un bida nobo cual lo contribui tambe den e desaroyo di e area di Oranjestad.
Un aña despues SMFA a logra yega na un acuerdo cu e famia bou di e condicion cu SMFA mes lo haci uzo di e edificio. Debi na cu e fundacion a crece e ultimo añanan y tabata busca un espacio mas amplio, a dicidi cu Cas Debrot lo ta e localidad ideal. E piso di ariba lo bira e oficina nobo di Stichting Monumentenfonds Aruba.
Pa locual ta trata e piso di abou nos ta den combersacionnan cu interesadonan pa huur esaki despues di e restauracion cual ta planea pa termina na 2026.
-------------------------
{{infobox edificio| variante = a
| infobox_tipo = monumento
| nomber = Alto Vista 12
| imagen =
| descripcion =
| localisa_na = [[Alto Vista]]
| adres = ''Alto Vista 12''
| cercania =
| funcion_original = Cas
| funcion_actual = Cas
| estilo = architectura crioyo
| architect =
| contratista =
| gasto =
| inaugura =
| restaura =
| propietario =
| status_monumento = [[File:Emblem protected monument Aruba 21 21 13 747000.jpeg|border|23px]] [[monumento|monumento di herencia cultural]]
| registra = 2026
| zoom = 16
}}
'''Alto Vista 12''' ta un cas di cunucu tipico [[Aruba]]no, situa den bario di [[Alto Vista]], [[Aruba]]. Desde 2026, e cas ta oficialmente reconoci como [[monumento]] protehi pa su balor historico, arkitectonico y cultural.
Diamars atardi, Prome Minister Mike Eman a coloca oficialmente e seyo di monumento protehi riba un cas tipico Arubano na Alto Vista 12. Cu e acto aki, e cas ta bira parti oficial di e patrimonio historico di Aruba y lo keda conserva pa e generacionnan den futuro.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260625.pdf Cas Tipico Arubano na Alto Vista 12 awor ta monumento protegi], BDA (25 di juni 2026)</ref>
E ceremonia a reuni diferente miembro di famia Werleman, representando varios generacion cu a crece, biba y forma parti di e historia di e cas.
Durante su discurso, Prome Minister Eman a destaca cu e reconocemento no ta solamente pa e edificio, sino tambe pa e legado humano, cultural y comunitario cu e cas ta representa.
Mas cu un cas
Segun Prome Minister Eman, e cas na Alto Vista 12 ta simbolisa e balornan importante
manera perseverancia, determinacion, sentido di famia y compromiso cu comunidad.
Eman a enfatisa cu, hunto cu e cas, Aruba ta conserva tambe e historia di un famia cu a
laga un marca profundo den comunidad. Atencion special tambe a wordo dedica na Antonio “Toni” Werleman y su esposa, kende durante nan bida a contribui significativamente na cultura, musica y desaroyo social na Aruba.
Segun e Prome Minister, Toni Werleman tabata conoci como un persona semper dispuesto
pa yuda otro, cu un actitud positivo y cu un dedicacion constante pa haci Aruba un luga miho. Su amor pa su famia, su comunidad y su pais a haci cu hopi persona ainda awe ta corda riba dje cu aprecio y respet.
Legado den cultura y comunidad
Durante e ceremonia a resalta tambe e rol importante cu Toni Werleman a hunga den promociona musica Arubano y den preservacion di identidad cultural. Su liderazgo, compromiso y amor pa su comunidad a laga un impacto cu ainda ta sinti awe dia.
Pa e Prome Minister, e historia di famia Werleman ta un ehempel di con esfuerso, trabou duro y dedicacion, un famia humilde por contribui significativamente na progreso di comunidad y pais. E legado cu a wordo traspasa di generacion pa generacion ta forma parti di e historia di Alto Vista
y di Aruba mes.
Responsabilidad comparti
Cu e colocacion di e seyo oficial, e cas ta haya un reconocemento special como monumento protehi. E reconocemento aki ta bin cu un responsabilidad comparti pa conserva, cuida y preserva e patrimonio pa futuro.
Gobierno a expresa su agradecimento na Monumentenbureau Aruba, na famia Werleman y na tur esnan cu
a contribui pa haci posible e proteccion oficial di e cas.
Mas monumentonan pa Aruba
E instalacion di e seyo na Alto Vista 12 ta forma parti di un esfuerso mas amplio pa fortalece e proteccion di patrimonio historico di Aruba.
Durante e mesun atardi, Prome Minister Mike Eman tambe a coloca un seyo di monumento protegi riba un otro cas historico na Alto Vista 69.
Siman pasa, e seyo oficial a wordo instala riba Kapel Emanuel na San Nicolas, cu recientemente a haya e status di monumento protegi. E accionnan aki ta forma parti di un programa continuo pa identifica, reconoce y preserva edificionan y luganan cu tin un balor special pa historia, cultura y identidad di Aruba.
Mas cas, edificio y otro patrimonio cu tin importancia historico lo ricibi e reconocemento aki den futuro. Asina, Gobierno impulsa pa Prome Minister Mike Eman ta sigui traha pa conserva e herencia
cultural di nos pueblo y pa sigura cu e historia di nos isla keda preserva pa e generacionnan cu ta bin.E cas na Alto Vista 12 lo sigui conta e historia di un famia, di un bario y di Aruba mes, sirbiendo como un simbolo di e balornan, perseverancia y compromiso cu a yuda forma nos pais.
== Literatura ==
* Rosenstand, Anthony S. (1986),[https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3200/page/n53/mode/ ''Het Arubaanse Kunukuhuis: bouwwijze en typische eigenschappen''], TH Delft
* [[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker (2007), ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Arkitektura]]
[[:Kategoria:Monumento protehí]]
---------------
ox8kwkql4hhaybo5o6kxev7zv7ln7ab
Usuario:Caribiana/Sandbox/Monumento - Kòrsou
2
11157
195647
153404
2026-07-02T19:55:35Z
Caribiana
8320
195647
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
[[Plantashi Hato]] - [[Fundashon Docomomo Curacao]] - [[Misa di San Willibrordu]] - [[Kas di Pueblo]]
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Premio Ernest (Jackie) Voges''' ta un premio di herensia kultural instituí na 2019 pa honra [[Jackie Voges]], kende tabata enbolbi ku Stichting Monumentenzorg Curaçao pa varios dekada di 1966 pa 2016, di kua e ultimo dos komo su presidente.
== Institushon ==
Stichting Monumentenzorg Curaçao (SMC), un fundashon privá (NGO) fundá na 1954, a disidí di implementá e premio ‘Ernest (Jackie) Voges Monument Award’ pa rekonose persona òf organisashonnan ku a mustra esfuerso ehemplar pa renobashon i preservashon di patrimonio konstruí na Kòrsou. Ku e selebrashon di su di 65° aniversario na 2019, SMC e premio lo wordu otorga pa promé biaha.<ref name="O">[https://monumentenzorg.cw/the-ernest-jackie-voges-monument-award/ The ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.cw (20 di febrüari 2018)</ref>
E premio ta wòrdu otorga na un persona òf organisashon ku a mustra esfuerso ehemplar pa ku renobason i preservashon di herensia konstruí na [[Kòrsou]].<ref name="O"/>
E fundashon privá (NGO) Curaçao Monuments Foundation a keda fundá na 1954, sesenta aña pasá otro aña. E meta prinsipal ta pa konserbá i restorá monumentonan protehá. Pa por logra esaki, e fundacion ta cumpra monumentonan den un estado deteriora y ta restaura nan. Door di huur e monumentonan restaura e fundacion ta genera e fondonan pa sigui mantene e edificionan. Banda di e aktividat núkleo aki, e fundashon ta boga tambe pa stimulá validashon di nos monumentonan, ofresé konseho riba restourashon i mantenshon di monumentonan i enkurashá investigashon sientífiko riba historia di Kòrsou, en partikular pa loke ta pertenesé na nos monumentonan.
Sr. ing. Ernest ‘Jackie’ Voges tabata hopi enbolbí ku e fundashon pa 50 aña. El a bira komisario na 1966, i a okupá un posishon komo presidente di 1982 – 2003, sigui pa un otro laban komo komisario, finalmente birando konsehero di e fundashon te na ougùstùs 2016. Bou di su liderazgo, un kantidat grandi di monumento a wòrdu restourá i asina konserbá pa e komunidat di Curaça. Adishonalmente, e fundashon a wòrdu desaroyá den un organisashon profeshonal.
Komo un muestra di apresio pa Sr. Voges i su esfuersonan pa preservashon di nos herensia kultural konstruí, Hunta di Komisario a disidí dia 27 di yanüari di e aña aki pa instituí e premio ku ta hiba su nòmber. E premio ‘Ernest ‘Jackie’ Voges’ lo wordo otorga na un persona of organisacion cu a mustra esfuerso ehemplar pa cu renobacion y preservacion di herencia construi na Curaçao. Un hurado independiente lo disidí entre e personanan òf organisashonnan ku ta kuadra ku e kriterionan aki. E premio lo wordo otorga pa prome biaha na 2019.
== Ganado ==
* 2019 - CuraLiving B.V. pa e restourashon di Hotel ‘t Klooster.
* 2024 - Fundashon Mongui Maduro pa e restourashon di [[Lanthùis Rooi Catootje]], ku ta alohá [[Museo Mongui Maduro]].
restourá
----
Fundashon Mongui Maduro a risibí e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award djaweps durante e entrega di premio na Museo Mongui Maduro. E premio ta rekonosí e ekselente renobashon ku Lanthùis Rooi Catootje a pasa aden resientemente. Ta e di dos biaha ku e premio aki, un inisiativa di Stichting Monumentenzorg Curaçao, a wòrdu entregá. Ku esaki e fundashon ta honra tambe defuntu Ernest ‘Jackie’ Voges, eks-presidente i eks-miembro di konseho di Monumentenzorg.<ref>[https://monumentenzorg.cw/mongui-maduro-monument-award/ Mongui Maduro Museum ta gana e di dos ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award], monumentenzorg.nl (29 di yanuari 2024)</ref>
Na nòmber di Fundashon Mongui Maduro, Henry van der Kwast a risibí e premio. Ademas, el a wòrdu sorprendí ku un pintura di Marianne Cats di Lanthùis Rooi Catootje den su estado renobá. E renobashon a finalisá na 2022. Pa mihó sostené e funshon ku e tin komo museo, a drecha i adaptá e areglo di e espasio. E restorashon a wòrdu ehekutá dor di Norman Panneflek i Dany’s Construction & Maintenance.
Segun e hurado, e restorashon por wòrdu konsiderá un ehèmpel. A integra mehorashon den i klima i usabilidat di e propiedat, sin menospresiá e aparensia históriko di e edifisio kompleto. Por ehèmpel, e sistema di èrko a wòrdu instalá di un manera diskreto, i a agregá un baño pa e bishitantenan di e museo. E funshonnan di sosten, manera e resepshon moderno i e kitchenette pa personal, a wòrdu inkorporá na un manera no masha notabel. Material eksistente a wòrdu resiklá na un manera sostenibel. E historia di e edifisio durante siglo a keda visibel i a haña su propio posishon bek.
Na 2019 Monumentenzorg a establesé e ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award pa honra e esfuersonan sin límite di sr. Voges, kende tabata envolví den e fundashon pa 50 aña na diferente forma, inkluso 21 aña komo presidente. Bou di su guia i vishon e fundashon a profeshonalisá. “Jackie semper a haña ku Kòrsou ta bira un tiki mas pober ku kada edifisio históriko ku ta wòrdu basha abou”, segun Herbert van der Woude, presidente di Stichting Monumentenzorg. “El a kumpra i restorá kasi mitar di e inventario di edifisionan di e fundashon. Ademas, el a regla finansiamentu, e tabata sa kon pa haña plaka tur kaminda, mas tantu na Hulanda, i hopi biaha el a tuma riesgo signifikante.” Sr. Voges a fayesé na ougùstùs 2023 na e edat di 92 aña.
Na 2019 a entregá e promé ‘Ernest (Jackie) Voges’ Monument Award na CuraLiving B.V. pa e restorashon di Hotel ‘t Klooster.
Na ougùstùs 2023, Kòrsou a pèrdè un gran kampion di e herensia konstruí di e isla ora Ernest (Jackie) Voges a fayesé na edat di 92 aña. E tabata hopi enbolbí den nos organisashon pa mas ku sinkuenta aña, inkluyendo un periodo di 21 aña komo presidente i hopi aña komo komisario i konsehero. Bou di su guia, Stichting Monumentenzorg Curaçao (e Curaçao Monument Foundation) a profeshonalisá i ekspandé, i un inventario kresiente di edifisionan anteriormente bandoná a keda transformá den e joyanan monumental ku nos ta kuida te dia di awe.
Pa honra e kompromiso personal aki ku nos edifisionan monumental, nos a instituí e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ na 2019 konhuntamente ku nos di 65 aniversario. E seremonia di premio, ku a konta ku presensia di Sr. Voges mes, a tuma lugá na novèmber 2019 na Villa Maria. Curaliving a wòrdu rekompensá ku e promé Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ komo rekonosementu di e ekselente restourashon di e monasterio anterior ‘Hotel ‘t Klooster’.
No por wòrdu eksagerá kon instrumental e ròl di Sr. Voges den preservashon di herensia konstruí tabata den e último seis dékadanan. Ta sinti dushi amargo pa anunsiá ku na 2024 ora Stichting Monumentenzorg kumpli 70 aña di edat, e Premio ‘Ernest (Jackie) Voges’ lo wòrdu presentá pa di dos biaha. Amargo, pasobra e lo no ta presente personalmente e biaha aki. Pero dushi, pasobra e ta nifiká ku tin desaroyonan positivo den restourashon ku a krese for di e simianan ku el a sembra, i ku mester wòrdu selebrá na su honor.<ref>[https://monumentenzorg.cw/voges-award-2024/ ‘Ernest (Jackie) Voges’ Award in 2024], monumenenzorg.cw (31 oktober 2023)</ref>
{{Appendix}}
[[:Category:Kòrsou]]
[[:Category:Herensia kultural]]
------------
{{Databox}}
'''Plantashi Hato''' ta un eks-plantashi na [[Kòrsou]], kaminda e rebelion di katibu di 1750 a tuma lugá. E plantashi ku su [[lanthùis Hato|lanthùis]] tabata den poseshon di e [[West Indische Compagnie]] (WIC) te 1792. E kas grandi a keda den uso komo un residensia di kunuku di e direktor di WIC. Nan tabata kultivá maishi i tabatin hopi bestianan ku tabata kana kana kana; e nòmber Hato ta nifiká "patio di bestianan" na Spaño.
== Historia ==
Na 1700, WIC na Kòrsou tabatin nuebe plantashi, entre otro Plantashi Hato. Komo ku e kasnan aki otabata hopi neglishá, na 1717 a hür ocho kas na privá. Nan a mantené Plantage Hato: ku su 1400 ha, e tabata un di e mas grandi di Kòrsou. Tin 89 trahadó sklabisá, i tabatin un fuente natural ku tabata wòrdu usá pa irigashon. For di e momentu ei, e plantashon a sirbi komo tereno di kuminda pa esnan ku a bira katibu i komo lugá pa keda pafó pa e direktor di WIC, Isaac Faesch.[1] 1]
Dia 5 di yüli 1750 a tuma lugá un rebelion di katibu na Plantashi Hato. Den esaki 60 persona a muri, 59 di nan tabata katibu i un [[oropa|oropeo]]. Mayoria rebelde a kometé suisidio, ocho hòmber i sinku muhé a wòrdu bendi i 39 a ser ehekutá. 1]
Despues di 1929 e aeropuerto aktual a ser traha riba e eks-plantashi.[1] E sementerio monumental, e fuente natural i e bakinan di awa a keda seriamente dañá durante e operashon di rekuperashon di tera di Curaçao Airport Holding. 3]
For di 2014 e plantashon tabata e promé bario di biña di e parti Karibense di Reino Hulandes, ku un bario di biña i un bed & breakfast den e kas. Na 2016 Curaçao Airport Holding a terminá e kontrakt.[1] 4][2]
== Lanthùis Hato ==
E lanthùis Hato ta e lanthùis ku ta pertenese na e [[plantashi Hato]] den Hato na Korsou. E ta situá mas o ménos 50 meter nort di e kaminda aktual pa aeropuerto internashonal di Kòrsou. E tin un plan ku un forma ku ta kuadra ku un parti sentral típiko pa Kòrsou i galerías ku ta flankeá e edifisio. E parti sentral tin un dak ku ta forma un di dos dak, ku tin otro dak ku ta forma un di dos dak. Riba kada banda di e dak tin dos kapel. Den e edifisio ta inter alia e kushina. Banda di e fachada trasero tin un tereno ku muraya. 5]
E kompleho ta di balor historiko i kultural komo un ensamblahe di lanthùis, sementerio i hòfi ku un sistema di irigashon i pa motibu di e historia di e plantashon i e tereno. 5]
{{Appendix}}
Landhuis Hato is een voormalige plantagehuis in Curaçao, waar de Curaçaose slavenopstand van 1750 plaatsvond. Het was tot 1792 in bezit van de West-Indische Compagnie (WIC) en is in gebruik geweest als buitenverblijf van de directeur van de WIC. Er werd mais verbouwd en er graasde veel vee; de naam Hato betekent in het Spaans veeplaats.
Geschiedenis
Omstreeks 1700 bezat de WIC op Curaçao negen plantages, waaronder Plantage Hato. Omdat deze sterk verwaarloosd waren, werden er in 1717 acht aan particulieren verhuurd. Plantage Hato werd aangehouden: met zijn 1400 ha was het een van de grootste van Curaçao. Er werkten 89 tot slaaf gemaakten en er was een natuurlijke bron die gebruikt werd voor irrigatie. De plantage diende voortaan als kostgrond voor de tot slaaf gemaakten en als buitenverblijf voor de directeur van de WIC, Isaac Faesch.[1]
Op 5 juli 1750 vond op Plantage Hato een slavenopstand plaats. Hierbij vielen zestig slachtoffers: 59 slaafgmaakten en een Europeaan. De meeste opstandelingen pleegden zelfmoord, acht mannen en vijf vrouwen werden verkocht en 39 werden geëxecuteerd.[1]
Na 1929 werd op de voormalige plantage het huidige vliegveld aangelegd.[2] De monumentale begraafplaats, de natuurlijke bron en de waterbakken werden bij de de landaanwinning van de Curaçao Airport Holding ernstig beschadigd.[3]
Vanaf 2014 bevond zich op de plantage de eerste wijngaard van het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, met in het landhuis een wijnmakerij en bed & breakfast. In 2016 beëindigde Curaçao Airport Holding het contract.[4][2]
Het landhuis
Het landhuis ligt ongeveer 50 meter ten noorden van de huidige weg naar Curaçao International Airport. Het heeft een rechthoekige plattegrond met een voor Curaçao typisch centraal gedeelte en flankerende galerijen. Het centrale deel heeft een steil schilddak met aangrenzend schuine daken met dakrand boven de galerijen. Aan weerszijden van het dak zijn twee dakkapellen. In de uitbouw bevindt zich onder meer de keuken. Langs de achtergevel is een ommuurd terras.[5]
Het complex is van bouwhistorische en cultuurhistorische waarde als ensemble van landhuis, begraafplaats en tuin met een irrigatiesysteem en vanwege de historie van de plantage en het landgoed.[5]
Category:Plantashi na Korsou
{{Broodkruimel}}
[[:Categorie:Plantage| ]]
[[:Category:Geografia di Korsou]]
[[:Categorie:Slavernij in Curaçao]]
--------------------------
{{infobox edificio | variante = c
| tipo =
| nomber = Misa San Willibrordus
}}
'''Misa San Willibròrdus''' ta un kompleho di edifisio monumental na [[San Willibròrdu]], [[Kòrsou]].
E misa a wordu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). E misa ta forma parti di un kompleho, huntu ku un pastori bieu i un pastori nobo.
nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd.
Op enkele kilometers van Sint Willibrordus liggen verder twee van Curaçao's vele schilderachtige baaien: de Porto Marie-baai en de Daaibooibaai.
Nabij het dorp liggen enkele niet langer in gebruik zijnde zoutpannen, onder meer die van de zoutplantage Rif St. Marie, een van de oudste plantages van het eiland. Nu zijn daarvan nog slechts enkele vervallen muren te zien. In de zoutpannen verblijven regelmatig flamingo's. Nabij het dorp ligt ook de rotsformatie die bekendstaat als El Indjan (De Indiaan).
Vroeger was er een verbinding tussen het dorp en de Bullenbaai via de Saliña Sint Marie en de Boka Sint Marie.
Complex R.K. Kerk Sint Willibrordus
Characteristics:
Roman Catholic church built in stone on rectangular floor plan. Large gabled roof over nave. Lower extension of apse on east end. Front façade on west side: main entrance and a bell tower. Gothic openings with pointed arches, Gothic wooden tracery in the arches. Interior: three naves divided by arcades; open roof construction; black tiles on floor; tomb of builder of church, Father Jansen, annex memorial plate in northern aisle. Additional structures: old and new vicarage, two cisterns, flagpole foot.
Monument value:
Architectural and historical value as a late 19th-century RC church in the Neo-Gothic style; ethnographic and cultural-historical value as part of the RC mission of Curacao; ensemble value as a coherent RC complex of a church, vicarages and cisterns in a historic setting; aesthetic value because of prominent location. Construction date:1884 – 1888.<ref>{{en}}[https://curacaomonuments.org/sites/sint-willibrordus/ Sint Willibrordus], curacaomonuments.org</ref>
{{Appendix}}
----------------
{{infobox edificio
| variante = c
| nomber = Kas di Pueblo
| imagen = Penstraat 22 - 24, restoration.png
| descripcion = Kas di Pueblo bou restourashon na 2023.
| nomber2 =
| localisa_na = Penstraat 22-24, Willemstad
| luga = {{CUW}}
| adres =
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga =
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual =
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Kas di Pueblo, penstraat 22-24''' - toevoegen aan [[Partido Nashonal di Pueblo]]
Het monumentale gebouw (1860)? werd in 1948 ter beschikking gesteld aan de PNP als partijgebouw. Meer dat 50 jaren heeft het gediend in deze functie.
links
* https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/26775-niets-slopen-en-ook-niet-plakken|
* https://curacao.nu/monumentenraad-wil-geen-sloop-en-nieuwbouw-van-kas-di-pueblo-zoals-nu-in-een-vergunning-is-geregeld/|5 december 2022
-----------------
'''Fundashon Docomomo Curaçao''' ta un fundashon ku ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na [[Kòrsou]].
a wòrdu fundá na 2009 i ta enfoká riba e dokumentashon i konservashon di arkitektura modernista na Kòrsou. E fundashon ta forma parti di e red internashonal Docomomo, ku a hunga un rol lider den protekshon di edifisionan modernista mundialmente desde su fundashon na 1988.<ref>https://kikotapasando.com/2024/11/22/fundashon-docomomo-curacao-ta-presenta-buki-tokante-architektura-modernista-riba-curacao-modern-architecture-of-curacao-1930-1960/ Fundashon Docomomo Curaçao ta presentá buki tokante architektura modernista riba Curaçao: “Modern Architecture of Curaçao 1930-1960”], kikotapasando.com (22 di november 2024)</ref>
Reflecting on Curaçao’s Modernist Legacy – Chairman Ronny Lobo’s Speech
During the book launch of "Modern Architecture of Curaçao 1930-1960", our chairman, Ronny Lobo, delivered an inspiring speech that set the tone for the evening. His words highlighted the importance of preserving and celebrating the island’s modernist architectural heritage, the stories behind these iconic structures, and the vision for safeguarding them for future generations.
Read below the full speech (in Dutch) and immerse yourself in the passion and dedication driving this project.
#DocomomoCuraçao #ArchitecturalHeritage #ModernistLegacy #inspiringwords
Speech Ronny Lobo bij de presentatie van het boek Modern Architecture 1930-1960
Als voorzitter van de Stichting DoCoMoMo Curaçao, ben ik vereerd wat woorden te mogen uitspreken ter gelegenheid van de presentatie dit boek. Ik sta hier weliswaar met gemengde gevoelens. Terwijl we vandaag met veel blijdschap de publicatie van een prachtig architectuurboek vieren hebben we nauwelijks enkele weken geleden met lede ogen moeten aanzien hoe op Mahaai twee woonhuizen naar ontwerp van Ben Smit werden gesloopt. Zijn eigen woonhuis aan de Angloweg 9, in dezelfde wijk, prijkt gelukkig op de kaft van dit boek. Het werd in 2020 als eerste modern huis tot beschermd monument verklaard. Zijn dochter Jennifer, mede bestuurslid van onze stichting en speciaal voor de presentatie overgekomen uit Nederland, is erin opgegroeid.
De waardering voor goede architectuur blijkt niet vanzelfsprekend, soms door onbekendheid met vooral de modernere bouwstijlen. De beroemde architect Ludwig Mies van der Rohe zei: “Never talk to a client about architecture. Talk to him about his children. That is simply good politics. He will not understand what you have to say about architecture most of the time.” Mijn vroegere hoogleraar in Delft zei het ook: “Architectuur is net als contrabande- binnensmokkelen moet je het, keer op keer opnieuw.”
Aan de publicatie van het boek ging een lange periode vooraf waarin architecten en andere liefhebbers zich hebben ingezet voor het beschermen en behouden van goede architectuur op het eiland Curaçao, vooral de gebouwen in de herkenbare stijl van de Moderne Beweging ofwel in het Engels de Modern Movement. DoCoMoMo staat voor Documentation and Conservation of the Modern Movement. Het initiatief hiertoe werd in 1988 genomen door Wessel de Jonge en Hubert-Jan Henket van de Technische Universiteit in Eindhoven.
De beweging verspreide zich over de hele wereld als DoCoMoMo International, en omvat momenteel 79 nationale/regionale werkgroepen (chapters), waarvan de onze er een is.
Het huidige bestuur van onze stichting, opgericht op 2 maart 2009, bestaat uit 10 personen, van zeer gevarieerde pluimage. Naast mijn persoon als voorzitter:
- communicatiewetenschapper Renske Pin, secretaris;
- goud en geld deskundige Natalie van Tol, penningmeester;
- architectuurhistorici Jennifer Smit en Gerda Gehlen;
- bouwkundige en commercieel Manager bij de Stichting Monumentenzorg Juliette Buddingh’;
- juristen Arriën Lekkerkerker en Achim Henriquez;
- Change Manager Nicole Chirino;
- Docent Bouwkunde bij UOC architect Nienke Eshuis;
- Last but not least, schrijver van het boek, restauratiearchitect Michael Newton!
Een van de eerste activiteiten van onze stichting, onder voorzitterschap van Sofia Saavedra Bruno, was de organisatie van de eerste regionale conferentie over moderne Caribische architectuur in samenwerking met de Universiteit van de Nederlandse Antillen (nu UOC). Eén van de sprekers was Wessel de Jonge die ik zojuist noemde.
Ronald Gill, auteur van het boek Een eeuw architectuur op Curaçao, stelde een lijst op van gebouwen in de bouwstijl van de Moderne Beweging. Er werd een top tien samengesteld van zeer uiteenlopende gebouwen, waaronder kantoorgebouwen, woningen, een ziekenhuis en zelfs watertanks, die uitvoerig gedocumenteerd werden. In het boek dat we vandaag presenteren staan al deze prachtige gebouwen en meer.
Sommige zijn goed bewaard gebleven, maar sommige verkeren in zeer slechte staat. Met dit boek willen we laten zien wat architecten in een bepaalde periode hebben gemaakt en hoe hun gebouwen met internationale allure zijn aangepast aan het lokale tropische klimaat. We hopen daarmee het bewustzijn en de waardering voor deze architectuur te vergroten. De betere voorbeelden uit het verleden kunnen hopelijk ook de nieuwe generatie architecten inspireren. De nieuwe doosachtige architectuur die we thans waarnemen is naar mijn mening geen goede uitdrukking voor ons tropische klimaat waarvoor die gebouwd is. Het kleurgebruik, zo typerend voor de Caribische architectuur, lijkt te zijn teruggebracht tot slechts drie kleuren, wit, zwart en grijs, hier en daar onderbroken door donkerbruine steenstrips.
Het valt te betreuren dat van architectuurontwikkeling in de afgelopen eeuw, waaraan naast particuliere opdrachtgevers ook de overheid en de Shell een belangrijke bijdrage leverden, nauwelijks wat over lijkt te zijn. De Shell was niet alleen de belangrijkste economische pijler van het eiland, maar had ook een sterke invloed op de architectuur hiervan. De woonhuizen voor de werknemers van het bedrijf in Emmastad en Julianadorp en het hoofdkantoor en het laboratorium zijn goede voorbeelden van typisch tropische architectuur.
Cornelis Bakker, een Nederlandse architect die in 1939 arriveerde, was de eerste professioneel opgeleide architect woonachtig op Curaçao. In dienst van Openbare Werken ontwierp hij de meeste belangrijke openbare gebouwen en scholen. De Shell-gebouwen en de gebouwen van de overheid waren sterke architectonische voorbeelden voor de lokale bevolking die haar eigen onderkomens bouwde. Ze zijn allemaal aangepast aan het tropische klimaat, met grote dakoverstekken en gevels die zorgvuldig zijn ontworpen voor ventilatie en daglichttoetreding. Ben Smit, een andere Nederlandse architect die in 1950 partner werd van Bakker, heeft een even indrukwekkende staat van dienst met gebouwen tot 1971.
De beroemde Nederlandse architect Gerrit Rietveld maakte bijna als incident een van de beste voorbeelden van gebouwen die geschikt zijn voor ons klimaat, het Mgr. Verriet Instituut voor lichamelijk en geestelijk gehandicapten in 1949.
Cees Bakker en Ben Smit, samen met een beperkte groep van wat ik reizende architecten noem, zijn erin geslaagd een groot aantal architectuur monumenten van hoge kwaliteit te creëren. Ze maakten uitstekende voorbeelden van veel scholen, een bibliotheek in Pietermaai, een ziekenhuis en prachtige huizen. Allemaal zeer geschikt voor hun functie en goed aangepast aan de locatie en ons klimaat. Dezelfde kwaliteit kon in de jaren daarna incidenteel worden bereikt door architecten als de Vries, Fresco, Alexenko, Nolte, Zingel, Julian en Badaracco. In de jaren zeventig ontwierp de lokale architect Tom Janga verschillende projecten voor de overheid en publieke instellingen. Zijn belangrijkste werk was de Openbare Bibliotheek in Scharloo, een goed voorbeeld van een eigentijds gebouw in een historische omgeving en geschikt voor het klimaat. Het werd helaas in 2022 verlaten vanwege de slechte staat van onderhoud. Een publieke schande dat de verwaarlozing zo ver heeft moeten komen.
Oppervlakkige consumentenontwerpen zijn de standaard geworden voor de meeste gebouwen op het eiland, inclusief institutionele projecten. Slechte ontwerpen worden vaak gecompenseerd door het gebruik van dure materialen, terwijl de tekortkomingen in het ontwerp worden gecompenseerd door krachtigere airconditioningunits, die bovendien nog betaalbaarder zijn geworden. Persoonlijk sta ik niet achter de afhankelijkheid van zeer geavanceerde materialen of apparatuur om gebouwen bestand te maken tegen onze tropische omgeving. Gebouwen moeten er ook tropisch uitzien, hetgeen je bereikt met het verschil tussen licht en schaduw, hetgeen bij de meeste MoMo gebouwen zo sprekend is, bij ons wellicht nog mooier dan in landen met een gematigder klimaat en minder zonlicht.
De overheid heeft haar rol als trendsetter al vele jaren verloren. In plaats daarvan huren openbare lichamen dure kantoorruimtes die zijn gebouwd door projectontwikkelaars, zonder enige architectonische kwaliteit.
Er is al veel literatuur over de oudere monumenten op ons eiland, maar nog niet genoeg over de modernere architectuur. Wij hopen dat dit boek de aanzet zal zijn om dit uit te breiden.
Met dank aan Michel Newton en Ton Verkuijlen die deze erfenis hebben vastgelegd. Aan Ron Smit van LM Publishers, mede-uitgever van dit boek. En natuurlijk aan alle sponsors die de publicatie van dit boek mogelijk hebben gemaakt:
- Stimuleringsfonds voor de architectuur;
- Curaçao Style
- Stichting Monumentenzorg;
- Mongui Maduro;
- Refineria di Korsou;
- Administratiekantoor Newton;
- NV Stadsherstel Willemstad;
- MCB Bank
- Landmark Real Estate.
Dank U,
Ronny Lobo
Voorzitter Stichting DoCoMoMo Curaçao
21 november 2024
ofgc06q5aghdenp6alpwj9h5t21428q
Malchi:Infobox conflicto militar
10
12157
195705
167618
2026-07-03T10:20:14Z
Kallmemel
14000
195705
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox generiek
| bgcolor = #a4cebb
| kop = {{{conflicto|}}}
| kop0 = {{#if:{{{parti_di|}}}|Parti di {{{parti_di|}}}}}
| image = {{{imagen|{{wikidata|property|raw|P18}}}}}
| caption = {{{descripcion|}}}
| main1 = <!--{{#if:{{#property:P625}}|{{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=262|type=shape-inverse|stroke-color=#DC143C|stroke-width=4|fill=#000000|fill-opacity=0.1|zoom={{{zoom|8}}} }}}}-->
| mainimage = {{{imagen2|}}}
| maincaption = {{{descripcion2|}}}
| head1_1 = Fecha
| item1_1 = {{if empty|{{{fecha|}}}|{{#if:{{#property:P580}}{{#property:P582}}|{{#invoke:wd|property|parameter=link|P580}} – {{#invoke:wd|property|parameter=link|P582}}}}}}
| head1_2 = {{var|{{{variante|}}}|Luga | Lugá }}
| item1_2 = {{if empty|{{{luga|}}}|{{wikidata|properties|linked|P276}}|{{wikidata|properties|linked|P17}}}}
| head1_3 = Resultado
| item1_3 = {{{resultado|}}}
| head1_4 = {{var|{{{variante|}}}|Causa|Kousa}}
| item1_4 = {{{causa|}}}
| head1_5 = {{var|{{{variante|}}}|Cambio|Kambio}} teritorial
| item1_5 = {{{teritorio|}}}
| head1_6 = Tratado
| item1_6 = {{{tratado|}}}
| kop2 = Beligerante
| links2 = {{#if:{{{combatiente1|}}}{{{combatiente2|}}}{{{combatiente3|}}}|<span>
{{{!}} style="width:100%;" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}}-
{{#if:{{{fase1|}}} |
{{!}} {{#if:{{{combatiente3|}}} | colspan="3" | colspan="2" }} style="text-align:center; font-weight:bold; background-color:#E4F0FE; color:inherit;" {{!}} {{{fase1|}}} }}
{{!}}-
{{!}} style="{{#if:{{{combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{combatiente1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{combatiente2|}}}
{{#if:{{{combatiente3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{combatiente3|}}} }}
{{!}}-
{{#if:{{{p2combatiente1|}}}{{{p2combatiente2|}}}{{{p2combatiente3|}}}{{{fase2|}}} |
{{!}} {{#if:{{{p2combatiente3|}}} | colspan="3" | colspan="2" }} style="text-align:center; font-weight:bold; background-color:#E4F0FE; color:inherit;" {{!}} {{{fase2|}}} }}
{{!}}-
{{#if:{{{p2combatiente1|}}}{{{p2combatiente2|}}}{{{p2combatiente3|}}} |
{{!}} style="{{#if:{{{p2combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{p2combatiente1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{p2combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p2combatiente2|}}}
{{#if:{{{p2combatiente3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p2combatiente3|}}} }}}}
{{!}}-
{{#if:{{{p3combatiente1|}}}{{{p3combatiente2|}}}{{{p3combatiente3|}}}{{{fase3|}}} |
{{!}} {{#if:{{{p3combatiente3|}}} | colspan="3" | colspan="2" }} style="text-align:center; font-weight:bold; background-color:#E4F0FE; color:inherit;" {{!}} {{{fase3|}}} }}
{{!}}-
{{#if:{{{p3combatiente1|}}}{{{p3combatiente2|}}}{{{p3combatiente3|}}} |
{{!}} style="{{#if:{{{p3combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{p3combatiente1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{p3combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p3combatiente2|}}}
{{#if:{{{p3combatiente3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p3combatiente3|}}} }}}}
{{!}}-
{{#if:{{{p4combatiente1|}}}{{{p4combatiente2|}}}{{{p4combatiente3|}}}{{{fase4|}}} |
{{!}} {{#if:{{{p4combatiente3|}}} | colspan="3" | colspan="2" }} style="text-align:center; font-weight:bold; background-color:#E4F0FE; color:inherit;" {{!}} {{{fase4|}}} }}
{{!}}-
{{#if:{{{p4combatiente1|}}}{{{p4combatiente2|}}}{{{p4combatiente3|}}} |
{{!}} style="{{#if:{{{p4combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{p4combatiente1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{p4combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p4combatiente2|}}}
{{#if:{{{p4combatiente3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p4combatiente3|}}} }}}}
{{!}}}</span>}}
| kop3 = {{var|{{{variante|}}}|Lider y comandante|Lider i komandante}}
| links3 = {{#if:{{{comandante1|}}}{{{comandante2|}}}{{{comandante3|}}}|<span>
{{{!}} style="width:100%;" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}}-
{{#if:{{{fase1|}}} |
{{!}} {{#if:{{{comandante3|}}} | colspan="3" | colspan="2" }} style="text-align:center; font-weight:bold; background-color:#E4F0FE; color:inherit;" {{!}} {{{fase1|}}} }}
{{!}}-
{{!}} style="{{#if:{{{comandante3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{comandante1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{comandante3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{comandante2|}}}
{{#if:{{{comandante3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{comandante3|}}} }}
{{!}}-
{{#if:{{{p2comandante1|}}}{{{p2comandante2|}}}{{{p2comandante3|}}}{{{fase2|}}} |
{{!}} {{#if:{{{p2comandante3|}}} | colspan="3" | colspan="2" }} style="text-align:center; font-weight:bold; background-color:#E4F0FE; color:inherit;" {{!}} {{{fase2|}}} }}
{{!}}-
{{#if:{{{p2comandante1|}}}{{{p2comandante2|}}}{{{p2comandante3|}}} |
{{!}} style="{{#if:{{{p2comandante3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{p2comandante1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{p2combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p2comandante2|}}}
{{#if:{{{p2comandante3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p2comandante3|}}} }}}}
{{!}}-
{{#if:{{{p3comandante1|}}}{{{p3comandante2|}}}{{{p3comandante3|}}}{{{fase3|}}} |
{{!}} {{#if:{{{p3comandante3|}}} | colspan="3" | colspan="2" }} style="text-align:center; font-weight:bold; background-color:#E4F0FE; color:inherit;" {{!}} {{{fase3|}}} }}
{{!}}-
{{#if:{{{p3comandante1|}}}{{{p3comandante2|}}}{{{p3comandante3|}}} |
{{!}} style="{{#if:{{{p3comandante3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{p3comandante1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{p3comandante3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p3comandante2|}}}
{{#if:{{{p3comandante3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p3comandante3|}}} }}}}
{{!}}-
{{#if:{{{p4comandante1|}}}{{{p4comandante2|}}}{{{p4comandante3|}}}{{{fase4|}}} |
{{!}} {{#if:{{{p4comandante3|}}} | colspan="3" | colspan="2" }} style="text-align:center; font-weight:bold; background-color:#E4F0FE; color:inherit;" {{!}} {{{fase4|}}} }}
{{!}}-
{{#if:{{{p4comandante1|}}}{{{p4comandante2|}}}{{{p4comandante3|}}} |
{{!}} style="{{#if:{{{p4comandante3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{p4comandante1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{p4comandante3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p4comandante2|}}}
{{#if:{{{p4comandante3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p4comandante3|}}} }}}}
{{!}}}</span>}}
| kop4 = {{var|{{{variante|}}}|Unidad|Unidat}} militar
| links4 = {{#if:{{{unidad1|}}}{{{unidad2|}}}{{{unidad3|}}}|<span>
{{{!}} style="width:100%;" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}}-
{{!}} style="{{#if:{{{unidad3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{unidad1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{unidad3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{unidad2|}}}
{{#if:{{{unidad3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{unidad3|}}} }}
{{!}}}</span>}}
| kop5 = Forsa di trupa
| links5 = {{#if:{{{forsa1|}}}{{{forsa2|}}}{{{forsa3|}}}|<span>
{{{!}} style="width:100%;" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}}-
{{!}} style="{{#if:{{{combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{forsa1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{forsa2|}}}
{{#if:{{{combatiente3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{forsa3|}}} }}
{{!}}}</span>}}
| kop6 = {{var|{{{variante|}}}|Causalidad|Kousalidat}}
| links6 = {{#if:{{{causalidad1|}}}{{{causalidad2|}}}{{{causalidad3|}}}|<span>
{{{!}} style="width:100%;" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}}-
{{!}} style="{{#if:{{{combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{causalidad1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{causalidad2|}}}
{{#if:{{{combatiente3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{causalidad3|}}} }}
{{!}}-
{{#if:{{{combatiente3|}}} | | {{#if:{{{causalidad3|}}} |
{{!}} colspan="2" style="text-align:center; {{#if:{{{causalidad1|}}}{{{causalidad2|}}} | border-top:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);}}" {{!}} {{{causalidad3|}}} }}}}
{{!}}}</span>}}
| kop7 = ----
| links7 = <div style="display:flex; justify-content:space-between;">{{#if:{{{prome|}}}|<div>◀ </div><div>{{{prome}}}</div>}} <!--
-->{{#if:{{{despues|}}}|<div>{{{despues}}}</div><div> ▶</div>}}</div>
| otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}|----}}
| other0 = {{#if:{{{commons|}}}
| <small>[[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagennan|Imágennan}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>
| {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| <small>[[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagennan|Imágennan}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>}}
}}
| other1 = {{{nota|}}}
| links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki> · <nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox conflicto militar/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}}
}}<noinclude>{{documentation}}
[[category:Infobox templates|conflicto militar]]
</noinclude>
8qdopl2ek826hbjnwbgus1gu4dhwqrq
195710
195705
2026-07-03T10:31:39Z
Kallmemel
14000
195710
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox generiek
| bgcolor = #a4cebb
| kop = {{{conflicto|}}}
| kop0 = {{#if:{{{parti_di|}}}|Parti di {{{parti_di|}}}}}
| image = {{{imagen|{{wikidata|property|raw|P18}}}}}
| caption = {{{descripcion|}}}
| main1 = <!--{{#if:{{#property:P625}}|{{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=262|type=shape-inverse|stroke-color=#DC143C|stroke-width=4|fill=#000000|fill-opacity=0.1|zoom={{{zoom|8}}} }}}}-->
| mainimage = {{{imagen2|}}}
| maincaption = {{{descripcion2|}}}
| head1_1 = Fecha
| item1_1 = {{if empty|{{{fecha|}}}|{{#if:{{#property:P580}}{{#property:P582}}|{{#invoke:wd|property|parameter=link|P580}} – {{#invoke:wd|property|parameter=link|P582}}}}}}
| head1_2 = {{var|{{{variante|}}}|Luga | Lugá }}
| item1_2 = {{if empty|{{{luga|}}}|{{wikidata|properties|linked|P276}}|{{wikidata|properties|linked|P17}}}}
| head1_3 = Resultado
| item1_3 = {{{resultado|}}}
| head1_4 = {{var|{{{variante|}}}|Causa|Kousa}}
| item1_4 = {{{causa|}}}
| head1_5 = {{var|{{{variante|}}}|Cambio|Kambio}} teritorial
| item1_5 = {{{teritorio|}}}
| head1_6 = Tratado
| item1_6 = {{{tratado|}}}
| kop2 = Beligerante
| links2 = {{#if:{{{combatiente1|}}}{{{combatiente2|}}}{{{combatiente3|}}}|<span>
{{{!}} style="width:100%;" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}}-
{{#if:{{{fase1|}}} |
{{!}} {{#if:{{{combatiente3|}}} | colspan="3" | colspan="2" }} style="text-align:center; font-weight:bold; background-color:#E4F0FE; color:inherit;" {{!}} {{{fase1|}}} }}
{{!}}-
{{!}} style="{{#if:{{{combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{combatiente1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{combatiente2|}}}
{{#if:{{{combatiente3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{combatiente3|}}} }}
{{!}}-
{{#if:{{{p2combatiente1|}}}{{{p2combatiente2|}}}{{{p2combatiente3|}}}{{{fase2|}}} |
{{!}} {{#if:{{{p2combatiente3|}}} | colspan="3" | colspan="2" }} style="text-align:center; font-weight:bold; background-color:#E4F0FE; color:inherit;" {{!}} {{{fase2|}}} }}
{{!}}-
{{#if:{{{p2combatiente1|}}}{{{p2combatiente2|}}}{{{p2combatiente3|}}} |
{{!}} style="{{#if:{{{p2combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{p2combatiente1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{p2combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p2combatiente2|}}}
{{#if:{{{p2combatiente3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p2combatiente3|}}} }}}}
{{!}}-
{{#if:{{{p3combatiente1|}}}{{{p3combatiente2|}}}{{{p3combatiente3|}}}{{{fase3|}}} |
{{!}} {{#if:{{{p3combatiente3|}}} | colspan="3" | colspan="2" }} style="text-align:center; font-weight:bold; background-color:#E4F0FE; color:inherit;" {{!}} {{{fase3|}}} }}
{{!}}-
{{#if:{{{p3combatiente1|}}}{{{p3combatiente2|}}}{{{p3combatiente3|}}} |
{{!}} style="{{#if:{{{p3combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{p3combatiente1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{p3combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p3combatiente2|}}}
{{#if:{{{p3combatiente3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p3combatiente3|}}} }}}}
{{!}}-
{{#if:{{{p4combatiente1|}}}{{{p4combatiente2|}}}{{{p4combatiente3|}}}{{{fase4|}}} |
{{!}} {{#if:{{{p4combatiente3|}}} | colspan="3" | colspan="2" }} style="text-align:center; font-weight:bold; background-color:#E4F0FE; color:inherit;" {{!}} {{{fase4|}}} }}
{{!}}-
{{#if:{{{p4combatiente1|}}}{{{p4combatiente2|}}}{{{p4combatiente3|}}} |
{{!}} style="{{#if:{{{p4combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{p4combatiente1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{p4combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p4combatiente2|}}}
{{#if:{{{p4combatiente3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p4combatiente3|}}} }}}}
{{!}}}</span>}}
| kop3 = {{var|{{{variante|}}}|Lider y comandante|Lider i komandante}}
| links3 = {{#if:{{{comandante1|}}}{{{comandante2|}}}{{{comandante3|}}}|<span>
{{{!}} style="width:100%;" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}}-
{{#if:{{{fase1|}}} |
{{!}} {{#if:{{{comandante3|}}} | colspan="3" | colspan="2" }} style="text-align:center; font-weight:bold; background-color:#E4F0FE; color:inherit;" {{!}} {{{fase1|}}} }}
{{!}}-
{{!}} style="{{#if:{{{comandante3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{comandante1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{comandante3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{comandante2|}}}
{{#if:{{{comandante3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{comandante3|}}} }}
{{!}}-
{{#if:{{{p2comandante1|}}}{{{p2comandante2|}}}{{{p2comandante3|}}}{{{fase2|}}} |
{{!}} {{#if:{{{p2comandante3|}}} | colspan="3" | colspan="2" }} style="text-align:center; font-weight:bold; background-color:#E4F0FE; color:inherit;" {{!}} {{{fase2|}}} }}
{{!}}-
{{#if:{{{p2comandante1|}}}{{{p2comandante2|}}}{{{p2comandante3|}}} |
{{!}} style="{{#if:{{{p2comandante3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{p2comandante1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{p2combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p2comandante2|}}}
{{#if:{{{p2comandante3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p2comandante3|}}} }}}}
{{!}}-
{{#if:{{{p3comandante1|}}}{{{p3comandante2|}}}{{{p3comandante3|}}}{{{fase3|}}} |
{{!}} {{#if:{{{p3comandante3|}}} | colspan="3" | colspan="2" }} style="text-align:center; font-weight:bold; background-color:#E4F0FE; color:inherit;" {{!}} {{{fase3|}}} }}
{{!}}-
{{#if:{{{p3comandante1|}}}{{{p3comandante2|}}}{{{p3comandante3|}}} |
{{!}} style="{{#if:{{{p3comandante3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{p3comandante1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{p3comandante3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p3comandante2|}}}
{{#if:{{{p3comandante3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p3comandante3|}}} }}}}
{{!}}-
{{#if:{{{p4comandante1|}}}{{{p4comandante2|}}}{{{p4comandante3|}}}{{{fase4|}}} |
{{!}} {{#if:{{{p4comandante3|}}} | colspan="3" | colspan="2" }} style="text-align:center; font-weight:bold; background-color:#E4F0FE; color:inherit;" {{!}} {{{fase4|}}} }}
{{!}}-
{{#if:{{{p4comandante1|}}}{{{p4comandante2|}}}{{{p4comandante3|}}} |
{{!}} style="{{#if:{{{p4comandante3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{p4comandante1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{p4comandante3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p4comandante2|}}}
{{#if:{{{p4comandante3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{p4comandante3|}}} }}}}
{{!}}}</span>}}
| kop4 = {{var|{{{variante|}}}|Unidad|Unidat}} militar
| links4 = {{#if:{{{unidad1|}}}{{{unidad2|}}}{{{unidad3|}}}|<span>
{{{!}} style="width:100%;" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}}-
{{!}} style="{{#if:{{{unidad3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{unidad1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{unidad3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{unidad2|}}}
{{#if:{{{unidad3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{unidad3|}}} }}
{{!}}}</span>}}
| kop5 = Forsa di trupa
| links5 = {{#if:{{{forsa1|}}}{{{forsa2|}}}{{{forsa3|}}}|<span>
{{{!}} style="width:100%;" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}}-
{{!}} style="{{#if:{{{combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{forsa1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{forsa2|}}}
{{#if:{{{combatiente3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{forsa3|}}} }}
{{!}}}</span>}}
| kop6 = {{var|{{{variante|}}}|Causalidad|Kousalidat}}
| links6 = {{#if:{{{causalidad1|}}}{{{causalidad2|}}}{{{causalidad3|}}}|<span>
{{{!}} style="width:100%;" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}}-
{{!}} style="{{#if:{{{combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} border-right:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);" {{!}} {{{causalidad1|}}}
{{!}} style="{{#if:{{{combatiente3|}}} | width:33%; | width:50%;}} padding-left:0.25em;" {{!}} {{{causalidad2|}}}
{{#if:{{{combatiente3|}}} |
{{!}} style="width:33%; border-left:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1); padding-left:0.25em;" {{!}} {{{causalidad3|}}} }}
{{!}}-
{{#if:{{{combatiente3|}}} | | {{#if:{{{causalidad3|}}} |
{{!}} colspan="2" style="text-align:center; {{#if:{{{causalidad1|}}}{{{causalidad2|}}} | border-top:1px dotted var(--border-color-base,#a2a9b1);}}" {{!}} {{{causalidad3|}}} }}}}
{{!}}}</span>}}
| kop7 = ----
| links7 = <div style="display:flex; justify-content:space-between;">{{#if:{{{prome|}}}|<div>◀ </div><div>{{{prome}}}</div>}} <!--
-->{{#if:{{{despues|}}}|<div>{{{despues}}}</div><div> ▶</div>}}</div>
| otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}|----}}
| other0 = {{#if:{{{commons|}}}
| <small>[[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>
| {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| <small>[[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>}}
}}
| other1 = {{{nota|}}}
| links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki> · <nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox conflicto militar/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}}
}}<noinclude>{{documentation}}
[[category:Infobox templates|conflicto militar]]
</noinclude>
10nhfjv4j0e80k6n839tc22gh760vvo
Yu di Kòrsou
0
13241
195599
195598
2026-07-02T16:11:34Z
Caribiana
8320
195599
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox pueblo
| variante = c
| pobl_total = Ca.300,000
| region = {{CUW}}
| poblacion = 155 mil<ref>"[https://allecijfers.nl/land/curacao/]". ''AlleCijfers''. Konsultá 15 di yüli 2025</ref>
| region2 = {{NED}}
| poblacion2 = 151 mil<ref>"[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/85458NED/table?dl=D771E]". ''Opendata''. Konsultá 15 di yüli 2025</ref>
| idiomanan_ofisial = [[Papiamentu]], [[hulandes]]
| religion = [[Kristianismo]]
| grupo =
}}
'''Yu di Kòrsou''' òf '''kurasoleño''' ta un habitante di e isla di [[Kòrsou]], persona nativo di e isla, of persona ku tin desendensia di Kòrsou. Kòrsou ta un pais konstituyente dentro di [[Reino Hulandes]] i su habitantenan ta poseé nashonalidat [[Hulanda|hulandes]].
==Definishon hurídiko ==
Un definishon hurídiko i mas estrikto di Yu di Kòrsou ta basá riba e Ordenansa di Atmision i Deportashon (Landsverordening Toelating en Uitzetting, LTU) di Kòrsou, ku ta establesé regla pa atmishon i deportashon di stranhero, inklusivo e reglanan pa permiso di estadia. Segun e ordenansa aki, e Yu di Kòrsou ta eksklui ''van rechtswege'' (di manera outomátiko) for di e ordenansa i ta wòrdu deskribi komo:<ref>[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/07/Landsverordening_Toelating_en_Uitzetting.pdf Landsverordening Toelating en Uitzetting]</ref>
# persona di nashonalidat hulandes ku a nase na Kòrsou
# persona di nashonalidat hulandes ku a nase na Aruba promé ku 1 di yanüari 1986, i ku tabata residensiá na Antias Hulandes dia 1 di yanüari 1986, i na Kòrsou promé ku 10 di òktober 2010;
# persona di nashonalidat hulandes ku a nase na Boneiru, Saba, St. Eustatius, òf Sint Maarten promé ku 1 di òktober 2010, i ku tabata residensiá na Kòrsou riba 1 di òktober 2010;
# yu di e personanan di nashonalidat hulandes menshoná bou di 1, 2, i 3.
Den práktika, personanan di nashonalidat hulandes ku a biba na Kòrsou kontinuamente pa mas ku 13 aña tambe ta wòrdu tratá komo yu di Kòrsou den sentido di e LTU. Bou di e grupo aki ta kai, entre otro, personanan naturalisá hulandes ku origen di, por ehèmpel, [[Repúblika Dominikano]], [[Haiti]] òf [[China]].<ref>Jeff Sybesma, [https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2021/08/14/opinie-wie-is-yu-di-korsou/ Wie is Yu di Kòrsou?], dossierkoninkrijksrelaties.nl (14 di ougùstus 2021)</ref>
== Demografia i idioma ==
Kòrsou tin un [[poblashon]] di mas o ménos 150.000 habitante, di kua e mayoría ta biba den e [[kapital]] [[Willemstad]] i den e parti sentral di e isla. Aproksimadamente mitar di e kurasoleñonan ta biba pafor di e isla, prinsipalmente na [[Hulanda]].<ref name=":0">{{Citeer web |url = https://canoncuracao.cw/46-het-leven-van-curacaoenaars-in-de-diaspora/| titel= Het leven van Curaçaoënaars in de diaspora |bezochtdatum=2025-07-15| taal = nl}}</ref>
E tres [[idioma]] prinsipal papiá riba e isla ta:
* [[Papiamentu]] – [[idioma krioyo]], ku ta sirbi komo idioma nashonal i [[idioma ofisial|ofisial]].
* [[Hulandes]] – idioma ofisial usá mas tantu den gobièrnu, legislashon i den enseñansa.
* [[Ingles]] – usá tambe den turismo, enseñansa, komersio i komunikashon internashonal.
Pa loke ta trata [[religion]], e gran mayoría di e poblashon ta [[Kristianismo|kristian]] (± 90%), mientras ku un 6% no tin religion i serka di 2% ta [[Hinduismo|hindu]].<ref>{{Citeer web |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/| titel= Central America and Caribeean: Curaçao |bezochtdatum=15 juli 2025 | taal = en}}</ref>
== Identidat nashonal ==
E konsepto di "Yu di Kòrsou" no ta únikamente hurídiko, sino tambe sosial i kultural. E interpretashon di kiko ta forma parti di e identidat aki a wòrdu investigá dor di CBS Kòrsou den e Enkuesta di Koheshon Sosial 2015 i e Enkuesta Sosial 2025.<ref>[https://www.cbs.cw/nationale-identiteit-op-Curacao Nationale identiteit, sociale acceptatie en discriminatie op Curaçao], CBS </ref>
Den tur dos enkuesta, e pregunta sentral tabata: "Ken ta un ‘Yu di Kòrsou’?", dirigí na e persepshon di poblashon riba e kriterianan ku ta definí e identidat aki.<ref>[https://cuatro.sim-cdn.nl/cbscuracao/uploads/02072026%20-%20komunikado%20CBS%20publikashon%20nobo%20-%20Nationale%20identiteit%20op%20Cura%C3%A7ao.pdf?cb=UEwiBoYZ CBS Kòrsou ta lansa publikashon tokante identidat nashonal, aseptashon sosial i diskriminashon na Kòrsou riba su wepsait.], Ofisina Sentral di Statistik (CBS) (1 di yüli 2026)</ref>
E resultadonan ta indiká ku identidat nashonal na Kòrsou ta basá riba un kombinashon di faktornan, manera orígen (nasementu), idioma i kultura i partisipashon den sosiedat.
{| class="wikitable"
! Kriterio
! 2015 !! 2025
|-
| Nasementu na Kòrsou || 80,9% || 76,4%
|-
| Papiamentu papia || 81,1% || 71,5%
|-
| Yu di migrante nasé na Kòrsou || 84,0% || 77,1%
|-
| Persona ku ta kontribuí na sosiedat || 62,8% || —
|-
| Migrante ku >15 aña na Kòrsou || 54,9% || —
|}
E resultadonan ta mustra ku e konsepto "Yu di Kòrsou" ta dinámiko i evolushonando. Ademas e mesun enkuesta ta mustra ku aseptashon sosial di diversidat étniko i religioso na Kòrsou a oumentá durante e último dies aña.<ref>[https://nu.cw/2026/07/01/cbs-meer-acceptatie-voor-diversiteit-geboorte-en-papiaments-blijven-bepalend-voor-yu-di-korsou/ CBS: meer acceptatie voor diversiteit, geboorte en Papiaments blijven bepalend voor "yu di Kòrsou"], nu.cw (1 di yüli 2026)</ref>
== Diáspora ==
=== Yu di Kòrsou na Hulanda ===
Na Hulanda tin mas o ménos 140.000 kurasoleño residensiá, hopi di nan a yega den añanan 1970 i 1980 pa buska mihó oportunidat di trabou i enseñansa. Un parti di nan ta di promé generashon migrante, mientras ku otro ta di e di dos generashon, nasé na Hulanda mes, pero ku rais na Kòrsou.
{| class="wikitable infobox"
|+Diáspora di Kòrsou <small>(2026)</small><ref name=krs/>
|-
!colspan="2"|{{NLD}}
|align=right|151.258
|-
! colspan="3"|Provinsia
|-
!colspan="2"|[[Groningen]]
|align=right|5.996
|-
!colspan="2"|[[Sùit-Holland]]
|align=right|65.548
|-
|[[Rotterdam]]||align=right|23.697
|-
| [[Den Haag]]||align=right|10.810
|-
!colspan="2"|[[Nort-Holland]]
|align=right|22.033
|-
|[[Amsterdam]]||align=right|9.482
|-
!colspan="2"|Nort-Brabant
|align=right|16.016
|-
| [[Tilburg]]||align=right|4.406
|-
!colspan="2"|Gelderland
|align=right|9.604
|-
!colspan="2"|Utrecht
|align=right|7.665
|-
!colspan="2"|Flevoland
|align=right|7.225
|-
|[[Almere]]||align=right|4.744
|-
!colspan="2"|Limburg
|align=right|5.424
|}
E komunidat kurasoleño ta masha visibel den siudatnan grandi manera:
* [[Rotterdam]] – ku serka di 24.000 kurasoleño, e ta e siudat ku e komunidat kurasoleño mas grandi.
* [[Amsterdam]], [[Den Haag]], [[Tilburg]] i [[Almere]]<ref name=krs>{{Cite web|url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85458NED/table?ts=1739733575323|title=Bevolking; herkomstland, geboorteland, leeftijd, regio, 1 januari|website=opendata.cbs.nl}}</ref> tambe ta pertenesé na e 22 ''Antillengemeente'' (munisipio antiano), unda tin un proporshon altu di antiano ta biba.<ref name=":0"/>
Na Hulanda, ta referí tambe regularmente na e yu di Kòrsou komo "[[antiano]]", un término ku ta derivá di e eks-país [[Antias Hulandes]] (1936–2010). E término ta inkluí migrante i desendientenan for di Kòrsou, [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. Riba 1 di yanüari 2021, Hulanda a registrá 171.413 persona ku origen antiano, di kua e gran mayoria ta di Kòrsou.
E komunidat [[diáspora]] di Kòrsou na Hulanda ta kontribuí fuertemente den ramonan di deporte, arte, polítika i kultura popular. Ehèmpel di yu di Kòrsou ku a bira hopi konosí (''bekende Nederlander'') ta:
* [[Jandino Asporaat]] – aktor, komediante i presentadó di televishon.
* [[Churandy Martina]] – atléta di sprint, ku a representá Hulanda den Olimpiada.
* [[Tania Kross]] – mezzo-soprano internashonalmente rekonosí.
== Mira tambe ==
* [[Lista di yu di Kòrsou konosí]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =69606518|titulo=Curaçaoënaars}}
{{References}}
}}
[[Kategoria:Kòrsou]]
gjwcf4qkh6gkrzpyxsbhd8hc2jwz8g0
195600
195599
2026-07-02T16:17:47Z
Caribiana
8320
/* Identidat nashonal */
195600
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox pueblo
| variante = c
| pobl_total = Ca.300,000
| region = {{CUW}}
| poblacion = 155 mil<ref>"[https://allecijfers.nl/land/curacao/]". ''AlleCijfers''. Konsultá 15 di yüli 2025</ref>
| region2 = {{NED}}
| poblacion2 = 151 mil<ref>"[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/85458NED/table?dl=D771E]". ''Opendata''. Konsultá 15 di yüli 2025</ref>
| idiomanan_ofisial = [[Papiamentu]], [[hulandes]]
| religion = [[Kristianismo]]
| grupo =
}}
'''Yu di Kòrsou''' òf '''kurasoleño''' ta un habitante di e isla di [[Kòrsou]], persona nativo di e isla, of persona ku tin desendensia di Kòrsou. Kòrsou ta un pais konstituyente dentro di [[Reino Hulandes]] i su habitantenan ta poseé nashonalidat [[Hulanda|hulandes]].
==Definishon hurídiko ==
Un definishon hurídiko i mas estrikto di Yu di Kòrsou ta basá riba e Ordenansa di Atmision i Deportashon (Landsverordening Toelating en Uitzetting, LTU) di Kòrsou, ku ta establesé regla pa atmishon i deportashon di stranhero, inklusivo e reglanan pa permiso di estadia. Segun e ordenansa aki, e Yu di Kòrsou ta eksklui ''van rechtswege'' (di manera outomátiko) for di e ordenansa i ta wòrdu deskribi komo:<ref>[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/07/Landsverordening_Toelating_en_Uitzetting.pdf Landsverordening Toelating en Uitzetting]</ref>
# persona di nashonalidat hulandes ku a nase na Kòrsou
# persona di nashonalidat hulandes ku a nase na Aruba promé ku 1 di yanüari 1986, i ku tabata residensiá na Antias Hulandes dia 1 di yanüari 1986, i na Kòrsou promé ku 10 di òktober 2010;
# persona di nashonalidat hulandes ku a nase na Boneiru, Saba, St. Eustatius, òf Sint Maarten promé ku 1 di òktober 2010, i ku tabata residensiá na Kòrsou riba 1 di òktober 2010;
# yu di e personanan di nashonalidat hulandes menshoná bou di 1, 2, i 3.
Den práktika, personanan di nashonalidat hulandes ku a biba na Kòrsou kontinuamente pa mas ku 13 aña tambe ta wòrdu tratá komo yu di Kòrsou den sentido di e LTU. Bou di e grupo aki ta kai, entre otro, personanan naturalisá hulandes ku origen di, por ehèmpel, [[Repúblika Dominikano]], [[Haiti]] òf [[China]].<ref>Jeff Sybesma, [https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2021/08/14/opinie-wie-is-yu-di-korsou/ Wie is Yu di Kòrsou?], dossierkoninkrijksrelaties.nl (14 di ougùstus 2021)</ref>
== Demografia i idioma ==
Kòrsou tin un [[poblashon]] di mas o ménos 150.000 habitante, di kua e mayoría ta biba den e [[kapital]] [[Willemstad]] i den e parti sentral di e isla. Aproksimadamente mitar di e kurasoleñonan ta biba pafor di e isla, prinsipalmente na [[Hulanda]].<ref name=":0">{{Citeer web |url = https://canoncuracao.cw/46-het-leven-van-curacaoenaars-in-de-diaspora/| titel= Het leven van Curaçaoënaars in de diaspora |bezochtdatum=2025-07-15| taal = nl}}</ref>
E tres [[idioma]] prinsipal papiá riba e isla ta:
* [[Papiamentu]] – [[idioma krioyo]], ku ta sirbi komo idioma nashonal i [[idioma ofisial|ofisial]].
* [[Hulandes]] – idioma ofisial usá mas tantu den gobièrnu, legislashon i den enseñansa.
* [[Ingles]] – usá tambe den turismo, enseñansa, komersio i komunikashon internashonal.
Pa loke ta trata [[religion]], e gran mayoría di e poblashon ta [[Kristianismo|kristian]] (± 90%), mientras ku un 6% no tin religion i serka di 2% ta [[Hinduismo|hindu]].<ref>{{Citeer web |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/| titel= Central America and Caribeean: Curaçao |bezochtdatum=15 juli 2025 | taal = en}}</ref>
== Identidat nashonal ==
E konsepto di "Yu di Kòrsou" no ta únikamente hurídiko, sino tambe sosial i kultural. E interpretashon di kiko ta forma parti di e identidat aki a wòrdu investigá dor di CBS Kòrsou den e Enkuesta di Koheshon Sosial 2015 i e Enkuesta Sosial 2025.<ref>[https://www.cbs.cw/nationale-identiteit-op-Curacao Nationale identiteit, sociale acceptatie en discriminatie op Curaçao], rapòrt di CBS Kòrsou</ref>
Den tur dos enkuesta, e pregunta sentral tabata: "Ken ta un ‘Yu di Kòrsou’?", dirigí na e persepshon di poblashon riba e kriterianan ku ta definí e identidat aki.<ref>[https://cuatro.sim-cdn.nl/cbscuracao/uploads/02072026%20-%20komunikado%20CBS%20publikashon%20nobo%20-%20Nationale%20identiteit%20op%20Cura%C3%A7ao.pdf?cb=UEwiBoYZ CBS Kòrsou ta lansa publikashon tokante identidat nashonal, aseptashon sosial i diskriminashon na Kòrsou riba su wepsait.], Ofisina Sentral di Statistik (CBS) (1 di yüli 2026)</ref>
E resultadonan ta indiká ku identidat nashonal na Kòrsou ta basá riba un kombinashon di faktornan, manera orígen (nasementu), idioma i kultura i partisipashon den sosiedat.
{| class="wikitable"
! Kriterio
! 2015 !! 2025
|-
| Nasementu na Kòrsou || 80,9% || 76,4%
|-
| Papiamentu papia || 81,1% || 71,5%
|-
| Yu di migrante nasé na Kòrsou || 84,0% || 77,1%
|-
| Persona ku ta kontribuí na sosiedat || 62,8% || —
|-
| Migrante ku >15 aña na Kòrsou || 54,9% || —
|}
E resultadonan ta mustra ku e konsepto "Yu di Kòrsou" ta dinámiko i evolushonando. Ademas e mesun enkuesta ta mustra ku aseptashon sosial di diversidat étniko i religioso na Kòrsou a oumentá durante e último dies aña.<ref>[https://nu.cw/2026/07/01/cbs-meer-acceptatie-voor-diversiteit-geboorte-en-papiaments-blijven-bepalend-voor-yu-di-korsou/ CBS: meer acceptatie voor diversiteit, geboorte en Papiaments blijven bepalend voor "yu di Kòrsou"], nu.cw (1 di yüli 2026)</ref>
== Diáspora ==
=== Yu di Kòrsou na Hulanda ===
Na Hulanda tin mas o ménos 140.000 kurasoleño residensiá, hopi di nan a yega den añanan 1970 i 1980 pa buska mihó oportunidat di trabou i enseñansa. Un parti di nan ta di promé generashon migrante, mientras ku otro ta di e di dos generashon, nasé na Hulanda mes, pero ku rais na Kòrsou.
{| class="wikitable infobox"
|+Diáspora di Kòrsou <small>(2026)</small><ref name=krs/>
|-
!colspan="2"|{{NLD}}
|align=right|151.258
|-
! colspan="3"|Provinsia
|-
!colspan="2"|[[Groningen]]
|align=right|5.996
|-
!colspan="2"|[[Sùit-Holland]]
|align=right|65.548
|-
|[[Rotterdam]]||align=right|23.697
|-
| [[Den Haag]]||align=right|10.810
|-
!colspan="2"|[[Nort-Holland]]
|align=right|22.033
|-
|[[Amsterdam]]||align=right|9.482
|-
!colspan="2"|Nort-Brabant
|align=right|16.016
|-
| [[Tilburg]]||align=right|4.406
|-
!colspan="2"|Gelderland
|align=right|9.604
|-
!colspan="2"|Utrecht
|align=right|7.665
|-
!colspan="2"|Flevoland
|align=right|7.225
|-
|[[Almere]]||align=right|4.744
|-
!colspan="2"|Limburg
|align=right|5.424
|}
E komunidat kurasoleño ta masha visibel den siudatnan grandi manera:
* [[Rotterdam]] – ku serka di 24.000 kurasoleño, e ta e siudat ku e komunidat kurasoleño mas grandi.
* [[Amsterdam]], [[Den Haag]], [[Tilburg]] i [[Almere]]<ref name=krs>{{Cite web|url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85458NED/table?ts=1739733575323|title=Bevolking; herkomstland, geboorteland, leeftijd, regio, 1 januari|website=opendata.cbs.nl}}</ref> tambe ta pertenesé na e 22 ''Antillengemeente'' (munisipio antiano), unda tin un proporshon altu di antiano ta biba.<ref name=":0"/>
Na Hulanda, ta referí tambe regularmente na e yu di Kòrsou komo "[[antiano]]", un término ku ta derivá di e eks-país [[Antias Hulandes]] (1936–2010). E término ta inkluí migrante i desendientenan for di Kòrsou, [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. Riba 1 di yanüari 2021, Hulanda a registrá 171.413 persona ku origen antiano, di kua e gran mayoria ta di Kòrsou.
E komunidat [[diáspora]] di Kòrsou na Hulanda ta kontribuí fuertemente den ramonan di deporte, arte, polítika i kultura popular. Ehèmpel di yu di Kòrsou ku a bira hopi konosí (''bekende Nederlander'') ta:
* [[Jandino Asporaat]] – aktor, komediante i presentadó di televishon.
* [[Churandy Martina]] – atléta di sprint, ku a representá Hulanda den Olimpiada.
* [[Tania Kross]] – mezzo-soprano internashonalmente rekonosí.
== Mira tambe ==
* [[Lista di yu di Kòrsou konosí]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =69606518|titulo=Curaçaoënaars}}
{{References}}
}}
[[Kategoria:Kòrsou]]
lqt2ysuv3esgmeqhtd1uef0e445pdxg
195690
195600
2026-07-03T08:51:34Z
Caribiana
8320
195690
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox pueblo
| variante = c
| pobl_total = Ca.300,000
| region = {{CUW}}
| poblacion = 155 mil<ref>"[https://allecijfers.nl/land/curacao/]". ''AlleCijfers''. Konsultá 15 di yüli 2025</ref>
| region2 = {{NED}}
| poblacion2 = 151 mil<ref>"[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/85458NED/table?dl=D771E]". ''Opendata''. Konsultá 15 di yüli 2025</ref>
| idiomanan_ofisial = [[Papiamentu]], [[hulandes]]
| religion = [[Kristianismo]]
| grupo =
}}
'''Yu di Kòrsou''' òf '''kurasoleño''' ta un habitante di e isla di [[Kòrsou]], persona nativo di e isla, of persona ku tin desendensia di Kòrsou. Kòrsou ta un pais konstituyente dentro di [[Reino Hulandes]] i su habitantenan ta poseé nashonalidat [[Hulanda|hulandes]].
==Definishon hurídiko ==
Un definishon hurídiko i mas estrikto di Yu di Kòrsou ta basá riba e Ordenansa di Atmision i Deportashon (Landsverordening Toelating en Uitzetting, LTU) di Kòrsou, ku ta establesé regla pa atmishon i deportashon di stranhero, inklusivo e reglanan pa permiso di estadia. Segun e ordenansa aki, e Yu di Kòrsou ta eksklui ''van rechtswege'' (di manera outomátiko) for di e ordenansa i ta wòrdu deskribi komo:<ref>[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/07/Landsverordening_Toelating_en_Uitzetting.pdf Landsverordening Toelating en Uitzetting]</ref>
# persona di nashonalidat hulandes ku a nase na Kòrsou
# persona di nashonalidat hulandes ku a nase na Aruba promé ku 1 di yanüari 1986, i ku tabata residensiá na Antias Hulandes dia 1 di yanüari 1986, i na Kòrsou promé ku 10 di òktober 2010;
# persona di nashonalidat hulandes ku a nase na Boneiru, Saba, St. Eustatius, òf Sint Maarten promé ku 1 di òktober 2010, i ku tabata residensiá na Kòrsou riba 1 di òktober 2010;
# yu di e personanan di nashonalidat hulandes menshoná bou di 1, 2, i 3.
Den práktika, personanan di nashonalidat hulandes ku a biba na Kòrsou kontinuamente pa mas ku 13 aña tambe ta wòrdu tratá komo yu di Kòrsou den sentido di e LTU. Bou di e grupo aki ta kai, entre otro, personanan naturalisá hulandes ku origen di, por ehèmpel, [[Repúblika Dominikano]], [[Haiti]] òf [[China]].<ref>Jeff Sybesma, [https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2021/08/14/opinie-wie-is-yu-di-korsou/ Wie is Yu di Kòrsou?], dossierkoninkrijksrelaties.nl (14 di ougùstus 2021)</ref>
== Demografia i idioma ==
Kòrsou tin un [[poblashon]] di mas o ménos 150.000 habitante, di kua e mayoría ta biba den e [[kapital]] [[Willemstad]] i den e parti sentral di e isla. Aproksimadamente mitar di e kurasoleñonan ta biba pafor di e isla, prinsipalmente na [[Hulanda]].<ref name=":0">{{Citeer web |url = https://canoncuracao.cw/46-het-leven-van-curacaoenaars-in-de-diaspora/| titel= Het leven van Curaçaoënaars in de diaspora |bezochtdatum=2025-07-15| taal = nl}}</ref>
E tres [[idioma]] prinsipal papiá riba e isla ta:
* [[Papiamentu]] – [[idioma krioyo]], ku ta sirbi komo idioma nashonal i [[idioma ofisial|ofisial]].
* [[Hulandes]] – idioma ofisial usá mas tantu den gobièrnu, legislashon i den enseñansa.
* [[Ingles]] – usá tambe den turismo, enseñansa, komersio i komunikashon internashonal.
Pa loke ta trata [[religion]], e gran mayoría di e poblashon ta [[Kristianismo|kristian]] (± 90%), mientras ku un 6% no tin religion i serka di 2% ta [[Hinduismo|hindu]].<ref>{{Citeer web |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/| titel= Central America and Caribeean: Curaçao |bezochtdatum=15 juli 2025 | taal = en}}</ref>
== Identidat nashonal ==
E konsepto di "Yu di Kòrsou" no ta únikamente hurídiko, sino tambe sosial i kultural. E interpretashon di kiko ta forma parti di e identidat aki a wòrdu investigá dor di CBS Kòrsou den e Enkuesta di Koheshon Sosial 2015 i e Enkuesta Sosial 2025.<ref>[https://www.cbs.cw/nationale-identiteit-op-Curacao Nationale identiteit, sociale acceptatie en discriminatie op Curaçao], rapòrt di CBS Kòrsou</ref>
Den tur dos enkuesta, e pregunta sentral tabata: "Ken ta un ‘Yu di Kòrsou’?", dirigí na e persepshon di poblashon riba e kriterianan ku ta definí e identidat aki.<ref>[https://cuatro.sim-cdn.nl/cbscuracao/uploads/02072026%20-%20komunikado%20CBS%20publikashon%20nobo%20-%20Nationale%20identiteit%20op%20Cura%C3%A7ao.pdf?cb=UEwiBoYZ CBS Kòrsou ta lansa publikashon tokante identidat nashonal, aseptashon sosial i diskriminashon na Kòrsou riba su wepsait.], Ofisina Sentral di Statistik (CBS) (1 di yüli 2026)</ref>
E resultadonan ta indiká ku identidat nashonal na Kòrsou ta basá riba un kombinashon di faktornan, manera orígen (nasementu), idioma i kultura i partisipashon den sosiedat.
{| class="wikitable"
! Kriterio
! 2015 !! 2025
|-
| Nasementu na Kòrsou || 80,9% ||76,4%
|-
| Papiamentu papia || 81,1% || 71,5%
|-
| Yu di migrante nasé i lantá na Kòrsou || 84,0% || 77,1%
|-
| Persona ku ta kontribuí na sosiedat || 62,8% || —
|-
| Migrante ku >15 aña na Kòrsou || 54,9% || 45,2%
|}
E resultadonan ta mustra ku e konsepto "Yu di Kòrsou" ta dinámiko i evolushonando. Ademas e mesun enkuesta ta mustra ku aseptashon sosial di diversidat étniko i religioso na Kòrsou a oumentá durante e último dies aña.<ref>[https://nu.cw/2026/07/01/cbs-meer-acceptatie-voor-diversiteit-geboorte-en-papiaments-blijven-bepalend-voor-yu-di-korsou/ CBS: meer acceptatie voor diversiteit, geboorte en Papiaments blijven bepalend voor "yu di Kòrsou"], nu.cw (1 di yüli 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260702/curacao-meer-tolerant Curacao meer tolerant], [[Antilliaans Dagblad]] (2 di yüli 2026)</ref>
== Diáspora ==
=== Yu di Kòrsou na Hulanda ===
Na Hulanda tin mas o ménos 140.000 kurasoleño residensiá, hopi di nan a yega den añanan 1970 i 1980 pa buska mihó oportunidat di trabou i enseñansa. Un parti di nan ta di promé generashon migrante, mientras ku otro ta di e di dos generashon, nasé na Hulanda mes, pero ku rais na Kòrsou.
{| class="wikitable infobox"
|+Diáspora di Kòrsou <small>(2026)</small><ref name=krs/>
|-
!colspan="2"|{{NLD}}
|align=right|151.258
|-
! colspan="3"|Provinsia
|-
!colspan="2"|[[Groningen]]
|align=right|5.996
|-
!colspan="2"|[[Sùit-Holland]]
|align=right|65.548
|-
|[[Rotterdam]]||align=right|23.697
|-
| [[Den Haag]]||align=right|10.810
|-
!colspan="2"|[[Nort-Holland]]
|align=right|22.033
|-
|[[Amsterdam]]||align=right|9.482
|-
!colspan="2"|Nort-Brabant
|align=right|16.016
|-
| [[Tilburg]]||align=right|4.406
|-
!colspan="2"|Gelderland
|align=right|9.604
|-
!colspan="2"|Utrecht
|align=right|7.665
|-
!colspan="2"|Flevoland
|align=right|7.225
|-
|[[Almere]]||align=right|4.744
|-
!colspan="2"|Limburg
|align=right|5.424
|}
E komunidat kurasoleño ta masha visibel den siudatnan grandi manera:
* [[Rotterdam]] – ku serka di 24.000 kurasoleño, e ta e siudat ku e komunidat kurasoleño mas grandi.
* [[Amsterdam]], [[Den Haag]], [[Tilburg]] i [[Almere]]<ref name=krs>{{Cite web|url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85458NED/table?ts=1739733575323|title=Bevolking; herkomstland, geboorteland, leeftijd, regio, 1 januari|website=opendata.cbs.nl}}</ref> tambe ta pertenesé na e 22 ''Antillengemeente'' (munisipio antiano), unda tin un proporshon altu di antiano ta biba.<ref name=":0"/>
Na Hulanda, ta referí tambe regularmente na e yu di Kòrsou komo "[[antiano]]", un término ku ta derivá di e eks-país [[Antias Hulandes]] (1936–2010). E término ta inkluí migrante i desendientenan for di Kòrsou, [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. Riba 1 di yanüari 2021, Hulanda a registrá 171.413 persona ku origen antiano, di kua e gran mayoria ta di Kòrsou.
E komunidat [[diáspora]] di Kòrsou na Hulanda ta kontribuí fuertemente den ramonan di deporte, arte, polítika i kultura popular. Ehèmpel di yu di Kòrsou ku a bira hopi konosí (''bekende Nederlander'') ta:
* [[Jandino Asporaat]] – aktor, komediante i presentadó di televishon.
* [[Churandy Martina]] – atléta di sprint, ku a representá Hulanda den Olimpiada.
* [[Tania Kross]] – mezzo-soprano internashonalmente rekonosí.
== Mira tambe ==
* [[Lista di yu di Kòrsou konosí]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =69606518|titulo=Curaçaoënaars}}
{{References}}
}}
[[Kategoria:Kòrsou]]
502m7q1x2keucwa77rgf9vnr5bwrmar
195691
195690
2026-07-03T08:55:15Z
Caribiana
8320
/* Identidat nashonal */
195691
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox pueblo
| variante = c
| pobl_total = Ca.300,000
| region = {{CUW}}
| poblacion = 155 mil<ref>"[https://allecijfers.nl/land/curacao/]". ''AlleCijfers''. Konsultá 15 di yüli 2025</ref>
| region2 = {{NED}}
| poblacion2 = 151 mil<ref>"[https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/85458NED/table?dl=D771E]". ''Opendata''. Konsultá 15 di yüli 2025</ref>
| idiomanan_ofisial = [[Papiamentu]], [[hulandes]]
| religion = [[Kristianismo]]
| grupo =
}}
'''Yu di Kòrsou''' òf '''kurasoleño''' ta un habitante di e isla di [[Kòrsou]], persona nativo di e isla, of persona ku tin desendensia di Kòrsou. Kòrsou ta un pais konstituyente dentro di [[Reino Hulandes]] i su habitantenan ta poseé nashonalidat [[Hulanda|hulandes]].
==Definishon hurídiko ==
Un definishon hurídiko i mas estrikto di Yu di Kòrsou ta basá riba e Ordenansa di Atmision i Deportashon (Landsverordening Toelating en Uitzetting, LTU) di Kòrsou, ku ta establesé regla pa atmishon i deportashon di stranhero, inklusivo e reglanan pa permiso di estadia. Segun e ordenansa aki, e Yu di Kòrsou ta eksklui ''van rechtswege'' (di manera outomátiko) for di e ordenansa i ta wòrdu deskribi komo:<ref>[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/07/Landsverordening_Toelating_en_Uitzetting.pdf Landsverordening Toelating en Uitzetting]</ref>
# persona di nashonalidat hulandes ku a nase na Kòrsou
# persona di nashonalidat hulandes ku a nase na Aruba promé ku 1 di yanüari 1986, i ku tabata residensiá na Antias Hulandes dia 1 di yanüari 1986, i na Kòrsou promé ku 10 di òktober 2010;
# persona di nashonalidat hulandes ku a nase na Boneiru, Saba, St. Eustatius, òf Sint Maarten promé ku 1 di òktober 2010, i ku tabata residensiá na Kòrsou riba 1 di òktober 2010;
# yu di e personanan di nashonalidat hulandes menshoná bou di 1, 2, i 3.
Den práktika, personanan di nashonalidat hulandes ku a biba na Kòrsou kontinuamente pa mas ku 13 aña tambe ta wòrdu tratá komo yu di Kòrsou den sentido di e LTU. Bou di e grupo aki ta kai, entre otro, personanan naturalisá hulandes ku origen di, por ehèmpel, [[Repúblika Dominikano]], [[Haiti]] òf [[China]].<ref>Jeff Sybesma, [https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2021/08/14/opinie-wie-is-yu-di-korsou/ Wie is Yu di Kòrsou?], dossierkoninkrijksrelaties.nl (14 di ougùstus 2021)</ref>
== Demografia i idioma ==
Kòrsou tin un [[poblashon]] di mas o ménos 150.000 habitante, di kua e mayoría ta biba den e [[kapital]] [[Willemstad]] i den e parti sentral di e isla. Aproksimadamente mitar di e kurasoleñonan ta biba pafor di e isla, prinsipalmente na [[Hulanda]].<ref name=":0">{{Citeer web |url = https://canoncuracao.cw/46-het-leven-van-curacaoenaars-in-de-diaspora/| titel= Het leven van Curaçaoënaars in de diaspora |bezochtdatum=2025-07-15| taal = nl}}</ref>
E tres [[idioma]] prinsipal papiá riba e isla ta:
* [[Papiamentu]] – [[idioma krioyo]], ku ta sirbi komo idioma nashonal i [[idioma ofisial|ofisial]].
* [[Hulandes]] – idioma ofisial usá mas tantu den gobièrnu, legislashon i den enseñansa.
* [[Ingles]] – usá tambe den turismo, enseñansa, komersio i komunikashon internashonal.
Pa loke ta trata [[religion]], e gran mayoría di e poblashon ta [[Kristianismo|kristian]] (± 90%), mientras ku un 6% no tin religion i serka di 2% ta [[Hinduismo|hindu]].<ref>{{Citeer web |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/curacao/| titel= Central America and Caribeean: Curaçao |bezochtdatum=15 juli 2025 | taal = en}}</ref>
== Identidat nashonal ==
E konsepto di "Yu di Kòrsou" no ta únikamente hurídiko, sino tambe sosial i kultural. E interpretashon di kiko ta forma parti di e identidat aki a wòrdu investigá dor di CBS Kòrsou den e Enkuesta di Koheshon Sosial 2015 i e Enkuesta Sosial 2025.<ref>[https://www.cbs.cw/nationale-identiteit-op-Curacao Nationale identiteit, sociale acceptatie en discriminatie op Curaçao], rapòrt di CBS Kòrsou</ref>
Den tur dos enkuesta, e pregunta sentral tabata: "Ken ta un ‘Yu di Kòrsou’?", dirigí na e persepshon di poblashon riba e kriterianan ku ta definí e identidat aki.<ref>[https://cuatro.sim-cdn.nl/cbscuracao/uploads/02072026%20-%20komunikado%20CBS%20publikashon%20nobo%20-%20Nationale%20identiteit%20op%20Cura%C3%A7ao.pdf?cb=UEwiBoYZ CBS Kòrsou ta lansa publikashon tokante identidat nashonal, aseptashon sosial i diskriminashon na Kòrsou riba su wepsait.], Ofisina Sentral di Statistik (CBS) (1 di yüli 2026)</ref>
E resultadonan ta indiká ku identidat nashonal na Kòrsou ta basá riba un kombinashon di faktornan, manera orígen (nasementu), idioma i kultura i partisipashon den sosiedat.
{| class="wikitable"
! Kriterio
! 2015 !! 2025
|-
| Nasementu na Kòrsou || 80,9% ||76,4%
|-
| Papiamentu papia || 81,1% || 71,5%
|-
| Yu di migrante nasé i lantá na Kòrsou || 84,0% || 77,1%
|-
| Persona ku ta kontribuí na sosiedat || 62,8% || 55,0%
|-
| Migrante ku >15 aña na Kòrsou || 54,9% || 45,2%
|}
E resultadonan ta mustra ku e konsepto "Yu di Kòrsou" ta dinámiko i evolushonando. Ademas e mesun enkuesta ta mustra ku aseptashon sosial di diversidat étniko i religioso na Kòrsou a oumentá durante e último dies aña.<ref>[https://nu.cw/2026/07/01/cbs-meer-acceptatie-voor-diversiteit-geboorte-en-papiaments-blijven-bepalend-voor-yu-di-korsou/ CBS: meer acceptatie voor diversiteit, geboorte en Papiaments blijven bepalend voor "yu di Kòrsou"], nu.cw (1 di yüli 2026)</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/20260702/curacao-meer-tolerant Curacao meer tolerant], [[Antilliaans Dagblad]] (2 di yüli 2026)</ref>
== Diáspora ==
=== Yu di Kòrsou na Hulanda ===
Na Hulanda tin mas o ménos 140.000 kurasoleño residensiá, hopi di nan a yega den añanan 1970 i 1980 pa buska mihó oportunidat di trabou i enseñansa. Un parti di nan ta di promé generashon migrante, mientras ku otro ta di e di dos generashon, nasé na Hulanda mes, pero ku rais na Kòrsou.
{| class="wikitable infobox"
|+Diáspora di Kòrsou <small>(2026)</small><ref name=krs/>
|-
!colspan="2"|{{NLD}}
|align=right|151.258
|-
! colspan="3"|Provinsia
|-
!colspan="2"|[[Groningen]]
|align=right|5.996
|-
!colspan="2"|[[Sùit-Holland]]
|align=right|65.548
|-
|[[Rotterdam]]||align=right|23.697
|-
| [[Den Haag]]||align=right|10.810
|-
!colspan="2"|[[Nort-Holland]]
|align=right|22.033
|-
|[[Amsterdam]]||align=right|9.482
|-
!colspan="2"|Nort-Brabant
|align=right|16.016
|-
| [[Tilburg]]||align=right|4.406
|-
!colspan="2"|Gelderland
|align=right|9.604
|-
!colspan="2"|Utrecht
|align=right|7.665
|-
!colspan="2"|Flevoland
|align=right|7.225
|-
|[[Almere]]||align=right|4.744
|-
!colspan="2"|Limburg
|align=right|5.424
|}
E komunidat kurasoleño ta masha visibel den siudatnan grandi manera:
* [[Rotterdam]] – ku serka di 24.000 kurasoleño, e ta e siudat ku e komunidat kurasoleño mas grandi.
* [[Amsterdam]], [[Den Haag]], [[Tilburg]] i [[Almere]]<ref name=krs>{{Cite web|url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/85458NED/table?ts=1739733575323|title=Bevolking; herkomstland, geboorteland, leeftijd, regio, 1 januari|website=opendata.cbs.nl}}</ref> tambe ta pertenesé na e 22 ''Antillengemeente'' (munisipio antiano), unda tin un proporshon altu di antiano ta biba.<ref name=":0"/>
Na Hulanda, ta referí tambe regularmente na e yu di Kòrsou komo "[[antiano]]", un término ku ta derivá di e eks-país [[Antias Hulandes]] (1936–2010). E término ta inkluí migrante i desendientenan for di Kòrsou, [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. Riba 1 di yanüari 2021, Hulanda a registrá 171.413 persona ku origen antiano, di kua e gran mayoria ta di Kòrsou.
E komunidat [[diáspora]] di Kòrsou na Hulanda ta kontribuí fuertemente den ramonan di deporte, arte, polítika i kultura popular. Ehèmpel di yu di Kòrsou ku a bira hopi konosí (''bekende Nederlander'') ta:
* [[Jandino Asporaat]] – aktor, komediante i presentadó di televishon.
* [[Churandy Martina]] – atléta di sprint, ku a representá Hulanda den Olimpiada.
* [[Tania Kross]] – mezzo-soprano internashonalmente rekonosí.
== Mira tambe ==
* [[Lista di yu di Kòrsou konosí]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =69606518|titulo=Curaçaoënaars}}
{{References}}
}}
[[Kategoria:Kòrsou]]
ap228kuxoogqcb9p1f73eaiikpg2d58
Kas di Kòrsou
0
13259
195713
184350
2026-07-03T10:56:54Z
Caribiana
8320
195713
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox organisacion | variante = c
| tipo = Unidat gubernamental
| nomber = Gabinete di Minister Plenipotensiario di Kòrsou
| abrevia = Kas di Kòrsou, KGMC
| logo =
| imagen = Den Haag - Prinsegracht 63.JPG
| stop_imagen =
| descripcion = Sede di Kas di Kòrsou den e edifisio monumental na Prinsegracht 63, [[Den Haag]]
| leyenda =
| funda = 2010
| funda_na = [[Den Haag]]
| origina_di = Gabinete di Minister plenipotensiario di Antias Hulandes ("Antillenhuis")
| fusion_di =
| fundado =
| termina =
| obhetivo = Representashon ofisial di gobièrnu di [[Kòrsou]] na [[Hulanda]]
| sede = Prinsegracht 63-65, 2512 EX Den Haag
| pais = {{NLD}}
| parameter = Minister Plenipotensiario
| parameter_info = Sidney Justiana
| parameter2 = Direktor
| parameter_info2 = Xavier Prins
| website = https://kgmc.nl/
}}
'''Kas di Kòrsou''' of '''Curaçaohuis''', ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Kòrsou''', KGMC, ta e representashon ofisial di gobièrnu di [[Kòrsou]] na [[Hulanda]], konforme [[Statuut pa Reino Hulandes]]. E [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] tin liderazgo general i ta wòrdu asistí pa un direktor y diferente hefe di departamentu.
==Historia==
Entre 1955 i 2010, Kòrsou, komo parti di pais [[Antias Hulandes]], tabata wòrdu representá na Hulanda dor di [[Antillenhuis|Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes]], mihó konosi komo ''Antillenhuis''. E gabinete tabata situá na Badhuisweg 173 na Den Haag. Ku e disolushon di Antias Hulandes dia [[10 di òktober]] [[2010]], e islanan konstituyente a disidí di separá i e funshonnan di minister plenipotensiario i di Antillenhuis a keda abolí. Na mes momentu ei, Kòrsou a instalá un propio minister plenipotensiario, ku sede den e mesun edifisio na Badhuisweg. E promé minister plenipotensiario di Kòrsou tabata [[Sheldry Osepa]].
Na 2014, KGMC a sali for di esaki i, despues di un lokalidat temporal, a muda na 2015 pa dos edifisio monumental den sentro di [[Den Haag]], Prinsengracht 63-65.<ref name="jaarverslag2020">[https://www.kgmc.cw/wp-content/uploads/2021/06/Jaarverslag-Kas-di-Korsou-2020.pdf Jaarverslag 2020 - Kas di Kòrsou]</ref>
Na 2025, a habri e promé biblioteka di Kòrsou den su edifisio, kual a haña e nòmber ''Biblioteka Diana Lebacs''.<ref>[https://nu.cw/2025/01/28/curacaohuis-in-den-haag-opent-bibliotheek-ter-ere-van-diana-lebacs/ Curaçaohuis in Den Haag opent bibliotheek ter ere van Diana Lebacs], curacao.nu (28 di yanüari 2025)</ref>
Na febrüari 2026 [[Gilmar Pisas|promè minister Pisas]] a anunsiá un reorganisashon di e representashon na Kas di Kòrsou. Esaki en konekshon ku un situashon interno tenso na KGMC, kual a dura varios luna enserando, entre otro, akusashonnan kontra di [[Carlson Manuel]] i su retiro na yanüari 2026.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/36578 G abinete Pisas di Corsou a prohibi director di Cas di Corsou entrada], NoticiaCla (3 di mart 2026)</ref>
== Responsabilidatnan ==
Gabinete di Minister Plenipotensiario di Kòrsou ta representá interesnan di Kòrsou na Hulanda i den [[Union Oropeo]]; ta duna informashon aktualisá tokante Kòrsou; ta ofresé servisio i ta sostené stakeholdernan relashoná ku Kòrsou; ta sostené aktividatnan kultural i promové un imágen positivo di e isla. E tambe ta sirbi komo punto di kontakto na Hulanda pa konseho di minister y diferente ministerio i instansia gubernamental na Kòrsou.
E organisashon ta konsistí di e siguiente departamentu:
* Asuntunan General i Hurídiko - ta duna sosten riba tereno hurídiko i polítika di maneho
* Komunikashon i Informashon - ta encarga ku komunikadonan públiko i aktvidatnan di promoshon
* Rekrutamentu i Selekshon - ta duna informashon tokante posishonnan di trabou den sektor públiko na Kòrsou.
== Funshonnan klave ==
=== Minister Plenipotensiario di Kòrsou ===
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Kòrsou]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Kòrsou na Den Haag, sede di gobièrnu di Hulanda. E ta forma parti di [[Konseho di Minister di Reino]], pero no ta forma parti di Konseho di Minister di Kòrsou. Esaki ta debí ku e no ta un 'minister den sentido estrikto'; e no ta responsabel na [[Parlamento di Kòrsou]], sino ta raportá direktamente na e minister di Asuntunan General di Kòrsou, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
=== Direktor di KGMC ===
E direktor di KGMC tin un ròl di liderazgo den seno di Kas di Kòrsou i ta responsabel pa operashonnan diario komo pa maneho di personal. E ta sostené e minister plenipotensiario den su funshon i ta perkurá pa ehekushon di e maneho interno.
For di òktober 2022, Xavier Prens ta sirbi komo direktor di KGMC.<ref name="jaarverslag2022">[https://www.kgmc.cw/wp-content/uploads/2023/06/Jaarverslag-Kas-di-Korsou-2022.pdf Jaarverslag Kas di Kòrsou 2022 – KGMC]</ref> Durante su ousensia pa motibu di malesa Martha Semil a fungi komo remplasante di 18 di ougùstus 2025 te 1 di mart 2026.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws/curacao/31604-nieuwe-waarnemend-directeur-curacaohuis-aan-de-slag?lang=en Nieuwe waarnemend directeur Curaçaohuis aan de slag], [[Antilliaans Dagblad]] (25 di ougustus 2025)</ref><ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2026/03/03/chaos-curacaohuis-compleet-nu-ook-directeur-op-straat-gezet/ Chaos Curacaohuis compleet: nu ook directeur op straat gezet], dosserskoninkrijksrelaties.nl (3 di mart 2026)</ref>
== Karibe Hulandes ==
[[Aruba]] (desde 1986) i [[Sint Maarten]] (desde 2011) tambe tin su propio minister plenipotensiario ku un gabinete na Den Haag, ku meskos ku Kòrsou ta forma parti di Konseho di Minister di Reino. E tres representashon ta sirbi den kapasidat similar, kada uno representando su respektivo pais na nivel di Reino. E diferensia prinsipal ta relashoná ku estilo i enfoke di kada gabinete, dependiendo di e tamaño di e pais insular, su diaspora na Hulanda, i su prioridatnan diplomátiko.
== Mira tambe ==
* [[Antillenhuis]]
* [[Arubahuis]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Kòrsou]]
[[Kategoria:Gobièrnu]]
l12dieju6ln2z7g4oiiv5d5u4rly0qu
Usuario:Caribiana/klatblòk
2
14487
195614
194935
2026-07-02T18:23:14Z
Caribiana
8320
195614
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
* [[Afroarubano]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
==Checklist pa finalisa un texto ==
* no ta usa e forma plural "nan" ora pluralidad ta evidente caba for di e contexto; ehempel - "dos cas", "hopi hende" of "presente tabata atleta, entrenador y dverbo cu no
conoce e ‘ta’ nan dilanti pa indica presente. Un di nan ta e verbo ‘tin’ (manera tambe
‘sa(bi)’, ‘por’, ‘gusta’, ‘mester’, ‘conoce’, eirigente".
* e forma "nan": realmente necesario of pluralidad ta evidente caba?
* e forma "cune": no usa cu ne of cun'e
* e frase por wordo formula mas cortico?
* e frase ta sona manera Papiamento natural?
* e a -> e forma corecto ta "el a" y NO "ela" of "e la"
* tin algun verbo cu no conoce ‘ta’ nan dilanti pa indica '''presente'''. Ehempel: ‘tin’, ‘sa(bi)’, ‘por’, ‘gusta’, ‘mester’, ‘conoce’.
---------------
== Lista di subklatblok ==
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Potret cu ta falta]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Aña-Luna-Fecha]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Aviacion]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Certamen di beyesa]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Cuminda - Bebida]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Kladblok]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Kladblok Curacao]]
== Arte y Cultura ==
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Cultura]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Cultura - Carnaval]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Arte - Aruba]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Armando Goedgedrag]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Elvis Tromp]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/John Pandellis]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Gustave Nouel]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Arte - Kòrsou/Boneiru]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Hildward Croes]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Lucila Engels-Boskaljon]]
== Deporte ==
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Deporte - Aruba]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Kamilah Dammers]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Philip Elhage]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Kyra Hoevertsz]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Deporte - Kòrsou/Boneiru]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Deportista di Aña]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Futbol]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Futbolista]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Futbolista/Jani Brokke]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Atleta olimpico]]
== Idioma y literatura ==
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Idioma]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Literatura - Aruba]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Rosabelle (Chuchi) Illes]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Antoine Maduro]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Jossy Tromp (autor)]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Ramon Todd Dandaré]]
== Luga ==
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Luga]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Luga - Aruba]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Canashito]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Lago Colony]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Luga - Kòrsou]]
== Media ==
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Media]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Media - Aruba]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Media - Kòrsou]]
== Monumento y Herencia ==
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Monumento]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Monumento - Aruba]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Monumento - Kòrsou]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Casa Blanca]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Pieter van Stuivenberg]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Jaap Fresco]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Herensia]]
== Musica ==
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Musica - Aruba]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Hildward Croes]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Robert Jeand'or]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Juancho Kock - Chicho Kock]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Musika - Kòrsou/Boneiru]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Gregory Elias]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Beti - Gibi - Dibo Doran]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Chin Behilia]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Edwin Thomasa]]
== Naturalesa ==
* [[Usuario:Caribiana/klatblòk/Fauna]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Cabes grandi]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Chogogo]]
* [[Usuario:Caribiana/klatblòk/Flora]]
== Politica ==
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Politico - Aruba]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Grace Bareño]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Jose Geerman]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Alvin Howell]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Lindoro Kwartsz]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Wem Lampe]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Diederick Mathew]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Mary Wever-Laclé]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Politiko - Kòrsou]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Pedro Atacho]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/William Rufus Plantz]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Politiko - Boneiru]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Politiko - Islariba]]
== Historia ==
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Guera Mundial II]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Religion]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Religion/Persona]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Reginaldus Nooyen]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Gobernacion]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Richard (Hensie) Beaujon]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Harry Barge]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Albert Kikkert]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Bartholomeus van Slobbe]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Templates]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Scouting]]
* [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Empresa]]
# [[Usuario:Caribiana/Sandbox/Spritzer & Fuhrmann]]
----------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2]
Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5]
== Historia ==
{{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}}
Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref>
Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13]
Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a.
Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19]
Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
-----
Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2]
Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am
--------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
Un '''pais constituyente''' of '''nacion constituyente''' ta un subdivision teritorial reconoci como un [[pais]] of nashon no-[[independensia|independiente]] cu ta parti di un entidad mas grandi, particularmente un estado unitario soberano y independiente, cu a wordo otorga [[autonomia]] teritorial como un region autonomo, cu ta resulta den un grado mas grandi òf ménos di gobernacion propio, manera ta e caso, por ehempel, cu Dinamarca of Reino Uni.
Contrariamente, e creacion di un estado federal hopi biaha ta resulta den un union entre estadonan soberano, e tempo ey yama “estadonan federal” of, posiblemente, “estadonan asocia.”
== Lista di pais constituyente ==
=== Finlandia ===
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
* {{ALA|bandera}} '''[[Islanan Åland]]'''
* {{FIN|bandera}} '''[[Finlandia]]'''
Documentonan oficial ta uza e terminonan ''landskap'' ([[Sueko|Sueco]]) y ''maakunta'' ([[Finlandes]]), cu ta nifica “[[provinsia]],” pa referí na Åland, mientras cu e otro “provincianan” ta wordo yama ''lääni'' na ''Finlandes'', cu ta nifica “region.” E forma largo di Åland ta Landskapet Åland (“provinsia di Åland”) na Sueco y Ahvenanmaan maakunta (“provinsia di e Islanan Åland”) na Finlandes.
=== Francia ===
E [[Fransia|Republica Frances]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{FRA|bandera}} '''[[Fransia|Francia]]'''
* [[File:Flag of New Caledonia.svg|25px|border]] New Caledonia New Caledonia;
* Bandera di Polinesia Frances Polinesia Frances.
Na Francia mes ta referi mas tanto na e dos pais constituyente aki como “pais den exterior”[1], mientras e gobierno Frances ta uza e termino “pais di ultramar” (no mester confundí cu paisnan di planificacion teritorial Frances).
Mirando su grado haltu di autonomia, Polinesia Franses ta wòrdu referí na dje komo un “pais di ultramar” pa artíkulo 1 di e Lei Orgániko di 27 di febrüari 2004, ku aktualmente ta goberná e status di e archipiélagonan di Pasífiko aki. E término “provinsia den eksterior”[nesesario pa sitashon] tambe tin bia ta wòrdu usá eroneamente, un término ousente den tekstonan regulatorio òf legislativo franses i polinesio. Sinembargo, ta parse for di e debatenan parlamentario cu a precedé e aprobacion di e ley aki cu e termino aki no tin balor hurídiko i ta puramente nominal. En berdad, legalmente, Polinesia Frances ta keda un colectividad den exterior goberná pa artíkulo 74 di e Constitucion. Conseho Constitucional, den su decicion no. 2004-490 DC di 12 di febrüari 2004, a confirma cu e designashon di “pais di ultramar” no tabatin “ningun efekto legal” (ku eksepshon di e status transitorio spesífiko otorgá na New Caledonia i reconocipa e Constitucion, cu ta organisa dos legislacion paralelo pero independiente, un di derecho comun, e otro di derecho di custumber pa loke ta trata e poder exclusivo di Estado den materia di maneho teritorial y ciudadania).
Na [[Frances]], tin biaha nos ta papia di un “nacion constitutivo”, pero na [[Francia]], e término “nacion” ta referi mas na e Republica cu na un grupo teritorial-kultural; e expresoion “pais constituyente” ta mas apropia e ora ey. “Pais constituyente” ta traduci miho [[idioma]]nan caminda e concepto huririco aki ta wordo uza realmente, manera na Reino Uni. Den caso di [[Polinesia Frances]],
=== Nueva Zelandia ===
E [[Nueva Zelandia|Reino di Nueva Zelandia]] ta consisti di tres pais constituyente:
* [[File:Flag of Cook Islands.svg|25px|border]] [[Islanan Cook]];
* [[File:Flag of Niue.svg|25px|border]] [[Niue]];
* {{NZL|bandera}} '''[[Nueva Zelandia]]'''
E Islanan Cook i Niue ta estadonan den asociacion liber cu Nueva Zelandia. Na ta goberna nan mes, pero ta keda 'de jure' bou di e soberania di e Korona di Nueva Zelandia.
=== Reino di Dinamarca ===
E [[Dinamarka|Reino di Dinamarca]] ta consisti di tres pais constituyente:
* {{DNK|bandera}} '''[[Dinamarka|Dinamarca]]''' ta e pais mas grandi pa poblashon for di e tres paisnan di Reino. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e unico parti original di dje. Su [[kapital|capital]], [[Kopenhagen]], ta situa aki y ta goberna directamente Dinamarca.
* {{GRL|bandera}} '''[[Grunlandia|Groenlandia]]''' ta esun mas grandi den tamaño di e tres pais constituyente. Su capital ta [[Nuuk]], y e ta situa riba e continente di [[Nort Amérika|Nort America]].
* {{FRO|bandera}} '''[[Islanan Faroe]]''' ta esun di mas chikito segun superficie. Su capital ta [[Tórshavn]].
Mescos cu Reino Hulandes e paisnan di Reino di Dinamarca ta altamente autonomo. Dinamarca ta retene podernan pa representacion internacional, husticia, politica monetario y defensa.
=== Reino Hulandes ===
[[Reino Hulandes]] ta consisti di cuater pais constituyente:
* {{NLD|bandera}} '''[[Hulanda]]''' ta e pais mas grandi den Reino pa tamaño y poblacion. E ta comparti su nomber cu Reino pasobra e ta e parti mas bieu y dominante. Su kapital ta [[Amsterdam]], pero mayoria edificio di gobierno ta na [[Den Haag]].
* {{CUW|bandera}} '''[[Kòrsou|Corsou]]''' ta e di dos mas grandi pa poblacion y ta un isla den caribe. Su capital ta [[Willemstad]] y idiomanan oficial ta ingles, hulandes y Papiamento.
* {{ABW|bandera}} '''[[Aruba]]''' ta e di tres mas grandi pa poblacion. Tambe e ta un isla di Karibe, i su kapital ta Oranjestad.
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|20px|border]] '''[[Sint Maarten]]''' ta esun di mas chikitu pa poblashon i tamaño. E ta situá riba mitar di e isla karibense di Saint Martin, e otro mitar ta un teritorio di Fransia. Esei ta nifica cu e frontera di Sint Maarten cu Fransia ta e unico frontera hulandes-franses. Su capital ta [[Philipsburg]].
E paisnan di Reino tur tin gradonan halto di [[autonomia]], cu Hulanda debido ta retene poder solamente pa defensa y relacionnan internacional. Reino Hulandes tin nacionalidad Hulandes. Te cu dia [[10 di òktober|10 di october]] [[2010]], Reino Hulandes tabatin 3 pais constituyente: Hulanda, Aruba y [[Antias Hulandes]]. Prome cu 1975, [[Sürnam|Surinam]] tabata forma parti di Reino Hulandes.
=== Reino Uni ===
* Reino Uni ta un pais soberano forma pa cuater pais konstituyente. Nan ta, den orden di tamaño, Inglatera, Eskosia, Wales y
* {{NIR}} '''[[Nort Irlanda]]'''
Mientras cu tur cuater ta wordo referi na nan hopi biaha como pais, nan ta paisnan tecnicamente constituyente denter di un estado soberano, Reino Uni.[1] Tin biaha nan ta wordo referi na nan tambe como region, provinsia, nacion òf estado chikitu. Sinembargo, e títulonan ei ta problemátiko i sensitivo, partikularmente na Irlanda di Nort.
Even though Scotland, Wales and Northern Ireland have been given their own devolved assemblies, the British government still deals with most national matters and directly administers England.
* England '''[[Inglatera]]''' is the largest and most populous country of the United Kingdom. Unlike the other three, it does not have its own government and is directly administered by the British Parliament, which is mostly made up of English politicians. The capital of England, London, also serves as the UK capital. The British King also primarily lives in England. It united with Wales in 1277 and later united with Scotland in 1707 and Ireland in 1803.
* Scotland '''[[Escosia]]''' is the second largest and second most populous of the four countries. It has representation in the British Parliament and has also Scottish Parliament, located in the capital, Edinburgh. Scotland arguably has the most autonomy out of the four countries. As well as being part of the United Kingdom, Scotland has its own distinct culture and languages.
* Wales Wales is the third largest country by population and size and borders England. The Senedd is the devolved assembly which governs Wales and is in its capital, Cardiff. Like Scotland, Wales has kept its distinct culture and language in its institutions.
* '''[[Irlanda di Nort]]''' is the smallest country by area and population. It has been described by different sources as a country, region or province. Its capital is Belfast, which is the site of the Northern Ireland Assembly.
{{Appendix}}
-------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
---------------
-----------------------
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
'''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]].
== Biografia ==
Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref>
E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]].
Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/>
E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]).
Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber.
Papiamentu
Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997).
Trabou di hóbennan
Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel".
== Honor ==
Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]].
==Literatuur==
* Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999
==Externe link==
* [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu]
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Kòrsou]]
[[:Category:Papiamentista]]
* Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd.
De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref>
* algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990
* president college curatoren UNA - 1979
* Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref>
--------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}}
{{References}}
}}
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
exl8kzbk0nrs30ihel9205dncgx0tn7
Prinses Amaliabrug
0
14678
195682
195380
2026-07-03T08:11:45Z
Caribiana
8320
195682
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox brug|variante=c
| nomber = Prinses Amaliabrug
|imagen = Prinses Amalia brug over the Waaigat.jpg
|descripcion = Prinses Amaliabrug riba [[Waaigat]]
| luga = [[Willemstad]], {{CUW}}
| pais =
| span = [[Waaigat]]
| start = Plaza Mundo Merced (Scharloo)
| fin = [[Marshe Nobo]] (Punda)
| largura = 26
| hanchura = 2
| periodo_const = 2016
| apertura = [[10 di novèmber]] [[2016]]
| funcion_actual = brùg pa peaton
| caminda =
| tipo_brug = [[brùg di subibaha]] (''ophaalbrug'')
| architect =
| material = azobé, betòn, stal
| estilo_arki =
| particularidad = Rekonstrukshon moderno di e brùg históriko: [[Van den Brandhofbrug]] (1883-1928)
}}
'''Prinses Amaliabrug''' ta un [[brùg di subibaha]] (''ophaalbrug'') pa peaton den sentro históriko di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta krusa [[Waaigat]] i ta konektá zonanan di [[Punda]] i [[Skalo]]. E brùg a wòrdu habrí ofisialmente dia [[10 di novèmber]] [[2016]] pa Gobernador [[Lucille George-Wout]] i ta nombrá na honor di [[Prinsesa Amalia|Prinsesa Catharina-Amalia di Hulanda]].
==Deskripshon==
Prinses Amaliabrug a wòrdu prefabriká na Winterswijk, [[Hulanda]] i despues transportá pa Kòrsou pa asamblea final.<ref name="CentrumHout">{{Citeer web |url=https://www.houtindegww.nl/project/amaliabrug/ |titel=Prinses Amaliabrug |bezochtdatum=2026-06-28 |werk=houtindegww.nl |uitgever=Centrum Hout |archiefurl=https://web.archive.org/web/20260114031953/https://www.houtindegww.nl/project/amaliabrug/ |archiefdatum=2026-01-14}}</ref><ref name="Meerdink">{{Citeer web |url=https://www.meerdinkbruggen.nl/projecten/prinses-amalia-brug-curacao/ |titel=Prinses Amaliabrug Curaçao |bezochtdatum=2026-06-28|werk=meerdinkbruggen.nl |uitgever=Meerdink Bruggen |archiefurl=https://web.archive.org/web/20251007022524/https://www.meerdinkbruggen.nl/projecten/prinses-amalia-brug-curacao/ |archiefdatum=2025-10-07}}</ref><ref name="Winterswijk">{{Citeer web |werk=Achterhoek Nieuws Winterswijk |datum=2023-02-03 |titel=Winterswijks ambacht voor Prinses Amalia op Curaçao |bezochtdatum=2026-06-28 |url=https://www.achterhoeknieuwswinterswijk.nl/nieuws/zakelijk/444865/winterswijks-ambacht-voor-prinses-amalia-op-curacao}}</ref>
E struktura ta konsistí di pilánan tubular di stal yená ku betòn, pilánan di betòn, i un dèk di palu sostené riba un konstrukshon di stal.<ref name="Winterswijk"/> Azobé, un tipo di palu tropikal hopi duru i duradero, a wòrdu usá pa e sekshon di palu di e brùg.<ref name="CentrumHout"/><ref name="Winterswijk"/> [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60054122 De 'Van den Brandhofbrug' over het Waaigat Willemstad N. (Nicolaas) van den Brandhof (Gerelateerd).jpg|thumb|left|170px|[[Van den Brandhofbrug]]]]
E diseño ta inspirá riba [[Van den Brandhofbrug]], un brùg di subibaha di 1883, yamá na nòmber di gobernador [[Nicolaas van den Brandhof]].<ref name="Meerdink" /><ref name="ADmei2016">{{Citeer web |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-item/13619-ophaalbrug-bij-waaigat-in-de-maak |titel=Ophaalbrug bij Waaigat in de maak |bezochtdatum=2026-06-13 |datum=2016-05-16 |werk=[[Antilliaans Dagblad]] |archiefurl=https://web.archive.org/web/20260410003443/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-item/13619-ophaalbrug-bij-waaigat-in-de-maak |archiefdatum=2026-04-09}}</ref><ref name="ADnov2016">{{Citeer web |werk=[[Antilliaans Dagblad]] |datum=2016-11-11 |titel=Ophaalbrug officieel geopend |bezochtdatum=2026-06-11 |url=https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/14733-ophaalbrug-officieel-geopend?lang=nl |archiefurl=https://web.archive.org/web/20260612012845/https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/14733-ophaalbrug-officieel-geopend?lang=nl |archiefdatum=2026-06-12}}</ref> E brug históriko aki a wòrdu desmantelá na 1928, poko despues di apertura di [[Koningin Wilhelminabrug]].<ref>{{Citeer web |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644383:mpeg21:p025 |titel=Curaçao eind vorige eeuw |bezochtdatum=2026-04-05 |datum=1991-12-14 |werk=[[Amigoe]] |paginas=9 |via=Delpher.nl}}</ref>
Prinses Amaliabrug tin un largura di 26 meter i un hanchura di 2 meter, i ta aksesibel eksklusivamente pa peaton.<ref name="CentrumHout" /><ref name="Meerdink" /> E ta konektá un área grandi di parker na Scharloo ku [[Marshe Nobo]] na [[Punda]].<ref name="CentrumHout" /><ref name="Meerdink" /><ref name="ADnov2016"/>
Konstrukshon di e brùg a wòrdu enkargá pa Curaçao Ports Authority (CPA), ku tambe ta karga responsabilidat pa su maneho i mantenshon. E proyekto a wòrdu finansiá dor di Ministerio di Asuntunan Ekonómiko di Kòrsou.<ref name="ADmei2016"/><ref name="ADnov2016"/>
Durante e bishita real na Kòrsou na febrüari 2023, Prinsesa Amalia, huntu ku [[Rey Willem-Alexander|Rei Willem-Alexander]] i [[Reina Máxima]], a bishitá e brùg ku ta hiba su nòmber.<ref name="Winterswijk"/><ref>{{Citeer web |werk=caribischnetwerk.ntr.nl |datum=2023-01-28 |titel=Bekijk het programma: De koning, koningin Máxima en prinses Amalia bezoeken de eilanden |uitgever=Ret Karibense - NTR |bezochtdatum=2026-06-09 |url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/28/bekijk-het-programma-de-koning-koningin-maxima-en-prinses-amalia-bezoeken-de-eilanden/ |citaat=De rondgang eindigt op de Prinses Amaliabrug, waar het gezelschap luistert naar de voor de kroonprinses speciaal gecomponeerde ''Wals Amalia''. |archiefurl=https://web.archive.org/web/20230129080201/https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/28/bekijk-het-programma-de-koning-koningin-maxima-en-prinses-amalia-bezoeken-de-eilanden/ |archiefdatum=2023-01-29}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Brùgnan na Willemstad (Kòrsou)|Brùgnan na Willemstad]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Kòrsou]]
[[Kategoria:Brùg]]
sz2w3pue6fp0b1af5qqvgpdaa2cvqrx
Koningin Wilhelminabrug
0
14683
195684
195376
2026-07-03T08:18:00Z
Caribiana
8320
195684
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox brug|variante=c
| nomber = Koningin Wilhelminabrug
|imagen = Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg
|descripcion = Koningin Wilhelminabrug (2018)
| luga = [[Willemstad]], {{CUW}}
| pais =
| span = [[Waaigat]]
| start = Sha Caprileskade
| fin = Koningin Wilhelminastraat
| largura =
| hanchura =
| periodo_const =
| apertura = 2005 (brùg nobo)
| funcion_actual = brùg di tráfiko
| caminda =
| tipo_brug = [[brùg di subibaha]] (''ophaalbrug'')
| architect =
| material = betòn
| estilo_arki =
| particularidad = Replasante pa e brùg históriko: [[Van den Brandhofbrug]] (1883-1928)
}}
'''Koningin Wilhelminabrug''', tambe konosí komo '''Scharloobrug''', ta un brùg ku ta span [[Waaigat]] den sentro históriko di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], konektando e zonanan di [[Punda]] i [[Skarlo]]. E brùg a wòrdu konstruí na 1928 i ta nombrá na honor di [[Wilhelmina di Hulanda|Reina Wilhelmina]].<ref>{{citeer web|titel=Scharioo-brug|werk=[[Amigoe]]|datum=1928-06-09|bezochtdatum=2026-06-29|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281306:mpeg21:p002}}</ref>
==Historia==
Koningin Wilhelminabrug a wòrdu konstruí pa remplasá [[Van den Brandhofbrug]], situá un tiki mas west.<ref>{{Citeer web |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281186:mpeg21:p002 |titel=Verbetering van Handelskade en Waaigat |bezochtdatum=2026-06-17 |datum=1926-02-13 |werk=[[Amigoe]]|via=Delpher.nl}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000195233:mpeg21:p005 |titel=De Handelskade en het Waaigat |bezochtdatum=2026-06-29 |datum=1926-03-11|werk=De Maasbode}}</ref> E brùg anterior aki, un brùg di subibaha ku a habri na 1883, tabata e promé konekshon permanente entre Punda i Scharloo i a wòrdu nombrá pa Gobernador [[Nicolaas van den Brandhof]].<ref name="DELATRY">{{citeer tijdschrift|titel=Oeververbinding in de St. Annabaai in de loop der jaren|auteur=Dr. Ch. de la Try Ellis|tijdschrift=Lux|datum=1944|jaargang=2|bezochtdatum=2026-06-29|via=dbnl.org|url=https://www.dbnl.org/tekst/_lux001194401_01/_lux001194401_01_0033.php }}</ref>
El a wòrdu desmantelá na 1928.[[File:De versierde Koningin Wilhelminabrug in Willemstad, Bestanddeelnr 252-3532.jpg|thumb|left|185px|Brug dekorá na lus na 1955.]]
E brùg nobo tabata originalmente un [[brùg di subibaha]] (''ophaalbrug''). Sinembargo, despues ku e dòknan na Waaigat a keda destruí, e mekanismo di habri a pèrdè su funshon i e brùg a bira un struktura fiho.
Na 2005, e brùg a wòrdu reemplasá kompletamente. E struktura anterior no tabata funshonal mas; e no por habri. Un brùg ku ta habri tabata nesesario pa permití desaroyo di Waaigat komo marina pa barkunan di bela.
E brùg aktual ta un struktura reutilisá ku anteriormente tabata den uzo na Meijel, Hulanda. El a wòrdu doná pa [[Hulanda]] i su rekonstrukshon komo Wilhelminabrug na Kòrsou a wòrdu finansiá pa [[Union Oropeo]].<ref>Jos Pouls, [https://www.medelo.nl/images/files/457-Meijel_en_zijn_kanalen.pdf Meijtel en zijn kanalen], medelo.nl</ref><ref>[https://www.facebook.com/groups/1897709767211858/posts/3838830546433094/ Brug in Meijel nu de Koningin Wilhelminabrug op Curaçao], [[Facebook]]</ref>
== Mira tambe ==
* [[Brùgnan na Willemstad (Kòrsou)|Brùgnan na Willemstad]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Kòrsou]]
[[Kategoria:Brùg]]
4lyt76h1z5hs7ea0h0j5br8v0ef8898
195685
195684
2026-07-03T08:18:27Z
Caribiana
8320
195685
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox brug|variante=c
| nomber = Koningin Wilhelminabrug
|imagen = Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg
|descripcion = Koningin Wilhelminabrug (2018)
| luga = [[Willemstad]], {{CUW}}
| pais =
| span = [[Waaigat]]
| start = Sha Caprileskade
| fin = Koningin Wilhelminastraat
| largura =
| hanchura =
| periodo_const =
| apertura = 2005 (brùg nobo)
| funcion_actual = brùg di tráfiko
| caminda =
| tipo_brug = [[brùg di subibaha]] (''ophaalbrug'')
| architect =
| material = betòn
| estilo_arki =
| particularidad = Replasante pa e brùg históriko: [[Van den Brandhofbrug]] (1883-1928)
}}
'''Koningin Wilhelminabrug''', tambe konosí komo '''Scharloobrug''', ta un brùg ku ta span [[Waaigat]] den sentro históriko di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], konektando e zonanan di [[Punda]] i [[Skarlo]]. E brùg a wòrdu konstruí na [[1928]] i ta nombrá na honor di [[Wilhelmina di Hulanda|Reina Wilhelmina]].<ref>{{citeer web|titel=Scharioo-brug|werk=[[Amigoe]]|datum=1928-06-09|bezochtdatum=2026-06-29|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281306:mpeg21:p002}}</ref>
==Historia==
Koningin Wilhelminabrug a wòrdu konstruí pa remplasá [[Van den Brandhofbrug]], situá un tiki mas west.<ref>{{Citeer web |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281186:mpeg21:p002 |titel=Verbetering van Handelskade en Waaigat |bezochtdatum=2026-06-17 |datum=1926-02-13 |werk=[[Amigoe]]|via=Delpher.nl}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000195233:mpeg21:p005 |titel=De Handelskade en het Waaigat |bezochtdatum=2026-06-29 |datum=1926-03-11|werk=De Maasbode}}</ref> E brùg anterior aki, un brùg di subibaha ku a habri na 1883, tabata e promé konekshon permanente entre Punda i Scharloo i a wòrdu nombrá pa Gobernador [[Nicolaas van den Brandhof]].<ref name="DELATRY">{{citeer tijdschrift|titel=Oeververbinding in de St. Annabaai in de loop der jaren|auteur=Dr. Ch. de la Try Ellis|tijdschrift=Lux|datum=1944|jaargang=2|bezochtdatum=2026-06-29|via=dbnl.org|url=https://www.dbnl.org/tekst/_lux001194401_01/_lux001194401_01_0033.php }}</ref>
El a wòrdu desmantelá na 1928.[[File:De versierde Koningin Wilhelminabrug in Willemstad, Bestanddeelnr 252-3532.jpg|thumb|left|185px|Brug dekorá na lus na 1955.]]
E brùg nobo tabata originalmente un [[brùg di subibaha]] (''ophaalbrug''). Sinembargo, despues ku e dòknan na Waaigat a keda destruí, e mekanismo di habri a pèrdè su funshon i e brùg a bira un struktura fiho.
Na 2005, e brùg a wòrdu reemplasá kompletamente. E struktura anterior no tabata funshonal mas; e no por habri. Un brùg ku ta habri tabata nesesario pa permití desaroyo di Waaigat komo marina pa barkunan di bela.
E brùg aktual ta un struktura reutilisá ku anteriormente tabata den uzo na Meijel, Hulanda. El a wòrdu doná pa [[Hulanda]] i su rekonstrukshon komo Wilhelminabrug na Kòrsou a wòrdu finansiá pa [[Union Oropeo]].<ref>Jos Pouls, [https://www.medelo.nl/images/files/457-Meijel_en_zijn_kanalen.pdf Meijtel en zijn kanalen], medelo.nl</ref><ref>[https://www.facebook.com/groups/1897709767211858/posts/3838830546433094/ Brug in Meijel nu de Koningin Wilhelminabrug op Curaçao], [[Facebook]]</ref>
== Mira tambe ==
* [[Brùgnan na Willemstad (Kòrsou)|Brùgnan na Willemstad]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Kòrsou]]
[[Kategoria:Brùg]]
qenkrq2h972drntszwvy0v57j21eivs
195688
195685
2026-07-03T08:38:41Z
Caribiana
8320
195688
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox brug|variante=c
| nomber = Koningin Wilhelminabrug
|imagen = Kon. Wilhelmina brug over the Waaigat.jpg
|descripcion = Koningin Wilhelminabrug (2018)
| luga = [[Willemstad]], {{CUW}}
| pais =
| span = [[Waaigat]]
| start = Sha Caprileskade
| fin = Koningin Wilhelminastraat
| largura =
| hanchura =
| periodo_const =
| apertura = 2005 (brùg nobo)
| funcion_actual = brùg di tráfiko
| caminda =
| tipo_brug = [[brùg di subibaha]] (''ophaalbrug'')
| architect =
| material = betòn
| estilo_arki =
| particularidad = Replasante pa e brùg históriko: [[Van den Brandhofbrug]] (1883-1928)
}}
'''Koningin Wilhelminabrug''', tambe konosí komo '''Scharloobrug''', ta un brùg ku ta span [[Waaigat]] den sentro históriko di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], konektando e zonanan di [[Punda]] i [[Skalo]]. E brùg a wòrdu konstruí na [[1928]] i ta nombrá na honor di [[Wilhelmina di Hulanda|Reina Wilhelmina]].<ref>{{citeer web|titel=Scharioo-brug|werk=[[Amigoe]]|datum=1928-06-09|bezochtdatum=2026-06-29|via=Delpher.nl|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281306:mpeg21:p002}}</ref>
==Historia==
Koningin Wilhelminabrug a wòrdu konstruí pa remplasá [[Van den Brandhofbrug]], situá un tiki mas west.<ref>{{Citeer web |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281186:mpeg21:p002 |titel=Verbetering van Handelskade en Waaigat |bezochtdatum=2026-06-17 |datum=1926-02-13 |werk=[[Amigoe]]|via=Delpher.nl}}</ref><ref>{{Citeer web |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000195233:mpeg21:p005 |titel=De Handelskade en het Waaigat |bezochtdatum=2026-06-29 |datum=1926-03-11|werk=De Maasbode}}</ref> E brùg anterior aki, un brùg di subibaha ku a habri na 1883, tabata e promé konekshon permanente entre Punda i Skalo i a wòrdu nombrá pa Gobernador [[Nicolaas van den Brandhof]].<ref name="DELATRY">{{citeer tijdschrift|titel=Oeververbinding in de St. Annabaai in de loop der jaren|auteur=Dr. Ch. de la Try Ellis|tijdschrift=Lux|datum=1944|jaargang=2|bezochtdatum=2026-06-29|via=dbnl.org|url=https://www.dbnl.org/tekst/_lux001194401_01/_lux001194401_01_0033.php }}</ref>
El a wòrdu desmantelá na 1928.[[File:De versierde Koningin Wilhelminabrug in Willemstad, Bestanddeelnr 252-3532.jpg|thumb|left|185px|Brug dekorá na lus na 1955.]]
E brùg nobo tabata originalmente un [[brùg di subibaha]] (''ophaalbrug''). Sinembargo, despues ku e dòknan na Waaigat a keda destruí, e mekanismo di habri a pèrdè su funshon i e brùg a bira un struktura fiho.
Na 2005, e brùg a wòrdu reemplasá kompletamente. E struktura anterior no tabata funshonal mas; e no por habri. Un brùg ku ta habri tabata nesesario pa permití desaroyo di Waaigat komo marina pa barkunan di bela.
E brùg aktual ta un struktura reutilisá ku anteriormente tabata den uzo na Meijel, Hulanda. El a wòrdu doná pa [[Hulanda]] i su rekonstrukshon komo Wilhelminabrug na Kòrsou a wòrdu finansiá pa [[Union Oropeo]].<ref>Jos Pouls, [https://www.medelo.nl/images/files/457-Meijel_en_zijn_kanalen.pdf Meijtel en zijn kanalen], medelo.nl</ref><ref>[https://www.facebook.com/groups/1897709767211858/posts/3838830546433094/ Brug in Meijel nu de Koningin Wilhelminabrug op Curaçao], [[Facebook]]</ref>
== Mira tambe ==
* [[Brùgnan na Willemstad (Kòrsou)|Brùgnan na Willemstad]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Kòrsou]]
[[Kategoria:Brùg]]
m8tbkgapwlfesap0ovaznu0ox5d9ptl
Skalo
0
14688
195680
195572
2026-07-03T08:08:30Z
Caribiana
8320
/* Herensia i arkitektura */
195680
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Zona
| nomber = Skalo
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| border = infobox
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| image1 = Curaçao - Mansions in Scharloo (3901003032).jpg
| caption1 = Mansionnan na Scharloo (2000)
| image2 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60054129 De 'Van den Brandhofstraat' in de wijk Scharloo Willemstad N. (Nicolaas) van den Brandhof (Gerelateerd).jpg
| caption2 = Mansionnan na Scharloo (entre 1882 i 1889)
}}
| pais = {{CUW}}
| area = 0,51
| poblacion = 626<ref>[https://curacaodata.cbs.cw/ CBS]</ref>
| censo = 20 di october 2023
| elevacion = ± 10 meter
| tipo_division_adm = Zona
| division_adm = [[Willemstad]]
| tipo_subdivision_adm=
| subdivision_adm =
| zoom = 13
}}
'''Skalo''', ofisialmente '''Scharloo''', ta un zona históriko di [[Willemstad]], [[kapital]] di [[Kòrsou]]. E ta situá panort di [[Waaigat]] i ta konektá ku [[Punda]] via di [[Koningin Wilhelminabrug]], konosí popularmente komo brùg di Skalo. E nòmber “Scharloo” probablemente ta referí na e posishon mas altu di e área.
==Geografia i struktura==
Skalo ta ekstendé for di [[bahia di Santa Ana]] te na Berg Altena, ku [[Pietermaai]] na banda pariba i Punda pasùit separá dor di Waaigat. Huntu ku e zonanan aki, e ta forma parti di e desaroyo urbano históriko rònt di [[Bahia di Santa Ana|bahia di Santa Ana]].<ref>[https://whc.unesco.org/en/list/819/ Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao], unesco.org</ref>
Topográfikamente, e ta okupá tereno relativamente plat na un elevashon promedio di 10 meter riba nivel di laman, ku inklinashonnan sutil ku ta baha den direkshon di e bahia panort.<ref>[https://mapcarta.com/19372192 Scharloo], mapcarta.com</ref>
E zona ta konsistí di kuater bario prinsipal:
* [[Fleur de Marie]]
* Skalo Abou
* Sint Jago
* Zwaan
En total, Skalo tin un área di aproksimadamente 0,51 km² ku un poblashon chikí pero denso.
== Historia ==
===Orígen agríkola (siglo 17–18) ===
E historia di Skalo ta kuminsá despues di 1634, ora [[West Indische Compagnie]] a stimulá agrikultura riba Kòrsou. Plantashi Scharloo tabata un di e promé plantashinan, pero e tereno duru a mustra di no ta adekuá pa agrikultura. Posteriormente, e tereno a wòrdu parselá i bendé.<ref name="NA">{{Citeer web |url=https://www.nationaalarchief.cw/onze-gebouwen |titel=Onze gebouwen |werk=Nationaal Archief |bezochtdatum=}}</ref>
Na 1694, e promé waf a wòrdu establesé i kasnan di palu a kuminsá surgi banda di Waaigat.
===Desaroyo urbano i élitario (siglo 19) ===
Durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]], ora Punda denter di muraya di siudat a bira demasiado chikí, habitantenan, prinsipalmente komersiante hudiu, a muda pa suburbionan manera [[Pietermaai]] i Scharloo.<ref name=:"3">[https://scharlooabou.com/history-scharloo-abou/ History Scharloo Abou], scharlooabou.com</ref><ref>[https://dutchcaribbeanheritage.org/en/information/scharloo/ Scharloo], dutchcaribbeanheritage.org</ref>
Despues di demolishon di e muraya na 1861 i apertura di [[Van den Brandhofbrug]] na 1883, Scharloo a integrá mas ku e siudat. Seguidamente e orkan di 1877, ku a afektá Pietermaai severamente, a pone hopi famia riku muda pa e zona mas altu di Skalo.
Den e periodo aki, Skalo i partikularmente e parti suit banda di Waaigat, Skalo Abou, a desaroyá komo un bario élitario ku mansionnan grandi den estilo neoklásiko, ku fachada dekorá, kolónan vibrante i patio interno.<ref name="NA" /><ref name="Buurt">{{Citeer web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Scharloo_drukker.pdf |titel=Buurtprofiel Scharloo|datum=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|bezochtdatum=2026-06-30}}</ref>
{{multiple image
| total_width = 260
| border =
| perrow = 1/2
| caption_align = center
| header = Muralnan den Skalo| header_align = center
| image1 = Muurschildering door Francis Sling in Scharloo.jpg
| caption1 = ''Three o’ Clock Romance'' di Francis Sling
| image2 = Muurschildering door Sander van Beusekom in Scharloo.jpg
| caption2 = ''Don't give a man a fish, teach him how to fish!'' di Sander van Beusekom
| image3 = Muurschildering 2 door Garick Marchena in Scharloo.jpg
| caption3 = ''More than meets the eye'' di [[Garrick Marchena]]
}}
=== Kaida i revitalisashon ===
For di mitar di [[siglo 20|siglo binti]], Skalo a kuminsá pèrdè su karakter residensial di élite. Hopi di e habitantenan mas riku a muda pa suburbionan moderno di Willemstad, kaminda kondishonnan di bida tabata mas komfortabel.
Komo resultado, hopi di e mansionnan históriko a keda bashí òf a wòrdu adaptá pa uso ménos prestigioso. Mantenshon a baha i e bario a drenta un periodo di deteriorashon físiko i sosial, ku pobresa i kriminalidat ku a bira mas visibel. Ademas, infrastruktura nobo, manera e kaminda di subida pa [[Koningin Julianabrug]], a krea un separashon urbano den e zona.<ref>Michael A. Newton, [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001199001_01/_gid001199001_01_0106.php Architectuur en monumentenzorg], dbnl.org </ref>
Den e añanan 1980, un proseso di restorashon a kuminsá. Organisashonnan manera Monumentenzorg Kòrsou i Stadsherstel Willemstad a kontribuí na rehabilitashon di edifisionan históriko.
Hopi kas a wòrdu restorá i adaptá pa uso moderno, inkluyendo: ofisina, museo, galeria di arte i "boutique hotel".<ref name="Buurt"/>
Inisiativanan moderno manera ''Street Art Skalo'' ta duna e bario un karakter vibrante, ku arte urbano i kreatividat lokal.
==Herensia i arkitektura==
Skalo ta konosí pa su arkitektura neoklásiko i kolonial, ku:
* kasnan grandi di siglo 19
* fachadanan dekorá
* galeria i patio interno
[[File:A.M. Chumaceiro Bulevar 13, curved gable details.png|thumb|left|180px|Kas di Pachi de Sola (2023)]]
Algun di e edifisionan mas bieu ta situá na Van den Brandhofstraat, Werfstraat i [[Scharlooweg]].<ref name="ENCY">[https://web.archive.org/web/20110708213813/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=373&lang= Scharloo], Encyclopedie van Curaçao</ref>
Un edifisio notabel ta "Kas di Pachi de Sola" na A.M.Chumaceiro Bulevar 13 (antes Scharlooweg 150-152), ku ta un [[monumento]] restorá ku detayenan arkitektóniko rikamente elaborá.<ref name="ENCY"/>
Na 1997 (of 1999 den algun fuente), Skalo a wòrdu inkluí komo parti di e Patrimonio Mundial di UNESCO huntu ku e sentro históriko di Willemstad.<ref>{{Citeer web|url=https://news.curacao.com/historische-wijken/ |titel=Historische Wijken|website=Curacao.com|bezochtdatum=3 mei 2021}}</ref> Awe, Skalo ta un di e zonanan históriko mas importante di Willemstad, kombinando su pasado kolonial ku un ròl moderno komo un sentro di arte, kultura i inovashon.
== Sitio di interes ==
* [[Museo Marítimo Kòrsou]], N. van den Brandhofstraat 1
* Museo Yotin Kortá, Scharlooweg 11
* Museo Literario, ku ta situá den [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]], A. Mendez Chumanciero Bulevar 17
* ''Bolo di Batrei'', Scharlooweg 77, sede di [[Archivo Nashonal Kòrsou]], ku un fachada den estilo rokoko i pinturanan di plafòn.
== Literatura ==
* {{citeer boek |auteur=Pauline Pruneti-Winkel |jaar=1990|url= |titel=Scharloo a nineteenth century quarter of Willemstad, Curaçao : historical architecture and its background|via= |uitgever= Edizioni Poligrafico Fiorentino}}
{{Appendix|1=|2=
'''Fuente i referensia'''
{{References}}
'''Link eksterno'''
* {{Citeer web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GKaNFFPIWfg&ab_channel=SmartCapture|titel=A trip to Scharloo Abou|werk=Smart Capture|auteur=|datum=2021 |bezochtdatum=}}
}}
[[Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
27x5bilca0w3v4y8w2m2kyi1lbx0zfn
Kokolishi Lechi
0
14690
195609
195553
2026-07-02T17:19:07Z
Kallmemel
14000
195609
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
|reino=[[Animal|Animalia]]
|troncon=[[Molusko|Mollusca]]
|clase=[[sòldachi|Gastropoda]]
|orden=[[Stylommatophora]]
|famia=[[Succineidae]]
|genero=[[Succinea]]
|c-nomber=''Succinea gyrata''
|autor=J.S. Gibbons
|fecha=1879
}}
'''Kokolishi Lechi''' (''Succinea gyrata'') ta un [[espesie]] di [[sòldachi]] terestre for di [[Famia (biologia)|famia]] Succineidae.<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |url=https://natuurtijdschriften.nl/pub/1026886 |auteur=S.J. van Leeuwen, P.A.J. Bakker& C.M. Neckheim |jaar=2025 |titel=The non-marine molluscs of Bonaire (Mollusca) |tijdschrift= Nederlandse Faunistische Mededelingen |volume=64 |pagina's=345–402}}</ref> ''S. gyrata'' a wòrdu deskribí pa promé bia dor di J.S. Gibbons na 1879.<ref>{{citeer tijdschrift |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/31584853 |titel=Notes on some of the land shells of Curaçao, W. I.; with descriptions of two new species |jaar=1879 |auteur= Gibbons, J.S. |tijdschrift=Journal of Conchology |volume=2 |pagina's=135-137}}</ref>
''S. gyrata'' [[Endemismo|endémiko]] ta okurí na [[Boneiru]], [[Klein Bonaire]], i [[Kòrsou]].<ref name=":0" />
{{Appendix}}
[[Kategoria:sòldachi]]
2f52bpmkybs9cjy2ymzs8nhbzdbmlyh
Neosubulina harterti
0
14696
195613
2026-07-02T17:46:38Z
Kallmemel
14000
Created page with "{{variante|c}} {{taxobox|c |exhibi titulo=cursivo |nomber=''Neosubulina harterti'' |reino=[[Animal|Animalia]] |troncon=[[Molusko|Mollusca]] |clase=[[Sòldachi|Gastropoda]] |orden=[[Stylommatophora]] |famia=[[Subulinidae]] |genero=[[Neosubulina]] |fecha=1898 |autor=E.A. Smith }} '''''Neosubulina harterti''''' ta un espesie di sòldachi terestre. ''N. harterti'' a wòrdu deskribí dor di E.A. Smith na 1898.<ref>http://www.biodiversitylibrary.org/page/32075460</ref> {{Appe..."
195613
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
|exhibi titulo=cursivo
|nomber=''Neosubulina harterti''
|reino=[[Animal|Animalia]]
|troncon=[[Molusko|Mollusca]]
|clase=[[Sòldachi|Gastropoda]]
|orden=[[Stylommatophora]]
|famia=[[Subulinidae]]
|genero=[[Neosubulina]]
|fecha=1898
|autor=E.A. Smith
}}
'''''Neosubulina harterti''''' ta un espesie di sòldachi terestre. ''N. harterti'' a wòrdu deskribí dor di E.A. Smith na 1898.<ref>http://www.biodiversitylibrary.org/page/32075460</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Sòldachi]]
1bq8i9xjhaucf5ijdbj7t1m3znxr47s
195615
195613
2026-07-02T18:39:08Z
Kallmemel
14000
195615
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
|exhibi titulo=cursivo
|nomber=''Neosubulina harterti''
|reino=[[Animal|Animalia]]
|troncon=[[Molusko|Mollusca]]
|clase=[[Sòldachi|Gastropoda]]
|orden=[[Stylommatophora]]
|famia=[[Subulinidae]]
|genero=[[Neosubulina]]
|fecha=1898
|autor=E.A. Smith
}}
'''''Neosubulina harterti''''' ta un [[espesie]] di [[sòldachi]] terestre. ''N. harterti'' a wòrdu deskribí dor di E.A. Smith na 1898.<ref>http://www.biodiversitylibrary.org/page/32075460</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Sòldachi]]
f8rxr63hpibo98l692d7y4xu8ksoqag
195616
195615
2026-07-02T18:41:14Z
Kallmemel
14000
195616
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
|exhibi titulo=cursivo
|nomber=''Neosubulina harterti''
|reino=[[Animal|Animalia]]
|troncon=[[Molusko|Mollusca]]
|clase=[[Sòldachi|Gastropoda]]
|orden=[[Stylommatophora]]
|famia=[[Subulinidae]]
|genero=[[Neosubulina]]
|fecha=1898
|autor=E.A. Smith
}}
'''''Neosubulina harterti''''' ta un [[espesie]] di [[sòldachi]] terestre. ''N. harterti'' a wòrdu deskribí dor di E.A. Smith na 1898.<ref>{{citeer tijdschrift |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/32075460 |titel=On the land-shells of Curaçoa and the neighbouring islands |auteur=Smith, E. A. |jaar=1898 |tijdschrift=Proceedings of the Malacological Society of London |volume=3 |pagina's113-116}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Sòldachi]]
m7touudht28y6kegvz4m4b1wux3bfzi
195617
195616
2026-07-02T18:41:34Z
Kallmemel
14000
195617
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
|exhibi titulo=cursivo
|nomber=''Neosubulina harterti''
|reino=[[Animal|Animalia]]
|troncon=[[Molusko|Mollusca]]
|clase=[[Sòldachi|Gastropoda]]
|orden=[[Stylommatophora]]
|famia=[[Subulinidae]]
|genero=[[Neosubulina]]
|fecha=1898
|autor=E.A. Smith
}}
'''''Neosubulina harterti''''' ta un [[espesie]] di [[sòldachi]] terestre. ''N. harterti'' a wòrdu deskribí dor di E.A. Smith na 1898.<ref>{{citeer tijdschrift |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/32075460 |titel=On the land-shells of Curaçoa and the neighbouring islands |auteur=Smith, E. A. |jaar=1898 |tijdschrift=Proceedings of the Malacological Society of London |volume=3 |pagina's=113-116}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Sòldachi]]
e7zvm0raeheuy5hy7x7shmysan6hyr5
195620
195617
2026-07-02T18:44:21Z
Kallmemel
14000
195620
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
|exhibi titulo=cursivo
|nomber=''Neosubulina harterti''
|reino=[[Animal|Animalia]]
|troncon=[[Molusko|Mollusca]]
|clase=[[Sòldachi|Gastropoda]]
|orden=[[Stylommatophora]]
|famia=[[Subulinidae]]
|genero=[[Neosubulina]]
|fecha=1898
|autor=E.A. Smith
|sinonimo=''Leptinaria harterti''
}}
'''''Neosubulina harterti''''' ta un [[espesie]] di [[sòldachi]] terestre. ''N. harterti'' a wòrdu deskribí dor di E.A. Smith na 1898.<ref>{{citeer tijdschrift |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/32075460 |titel=On the land-shells of Curaçoa and the neighbouring islands |auteur=Smith, E. A. |jaar=1898 |tijdschrift=Proceedings of the Malacological Society of London |volume=3 |pagina's=113-116}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Sòldachi]]
1vf1hwoukb6801062i8h5wkdstddhnq
195621
195620
2026-07-02T18:44:31Z
Kallmemel
14000
195621
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
|exhibi titulo=cursivo
|nomber=''Neosubulina harterti''
|reino=[[Animal|Animalia]]
|troncon=[[Molusko|Mollusca]]
|clase=[[Sòldachi|Gastropoda]]
|orden=[[Stylommatophora]]
|famia=[[Subulinidae]]
|genero=[[Neosubulina]]
|fecha=1898
|autor=E.A. Smith
|sinonimo=*''Leptinaria harterti''
}}
'''''Neosubulina harterti''''' ta un [[espesie]] di [[sòldachi]] terestre. ''N. harterti'' a wòrdu deskribí dor di E.A. Smith na 1898.<ref>{{citeer tijdschrift |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/32075460 |titel=On the land-shells of Curaçoa and the neighbouring islands |auteur=Smith, E. A. |jaar=1898 |tijdschrift=Proceedings of the Malacological Society of London |volume=3 |pagina's=113-116}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Sòldachi]]
ripfhcm0q9if32nkb2mdxf4t51wvs3f
195627
195621
2026-07-02T18:51:38Z
Kallmemel
14000
195627
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
|exhibi titulo=cursivo
|nomber=''Neosubulina harterti''
|reino=[[Animal|Animalia]]
|troncon=[[Molusko|Mollusca]]
|clase=[[Sòldachi|Gastropoda]]
|orden=[[Stylommatophora]]
|famia=[[Subulinidae]]
|genero=[[Neosubulina]]
|fecha=1898
|autor=E.A. Smith
|sinonimo=*''Leptinaria harterti''
}}
'''''Neosubulina harterti''''' ta un [[espesie]] di [[sòldachi]] terestre. ''N. harterti'' a wòrdu deskribí dor di E.A. Smith na 1898.<ref>{{citeer tijdschrift |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/32075460 |titel=On the land-shells of Curaçoa and the neighbouring islands |auteur=Smith, E. A. |jaar=1898 |tijdschrift=Proceedings of the Malacological Society of London |volume=3 |pagina's=113-116}}</ref> E nòmber spesífiko ta nombrá na kolekshonando, Dr. Ernst Hartert.<ref>{{Citeer web|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=1516879|titel=WoRMS - World Register of Marine Species - Out of scope|bezochtdatum=2026-07-02|werk=www.marinespecies.org}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Sòldachi]]
b4myok46f6yf1ez17y23iblwllavi80
195628
195627
2026-07-02T18:52:04Z
Kallmemel
14000
195628
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
|exhibi titulo=cursivo
|nomber=''Neosubulina harterti''
|reino=[[Animal|Animalia]]
|troncon=[[Molusko|Mollusca]]
|clase=[[Sòldachi|Gastropoda]]
|orden=[[Stylommatophora]]
|famia=[[Subulinidae]]
|genero=[[Neosubulina]]
|fecha=1898
|autor=E.A. Smith
|sinonimo=*''Leptinaria harterti''
}}
'''''Neosubulina harterti''''' ta un [[espesie]] di [[sòldachi]] terestre. ''N. harterti'' a wòrdu deskribí dor di E.A. Smith na 1898.<ref>{{citeer tijdschrift |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/32075460 |titel=On the land-shells of Curaçoa and the neighbouring islands |auteur=Smith, E. A. |jaar=1898 |tijdschrift=Proceedings of the Malacological Society of London |volume=3 |pagina's=113-116}}</ref> E nòmber spesífiko ta nombrá na kolekshonandó, Dr. Ernst Hartert.<ref>{{Citeer web|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=1516879|titel=WoRMS - World Register of Marine Species - Out of scope|bezochtdatum=2026-07-02|werk=www.marinespecies.org}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Sòldachi]]
janfvxozygnp3gsfpc6bmi9dgeai5nq
195630
195628
2026-07-02T18:55:26Z
Kallmemel
14000
195630
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
|exhibi titulo=cursivo
|nomber=''Neosubulina harterti''
|reino=[[Animal|Animalia]]
|troncon=[[Molusko|Mollusca]]
|clase=[[Sòldachi|Gastropoda]]
|orden=[[Stylommatophora]]
|famia=[[Subulinidae]]
|genero=[[Neosubulina]]
|fecha=1898
|autor=E.A. Smith
|sinonimo=*''Leptinaria harterti''
}}
'''''Neosubulina harterti''''' ta un [[espesie]] di [[sòldachi]] terestre. ''N. harterti'' a wòrdu deskribí dor di E.A. Smith na 1898.<ref>{{citeer tijdschrift |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/32075460 |titel=On the land-shells of Curaçoa and the neighbouring islands |auteur=Smith, E. A. |jaar=1898 |tijdschrift=Proceedings of the Malacological Society of London |volume=3 |pagina's=113-116}}</ref> E nòmber spesífiko ta nombrá na kolekshonandó, Dr. Ernst Hartert.<ref>{{Citeer web|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=1516879|titel=WoRMS - World Register of Marine Species - Out of scope|bezochtdatum=2026-07-02|werk=www.marinespecies.org}}</ref>
''N. harterti'' endémiko ta solamente okurí na [[Boneiru]] i [[Klein Bonaire]].<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |auteur=S.J. van Leeuwen, P.A.J. Bakker& C.M. Neckheim |titel=The non-marine molluscs of Bonaire (Mollusca) |url=https://natuurtijdschriften.nl/pub/1026886 |tijdschrift=Nederlandse Faunistische Mededelingen |volume=64 |pagina's=345–402 |jaar=2025}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Sòldachi]]
5tltbwyv9jrxv60bldhy2dp6u0o2gyk
195631
195630
2026-07-02T18:55:35Z
Kallmemel
14000
195631
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
|exhibi titulo=cursivo
|nomber=''Neosubulina harterti''
|reino=[[Animal|Animalia]]
|troncon=[[Molusko|Mollusca]]
|clase=[[Sòldachi|Gastropoda]]
|orden=[[Stylommatophora]]
|famia=[[Subulinidae]]
|genero=[[Neosubulina]]
|fecha=1898
|autor=E.A. Smith
|sinonimo=*''Leptinaria harterti''
}}
'''''Neosubulina harterti''''' ta un [[espesie]] di [[sòldachi]] terestre. ''N. harterti'' a wòrdu deskribí dor di E.A. Smith na 1898.<ref>{{citeer tijdschrift |url=http://www.biodiversitylibrary.org/page/32075460 |titel=On the land-shells of Curaçoa and the neighbouring islands |auteur=Smith, E. A. |jaar=1898 |tijdschrift=Proceedings of the Malacological Society of London |volume=3 |pagina's=113-116}}</ref> E nòmber spesífiko ta nombrá na kolekshonandó, Dr. Ernst Hartert.<ref>{{Citeer web|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=1516879|titel=WoRMS - World Register of Marine Species - Out of scope|bezochtdatum=2026-07-02|werk=www.marinespecies.org}}</ref>
''N. harterti'' [[Endemismo|endémiko]] ta solamente okurí na [[Boneiru]] i [[Klein Bonaire]].<ref name=":0">{{Citeer tijdschrift |auteur=S.J. van Leeuwen, P.A.J. Bakker& C.M. Neckheim |titel=The non-marine molluscs of Bonaire (Mollusca) |url=https://natuurtijdschriften.nl/pub/1026886 |tijdschrift=Nederlandse Faunistische Mededelingen |volume=64 |pagina's=345–402 |jaar=2025}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Sòldachi]]
n8v4ikybv8fr6wyswyxo7sf6ygla2q4
Usuario:Caribiana/Sandbox/Casa Blanca
2
14697
195618
2026-07-02T18:42:07Z
Caribiana
8320
Created page with "__NOINDEX__ {{infobox edificio| variante = c | tipo = [[monumento]] | nomber = Casa Blanca | imagen = Roodeweg 42 - 44.png | descripcion = | nomber2 = | localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]] | luga = [[Willemstad]] | adres = | pais = {{CUW}} | fecha_funda = | estilo = | encarga = Carel Maurits Gaerste | architect = | funcion_original = | funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou | propietario = | status monumento = }} '''Casa Blanca''' ("Kas Bla..."
195618
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku", den bok'i pueblo '''Kranshi''') ta e nòmber di un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den zona di [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg i nèt enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref>{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21]] e ta sede di e Registro Sivil, un sekshon di departamento Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na L.B. Smithplein, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na e isla i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di [[Kòrsou]].<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Edifisio ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
{{Appendix}}
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 11-12-1976, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 10-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008</ref>
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
{{Appendix}}
ilwq3nsfs6n7jmhbli90c8hsfvl4sdr
195619
195618
2026-07-02T18:44:07Z
Caribiana
8320
195619
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku", den bok'i pueblo '''Kranshi''') ta e nòmber di un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den zona di [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg i nèt enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref>{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21]] e ta sede di e Registro Sivil, un sekshon di departamento Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na L.B. Smithplein, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na e isla i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di [[Kòrsou]].<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 11-12-1976, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 10-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008</ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Monumento]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
nh4pqdebptku22hsnetuq0pvc3h8dob
195623
195619
2026-07-02T18:46:24Z
Caribiana
8320
195623
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku", den bok'i pueblo '''Kranshi''') ta e nòmber di un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den zona di [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg i nèt enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21]] e ta sede di e Registro Sivil, un sekshon di departamento Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na L.B. Smithplein, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na e isla i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di [[Kòrsou]].<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Monumento protehi]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
amqec1g84i87oy7fn5l1xllpluwsa6x
195624
195623
2026-07-02T18:46:44Z
Caribiana
8320
195624
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku", den bok'i pueblo '''Kranshi''') ta e nòmber di un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den zona di [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg i nèt enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21]] e ta sede di e Registro Sivil, un sekshon di departamento Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na L.B. Smithplein, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na e isla i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di [[Kòrsou]].<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Monumento protegi]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
jwueimxfn9l9sn2fxe156ycvm61lez9
195625
195624
2026-07-02T18:47:25Z
Caribiana
8320
195625
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku", den bok'i pueblo '''Kranshi''') ta e nòmber di un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den zona di [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg i nèt enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21]] e ta sede di e Registro Sivil, un sekshon di departamento Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na L.B. Smithplein, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na e isla i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di [[Kòrsou]].<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
iutzowis5ifv49fxl77rtbp2t5wno8f
195626
195625
2026-07-02T18:48:44Z
Caribiana
8320
195626
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku", den bok'i pueblo '''Kranshi''') ta e nòmber di un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den zona di [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg i nèt enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21]] e ta sede di e Registro Sivil, un sekshon di departamento Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na L.B. Smithplein, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
5zcj5ytnd4dqqgl7fckzpp1ftk3vmxh
195640
195626
2026-07-02T19:27:27Z
Caribiana
8320
195640
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
5h2bpis9kzy9p156ibfw5bz3phmv031
195643
195640
2026-07-02T19:30:59Z
Caribiana
8320
195643
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
i3rv5acwesg436ik7r5f5mihlr3kl4p
195644
195643
2026-07-02T19:36:07Z
Caribiana
8320
195644
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Deskripshon
Casa Blanca ta un gran edifisio monumental di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un persela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan principal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
bxh74u71kt476v2qud5l7mmzsyrhvdh
195645
195644
2026-07-02T19:50:09Z
Caribiana
8320
195645
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil i, mas amplamente, na e lugá kaminda e institushon aki ta(bata) ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra hulandes ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”.
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, pa despues bira
un término general pa Registro Sivil.
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] - edifisio Pachi de Sola na
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”. Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
nxwobbg53f878tdnkjay9k6gpmgo86p
195646
195645
2026-07-02T19:55:08Z
Caribiana
8320
/* Evolushon di signifikado */
195646
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil i, mas amplamente, na e lugá kaminda e institushon aki ta(bata) ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra hulandes ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”.
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, pa despues bira
un término general pa Registro Sivil.
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] den añanan 1970 - edifisio Pachi de Sola na
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”. Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
nwrrzuqs5x1zblm7svttw1hme93rm1x
195648
195646
2026-07-02T19:57:22Z
Caribiana
8320
195648
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil i, mas amplamente, na e lugá kaminda e institushon aki ta(bata) ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra hulandes ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”.
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, pa despues bira
un término general pa Registro Sivil.
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] den añanan 1970 - edifisio "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”. Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
95153q7743f9pkig86i55s6czeha09m
195649
195648
2026-07-02T20:01:39Z
Caribiana
8320
195649
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil i, mas amplamente, na e lugá kaminda e institushon aki ta(bata) ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra hulandes ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”.
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, pa despues bira
un término general pa Registro Sivil.
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] den añanan 1970 - edifisio "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152/A.M.Chumaceiro Bulevar 13 ??
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Curacaostraat, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”. Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
nq5913bzhssef1ilw88u73uxbi6tck9
195650
195649
2026-07-02T20:02:44Z
Caribiana
8320
195650
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil i, mas amplamente, na e lugá kaminda e institushon aki ta(bata) ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra hulandes ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”.
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, pa despues bira
un término general pa Registro Sivil.
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] den añanan 1970 - edifisio "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152/A.M.Chumaceiro Bulevar 13 ??
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Curacaostraat, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
n7sxxd5ce2ztoqj4rzxzrjcjbxqfb8v
195651
195650
2026-07-02T20:06:30Z
Caribiana
8320
195651
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil i, mas amplamente, na e lugá kaminda e institushon aki ta(bata) ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra hulandes ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”.
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, pa despues bira
un término general pa Registro Sivil.
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] den añanan 1970 - edifisio "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152/A.M.Chumaceiro Bulevar 13 ??
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
79olk8qtx3cbain0xn907jx8cdlub0l
195652
195651
2026-07-02T20:08:21Z
Caribiana
8320
195652
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”.
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, pa despues bira
un término general pa Registro Sivil.
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] den añanan 1970 - edifisio "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152/A.M.Chumaceiro Bulevar 13 ??
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
baoczz2407lp42btqvpwegi0vshp07v
195654
195652
2026-07-02T20:26:16Z
Caribiana
8320
195654
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”.
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, pa despues bira
un término general pa Registro Sivil.
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] den añanan 1970 - edifisio "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152/A.M.Chumaceiro Bulevar 13 ??
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
1gbaeqrdau88vlby6ateq1bujl5zw9p
195655
195654
2026-07-02T20:38:53Z
Caribiana
8320
195655
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, pa despues bira
un término general pa Registro Sivil.
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] den añanan 1970 - edifisio "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152/A.M.Chumaceiro Bulevar 13 ??
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
rxxqpnvtncsqp3011m578122n3qn0ds
195656
195655
2026-07-02T20:45:56Z
Caribiana
8320
195656
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, pa despues bira
un término general pa Registro Sivil.
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
dtj40ra0qtgc2uayukaiiw2htpdarfy
195657
195656
2026-07-02T20:47:34Z
Caribiana
8320
195657
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, pa despues bira
un término general pa Registro Sivil.
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
8wi28g4c27d3trfo28ymv82iil6h7hz
195658
195657
2026-07-02T20:54:11Z
Caribiana
8320
195658
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, pa despues bira
un término general pa Registro Sivil.
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
orgyhnk8w3my3byhudgeczovhhh0i3i
195659
195658
2026-07-02T21:09:01Z
Caribiana
8320
/* Evolushon di signifikado */
195659
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
r4b6xqk29j8iz0j6vgmgi2nz86yhr38
195660
195659
2026-07-02T21:09:32Z
Caribiana
8320
/* Evolushon di signifikado */
195660
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
7txvbewv09cqan0eu8asvttpeb220np
195661
195660
2026-07-02T21:12:14Z
Caribiana
8320
/* Orígen */
195661
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu. For di ananan 1920 esaki tabata tuma luga na Curacaostraat 50, Otrobanda.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
6mkqj0ty87bwwlpu166zh72f0tm5cg5
195662
195661
2026-07-02T21:25:18Z
Caribiana
8320
195662
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu. For di ananan 1920 esaki tabata tuma luga na Curacaostraat 50, Otrobanda.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
e959p93bw777mfbn9y1oea4fvg8bdnr
195663
195662
2026-07-02T21:30:17Z
Caribiana
8320
195663
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ta inklui servisio tokante registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu. For di ananan 1920 esaki tabata tuma luga na Curacaostraat 50, Otrobanda.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
09nw0hvjks3foket3089pjizbhkdsbe
195664
195663
2026-07-02T21:31:31Z
Caribiana
8320
195664
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ta enserá servisionan tokante registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu. For di ananan 1920 esaki tabata tuma luga na Curacaostraat 50, Otrobanda.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
7c6ewvgbo3hqc7bp9onfo30jm08y14q
195665
195664
2026-07-02T21:42:51Z
Caribiana
8320
195665
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu. For di ananan 1920 esaki tabata tuma luga na Curacaostraat 50, Otrobanda.
Den boka di pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario =
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
3ku2d9d4v4ptp52520wr5vcslqik5n8
195666
195665
2026-07-02T22:06:45Z
Caribiana
8320
195666
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu. De club, gevestigd aan de Curaçaostraat 50 in Otrobanda, werd toentertijd ook wel de ‘dameskrans’ genoemd. Zo kreeg het gebouw dus de bijnaam ‘Krans’ ofwel ‘Kranshi’.<ref>[https://www.curacaovoorjou.nl/wonen-op/wetenswaardigheden/kranshi Kranshi, waar komt die naam vandaan?]</ref>
Den bok'i pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
Den e “Historia di Kranshi,” e edifisio bieu riba Curaçaostraat den Otrobanda ta wòrdu menshoná promé. Alrededor di aña 1900, e asosiashon di hende muhé “Eendracht maakt Macht” (Unidat Ta Hasi Forsa) a reuní den e edifisio aki pa trabou di man, i el a bira konosí komo e Kransgebouw (Edifisio di Krans). Ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio aki rònt di 1940, el a haña e nòmber ‘Kranshi’ lihé. E nòmber aki a sigui ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio ‘Pachi de Sola’ na Scharloo na kuminsamentu di añanan 1960. Na 2002, e edifisio ‘Casa Blanca’ restourá na Otrobanda a wòrdu poné den uso: Scharloo a bira ‘Kranch Bieu’ i Otrobanda ‘Kranchi Nobo’.
Pero unda Pietermaai ta pas awor? Na momentu ku Registro Sivil a bandoná e edifisio na Otrobanda na aña 1954, esaki tabata situá na Pietermaai pa algun aña, den e edifisio kaminda awor e ofisina di abogado “Soliana en Bonaparte” ta situá. <ref>https://www.facebook.com/groups/17257577140/posts/10160977243972141/ Geschiedenis van Kranshi], FB</ref>
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario = Stichting Monumentenfonds Curacao
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
rq59oaxnfu4nys9l3s2moqj158ckuk3
195667
195666
2026-07-02T22:08:39Z
Caribiana
8320
/* Evolushon di signifikado */
195667
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu. De club, gevestigd aan de Curaçaostraat 50 in Otrobanda, werd toentertijd ook wel de ‘dameskrans’ genoemd. Zo kreeg het gebouw dus de bijnaam ‘Krans’ ofwel ‘Kranshi’.<ref>[https://www.curacaovoorjou.nl/wonen-op/wetenswaardigheden/kranshi Kranshi, waar komt die naam vandaan?]</ref>
Den bok'i pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
Den e “Historia di Kranshi,” e edifisio bieu riba Curaçaostraat den Otrobanda ta wòrdu menshoná promé. Alrededor di aña 1900, e asosiashon di hende muhé “Eendracht maakt Macht” (Unidat Ta Hasi Forsa) a reuní den e edifisio aki pa trabou di man, i el a bira konosí komo e Kransgebouw (Edifisio di Krans). Ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio aki rònt di 1940, el a haña e nòmber ‘Kranshi’ lihé. E nòmber aki a sigui ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio ‘Pachi de Sola’ na Scharloo na kuminsamentu di añanan 1960. Na 2002, e edifisio ‘Casa Blanca’ restourá na Otrobanda a wòrdu poné den uso: Scharloo a bira ‘Kranch Bieu’ i Otrobanda ‘Kranchi Nobo’.
Pero unda Pietermaai ta pas awor? Na momentu ku Registro Sivil a bandoná e edifisio na Otrobanda na aña 1954, esaki tabata situá na Pietermaai pa algun aña, den e edifisio kaminda awor e ofisina di abogado “Soliana en Bonaparte” ta situá. <ref>https://www.facebook.com/groups/17257577140/posts/10160977243972141/ Geschiedenis van Kranshi], FB</ref>
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa pa Skalo, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente i "Kranshi bieu" na Kas di Pachi de Sola.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario = Stichting Monumentenfonds Curacao
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
2rcp7rlh3zpdh511eogphrvvj5lo9vn
195668
195667
2026-07-02T22:20:23Z
Caribiana
8320
195668
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu. De club, gevestigd aan de Curaçaostraat 50 in Otrobanda, werd toentertijd ook wel de ‘dameskrans’ genoemd. Zo kreeg het gebouw dus de bijnaam ‘Krans’ ofwel ‘Kranshi’.<ref>[https://www.curacaovoorjou.nl/wonen-op/wetenswaardigheden/kranshi Kranshi, waar komt die naam vandaan?]</ref>
Den bok'i pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
Den e “Historia di Kranshi,” e edifisio bieu riba Curaçaostraat den Otrobanda ta wòrdu menshoná promé. Alrededor di aña 1900, e asosiashon di hende muhé “Eendracht maakt Macht” (Unidat Ta Hasi Forsa) a reuní den e edifisio aki pa trabou di man, i el a bira konosí komo e Kransgebouw (Edifisio di Krans). Ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio aki rònt di 1940, el a haña e nòmber ‘Kranshi’ lihé. E nòmber aki a sigui ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio ‘Pachi de Sola’ na Scharloo na kuminsamentu di añanan 1960. Na 2002, e edifisio ‘Casa Blanca’ restourá na Otrobanda a wòrdu poné den uso: Scharloo a bira ‘Kranch Bieu’ i Otrobanda ‘Kranchi Nobo’.
Pero unda Pietermaai ta pas awor? Na momentu ku Registro Sivil a bandoná e edifisio na Otrobanda na aña 1954, esaki tabata situá na Pietermaai pa algun aña, den e edifisio kaminda awor e ofisina di abogado “Soliana en Bonaparte” ta situá. <ref>https://www.facebook.com/groups/17257577140/posts/10160977243972141/ Geschiedenis van Kranshi], FB</ref>
Curaçaostraat 50, un edifisio historiko di 1873, ta konosí awendia komo "Lanthùis Kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa pa Skalo, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente i "Kranshi bieu" na Kas di Pachi de Sola.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario = Stichting Monumentenfonds Curacao
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
p8bc0f1ye7lfffhfc5w1rrq6p65pvne
195669
195668
2026-07-02T22:56:50Z
Caribiana
8320
195669
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu. De club, gevestigd aan de Curaçaostraat 50 in Otrobanda, werd toentertijd ook wel de ‘dameskrans’ genoemd. Zo kreeg het gebouw dus de bijnaam ‘Krans’ ofwel ‘Kranshi’.<ref>[https://www.curacaovoorjou.nl/wonen-op/wetenswaardigheden/kranshi Kranshi, waar komt die naam vandaan?]</ref>
Den bok'i pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
Den e “Historia di Kranshi,” e edifisio bieu riba Curaçaostraat den Otrobanda ta wòrdu menshoná promé. Alrededor di aña 1900, e asosiashon di hende muhé “Eendracht maakt Macht” (Unidat Ta Hasi Forsa) a reuní den e edifisio aki pa trabou di man, i el a bira konosí komo e Kransgebouw (Edifisio di Krans). Ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio aki rònt di 1940, el a haña e nòmber ‘Kranshi’ lihé. E nòmber aki a sigui ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio ‘Pachi de Sola’ na Scharloo na kuminsamentu di añanan 1960. Na 2002, e edifisio ‘Casa Blanca’ restourá na Otrobanda a wòrdu poné den uso: Scharloo a bira ‘Kranch Bieu’ i Otrobanda ‘Kranchi Nobo’.
Pero unda Pietermaai ta pas awor? Na momentu ku Registro Sivil a bandoná e edifisio na Otrobanda na aña 1954, esaki tabata situá na Pietermaai pa algun aña, den e edifisio kaminda awor e ofisina di abogado “Soliana en Bonaparte” ta situá. <ref>https://www.facebook.com/groups/17257577140/posts/10160977243972141/ Geschiedenis van Kranshi], FB</ref>
Curaçaostraat 50, un edifisio historiko di 1873, ta konosí awendia komo "Lanthùis Kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa pa Skalo, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente i "Kranshi bieu" na Kas di Pachi de Sola.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Curacaostraat 50 (Kranshi Bieu)
| imagen =
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres = Curacaostraat 50
| pais = {{CUW}}
}}
'''Curaçaostraat 50'', konosí popularmente komo Kranshi Bieu òf Landhuis Kranshi, ta un edifisio monumental na Willemstad, Kòrsou, situá den Otrobanda. E edifisio ta un di e lugánan mas importante den historia di e término Kranshi, i a funshoná komo promé?? sede di Registro Sivil di e isla.
E edifisio ta registrá komo monumento ofisial i forma parti di e patrimònio urbano di Otrobanda i sentro historiko di Willemstad.
== Historia ==
E edifisio na Curaçaostraat 50 ta data for di 1873 i originalmente tabata un kas urbano grandi.
Na fin di siglo 19, e kas a bira propiedad i sede di un asosiashon di dama protestant bou di e nòmber “Eendracht maakt macht”, fundá na 1899 dor di Marie van den Brink.
E grupo tabata reuní pa hasi obra di man manera: kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Debí na e aktividat aki, e edifisio a haña e nòmber hulandes “dameskrans”, ku den uso popular a transformá na “Kranshi”.
==Relashon ku Registro Sivil==
Alrededor di aña 1940, Registro Sivil a muda pa e edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira direktamente asosiá ku e institushon gubernamental.
E uso aki a pone e edifisio den un papel sentral den bida sivíl di Kòrsou, kaminda dokumentonan manera akta di nasementu, matrimonio i morto tabata wòrdu registrá.
------------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario = Stichting Monumentenfonds Curacao
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
pg1qqco78jzsq46d5hpkcdlboeo6mrf
195670
195669
2026-07-02T23:01:54Z
Caribiana
8320
195670
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu. De club, gevestigd aan de Curaçaostraat 50 in Otrobanda, werd toentertijd ook wel de ‘dameskrans’ genoemd. Zo kreeg het gebouw dus de bijnaam ‘Krans’ ofwel ‘Kranshi’.<ref>[https://www.curacaovoorjou.nl/wonen-op/wetenswaardigheden/kranshi Kranshi, waar komt die naam vandaan?]</ref>
Den bok'i pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
Den e “Historia di Kranshi,” e edifisio bieu riba Curaçaostraat den Otrobanda ta wòrdu menshoná promé. Alrededor di aña 1900, e asosiashon di hende muhé “Eendracht maakt Macht” (Unidat Ta Hasi Forsa) a reuní den e edifisio aki pa trabou di man, i el a bira konosí komo e Kransgebouw (Edifisio di Krans). Ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio aki rònt di 1940, el a haña e nòmber ‘Kranshi’ lihé. E nòmber aki a sigui ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio ‘Pachi de Sola’ na Scharloo na kuminsamentu di añanan 1960. Na 2002, e edifisio ‘Casa Blanca’ restourá na Otrobanda a wòrdu poné den uso: Scharloo a bira ‘Kranch Bieu’ i Otrobanda ‘Kranchi Nobo’.
Pero unda Pietermaai ta pas awor? Na momentu ku Registro Sivil a bandoná e edifisio na Otrobanda na aña 1954, esaki tabata situá na Pietermaai pa algun aña, den e edifisio kaminda awor e ofisina di abogado “Soliana en Bonaparte” ta situá. <ref>https://www.facebook.com/groups/17257577140/posts/10160977243972141/ Geschiedenis van Kranshi], FB</ref>
Curaçaostraat 50, un edifisio historiko di 1873, ta konosí awendia komo "Lanthùis Kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa pa Skalo, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente i "Kranshi bieu" na Kas di Pachi de Sola.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Curacaostraat 50 (Kranshi Bieu)
| imagen =
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres = Curacaostraat 50
| pais = {{CUW}}
}}
'''Curaçaostraat 50'', konosí popularmente komo Kranshi Bieu òf Landhuis Kranshi, ta un edifisio monumental na Willemstad, Kòrsou, situá den Otrobanda. E edifisio ta un di e lugánan mas importante den historia di e término Kranshi, i a funshoná komo promé?? sede di Registro Sivil di e isla.
E edifisio ta registrá komo monumento ofisial i forma parti di e patrimònio urbano di Otrobanda i sentro historiko di Willemstad.
== Historia ==
E edifisio na Curaçaostraat 50 ta data for di 1873 i originalmente tabata un kas urbano grandi.
Na fin di siglo 19, e kas a bira propiedad i sede di un asosiashon di dama protestant bou di e nòmber “Eendracht maakt macht”, fundá na 1899 dor di Marie van den Brink.
E grupo tabata reuní pa hasi obra di man manera: kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Debí na e aktividat aki, e edifisio a haña e nòmber hulandes “dameskrans”, ku den uso popular a transformá na “Kranshi”.
==Relashon ku Registro Sivil==
Alrededor di aña 1940, Registro Sivil a muda pa e edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira direktamente asosiá ku e institushon gubernamental.
E uso aki a pone e edifisio den un papel sentral den bida sivíl di Kòrsou, kaminda dokumentonan manera akta di nasementu, matrimonio i morto tabata wòrdu registrá.
== Architektura==
E edifisio ta un kas monumental independiente di un piso, situá retirá un tiki for di e linia di kaya.
Karakterístikanan principal ta inkluí:<ref>https://curacaomonuments.org/sites/curacaostraat-50/ Curacaostraat 50], curacaomonuments.org</ref>
*planta den forma di H
*tres dak di tipo hipped roof
*kornisanan kontinuo ku perfil dekorativo
*kantonan ku detaye tipo dentil
*puerta sentral ku shùter, flankiá pa bentanan ku shùter
*bentanan adicional den e alas lateral
*un grandi cisterna kubrí ku akueduktonan arko den e parti trasero
E kombinashon di e elementonan aki ta tipiko pa kasnan urbano di status altu den Otrobanda.
Evolushon i nòmber “Kranshi Bieu”
Despues ku Registro Sivil a bandoná e edifisio, e departamento a muda pa otro lokalidatnan, inkluyendo Pietermaai i posteriormente Scharloo.
Ku e traslado aki, e edifisio original na Curaçaostraat 50 a kuminsá wòrdu yamá “Kranshi Bieu” (Kranshi bieuw), pa distinguíé di e lokalidatnan nobo.
Uso aktual
Den siglo 21, e edifisio a wòrdu restourá i adaptá pa uso moderno, manteniendo su karakter monumental. Awendia e ta konosí tambe komo Landhuis Kranshi i ta forma parti di e patrimònio históriko di Otrobanda.
Signifikashon kultural
Curaçaostraat 50 tin un papel klave den:
orígen di e término Kranshi
historia di Registro Sivil na Kòrsou
memoria kolektivo di Otrobanda
E edifisio ta representá un punto di transishon entre:
*bida sosial (klup di dama)
*funshon gubernamental
*patrimonio restourá
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Kòrsou]]
------------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario = Stichting Monumentenfonds Curacao
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
ti6asp0sw91uqwn2a2s68zbqa440k9w
195671
195670
2026-07-02T23:03:42Z
Caribiana
8320
195671
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu. De club, gevestigd aan de Curaçaostraat 50 in Otrobanda, werd toentertijd ook wel de ‘dameskrans’ genoemd. Zo kreeg het gebouw dus de bijnaam ‘Krans’ ofwel ‘Kranshi’.<ref>[https://www.curacaovoorjou.nl/wonen-op/wetenswaardigheden/kranshi Kranshi, waar komt die naam vandaan?]</ref>
Den bok'i pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
Den e “Historia di Kranshi,” e edifisio bieu riba Curaçaostraat den Otrobanda ta wòrdu menshoná promé. Alrededor di aña 1900, e asosiashon di hende muhé “Eendracht maakt Macht” (Unidat Ta Hasi Forsa) a reuní den e edifisio aki pa trabou di man, i el a bira konosí komo e Kransgebouw (Edifisio di Krans). Ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio aki rònt di 1940, el a haña e nòmber ‘Kranshi’ lihé. E nòmber aki a sigui ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio ‘Pachi de Sola’ na Scharloo na kuminsamentu di añanan 1960. Na 2002, e edifisio ‘Casa Blanca’ restourá na Otrobanda a wòrdu poné den uso: Scharloo a bira ‘Kranch Bieu’ i Otrobanda ‘Kranchi Nobo’.
Pero unda Pietermaai ta pas awor? Na momentu ku Registro Sivil a bandoná e edifisio na Otrobanda na aña 1954, esaki tabata situá na Pietermaai pa algun aña, den e edifisio kaminda awor e ofisina di abogado “Soliana en Bonaparte” ta situá. <ref>https://www.facebook.com/groups/17257577140/posts/10160977243972141/ Geschiedenis van Kranshi], FB</ref>
Curaçaostraat 50, un edifisio historiko di 1873, ta konosí awendia komo "Lanthùis Kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa pa Skalo, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente i "Kranshi bieu" na Kas di Pachi de Sola.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Curacaostraat 50 (Kranshi Bieu)
| imagen =
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres = Curacaostraat 50
| pais = {{CUW}}
}}
'''Curaçaostraat 50''', konosí popularmente komo Kranshi Bieu òf Landhuis Kranshi, ta un edifisio monumental na Willemstad, Kòrsou, situá den Otrobanda. E edifisio ta un di e lugánan mas importante den historia di e término Kranshi, i a funshoná komo promé?? sede di Registro Sivil di e isla.
E edifisio ta registrá komo monumento ofisial i forma parti di e patrimònio urbano di Otrobanda i sentro historiko di Willemstad.
== Historia ==
E edifisio na Curaçaostraat 50 ta data for di 1873 i originalmente tabata un kas urbano grandi.
Na fin di siglo 19, e kas a bira propiedad i sede di un asosiashon di dama protestant bou di e nòmber “Eendracht maakt macht”, fundá na 1899 dor di Marie van den Brink.
E grupo tabata reuní pa hasi obra di man manera: kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Debí na e aktividat aki, e edifisio a haña e nòmber hulandes “dameskrans”, ku den uso popular a transformá na “Kranshi”.
==Relashon ku Registro Sivil==
Alrededor di aña 1940, Registro Sivil a muda pa e edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira direktamente asosiá ku e institushon gubernamental.
E uso aki a pone e edifisio den un papel sentral den bida sivíl di Kòrsou, kaminda dokumentonan manera akta di nasementu, matrimonio i morto tabata wòrdu registrá.
== Architektura==
E edifisio ta un kas monumental independiente di un piso, situá retirá un tiki for di e linia di kaya.
Karakterístikanan principal ta inkluí:<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/curacaostraat-50/ Curacaostraat 50], curacaomonuments.org</ref>
*planta den forma di H
*tres dak di tipo hipped roof
*kornisanan kontinuo ku perfil dekorativo
*kantonan ku detaye tipo dentil
*puerta sentral ku shùter, flankiá pa bentanan ku shùter
*bentanan adicional den e alas lateral
*un grandi cisterna kubrí ku akueduktonan arko den e parti trasero
E kombinashon di e elementonan aki ta tipiko pa kasnan urbano di status altu den Otrobanda.
Evolushon i nòmber “Kranshi Bieu”
Despues ku Registro Sivil a bandoná e edifisio, e departamento a muda pa otro lokalidatnan, inkluyendo Pietermaai i posteriormente Scharloo.
Ku e traslado aki, e edifisio original na Curaçaostraat 50 a kuminsá wòrdu yamá “Kranshi Bieu” (Kranshi bieuw), pa distinguíé di e lokalidatnan nobo.
Uso aktual
Den siglo 21, e edifisio a wòrdu restourá i adaptá pa uso moderno, manteniendo su karakter monumental. Awendia e ta konosí tambe komo Landhuis Kranshi i ta forma parti di e patrimònio históriko di Otrobanda.
Signifikashon kultural
Curaçaostraat 50 tin un papel klave den:
orígen di e término Kranshi
historia di Registro Sivil na Kòrsou
memoria kolektivo di Otrobanda
E edifisio ta representá un punto di transishon entre:
*bida sosial (klup di dama)
*funshon gubernamental
*patrimonio restourá
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Kòrsou]]
------------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario = Stichting Monumentenfonds Curacao
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
hj3la6qhdtjw6e2z3d2mdo337te61wm
195672
195671
2026-07-02T23:10:54Z
Caribiana
8320
195672
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu. De club, gevestigd aan de Curaçaostraat 50 in Otrobanda, werd toentertijd ook wel de ‘dameskrans’ genoemd. Zo kreeg het gebouw dus de bijnaam ‘Krans’ ofwel ‘Kranshi’.<ref>[https://www.curacaovoorjou.nl/wonen-op/wetenswaardigheden/kranshi Kranshi, waar komt die naam vandaan?]</ref>
Den bok'i pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
Den e “Historia di Kranshi,” e edifisio bieu riba Curaçaostraat den Otrobanda ta wòrdu menshoná promé. Alrededor di aña 1900, e asosiashon di hende muhé “Eendracht maakt Macht” (Unidat Ta Hasi Forsa) a reuní den e edifisio aki pa trabou di man, i el a bira konosí komo e Kransgebouw (Edifisio di Krans). Ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio aki rònt di 1940, el a haña e nòmber ‘Kranshi’ lihé. E nòmber aki a sigui ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio ‘Pachi de Sola’ na Scharloo na kuminsamentu di añanan 1960. Na 2002, e edifisio ‘Casa Blanca’ restourá na Otrobanda a wòrdu poné den uso: Scharloo a bira ‘Kranch Bieu’ i Otrobanda ‘Kranchi Nobo’.
Pero unda Pietermaai ta pas awor? Na momentu ku Registro Sivil a bandoná e edifisio na Otrobanda na aña 1954, esaki tabata situá na Pietermaai pa algun aña, den e edifisio kaminda awor e ofisina di abogado “Soliana en Bonaparte” ta situá. <ref>https://www.facebook.com/groups/17257577140/posts/10160977243972141/ Geschiedenis van Kranshi], FB</ref>
Curaçaostraat 50, un edifisio historiko di 1873, ta konosí awendia komo "Lanthùis Kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa pa Skalo, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente i "Kranshi bieu" na Kas di Pachi de Sola.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Curacaostraat 50 (Kranshi Bieu)
| imagen = Curaçaostraat 50, restoration.png
| descripcion = Edoifisio bou restorashon na 2023
| nomber2 =
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres = Curacaostraat 50
| pais = {{CUW}}
}}
'''Curaçaostraat 50''', konosí popularmente komo Kranshi Bieu òf Landhuis Kranshi, ta un edifisio monumental na Willemstad, Kòrsou, situá den Otrobanda. E edifisio ta un di e lugánan mas importante den historia di e término Kranshi, i a funshoná komo promé?? sede di Registro Sivil di e isla.
E edifisio ta registrá komo monumento ofisial i forma parti di e patrimònio urbano di Otrobanda i sentro historiko di Willemstad.
== Historia ==
E edifisio na Curaçaostraat 50 ta data for di 1873 i originalmente tabata un kas urbano grandi.
Na fin di siglo 19, e kas a bira propiedad i sede di un asosiashon di dama protestant bou di e nòmber “Eendracht maakt macht”, fundá na 1899 dor di Marie van den Brink.
E grupo tabata reuní pa hasi obra di man manera: kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Debí na e aktividat aki, e edifisio a haña e nòmber hulandes “dameskrans”, ku den uso popular a transformá na “Kranshi”.
==Relashon ku Registro Sivil==
Alrededor di aña 1940, Registro Sivil a muda pa e edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira direktamente asosiá ku e institushon gubernamental.
E uso aki a pone e edifisio den un papel sentral den bida sivíl di Kòrsou, kaminda dokumentonan manera akta di nasementu, matrimonio i morto tabata wòrdu registrá.
== Architektura==
E edifisio ta un kas monumental independiente di un piso, situá retirá un tiki for di e linia di kaya.
Karakterístikanan principal ta inkluí:<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/curacaostraat-50/ Curacaostraat 50], curacaomonuments.org</ref>
*planta den forma di H
*tres dak di tipo hipped roof
*kornisanan kontinuo ku perfil dekorativo
*kantonan ku detaye tipo dentil
*puerta sentral ku shùter, flankiá pa bentanan ku shùter
*bentanan adicional den e alas lateral
*un grandi cisterna kubrí ku akueduktonan arko den e parti trasero
E kombinashon di e elementonan aki ta tipiko pa kasnan urbano di status altu den Otrobanda.
Evolushon i nòmber “Kranshi Bieu”
Despues ku Registro Sivil a bandoná e edifisio, e departamento a muda pa otro lokalidatnan, inkluyendo Pietermaai i posteriormente Scharloo.
Ku e traslado aki, e edifisio original na Curaçaostraat 50 a kuminsá wòrdu yamá “Kranshi Bieu” (Kranshi bieuw), pa distinguíé di e lokalidatnan nobo.
Uso aktual
Den siglo 21, e edifisio a wòrdu restourá i adaptá pa uso moderno, manteniendo su karakter monumental. Awendia e ta konosí tambe komo Landhuis Kranshi i ta forma parti di e patrimònio históriko di Otrobanda.
Signifikashon kultural
Curaçaostraat 50 tin un papel klave den:
orígen di e término Kranshi
historia di Registro Sivil na Kòrsou
memoria kolektivo di Otrobanda
E edifisio ta representá un punto di transishon entre:
*bida sosial (klup di dama)
*funshon gubernamental
*patrimonio restourá
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Kòrsou]]
------------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario = Stichting Monumentenfonds Curacao
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
lp81b441g0b1nie1agkaf1n3zkr6q3u
195673
195672
2026-07-02T23:12:41Z
Caribiana
8320
195673
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu. De club, gevestigd aan de Curaçaostraat 50 in Otrobanda, werd toentertijd ook wel de ‘dameskrans’ genoemd. Zo kreeg het gebouw dus de bijnaam ‘Krans’ ofwel ‘Kranshi’.<ref>[https://www.curacaovoorjou.nl/wonen-op/wetenswaardigheden/kranshi Kranshi, waar komt die naam vandaan?]</ref>
Den bok'i pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
Den e “Historia di Kranshi,” e edifisio bieu riba Curaçaostraat den Otrobanda ta wòrdu menshoná promé. Alrededor di aña 1900, e asosiashon di hende muhé “Eendracht maakt Macht” (Unidat Ta Hasi Forsa) a reuní den e edifisio aki pa trabou di man, i el a bira konosí komo e Kransgebouw (Edifisio di Krans). Ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio aki rònt di 1940, el a haña e nòmber ‘Kranshi’ lihé. E nòmber aki a sigui ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio ‘Pachi de Sola’ na Scharloo na kuminsamentu di añanan 1960. Na 2002, e edifisio ‘Casa Blanca’ restourá na Otrobanda a wòrdu poné den uso: Scharloo a bira ‘Kranch Bieu’ i Otrobanda ‘Kranchi Nobo’.
Pero unda Pietermaai ta pas awor? Na momentu ku Registro Sivil a bandoná e edifisio na Otrobanda na aña 1954, esaki tabata situá na Pietermaai pa algun aña, den e edifisio kaminda awor e ofisina di abogado “Soliana en Bonaparte” ta situá. <ref>https://www.facebook.com/groups/17257577140/posts/10160977243972141/ Geschiedenis van Kranshi], FB</ref>
Curaçaostraat 50, un edifisio historiko di 1873, ta konosí awendia komo "Lanthùis Kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa pa Skalo, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente i "Kranshi bieu" na Kas di Pachi de Sola.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Curacaostraat 50 (Kranshi Bieu)
| imagen = Curaçaostraat 50, restoration.png
| descripcion = Edoifisio bou restorashon na 2023
| nomber2 =
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres = Curacaostraat 50
| pais = {{CUW}}
}}
'''Curaçaostraat 50''', konosí popularmente komo Kranshi Bieu òf Landhuis Kranshi, ta un edifisio monumental na Willemstad, Kòrsou, situá den Otrobanda. E edifisio ta un di e lugánan mas importante den historia di e término Kranshi, i a funshoná komo promé?? sede di Registro Sivil di e isla.
E edifisio ta registrá komo monumento ofisial i forma parti di e patrimònio urbano di Otrobanda i sentro historiko di Willemstad.
== Historia ==
E edifisio na Curaçaostraat 50 ta data for di 1873 i originalmente tabata un kas urbano grandi.
Na fin di siglo 19, e kas a bira propiedad i sede di un asosiashon di dama protestant bou di e nòmber “Eendracht maakt macht”, fundá na 1899 dor di Marie van den Brink.
E grupo tabata reuní pa hasi obra di man manera: kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Debí na e aktividat aki, e edifisio a haña e nòmber hulandes “dameskrans”, ku den uso popular a transformá na “Kranshi”.
==Relashon ku Registro Sivil==
Alrededor di aña 1940, Registro Sivil a muda pa e edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira direktamente asosiá ku e institushon gubernamental.
E uso aki a pone e edifisio den un papel sentral den bida sivíl di Kòrsou, kaminda dokumentonan manera akta di nasementu, matrimonio i morto tabata wòrdu registrá.
== Architektura==
E edifisio ta un kas monumental independiente di un piso, situá retirá un tiki for di e linia di kaya.
Karakterístikanan principal ta inkluí:<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/curacaostraat-50/ Curacaostraat 50], curacaomonuments.org</ref>
*planta den forma di H
*tres dak di tipo hipped roof
*kornisanan kontinuo ku perfil dekorativo
*kantonan ku detaye tipo dentil
*puerta sentral ku shùter, flankiá pa bentanan ku shùter
*bentanan adicional den e alas lateral
*un grandi cisterna kubrí ku akueduktonan arko den e parti trasero
E kombinashon di e elementonan aki ta tipiko pa kasnan urbano di status altu den Otrobanda.
Evolushon i nòmber “Kranshi Bieu”
Despues ku Registro Sivil a bandoná e edifisio, e departamento a muda pa otro lokalidatnan, inkluyendo Pietermaai i posteriormente Scharloo.
Ku e traslado aki, e edifisio original na Curaçaostraat 50 a kuminsá wòrdu yamá “Kranshi Bieu” (Kranshi bieuw), pa distinguíé di e lokalidatnan nobo.
Uso aktual
Den siglo 21, e edifisio a wòrdu restourá i adaptá pa uso moderno, manteniendo su karakter monumental. Awendia e ta konosí tambe komo Landhuis Kranshi i ta forma parti di e patrimònio históriko di Otrobanda.
Signifikashon kultural
Curaçaostraat 50 tin un papel klave den:
orígen di e término Kranshi
historia di Registro Sivil na Kòrsou
memoria kolektivo di Otrobanda
E edifisio ta representá un punto di transishon entre:
*bida sosial (klup di dama)
*funshon gubernamental
*patrimonio restourá
{{Appendix}}
Curaçaostraat 50 in Willemstad (Otrobanda) is a recognized cultural heritage monument on Curaçao. Wikimedia Commons features a high-resolution restoration image of this large, H-shaped historical building, which historically functioned as the Kranshi Bieuw. The property sits on a detached, deep setback lot.
[[:Kategoria:Kòrsou]]
------------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario = Stichting Monumentenfonds Curacao
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
fbdeqke086yoapnzzp40jzwsrfft3x0
195677
195673
2026-07-03T07:27:49Z
Caribiana
8320
195677
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kosementu, bòrdamentu i breimentu. De club, gevestigd aan de Curaçaostraat 50 in Otrobanda, werd toentertijd ook wel de ‘dameskrans’ genoemd. Zo kreeg het gebouw dus de bijnaam ‘Krans’ ofwel ‘Kranshi’.<ref>[https://www.curacaovoorjou.nl/wonen-op/wetenswaardigheden/kranshi Kranshi, waar komt die naam vandaan?]</ref>
Den bok'i pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi".
Den e “Historia di Kranshi,” e edifisio bieu riba Curaçaostraat den Otrobanda ta wòrdu menshoná promé. Alrededor di aña 1900, e asosiashon di hende muhé “Eendracht maakt Macht” (Unidat Ta Hasi Forsa) a reuní den e edifisio aki pa trabou di man, i el a bira konosí komo e Kransgebouw (Edifisio di Krans). Ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio aki rònt di 1940, el a haña e nòmber ‘Kranshi’ lihé. E nòmber aki a sigui ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio ‘Pachi de Sola’ na Scharloo na kuminsamentu di añanan 1960. Na 2002, e edifisio ‘Casa Blanca’ restourá na Otrobanda a wòrdu poné den uso: Scharloo a bira ‘Kranch Bieu’ i Otrobanda ‘Kranchi Nobo’.
Pero unda Pietermaai ta pas awor? Na momentu ku Registro Sivil a bandoná e edifisio na Otrobanda na aña 1954, esaki tabata situá na Pietermaai pa algun aña, den e edifisio kaminda awor e ofisina di abogado “Soliana en Bonaparte” ta situá. <ref>https://www.facebook.com/groups/17257577140/posts/10160977243972141/ Geschiedenis van Kranshi], FB</ref>
Curaçaostraat 50, un edifisio historiko di 1873, ta konosí awendia komo "Lanthùis Kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa pa Skalo, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente i "Kranshi bieu" na Kas di Pachi de Sola.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Curacaostraat 50
| imagen = Curaçaostraat 50, restoration.png
| descripcion = Edoifisio bou restorashon na 2023
| nomber2 = Kranshi Bieu
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres = Curacaostraat 50
| pais = {{CUW}}
}}
'''Curaçaostraat 50''', konosí popularmente komo Kranshi Bieu òf Landhuis Kranshi, ta un edifisio monumental na Willemstad, Kòrsou, situá den Otrobanda. E edifisio ta un di e lugánan mas importante den historia di e término Kranshi, i a funshoná komo promé?? sede di Registro Sivil di e isla.
E edifisio ta registrá komo monumento ofisial i forma parti di e patrimònio urbano di Otrobanda i sentro historiko di Willemstad.
== Historia ==
E edifisio na Curaçaostraat 50 ta data for di 1873 i originalmente tabata un kas urbano grandi.
Na fin di siglo 19, e kas a bira propiedad i sede di un asosiashon di dama protestant bou di e nòmber “Eendracht maakt macht”, fundá na 1899 dor di Marie van den Brink.
E grupo tabata reuní pa hasi obra di man manera: kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Debí na e aktividat aki, e edifisio a haña e nòmber hulandes “dameskrans”, ku den uso popular a transformá na “Kranshi”.
==Relashon ku Registro Sivil==
Alrededor di aña 1940, Registro Sivil a muda pa e edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira direktamente asosiá ku e institushon gubernamental.
E uso aki a pone e edifisio den un papel sentral den bida sivíl di Kòrsou, kaminda dokumentonan manera akta di nasementu, matrimonio i morto tabata wòrdu registrá.
== Architektura==
E edifisio ta un kas monumental independiente di un piso, situá retirá un tiki for di e linia di kaya.
Karakterístikanan principal ta inkluí:<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/curacaostraat-50/ Curacaostraat 50], curacaomonuments.org</ref>
*planta den forma di H
*tres dak di tipo hipped roof
*kornisanan kontinuo ku perfil dekorativo
*kantonan ku detaye tipo dentil
*puerta sentral ku shùter, flankiá pa bentanan ku shùter
*bentanan adicional den e alas lateral
*un grandi cisterna kubrí ku akueduktonan arko den e parti trasero
E kombinashon di e elementonan aki ta tipiko pa kasnan urbano di status altu den Otrobanda.
Evolushon i nòmber “Kranshi Bieu”
Despues ku Registro Sivil a bandoná e edifisio, e departamento a muda pa otro lokalidatnan, inkluyendo Pietermaai i posteriormente Scharloo.
Ku e traslado aki, e edifisio original na Curaçaostraat 50 a kuminsá wòrdu yamá “Kranshi Bieu” (Kranshi bieuw), pa distinguíé di e lokalidatnan nobo.
Uso aktual
Den siglo 21, e edifisio a wòrdu restourá i adaptá pa uso moderno, manteniendo su karakter monumental. Awendia e ta konosí tambe komo Landhuis Kranshi i ta forma parti di e patrimònio históriko di Otrobanda.
Signifikashon kultural
Curaçaostraat 50 tin un papel klave den:
orígen di e término Kranshi
historia di Registro Sivil na Kòrsou
memoria kolektivo di Otrobanda
E edifisio ta representá un punto di transishon entre:
*bida sosial (klup di dama)
*funshon gubernamental
*patrimonio restourá
{{Appendix}}
Curaçaostraat 50 in Willemstad (Otrobanda) is a recognized cultural heritage monument on Curaçao. Wikimedia Commons features a high-resolution restoration image of this large, H-shaped historical building, which historically functioned as the Kranshi Bieuw. The property sits on a detached, deep setback lot.
[[:Kategoria:Kòrsou]]
------------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario = Stichting Monumentenfonds Curacao
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
5xcouylrbxc373giofyk8jfh53bhnw8
195714
195677
2026-07-03T11:29:09Z
Caribiana
8320
/* Orígen */
195714
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei. E grupo tabata aktivo den un edifisio na [[Curaçaostraat 50]], ku a bira konosí komo “Kransgebouw”.<ref>[https://www.curacaovoorjou.nl/wonen-op/wetenswaardigheden/kranshi Kranshi, waar komt die naam vandaan?]</ref> Den bok'i pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi", ku a keda popular pa indiká e lokalidat.
Rònt di aña 1940, Registro Sivil a kuminsá operá den e mesun edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira estrechamente asosiá ku e institushon gubernamental.
Den añanan siguiente, Registro Sivil a muda di diferente lokalidat, mientras e nòmber popular a move huntu ku e departamento.
===Lokalidatnan ===
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a opera for di diferente edifisio:
* Otrobanda (Curaçaostraat 50) – lokalidat original (Kransgebouw)
* [[Pietermaai]] – lokalidat temporal despues di 1954
* [[Skalo]] – edifisio “Kas di Pachi de Sola” (desde añanan 1960)
* Otrobanda – [[Casa Blanca]] (desde 2002)
Despues di e traslado pa Skalo, e edifisio original na Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.
Ku e ultimo mudansa pa Casa Blanca, e término “Kranshi” a sigui den uso pa e lokalidat nobo.
== Evolushon di signifikado ==
Ku tempu, e término “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko i pa un término general pa Registro Sivil.
E evolushon aki ta mustra kon un nòmber informal por bira un referensia institucional den uso diario.
==Uso popular ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat of sede ofisial.
E término ta konsiderá komo un ehèmpel di kontinuidat linguístiko, memoria kolektivo i influensia di idioma riba identidat urbano.
-------------------------
Den e “Historia di Kranshi,” e edifisio bieu riba Curaçaostraat den Otrobanda ta wòrdu menshoná promé. Alrededor di aña 1900, e asosiashon di hende muhé “Eendracht maakt Macht” (Unidat Ta Hasi Forsa) a reuní den e edifisio aki pa trabou di man, i el a bira konosí komo e Kransgebouw (Edifisio di Krans). Ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio aki rònt di 1940, el a haña e nòmber ‘Kranshi’ lihé. E nòmber aki a sigui ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio ‘Pachi de Sola’ na Scharloo na kuminsamentu di añanan 1960. Na 2002, e edifisio ‘Casa Blanca’ restourá na Otrobanda a wòrdu poné den uso: Scharloo a bira ‘Kranch Bieu’ i Otrobanda ‘Kranchi Nobo’.
Pero unda Pietermaai ta pas awor? Na momentu ku Registro Sivil a bandoná e edifisio na Otrobanda na aña 1954, esaki tabata situá na Pietermaai pa algun aña, den e edifisio kaminda awor e ofisina di abogado “Soliana en Bonaparte” ta situá. <ref>https://www.facebook.com/groups/17257577140/posts/10160977243972141/ Geschiedenis van Kranshi], FB</ref>
Curaçaostraat 50, un edifisio historiko di 1873, ta konosí awendia komo "Lanthùis Kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa pa Skalo, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente i "Kranshi bieu" na Kas di Pachi de Sola.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Curacaostraat 50
| imagen = Curaçaostraat 50, restoration.png
| descripcion = Edoifisio bou restorashon na 2023
| nomber2 = Kranshi Bieu
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres = Curacaostraat 50
| pais = {{CUW}}
}}
'''Curaçaostraat 50''', konosí popularmente komo Kranshi Bieu òf Landhuis Kranshi, ta un edifisio monumental na Willemstad, Kòrsou, situá den Otrobanda. E edifisio ta un di e lugánan mas importante den historia di e término Kranshi, i a funshoná komo promé?? sede di Registro Sivil di e isla.
E edifisio ta registrá komo monumento ofisial i forma parti di e patrimònio urbano di Otrobanda i sentro historiko di Willemstad.
== Historia ==
E edifisio na Curaçaostraat 50 ta data for di 1873 i originalmente tabata un kas urbano grandi.
Na fin di siglo 19, e kas a bira propiedad i sede di un asosiashon di dama protestant bou di e nòmber “Eendracht maakt macht”, fundá na 1899 dor di Marie van den Brink.
E grupo tabata reuní pa hasi obra di man manera: kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Debí na e aktividat aki, e edifisio a haña e nòmber hulandes “dameskrans”, ku den uso popular a transformá na “Kranshi”.
==Relashon ku Registro Sivil==
Alrededor di aña 1940, Registro Sivil a muda pa e edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira direktamente asosiá ku e institushon gubernamental.
E uso aki a pone e edifisio den un papel sentral den bida sivíl di Kòrsou, kaminda dokumentonan manera akta di nasementu, matrimonio i morto tabata wòrdu registrá.
== Architektura==
E edifisio ta un kas monumental independiente di un piso, situá retirá un tiki for di e linia di kaya.
Karakterístikanan principal ta inkluí:<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/curacaostraat-50/ Curacaostraat 50], curacaomonuments.org</ref>
*planta den forma di H
*tres dak di tipo hipped roof
*kornisanan kontinuo ku perfil dekorativo
*kantonan ku detaye tipo dentil
*puerta sentral ku shùter, flankiá pa bentanan ku shùter
*bentanan adicional den e alas lateral
*un grandi cisterna kubrí ku akueduktonan arko den e parti trasero
E kombinashon di e elementonan aki ta tipiko pa kasnan urbano di status altu den Otrobanda.
Evolushon i nòmber “Kranshi Bieu”
Despues ku Registro Sivil a bandoná e edifisio, e departamento a muda pa otro lokalidatnan, inkluyendo Pietermaai i posteriormente Scharloo.
Ku e traslado aki, e edifisio original na Curaçaostraat 50 a kuminsá wòrdu yamá “Kranshi Bieu” (Kranshi bieuw), pa distinguíé di e lokalidatnan nobo.
Uso aktual
Den siglo 21, e edifisio a wòrdu restourá i adaptá pa uso moderno, manteniendo su karakter monumental. Awendia e ta konosí tambe komo Landhuis Kranshi i ta forma parti di e patrimònio históriko di Otrobanda.
Signifikashon kultural
Curaçaostraat 50 tin un papel klave den:
orígen di e término Kranshi
historia di Registro Sivil na Kòrsou
memoria kolektivo di Otrobanda
E edifisio ta representá un punto di transishon entre:
*bida sosial (klup di dama)
*funshon gubernamental
*patrimonio restourá
{{Appendix}}
Curaçaostraat 50 in Willemstad (Otrobanda) is a recognized cultural heritage monument on Curaçao. Wikimedia Commons features a high-resolution restoration image of this large, H-shaped historical building, which historically functioned as the Kranshi Bieuw. The property sits on a detached, deep setback lot.
[[:Kategoria:Kòrsou]]
------------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario = Stichting Monumentenfonds Curacao
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
pcoh8tcszysmufp2o0j123knmuoht64
195715
195714
2026-07-03T11:30:54Z
Caribiana
8320
195715
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei. E grupo tabata aktivo den un edifisio na [[Curaçaostraat 50]], ku a bira konosí komo “Kransgebouw”.<ref>[https://www.curacaovoorjou.nl/wonen-op/wetenswaardigheden/kranshi Kranshi, waar komt die naam vandaan?]</ref> Den bok'i pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi", ku a keda popular pa indiká e lokalidat.
== Vinkulo ku Registro Sivil ==
Rònt di aña 1940, Registro Sivil a kuminsá operá den e mesun edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira estrechamente asosiá ku e institushon gubernamental.
Den añanan siguiente, Registro Sivil a muda di diferente lokalidat, mientras e nòmber popular a move huntu ku e departamento.
===Lokalidatnan ===
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a opera for di diferente edifisio:
* Otrobanda (Curaçaostraat 50) – lokalidat original (Kransgebouw)
* [[Pietermaai]] – lokalidat temporal despues di 1954
* [[Skalo]] – edifisio “Kas di Pachi de Sola” (desde añanan 1960)
* Otrobanda – [[Casa Blanca]] (desde 2002)
Despues di e traslado pa Skalo, e edifisio original na Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.
Ku e ultimo mudansa pa Casa Blanca, e término “Kranshi” a sigui den uso pa e lokalidat nobo.
== Evolushon di signifikado ==
Ku tempu, e término “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko i pa un término general pa Registro Sivil.
E evolushon aki ta mustra kon un nòmber informal por bira un referensia institucional den uso diario.
==Uso popular ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat of sede ofisial.
E término ta konsiderá komo un ehèmpel di kontinuidat linguístiko, memoria kolektivo i influensia di idioma riba identidat urbano.
-------------------------
Den e “Historia di Kranshi,” e edifisio bieu riba Curaçaostraat den Otrobanda ta wòrdu menshoná promé. Alrededor di aña 1900, e asosiashon di hende muhé “Eendracht maakt Macht” (Unidat Ta Hasi Forsa) a reuní den e edifisio aki pa trabou di man, i el a bira konosí komo e Kransgebouw (Edifisio di Krans). Ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio aki rònt di 1940, el a haña e nòmber ‘Kranshi’ lihé. E nòmber aki a sigui ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio ‘Pachi de Sola’ na Scharloo na kuminsamentu di añanan 1960. Na 2002, e edifisio ‘Casa Blanca’ restourá na Otrobanda a wòrdu poné den uso: Scharloo a bira ‘Kranch Bieu’ i Otrobanda ‘Kranchi Nobo’.
Pero unda Pietermaai ta pas awor? Na momentu ku Registro Sivil a bandoná e edifisio na Otrobanda na aña 1954, esaki tabata situá na Pietermaai pa algun aña, den e edifisio kaminda awor e ofisina di abogado “Soliana en Bonaparte” ta situá. <ref>https://www.facebook.com/groups/17257577140/posts/10160977243972141/ Geschiedenis van Kranshi], FB</ref>
Curaçaostraat 50, un edifisio historiko di 1873, ta konosí awendia komo "Lanthùis Kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa pa Skalo, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente i "Kranshi bieu" na Kas di Pachi de Sola.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Curacaostraat 50
| imagen = Curaçaostraat 50, restoration.png
| descripcion = Edoifisio bou restorashon na 2023
| nomber2 = Kranshi Bieu
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres = Curacaostraat 50
| pais = {{CUW}}
}}
'''Curaçaostraat 50''', konosí popularmente komo Kranshi Bieu òf Landhuis Kranshi, ta un edifisio monumental na Willemstad, Kòrsou, situá den Otrobanda. E edifisio ta un di e lugánan mas importante den historia di e término Kranshi, i a funshoná komo promé?? sede di Registro Sivil di e isla.
E edifisio ta registrá komo monumento ofisial i forma parti di e patrimònio urbano di Otrobanda i sentro historiko di Willemstad.
== Historia ==
E edifisio na Curaçaostraat 50 ta data for di 1873 i originalmente tabata un kas urbano grandi.
Na fin di siglo 19, e kas a bira propiedad i sede di un asosiashon di dama protestant bou di e nòmber “Eendracht maakt macht”, fundá na 1899 dor di Marie van den Brink.
E grupo tabata reuní pa hasi obra di man manera: kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Debí na e aktividat aki, e edifisio a haña e nòmber hulandes “dameskrans”, ku den uso popular a transformá na “Kranshi”.
==Relashon ku Registro Sivil==
Alrededor di aña 1940, Registro Sivil a muda pa e edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira direktamente asosiá ku e institushon gubernamental.
E uso aki a pone e edifisio den un papel sentral den bida sivíl di Kòrsou, kaminda dokumentonan manera akta di nasementu, matrimonio i morto tabata wòrdu registrá.
== Architektura==
E edifisio ta un kas monumental independiente di un piso, situá retirá un tiki for di e linia di kaya.
Karakterístikanan principal ta inkluí:<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/curacaostraat-50/ Curacaostraat 50], curacaomonuments.org</ref>
*planta den forma di H
*tres dak di tipo hipped roof
*kornisanan kontinuo ku perfil dekorativo
*kantonan ku detaye tipo dentil
*puerta sentral ku shùter, flankiá pa bentanan ku shùter
*bentanan adicional den e alas lateral
*un grandi cisterna kubrí ku akueduktonan arko den e parti trasero
E kombinashon di e elementonan aki ta tipiko pa kasnan urbano di status altu den Otrobanda.
Evolushon i nòmber “Kranshi Bieu”
Despues ku Registro Sivil a bandoná e edifisio, e departamento a muda pa otro lokalidatnan, inkluyendo Pietermaai i posteriormente Scharloo.
Ku e traslado aki, e edifisio original na Curaçaostraat 50 a kuminsá wòrdu yamá “Kranshi Bieu” (Kranshi bieuw), pa distinguíé di e lokalidatnan nobo.
Uso aktual
Den siglo 21, e edifisio a wòrdu restourá i adaptá pa uso moderno, manteniendo su karakter monumental. Awendia e ta konosí tambe komo Landhuis Kranshi i ta forma parti di e patrimònio históriko di Otrobanda.
Signifikashon kultural
Curaçaostraat 50 tin un papel klave den:
orígen di e término Kranshi
historia di Registro Sivil na Kòrsou
memoria kolektivo di Otrobanda
E edifisio ta representá un punto di transishon entre:
*bida sosial (klup di dama)
*funshon gubernamental
*patrimonio restourá
{{Appendix}}
Curaçaostraat 50 in Willemstad (Otrobanda) is a recognized cultural heritage monument on Curaçao. Wikimedia Commons features a high-resolution restoration image of this large, H-shaped historical building, which historically functioned as the Kranshi Bieuw. The property sits on a detached, deep setback lot.
[[:Kategoria:Kòrsou]]
------------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario = Stichting Monumentenfonds Curacao
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
rwme65rtb30qhnf51mwwngmiqxbvjnq
195716
195715
2026-07-03T11:34:33Z
Caribiana
8320
/* Vinkulo ku Registro Sivil */
195716
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei. E grupo tabata aktivo den un edifisio na [[Curaçaostraat 50]], ku a bira konosí komo “Kransgebouw”.<ref>[https://www.curacaovoorjou.nl/wonen-op/wetenswaardigheden/kranshi Kranshi, waar komt die naam vandaan?]</ref> Den bok'i pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi", ku a keda popular pa indiká e lokalidat.
== Vinkulo ku Registro Sivil ==
Rònt di aña 1940, Registro Sivil a kuminsá operá den e mesun edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira estrechamente asosiá ku e institushon gubernamental.
Den añanan siguiente, Registro Sivil a muda pa diferente lokalidat, mientras e nòmber popular a move huntu ku e departamento. Den anunsionan di Registro Sivil a tabata wòrdu ampliamente uza.
===Lokalidatnan ===
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a opera for di diferente edifisio:
* Otrobanda – lokalidat unda e nomber a origina: Curaçaostraat 50 (Kransgebouw)
* [[Pietermaai]] – lokalidat temporal despues di 1954
* [[Skalo]] – “Kas di Pachi de Sola” (desde añanan 1960)
* Otrobanda – [[Casa Blanca]] (desde 2002)
Despues di e traslado pa Skalo, e edifisio original na Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.
Ku e ultimo mudansa pa Casa Blanca, e término “Kranshi” a sigui den uso pa e lokalidat nobo.
== Evolushon di signifikado ==
Ku tempu, e término “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko i pa un término general pa Registro Sivil.
E evolushon aki ta mustra kon un nòmber informal por bira un referensia institucional den uso diario.
==Uso popular ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat of sede ofisial.
E término ta konsiderá komo un ehèmpel di kontinuidat linguístiko, memoria kolektivo i influensia di idioma riba identidat urbano.
-------------------------
Den e “Historia di Kranshi,” e edifisio bieu riba Curaçaostraat den Otrobanda ta wòrdu menshoná promé. Alrededor di aña 1900, e asosiashon di hende muhé “Eendracht maakt Macht” (Unidat Ta Hasi Forsa) a reuní den e edifisio aki pa trabou di man, i el a bira konosí komo e Kransgebouw (Edifisio di Krans). Ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio aki rònt di 1940, el a haña e nòmber ‘Kranshi’ lihé. E nòmber aki a sigui ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio ‘Pachi de Sola’ na Scharloo na kuminsamentu di añanan 1960. Na 2002, e edifisio ‘Casa Blanca’ restourá na Otrobanda a wòrdu poné den uso: Scharloo a bira ‘Kranch Bieu’ i Otrobanda ‘Kranchi Nobo’.
Pero unda Pietermaai ta pas awor? Na momentu ku Registro Sivil a bandoná e edifisio na Otrobanda na aña 1954, esaki tabata situá na Pietermaai pa algun aña, den e edifisio kaminda awor e ofisina di abogado “Soliana en Bonaparte” ta situá. <ref>https://www.facebook.com/groups/17257577140/posts/10160977243972141/ Geschiedenis van Kranshi], FB</ref>
Curaçaostraat 50, un edifisio historiko di 1873, ta konosí awendia komo "Lanthùis Kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa pa Skalo, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente i "Kranshi bieu" na Kas di Pachi de Sola.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Curacaostraat 50
| imagen = Curaçaostraat 50, restoration.png
| descripcion = Edoifisio bou restorashon na 2023
| nomber2 = Kranshi Bieu
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres = Curacaostraat 50
| pais = {{CUW}}
}}
'''Curaçaostraat 50''', konosí popularmente komo Kranshi Bieu òf Landhuis Kranshi, ta un edifisio monumental na Willemstad, Kòrsou, situá den Otrobanda. E edifisio ta un di e lugánan mas importante den historia di e término Kranshi, i a funshoná komo promé?? sede di Registro Sivil di e isla.
E edifisio ta registrá komo monumento ofisial i forma parti di e patrimònio urbano di Otrobanda i sentro historiko di Willemstad.
== Historia ==
E edifisio na Curaçaostraat 50 ta data for di 1873 i originalmente tabata un kas urbano grandi.
Na fin di siglo 19, e kas a bira propiedad i sede di un asosiashon di dama protestant bou di e nòmber “Eendracht maakt macht”, fundá na 1899 dor di Marie van den Brink.
E grupo tabata reuní pa hasi obra di man manera: kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Debí na e aktividat aki, e edifisio a haña e nòmber hulandes “dameskrans”, ku den uso popular a transformá na “Kranshi”.
==Relashon ku Registro Sivil==
Alrededor di aña 1940, Registro Sivil a muda pa e edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira direktamente asosiá ku e institushon gubernamental.
E uso aki a pone e edifisio den un papel sentral den bida sivíl di Kòrsou, kaminda dokumentonan manera akta di nasementu, matrimonio i morto tabata wòrdu registrá.
== Architektura==
E edifisio ta un kas monumental independiente di un piso, situá retirá un tiki for di e linia di kaya.
Karakterístikanan principal ta inkluí:<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/curacaostraat-50/ Curacaostraat 50], curacaomonuments.org</ref>
*planta den forma di H
*tres dak di tipo hipped roof
*kornisanan kontinuo ku perfil dekorativo
*kantonan ku detaye tipo dentil
*puerta sentral ku shùter, flankiá pa bentanan ku shùter
*bentanan adicional den e alas lateral
*un grandi cisterna kubrí ku akueduktonan arko den e parti trasero
E kombinashon di e elementonan aki ta tipiko pa kasnan urbano di status altu den Otrobanda.
Evolushon i nòmber “Kranshi Bieu”
Despues ku Registro Sivil a bandoná e edifisio, e departamento a muda pa otro lokalidatnan, inkluyendo Pietermaai i posteriormente Scharloo.
Ku e traslado aki, e edifisio original na Curaçaostraat 50 a kuminsá wòrdu yamá “Kranshi Bieu” (Kranshi bieuw), pa distinguíé di e lokalidatnan nobo.
Uso aktual
Den siglo 21, e edifisio a wòrdu restourá i adaptá pa uso moderno, manteniendo su karakter monumental. Awendia e ta konosí tambe komo Landhuis Kranshi i ta forma parti di e patrimònio históriko di Otrobanda.
Signifikashon kultural
Curaçaostraat 50 tin un papel klave den:
orígen di e término Kranshi
historia di Registro Sivil na Kòrsou
memoria kolektivo di Otrobanda
E edifisio ta representá un punto di transishon entre:
*bida sosial (klup di dama)
*funshon gubernamental
*patrimonio restourá
{{Appendix}}
Curaçaostraat 50 in Willemstad (Otrobanda) is a recognized cultural heritage monument on Curaçao. Wikimedia Commons features a high-resolution restoration image of this large, H-shaped historical building, which historically functioned as the Kranshi Bieuw. The property sits on a detached, deep setback lot.
[[:Kategoria:Kòrsou]]
------------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario = Stichting Monumentenfonds Curacao
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
9rt18crxu1hqmjmx1t819bpwirjvw3b
195717
195716
2026-07-03T11:35:49Z
Caribiana
8320
/* Vinkulo ku Registro Sivil */
195717
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei. E grupo tabata aktivo den un edifisio na [[Curaçaostraat 50]], ku a bira konosí komo “Kransgebouw”.<ref>[https://www.curacaovoorjou.nl/wonen-op/wetenswaardigheden/kranshi Kranshi, waar komt die naam vandaan?]</ref> Den bok'i pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi", ku a keda popular pa indiká e lokalidat.
== Vinkulo ku Registro Sivil ==
Rònt di aña 1940, Registro Sivil a kuminsá operá den e mesun edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira estrechamente asosiá ku e institushon gubernamental.
Den añanan siguiente, Registro Sivil a muda pa diferente lokalidat, mientras e nòmber popular a move huntu ku e departamento. Den anunsionan di Registro Sivil e termino Kranshi tabata wòrdu ampliamente uza.
===Lokalidatnan ===
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a opera for di diferente edifisio:
* Otrobanda – lokalidat unda e nomber a origina: Curaçaostraat 50 (Kransgebouw)
* [[Pietermaai]] – lokalidat temporal despues di 1954
* [[Skalo]] – “Kas di Pachi de Sola” (desde añanan 1960)
* Otrobanda – [[Casa Blanca]] (desde 2002)
Despues di e traslado pa Skalo, e edifisio original na Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.
Ku e ultimo mudansa pa Casa Blanca, e término “Kranshi” a sigui den uso pa e lokalidat nobo.
== Evolushon di signifikado ==
Ku tempu, e término “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko i pa un término general pa Registro Sivil.
E evolushon aki ta mustra kon un nòmber informal por bira un referensia institucional den uso diario.
==Uso popular ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat of sede ofisial.
E término ta konsiderá komo un ehèmpel di kontinuidat linguístiko, memoria kolektivo i influensia di idioma riba identidat urbano.
-------------------------
Den e “Historia di Kranshi,” e edifisio bieu riba Curaçaostraat den Otrobanda ta wòrdu menshoná promé. Alrededor di aña 1900, e asosiashon di hende muhé “Eendracht maakt Macht” (Unidat Ta Hasi Forsa) a reuní den e edifisio aki pa trabou di man, i el a bira konosí komo e Kransgebouw (Edifisio di Krans). Ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio aki rònt di 1940, el a haña e nòmber ‘Kranshi’ lihé. E nòmber aki a sigui ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio ‘Pachi de Sola’ na Scharloo na kuminsamentu di añanan 1960. Na 2002, e edifisio ‘Casa Blanca’ restourá na Otrobanda a wòrdu poné den uso: Scharloo a bira ‘Kranch Bieu’ i Otrobanda ‘Kranchi Nobo’.
Pero unda Pietermaai ta pas awor? Na momentu ku Registro Sivil a bandoná e edifisio na Otrobanda na aña 1954, esaki tabata situá na Pietermaai pa algun aña, den e edifisio kaminda awor e ofisina di abogado “Soliana en Bonaparte” ta situá. <ref>https://www.facebook.com/groups/17257577140/posts/10160977243972141/ Geschiedenis van Kranshi], FB</ref>
Curaçaostraat 50, un edifisio historiko di 1873, ta konosí awendia komo "Lanthùis Kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa pa Skalo, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente i "Kranshi bieu" na Kas di Pachi de Sola.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Curacaostraat 50
| imagen = Curaçaostraat 50, restoration.png
| descripcion = Edoifisio bou restorashon na 2023
| nomber2 = Kranshi Bieu
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres = Curacaostraat 50
| pais = {{CUW}}
}}
'''Curaçaostraat 50''', konosí popularmente komo Kranshi Bieu òf Landhuis Kranshi, ta un edifisio monumental na Willemstad, Kòrsou, situá den Otrobanda. E edifisio ta un di e lugánan mas importante den historia di e término Kranshi, i a funshoná komo promé?? sede di Registro Sivil di e isla.
E edifisio ta registrá komo monumento ofisial i forma parti di e patrimònio urbano di Otrobanda i sentro historiko di Willemstad.
== Historia ==
E edifisio na Curaçaostraat 50 ta data for di 1873 i originalmente tabata un kas urbano grandi.
Na fin di siglo 19, e kas a bira propiedad i sede di un asosiashon di dama protestant bou di e nòmber “Eendracht maakt macht”, fundá na 1899 dor di Marie van den Brink.
E grupo tabata reuní pa hasi obra di man manera: kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Debí na e aktividat aki, e edifisio a haña e nòmber hulandes “dameskrans”, ku den uso popular a transformá na “Kranshi”.
==Relashon ku Registro Sivil==
Alrededor di aña 1940, Registro Sivil a muda pa e edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira direktamente asosiá ku e institushon gubernamental.
E uso aki a pone e edifisio den un papel sentral den bida sivíl di Kòrsou, kaminda dokumentonan manera akta di nasementu, matrimonio i morto tabata wòrdu registrá.
== Architektura==
E edifisio ta un kas monumental independiente di un piso, situá retirá un tiki for di e linia di kaya.
Karakterístikanan principal ta inkluí:<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/curacaostraat-50/ Curacaostraat 50], curacaomonuments.org</ref>
*planta den forma di H
*tres dak di tipo hipped roof
*kornisanan kontinuo ku perfil dekorativo
*kantonan ku detaye tipo dentil
*puerta sentral ku shùter, flankiá pa bentanan ku shùter
*bentanan adicional den e alas lateral
*un grandi cisterna kubrí ku akueduktonan arko den e parti trasero
E kombinashon di e elementonan aki ta tipiko pa kasnan urbano di status altu den Otrobanda.
Evolushon i nòmber “Kranshi Bieu”
Despues ku Registro Sivil a bandoná e edifisio, e departamento a muda pa otro lokalidatnan, inkluyendo Pietermaai i posteriormente Scharloo.
Ku e traslado aki, e edifisio original na Curaçaostraat 50 a kuminsá wòrdu yamá “Kranshi Bieu” (Kranshi bieuw), pa distinguíé di e lokalidatnan nobo.
Uso aktual
Den siglo 21, e edifisio a wòrdu restourá i adaptá pa uso moderno, manteniendo su karakter monumental. Awendia e ta konosí tambe komo Landhuis Kranshi i ta forma parti di e patrimònio históriko di Otrobanda.
Signifikashon kultural
Curaçaostraat 50 tin un papel klave den:
orígen di e término Kranshi
historia di Registro Sivil na Kòrsou
memoria kolektivo di Otrobanda
E edifisio ta representá un punto di transishon entre:
*bida sosial (klup di dama)
*funshon gubernamental
*patrimonio restourá
{{Appendix}}
Curaçaostraat 50 in Willemstad (Otrobanda) is a recognized cultural heritage monument on Curaçao. Wikimedia Commons features a high-resolution restoration image of this large, H-shaped historical building, which historically functioned as the Kranshi Bieuw. The property sits on a detached, deep setback lot.
[[:Kategoria:Kòrsou]]
------------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario = Stichting Monumentenfonds Curacao
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
mu2bjlvpbbhtdqx0muxu6ibhduvd780
195718
195717
2026-07-03T11:38:05Z
Caribiana
8320
/* Lokalidatnan */
195718
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei. E grupo tabata aktivo den un edifisio na [[Curaçaostraat 50]], ku a bira konosí komo “Kransgebouw”.<ref>[https://www.curacaovoorjou.nl/wonen-op/wetenswaardigheden/kranshi Kranshi, waar komt die naam vandaan?]</ref> Den bok'i pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi", ku a keda popular pa indiká e lokalidat.
== Vinkulo ku Registro Sivil ==
Rònt di aña 1940, Registro Sivil a kuminsá operá den e mesun edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira estrechamente asosiá ku e institushon gubernamental.
Den añanan siguiente, Registro Sivil a muda pa diferente lokalidat, mientras e nòmber popular a move huntu ku e departamento. Den anunsionan di Registro Sivil e termino Kranshi tabata wòrdu ampliamente uza.
===Lokalidatnan ===
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a opera for di diferente edifisio:
* Otrobanda – lokalidat original: Curaçaostraat 50 (Kransgebouw)
* [[Pietermaai]] – lokalidat temporal despues di 1954
* [[Skalo]] – “Kas di Pachi de Sola” (desde añanan 1960)
* Otrobanda – [[Casa Blanca]] (desde 2002)
Despues di e traslado pa Skalo, e edifisio original na Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.
Ku e ultimo mudansa pa Casa Blanca, e término “Kranshi” a sigui den uso pa e lokalidat nobo.
== Evolushon di signifikado ==
Ku tempu, e término “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko i pa un término general pa Registro Sivil.
E evolushon aki ta mustra kon un nòmber informal por bira un referensia institucional den uso diario.
==Uso popular ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat of sede ofisial.
E término ta konsiderá komo un ehèmpel di kontinuidat linguístiko, memoria kolektivo i influensia di idioma riba identidat urbano.
-------------------------
Den e “Historia di Kranshi,” e edifisio bieu riba Curaçaostraat den Otrobanda ta wòrdu menshoná promé. Alrededor di aña 1900, e asosiashon di hende muhé “Eendracht maakt Macht” (Unidat Ta Hasi Forsa) a reuní den e edifisio aki pa trabou di man, i el a bira konosí komo e Kransgebouw (Edifisio di Krans). Ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio aki rònt di 1940, el a haña e nòmber ‘Kranshi’ lihé. E nòmber aki a sigui ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio ‘Pachi de Sola’ na Scharloo na kuminsamentu di añanan 1960. Na 2002, e edifisio ‘Casa Blanca’ restourá na Otrobanda a wòrdu poné den uso: Scharloo a bira ‘Kranch Bieu’ i Otrobanda ‘Kranchi Nobo’.
Pero unda Pietermaai ta pas awor? Na momentu ku Registro Sivil a bandoná e edifisio na Otrobanda na aña 1954, esaki tabata situá na Pietermaai pa algun aña, den e edifisio kaminda awor e ofisina di abogado “Soliana en Bonaparte” ta situá. <ref>https://www.facebook.com/groups/17257577140/posts/10160977243972141/ Geschiedenis van Kranshi], FB</ref>
Curaçaostraat 50, un edifisio historiko di 1873, ta konosí awendia komo "Lanthùis Kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa pa Skalo, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente i "Kranshi bieu" na Kas di Pachi de Sola.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Curacaostraat 50
| imagen = Curaçaostraat 50, restoration.png
| descripcion = Edoifisio bou restorashon na 2023
| nomber2 = Kranshi Bieu
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres = Curacaostraat 50
| pais = {{CUW}}
}}
'''Curaçaostraat 50''', konosí popularmente komo Kranshi Bieu òf Landhuis Kranshi, ta un edifisio monumental na Willemstad, Kòrsou, situá den Otrobanda. E edifisio ta un di e lugánan mas importante den historia di e término Kranshi, i a funshoná komo promé?? sede di Registro Sivil di e isla.
E edifisio ta registrá komo monumento ofisial i forma parti di e patrimònio urbano di Otrobanda i sentro historiko di Willemstad.
== Historia ==
E edifisio na Curaçaostraat 50 ta data for di 1873 i originalmente tabata un kas urbano grandi.
Na fin di siglo 19, e kas a bira propiedad i sede di un asosiashon di dama protestant bou di e nòmber “Eendracht maakt macht”, fundá na 1899 dor di Marie van den Brink.
E grupo tabata reuní pa hasi obra di man manera: kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Debí na e aktividat aki, e edifisio a haña e nòmber hulandes “dameskrans”, ku den uso popular a transformá na “Kranshi”.
==Relashon ku Registro Sivil==
Alrededor di aña 1940, Registro Sivil a muda pa e edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira direktamente asosiá ku e institushon gubernamental.
E uso aki a pone e edifisio den un papel sentral den bida sivíl di Kòrsou, kaminda dokumentonan manera akta di nasementu, matrimonio i morto tabata wòrdu registrá.
== Architektura==
E edifisio ta un kas monumental independiente di un piso, situá retirá un tiki for di e linia di kaya.
Karakterístikanan principal ta inkluí:<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/curacaostraat-50/ Curacaostraat 50], curacaomonuments.org</ref>
*planta den forma di H
*tres dak di tipo hipped roof
*kornisanan kontinuo ku perfil dekorativo
*kantonan ku detaye tipo dentil
*puerta sentral ku shùter, flankiá pa bentanan ku shùter
*bentanan adicional den e alas lateral
*un grandi cisterna kubrí ku akueduktonan arko den e parti trasero
E kombinashon di e elementonan aki ta tipiko pa kasnan urbano di status altu den Otrobanda.
Evolushon i nòmber “Kranshi Bieu”
Despues ku Registro Sivil a bandoná e edifisio, e departamento a muda pa otro lokalidatnan, inkluyendo Pietermaai i posteriormente Scharloo.
Ku e traslado aki, e edifisio original na Curaçaostraat 50 a kuminsá wòrdu yamá “Kranshi Bieu” (Kranshi bieuw), pa distinguíé di e lokalidatnan nobo.
Uso aktual
Den siglo 21, e edifisio a wòrdu restourá i adaptá pa uso moderno, manteniendo su karakter monumental. Awendia e ta konosí tambe komo Landhuis Kranshi i ta forma parti di e patrimònio históriko di Otrobanda.
Signifikashon kultural
Curaçaostraat 50 tin un papel klave den:
orígen di e término Kranshi
historia di Registro Sivil na Kòrsou
memoria kolektivo di Otrobanda
E edifisio ta representá un punto di transishon entre:
*bida sosial (klup di dama)
*funshon gubernamental
*patrimonio restourá
{{Appendix}}
Curaçaostraat 50 in Willemstad (Otrobanda) is a recognized cultural heritage monument on Curaçao. Wikimedia Commons features a high-resolution restoration image of this large, H-shaped historical building, which historically functioned as the Kranshi Bieuw. The property sits on a detached, deep setback lot.
[[:Kategoria:Kòrsou]]
------------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario = Stichting Monumentenfonds Curacao
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
0zph26in1dxv8p2ic38sgirm9ycl594
195719
195718
2026-07-03T11:41:30Z
Caribiana
8320
195719
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei. E grupo tabata aktivo den un edifisio na [[Curaçaostraat 50]], ku a bira konosí komo “Kransgebouw”.<ref>[https://www.curacaovoorjou.nl/wonen-op/wetenswaardigheden/kranshi Kranshi, waar komt die naam vandaan?]</ref> Den bok'i pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi", ku a keda popular pa indiká e lokalidat.
== Vinkulo ku Registro Sivil ==
Rònt di aña 1940, Registro Sivil a kuminsá operá den e mesun edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira estrechamente asosiá ku e institushon gubernamental.
Den añanan siguiente, Registro Sivil a muda pa diferente lokalidat, mientras e nòmber popular a move huntu ku e departamento. Den anunsionan di Registro Sivil e termino Kranshi tabata wòrdu ampliamente uza.
===Lokalidatnan ===
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a opera for di diferente edifisio:
* Otrobanda – lokalidat original: Curaçaostraat 50 (Kransgebouw)
* [[Pietermaai]] – lokalidat temporal despues di 1954
* [[Skalo]] – “Kas di Pachi de Sola” (desde añanan 1960)
* Otrobanda – [[Casa Blanca]] (desde 2002)
Despues di e traslado pa Skalo, e edifisio original na Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.
Ku e ultimo mudansa pa Casa Blanca, e término “Kranshi” a sigui den uso pa e lokalidat nobo.
== Evolushon i uso ==
Ku tempu, e término “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko i pa un término general pa Registro Sivil. E evolushon aki ta mustra kon un nòmber informal por bira un referensia institucional den uso diario.
Te dia di awe, hopi residente di Kòrsou ta usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat of sede ofisial. E término ta konsiderá komo un ehèmpel di kontinuidat linguístiko, memoria kolektivo i influensia di idioma riba identidat urbano.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Korsou]]
[[:Kategoria:Papiamentu]]
-------------------------
Den e “Historia di Kranshi,” e edifisio bieu riba Curaçaostraat den Otrobanda ta wòrdu menshoná promé. Alrededor di aña 1900, e asosiashon di hende muhé “Eendracht maakt Macht” (Unidat Ta Hasi Forsa) a reuní den e edifisio aki pa trabou di man, i el a bira konosí komo e Kransgebouw (Edifisio di Krans). Ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio aki rònt di 1940, el a haña e nòmber ‘Kranshi’ lihé. E nòmber aki a sigui ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio ‘Pachi de Sola’ na Scharloo na kuminsamentu di añanan 1960. Na 2002, e edifisio ‘Casa Blanca’ restourá na Otrobanda a wòrdu poné den uso: Scharloo a bira ‘Kranch Bieu’ i Otrobanda ‘Kranchi Nobo’.
Pero unda Pietermaai ta pas awor? Na momentu ku Registro Sivil a bandoná e edifisio na Otrobanda na aña 1954, esaki tabata situá na Pietermaai pa algun aña, den e edifisio kaminda awor e ofisina di abogado “Soliana en Bonaparte” ta situá. <ref>https://www.facebook.com/groups/17257577140/posts/10160977243972141/ Geschiedenis van Kranshi], FB</ref>
Curaçaostraat 50, un edifisio historiko di 1873, ta konosí awendia komo "Lanthùis Kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa pa Skalo, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente i "Kranshi bieu" na Kas di Pachi de Sola.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Curacaostraat 50
| imagen = Curaçaostraat 50, restoration.png
| descripcion = Edoifisio bou restorashon na 2023
| nomber2 = Kranshi Bieu
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres = Curacaostraat 50
| pais = {{CUW}}
}}
'''Curaçaostraat 50''', konosí popularmente komo Kranshi Bieu òf Landhuis Kranshi, ta un edifisio monumental na Willemstad, Kòrsou, situá den Otrobanda. E edifisio ta un di e lugánan mas importante den historia di e término Kranshi, i a funshoná komo promé?? sede di Registro Sivil di e isla.
E edifisio ta registrá komo monumento ofisial i forma parti di e patrimònio urbano di Otrobanda i sentro historiko di Willemstad.
== Historia ==
E edifisio na Curaçaostraat 50 ta data for di 1873 i originalmente tabata un kas urbano grandi.
Na fin di siglo 19, e kas a bira propiedad i sede di un asosiashon di dama protestant bou di e nòmber “Eendracht maakt macht”, fundá na 1899 dor di Marie van den Brink.
E grupo tabata reuní pa hasi obra di man manera: kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Debí na e aktividat aki, e edifisio a haña e nòmber hulandes “dameskrans”, ku den uso popular a transformá na “Kranshi”.
==Relashon ku Registro Sivil==
Alrededor di aña 1940, Registro Sivil a muda pa e edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira direktamente asosiá ku e institushon gubernamental.
E uso aki a pone e edifisio den un papel sentral den bida sivíl di Kòrsou, kaminda dokumentonan manera akta di nasementu, matrimonio i morto tabata wòrdu registrá.
== Architektura==
E edifisio ta un kas monumental independiente di un piso, situá retirá un tiki for di e linia di kaya.
Karakterístikanan principal ta inkluí:<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/curacaostraat-50/ Curacaostraat 50], curacaomonuments.org</ref>
*planta den forma di H
*tres dak di tipo hipped roof
*kornisanan kontinuo ku perfil dekorativo
*kantonan ku detaye tipo dentil
*puerta sentral ku shùter, flankiá pa bentanan ku shùter
*bentanan adicional den e alas lateral
*un grandi cisterna kubrí ku akueduktonan arko den e parti trasero
E kombinashon di e elementonan aki ta tipiko pa kasnan urbano di status altu den Otrobanda.
Evolushon i nòmber “Kranshi Bieu”
Despues ku Registro Sivil a bandoná e edifisio, e departamento a muda pa otro lokalidatnan, inkluyendo Pietermaai i posteriormente Scharloo.
Ku e traslado aki, e edifisio original na Curaçaostraat 50 a kuminsá wòrdu yamá “Kranshi Bieu” (Kranshi bieuw), pa distinguíé di e lokalidatnan nobo.
Uso aktual
Den siglo 21, e edifisio a wòrdu restourá i adaptá pa uso moderno, manteniendo su karakter monumental. Awendia e ta konosí tambe komo Landhuis Kranshi i ta forma parti di e patrimònio históriko di Otrobanda.
Signifikashon kultural
Curaçaostraat 50 tin un papel klave den:
orígen di e término Kranshi
historia di Registro Sivil na Kòrsou
memoria kolektivo di Otrobanda
E edifisio ta representá un punto di transishon entre:
*bida sosial (klup di dama)
*funshon gubernamental
*patrimonio restourá
{{Appendix}}
Curaçaostraat 50 in Willemstad (Otrobanda) is a recognized cultural heritage monument on Curaçao. Wikimedia Commons features a high-resolution restoration image of this large, H-shaped historical building, which historically functioned as the Kranshi Bieuw. The property sits on a detached, deep setback lot.
[[:Kategoria:Kòrsou]]
------------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario = Stichting Monumentenfonds Curacao
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
71qud38h77ehy1prgukuw5shkzzaigw
195720
195719
2026-07-03T11:41:59Z
Caribiana
8320
195720
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei. E grupo tabata aktivo den un edifisio na [[Curaçaostraat 50]], ku a bira konosí komo “Kransgebouw”.<ref>[https://www.curacaovoorjou.nl/wonen-op/wetenswaardigheden/kranshi Kranshi, waar komt die naam vandaan?]</ref> Den bok'i pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi", ku a keda popular pa indiká e lokalidat.
== Vinkulo ku Registro Sivil ==
Rònt di aña 1940, Registro Sivil a kuminsá operá den e mesun edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira estrechamente asosiá ku e institushon gubernamental.
Den añanan siguiente, Registro Sivil a muda pa diferente lokalidat, mientras e nòmber popular a move huntu ku e departamento. Den anunsionan di Registro Sivil e termino Kranshi tabata wòrdu ampliamente uza.
===Lokalidatnan ===
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a opera for di diferente edifisio:
* Otrobanda – lokalidat original: Curaçaostraat 50 (Kransgebouw)
* [[Pietermaai]] – lokalidat temporal despues di 1954
* [[Skalo]] – “Kas di Pachi de Sola” (desde añanan 1960)
* Otrobanda – [[Casa Blanca]] (desde 2002)
Despues di e traslado pa Skalo, e edifisio original na Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.
Ku e ultimo mudansa pa Casa Blanca, e término “Kranshi” a sigui den uso pa e lokalidat nobo.
== Evolushon i uso ==
Ku tempu, e término “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko i pa un término general pa Registro Sivil. E evolushon aki ta mustra kon un nòmber informal por bira un referensia institucional den uso diario.
Te dia di awe, hopi residente di Kòrsou ta usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat of sede ofisial. E término ta konsiderá komo un ehèmpel di kontinuidat linguístiko, memoria kolektivo i influensia di idioma riba identidat urbano.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Kòrsou]]
[[:Kategoria:Papiamento]]
-------------------------
Den e “Historia di Kranshi,” e edifisio bieu riba Curaçaostraat den Otrobanda ta wòrdu menshoná promé. Alrededor di aña 1900, e asosiashon di hende muhé “Eendracht maakt Macht” (Unidat Ta Hasi Forsa) a reuní den e edifisio aki pa trabou di man, i el a bira konosí komo e Kransgebouw (Edifisio di Krans). Ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio aki rònt di 1940, el a haña e nòmber ‘Kranshi’ lihé. E nòmber aki a sigui ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio ‘Pachi de Sola’ na Scharloo na kuminsamentu di añanan 1960. Na 2002, e edifisio ‘Casa Blanca’ restourá na Otrobanda a wòrdu poné den uso: Scharloo a bira ‘Kranch Bieu’ i Otrobanda ‘Kranchi Nobo’.
Pero unda Pietermaai ta pas awor? Na momentu ku Registro Sivil a bandoná e edifisio na Otrobanda na aña 1954, esaki tabata situá na Pietermaai pa algun aña, den e edifisio kaminda awor e ofisina di abogado “Soliana en Bonaparte” ta situá. <ref>https://www.facebook.com/groups/17257577140/posts/10160977243972141/ Geschiedenis van Kranshi], FB</ref>
Curaçaostraat 50, un edifisio historiko di 1873, ta konosí awendia komo "Lanthùis Kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa pa Skalo, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente i "Kranshi bieu" na Kas di Pachi de Sola.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Curacaostraat 50
| imagen = Curaçaostraat 50, restoration.png
| descripcion = Edoifisio bou restorashon na 2023
| nomber2 = Kranshi Bieu
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres = Curacaostraat 50
| pais = {{CUW}}
}}
'''Curaçaostraat 50''', konosí popularmente komo Kranshi Bieu òf Landhuis Kranshi, ta un edifisio monumental na Willemstad, Kòrsou, situá den Otrobanda. E edifisio ta un di e lugánan mas importante den historia di e término Kranshi, i a funshoná komo promé?? sede di Registro Sivil di e isla.
E edifisio ta registrá komo monumento ofisial i forma parti di e patrimònio urbano di Otrobanda i sentro historiko di Willemstad.
== Historia ==
E edifisio na Curaçaostraat 50 ta data for di 1873 i originalmente tabata un kas urbano grandi.
Na fin di siglo 19, e kas a bira propiedad i sede di un asosiashon di dama protestant bou di e nòmber “Eendracht maakt macht”, fundá na 1899 dor di Marie van den Brink.
E grupo tabata reuní pa hasi obra di man manera: kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Debí na e aktividat aki, e edifisio a haña e nòmber hulandes “dameskrans”, ku den uso popular a transformá na “Kranshi”.
==Relashon ku Registro Sivil==
Alrededor di aña 1940, Registro Sivil a muda pa e edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira direktamente asosiá ku e institushon gubernamental.
E uso aki a pone e edifisio den un papel sentral den bida sivíl di Kòrsou, kaminda dokumentonan manera akta di nasementu, matrimonio i morto tabata wòrdu registrá.
== Architektura==
E edifisio ta un kas monumental independiente di un piso, situá retirá un tiki for di e linia di kaya.
Karakterístikanan principal ta inkluí:<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/curacaostraat-50/ Curacaostraat 50], curacaomonuments.org</ref>
*planta den forma di H
*tres dak di tipo hipped roof
*kornisanan kontinuo ku perfil dekorativo
*kantonan ku detaye tipo dentil
*puerta sentral ku shùter, flankiá pa bentanan ku shùter
*bentanan adicional den e alas lateral
*un grandi cisterna kubrí ku akueduktonan arko den e parti trasero
E kombinashon di e elementonan aki ta tipiko pa kasnan urbano di status altu den Otrobanda.
Evolushon i nòmber “Kranshi Bieu”
Despues ku Registro Sivil a bandoná e edifisio, e departamento a muda pa otro lokalidatnan, inkluyendo Pietermaai i posteriormente Scharloo.
Ku e traslado aki, e edifisio original na Curaçaostraat 50 a kuminsá wòrdu yamá “Kranshi Bieu” (Kranshi bieuw), pa distinguíé di e lokalidatnan nobo.
Uso aktual
Den siglo 21, e edifisio a wòrdu restourá i adaptá pa uso moderno, manteniendo su karakter monumental. Awendia e ta konosí tambe komo Landhuis Kranshi i ta forma parti di e patrimònio históriko di Otrobanda.
Signifikashon kultural
Curaçaostraat 50 tin un papel klave den:
orígen di e término Kranshi
historia di Registro Sivil na Kòrsou
memoria kolektivo di Otrobanda
E edifisio ta representá un punto di transishon entre:
*bida sosial (klup di dama)
*funshon gubernamental
*patrimonio restourá
{{Appendix}}
Curaçaostraat 50 in Willemstad (Otrobanda) is a recognized cultural heritage monument on Curaçao. Wikimedia Commons features a high-resolution restoration image of this large, H-shaped historical building, which historically functioned as the Kranshi Bieuw. The property sits on a detached, deep setback lot.
[[:Kategoria:Kòrsou]]
------------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario = Stichting Monumentenfonds Curacao
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
eyoxt5n0junw77r5of0lp3dytq6nhih
195721
195720
2026-07-03T11:47:42Z
Caribiana
8320
/* Lokalidatnan */
195721
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei. E grupo tabata aktivo den un edifisio na [[Curaçaostraat 50]], ku a bira konosí komo “Kransgebouw”.<ref>[https://www.curacaovoorjou.nl/wonen-op/wetenswaardigheden/kranshi Kranshi, waar komt die naam vandaan?]</ref> Den bok'i pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi", ku a keda popular pa indiká e lokalidat.
== Vinkulo ku Registro Sivil ==
Rònt di aña 1940, Registro Sivil a kuminsá operá den e mesun edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira estrechamente asosiá ku e institushon gubernamental.
Den añanan siguiente, Registro Sivil a muda pa diferente lokalidat, mientras e nòmber popular a move huntu ku e departamento. Den anunsionan di Registro Sivil e termino Kranshi tabata wòrdu ampliamente uza.
===Lokalidatnan ===
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a opera for di diferente edifisio:
* Otrobanda – Curaçaostraat 50, lokalidat original (Kransgebouw)
* [[Pietermaai]] – lokalidat temporal despues di 1954
* [[Skalo]] – “Kas di Pachi de Sola” (desde añanan 1960)
* Otrobanda – [[Casa Blanca]] (desde 2002)
Despues di e traslado pa Skalo, e edifisio original na Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.
Ku e ultimo mudansa pa Casa Blanca, e término “Kranshi” a sigui den uso pa e lokalidat nobo.
== Evolushon i uso ==
Ku tempu, e término “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko i pa un término general pa Registro Sivil. E evolushon aki ta mustra kon un nòmber informal por bira un referensia institucional den uso diario.
Te dia di awe, hopi residente di Kòrsou ta usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat of sede ofisial. E término ta konsiderá komo un ehèmpel di kontinuidat linguístiko, memoria kolektivo i influensia di idioma riba identidat urbano.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Kòrsou]]
[[:Kategoria:Papiamento]]
-------------------------
Den e “Historia di Kranshi,” e edifisio bieu riba Curaçaostraat den Otrobanda ta wòrdu menshoná promé. Alrededor di aña 1900, e asosiashon di hende muhé “Eendracht maakt Macht” (Unidat Ta Hasi Forsa) a reuní den e edifisio aki pa trabou di man, i el a bira konosí komo e Kransgebouw (Edifisio di Krans). Ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio aki rònt di 1940, el a haña e nòmber ‘Kranshi’ lihé. E nòmber aki a sigui ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio ‘Pachi de Sola’ na Scharloo na kuminsamentu di añanan 1960. Na 2002, e edifisio ‘Casa Blanca’ restourá na Otrobanda a wòrdu poné den uso: Scharloo a bira ‘Kranch Bieu’ i Otrobanda ‘Kranchi Nobo’.
Pero unda Pietermaai ta pas awor? Na momentu ku Registro Sivil a bandoná e edifisio na Otrobanda na aña 1954, esaki tabata situá na Pietermaai pa algun aña, den e edifisio kaminda awor e ofisina di abogado “Soliana en Bonaparte” ta situá. <ref>https://www.facebook.com/groups/17257577140/posts/10160977243972141/ Geschiedenis van Kranshi], FB</ref>
Curaçaostraat 50, un edifisio historiko di 1873, ta konosí awendia komo "Lanthùis Kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa pa Skalo, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente i "Kranshi bieu" na Kas di Pachi de Sola.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Curacaostraat 50
| imagen = Curaçaostraat 50, restoration.png
| descripcion = Edoifisio bou restorashon na 2023
| nomber2 = Kranshi Bieu
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres = Curacaostraat 50
| pais = {{CUW}}
}}
'''Curaçaostraat 50''', konosí popularmente komo Kranshi Bieu òf Landhuis Kranshi, ta un edifisio monumental na Willemstad, Kòrsou, situá den Otrobanda. E edifisio ta un di e lugánan mas importante den historia di e término Kranshi, i a funshoná komo promé?? sede di Registro Sivil di e isla.
E edifisio ta registrá komo monumento ofisial i forma parti di e patrimònio urbano di Otrobanda i sentro historiko di Willemstad.
== Historia ==
E edifisio na Curaçaostraat 50 ta data for di 1873 i originalmente tabata un kas urbano grandi.
Na fin di siglo 19, e kas a bira propiedad i sede di un asosiashon di dama protestant bou di e nòmber “Eendracht maakt macht”, fundá na 1899 dor di Marie van den Brink.
E grupo tabata reuní pa hasi obra di man manera: kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Debí na e aktividat aki, e edifisio a haña e nòmber hulandes “dameskrans”, ku den uso popular a transformá na “Kranshi”.
==Relashon ku Registro Sivil==
Alrededor di aña 1940, Registro Sivil a muda pa e edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira direktamente asosiá ku e institushon gubernamental.
E uso aki a pone e edifisio den un papel sentral den bida sivíl di Kòrsou, kaminda dokumentonan manera akta di nasementu, matrimonio i morto tabata wòrdu registrá.
== Architektura==
E edifisio ta un kas monumental independiente di un piso, situá retirá un tiki for di e linia di kaya.
Karakterístikanan principal ta inkluí:<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/curacaostraat-50/ Curacaostraat 50], curacaomonuments.org</ref>
*planta den forma di H
*tres dak di tipo hipped roof
*kornisanan kontinuo ku perfil dekorativo
*kantonan ku detaye tipo dentil
*puerta sentral ku shùter, flankiá pa bentanan ku shùter
*bentanan adicional den e alas lateral
*un grandi cisterna kubrí ku akueduktonan arko den e parti trasero
E kombinashon di e elementonan aki ta tipiko pa kasnan urbano di status altu den Otrobanda.
Evolushon i nòmber “Kranshi Bieu”
Despues ku Registro Sivil a bandoná e edifisio, e departamento a muda pa otro lokalidatnan, inkluyendo Pietermaai i posteriormente Scharloo.
Ku e traslado aki, e edifisio original na Curaçaostraat 50 a kuminsá wòrdu yamá “Kranshi Bieu” (Kranshi bieuw), pa distinguíé di e lokalidatnan nobo.
Uso aktual
Den siglo 21, e edifisio a wòrdu restourá i adaptá pa uso moderno, manteniendo su karakter monumental. Awendia e ta konosí tambe komo Landhuis Kranshi i ta forma parti di e patrimònio históriko di Otrobanda.
Signifikashon kultural
Curaçaostraat 50 tin un papel klave den:
orígen di e término Kranshi
historia di Registro Sivil na Kòrsou
memoria kolektivo di Otrobanda
E edifisio ta representá un punto di transishon entre:
*bida sosial (klup di dama)
*funshon gubernamental
*patrimonio restourá
{{Appendix}}
Curaçaostraat 50 in Willemstad (Otrobanda) is a recognized cultural heritage monument on Curaçao. Wikimedia Commons features a high-resolution restoration image of this large, H-shaped historical building, which historically functioned as the Kranshi Bieuw. The property sits on a detached, deep setback lot.
[[:Kategoria:Kòrsou]]
------------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario = Stichting Monumentenfonds Curacao
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
pctcmet1bytze6e9wqr499jx0cs0uj0
195722
195721
2026-07-03T11:50:25Z
Caribiana
8320
195722
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Databox}}
'''Kranshi''' ta un término popular na [[Kòrsou]] ku ta referí histórikamente na e Registro Sivil<ref>Ofisialmente yamá "Asuntunan Públiko" ku ta inkluí diferente servisio manera registro sivil, registrashon di residente i asuntunan di elekshon.</ref> i, mas ampliamente, na e lugá kaminda e instituto gubernamental aki ta of tabata ubiká.
==Orígen==
E nòmber “Kranshi” ta derivá di e palabra [[hulandes]] ''dameskrans'' (klup di dama). Na 1899, Marie van den Brink, yu muhé di un domi protestant, a funda un klup di dama den Otrobanda ku e lema “Eendracht maakt macht”, .<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref><ref>„Eendracht maakt Macht.”. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1911, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280051:mpeg21:p003</ref>
E miembronan di e klup tabata reuní pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei. E grupo tabata aktivo den un edifisio na [[Curaçaostraat 50]], ku a bira konosí komo “Kransgebouw”.<ref>[https://www.curacaovoorjou.nl/wonen-op/wetenswaardigheden/kranshi Kranshi, waar komt die naam vandaan?]</ref> Den bok'i pueblo, e palabra "dameskrans" a evolushoná fonétikamente te bira "kranshi", ku a keda popular pa indiká e lokalidat.
== Vinkulo ku Registro Sivil ==
Rònt di aña 1940, Registro Sivil a kuminsá operá den e mesun edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira estrechamente asosiá ku e institushon gubernamental.
Den añanan siguiente, Registro Sivil a muda pa diferente lokalidat, mientras e nòmber popular a move huntu ku e departamento. Den anunsionan di Registro Sivil e termino Kranshi tabata wòrdu ampliamente uza.
===Lokalidatnan ===
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a opera for di diferente edifisio:
* Otrobanda – Curaçaostraat 50, lokalidat original ("Kransgebouw")
* [[Pietermaai]] – lokalidat temporal despues di 1954
* [[Skalo]] – [[Scharlooweg]] 150-152 desde añanan 1960 (“Kas di Pachi de Sola”)
* Otrobanda – Roodeweg 40-42 desde 2002 ("[[Casa Blanca]]")
Despues di e traslado pa Skalo, e edifisio original na Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.
Ku e ultimo mudansa pa Casa Blanca, e término “Kranshi” a sigui den uso pa e lokalidat nobo.
== Evolushon i uso ==
Ku tempu, e término “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko i pa un término general pa Registro Sivil. E evolushon aki ta mustra kon un nòmber informal por bira un referensia institucional den uso diario.
Te dia di awe, hopi residente di Kòrsou ta usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat of sede ofisial. E término ta konsiderá komo un ehèmpel di kontinuidat linguístiko, memoria kolektivo i influensia di idioma riba identidat urbano.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Kòrsou]]
[[:Kategoria:Papiamento]]
-------------------------
Den e “Historia di Kranshi,” e edifisio bieu riba Curaçaostraat den Otrobanda ta wòrdu menshoná promé. Alrededor di aña 1900, e asosiashon di hende muhé “Eendracht maakt Macht” (Unidat Ta Hasi Forsa) a reuní den e edifisio aki pa trabou di man, i el a bira konosí komo e Kransgebouw (Edifisio di Krans). Ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio aki rònt di 1940, el a haña e nòmber ‘Kranshi’ lihé. E nòmber aki a sigui ora ku e Registro Sivil a muda pa e edifisio ‘Pachi de Sola’ na Scharloo na kuminsamentu di añanan 1960. Na 2002, e edifisio ‘Casa Blanca’ restourá na Otrobanda a wòrdu poné den uso: Scharloo a bira ‘Kranch Bieu’ i Otrobanda ‘Kranchi Nobo’.
Pero unda Pietermaai ta pas awor? Na momentu ku Registro Sivil a bandoná e edifisio na Otrobanda na aña 1954, esaki tabata situá na Pietermaai pa algun aña, den e edifisio kaminda awor e ofisina di abogado “Soliana en Bonaparte” ta situá. <ref>https://www.facebook.com/groups/17257577140/posts/10160977243972141/ Geschiedenis van Kranshi], FB</ref>
Curaçaostraat 50, un edifisio historiko di 1873, ta konosí awendia komo "Lanthùis Kranshi".
==Evolushon di signifikado==
Ku tempu, e nòmber “Kranshi” a pasa for di un klup sosial pa un edifisio spesífiko, nan luga di encuentro na Curacaostraat 50, referi komo "Kransgebouw" of "Kransje", pa despues bira un término general pa Registro Sivil.<ref>Groep Ned. Antillen VAN HET ALGEMEEN NEDERLANDSCH VERBOND.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-02-1929, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280778:mpeg21:p003</ref>
Ora e Registro Sivil a kuminsá operá den e edifisio di e klup di dama na Otrobanda, e nòmber “Kranshi” a bira fuertemente asosiá ku e departamento gubernamental.
Durante siglo 20 i 21, Registro Sivil a muda pa diferente lugá. E nòmber “Kranshi” a move huntu ku e institushon:
* lokalidat original na Otrobanda
* traslado pa [[Skalo]] meimei di añanan 1960 - "Kas di Pachi de Sola" na [[Scharlooweg]] 150-152 (awor A.M.Chumaceiro Bulevar 13)
* posteriormente mudansa pa [[Casa Blanca]] na Roodeweg
Despues di e mudansa pa Skalo, e edifisio original na Curacaostraat 50, Otrobanda a bira konosí komo “Kranshi bieu”.<ref>Basis-cursus over de cooperatie. "Amigoe". Curaçao, 31-05-1978, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639308:mpeg21:p002</ref><ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 15-01-1973, p. 10. Geraadpleegd op Delpher op 02-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460312:mpeg21:p010<ref></ref> Desde komienso di siglo 21, e nòmber “Kranshi” ta referí prinsipalmente na Casa Blanca, unda Registro Sivil ta ubiká actualmente i "Kranshi bieu" na Kas di Pachi de Sola.
== Uso ==
Te awendia, hopi residente di Kòrsou ta sigui usa e palabra “Kranshi” komo sinónimo pa Registro Sivil, sin importá su lokalidat ofisial.
E término ta un ehèmpel di:
*kontinuidad linguístiko
*memoria kolektivo
*influensia di idioma den formashon di identidat urbano
{{Appendix}}
---------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Curacaostraat 50
| imagen = Curaçaostraat 50, restoration.png
| descripcion = Edoifisio bou restorashon na 2023
| nomber2 = Kranshi Bieu
| localisa_na = [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres = Curacaostraat 50
| pais = {{CUW}}
}}
'''Curaçaostraat 50''', konosí popularmente komo Kranshi Bieu òf Landhuis Kranshi, ta un edifisio monumental na Willemstad, Kòrsou, situá den Otrobanda. E edifisio ta un di e lugánan mas importante den historia di e término Kranshi, i a funshoná komo promé?? sede di Registro Sivil di e isla.
E edifisio ta registrá komo monumento ofisial i forma parti di e patrimònio urbano di Otrobanda i sentro historiko di Willemstad.
== Historia ==
E edifisio na Curaçaostraat 50 ta data for di 1873 i originalmente tabata un kas urbano grandi.
Na fin di siglo 19, e kas a bira propiedad i sede di un asosiashon di dama protestant bou di e nòmber “Eendracht maakt macht”, fundá na 1899 dor di Marie van den Brink.
E grupo tabata reuní pa hasi obra di man manera: kosementu, bòrdamentu i breimentu.
Debí na e aktividat aki, e edifisio a haña e nòmber hulandes “dameskrans”, ku den uso popular a transformá na “Kranshi”.
==Relashon ku Registro Sivil==
Alrededor di aña 1940, Registro Sivil a muda pa e edifisio na Curaçaostraat 50. For di e momento ei, e nòmber “Kranshi” a bira direktamente asosiá ku e institushon gubernamental.
E uso aki a pone e edifisio den un papel sentral den bida sivíl di Kòrsou, kaminda dokumentonan manera akta di nasementu, matrimonio i morto tabata wòrdu registrá.
== Architektura==
E edifisio ta un kas monumental independiente di un piso, situá retirá un tiki for di e linia di kaya.
Karakterístikanan principal ta inkluí:<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/curacaostraat-50/ Curacaostraat 50], curacaomonuments.org</ref>
*planta den forma di H
*tres dak di tipo hipped roof
*kornisanan kontinuo ku perfil dekorativo
*kantonan ku detaye tipo dentil
*puerta sentral ku shùter, flankiá pa bentanan ku shùter
*bentanan adicional den e alas lateral
*un grandi cisterna kubrí ku akueduktonan arko den e parti trasero
E kombinashon di e elementonan aki ta tipiko pa kasnan urbano di status altu den Otrobanda.
Evolushon i nòmber “Kranshi Bieu”
Despues ku Registro Sivil a bandoná e edifisio, e departamento a muda pa otro lokalidatnan, inkluyendo Pietermaai i posteriormente Scharloo.
Ku e traslado aki, e edifisio original na Curaçaostraat 50 a kuminsá wòrdu yamá “Kranshi Bieu” (Kranshi bieuw), pa distinguíé di e lokalidatnan nobo.
Uso aktual
Den siglo 21, e edifisio a wòrdu restourá i adaptá pa uso moderno, manteniendo su karakter monumental. Awendia e ta konosí tambe komo Landhuis Kranshi i ta forma parti di e patrimònio históriko di Otrobanda.
Signifikashon kultural
Curaçaostraat 50 tin un papel klave den:
orígen di e término Kranshi
historia di Registro Sivil na Kòrsou
memoria kolektivo di Otrobanda
E edifisio ta representá un punto di transishon entre:
*bida sosial (klup di dama)
*funshon gubernamental
*patrimonio restourá
{{Appendix}}
Curaçaostraat 50 in Willemstad (Otrobanda) is a recognized cultural heritage monument on Curaçao. Wikimedia Commons features a high-resolution restoration image of this large, H-shaped historical building, which historically functioned as the Kranshi Bieuw. The property sits on a detached, deep setback lot.
[[:Kategoria:Kòrsou]]
------------------
{{infobox edificio| variante = c
| tipo = [[monumento]]
| nomber = Casa Blanca
| imagen = Roodeweg 42 - 44.png
| descripcion =
| nomber2 =
| localisa_na = Roodeweg 42-44, [[Otrobanda]]
| luga = [[Willemstad]]
| adres =
| pais = {{CUW}}
| fecha_funda =
| estilo =
| encarga = Carel Maurits Gaerste
| architect =
| funcion_original =
| funcion_actual = sede di registro sivil di Kòrsou
| propietario = Stichting Monumentenfonds Curacao
| status monumento =
}}
'''Casa Blanca''' ("Kas Blanku"), konosí popularmente komo [[Kranshi]], ta un edifisio monumental-históriko na [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá na Roodeweg 42-44 den [[Otrobanda]], entre Reuzensteeg i Pieterszsteeg, enfrente di [[Sint-Elisabeth Hospital]] (SEHOS).<ref name=:"1">{{citeer web|titel=Advertentie|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-12-11|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-07-02|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460945:mpeg21:p008}}</ref> Desde komienso di [[siglo 21|siglo bintiun]], e edifisio ta sede di e Registro Sivil, parti di departamento di Asuntunan Públiko.<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Huntu ku e edifisionan “La Maravilla” na Scharlooweg i “Belvédère” na L.B. Smithplein, Casa Blanca ta konsiderá komo un di e promé ehèmpelnan di arkitektura neoklásiko na Kòrsou.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
== Historia ==
E edifisio ta asosiá ku Carel Maurits Gaerste (1804–1871), un komersiante ku tabata doño di plantashi Malpais i diferente propiedat den Otrobanda. Entre 1865 i 1884, el a kumpra i rekonstruí e kas komo un bibienda di status altu.
E kas tabata konosí pa su gran salon di baile, konsiderá komo un di e mas grandi riba e isla den e tempu ei, unda tabata organisá enkuentronan sosial, kultural i intelektual.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e edifisio a pasa pa diferente uso: penshun, burdel i posteriormente a bira un edifisio den estado di dekadensia.
Despues di un periodo di deteriorashon, e edifisio a wòrdu kompletamente restourá i adaptá pa uso gubernamental. E restourashon a haña rekonosemento regional pa su kalidat arkitektóniko.
Na 2026 a kuminsa un proyekto di renobashon di e edifisio na Roodeweg 42.<ref>[[Dick Drayer]], https://www.curacao.nu/nieuws/overheid/86733/kranshi-verhuist-tijdelijk-door-verbouwing-hoofdgebouw Kranshi verhuist tijdelijk door verbouwing hoofdgebouw], curacao.nu (6 di mart 2026)</ref>
== Deskripshon ==
Casa Blanca ta un edifisio monumental grandi di dos piso, situá un tiki retirá for di kaya riba un parsela amplio (± 3.250 m²). E edifisio tin un planta den forma di U ku ta rondoná un patio interno.
Karakterístikanan prinsipal ta inkluí:
fachada simétriko ku siete as
un fronton triangular riba e parti sentral
balkon dilanti riba un porch ku kolumnanan dobbel
trapi hanchu ku ta yega na entrada prinsipal
kornisanan profila i detaye dekorativo
kombinashon di dak di tipo schild i zadeldak
Originalmente, e kas tabata parti di un kompleho mas grandi ku edifisionan rond di e patio.
Nomber popular: Kranshi
E edifisio ta konosí den boka di pueblo komo Kranshi. E nòmber aki no ta originá di Casa Blanca mes, sino di un otro lokalidat kaminda Registro Sivil tabata ubiká anteriormente.
Ku e mudansa di e institushon pa Casa Blanca na komienso di siglo 21, e nòmber popular “Kranshi” a keda asosiá ku e edifisio nobo.
== Uso ==
Awendia, Casa Blanca ta funshoná komo sede di Registro Sivil di Kòrsou. E edifisio ta un ehèmpel importante di reutilisashon di patrimonio arkitektóniko den e sentro históriko di Willemstad.
== Mira tambe ==
* [[Kranshi]]
{{Appendix}}
==================
== Nomber Kranshi ==
E nòmber Kranshi tin un orígen masha pekuliar. E edifisio kaminda Kranshi for di prinsipio tabata ubiká, den pasado tabata un lokalidat Protestant kaminda un klup di hende muhé, yamá ‘Eendracht maakt macht’ tabata reuní regularmente. Na aña 1899 Marie van den Brink, yu muhé di e dominee, a funda e klup aki. Dor ku nan tabata bin huntu speshal pa hasi obra di man manera kose, bòrda i brei nan tabata yama e klup ‘dameskrans’. E nòmber ‘dameskrans’ den boka di e Yu di Kòrsou e tempu ei a bira Kranshi. Mesora esei a bira nòmber di e edifisio tambe.<ref>[https://gobiernu.cw/gob-newsletter-edishon1/ Kranshi, di unda e nomber ei a bin?], gobierno.cw</ref>
E edifisio a mantené e nòmber Kranshi, asta ora ku na aña 1930 durante un periodo kòrtiku, Iglesia Reformá a usé pa su enkuentronan. Maske entretantu e nòmber ya no tabata tin su funshon original mas, e edifisio a keda karga e nòmber te na añanan ‘40 momentu ku Registro Sivil a kuminsá operá den dje. Na komienso di añanan ’60 Registro Sivil a muda (huntu ku e nòmber Kranshi) bai Skalo 150-152; kas kaminda anteriormente Pachi de Sola tabata biba. Den boka di pueblo e orei e edifisio original na Otrabanda a haña e nòmber ‘Kranshi bieu’.
Na komienso di e siglo aki Kranshi a bolbe muda. Awor e la bai e edifisio neoklásiko restourá yamá ‘Casa Blanca’ situá na Roodeweg 42 nèt enfrente di Hospital Sint Elisabeth (SEHOS). Carel Maurits Gaerste kende tabata doño di diferente edifisio den Otrabanda, entre 1865 i 1884 a kumpra i rekonstruí Casa Blanca komo bibienda. Despues e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues segun e la dekaí e la bira asta un dak pa drogadiktonan. Awendia den e famoso edifisio aki nos Registro Sivil ta ubiká. E ta ofisialmente yamá Asuntunan Públiko pero ketu bai Kranshi den boka di pueblo!
== Historia ==
Carel Maurits Gaerste (1804-1871), komersiante, tabata doño di plantashi Malpais (Daniel) i diferente edifisio den Otrobanda. Entre 1865 i 1884 el a kumpra i rekonstruí e kas di shon komo bibienda. Den e ‘salon di baile’ di e kas, ku segun Pauline Prunetti-Winkel tabata esun mas grandi riba e isla den e tempu ei<ref>Marugg, Stanley, [https://www.archiefvriend.com/index.php/ons-kwartaalblad/artikelen-uit-ons-blad/53-lauffer De woonhuizen van de familie Lauffer], De Archiefvriend, september 2009</ref>, tabata organisa enkuentronan kultural i intelektual. Desde komienso di [[siglo 20]] e edifisio a sirbi komo penshun, despues burdel (ka’i biá) i despues, segun esaki tabata dekaí, a bira asta un dak pa drogadiktonan.
== Deskripshon ==
E edifisio (kas di shon), para riba un persela di 3.250 m², tin dos piso i ta konstrui den e forma di un "U" ku ta rondoná un patio. e fachada sensio ku un leshi di het dòrná, ku riba dje un ‘fronton’ triangular. Un bòrdèshi na haltu riba trapi hanchu i kubrí pa un balkon riba pilá ta asentuá su forma rektangular será di e edifisio.<ref name="NAAM"/> E fachada dilanti tin un porch na entrada di e kas, i riba esaki tin un balkon. Dono di e edifisio ta ...
Groot vrijstaand monumentaal gebouw van twee verdiepingen, terugliggend van de straat. Het hoofdgebouw van de kraal was oorspronkelijk volledig omringd door extra gebouwen aan de randen van de kraal. U-vormige plattegrond die een patio omsluit. Twee parallelle schilddaken over de voorkant, zadeldaken over de achtervleugels. Zwaar geprofileerde en volledig versierde uitspringende kroonlijst op consoles over de gevels, dentate quoins op hoeken. Voorgevel ingedeeld in zeven assen. Middendeel met driehoekig fronton boven kroonlijst; voorbalkon boven portiek met dubbele zuilen op bordes aan voorzijde met treden. Fronthek met voetmuur en spijlen tussen pilaren. Centrale voorpoort tussen gecanneleerde pilaren, twee extra poorten aan weerszijden. Volledig gerestaureerd als burgerlijke stand (restauratie bekroond met Caribische prijs voor beste restauratiearchitectuur).
e ‘salon di baile’ riba e di dos piso
Large detached two-storey monumental structure set back from street. Main building of corral originally fully surrounded by additional buildings at edges of corral. U- shaped floor plan enclosing a patio. Two parallel hipped roofs over front section, gable roofs over rear wings. Heavy profiled and fully decorated projecting cornice on consoles over façades, dentate quoins on corners. Front façade laid out in seven axes. Central section with triangular fronton above cornice; front balcony above portico with double columns on front platform with steps. Front fence with footing wall and bars set between pillars. Central front gate between fluted pillars, two additional gates on both sides. Fully restored as Civil Registry (restoration awarded with Carfibbean prize for best restoration architecture).<ref>[https://curacaomonuments.org/sites/roodeweg-42-44/ Roodeweg 42-44], curacaomonument.org</ref>
Gran estructura monumental independiente de dos plantas retranqueada de la calle. Edificio principal del corral originalmente totalmente rodeado por edificios adicionales en los bordes del corral. Planta en forma de U que rodea un patio. Dos tejados paralelos a cuatro aguas en la parte delantera, tejados a dos aguas en las alas traseras. Cornisas salientes sobre ménsulas en las fachadas, muy perfiladas y decoradas. Fachada delantera dispuesta en siete ejes. Sección central con frontón triangular sobre cornisa; balcón delantero sobre pórtico con columnas dobles sobre plataforma delantera con escalones. Cerca frontal con muro de zapata y barrotes entre pilares. Puerta delantera central entre pilares estriados, dos puertas adicionales a ambos lados. Totalmente restaurado como Registro Civil (restauración galardonada con el premio Carfibbean a la mejor arquitectura de restauración).
1990: het in verval rakend monumentale herenhuis 'Casa Blanca' met onder andere de rijkst bewerkte gootlijst uit onze historische architectuur.
Advertentie openbare verkoop:De opstal CASA BLANCA, staande op een perceel eigendomsgrond groot 3.250 m 2, begrensd door de Roodeweg, de Reuzensteeg en de Pieterszsteeg, kadastraal bekend als Stadsdistrict, Sectie B, no. 543.<ref name=:"1"/>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Monumento protehí]]
[[:Kategoria:Kòrsou]]
Huntu ku e edifisionan "La Maravilla" na [[Scharlooweg]] 5 i "Belvédère" na Plasa L.B. Smith, e edifisio prinsipal di Casa Blanca ta marka e inisio di arkitektura neoklasisista na Kòrsou i ta di gran balor pa e historia di arkitektura di e isla.<ref name="NAAM">Gladys do Rego-Kuster, [https://naam.cw/2014/11/30/casa-blanca/ Casa Blanca], [[NAAM]]</ref>
bf0t1f5fxmigpbotrtoq3hvmrhojugq
Guera di Ochenta Aña
0
14698
195622
2026-07-02T18:45:51Z
~2026-37883-96
18464
I made a start to the article
195622
wikitext
text/x-wiki
E pagina aki ta un translashon for di e pagina: [[:nl:Tachtigjarige_Oorlog|Tachtigjarige Oorlog]]
E Ochenta aña guerra ta un revolushon pa e Diesshiete Provincia kontra e Imperio España. Durante e 80 aña e tin 3 rei di España: Filip II, Filip III i Filip IV. E konflikto ta kuminsá ku e ataka di kas i iglesianan katholiko dor di protestantnan ([[:nl:Beeldenstorm|Beeldenstorm NL]]). Filips II ta stür e duke di Alva na e teritorianan Hulandes, pa krea rùst artifisial i duna e iglesia katholiko bèk den religion di estado. Noblesa o.a. Willem di Oraño a hui na e Imperio Romano Santu pa duna resistensia kontra e españolanan. Den e periodo aki slemante e Kondado di Hulanda ta duna indepidensia, pa usa e abudansia di
put3h798klu9uapkxcmbb4rlgawdj04
195632
195622
2026-07-02T19:05:49Z
Kallmemel
14000
Kallmemel moved page [[80 aña guera]] to [[Guera di Ochenta aña]]
195622
wikitext
text/x-wiki
E pagina aki ta un translashon for di e pagina: [[:nl:Tachtigjarige_Oorlog|Tachtigjarige Oorlog]]
E Ochenta aña guerra ta un revolushon pa e Diesshiete Provincia kontra e Imperio España. Durante e 80 aña e tin 3 rei di España: Filip II, Filip III i Filip IV. E konflikto ta kuminsá ku e ataka di kas i iglesianan katholiko dor di protestantnan ([[:nl:Beeldenstorm|Beeldenstorm NL]]). Filips II ta stür e duke di Alva na e teritorianan Hulandes, pa krea rùst artifisial i duna e iglesia katholiko bèk den religion di estado. Noblesa o.a. Willem di Oraño a hui na e Imperio Romano Santu pa duna resistensia kontra e españolanan. Den e periodo aki slemante e Kondado di Hulanda ta duna indepidensia, pa usa e abudansia di
put3h798klu9uapkxcmbb4rlgawdj04
195634
195632
2026-07-02T19:07:29Z
Kallmemel
14000
+infobox
195634
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar|variante=c}}
E Ochenta aña guerra ta un revolushon pa e Diesshiete Provincia kontra e Imperio España. Durante e 80 aña e tin 3 rei di España: Filip II, Filip III i Filip IV. E konflikto ta kuminsá ku e ataka di kas i iglesianan katholiko dor di protestantnan ([[:nl:Beeldenstorm|Beeldenstorm NL]]). Filips II ta stür e duke di Alva na e teritorianan Hulandes, pa krea rùst artifisial i duna e iglesia katholiko bèk den religion di estado. Noblesa o.a. Willem di Oraño a hui na e Imperio Romano Santu pa duna resistensia kontra e españolanan. Den e periodo aki slemante e Kondado di Hulanda ta duna indepidensia, pa usa e abudansia di
pznz0ngp7vd60so0tfa87nrjonvjxnz
195635
195634
2026-07-02T19:14:23Z
Kallmemel
14000
Kallmemel moved page [[Guera di Ochenta aña]] to [[Guera di Ochenta Aña]]
195634
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar|variante=c}}
E Ochenta aña guerra ta un revolushon pa e Diesshiete Provincia kontra e Imperio España. Durante e 80 aña e tin 3 rei di España: Filip II, Filip III i Filip IV. E konflikto ta kuminsá ku e ataka di kas i iglesianan katholiko dor di protestantnan ([[:nl:Beeldenstorm|Beeldenstorm NL]]). Filips II ta stür e duke di Alva na e teritorianan Hulandes, pa krea rùst artifisial i duna e iglesia katholiko bèk den religion di estado. Noblesa o.a. Willem di Oraño a hui na e Imperio Romano Santu pa duna resistensia kontra e españolanan. Den e periodo aki slemante e Kondado di Hulanda ta duna indepidensia, pa usa e abudansia di
pznz0ngp7vd60so0tfa87nrjonvjxnz
195638
195635
2026-07-02T19:18:00Z
Kallmemel
14000
195638
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar|variante=c
|fecha=1568–1648
}}
E Ochenta aña guerra ta un revolushon pa e Diesshiete Provincia kontra e Imperio España. Durante e 80 aña e tin 3 rei di España: Filip II, Filip III i Filip IV. E konflikto ta kuminsá ku e ataka di kas i iglesianan katholiko dor di protestantnan ([[:nl:Beeldenstorm|Beeldenstorm NL]]). Filips II ta stür e duke di Alva na e teritorianan Hulandes, pa krea rùst artifisial i duna e iglesia katholiko bèk den religion di estado. Noblesa o.a. Willem di Oraño a hui na e Imperio Romano Santu pa duna resistensia kontra e españolanan. Den e periodo aki slemante e Kondado di Hulanda ta duna indepidensia, pa usa e abudansia di
tvhcz6nos52dcjf7kyl3tksnppfvwax
195639
195638
2026-07-02T19:24:15Z
Kallmemel
14000
+parameter
195639
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar
| variante = c
| fecha = 1568–1648
| luga = Paisnan baho i [[Gibraltar]]
}}
E Ochenta aña guerra ta un revolushon pa e Diesshiete Provincia kontra e Imperio España. Durante e 80 aña e tin 3 rei di España: Filip II, Filip III i Filip IV. E konflikto ta kuminsá ku e ataka di kas i iglesianan katholiko dor di protestantnan ([[:nl:Beeldenstorm|Beeldenstorm NL]]). Filips II ta stür e duke di Alva na e teritorianan Hulandes, pa krea rùst artifisial i duna e iglesia katholiko bèk den religion di estado. Noblesa o.a. Willem di Oraño a hui na e Imperio Romano Santu pa duna resistensia kontra e españolanan. Den e periodo aki slemante e Kondado di Hulanda ta duna indepidensia, pa usa e abudansia di
2tzomwcx8fyi0ogp846ngk32tjaz8mt
195641
195639
2026-07-02T19:27:45Z
Kallmemel
14000
+parameter
195641
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar
| variante = c
| fecha = 1568–1648
| luga = Paisnan baho i [[Gibraltar]]
| resultado = Repúblika Hulandes ta independiente
}}
E Ochenta aña guerra ta un revolushon pa e Diesshiete Provincia kontra e Imperio España. Durante e 80 aña e tin 3 rei di España: Filip II, Filip III i Filip IV. E konflikto ta kuminsá ku e ataka di kas i iglesianan katholiko dor di protestantnan ([[:nl:Beeldenstorm|Beeldenstorm NL]]). Filips II ta stür e duke di Alva na e teritorianan Hulandes, pa krea rùst artifisial i duna e iglesia katholiko bèk den religion di estado. Noblesa o.a. Willem di Oraño a hui na e Imperio Romano Santu pa duna resistensia kontra e españolanan. Den e periodo aki slemante e Kondado di Hulanda ta duna indepidensia, pa usa e abudansia di
3bbc7fuiqsnyamdc6tddiyc4bpvcn8j
195642
195641
2026-07-02T19:28:21Z
Kallmemel
14000
195642
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar
| variante = c
| fecha = 1568–1648
| luga = Paisnan baho i [[Gibraltar]]
| resultado = Repúblika Hulandes ta independisá
}}
E Ochenta aña guerra ta un revolushon pa e Diesshiete Provincia kontra e Imperio España. Durante e 80 aña e tin 3 rei di España: Filip II, Filip III i Filip IV. E konflikto ta kuminsá ku e ataka di kas i iglesianan katholiko dor di protestantnan ([[:nl:Beeldenstorm|Beeldenstorm NL]]). Filips II ta stür e duke di Alva na e teritorianan Hulandes, pa krea rùst artifisial i duna e iglesia katholiko bèk den religion di estado. Noblesa o.a. Willem di Oraño a hui na e Imperio Romano Santu pa duna resistensia kontra e españolanan. Den e periodo aki slemante e Kondado di Hulanda ta duna indepidensia, pa usa e abudansia di
m4yspi8bxzip5p3pv7actm3jgmhxn21
195695
195642
2026-07-03T09:52:15Z
Kallmemel
14000
reformulacion, correcion ortografico
195695
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar
| variante = c
| fecha = 1568–1648
| luga = Paisnan baho i [[Gibraltar]]
| resultado = Repúblika Hulandes ta independisá
}}
E '''Guera di Ochenta Aña''' òf '''Rebelion Hulandes''' tabata un rebelion di e Diesshete Provinsia kontra tres rei susesivo di Imperio Spaño. Durante e 80 aña e tin 3 rei di España: Filip II, Filip III i Filip IV. E konflikto ta kuminsá ku e ataka di kas i iglesianan katholiko dor di protestantnan ([[:nl:Beeldenstorm|Beeldenstorm NL]]). Filips II ta stür e duke di Alva na e teritorianan Hulandes, pa krea rùst artifisial i duna e iglesia katholiko bèk den religion di estado. Noblesa o.a. Willem di Oraño a hui na e Imperio Romano Santu pa duna resistensia kontra e españolanan. Den e periodo aki slemante e Kondado di Hulanda ta duna indepidensia, pa usa e abudansia di
jqgqt4fy3el199folwrhjsziv5dpk7g
195696
195695
2026-07-03T09:53:32Z
Kallmemel
14000
filip>felipe
195696
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar
| variante = c
| fecha = 1568–1648
| luga = Paisnan baho i [[Gibraltar]]
| resultado = Repúblika Hulandes ta independisá
}}
E '''Guera di Ochenta Aña''' òf '''Rebelion Hulandes''' tabata un rebelion di e Diesshete Provinsia kontra tres rei susesivo di Imperio Spaño: Felipe II, Felipe III i Felipe IV. E konflikto ta kuminsá ku e ataka di kas i iglesianan katholiko dor di protestantnan ([[:nl:Beeldenstorm|Beeldenstorm NL]]). Filips II ta stür e duke di Alva na e teritorianan Hulandes, pa krea rùst artifisial i duna e iglesia katholiko bèk den religion di estado. Noblesa o.a. Willem di Oraño a hui na e Imperio Romano Santu pa duna resistensia kontra e españolanan. Den e periodo aki slemante e Kondado di Hulanda ta duna indepidensia, pa usa e abudansia di
lqhbai9zslhqd9v3d4srgkuu2kv62g5
195697
195696
2026-07-03T09:57:20Z
Kallmemel
14000
reformulacion, beeldenstorm>ikonoklasmo
195697
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar
| variante = c
| fecha = 1568–1648
| luga = Paisnan baho i [[Gibraltar]]
| resultado = Repúblika Hulandes ta independisá
}}
E '''Guera di Ochenta Aña''' òf '''Rebelion Hulandes''' tabata un rebelion di e Diesshete Provinsia kontra tres rei susesivo di Imperio Spaño: Felipe II, Felipe III i Felipe IV. E konflikto a kuminsá komo un asalto di edifisionan katóliko dor di gruponan protestant: e ikonoklasmo (1566). Filips II ta stür e duke di Alva na e teritorianan Hulandes, pa krea rùst artifisial i duna e iglesia katholiko bèk den religion di estado. Noblesa o.a. Willem di Oraño a hui na e Imperio Romano Santu pa duna resistensia kontra e españolanan. Den e periodo aki slemante e Kondado di Hulanda ta duna indepidensia, pa usa e abudansia di
74czfnaemksg6skadx0a48n1jyieo8z
195698
195697
2026-07-03T10:02:42Z
Kallmemel
14000
reformulacion
195698
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar
| variante = c
| fecha = 1568–1648
| luga = Paisnan baho i [[Gibraltar]]
| resultado = Repúblika Hulandes ta independisá
}}
E '''Guera di Ochenta Aña''' òf '''Rebelion Hulandes''' tabata un rebelion di e Diesshete Provinsia kontra tres rei susesivo di Imperio Spañó : Felipe II, Felipe III i Felipe IV. E konflikto a kuminsá despues di e ikonoklasmo di 1566 komo un asalto riba edifisionan katóliko dor di gruponan protestant. Komo kontesta, Felipe II ta manda e duke di Alva na Paisnan Baho pa restorá ouoridat spañó i mantené katolisismo komo e religion estatal. Noblesa o.a. Willem di Oraño a hui na e Imperio Romano Santu pa duna resistensia kontra e españolanan. Den e periodo aki slemante e Kondado di Hulanda ta duna indepidensia, pa usa e abudansia di
qw8nf3hq51y6g9knpu6mfi5u9egwf6c
195699
195698
2026-07-03T10:03:16Z
Kallmemel
14000
organisa texto
195699
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar
| variante = c
| fecha = 1568–1648
| luga = Paisnan baho i [[Gibraltar]]
| resultado = Repúblika Hulandes ta independisá
}}
E '''Guera di Ochenta Aña''' òf '''Rebelion Hulandes''' tabata un rebelion di e Diesshete Provinsia kontra tres rei susesivo di Imperio Spañó : Felipe II, Felipe III i Felipe IV. E konflikto a kuminsá despues di e ikonoklasmo di 1566 komo un asalto riba edifisionan katóliko dor di gruponan protestant. Komo kontesta, Felipe II ta manda e duke di Alva na Paisnan Baho pa restorá ouoridat spañó i mantené katolisismo komo e religion estatal.
Noblesa o.a. Willem di Oraño a hui na e Imperio Romano Santu pa duna resistensia kontra e españolanan. Den e periodo aki slemante e Kondado di Hulanda ta duna indepidensia, pa usa e abudansia di
auydnvwnt7o317w3eao9l2sjqkxu2wm
195700
195699
2026-07-03T10:09:58Z
Kallmemel
14000
refomulacion
195700
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar
| variante = c
| fecha = 1568–1648
| luga = Paisnan baho i [[Gibraltar]]
| resultado = Repúblika Hulandes ta independisá
}}
E '''Guera di Ochenta Aña''' òf '''Rebelion Hulandes''' tabata un rebelion di e Diesshete Provinsia kontra tres rei susesivo di Imperio Spañó : Felipe II, Felipe III i Felipe IV. E konflikto a kuminsá despues di e ikonoklasmo di 1566 komo un asalto riba edifisionan katóliko dor di gruponan protestant. Komo kontesta, Felipe II ta manda e duke di Alva na Paisnan Baho pa restorá ouoridat spañó i mantené katolisismo komo e religion estatal.
Vários noble, manera Willem van Oranje a hui pa Imperio Romano Santu pa organisá resistensia kontra outoridat Spañó. Den e periodo aki slemante e Kondado di Hulanda ta duna indepidensia, pa usa e abudansia di
4im8x5mv08vj5gvqj7jyjwt6k14e86t
195701
195700
2026-07-03T10:10:38Z
Kallmemel
14000
Imperio Romano Santu >Santu Imperio Romano
195701
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar
| variante = c
| fecha = 1568–1648
| luga = Paisnan baho i [[Gibraltar]]
| resultado = Repúblika Hulandes ta independisá
}}
E '''Guera di Ochenta Aña''' òf '''Rebelion Hulandes''' tabata un rebelion di e Diesshete Provinsia kontra tres rei susesivo di Imperio Spañó : Felipe II, Felipe III i Felipe IV. E konflikto a kuminsá despues di e ikonoklasmo di 1566 komo un asalto riba edifisionan katóliko dor di gruponan protestant. Komo kontesta, Felipe II ta manda e duke di Alva na Paisnan Baho pa restorá ouoridat spañó i mantené katolisismo komo e religion estatal.
Vários noble, manera Willem van Oranje a hui pa Santu Imperio Romano pa organisá resistensia kontra outoridat Spañó. Den e periodo aki slemante e Kondado di Hulanda ta duna indepidensia, pa usa e abudansia di
0rabmka7ru3q9tmg7g675m73fv106t5
195702
195701
2026-07-03T10:13:33Z
Kallmemel
14000
reformulacion
195702
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar
| variante = c
| fecha = 1568–1648
| luga = Paisnan baho i [[Gibraltar]]
| resultado = Repúblika Hulandes ta independisá
}}
E '''Guera di Ochenta Aña''' òf '''Rebelion Hulandes''' tabata un rebelion di e Diesshete Provinsia kontra tres rei susesivo di Imperio Spañó : Felipe II, Felipe III i Felipe IV. E konflikto a kuminsá despues di e ikonoklasmo di 1566 komo un asalto riba edifisionan katóliko dor di gruponan protestant. Komo kontesta, Felipe II ta manda e duke di Alva na Paisnan Baho pa restorá ouoridat spañó i mantené katolisismo komo e religion estatal.
Vários noble, manera Willem van Oranje a hui pa Santu Imperio Romano pa organisá resistensia kontra outoridat Spañó. E promé ofensivanan tabata e promé invashon di Oraño (1568) i e di dos invashon di Oraño (1572).
bjjjorp83ytepuvru7njvjcuitig0ja
195703
195702
2026-07-03T10:14:51Z
Kallmemel
14000
parameter
195703
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar
| variante = c
| fecha = 1568–1648
| luga = Paisnan baho i [[Gibraltar]]
| resultado = Repúblika Hulandes ta independisá
| tratado = Tratado di Münster
}}
E '''Guera di Ochenta Aña''' òf '''Rebelion Hulandes''' tabata un rebelion di e Diesshete Provinsia kontra tres rei susesivo di Imperio Spañó : Felipe II, Felipe III i Felipe IV. E konflikto a kuminsá despues di e ikonoklasmo di 1566 komo un asalto riba edifisionan katóliko dor di gruponan protestant. Komo kontesta, Felipe II ta manda e duke di Alva na Paisnan Baho pa restorá ouoridat spañó i mantené katolisismo komo e religion estatal.
Vários noble, manera Willem van Oranje a hui pa Santu Imperio Romano pa organisá resistensia kontra outoridat Spañó. E promé ofensivanan tabata e promé invashon di Oraño (1568) i e di dos invashon di Oraño (1572).
pah9cxg07yci6ufya2ak3lkrf8f4wjk
195706
195703
2026-07-03T10:23:37Z
Kallmemel
14000
+parameter
195706
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar
| variante = c
| fecha = 1568–1648
| luga = Paisnan baho i [[Gibraltar]]
| resultado = Repúblika Hulandes ta independisá
| tratado = Tratado di Münster
| fase1=Rebelion Hulandes (1568–1588)
| combatiente1=Provinsia Unido<br>Inglatera (1585–1604)
| combatiente2=Imperio Spañó
}}
E '''Guera di Ochenta Aña''' òf '''Rebelion Hulandes''' tabata un rebelion di e Diesshete Provinsia kontra tres rei susesivo di Imperio Spañó : Felipe II, Felipe III i Felipe IV. E konflikto a kuminsá despues di e ikonoklasmo di 1566 komo un asalto riba edifisionan katóliko dor di gruponan protestant. Komo kontesta, Felipe II ta manda e duke di Alva na Paisnan Baho pa restorá ouoridat spañó i mantené katolisismo komo e religion estatal.
Vários noble, manera Willem van Oranje a hui pa Santu Imperio Romano pa organisá resistensia kontra outoridat Spañó. E promé ofensivanan tabata e promé invashon di Oraño (1568) i e di dos invashon di Oraño (1572).
9sd5u7nzgixgpvxzhvfmwt5bqhn3lfd
195707
195706
2026-07-03T10:25:55Z
Kallmemel
14000
+bandera
195707
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar
| variante = c
| fecha = 1568–1648
| luga = Paisnan baho i [[Gibraltar]]
| resultado = Repúblika Hulandes ta independisá
| tratado = Tratado di Münster
| fase1=Rebelion Hulandes (1568–1588)
| combatiente1= [[Fail:Prinsenvlag.svg|border|25px]] Provinsia Unido<br>[[Fail:Flag of England.svg|border|25px]] Inglatera (1585–1604)
| combatiente2=Imperio Spañó
}}
E '''Guera di Ochenta Aña''' òf '''Rebelion Hulandes''' tabata un rebelion di e Diesshete Provinsia kontra tres rei susesivo di Imperio Spañó : Felipe II, Felipe III i Felipe IV. E konflikto a kuminsá despues di e ikonoklasmo di 1566 komo un asalto riba edifisionan katóliko dor di gruponan protestant. Komo kontesta, Felipe II ta manda e duke di Alva na Paisnan Baho pa restorá ouoridat spañó i mantené katolisismo komo e religion estatal.
Vários noble, manera Willem van Oranje a hui pa Santu Imperio Romano pa organisá resistensia kontra outoridat Spañó. E promé ofensivanan tabata e promé invashon di Oraño (1568) i e di dos invashon di Oraño (1572).
siqmwbktrgrt8jnrt12qsnfclfj460e
195708
195707
2026-07-03T10:26:25Z
Kallmemel
14000
195708
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar
| variante = c
| fecha = 1568–1648
| luga = Paisnan baho i [[Gibraltar]]
| resultado = Repúblika Hulandes ta independisá
| tratado = Tratado di Münster
| fase1=Rebelion Hulandes (1568–1588)
| combatiente1= [[Fail:Prinsenvlag.svg|border|25px]] Provinsia Unido<br>[[Fail:Flag of England.svg|border|25px]] Inglatera (1585–1604)
| combatiente2=[[Fail:Flag of New Spain.svg|border|25px]] Imperio Spañó
}}
E '''Guera di Ochenta Aña''' òf '''Rebelion Hulandes''' tabata un rebelion di e Diesshete Provinsia kontra tres rei susesivo di Imperio Spañó : Felipe II, Felipe III i Felipe IV. E konflikto a kuminsá despues di e ikonoklasmo di 1566 komo un asalto riba edifisionan katóliko dor di gruponan protestant. Komo kontesta, Felipe II ta manda e duke di Alva na Paisnan Baho pa restorá ouoridat spañó i mantené katolisismo komo e religion estatal.
Vários noble, manera Willem van Oranje a hui pa Santu Imperio Romano pa organisá resistensia kontra outoridat Spañó. E promé ofensivanan tabata e promé invashon di Oraño (1568) i e di dos invashon di Oraño (1572).
5vr9vv6h3a4b45f7oyato3k9c0d4xgn
195709
195708
2026-07-03T10:27:51Z
Kallmemel
14000
195709
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox conflicto militar
| variante = c
| fecha = 1568–1648
| luga = Paisnan baho i [[Gibraltar]]
| resultado = Repúblika Hulandes ta independisá
| tratado = Tratado di Münster
| fase1=Rebelion Hulandes (1568–1588)
| combatiente1= [[Fail:Prinsenvlag.svg|border|25px]] Provinsia Uní<br>[[Fail:Flag of England.svg|border|25px]] Inglatera (1585–1604)
| combatiente2=[[Fail:Flag of New Spain.svg|border|25px]] Imperio Spañó
}}
E '''Guera di Ochenta Aña''' òf '''Rebelion Hulandes''' tabata un rebelion di e Diesshete Provinsia kontra tres rei susesivo di Imperio Spañó : Felipe II, Felipe III i Felipe IV. E konflikto a kuminsá despues di e ikonoklasmo di 1566 komo un asalto riba edifisionan katóliko dor di gruponan protestant. Komo kontesta, Felipe II ta manda e duke di Alva na Paisnan Baho pa restorá ouoridat spañó i mantené katolisismo komo e religion estatal.
Vários noble, manera Willem van Oranje a hui pa Santu Imperio Romano pa organisá resistensia kontra outoridat Spañó. E promé ofensivanan tabata e promé invashon di Oraño (1568) i e di dos invashon di Oraño (1572).
t9ip20hnnu2jpbmnypipsdbbrn195hz
80 aña guera
0
14699
195633
2026-07-02T19:05:49Z
Kallmemel
14000
Kallmemel moved page [[80 aña guera]] to [[Guera di Ochenta aña]]
195633
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Guera di Ochenta aña]]
6l9sn2anek3mnzgxpplliaald8r2br3
195637
195633
2026-07-02T19:15:11Z
Kallmemel
14000
Changed redirect target from [[Guera di Ochenta aña]] to [[Guera di Ochenta Aña]]
195637
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Guera di Ochenta Aña]]
digd03p9tk8va65iprxd3tm5sq6kvhd