Wikipedia
papwiki
https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Medio
Spesial
Diskushon
Usuario
Diskushon usuario
Wikipedia
Diskushon Wikipedia
Fail
Diskushon fail
MediaWiki
Diskushon MediaWiki
Malchi
Diskushon malchi
Yuda
Diskushon yuda
Kategoria
Diskushon kategoria
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Griego
0
6160
207718
158033
2026-10-25T15:46:49Z
~2026-57000-54
18976
/* */
207718
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox idioma
| nomber = Griego
| nomber nativo = Ελληνικά
| pronunciacion = {{AFI|eliniˈka}}
| pais ={{GRC}} (10,700,000)<br>
{{CYP}} (1,100,000)<ref>https://www.ethnologue.com/language/ell/19</ref>
'''Ku minoria na:'''<br>
{{AUS}} (252,000)<br>
{{ITA}} (20,000)<br>
{{ALB}} (15,200)<br>
{{UKR}} (5,850)<br>
{{ROU}} (4,170)<br>
{{TUR}} (3,600)<br>
{{HUN}} (1,870)
| region = [[Oropa]]
| usuario_total = 13,116,360<ref>https://www.ethnologue.com/language/ell/19</ref>
| famia = [[Idioma indo-oropeo|Indo-oropeo]]
| oficial = {{EUR}}<br>{{GRC}}<br>{{CYP}}
| mapa = Idioma Griego.PNG
| leyenda = {{Legend|#0082FF|Idioma ofisial}} {{Legend|#8CC7FF|idioma minoritario}}
}}
'''Griego''' ta un [[idioma indo-oropeo]]. E ta e [[idioma ofisial]] na [[Gresia]] i [[Chipre]].
[[File:50 largest Greek diaspora.png|thumb|left|250px|E sinkuenta pais unda griego ta wòrdu papiá]]
{{Appendix}}
[[Category:Idioma indo-oropeo]]
[[Category:Gresia]]
aleshce6ql2i43nbgc820u9qr9o81i7
207720
207718
2026-10-25T20:09:12Z
Caribiana
8320
ampliashon
207720
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox idioma | variante = c
| nomber = Griego
| nomber nativo = Ελληνικά
| pronunciacion = {{AFI|eliniˈka}}
| pais ={{GRC}} (10,700,000)<br>
{{CYP}} (1,100,000)<ref>https://www.ethnologue.com/language/ell/19</ref>
'''Ku minoria na:'''<br>
{{AUS}} (252,000)<br>
{{ITA}} (20,000)<br>
{{ALB}} (15,200)<br>
{{UKR}} (5,850)<br>
{{ROU}} (4,170)<br>
{{TUR}} (3,600)<br>
{{HUN}} (1,870)
| region = [[Oropa]]
| usuario_total= 13,116,360<ref>https://www.ethnologue.com/language/ell/19</ref>
| famia = [[Idioma indo-oropeo|Indo-oropeo]]
| oficial = {{EUR}}<br>{{GRC}}<br>{{CYP}}
| mapa = Idioma Griego.PNG
| leyenda = {{Legend|#0082FF|Idioma ofisial}} {{Legend|#8CC7FF|idioma minoritario}}
}}
'''Griego''' ta un [[idioma indo-oropeo]]. E ta e [[idioma ofisial]] na [[Gresia]] i un di e dos idioma ofisial di [[Chipre]]. Histórikamente, e idioma a desaroyá na Gresia i a ser usá tambe na kosta di Asia Menor, awor parti di [[Turkia]], i den e parti sùit di [[Italia]]. Durante diferente periodo históriko, griego tabata un idioma importante den e region di Mediteráneo, Asia Oksidental i Nort Áfrika. Na griego, e idioma ta wòrdu yamá Ελληνικά (Elliniká).
Griego ta skirbí ku e [[álfabèt griego]]. E [[alfabet latin|álfabèt latin]], ku ta wòrdu usá pa skirbi [[ingles]] i hopi otro [[idioma]], a desaroyá atraves di e álfabèt etrusko, ku tabata basá riba un forma di e álfabèt griego. E álfabèt griego tambe a influensiá desaroyo di otro sistema di skirbimentu, inkluyendo e [[álfabèt siríliko]].
Griego tin un historia skirbí di mas ku 3.000 aña, loke ta hasi su historia dokumentá un di e mas largu entre e idiomanan indo-oropeo ku ta wòrdu papiá awe. Generalmente, su desaroyo ta dividí den tres etapa: griego antiguo, griego medieval i griego moderno. Griego medieval ta konektá estrechamente ku e periodo di e Imperio Bizantino, kaminda griego tabata un idioma importante den gobernashon i kultura.
Segun estimashonnan di 2021, mas ku 13 mion hende tabata papia griego na mundu. E mayoria tabata biba na Gresia i Chipre. Tambe tin komunidatnan ku ta papia griego den otro paisnan, komo resultado di emigrashon for di Gresia i Chipre. [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Australia]] tin komunidatnan grandi di griegonan den [[diáspora]].
[[File:50 largest Greek diaspora.png|thumb|center|400px|E sinkuenta pais unda griego ta wòrdu papiá.]]
{{Appendix}}
[[Category:Idioma indo-oropeo]]
[[Category:Gresia]]
4iomo5zzz3zhkii5psukbq5doae6fn8
Vanuatu
0
6342
207721
162748
2026-10-25T20:54:58Z
Caribiana
8320
ampliashon
207721
wikitext
text/x-wiki
{{infopais| variante = c
| kapital = [[Port-Vila]]
| idiomanan_ofisial = Bislama, ingles, frances
| forma_di_gobernashon = [[Repúblika]]
| evento_fundashon1 = Independensia
| fecha_fundashon1 = [[30 di yüli]] [[1980]]
| titulo_kabesante1 = [[Presidente]]
| nomber_kabesante1 = Nikenike Vurobaravu
| titulo_kabesante2 = [[Promé minister]]
| nomber_kabesante2 = Jotham Napat
}}
'''Vanuatu''', ofisialmente '''Repúblika di Vanuatu''' ([[frances|franses]]: République de Vanuatu; bislama: Ripablik di Vanuatu), ta un [[pais insular]] den [[Melanesia]], den parti wèst di [[Oseania]], den [[Oséano Pasífiko]] Sur. E [[archipiélago]] ta konsistí di 83 isla, mayoria di orígen [[volkan|volkániko]]. E ta situá mas o ménos 1.750 km na ost di [[Australia]], 540 km nortost di [[Nueva Caledonia]], sùitost di [[Islanan Solomon]], i wèst di [[Fiji]]. E [[kapital]] di Vanuatu ta [[Port-Vila]], situá riba e isla di Éfaté.
E islanan di Vanuatu tabata habitá pa miles di aña promé ku e yegada di e [[Oropa|oropeonan]]. E promé ekspedishon oropeo ku a yega na e islanan tabata un ekspedishon spañó dirigí pa e nabegante portugues Fernandes de Queirós, na 1606. E ekspedishon a yega na e isla mas grandi, Espíritu Santo. Quirós a reklamá e teritorio pa Spaña i a yama e área ''Austrialia del Espíritu Santo'', pasobra e tabata kere ku e tabata parti di un gran masa di tera den hemisferio sur.
Durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]], [[Fransia]] i [[Reino Uni]] a oumentá nan influensia riba e archipiélago. Na 1887, nan a establesé un komishon naval konhuntu pa supervisá e islanan. Na 1906, e dos pais a akordá pa goberná e teritorio konhuntamente, bou di un sistema konosí komo e kondominio anglofranses. Durante e periodo kolonial aki, e islanan tabata konosí komo ''New Hebrides''.
Den añanan 1970, un movementu di [[independensia]] a surgi, impulsá pa lidernan lokal ku tabata eksigí mas outonomia i e fin di dominio [[kolonialismo|kolonial]]. Vanuatu a bira un pais independiente dia [[30 di yüli]] [[1980]] i a adoptá e nòmber Repúblika di Vanuatu.
Despues di su [[independensia]], Vanuatu a bira miembro di [[Nashonnan Uni]], Mankomunidat di Nashonnan, Organisashon Internashonal di Frankofonia, i Foro di Islanan di Pasífiko. Bislama, ingles i franses ta e idiomanan ofisial di e pais.
{{Oseania}}
[[Kategoria:Isla]]
[[Kategoria:Pais]]
[[Kategoria:Oseania]]
hxhefvrl3u1x3jzld26d5qa04pdm448
207729
207721
2026-10-25T21:24:13Z
Caribiana
8320
207729
wikitext
text/x-wiki
{{infopais| variante = c
| kapital = [[Port Vila]]
| idiomanan_ofisial = Bislama, ingles, frances
| forma_di_gobernashon = [[Repúblika]]
| evento_fundashon1 = Independensia
| fecha_fundashon1 = [[30 di yüli]] [[1980]]
| titulo_kabesante1 = [[Presidente]]
| nomber_kabesante1 = Nikenike Vurobaravu
| titulo_kabesante2 = [[Promé minister]]
| nomber_kabesante2 = Jotham Napat
}}
'''Vanuatu''', ofisialmente '''Repúblika di Vanuatu''' ([[frances|franses]]: République de Vanuatu; bislama: Ripablik di Vanuatu), ta un [[pais insular]] den [[Melanesia]], den parti wèst di [[Oseania]], den [[Oséano Pasífiko]] Sur. E [[archipiélago]] ta konsistí di 83 isla, mayoria di orígen [[volkan|volkániko]]. E ta situá mas o ménos 1.750 km na ost di [[Australia]], 540 km nortost di [[Nueva Caledonia]], sùitost di [[Islanan Solomon]], i wèst di [[Fiji]]. E [[kapital]] di Vanuatu ta [[Port Vila]], situá riba e isla di Éfaté.
E islanan di Vanuatu tabata habitá pa miles di aña promé ku e yegada di e [[Oropa|oropeonan]]. E promé ekspedishon oropeo ku a yega na e islanan tabata un ekspedishon spañó dirigí pa e nabegante portugues Fernandes de Queirós, na 1606. E ekspedishon a yega na e isla mas grandi, Espíritu Santo. Quirós a reklamá e teritorio pa Spaña i a yama e área ''Austrialia del Espíritu Santo'', pasobra e tabata kere ku e tabata parti di un gran masa di tera den hemisferio sur.
Durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]], [[Fransia]] i [[Reino Uni]] a oumentá nan influensia riba e archipiélago. Na 1887, nan a establesé un komishon naval konhuntu pa supervisá e islanan. Na 1906, e dos pais a akordá pa goberná e teritorio konhuntamente, bou di un sistema konosí komo e kondominio anglofranses. Durante e periodo kolonial aki, e islanan tabata konosí komo ''New Hebrides''.
Den añanan 1970, un movementu di [[independensia]] a surgi, impulsá pa lidernan lokal ku tabata eksigí mas outonomia i e fin di dominio [[kolonialismo|kolonial]]. Vanuatu a bira un pais independiente dia [[30 di yüli]] [[1980]] i a adoptá e nòmber Repúblika di Vanuatu.
Despues di su [[independensia]], Vanuatu a bira miembro di [[Nashonnan Uni]], Mankomunidat di Nashonnan, Organisashon Internashonal di Frankofonia, i Foro di Islanan di Pasífiko. Bislama, ingles i franses ta e idiomanan ofisial di e pais.
{{Oseania}}
[[Kategoria:Isla]]
[[Kategoria:Pais]]
[[Kategoria:Oseania]]
4ax5tku16we0i3z7uzzerkw65v0j6yt
Usuario:Caribiana/Sandbox/Kladblok
2
7580
207738
207669
2026-10-26T11:15:11Z
Caribiana
8320
207738
wikitext
text/x-wiki
''__NOINDEX__''
* [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-----------------
{{Databox}}
'''Timeshare''', tambe conosí como timeshare, timesharing, propiedat fraccional, propiedat parcial, òf derechonan di uzo parcial) ta encera ofertanan denter di e sector di hotel y turismo pa medio di cua un consumidor, na momento di paga un preis total, ta adkeri e derecho di uza un propiedad pa un periodo specifico cada aña, pa un duracion cu ta surpasa un aña.
en.wiki:Un timeshare (tin biaha yamá un propiedat di vakashon òf klup di vakashon) ta un propiedat ku un forma di propiedat òf derechonan di uso dividí. E propiedatnan aki ta tipikamente unidatnan di kondominio di resort, den kua vários partido tin derecho di uza e propiedat, y cada doño di e mesun alohamento ta haña nan periodo di tempo. Unidadnan por wòrdu bendí komo un propiedat parsial, hür, òf “derecho di uso”, den kua kaso e último no ta tene ningun pretenshon riba propiedat di e propiedat. E propiedat di programanan di timeshare ta variá, y a bin ta cambiando durante décadanan. E mercado di timeshare a wòrdu sometí na krítika.[1][2][3]<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea</ref>
== Historia ==
Timeshare a kuminsá na Europa den añanan 1960. E promé propiedat programa na mundu tabata un lugá di ski situá den [[Alpen]] franses, conosí como ''Superdevoluy''. E propósito di e resort di timeshare aki tabata pa brinda e doñonan di Superdevoluy un oportunidat definitivo pa bini ski den Alpen riba un base ripititivo. 18 Superdevoluy pues a defendé e konsepto di bende unidatnan di kamber individual na múltiple doñonan pa un periodo di tempu spesifiká di aña. E konsepto di bende
unidatnan di resort individual pa doñonan múltiple a wòrdu adoptá lihé na Merka
den añanan 1970 i spesífikamente na Florida.<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
Durante añanan 1980 i 1990, nòmbernan di marka grandi den hospitalidat i industria di turismo a sigui e industria di timeshare. Na 1984, Marriott tabata e promé kompania di alohamentu di marka pa drenta e industria di timeshare, a sigui pa Disney i Hilton.
Informashon General
Te ku 2015, tabatin aproksimadamente kuater mion doño di timeshare rònt mundu.[1] Proveedónan konosí ta inkluí Marriott International, Hyatt, Hilton, Four Seasons i Hapimag. E konsepto a haña su siguidónan mas grandi na Merka.<ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03 }}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Di akuerdo ku e raport di Resort Condominiums International’s (RCI), e region di Karibe ta ofresé mas ku 210 resort di timeshare na 2003. Karibe Hulandes cu ta inclui Aruba, Saint Maarten, Curacao y Boneiru tabata ofresé 22 porshento di e total di Karibe djis despues di e lider na e region, Repúblika Dominikana (23.8 porshento). Pa loke ta trata kantidat di unidatnan di timeshare, 56 porshento di timeshare resorts ta situa na solamente tres isla: Aruba, Saint Maarten y Republica Dominicana.<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research
Ora midi den termino di benta volumen (US $ ), sinembargo, Aruba resorts a domina e mercado na 2003 cu mas o ménos un tersera parti di tur benta den Karibe. Tambe, Aruba timeshare doñonan tin e propenshon di mas grandi pa kumpra vários siman versus doñonan di otro paisnan den Caribe. 15 Apesar di su tamaño chikitu compara cu otro islanan grandi di e region, Aruba a resulta uno fuerte kontendiente den e industria di timeshare. Promé ku tur kos, turismo ta e kontribuyente prinsipal na economia di e isla. E ta e promé lugá di fakansi den Karibe ku 40 porshento di bishitantenan fiel ta regresá aña despues aña, ku ta e porsentahe di bishitante ripití mas haltu di kualke Karibe destino. 16<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
E mercado di timeshare na [[Kòrsou]] a desaroya despues y riba un escala hopi mas chikito cu na e pais bisiña Aruba of [[Sint Maarten]], konsentrando pa gran parti rond di propiedadnan boutique y niche di propiedad di vacacion en bes di cadenanan masivo di edificionan halto.
Ordenansa di Timeshare di Antia Hulandes (2005): Komo ku Antia Hulandes (ku e tempu ei tabata inkluí Kòrsou, Boneiru, i Sint Maarten) tabata konta pa un parti notabel di propiedatnan di vakashon den Karibe, Parlamento di Antia Hulandes a aprobá un Ordenansa Nashonal na aprel 2005 (desember 15, 2005) goberná derechonan di timesharing i apartamentu part-time (deeltijdappartementsrecht)<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ NEW NETHERLANDS ANTILLES TIME-SHARE LEGISLATION], https://www.curacao-law.com/</ref> Aruba a introduci su Ordenansa di Timeshare na juni di 2012. E dos ordenansa ta uniforme den contenido.
===Aruba ===
Aruba Beach Club (ABC) a habri na 1977 y tabata Aruba su prome timeshare hotel. Huespednan di e hotel aki mester tabata miembro di un corporacion cu tabata doño di e hotel.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Despues a sigui Playa Linda Resort (1980) na [[Palm Beach]] y Casa del Mar’ (1986) y ‘Costa Linda Beach Resort’ (1991) na [[Eagle Beach]]. Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan di Sun Resorts, a hunga un rol importante den e desaroyo di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA"/>
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di Aruba, en bes di simplemente un otro segmento di acomodacion. E sector awendia ta consistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku ta representá mas ku US$2 bion den invershon di kapital akumulá i un kalkulashon di US$750 mion den aktividat ekonómiko direkto i indirekto anual.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
================
'''Timeshare''' ta un modelo di alojamentu vacashonal den kua diferente persona ta haña derecho di usa e mesun propiedat durante periodonan spesífiko, generalmente un siman òf mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedat kompartí òf riba un kontrato ku ta duna derecho di uso durante un periodo determiná. E kondishonnan eksakto ta dependé di e tipo di timeshare i di e legislashon aplikabel.
E modelo ta komun den resortnan i kompleksnan di apartamento pa vakashon. Den algun sistema, e usuario ta haña derecho di uso di un propiedat spesífiko; den otro, e derecho ta permití reserva di un unidad den un resort òf den un red di destinashonnan. Propiedat frakshonal, unda diferente persona ta poseé parti di un propiedat, ta un modelo relashoná pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di turismo, pero e modelo a risibí tambe krítika relashoná ku e gastunan, e kondishonnan di kontrato i e difikultatnan ku algun usuario ta eksperensiá ora nan ke transferí òf terminá nan kontrato.[[1]]
Historia
E industria moderna di timeshare a desaroyá na Europa durante e añanan 1960. Un di e promé proyektonan ku ta wòrdu menshoná den e historia di e modelo tabata Superdévoluy, un resort di ski den e Alpinan franses. E konsepto di duna diferente usuario derecho di uso di un propiedat durante periodonan spesífiko a haña popularidat i a ekspandé pa otro destinashonnan turistiko.
Durante e añanan 1970, e modelo a haña terreno na [[Estadonan Uni di Amérika]], partikularmente na [[Florida]], kaminda desaroyadónan a kuminsá ofresé derechonan di uso di apartamentonan i unidadnan den resort pa periodo anual. Durante e añanan 1980 i 1990, kompania grandi den e industria di hospitalidat i turismo a drenta e merkado, inkluyendo Marriott, Disney i Hilton.
E industria a sigui desaroyá ku diferente modelo di propiedat i derecho di uso, inkluyendo sistemanan ku ta permití usuario kambia nan periodo di estadia òf reserva alojamentu den otro resortnan di e mesun red. E modelo a bira particularmente popular na Merca i den destinashonnan di vakashon den Karibe.[[2]][[3]]
Karibe Hulandes
Timeshare a bira un parti di e oferta turistiko den diferente isla di Karibe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) pa 2003 a dokumentá mas ku 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, Aruba i Sint Maarten tabata entre e destinashonnan ku tabatin un presencia importante den e merkado regional.[[4]]
E merkado di timeshare a desaroyá di forma diferente den e islanan di Karibe Hulandes. Na Aruba i Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di resort. Na Kòrsou, e sektor a desaroyá riba un eskala mas chikí, ku un oferta ku ta inkluí resort i otro propiedatnan di vakashon.
Legislashon
Na e periodo di Antia Hulandes, a introducí legislashon pa regulá e derechonan di timeshare i e derechonan di apartamento di uso part-time. Un ordenansa nashonal relashoná ku e derechonan aki a wòrdu aprobá na 2005. Despues, Aruba a introducí su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.[[5]]
E propósito di e legislashon ta pa definí e derechonan i obligashonnan relashoná ku e tipo di propiedat òf derecho di uso. E alcance i e kondishonnan eksakto ta dependé di e disposishonnan legal aplikabel den kada hurisdikshon.
Aruba
Aruba ta un di e destinashonnan den Karibe kaminda timeshare a desaroyá komo un parti importante di e industria turistiko. Aruba Beach Club a habri na 1977 i ta wòrdu menshoná komo un di e promé resortnan di timeshare na e isla. Despues, otro resortnan a sigui, entre nan Playa Linda Resort na 1980, Casa del Mar na 1986 i Costa Linda Beach Resort na 1991.[[6]]
Raymond Maduro, desaroyador di e proyektonan di Sun Resorts, a hunga un papel den e desaroyo di e sektor na Aruba.[[6]]
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepará pa [[Universidad di Aruba]], e sektor di timeshare ta un parti importante di e industria turistiko di e isla. E raport ta estima ku e sektor ta konsistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku un invershon di kapital akumulá di mas ku US$2 mion i un kontribushon anual estimá di US$750 mion na aktividat ekonómiko direkto i indirekto.[[7]]
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio | variante = a
| nomber = Cas Ceremonial
| adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia di gobernador
| funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador
| architect = Associated Architects Aruba NV
| encarga =
| piso = 2
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]].
== Cas ceremonial di Gobernador ==
Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985.
Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey.
E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio.
E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario.
===Uzo actual===
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
Obranan di arte
Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
== Historia ==
* Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref>
*De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref>
* E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref>
E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/>
Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/>
-----
===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador===
E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario.
Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente.
Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
----------------------
'''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5]
Historia
Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2]
E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4]
E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4]
Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5]
Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5]
Uso aktual
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1]
------------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio
| nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba
| adres =
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber
| funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial
| architect =
| encarga =
| piso =
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor.
Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref>
==Cas di Gezaghebber==
=== Prome cas ===
Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref>
=== Di dos cas ===
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/>
E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
[[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
[[:Kategoria:Gobièrnu]]
------
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
==Historia==
* institucion funcion di gezaghebber na 1848
* prome cu esey: commandeur como antecesor
* E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber.
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
--------
'''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref>
==Historia==
Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
== Demolicion ==
Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" />
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
== Bronnen ==
* Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" />
* Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" />
==Cas di Gezaghebber (1931-1986)==
Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/>
Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad.
Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref>
E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/>
Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/>
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
{{Appendix}}
tweede versie Case
==Historia==
Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web
|url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador
|title=Cas Ceremonial di Gobernador
|publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba
|access-date=21 di augustus 2026
}}</ref>
== Construccion ==
Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" />
E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" />
E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" />
E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" />
== Gezaghebbers==
Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" />
== Demolishon==
Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" />
E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" />
==Sitio actual==
E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
==Importansia historiko==
Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba.
Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986.
---------------
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
------------------------------
'''Biblioteka den Karibe Hulandes'''
Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao.
Algun ehempel ta
* biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref>
* biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba
* biblioteka di Colegio Arubano
*
Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref>
==Biblioteka públiko ==
E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref>
Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/>
Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/>
* {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas
* {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]]
* {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]
* [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library
* [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library
==Biblioteka priva of semi-públiko ==
* {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]]
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin
==Biblioteka digital ==
* {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]]
* {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano)
* [[Dutch Caribbean Digital Platform]]
------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref>
AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan
principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.
Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''.
E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo.
Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley.
Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable,
resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo.
{{Appendix}}
Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref>
Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley
ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua
e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft.
Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan
General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba.
Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno.
Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref>
[[:Kategoria:Sociedad]]
------------
{{Variante|a}}
{{Infobox organisacion | variante = a
| tipo = organisacion gubernamental ''sui generis''
| nomber = Aruba Tourism Authority
| director = Ronella Croes
| obhetivo =
| origina_di = Arubaans Toeristenbureau
| sede = L.G. Smith Blvd. 8
| stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| pais = {{ABW}}
| funda = 2011
| termina =
| presidente =
| personal = 40 (Aruba)
| miembro_di =
| commons =
| website = https://www.ata.aw/
}}
'''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref>
Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/>
Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2]
ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref>
== Historia ==
Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba.
Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante.
E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref>
=== 1953-1985 ===
[[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]]
Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].
Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/>
Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/>
Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/>
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends.
=== 1985-2011 ===
Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
=== 2011-presente ===
Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/>
Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref>
E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref>
==Organisacion ==
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref>
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).
Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno.
==Vision pa futuro ==
Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref>
E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16]
Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16]
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref>
* Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985)
* Roderick (Rory) Arends (1985-1989)
* Remigio (Mimi) Wever (1989-1995)
* Jan van Nes (1995-2000)
* Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009)
* Ronella Croes (2011-presente)
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
* Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref>
---------------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi 1953
* Odulio (Beti) Arends
* Roderick ‘Rory’ Arends
* Remigio Wever
* Jan van Nes
* Myrna Jansen-Feliciano
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2]
Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5]
== Historia ==
{{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}}
Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref>
Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13]
Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a.
Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19]
Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
-----
Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2]
Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am
--------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
Vieja yo?<br>
No...No señor<br>
Yo soy un vino y del mehor<br>
¿Que si las canas me asustan?<br>
No qué va!<br>
Ellas no suman años, <br>
derrochan sabiduría y verdad.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Esas líneas en mis ojos, no,<br>
no son quejas del pasado,<br>
son las huellas de las risas<br>
y los besos dados.<br>
¿Que si todavía me apasiono?<br>
Ay, no me haga reír.<br>
En este cuerpo lo que hay es<br>
mucho fuego por sentir.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Yo sí me orgullezco,<br>
de los años que tengo,<br>
que con cada buelta al sol<br>
más valgo y más aprendo<br>
así que guardes tus penas<br>
y no me mire con compasión<br>
Los años a mí no me pesan<br>
me coronan el corazón.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Sí ........mas linda!
--------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
-----------------------
==Parlamento Oropeo==
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
ixnkorrqpkafguqc3m16yj0o72msksq
207739
207738
2026-10-26T11:20:54Z
Caribiana
8320
207739
wikitext
text/x-wiki
''__NOINDEX__''
* [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-----------------
{{Databox}}
'''Timeshare''', tambe conoci como timeshare, timesharing, propiedad fraccional, propiedad parcial, of derechonan di uzo parcial) ta encera ofertanan denter di e sector di hotel y turismo pa medio di cua un consumidor, na momento di paga un preis total, ta adkeri e derecho di uza un propiedad pa un periodo specifico cada aña, pa un duracion cu ta surpasa un aña.
en.wiki:Un timeshare (tin biaha yamá un propiedat di vakashon òf klup di vakashon) ta un propiedat ku un forma di propiedat òf derechonan di uso dividí. E propiedatnan aki ta tipikamente unidatnan di kondominio di resort, den kua vários partido tin derecho di uza e propiedat, y cada doño di e mesun alohamento ta haña nan periodo di tempo. Unidadnan por wòrdu bendí komo un propiedat parsial, hür, òf “derecho di uso”, den kua kaso e último no ta tene ningun pretenshon riba propiedat di e propiedat. E propiedat di programanan di timeshare ta variá, y a bin ta cambiando durante décadanan. E mercado di timeshare a wòrdu sometí na krítika.[1][2][3]<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea</ref>
== Historia ==
Timeshare a cuminsa na Europa den añanan 1960. E prome propiedad programa na mundu tabata un luga di ski situá den [[Alpen]] Frances, conoci como ''Superdevoluy''. E propósito di e resort di timeshare aki tabata pa brinda e doñonan di Superdevoluy un oportunidad definitivo pa bini ski den Alpen riba un base ripititivo. 18 Superdevoluy pues a defendé e concepto di bende unidadnan di camber individual na multiple doño pa un periodo di tempo specifica di aña. E concepto di bende
unidadnan di resort individual pa multiple doño a wòrdu adopta lihe na Merka den añanan 1970 i specificamente na Florida.<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
Durante añanan 1980 y 1990, nòmbernan di marka grandi den hospitalidad y industria di turismo a sigui e industria di timeshare. Na 1984, Marriott tabata e prome compania di alohamento di marka pa drenta e industria di timeshare, a sigui pa Disney y Hilton.
Informashon General
Te ku 2015, tabatin aproksimadamente kuater mion doño di timeshare rònt mundu.[1] Proveedónan konosí ta inkluí Marriott International, Hyatt, Hilton, Four Seasons i Hapimag. E konsepto a haña su siguidónan mas grandi na Merka.<ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03 }}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Di akuerdo ku e raport di Resort Condominiums International’s (RCI), e region di Karibe ta ofresé mas ku 210 resort di timeshare na 2003. Karibe Hulandes cu ta inclui Aruba, Saint Maarten, Curacao y Boneiru tabata ofresé 22 porshento di e total di Karibe djis despues di e lider na e region, Repúblika Dominikana (23.8 porshento). Pa loke ta trata kantidat di unidatnan di timeshare, 56 porshento di timeshare resorts ta situa na solamente tres isla: Aruba, Saint Maarten y Republica Dominicana.<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research
Ora midi den termino di benta volumen (US $ ), sinembargo, Aruba resorts a domina e mercado na 2003 cu mas o ménos un tersera parti di tur benta den Karibe. Tambe, Aruba timeshare doñonan tin e propenshon di mas grandi pa kumpra vários siman versus doñonan di otro paisnan den Caribe. 15 Apesar di su tamaño chikitu compara cu otro islanan grandi di e region, Aruba a resulta uno fuerte kontendiente den e industria di timeshare. Promé ku tur kos, turismo ta e kontribuyente prinsipal na economia di e isla. E ta e promé lugá di fakansi den Karibe ku 40 porshento di bishitantenan fiel ta regresá aña despues aña, ku ta e porsentahe di bishitante ripití mas haltu di kualke Karibe destino. 16<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
E mercado di timeshare na [[Kòrsou]] a desaroya despues y riba un escala hopi mas chikito cu na e pais bisiña Aruba of [[Sint Maarten]], konsentrando pa gran parti rond di propiedadnan boutique y niche di propiedad di vacacion en bes di cadenanan masivo di edificionan halto.
Ordenansa di Timeshare di Antia Hulandes (2005): Komo ku Antia Hulandes (ku e tempu ei tabata inkluí Kòrsou, Boneiru, i Sint Maarten) tabata konta pa un parti notabel di propiedatnan di vakashon den Karibe, Parlamento di Antia Hulandes a aprobá un Ordenansa Nashonal na aprel 2005 (desember 15, 2005) goberná derechonan di timesharing i apartamentu part-time (deeltijdappartementsrecht)<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ NEW NETHERLANDS ANTILLES TIME-SHARE LEGISLATION], https://www.curacao-law.com/</ref> Aruba a introduci su Ordenansa di Timeshare na juni di 2012. E dos ordenansa ta uniforme den contenido.
===Aruba ===
Aruba Beach Club (ABC) a habri na 1977 y tabata Aruba su prome timeshare hotel. Huespednan di e hotel aki mester tabata miembro di un corporacion cu tabata doño di e hotel.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Despues a sigui Playa Linda Resort (1980) na [[Palm Beach]] y Casa del Mar’ (1986) y ‘Costa Linda Beach Resort’ (1991) na [[Eagle Beach]]. Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan di Sun Resorts, a hunga un rol importante den e desaroyo di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA"/>
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di Aruba, en bes di simplemente un otro segmento di acomodacion. E sector awendia ta consistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku ta representá mas ku US$2 bion den invershon di kapital akumulá i un kalkulashon di US$750 mion den aktividat ekonómiko direkto i indirekto anual.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
================
'''Timeshare''' ta un modelo di alojamentu vacashonal den kua diferente persona ta haña derecho di usa e mesun propiedat durante periodonan spesífiko, generalmente un siman òf mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedat kompartí òf riba un kontrato ku ta duna derecho di uso durante un periodo determiná. E kondishonnan eksakto ta dependé di e tipo di timeshare i di e legislashon aplikabel.
E modelo ta komun den resortnan i kompleksnan di apartamento pa vakashon. Den algun sistema, e usuario ta haña derecho di uso di un propiedat spesífiko; den otro, e derecho ta permití reserva di un unidad den un resort òf den un red di destinashonnan. Propiedat frakshonal, unda diferente persona ta poseé parti di un propiedat, ta un modelo relashoná pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di turismo, pero e modelo a risibí tambe krítika relashoná ku e gastunan, e kondishonnan di kontrato i e difikultatnan ku algun usuario ta eksperensiá ora nan ke transferí òf terminá nan kontrato.[[1]]
Historia
E industria moderna di timeshare a desaroyá na Europa durante e añanan 1960. Un di e promé proyektonan ku ta wòrdu menshoná den e historia di e modelo tabata Superdévoluy, un resort di ski den e Alpinan franses. E konsepto di duna diferente usuario derecho di uso di un propiedat durante periodonan spesífiko a haña popularidat i a ekspandé pa otro destinashonnan turistiko.
Durante e añanan 1970, e modelo a haña terreno na [[Estadonan Uni di Amérika]], partikularmente na [[Florida]], kaminda desaroyadónan a kuminsá ofresé derechonan di uso di apartamentonan i unidadnan den resort pa periodo anual. Durante e añanan 1980 i 1990, kompania grandi den e industria di hospitalidat i turismo a drenta e merkado, inkluyendo Marriott, Disney i Hilton.
E industria a sigui desaroyá ku diferente modelo di propiedat i derecho di uso, inkluyendo sistemanan ku ta permití usuario kambia nan periodo di estadia òf reserva alojamentu den otro resortnan di e mesun red. E modelo a bira particularmente popular na Merca i den destinashonnan di vakashon den Karibe.[[2]][[3]]
Karibe Hulandes
Timeshare a bira un parti di e oferta turistiko den diferente isla di Karibe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) pa 2003 a dokumentá mas ku 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, Aruba i Sint Maarten tabata entre e destinashonnan ku tabatin un presencia importante den e merkado regional.[[4]]
E merkado di timeshare a desaroyá di forma diferente den e islanan di Karibe Hulandes. Na Aruba i Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di resort. Na Kòrsou, e sektor a desaroyá riba un eskala mas chikí, ku un oferta ku ta inkluí resort i otro propiedatnan di vakashon.
Legislashon
Na e periodo di Antia Hulandes, a introducí legislashon pa regulá e derechonan di timeshare i e derechonan di apartamento di uso part-time. Un ordenansa nashonal relashoná ku e derechonan aki a wòrdu aprobá na 2005. Despues, Aruba a introducí su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.[[5]]
E propósito di e legislashon ta pa definí e derechonan i obligashonnan relashoná ku e tipo di propiedat òf derecho di uso. E alcance i e kondishonnan eksakto ta dependé di e disposishonnan legal aplikabel den kada hurisdikshon.
Aruba
Aruba ta un di e destinashonnan den Karibe kaminda timeshare a desaroyá komo un parti importante di e industria turistiko. Aruba Beach Club a habri na 1977 i ta wòrdu menshoná komo un di e promé resortnan di timeshare na e isla. Despues, otro resortnan a sigui, entre nan Playa Linda Resort na 1980, Casa del Mar na 1986 i Costa Linda Beach Resort na 1991.[[6]]
Raymond Maduro, desaroyador di e proyektonan di Sun Resorts, a hunga un papel den e desaroyo di e sektor na Aruba.[[6]]
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepará pa [[Universidad di Aruba]], e sektor di timeshare ta un parti importante di e industria turistiko di e isla. E raport ta estima ku e sektor ta konsistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku un invershon di kapital akumulá di mas ku US$2 mion i un kontribushon anual estimá di US$750 mion na aktividat ekonómiko direkto i indirekto.[[7]]
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio | variante = a
| nomber = Cas Ceremonial
| adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia di gobernador
| funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador
| architect = Associated Architects Aruba NV
| encarga =
| piso = 2
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]].
== Cas ceremonial di Gobernador ==
Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985.
Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey.
E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio.
E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario.
===Uzo actual===
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
Obranan di arte
Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
== Historia ==
* Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref>
*De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref>
* E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref>
E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/>
Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/>
-----
===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador===
E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario.
Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente.
Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
----------------------
'''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5]
Historia
Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2]
E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4]
E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4]
Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5]
Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5]
Uso aktual
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1]
------------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio
| nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba
| adres =
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber
| funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial
| architect =
| encarga =
| piso =
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor.
Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref>
==Cas di Gezaghebber==
=== Prome cas ===
Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref>
=== Di dos cas ===
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/>
E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
[[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
[[:Kategoria:Gobièrnu]]
------
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
==Historia==
* institucion funcion di gezaghebber na 1848
* prome cu esey: commandeur como antecesor
* E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber.
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
--------
'''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref>
==Historia==
Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
== Demolicion ==
Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" />
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
== Bronnen ==
* Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" />
* Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" />
==Cas di Gezaghebber (1931-1986)==
Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/>
Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad.
Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref>
E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/>
Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/>
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
{{Appendix}}
tweede versie Case
==Historia==
Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web
|url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador
|title=Cas Ceremonial di Gobernador
|publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba
|access-date=21 di augustus 2026
}}</ref>
== Construccion ==
Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" />
E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" />
E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" />
E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" />
== Gezaghebbers==
Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" />
== Demolishon==
Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" />
E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" />
==Sitio actual==
E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
==Importansia historiko==
Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba.
Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986.
---------------
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
------------------------------
'''Biblioteka den Karibe Hulandes'''
Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao.
Algun ehempel ta
* biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref>
* biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba
* biblioteka di Colegio Arubano
*
Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref>
==Biblioteka públiko ==
E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref>
Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/>
Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/>
* {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas
* {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]]
* {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]
* [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library
* [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library
==Biblioteka priva of semi-públiko ==
* {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]]
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin
==Biblioteka digital ==
* {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]]
* {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano)
* [[Dutch Caribbean Digital Platform]]
------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref>
AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan
principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.
Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''.
E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo.
Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley.
Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable,
resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo.
{{Appendix}}
Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref>
Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley
ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua
e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft.
Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan
General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba.
Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno.
Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref>
[[:Kategoria:Sociedad]]
------------
{{Variante|a}}
{{Infobox organisacion | variante = a
| tipo = organisacion gubernamental ''sui generis''
| nomber = Aruba Tourism Authority
| director = Ronella Croes
| obhetivo =
| origina_di = Arubaans Toeristenbureau
| sede = L.G. Smith Blvd. 8
| stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| pais = {{ABW}}
| funda = 2011
| termina =
| presidente =
| personal = 40 (Aruba)
| miembro_di =
| commons =
| website = https://www.ata.aw/
}}
'''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref>
Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/>
Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2]
ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref>
== Historia ==
Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba.
Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante.
E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref>
=== 1953-1985 ===
[[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]]
Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].
Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/>
Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/>
Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/>
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends.
=== 1985-2011 ===
Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
=== 2011-presente ===
Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/>
Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref>
E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref>
==Organisacion ==
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref>
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).
Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno.
==Vision pa futuro ==
Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref>
E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16]
Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16]
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref>
* Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985)
* Roderick (Rory) Arends (1985-1989)
* Remigio (Mimi) Wever (1989-1995)
* Jan van Nes (1995-2000)
* Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009)
* Ronella Croes (2011-presente)
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
* Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref>
---------------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi 1953
* Odulio (Beti) Arends
* Roderick ‘Rory’ Arends
* Remigio Wever
* Jan van Nes
* Myrna Jansen-Feliciano
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2]
Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5]
== Historia ==
{{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}}
Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref>
Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13]
Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a.
Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19]
Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
-----
Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2]
Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am
--------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
Vieja yo?<br>
No...No señor<br>
Yo soy un vino y del mehor<br>
¿Que si las canas me asustan?<br>
No qué va!<br>
Ellas no suman años, <br>
derrochan sabiduría y verdad.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Esas líneas en mis ojos, no,<br>
no son quejas del pasado,<br>
son las huellas de las risas<br>
y los besos dados.<br>
¿Que si todavía me apasiono?<br>
Ay, no me haga reír.<br>
En este cuerpo lo que hay es<br>
mucho fuego por sentir.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Yo sí me orgullezco,<br>
de los años que tengo,<br>
que con cada buelta al sol<br>
más valgo y más aprendo<br>
así que guardes tus penas<br>
y no me mire con compasión<br>
Los años a mí no me pesan<br>
me coronan el corazón.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Sí ........mas linda!
--------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
-----------------------
==Parlamento Oropeo==
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
fpzlt242pqxi2b3b08sjjcpueislphu
207740
207739
2026-10-26T11:33:31Z
Caribiana
8320
207740
wikitext
text/x-wiki
''__NOINDEX__''
* [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-----------------
{{Databox}}
'''Timeshare''', tambe conoci como timeshare, timesharing, propiedad fraccional, propiedad parcial, of derechonan di uzo parcial, ta un modelo di alohamento vacacional den cua multiple persona ta haya derecho di uza e mesun propiedad durante un periodo specifico, generalmente un siman of mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedad kompartí of riba un contrato cu ta duna derecho di uzo durante un periodo determina. E condicionnan exacto ta depende di e tipo di timeshare y di e legislacion aplicabel.<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea</ref>
en.wiki:Un timeshare (tin biaha yamá un propiedat di vakashon òf klup di vakashon) ta un propiedat ku un forma di propiedat òf derechonan di uso dividí. E propiedatnan aki ta tipikamente unidatnan di kondominio di resort, den kua vários partido tin derecho di uza e propiedat, y cada doño di e mesun alohamento ta haña nan periodo di tempo. Unidadnan por wòrdu bendí komo un propiedat parsial, hür, òf “derecho di uso”, den kua kaso e último no ta tene ningun pretenshon riba propiedat di e propiedat. E propiedat di programanan di timeshare ta variá, y a bin ta cambiando durante décadanan. E mercado di timeshare a wòrdu sometí na krítika.[1][2][3]<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea</ref>
== Historia ==
Timeshare a cuminsa na Europa den añanan 1960. E prome propiedad timeshare na mundo tabata un luga di ski situá den [[Alpen]] Frances, conoci como ''Superdevoluy''. E propósito di e resort aki tabata pa brinda e doñonan di un timeshare un oportunidad definitivo pa bini ski den Alpen riba un base ripititivo. 18 Superdevoluy pues a defendé e concepto di bende unidadnan di camber individual na multiple doño pa un periodo di tempo specifica di aña. E concepto di multiple doño di un resort a wòrdu adopta lihe na Merka den añanan 1970 i specificamente na [[Florida]].<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
Durante añanan 1980 y 1990, nombernan grandi den sector di hospitalidad y industria di turismo a sigui e industria di timeshare. Na 1984, Marriott tabata e prome compania di alohamento di marca pa drenta e industria di timeshare, a wordo sigui pa Disney y Hilton.
Informashon General
Te ku 2015, tabatin aproksimadamente kuater mion doño di timeshare rònt mundu.[1] Proveedónan konosí ta inkluí Marriott International, Hyatt, Hilton, Four Seasons i Hapimag. E konsepto a haña su siguidónan mas grandi na Merka.<ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03 }}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Di akuerdo ku e raport di Resort Condominiums International’s (RCI), e region di Karibe ta ofresé mas ku 210 resort di timeshare na 2003. Karibe Hulandes cu ta inclui Aruba, Saint Maarten, Curacao y Boneiru tabata ofresé 22 porshento di e total di Karibe djis despues di e lider na e region, Repúblika Dominikana (23.8 porshento). Pa loke ta trata kantidat di unidatnan di timeshare, 56 porshento di timeshare resorts ta situa na solamente tres isla: Aruba, Saint Maarten y Republica Dominicana.<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research
Ora midi den termino di benta volumen (US $ ), sinembargo, Aruba resorts a domina e mercado na 2003 cu mas o ménos un tersera parti di tur benta den Karibe. Tambe, Aruba timeshare doñonan tin e propenshon di mas grandi pa kumpra vários siman versus doñonan di otro paisnan den Caribe. 15 Apesar di su tamaño chikitu compara cu otro islanan grandi di e region, Aruba a resulta uno fuerte kontendiente den e industria di timeshare. Promé ku tur kos, turismo ta e kontribuyente prinsipal na economia di e isla. E ta e promé lugá di fakansi den Karibe ku 40 porshento di bishitantenan fiel ta regresá aña despues aña, ku ta e porsentahe di bishitante ripití mas haltu di kualke Karibe destino. 16<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
E mercado di timeshare na [[Kòrsou]] a desaroya despues y riba un escala hopi mas chikito cu na e pais bisiña Aruba of [[Sint Maarten]], konsentrando pa gran parti rond di propiedadnan boutique y niche di propiedad di vacacion en bes di cadenanan masivo di edificionan halto.
Ordenansa di Timeshare di Antia Hulandes (2005): Komo ku Antia Hulandes (ku e tempu ei tabata inkluí Kòrsou, Boneiru, i Sint Maarten) tabata konta pa un parti notabel di propiedatnan di vakashon den Karibe, Parlamento di Antia Hulandes a aprobá un Ordenansa Nashonal na aprel 2005 (desember 15, 2005) goberná derechonan di timesharing i apartamentu part-time (deeltijdappartementsrecht)<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ NEW NETHERLANDS ANTILLES TIME-SHARE LEGISLATION], https://www.curacao-law.com/</ref> Aruba a introduci su Ordenansa di Timeshare na juni di 2012. E dos ordenansa ta uniforme den contenido.
===Aruba ===
Aruba Beach Club (ABC) a habri na 1977 y tabata Aruba su prome timeshare hotel. Huespednan di e hotel aki mester tabata miembro di un corporacion cu tabata doño di e hotel.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Despues a sigui Playa Linda Resort (1980) na [[Palm Beach]] y Casa del Mar’ (1986) y ‘Costa Linda Beach Resort’ (1991) na [[Eagle Beach]]. Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan di Sun Resorts, a hunga un rol importante den e desaroyo di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA"/>
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di Aruba, en bes di simplemente un otro segmento di acomodacion. E sector awendia ta consistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku ta representá mas ku US$2 bion den invershon di kapital akumulá i un kalkulashon di US$750 mion den aktividat ekonómiko direkto i indirekto anual.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
================
'''Timeshare''' ta un modelo di alojamentu vacashonal den kua diferente persona ta haña derecho di usa e mesun propiedat durante periodonan spesífiko, generalmente un siman òf mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedat kompartí òf riba un kontrato ku ta duna derecho di uso durante un periodo determiná. E kondishonnan eksakto ta dependé di e tipo di timeshare i di e legislashon aplikabel.
E modelo ta komun den resortnan i kompleksnan di apartamento pa vakashon. Den algun sistema, e usuario ta haña derecho di uso di un propiedat spesífiko; den otro, e derecho ta permití reserva di un unidad den un resort òf den un red di destinashonnan. Propiedat frakshonal, unda diferente persona ta poseé parti di un propiedat, ta un modelo relashoná pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di turismo, pero e modelo a risibí tambe krítika relashoná ku e gastunan, e kondishonnan di kontrato i e difikultatnan ku algun usuario ta eksperensiá ora nan ke transferí òf terminá nan kontrato.[[1]]
Historia
E industria moderna di timeshare a desaroyá na Europa durante e añanan 1960. Un di e promé proyektonan ku ta wòrdu menshoná den e historia di e modelo tabata Superdévoluy, un resort di ski den e Alpinan franses. E konsepto di duna diferente usuario derecho di uso di un propiedat durante periodonan spesífiko a haña popularidat i a ekspandé pa otro destinashonnan turistiko.
Durante e añanan 1970, e modelo a haña terreno na [[Estadonan Uni di Amérika]], partikularmente na [[Florida]], kaminda desaroyadónan a kuminsá ofresé derechonan di uso di apartamentonan i unidadnan den resort pa periodo anual. Durante e añanan 1980 i 1990, kompania grandi den e industria di hospitalidat i turismo a drenta e merkado, inkluyendo Marriott, Disney i Hilton.
E industria a sigui desaroyá ku diferente modelo di propiedat i derecho di uso, inkluyendo sistemanan ku ta permití usuario kambia nan periodo di estadia òf reserva alojamentu den otro resortnan di e mesun red. E modelo a bira particularmente popular na Merca i den destinashonnan di vakashon den Karibe.[[2]][[3]]
Karibe Hulandes
Timeshare a bira un parti di e oferta turistiko den diferente isla di Karibe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) pa 2003 a dokumentá mas ku 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, Aruba i Sint Maarten tabata entre e destinashonnan ku tabatin un presencia importante den e merkado regional.[[4]]
E merkado di timeshare a desaroyá di forma diferente den e islanan di Karibe Hulandes. Na Aruba i Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di resort. Na Kòrsou, e sektor a desaroyá riba un eskala mas chikí, ku un oferta ku ta inkluí resort i otro propiedatnan di vakashon.
Legislashon
Na e periodo di Antia Hulandes, a introducí legislashon pa regulá e derechonan di timeshare i e derechonan di apartamento di uso part-time. Un ordenansa nashonal relashoná ku e derechonan aki a wòrdu aprobá na 2005. Despues, Aruba a introducí su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.[[5]]
E propósito di e legislashon ta pa definí e derechonan i obligashonnan relashoná ku e tipo di propiedat òf derecho di uso. E alcance i e kondishonnan eksakto ta dependé di e disposishonnan legal aplikabel den kada hurisdikshon.
Aruba
Aruba ta un di e destinashonnan den Karibe kaminda timeshare a desaroyá komo un parti importante di e industria turistiko. Aruba Beach Club a habri na 1977 i ta wòrdu menshoná komo un di e promé resortnan di timeshare na e isla. Despues, otro resortnan a sigui, entre nan Playa Linda Resort na 1980, Casa del Mar na 1986 i Costa Linda Beach Resort na 1991.[[6]]
Raymond Maduro, desaroyador di e proyektonan di Sun Resorts, a hunga un papel den e desaroyo di e sektor na Aruba.[[6]]
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepará pa [[Universidad di Aruba]], e sektor di timeshare ta un parti importante di e industria turistiko di e isla. E raport ta estima ku e sektor ta konsistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku un invershon di kapital akumulá di mas ku US$2 mion i un kontribushon anual estimá di US$750 mion na aktividat ekonómiko direkto i indirekto.[[7]]
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio | variante = a
| nomber = Cas Ceremonial
| adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia di gobernador
| funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador
| architect = Associated Architects Aruba NV
| encarga =
| piso = 2
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]].
== Cas ceremonial di Gobernador ==
Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985.
Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey.
E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio.
E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario.
===Uzo actual===
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
Obranan di arte
Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
== Historia ==
* Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref>
*De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref>
* E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref>
E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/>
Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/>
-----
===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador===
E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario.
Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente.
Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
----------------------
'''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5]
Historia
Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2]
E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4]
E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4]
Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5]
Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5]
Uso aktual
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1]
------------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio
| nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba
| adres =
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber
| funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial
| architect =
| encarga =
| piso =
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor.
Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref>
==Cas di Gezaghebber==
=== Prome cas ===
Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref>
=== Di dos cas ===
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/>
E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
[[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
[[:Kategoria:Gobièrnu]]
------
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
==Historia==
* institucion funcion di gezaghebber na 1848
* prome cu esey: commandeur como antecesor
* E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber.
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
--------
'''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref>
==Historia==
Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
== Demolicion ==
Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" />
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
== Bronnen ==
* Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" />
* Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" />
==Cas di Gezaghebber (1931-1986)==
Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/>
Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad.
Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref>
E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/>
Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/>
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
{{Appendix}}
tweede versie Case
==Historia==
Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web
|url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador
|title=Cas Ceremonial di Gobernador
|publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba
|access-date=21 di augustus 2026
}}</ref>
== Construccion ==
Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" />
E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" />
E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" />
E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" />
== Gezaghebbers==
Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" />
== Demolishon==
Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" />
E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" />
==Sitio actual==
E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
==Importansia historiko==
Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba.
Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986.
---------------
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
------------------------------
'''Biblioteka den Karibe Hulandes'''
Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao.
Algun ehempel ta
* biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref>
* biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba
* biblioteka di Colegio Arubano
*
Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref>
==Biblioteka públiko ==
E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref>
Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/>
Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/>
* {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas
* {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]]
* {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]
* [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library
* [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library
==Biblioteka priva of semi-públiko ==
* {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]]
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin
==Biblioteka digital ==
* {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]]
* {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano)
* [[Dutch Caribbean Digital Platform]]
------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref>
AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan
principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.
Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''.
E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo.
Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley.
Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable,
resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo.
{{Appendix}}
Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref>
Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley
ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua
e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft.
Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan
General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba.
Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno.
Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref>
[[:Kategoria:Sociedad]]
------------
{{Variante|a}}
{{Infobox organisacion | variante = a
| tipo = organisacion gubernamental ''sui generis''
| nomber = Aruba Tourism Authority
| director = Ronella Croes
| obhetivo =
| origina_di = Arubaans Toeristenbureau
| sede = L.G. Smith Blvd. 8
| stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| pais = {{ABW}}
| funda = 2011
| termina =
| presidente =
| personal = 40 (Aruba)
| miembro_di =
| commons =
| website = https://www.ata.aw/
}}
'''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref>
Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/>
Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2]
ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref>
== Historia ==
Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba.
Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante.
E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref>
=== 1953-1985 ===
[[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]]
Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].
Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/>
Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/>
Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/>
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends.
=== 1985-2011 ===
Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
=== 2011-presente ===
Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/>
Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref>
E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref>
==Organisacion ==
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref>
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).
Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno.
==Vision pa futuro ==
Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref>
E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16]
Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16]
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref>
* Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985)
* Roderick (Rory) Arends (1985-1989)
* Remigio (Mimi) Wever (1989-1995)
* Jan van Nes (1995-2000)
* Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009)
* Ronella Croes (2011-presente)
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
* Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref>
---------------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi 1953
* Odulio (Beti) Arends
* Roderick ‘Rory’ Arends
* Remigio Wever
* Jan van Nes
* Myrna Jansen-Feliciano
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2]
Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5]
== Historia ==
{{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}}
Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref>
Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13]
Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a.
Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19]
Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
-----
Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2]
Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am
--------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
Vieja yo?<br>
No...No señor<br>
Yo soy un vino y del mehor<br>
¿Que si las canas me asustan?<br>
No qué va!<br>
Ellas no suman años, <br>
derrochan sabiduría y verdad.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Esas líneas en mis ojos, no,<br>
no son quejas del pasado,<br>
son las huellas de las risas<br>
y los besos dados.<br>
¿Que si todavía me apasiono?<br>
Ay, no me haga reír.<br>
En este cuerpo lo que hay es<br>
mucho fuego por sentir.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Yo sí me orgullezco,<br>
de los años que tengo,<br>
que con cada buelta al sol<br>
más valgo y más aprendo<br>
así que guardes tus penas<br>
y no me mire con compasión<br>
Los años a mí no me pesan<br>
me coronan el corazón.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Sí ........mas linda!
--------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
-----------------------
==Parlamento Oropeo==
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
3zto9g25j3erzowf0gjue3d8cesugbn
Usuario:Caribiana/Sandbox/Luga
2
8104
207722
206751
2026-10-25T21:00:08Z
Caribiana
8320
207722
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
* Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island -
* others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] -
-----------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kapital
| nomber = Port Vila
| pais = {{VAN}}
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 13
}}
'''Port Vila''' ta e [[kapital]] di [[Vanuatu]]. E stat ta situá na e parti sùitwèst di e isla di Efate, ku ta pertenesé na e provinsia di Shefa.
Segun senso di 2016, Port Vila tabatin un poblashon di 51.437 habitante e aña ei. Mas o ménos 65% di e poblashon di e provinsia di Shefa ta biba na Port Vila.
Port Vila (/ˈviːlə/ VEE-lə; franses: Port-Vila [pɔʁ vila]), òf simplemente Vila (Bislama: [viˈla]), ta e kapital di Vanuatu i su stat di mas grandi. E ta riba e isla di Efate, den e provinsia di Shefa.[2] E poblashon tabata 49.034 segun e senso di Vanuatu di 2020.[1] Esaki a representá 16.3% di e poblashon total di Vanuatu na 2020.[3]
Situá na e kosta wèst di e isla di Efate, Port Vila ta e sentro ekonómiko i komersial di Vanuatu. E alkalde ta Jenny Regenvanu di e Partido di Tera i Hustisia, e promé hende muhé pa okupá e posishon, eligi na ougùstùs 2024. Su diputado tabata Marie Louise Milne, di e Konfederashon Berde, te ora ku e asiento a keda bandoná na yanüari 2025.[4][5]
---------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Hato
| pais = {{NLD}}
| tipo_division_adm = Isla
| division_adm = {{BON}}
| zoom = 13
}}
'''Hato''' ta un bario di [[Kralendijk]], kapital di [[Boneiru]], [[Hulanda Karibense]]. E ta situá den e parti nort di e siudat, serka di e kosta wèst. Dia 1 di yanüari 2020, Hato tabatin 679 habitante.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2021/20/bonaire-bevolkingsgegevens-per-buurt-2018-2020 CBS]</ref>
E kayanan di e bario ta hiba nòmber di siudatnan na Hulanda Oropeo, entre otro Kaya Den Haag, Kaya Groningen, Kaya Alkmaar i Kaya Breda. E área tin tambe hopi palu protehá.<ref name="Hato">[https://bonairevakantieland.nl/steden-en-dorpen/hato-bonaire/ Hato Bonaire], bonairevakantieland.nl</ref>.
Desde e añanan 2020 tin desaroyo di bibienda den Hato. Entre e proyektonan ta esnan di Fundashon Kas Boneriano, ku ta inklui 68 kas sosial i 48 apartamento.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31585/bonaire-breidt-sociale-woningbouw-uit-met-48-appartementen-in-de-wijk-hato Bonaire breidt sociale woningbouw uit met 48 appartementen in de wijk Hato] (1 di mei 2025)</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=pl|oldid =76046529|titulo= Hato (Kralendijk)}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Boneiru]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Siudat
| nomber =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| perrow = 2
|direction =
|border = infobox
|image1 =
|caption1 =
|image2 =
|caption2 =
}}
| pais = {{USA}}
| poblacion =
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
{{Appendix|refs|2=
{{References}}
;Lista di fuente
}}
[[:Kategoria:Siudat den Merka]]
-----------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Isla
| nomber =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| perrow = 2
|direction =
|border = infobox
|image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg
|caption1 = ''Pseudodiploria strigosa''
|image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg
|caption2 = ''Dichocoenia''
}}
| pais = {{SXM}}
| poblacion =
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
----------------
{{multiple image
| width = 200
| align = right
| direction = vertical
| image1 =Khalk.jpg
| caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero
| image2 = Kharg oil loading terminal.jpg
| caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg.
| caption_align = center
}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Playa
| nomber = Baya Beach
| imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg
| area =
| densidad =
| pais = {{CUW}}
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
------------------
{{Variante|a}}
{{Infobox luga den pais| variante = a
| tipo = Sero
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{ABW}}
| tipo_division_adm = region
| division_adm = [[Paradera]]
| zoom = 14
}}
--------------
{{Multiple image
| header_align = Center
| header = '''Espesie den Yarari'''
| align = right
| image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg
| image2 = Killerwhales jumping.jpg
| image3 = Mother manatee and calf.jpg
| caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata''
| caption2 = Bayena ''Orcinus orca''
| caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus''
| caption_align = center
| total_width = 250
| perrow = 2/2
}}
---------
{{Variante|c}}
{{Infobox curpa di awa| variante= c
| tipo_awa= Golfo
| nomber_awa=
| continente=
| profundidad_averahe =
| diepte=
| hanchura_min=
| hanchura_max=
| largura =
| imagen3 =
| descripcion=
}}
{{Appendix}}
{{Commonscat}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Region outónomo
| nomber = Galicia
| pais = {{ESP}}
}}
-----------
## Marco legal i delimitashon
* Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4])
* Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5])
* Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5])
---
## Aruba
* **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2])
* **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4])
* **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2])
---
## Curaçao
* **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7])
* **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4])
* **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9])
---
## Sint Maarten (parte neerlandés)
* **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11])
* **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3])
* **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2])
---
## Asuntu praktiko i aktuashon
* **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1])
* **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3])
---
## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon)
* Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3])
* Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10])
* UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2])
* US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4])
* Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8])
Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor?
[1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography"
[2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom"
[3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom"
[4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and"
[5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519"
[6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography"
[7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517"
[8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram"
[9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)"
[10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)"
[11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803"
[12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..."
--------------
{{Multiple image
| header_align =
| header =
| align = center
| image1 = LopedeVega.jpg
| image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg
| image3 = Tirso de molina.jpg
| image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg
| caption1 = Lope de Vega
| caption2 = Francisco de Quevedo
| caption3 = Tirso de Molina
| caption4 = Luis de Góngora
| caption_align = center
| total_width = 250
| perrow = 2/2
}}
-----------------
==Madeirezen in het Caribisch gebied==
De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada.
== Migratiegeschiedenis ==
Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten.
De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie.
== Integratie en identiteit ==
De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen.
In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond.
== Bijdragen ==
De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken:
Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven
Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels
Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders
Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel)
== Heden en erfgoed ==
In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering.
In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago.
== Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)==
*Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean
*Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival
*Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal
*National Archives of Guyana
*Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao
----------------
== Bushiribana ==
Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen.
Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \
Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse
--------------
{{Databox}}
'''Pago Pago''' ta
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Oseania]]
--------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Siudat
| nomber = Ginebra
| pais = {{SUI}}
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|perrow = 1/2/1
|border = infobox
|image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg
|caption1 = Palais des Nations
|image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg
|caption2 = Monumento di Reformacion
|image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg
|caption3 = Siudat ku Lago Ginebra
}}
| zoom = 5
}}
{{Commonscat|Ginebra}}
{{Appendix}}
[[:Category:Siudadnan]]
[[:Category:Suisa]]
-----------
{{Multiple image
| header_align =
| header =
| align = center
| image1 = Redonda Day.JPG
| image2 = Redonda west cliffs.JPG
| image3 = Stone building on Redonda.JPG
| caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo
| caption2 = Barankanan den laman na banda west
| caption3 = Kas riba Redona
| caption_align = center
| width1 =
| width2 =
| width3 =
| total_width = 500
| direction = horizontal
}}
{{Commonscat}}
{{Appendix}}
[[Category:Isla]]
[[Category:Antigua y Barbuda]]
-----------------------
{{Commonscat}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}}
{{References}}
}}
[[Category:Siudadnan]]
[[Category:Bélgika]]
-------------------
{{Databox}}
--------------------
==Uitbreiding Boneiru ==
=== Demografia ===
E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko).
Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá.
=== Luganan mas pobla ===
[[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru.
The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/>
* Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref>
* Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/>
* Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/>
* [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/>
* Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/>
---
De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak.
The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others.
=== Luganan mas pobla ===
[[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru.
The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/>
* Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref>
* Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/>
* Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/>
* [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/>
* Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/>
nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten.
De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking).
De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak.
e73es5wak4oxteawwnw6u7ojoqxp3v0
207723
207722
2026-10-25T21:04:05Z
Caribiana
8320
207723
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
* Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island -
* others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] -
-----------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kapital
| nomber = Port Vila
| pais = {{VAN}}
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 13
}}
'''Port Vila''' ta e [[kapital]] i siudat mas grandi di [[Vanuatu]]. E stat ta situá na e parti sùitwèst di e isla di Efate, ku ta pertenesé na e provinsia di Shefa.
Segun senso di 2016, Port Vila tabatin un poblashon di 51.437 habitante e aña ei. Mas o ménos 65% di e poblashon di e provinsia di Shefa ta biba na Port Vila.
Port Vila ta riba e isla di Efate, den e provinsia di Shefa.[2] E poblashon tabata 49.034 segun e senso di Vanuatu di 2020.<ref name="censo">{{cite web |url=https://vnso.gov.vu/images/Pictures/Census/2020_census/Census_Volume_1/2020NPHC_Volume_1_-_Version_2.pdf |title=2020 National Population and Housing Census - Basic Tables Report, Volume 1, Version 2 |date=2021-11-17 |language=en |publisher=Vanuatu National Statistics Office }}</ref> Esaki a representá 16.3% di e poblashon total di Vanuatu na 2020.[3]
Situá na e kosta wèst di e isla di Efate, Port Vila ta e sentro ekonómiko i komersial di Vanuatu. E alkalde ta Jenny Regenvanu di e Partido di Tera i Hustisia, e promé hende muhé pa okupá e posishon, eligi na ougùstùs 2024. Su diputado tabata Marie Louise Milne, di e Konfederashon Berde, te ora ku e asiento a keda bandoná na yanüari 2025.[4][5]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Vanuatu]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Hato
| pais = {{NLD}}
| tipo_division_adm = Isla
| division_adm = {{BON}}
| zoom = 13
}}
'''Hato''' ta un bario di [[Kralendijk]], kapital di [[Boneiru]], [[Hulanda Karibense]]. E ta situá den e parti nort di e siudat, serka di e kosta wèst. Dia 1 di yanüari 2020, Hato tabatin 679 habitante.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2021/20/bonaire-bevolkingsgegevens-per-buurt-2018-2020 CBS]</ref>
E kayanan di e bario ta hiba nòmber di siudatnan na Hulanda Oropeo, entre otro Kaya Den Haag, Kaya Groningen, Kaya Alkmaar i Kaya Breda. E área tin tambe hopi palu protehá.<ref name="Hato">[https://bonairevakantieland.nl/steden-en-dorpen/hato-bonaire/ Hato Bonaire], bonairevakantieland.nl</ref>.
Desde e añanan 2020 tin desaroyo di bibienda den Hato. Entre e proyektonan ta esnan di Fundashon Kas Boneriano, ku ta inklui 68 kas sosial i 48 apartamento.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31585/bonaire-breidt-sociale-woningbouw-uit-met-48-appartementen-in-de-wijk-hato Bonaire breidt sociale woningbouw uit met 48 appartementen in de wijk Hato] (1 di mei 2025)</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=pl|oldid =76046529|titulo= Hato (Kralendijk)}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Boneiru]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Siudat
| nomber =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| perrow = 2
|direction =
|border = infobox
|image1 =
|caption1 =
|image2 =
|caption2 =
}}
| pais = {{USA}}
| poblacion =
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
{{Appendix|refs|2=
{{References}}
;Lista di fuente
}}
[[:Kategoria:Siudat den Merka]]
-----------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Isla
| nomber =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| perrow = 2
|direction =
|border = infobox
|image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg
|caption1 = ''Pseudodiploria strigosa''
|image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg
|caption2 = ''Dichocoenia''
}}
| pais = {{SXM}}
| poblacion =
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
----------------
{{multiple image
| width = 200
| align = right
| direction = vertical
| image1 =Khalk.jpg
| caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero
| image2 = Kharg oil loading terminal.jpg
| caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg.
| caption_align = center
}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Playa
| nomber = Baya Beach
| imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg
| area =
| densidad =
| pais = {{CUW}}
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
------------------
{{Variante|a}}
{{Infobox luga den pais| variante = a
| tipo = Sero
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{ABW}}
| tipo_division_adm = region
| division_adm = [[Paradera]]
| zoom = 14
}}
--------------
{{Multiple image
| header_align = Center
| header = '''Espesie den Yarari'''
| align = right
| image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg
| image2 = Killerwhales jumping.jpg
| image3 = Mother manatee and calf.jpg
| caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata''
| caption2 = Bayena ''Orcinus orca''
| caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus''
| caption_align = center
| total_width = 250
| perrow = 2/2
}}
---------
{{Variante|c}}
{{Infobox curpa di awa| variante= c
| tipo_awa= Golfo
| nomber_awa=
| continente=
| profundidad_averahe =
| diepte=
| hanchura_min=
| hanchura_max=
| largura =
| imagen3 =
| descripcion=
}}
{{Appendix}}
{{Commonscat}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Region outónomo
| nomber = Galicia
| pais = {{ESP}}
}}
-----------
## Marco legal i delimitashon
* Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4])
* Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5])
* Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5])
---
## Aruba
* **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2])
* **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4])
* **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2])
---
## Curaçao
* **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7])
* **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4])
* **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9])
---
## Sint Maarten (parte neerlandés)
* **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11])
* **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3])
* **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2])
---
## Asuntu praktiko i aktuashon
* **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1])
* **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3])
---
## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon)
* Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3])
* Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10])
* UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2])
* US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4])
* Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8])
Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor?
[1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography"
[2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom"
[3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom"
[4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and"
[5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519"
[6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography"
[7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517"
[8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram"
[9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)"
[10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)"
[11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803"
[12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..."
--------------
{{Multiple image
| header_align =
| header =
| align = center
| image1 = LopedeVega.jpg
| image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg
| image3 = Tirso de molina.jpg
| image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg
| caption1 = Lope de Vega
| caption2 = Francisco de Quevedo
| caption3 = Tirso de Molina
| caption4 = Luis de Góngora
| caption_align = center
| total_width = 250
| perrow = 2/2
}}
-----------------
==Madeirezen in het Caribisch gebied==
De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada.
== Migratiegeschiedenis ==
Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten.
De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie.
== Integratie en identiteit ==
De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen.
In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond.
== Bijdragen ==
De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken:
Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven
Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels
Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders
Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel)
== Heden en erfgoed ==
In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering.
In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago.
== Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)==
*Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean
*Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival
*Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal
*National Archives of Guyana
*Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao
----------------
== Bushiribana ==
Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen.
Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \
Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse
--------------
{{Databox}}
'''Pago Pago''' ta
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Oseania]]
--------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Siudat
| nomber = Ginebra
| pais = {{SUI}}
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|perrow = 1/2/1
|border = infobox
|image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg
|caption1 = Palais des Nations
|image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg
|caption2 = Monumento di Reformacion
|image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg
|caption3 = Siudat ku Lago Ginebra
}}
| zoom = 5
}}
{{Commonscat|Ginebra}}
{{Appendix}}
[[:Category:Siudadnan]]
[[:Category:Suisa]]
-----------
{{Multiple image
| header_align =
| header =
| align = center
| image1 = Redonda Day.JPG
| image2 = Redonda west cliffs.JPG
| image3 = Stone building on Redonda.JPG
| caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo
| caption2 = Barankanan den laman na banda west
| caption3 = Kas riba Redona
| caption_align = center
| width1 =
| width2 =
| width3 =
| total_width = 500
| direction = horizontal
}}
{{Commonscat}}
{{Appendix}}
[[Category:Isla]]
[[Category:Antigua y Barbuda]]
-----------------------
{{Commonscat}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}}
{{References}}
}}
[[Category:Siudadnan]]
[[Category:Bélgika]]
-------------------
{{Databox}}
--------------------
==Uitbreiding Boneiru ==
=== Demografia ===
E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko).
Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá.
=== Luganan mas pobla ===
[[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru.
The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/>
* Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref>
* Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/>
* Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/>
* [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/>
* Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/>
---
De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak.
The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others.
=== Luganan mas pobla ===
[[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru.
The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/>
* Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref>
* Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/>
* Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/>
* [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/>
* Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/>
nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten.
De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking).
De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak.
s7pxalmms9bkjpafhfhxaq2wg9jorx0
207724
207723
2026-10-25T21:05:37Z
Caribiana
8320
207724
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
* Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island -
* others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] -
-----------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kapital
| nomber = Port Vila
| pais = {{VUT}}
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 13
}}
'''Port Vila''' ta e [[kapital]] i siudat mas grandi di [[Vanuatu]]. E stat ta situá na e parti sùitwèst di e isla di Efate, ku ta pertenesé na e provinsia di Shefa.
Segun senso di 2016, Port Vila tabatin un poblashon di 51.437 habitante e aña ei. Mas o ménos 65% di e poblashon di e provinsia di Shefa ta biba na Port Vila.
Port Vila ta riba e isla di Efate, den e provinsia di Shefa.[2] E poblashon tabata 49.034 segun e senso di Vanuatu di 2020.<ref name="censo">{{cite web |url=https://vnso.gov.vu/images/Pictures/Census/2020_census/Census_Volume_1/2020NPHC_Volume_1_-_Version_2.pdf |title=2020 National Population and Housing Census - Basic Tables Report, Volume 1, Version 2 |date=2021-11-17 |language=en |publisher=Vanuatu National Statistics Office }}</ref> Esaki a representá 16.3% di e poblashon total di Vanuatu na 2020.[3]
Situá na e kosta wèst di e isla di Efate, Port Vila ta e sentro ekonómiko i komersial di Vanuatu. E alkalde ta Jenny Regenvanu di e Partido di Tera i Hustisia, e promé hende muhé pa okupá e posishon, eligi na ougùstùs 2024. Su diputado tabata Marie Louise Milne, di e Konfederashon Berde, te ora ku e asiento a keda bandoná na yanüari 2025.[4][5]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Vanuatu]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Hato
| pais = {{NLD}}
| tipo_division_adm = Isla
| division_adm = {{BON}}
| zoom = 13
}}
'''Hato''' ta un bario di [[Kralendijk]], kapital di [[Boneiru]], [[Hulanda Karibense]]. E ta situá den e parti nort di e siudat, serka di e kosta wèst. Dia 1 di yanüari 2020, Hato tabatin 679 habitante.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2021/20/bonaire-bevolkingsgegevens-per-buurt-2018-2020 CBS]</ref>
E kayanan di e bario ta hiba nòmber di siudatnan na Hulanda Oropeo, entre otro Kaya Den Haag, Kaya Groningen, Kaya Alkmaar i Kaya Breda. E área tin tambe hopi palu protehá.<ref name="Hato">[https://bonairevakantieland.nl/steden-en-dorpen/hato-bonaire/ Hato Bonaire], bonairevakantieland.nl</ref>.
Desde e añanan 2020 tin desaroyo di bibienda den Hato. Entre e proyektonan ta esnan di Fundashon Kas Boneriano, ku ta inklui 68 kas sosial i 48 apartamento.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31585/bonaire-breidt-sociale-woningbouw-uit-met-48-appartementen-in-de-wijk-hato Bonaire breidt sociale woningbouw uit met 48 appartementen in de wijk Hato] (1 di mei 2025)</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=pl|oldid =76046529|titulo= Hato (Kralendijk)}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Boneiru]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Siudat
| nomber =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| perrow = 2
|direction =
|border = infobox
|image1 =
|caption1 =
|image2 =
|caption2 =
}}
| pais = {{USA}}
| poblacion =
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
{{Appendix|refs|2=
{{References}}
;Lista di fuente
}}
[[:Kategoria:Siudat den Merka]]
-----------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Isla
| nomber =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| perrow = 2
|direction =
|border = infobox
|image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg
|caption1 = ''Pseudodiploria strigosa''
|image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg
|caption2 = ''Dichocoenia''
}}
| pais = {{SXM}}
| poblacion =
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
----------------
{{multiple image
| width = 200
| align = right
| direction = vertical
| image1 =Khalk.jpg
| caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero
| image2 = Kharg oil loading terminal.jpg
| caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg.
| caption_align = center
}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Playa
| nomber = Baya Beach
| imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg
| area =
| densidad =
| pais = {{CUW}}
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
------------------
{{Variante|a}}
{{Infobox luga den pais| variante = a
| tipo = Sero
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{ABW}}
| tipo_division_adm = region
| division_adm = [[Paradera]]
| zoom = 14
}}
--------------
{{Multiple image
| header_align = Center
| header = '''Espesie den Yarari'''
| align = right
| image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg
| image2 = Killerwhales jumping.jpg
| image3 = Mother manatee and calf.jpg
| caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata''
| caption2 = Bayena ''Orcinus orca''
| caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus''
| caption_align = center
| total_width = 250
| perrow = 2/2
}}
---------
{{Variante|c}}
{{Infobox curpa di awa| variante= c
| tipo_awa= Golfo
| nomber_awa=
| continente=
| profundidad_averahe =
| diepte=
| hanchura_min=
| hanchura_max=
| largura =
| imagen3 =
| descripcion=
}}
{{Appendix}}
{{Commonscat}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Region outónomo
| nomber = Galicia
| pais = {{ESP}}
}}
-----------
## Marco legal i delimitashon
* Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4])
* Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5])
* Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5])
---
## Aruba
* **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2])
* **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4])
* **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2])
---
## Curaçao
* **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7])
* **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4])
* **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9])
---
## Sint Maarten (parte neerlandés)
* **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11])
* **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3])
* **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2])
---
## Asuntu praktiko i aktuashon
* **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1])
* **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3])
---
## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon)
* Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3])
* Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10])
* UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2])
* US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4])
* Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8])
Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor?
[1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography"
[2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom"
[3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom"
[4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and"
[5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519"
[6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography"
[7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517"
[8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram"
[9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)"
[10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)"
[11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803"
[12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..."
--------------
{{Multiple image
| header_align =
| header =
| align = center
| image1 = LopedeVega.jpg
| image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg
| image3 = Tirso de molina.jpg
| image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg
| caption1 = Lope de Vega
| caption2 = Francisco de Quevedo
| caption3 = Tirso de Molina
| caption4 = Luis de Góngora
| caption_align = center
| total_width = 250
| perrow = 2/2
}}
-----------------
==Madeirezen in het Caribisch gebied==
De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada.
== Migratiegeschiedenis ==
Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten.
De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie.
== Integratie en identiteit ==
De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen.
In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond.
== Bijdragen ==
De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken:
Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven
Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels
Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders
Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel)
== Heden en erfgoed ==
In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering.
In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago.
== Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)==
*Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean
*Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival
*Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal
*National Archives of Guyana
*Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao
----------------
== Bushiribana ==
Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen.
Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \
Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse
--------------
{{Databox}}
'''Pago Pago''' ta
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Oseania]]
--------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Siudat
| nomber = Ginebra
| pais = {{SUI}}
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|perrow = 1/2/1
|border = infobox
|image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg
|caption1 = Palais des Nations
|image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg
|caption2 = Monumento di Reformacion
|image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg
|caption3 = Siudat ku Lago Ginebra
}}
| zoom = 5
}}
{{Commonscat|Ginebra}}
{{Appendix}}
[[:Category:Siudadnan]]
[[:Category:Suisa]]
-----------
{{Multiple image
| header_align =
| header =
| align = center
| image1 = Redonda Day.JPG
| image2 = Redonda west cliffs.JPG
| image3 = Stone building on Redonda.JPG
| caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo
| caption2 = Barankanan den laman na banda west
| caption3 = Kas riba Redona
| caption_align = center
| width1 =
| width2 =
| width3 =
| total_width = 500
| direction = horizontal
}}
{{Commonscat}}
{{Appendix}}
[[Category:Isla]]
[[Category:Antigua y Barbuda]]
-----------------------
{{Commonscat}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}}
{{References}}
}}
[[Category:Siudadnan]]
[[Category:Bélgika]]
-------------------
{{Databox}}
--------------------
==Uitbreiding Boneiru ==
=== Demografia ===
E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko).
Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá.
=== Luganan mas pobla ===
[[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru.
The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/>
* Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref>
* Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/>
* Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/>
* [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/>
* Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/>
---
De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak.
The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others.
=== Luganan mas pobla ===
[[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru.
The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/>
* Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref>
* Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/>
* Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/>
* [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/>
* Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/>
nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten.
De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking).
De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak.
ifxbbjiup040ef3v9ana85u76fsrsee
207725
207724
2026-10-25T21:15:29Z
Caribiana
8320
207725
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
* Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island -
* others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] -
-----------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kapital
| nomber = Port Vila
| pais = {{VUT}}
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| alkalde = Jenny Regenvanu
| zoom = 13
}}
'''Port Vila''' ta e [[kapital]] i siudat mas grandi di [[Vanuatu]]. E ta situá na kosta sùit di e isla di Éfaté, den provinsia di Shefa.<ref>[https://www.britannica.com/place/Port-Vila Port-Vila], Encyclopedia Britannica</ref> E poblashon tabata 49.034 segun e senso di Vanuatu di 2020.<ref name="censo">{{cite web |url=https://vnso.gov.vu/images/Pictures/Census/2020_census/Census_Volume_1/2020NPHC_Volume_1_-_Version_2.pdf |title=2020 National Population and Housing Census - Basic Tables Report, Volume 1, Version 2 |date=2021-11-17 |language=en |publisher=Vanuatu National Statistics Office }}</ref> Esaki a representá 16.3% di e poblashon total di Vanuatu na 2020.
Port Vila ta e sentro ekonómiko i komersial di Vanuatu.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Vanuatu]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Hato
| pais = {{NLD}}
| tipo_division_adm = Isla
| division_adm = {{BON}}
| zoom = 13
}}
'''Hato''' ta un bario di [[Kralendijk]], kapital di [[Boneiru]], [[Hulanda Karibense]]. E ta situá den e parti nort di e siudat, serka di e kosta wèst. Dia 1 di yanüari 2020, Hato tabatin 679 habitante.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2021/20/bonaire-bevolkingsgegevens-per-buurt-2018-2020 CBS]</ref>
E kayanan di e bario ta hiba nòmber di siudatnan na Hulanda Oropeo, entre otro Kaya Den Haag, Kaya Groningen, Kaya Alkmaar i Kaya Breda. E área tin tambe hopi palu protehá.<ref name="Hato">[https://bonairevakantieland.nl/steden-en-dorpen/hato-bonaire/ Hato Bonaire], bonairevakantieland.nl</ref>.
Desde e añanan 2020 tin desaroyo di bibienda den Hato. Entre e proyektonan ta esnan di Fundashon Kas Boneriano, ku ta inklui 68 kas sosial i 48 apartamento.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31585/bonaire-breidt-sociale-woningbouw-uit-met-48-appartementen-in-de-wijk-hato Bonaire breidt sociale woningbouw uit met 48 appartementen in de wijk Hato] (1 di mei 2025)</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=pl|oldid =76046529|titulo= Hato (Kralendijk)}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Boneiru]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Siudat
| nomber =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| perrow = 2
|direction =
|border = infobox
|image1 =
|caption1 =
|image2 =
|caption2 =
}}
| pais = {{USA}}
| poblacion =
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
{{Appendix|refs|2=
{{References}}
;Lista di fuente
}}
[[:Kategoria:Siudat den Merka]]
-----------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Isla
| nomber =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| perrow = 2
|direction =
|border = infobox
|image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg
|caption1 = ''Pseudodiploria strigosa''
|image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg
|caption2 = ''Dichocoenia''
}}
| pais = {{SXM}}
| poblacion =
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
----------------
{{multiple image
| width = 200
| align = right
| direction = vertical
| image1 =Khalk.jpg
| caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero
| image2 = Kharg oil loading terminal.jpg
| caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg.
| caption_align = center
}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Playa
| nomber = Baya Beach
| imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg
| area =
| densidad =
| pais = {{CUW}}
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
------------------
{{Variante|a}}
{{Infobox luga den pais| variante = a
| tipo = Sero
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{ABW}}
| tipo_division_adm = region
| division_adm = [[Paradera]]
| zoom = 14
}}
--------------
{{Multiple image
| header_align = Center
| header = '''Espesie den Yarari'''
| align = right
| image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg
| image2 = Killerwhales jumping.jpg
| image3 = Mother manatee and calf.jpg
| caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata''
| caption2 = Bayena ''Orcinus orca''
| caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus''
| caption_align = center
| total_width = 250
| perrow = 2/2
}}
---------
{{Variante|c}}
{{Infobox curpa di awa| variante= c
| tipo_awa= Golfo
| nomber_awa=
| continente=
| profundidad_averahe =
| diepte=
| hanchura_min=
| hanchura_max=
| largura =
| imagen3 =
| descripcion=
}}
{{Appendix}}
{{Commonscat}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Region outónomo
| nomber = Galicia
| pais = {{ESP}}
}}
-----------
## Marco legal i delimitashon
* Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4])
* Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5])
* Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5])
---
## Aruba
* **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2])
* **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4])
* **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2])
---
## Curaçao
* **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7])
* **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4])
* **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9])
---
## Sint Maarten (parte neerlandés)
* **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11])
* **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3])
* **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2])
---
## Asuntu praktiko i aktuashon
* **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1])
* **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3])
---
## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon)
* Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3])
* Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10])
* UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2])
* US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4])
* Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8])
Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor?
[1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography"
[2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom"
[3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom"
[4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and"
[5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519"
[6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography"
[7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517"
[8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram"
[9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)"
[10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)"
[11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803"
[12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..."
--------------
{{Multiple image
| header_align =
| header =
| align = center
| image1 = LopedeVega.jpg
| image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg
| image3 = Tirso de molina.jpg
| image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg
| caption1 = Lope de Vega
| caption2 = Francisco de Quevedo
| caption3 = Tirso de Molina
| caption4 = Luis de Góngora
| caption_align = center
| total_width = 250
| perrow = 2/2
}}
-----------------
==Madeirezen in het Caribisch gebied==
De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada.
== Migratiegeschiedenis ==
Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten.
De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie.
== Integratie en identiteit ==
De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen.
In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond.
== Bijdragen ==
De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken:
Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven
Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels
Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders
Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel)
== Heden en erfgoed ==
In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering.
In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago.
== Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)==
*Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean
*Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival
*Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal
*National Archives of Guyana
*Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao
----------------
== Bushiribana ==
Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen.
Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \
Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse
--------------
{{Databox}}
'''Pago Pago''' ta
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Oseania]]
--------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Siudat
| nomber = Ginebra
| pais = {{SUI}}
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|perrow = 1/2/1
|border = infobox
|image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg
|caption1 = Palais des Nations
|image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg
|caption2 = Monumento di Reformacion
|image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg
|caption3 = Siudat ku Lago Ginebra
}}
| zoom = 5
}}
{{Commonscat|Ginebra}}
{{Appendix}}
[[:Category:Siudadnan]]
[[:Category:Suisa]]
-----------
{{Multiple image
| header_align =
| header =
| align = center
| image1 = Redonda Day.JPG
| image2 = Redonda west cliffs.JPG
| image3 = Stone building on Redonda.JPG
| caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo
| caption2 = Barankanan den laman na banda west
| caption3 = Kas riba Redona
| caption_align = center
| width1 =
| width2 =
| width3 =
| total_width = 500
| direction = horizontal
}}
{{Commonscat}}
{{Appendix}}
[[Category:Isla]]
[[Category:Antigua y Barbuda]]
-----------------------
{{Commonscat}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}}
{{References}}
}}
[[Category:Siudadnan]]
[[Category:Bélgika]]
-------------------
{{Databox}}
--------------------
==Uitbreiding Boneiru ==
=== Demografia ===
E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko).
Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá.
=== Luganan mas pobla ===
[[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru.
The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/>
* Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref>
* Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/>
* Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/>
* [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/>
* Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/>
---
De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak.
The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others.
=== Luganan mas pobla ===
[[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru.
The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/>
* Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref>
* Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/>
* Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/>
* [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/>
* Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/>
nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten.
De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking).
De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak.
rcbvwxm1z7cggnx2xmiq3phja5u3964
207726
207725
2026-10-25T21:18:10Z
Caribiana
8320
207726
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
* Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island -
* others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] -
-----------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kapital
| nomber = Port Vila
| pais = {{VUT}}
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| alkalde = Jenny Regenvanu
| zoom = 13
}}
'''Port Vila''' ta e [[kapital]] i siudat mas grandi di [[Vanuatu]]. E ta situá na kosta sùit di e isla di Éfaté, den provinsia di Shefa.<ref>[https://www.britannica.com/place/Port-Vila Port-Vila], Encyclopedia Britannica</ref> E poblashon tabata 49.034 segun e senso di Vanuatu di 2020.<ref name="censo">{{cite web |url=https://vnso.gov.vu/images/Pictures/Census/2020_census/Census_Volume_1/2020NPHC_Volume_1_-_Version_2.pdf |title=2020 National Population and Housing Census - Basic Tables Report, Volume 1, Version 2 |date=2021-11-17 |language=en |publisher=Vanuatu National Statistics Office }}</ref> Esaki a representá 16.3% di e poblashon total di Vanuatu na 2020.
Port Vila ta e sentro ekonómiko i komersial di Vanuatu. et possède le plus grand port et le plus grand aéroport du pays, l'aéroport international Bauerfield, ce qui en fait le centre économique et commercial.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Vanuatu]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Hato
| pais = {{NLD}}
| tipo_division_adm = Isla
| division_adm = {{BON}}
| zoom = 13
}}
'''Hato''' ta un bario di [[Kralendijk]], kapital di [[Boneiru]], [[Hulanda Karibense]]. E ta situá den e parti nort di e siudat, serka di e kosta wèst. Dia 1 di yanüari 2020, Hato tabatin 679 habitante.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2021/20/bonaire-bevolkingsgegevens-per-buurt-2018-2020 CBS]</ref>
E kayanan di e bario ta hiba nòmber di siudatnan na Hulanda Oropeo, entre otro Kaya Den Haag, Kaya Groningen, Kaya Alkmaar i Kaya Breda. E área tin tambe hopi palu protehá.<ref name="Hato">[https://bonairevakantieland.nl/steden-en-dorpen/hato-bonaire/ Hato Bonaire], bonairevakantieland.nl</ref>.
Desde e añanan 2020 tin desaroyo di bibienda den Hato. Entre e proyektonan ta esnan di Fundashon Kas Boneriano, ku ta inklui 68 kas sosial i 48 apartamento.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31585/bonaire-breidt-sociale-woningbouw-uit-met-48-appartementen-in-de-wijk-hato Bonaire breidt sociale woningbouw uit met 48 appartementen in de wijk Hato] (1 di mei 2025)</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=pl|oldid =76046529|titulo= Hato (Kralendijk)}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Boneiru]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Siudat
| nomber =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| perrow = 2
|direction =
|border = infobox
|image1 =
|caption1 =
|image2 =
|caption2 =
}}
| pais = {{USA}}
| poblacion =
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
{{Appendix|refs|2=
{{References}}
;Lista di fuente
}}
[[:Kategoria:Siudat den Merka]]
-----------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Isla
| nomber =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| perrow = 2
|direction =
|border = infobox
|image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg
|caption1 = ''Pseudodiploria strigosa''
|image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg
|caption2 = ''Dichocoenia''
}}
| pais = {{SXM}}
| poblacion =
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
----------------
{{multiple image
| width = 200
| align = right
| direction = vertical
| image1 =Khalk.jpg
| caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero
| image2 = Kharg oil loading terminal.jpg
| caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg.
| caption_align = center
}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Playa
| nomber = Baya Beach
| imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg
| area =
| densidad =
| pais = {{CUW}}
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
------------------
{{Variante|a}}
{{Infobox luga den pais| variante = a
| tipo = Sero
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{ABW}}
| tipo_division_adm = region
| division_adm = [[Paradera]]
| zoom = 14
}}
--------------
{{Multiple image
| header_align = Center
| header = '''Espesie den Yarari'''
| align = right
| image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg
| image2 = Killerwhales jumping.jpg
| image3 = Mother manatee and calf.jpg
| caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata''
| caption2 = Bayena ''Orcinus orca''
| caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus''
| caption_align = center
| total_width = 250
| perrow = 2/2
}}
---------
{{Variante|c}}
{{Infobox curpa di awa| variante= c
| tipo_awa= Golfo
| nomber_awa=
| continente=
| profundidad_averahe =
| diepte=
| hanchura_min=
| hanchura_max=
| largura =
| imagen3 =
| descripcion=
}}
{{Appendix}}
{{Commonscat}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Region outónomo
| nomber = Galicia
| pais = {{ESP}}
}}
-----------
## Marco legal i delimitashon
* Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4])
* Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5])
* Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5])
---
## Aruba
* **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2])
* **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4])
* **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2])
---
## Curaçao
* **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7])
* **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4])
* **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9])
---
## Sint Maarten (parte neerlandés)
* **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11])
* **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3])
* **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2])
---
## Asuntu praktiko i aktuashon
* **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1])
* **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3])
---
## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon)
* Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3])
* Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10])
* UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2])
* US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4])
* Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8])
Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor?
[1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography"
[2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom"
[3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom"
[4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and"
[5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519"
[6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography"
[7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517"
[8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram"
[9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)"
[10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)"
[11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803"
[12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..."
--------------
{{Multiple image
| header_align =
| header =
| align = center
| image1 = LopedeVega.jpg
| image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg
| image3 = Tirso de molina.jpg
| image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg
| caption1 = Lope de Vega
| caption2 = Francisco de Quevedo
| caption3 = Tirso de Molina
| caption4 = Luis de Góngora
| caption_align = center
| total_width = 250
| perrow = 2/2
}}
-----------------
==Madeirezen in het Caribisch gebied==
De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada.
== Migratiegeschiedenis ==
Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten.
De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie.
== Integratie en identiteit ==
De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen.
In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond.
== Bijdragen ==
De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken:
Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven
Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels
Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders
Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel)
== Heden en erfgoed ==
In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering.
In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago.
== Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)==
*Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean
*Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival
*Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal
*National Archives of Guyana
*Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao
----------------
== Bushiribana ==
Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen.
Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \
Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse
--------------
{{Databox}}
'''Pago Pago''' ta
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Oseania]]
--------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Siudat
| nomber = Ginebra
| pais = {{SUI}}
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|perrow = 1/2/1
|border = infobox
|image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg
|caption1 = Palais des Nations
|image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg
|caption2 = Monumento di Reformacion
|image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg
|caption3 = Siudat ku Lago Ginebra
}}
| zoom = 5
}}
{{Commonscat|Ginebra}}
{{Appendix}}
[[:Category:Siudadnan]]
[[:Category:Suisa]]
-----------
{{Multiple image
| header_align =
| header =
| align = center
| image1 = Redonda Day.JPG
| image2 = Redonda west cliffs.JPG
| image3 = Stone building on Redonda.JPG
| caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo
| caption2 = Barankanan den laman na banda west
| caption3 = Kas riba Redona
| caption_align = center
| width1 =
| width2 =
| width3 =
| total_width = 500
| direction = horizontal
}}
{{Commonscat}}
{{Appendix}}
[[Category:Isla]]
[[Category:Antigua y Barbuda]]
-----------------------
{{Commonscat}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}}
{{References}}
}}
[[Category:Siudadnan]]
[[Category:Bélgika]]
-------------------
{{Databox}}
--------------------
==Uitbreiding Boneiru ==
=== Demografia ===
E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko).
Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá.
=== Luganan mas pobla ===
[[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru.
The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/>
* Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref>
* Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/>
* Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/>
* [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/>
* Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/>
---
De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak.
The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others.
=== Luganan mas pobla ===
[[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru.
The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/>
* Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref>
* Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/>
* Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/>
* [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/>
* Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/>
nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten.
De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking).
De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak.
8kbcaebiisr9uuh3zu95ocyxxzwgg0y
207727
207726
2026-10-25T21:19:23Z
Caribiana
8320
207727
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
* Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island -
* others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] -
-----------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kapital
| nomber = Port Vila
| pais = {{VUT}}
| tipo_division_adm = Provinsia
| division_adm = Shefa
| alkalde =
| zoom = 13
}}
'''Port Vila''' ta e [[kapital]] i siudat mas grandi di [[Vanuatu]]. E ta situá na kosta sùit di e isla di Éfaté, den provinsia di Shefa.<ref>[https://www.britannica.com/place/Port-Vila Port-Vila], Encyclopedia Britannica</ref> E poblashon tabata 49.034 segun e senso di Vanuatu di 2020.<ref name="censo">{{cite web |url=https://vnso.gov.vu/images/Pictures/Census/2020_census/Census_Volume_1/2020NPHC_Volume_1_-_Version_2.pdf |title=2020 National Population and Housing Census - Basic Tables Report, Volume 1, Version 2 |date=2021-11-17 |language=en |publisher=Vanuatu National Statistics Office }}</ref> Esaki a representá 16.3% di e poblashon total di Vanuatu na 2020.
Port Vila ta e sentro ekonómiko i komersial di Vanuatu. et possède le plus grand port et le plus grand aéroport du pays, l'aéroport international Bauerfield, ce qui en fait le centre économique et commercial.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Vanuatu]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Hato
| pais = {{NLD}}
| tipo_division_adm = Isla
| division_adm = {{BON}}
| zoom = 13
}}
'''Hato''' ta un bario di [[Kralendijk]], kapital di [[Boneiru]], [[Hulanda Karibense]]. E ta situá den e parti nort di e siudat, serka di e kosta wèst. Dia 1 di yanüari 2020, Hato tabatin 679 habitante.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2021/20/bonaire-bevolkingsgegevens-per-buurt-2018-2020 CBS]</ref>
E kayanan di e bario ta hiba nòmber di siudatnan na Hulanda Oropeo, entre otro Kaya Den Haag, Kaya Groningen, Kaya Alkmaar i Kaya Breda. E área tin tambe hopi palu protehá.<ref name="Hato">[https://bonairevakantieland.nl/steden-en-dorpen/hato-bonaire/ Hato Bonaire], bonairevakantieland.nl</ref>.
Desde e añanan 2020 tin desaroyo di bibienda den Hato. Entre e proyektonan ta esnan di Fundashon Kas Boneriano, ku ta inklui 68 kas sosial i 48 apartamento.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31585/bonaire-breidt-sociale-woningbouw-uit-met-48-appartementen-in-de-wijk-hato Bonaire breidt sociale woningbouw uit met 48 appartementen in de wijk Hato] (1 di mei 2025)</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=pl|oldid =76046529|titulo= Hato (Kralendijk)}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Boneiru]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Siudat
| nomber =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| perrow = 2
|direction =
|border = infobox
|image1 =
|caption1 =
|image2 =
|caption2 =
}}
| pais = {{USA}}
| poblacion =
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
{{Appendix|refs|2=
{{References}}
;Lista di fuente
}}
[[:Kategoria:Siudat den Merka]]
-----------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Isla
| nomber =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| perrow = 2
|direction =
|border = infobox
|image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg
|caption1 = ''Pseudodiploria strigosa''
|image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg
|caption2 = ''Dichocoenia''
}}
| pais = {{SXM}}
| poblacion =
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
----------------
{{multiple image
| width = 200
| align = right
| direction = vertical
| image1 =Khalk.jpg
| caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero
| image2 = Kharg oil loading terminal.jpg
| caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg.
| caption_align = center
}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Playa
| nomber = Baya Beach
| imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg
| area =
| densidad =
| pais = {{CUW}}
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
------------------
{{Variante|a}}
{{Infobox luga den pais| variante = a
| tipo = Sero
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{ABW}}
| tipo_division_adm = region
| division_adm = [[Paradera]]
| zoom = 14
}}
--------------
{{Multiple image
| header_align = Center
| header = '''Espesie den Yarari'''
| align = right
| image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg
| image2 = Killerwhales jumping.jpg
| image3 = Mother manatee and calf.jpg
| caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata''
| caption2 = Bayena ''Orcinus orca''
| caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus''
| caption_align = center
| total_width = 250
| perrow = 2/2
}}
---------
{{Variante|c}}
{{Infobox curpa di awa| variante= c
| tipo_awa= Golfo
| nomber_awa=
| continente=
| profundidad_averahe =
| diepte=
| hanchura_min=
| hanchura_max=
| largura =
| imagen3 =
| descripcion=
}}
{{Appendix}}
{{Commonscat}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Region outónomo
| nomber = Galicia
| pais = {{ESP}}
}}
-----------
## Marco legal i delimitashon
* Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4])
* Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5])
* Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5])
---
## Aruba
* **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2])
* **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4])
* **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2])
---
## Curaçao
* **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7])
* **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4])
* **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9])
---
## Sint Maarten (parte neerlandés)
* **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11])
* **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3])
* **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2])
---
## Asuntu praktiko i aktuashon
* **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1])
* **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3])
---
## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon)
* Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3])
* Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10])
* UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2])
* US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4])
* Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8])
Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor?
[1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography"
[2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom"
[3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom"
[4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and"
[5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519"
[6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography"
[7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517"
[8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram"
[9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)"
[10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)"
[11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803"
[12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..."
--------------
{{Multiple image
| header_align =
| header =
| align = center
| image1 = LopedeVega.jpg
| image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg
| image3 = Tirso de molina.jpg
| image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg
| caption1 = Lope de Vega
| caption2 = Francisco de Quevedo
| caption3 = Tirso de Molina
| caption4 = Luis de Góngora
| caption_align = center
| total_width = 250
| perrow = 2/2
}}
-----------------
==Madeirezen in het Caribisch gebied==
De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada.
== Migratiegeschiedenis ==
Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten.
De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie.
== Integratie en identiteit ==
De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen.
In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond.
== Bijdragen ==
De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken:
Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven
Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels
Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders
Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel)
== Heden en erfgoed ==
In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering.
In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago.
== Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)==
*Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean
*Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival
*Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal
*National Archives of Guyana
*Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao
----------------
== Bushiribana ==
Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen.
Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \
Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse
--------------
{{Databox}}
'''Pago Pago''' ta
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Oseania]]
--------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Siudat
| nomber = Ginebra
| pais = {{SUI}}
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|perrow = 1/2/1
|border = infobox
|image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg
|caption1 = Palais des Nations
|image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg
|caption2 = Monumento di Reformacion
|image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg
|caption3 = Siudat ku Lago Ginebra
}}
| zoom = 5
}}
{{Commonscat|Ginebra}}
{{Appendix}}
[[:Category:Siudadnan]]
[[:Category:Suisa]]
-----------
{{Multiple image
| header_align =
| header =
| align = center
| image1 = Redonda Day.JPG
| image2 = Redonda west cliffs.JPG
| image3 = Stone building on Redonda.JPG
| caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo
| caption2 = Barankanan den laman na banda west
| caption3 = Kas riba Redona
| caption_align = center
| width1 =
| width2 =
| width3 =
| total_width = 500
| direction = horizontal
}}
{{Commonscat}}
{{Appendix}}
[[Category:Isla]]
[[Category:Antigua y Barbuda]]
-----------------------
{{Commonscat}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}}
{{References}}
}}
[[Category:Siudadnan]]
[[Category:Bélgika]]
-------------------
{{Databox}}
--------------------
==Uitbreiding Boneiru ==
=== Demografia ===
E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko).
Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá.
=== Luganan mas pobla ===
[[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru.
The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/>
* Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref>
* Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/>
* Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/>
* [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/>
* Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/>
---
De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak.
The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others.
=== Luganan mas pobla ===
[[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru.
The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/>
* Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref>
* Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/>
* Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/>
* [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/>
* Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/>
nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten.
De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking).
De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak.
inogqdca6nr9w79ici4en87mq3zqcxd
207728
207727
2026-10-25T21:23:30Z
Caribiana
8320
207728
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
To do:
* Canada: New Brunswick - North West Territories - Prince Edward Island -
* others: [[Islanan Seychelles]] - [[Isla San Andres]] - [[Isla Providencia]] - [[Islanan Turks & Caicos]] -
-----------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kapital
| nomber = Port Vila
| pais = {{VUT}}
| tipo_division_adm = Provinsia
| division_adm = Shefa
| alkalde =
| zoom = 13
}}
'''Port Vila''' ta e [[kapital]] i siudat mas grandi di [[Vanuatu]]. E ta situá na kosta wèst di e isla di Éfaté, den provinsia di Shefa.<ref>[https://www.britannica.com/place/Port-Vila Port-Vila], Encyclopedia Britannica</ref> Port Vila ta e sentro ekonómiko i komersial prinsipal di e pais, i tin e puerto marítimo prinsipal i Aeropuerto Internashonal Bauerfield.
Segun e senso nashonal di Vanuatu di 2020, Port Vila tabatin un poblashon di 49.034 habitante. Esaki tabata aproksimadamente 16,3% di e poblashon total di Vanuatu, ku tabata 300.019 habitante na e mesun aña.<ref name="censo">{{cite web |url=https://vnso.gov.vu/images/Pictures/Census/2020_census/Census_Volume_1/2020NPHC_Volume_1_-_Version_2.pdf |title=2020 National Population and Housing Census - Basic Tables Report, Volume 1, Version 2 |date=2021-11-17 |language=en |publisher=Vanuatu National Statistics Office }}</ref>
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Vanuatu]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Bario
| nomber = Hato
| pais = {{NLD}}
| tipo_division_adm = Isla
| division_adm = {{BON}}
| zoom = 13
}}
'''Hato''' ta un bario di [[Kralendijk]], kapital di [[Boneiru]], [[Hulanda Karibense]]. E ta situá den e parti nort di e siudat, serka di e kosta wèst. Dia 1 di yanüari 2020, Hato tabatin 679 habitante.<ref>[https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2021/20/bonaire-bevolkingsgegevens-per-buurt-2018-2020 CBS]</ref>
E kayanan di e bario ta hiba nòmber di siudatnan na Hulanda Oropeo, entre otro Kaya Den Haag, Kaya Groningen, Kaya Alkmaar i Kaya Breda. E área tin tambe hopi palu protehá.<ref name="Hato">[https://bonairevakantieland.nl/steden-en-dorpen/hato-bonaire/ Hato Bonaire], bonairevakantieland.nl</ref>.
Desde e añanan 2020 tin desaroyo di bibienda den Hato. Entre e proyektonan ta esnan di Fundashon Kas Boneriano, ku ta inklui 68 kas sosial i 48 apartamento.<ref>[https://www.bonaire.nu/nieuws/algemeen/31585/bonaire-breidt-sociale-woningbouw-uit-met-48-appartementen-in-de-wijk-hato Bonaire breidt sociale woningbouw uit met 48 appartementen in de wijk Hato] (1 di mei 2025)</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=pl|oldid =76046529|titulo= Hato (Kralendijk)}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Boneiru]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Siudat
| nomber =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| perrow = 2
|direction =
|border = infobox
|image1 =
|caption1 =
|image2 =
|caption2 =
}}
| pais = {{USA}}
| poblacion =
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
{{Appendix|refs|2=
{{References}}
;Lista di fuente
}}
[[:Kategoria:Siudat den Merka]]
-----------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Isla
| nomber =
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
| perrow = 2
|direction =
|border = infobox
|image1 = Pseudodiploria strigosa, colonia.jpg
|caption1 = ''Pseudodiploria strigosa''
|image2 = Corals 4 Conch Reef 20230713.jpg
|caption2 = ''Dichocoenia''
}}
| pais = {{SXM}}
| poblacion =
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
----------------
{{multiple image
| width = 200
| align = right
| direction = vertical
| image1 =Khalk.jpg
| caption1 = Kharg ku tanki di zeta i piernan pa tankero
| image2 = Kharg oil loading terminal.jpg
| caption2 = Mas di 90% di tur petroleo iraní ta wòrdu eksportá via Kharg.
| caption_align = center
}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Playa
| nomber = Baya Beach
| imagen = Baya Beach Curacao (213574239).jpeg
| area =
| densidad =
| pais = {{CUW}}
| tipo_division_adm =
| division_adm =
| zoom = 14
}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1180549145|titulo= Blue Bay, Curaçao}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]]
------------------
{{Variante|a}}
{{Infobox luga den pais| variante = a
| tipo = Sero
| imagen =
| descripcion =
| pais = {{ABW}}
| tipo_division_adm = region
| division_adm = [[Paradera]]
| zoom = 14
}}
--------------
{{Multiple image
| header_align = Center
| header = '''Espesie den Yarari'''
| align = right
| image1 = Dauphins tâchetés de la réserve AGOA.jpg
| image2 = Killerwhales jumping.jpg
| image3 = Mother manatee and calf.jpg
| caption1 = Dolfin ''Stenlla attenuata''
| caption2 = Bayena ''Orcinus orca''
| caption3 = Mamifero karibense ''Trichechus manatus''
| caption_align = center
| total_width = 250
| perrow = 2/2
}}
---------
{{Variante|c}}
{{Infobox curpa di awa| variante= c
| tipo_awa= Golfo
| nomber_awa=
| continente=
| profundidad_averahe =
| diepte=
| hanchura_min=
| hanchura_max=
| largura =
| imagen3 =
| descripcion=
}}
{{Appendix}}
{{Commonscat}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Region outónomo
| nomber = Galicia
| pais = {{ESP}}
}}
-----------
## Marco legal i delimitashon
* Den e **Caribe** e limites internashonalnan i maritimo ku ta regí pa e islanan di e Reino ta mayormente basá riba ley di Reino i tratado ku estado vecino (p.e. acuerdo ku Venezuela pa delimitá frontera maritima). E Gobierno Hulandes a publicá dokumentonan i dekretunan pa formalisa e limites (por ehempel, dekreet pa EEZ). ([Ministry of Defence][3], [State Department][4])
* Fontenan publiko ku kalkulá e limites (kòmá *Maritime Boundaries Geodatabase* di Flanders Marine Institute / MarineRegions) duna coordenadan i mapas ku ta mustra e zonanan 12-milla i e EEZ den e region. ([Marine Regions][5])
* Pa casonan unda islanan ta mas serka ku otro pais, delimitashon ta basá sovent riba **linia medianal** òf akuerdo bilateral (p.e. cu Venezuela 1978). ([State Department][4], [Marine Regions][5])
---
## Aruba
* **Reklemos generál**: Aruba ta claim e mar territorial te **12 milla náutiko**, tambe por existe un zona kontiguo i un EEZ te 200 milla segun derecho internashonal (UNCLOS) si no ta limitá pa fronteranan kontiguo. ([Index Mundi][6], [United Nations][2])
* **Delimitashon**: Aruba tin fronteranan maritimo resevabe ku paisnan kontiguo i nan a tuma parti di delimitashon ku tratadonan (p.e. e tratado di 1978 ku Venezuela ta relevante pa e region). Pa coordenadan i visualisashon, mapas publiko ku MarineRegions mostra e areas ku correspondé na Aruba. ([Marine Regions][5], [State Department][4])
* **Impakt praktiko**: Aruba, como dependensia del Reino, por administra rekursonan maritimo den su EEZ i regula pesca, eksplorashon i protekshon ambiental dento di e limites ku a keda stablesé. ([United Nations][2])
---
## Curaçao
* **Reklemos generál**: Curaçao tambe tin un **mar territorial de 12 milla** i un EEZ asigná den mapas y dekretonan publiko (loke ta reflehá den datanan geoespaciales disponibel). ([Marine Regions][7])
* **Fronteranan internacionais**: Curaçao a negoesia delimitashon maritimo ku Venezuela y akuerdo esaki ta tokante pa definí e límites suroeste i e posibelnan delimitashon na median line si ta necesario. ([State Department][4])
* **Ecosistema i Saba Bank**: Den e EEZ di Reino Hulandes den Caribe ta inkluí area biologicamente importantenan, manera **Saba Bank** ku ta den aguas di e Caribbean Netherlands pero ta parte di e zonanan maritimo di e Reino; e protekshon i gobernansa di esnan por influí tambe Curaçao via politika regional i akuerdo di gesthon. ([ResearchGate][8], [Marine Regions][9])
---
## Sint Maarten (parte neerlandés)
* **Reklemos generál**: E lado neerlandés di Sint Maarten ta tene un mar territorial standard te **12 milla**; su EEZ formal ta referí den mapas di EEZ pa Sint Maarten. ([Marine Regions][10], [Marine Regions][11])
* **Fronteranan ku Francia**: Sint Maarten ta parte di e ilolan ku ta compartí ku **Saint-Martin** (Franses). Pa e mar bòrdek logiko, habri akuerdo i mapas publiká pa Francia i Hulanda ku ta mustra limites maritimoi y baseline na e isla dividí; franka-neerlandés negoashiòn i kooperashon ta essencial pa manejamentu di e aguas ku ta ser compartí. ([maritimelimits.gouv.fr][12], [Ministry of Defence][3])
* **Uso praktiko**: Pa aktivitadnan di pesca, turismo marino (cruise, snorkeling), i regulashon di seguridad, e autoridatnan lokal y Reino coordina en basamentu di e leis i akuerdo aplikabel. ([Ministry of Defence][3], [United Nations][2])
---
## Asuntu praktiko i aktuashon
* **Eksplorashon i rekursos**: Detrás di e delimitashon a keda un interés praktiko — kontrol riba pesca, petróleo/gas potensial, protekshon di biodiversidat marino y regulashon di transit maritimo. E Reino a stablesé leis y dekretonan pa administrá e zonanan den accordo ku UNCLOS. ([United Nations][2], [Ministry of Defence][1])
* **Mapas y datos**: Pa ver mapas i coordenadan konkreto bo por konsultá **MarineRegions** (Flanders Marine Institute) of e publikashon oficial di govèrno Hulandes (Hydrography / Defense) ku tin fichanan riba maritime limits den Caribe. ([Marine Regions][5], [Ministry of Defence][3])
---
## Fuentes selektá (pa komprondé i verifikashon)
* Defensie.nl — *Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom* (overview di leis i delimitashon). ([Ministry of Defence][3])
* Flanders Marine Institute / MarineRegions — fichanan EEZ i territorial sea (Aruba, Curaçao, Sint Maarten). ([Marine Regions][5], [Marine Regions][10])
* UN / Decree on Exclusive Economic Zone — dokumentu legal riba EEZ (Reino). ([United Nations][2])
* US State Department / treaty references — notas riba tratado di delimitashon Nederland–Venezuela (1978). ([State Department][4])
* Research / Saba Bank summaries (biological importance inside Dutch Caribbean EEZ). ([ResearchGate][8])
Kier bo ku mi agrega mapas i coordenadan konkreto pa Aruba, Curaçao i Sint Maarten awor?
[1]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries?utm_source=chatgpt.com "Maritime limits and boundaries | Hydrography"
[2]: https://www.un.org/depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/NLD_EEZ_decree2010.pdf? "Exclusive Economic Zone of the Part of the Kingdom"
[3]: https://english.defensie.nl/topics/hydrography/maritime-limits-and-boundaries/maritime-boundaries-of-the-caribbean-part-of-the-kingdom? "Maritime boundaries of the Caribbean part of the Kingdom"
[4]: https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/12/LIS-105.pdf? "maritime boundaries: colombia – dominican republic and"
[5]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26519& "Aruba · MRGID 26519"
[6]: https://www.indexmundi.com/aruba/maritime_claims.html? "Aruba Maritime claims - Geography"
[7]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=26517& "Curaçao · MRGID 26517"
[8]: https://www.researchgate.net/figure/Maritime-boundaries-ABC-islands-Appendix-1-from-Besluit-grenzen-exclusieve-economische_fig6_48185027? "Maritime boundaries ABC islands (Appendix 1 from \"Besluit grenzen... | Download Scientific Diagram"
[9]: https://www.marineregions.org/gazetteer.php?id=26517&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Curaçao) (EEZ)"
[10]: https://marineregions.org/gazetteer.php/gazetteer.php?id=21803&p=details& "Dutch Exclusive Economic Zone (Sint-Maarten) (EEZ)"
[11]: https://www.marineregions.org/eezdetails.php?mrgid=21803& "Sint-Maarten · MRGID 21803"
[12]: https://maritimelimits.gouv.fr/sites/default/files/2023-03/EN_St_Martin.pdf? "FRENCH MARITIME SPACES OF SAINT-MARTIN AND ..."
--------------
{{Multiple image
| header_align =
| header =
| align = center
| image1 = LopedeVega.jpg
| image2 = Quevedo (copia de Velázquez).jpg
| image3 = Tirso de molina.jpg
| image4 = Diego Rodríguez de Silva y Velázquez - Luis de Góngora y Argote - Google Art Project.jpg
| caption1 = Lope de Vega
| caption2 = Francisco de Quevedo
| caption3 = Tirso de Molina
| caption4 = Luis de Góngora
| caption_align = center
| total_width = 250
| perrow = 2/2
}}
-----------------
==Madeirezen in het Caribisch gebied==
De term Madeirezen in het Caribisch gebied verwijst naar mensen van oorsprong afkomstig van de Portugese eilandengroep Madeira, die in de 19e eeuw naar het Caribisch gebied emigreerden. Ze vestigden zich onder meer in Guyana, Suriname, Trinidad, Curaçao, Aruba, Bonaire, Saint Vincent en Grenada.
== Migratiegeschiedenis ==
Vanaf het midden van de 19e eeuw werden veel inwoners van Madeira geconfronteerd met armoede, hongersnood, werkloosheid en landbouwcrises, waaronder de ineenstorting van de wijnindustrie. De Portugese autoriteiten moedigden emigratie aan, en plantagehouders en koloniale ondernemingen in het Caribisch gebied waren op zoek naar goedkope arbeidskrachten.
De eerste grote groep Madeirezen arriveerde in Brits-Guiana (het huidige Guyana) in 1835. Later volgden migratiestromen naar Trinidad, St. Lucia, Grenada, Jamaica, en in mindere mate naar Curaçao, Aruba en Bonaire, waar ze werkten op plantages, zoutvelden, in de detailhandel en in de opkomende industrie.
== Integratie en identiteit ==
De Madeirezen brachten hun taal (Portugees en Madeirees dialect), katholieke geloof en culinaire tradities mee. Hun familienamen — zoals Pires, Teixeira, Gomes, Fernandes, Henriques en De Souza — zijn vandaag de dag nog terug te vinden in verschillende Caribische landen.
In onder meer Aruba en Curaçao vormden ze hechte gemeenschappen en integreerden geleidelijk met andere bevolkingsgroepen. Er ontstonden ook gemengde huwelijken met mensen van Afrikaanse, inheemse of creoolse achtergrond.
== Bijdragen ==
De Madeirezen en hun nakomelingen droegen bij aan de ontwikkeling van het Caribisch gebied op diverse vlakken:
Landbouw – arbeid op plantages en kleine landbouwbedrijven
Kleine handel – het openen van familiebedrijfjes en buurtwinkels
Religie – betrokkenheid bij de katholieke kerk, bijvoorbeeld als catechisten of gemeenschapsleiders
Eten & cultuur – bijdragen aan de lokale keuken met recepten zoals bacalhau-gerechten en honingtaart (bolo de mel)
== Heden en erfgoed ==
In de hedendaagse Caribische samenlevingen is de Madeirese identiteit grotendeels opgegaan in de nationale identiteit. In Aruba en Curaçao zijn er nog steeds sporen terug te vinden in familienamen, kerkregisters en mondelinge overlevering.
In Guyana en Trinidad bestaan organisaties die het Madeirese erfgoed behouden, zoals de Portuguese Association of Trinidad and Tobago.
== Bronnen (aanbevolen voor Wikipedia)==
*Edward A. Alpers – Portuguese migration in the Caribbean
*Bonham C. Richardson – Caribbean Migrants: Environment and Human Survival
*Archieven van de Madeira-emigratie, Funchal
*National Archives of Guyana
*Mondelinge geschiedenis van afstammelingen van Madeirezen op Aruba en Curaçao
----------------
== Bushiribana ==
Het „piratenkasteel", zoals eens een Essokaart van Aruba de ruïne van Bushiribana bij Boca Mahos heeft genoemd, werd gebouwd in 1874 als een goudwasserij. Van 1854 tot 1868 had Concessie de Jongh van Den Haag de beschikking over de goudvelden van Aruba. Maar deze heeft er niet hard gewerkt. Na 1867 ett wel iot 1872 was de concessie verleend aan Isola, Ricket & Co, New Vork, een Amerikaanse maatschappij dus. Zij werkte nog voïgens de primitieve methode: bij de mijnen zelf ter plaatste de stenen kapot slaan, ziften en wassen.
Isola, merkwaardigerwijze bij de oude goudmijnwerkers alleen bekend als Isalo, werkte behalve op de reeds genoemde plaatsen Westpunt en omgeving van Rooi Fluit ook nog in de omgeving van Sero Cristal en bij Sero Moskita en Tres Cp.bez aan de noordoostkant van het eiland. In 1870 kwamen te Sero Moskita nog een paar goudmijnwerkers om het leven door het instorten van de mijn, namelijk Luis Rivero en Pedro Farro. Van 1872 tot 1881 was de goudconcessie verleend aan een Engelse maatschappij Aruba Island Goldmining Company, London, \
Deze maatschappij bouwde de goudwasserij van Bushiribana in 1874, waarbij de bekende Arubaanse metselaar Aiexander Donati met enkele Curacaose metselaars het romantische stenen gevaarte r>ptrok. Hijskranen van houten balken moesten de zware stenen op hun plaats bree{ gen. In deze fabriek ging men & stampmolens werken om de fijn te malen. Het Engelse personyj van deze maatschappij, dat voot groot gedeelte daar in de buurt v , de goudwasserij woonde, best" " volgens do herinnering van de °^ Arubaanse
--------------
{{Databox}}
'''Pago Pago''' ta
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Oseania]]
--------------
{{infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Siudat
| nomber = Ginebra
| pais = {{SUI}}
| multi_imagen = {{multiple image
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|perrow = 1/2/1
|border = infobox
|image1 = UN Building A Southern Lawn.jpg
|caption1 = Palais des Nations
|image2 = ReformationsdenkmalGenf1.jpg
|caption2 = Monumento di Reformacion
|image3 = Geneve 2005 001 Ork.ch.jpg
|caption3 = Siudat ku Lago Ginebra
}}
| zoom = 5
}}
{{Commonscat|Ginebra}}
{{Appendix}}
[[:Category:Siudadnan]]
[[:Category:Suisa]]
-----------
{{Multiple image
| header_align =
| header =
| align = center
| image1 = Redonda Day.JPG
| image2 = Redonda west cliffs.JPG
| image3 = Stone building on Redonda.JPG
| caption1 = Bista riba Redonda for di [[Nevis]] ku [[Montserrat]] den fondo
| caption2 = Barankanan den laman na banda west
| caption3 = Kas riba Redona
| caption_align = center
| width1 =
| width2 =
| width3 =
| total_width = 500
| direction = horizontal
}}
{{Commonscat}}
{{Appendix}}
[[Category:Isla]]
[[Category:Antigua y Barbuda]]
-----------------------
{{Commonscat}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =66396157|titulo=Antwerpen (stad)}}
{{References}}
}}
[[Category:Siudadnan]]
[[Category:Bélgika]]
-------------------
{{Databox}}
--------------------
==Uitbreiding Boneiru ==
=== Demografia ===
E [[idioma ofisial]] ta [[Hulandes]]. [[Papiamentu]] i [[Ingles]] tambe ta wordu rekonosí komo idioma ofisial den trafiko legal i administrativo, enseñansa, bida sosio-ekonomiko i hustisia.<ref>[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/erkende-talen/vraag-en-antwoord/erkende-talen-nederland Erkende talen Nederland], Rijksoverheid</ref> Di e poblashon 64% ta papia Papiamentu na kas, i 15% Hulandes, 15% [[Spaño]] i 5% Ingles. Mayoria di e hablado di Papiamentu ta papia tambe Hulandes, Ingles i Spaño. Na Boneiru ta uza e [[Ortografia di papiamentu|ortografia fonétiko]] di Papiamentu, no esun di Aruba (etimologiko).
Un partikuliaridat di e Papiamentu di Boneiru ta sufigo dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) E residentenan di Boneiru ta uza hopi abreviashon ora di papia. Na e islanan hermana Curaçao en Aruba nan ta yama esaki ''korta palabra'', papiamentu abreviá.
=== Luganan mas pobla ===
[[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru.
The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/>
* Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref>
* Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/>
* Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/>
* [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/>
* Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/>
---
De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak.
The population is estimated to be 20,104 in 2019. Most of its inhabitants are biracial, the product of European and African intermarriage. However, a significant part of the population has a variety of origins, including the Netherlands, Dominican Republic, Venezuela, Colombia, Suriname and the United States, among others.
=== Luganan mas pobla ===
[[File:Catholic church in Rincon (Bonaire 2014) (15073092343).jpg|thumb|St. Louis Bertrand a Catholic church in Rincon, Bonaire]] E streya riba bandera di Boneiru tin seis punta, representando e seis bario antiguo di Boneiru.
The star on Bonaire's flag has six points, representing the six original settlements. Due to population growth and building expansion, five of them have grown together with the capital Kralendijk. Only Rincon, the oldest settlement on the island, located in the northern half, remained an independent village. In addition to these nuclei, a number of new districts have been added over the years. Behind Kralendijk, against the hill, are the Republiek and Santa Barbara districts. Behind Santa Barbara, on the coast, is the luxurious new district of Sabadeco (Santa Barbara Development Corporation). Beyond the airport, in the direction of the salt flats, is the neighbourhood of [[Belnem]], named after [[Harry Belafonte]]. The population of as 2017 is distributed in the old towns and districts as follows:<ref name="pop"/>
* Kralendijk with a total of 10,620 inhabitants.<ref name="pop">{{cite web|url=https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/17/bonaire-bevolkingscijfers-per-buurt |title=Bonaire, bevolkingscijfers per buurt|website=Centraal Bureau voor de Statistiek|access-date=2 May 2021|year=2017|language=nl|quote=Sum of Entrejol (Antriol), Nikiboko, Noord Saliña, Playa and Tera Kora}}</ref>
* Playa (centre of Kralendijk) with 2,571 inhabitants<ref name="pop"/>
* Tera Kora with 1,568 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nikiboko with 3,058 inhabitants<ref name="pop"/>
* [[Antriol]] with 3,811 inhabitants<ref name="pop"/>
* Nort di Saliña with 1,217 inhabitants<ref name="pop"/>
* Rincon with 1,875 inhabitants<ref name="pop"/>
nl.wiki Bonaire heeft 20.104 inwoners volgens de telling van 2019.[1] In 2001 had 86% van de bevolking de Nederlandse nationaliteit, maar was slechts 52% op het eiland zelf geboren.[8] Naast veel mensen van de andere eilanden Curaçao en Aruba, uit Nederland en de buurlanden Venezuela en Colombia wonen er veel mensen uit de Dominicaanse Republiek, grotendeels arbeidsmigranten.
De overgrote meerderheid van de bevolking is rooms-katholiek, (77%). Verder is er een kleine protestantse gemeenschap en is de evangelische gemeenschap sterk in opkomst (zo'n 10% van de bevolking).
De officiële taal is het Nederlands. Papiaments en Engels worden tevens erkend als officiële taal in het rechts- en bestuurlijk verkeer, onderwijs, sociaal-economisch leven en de rechtspraak.[9] Van de bevolking spreekt 64% thuis Papiaments] (een zelfstandige creoolse taal met voornamelijk invloeden uit het Spaans en het Portugees, daarnaast veel invloed van het Nederlands, Engels, Frans, alsmede Indiaanse en West-Afrikaanse talen) en 15% Nederlands, 15% Spaans en 5% Engels. De meeste Papiamentstaligen spreken ook Nederlands, Engels en Spaans. Op Bonaire gebruikt men de fonetische spelling van het Papiaments, niet de Arubaanse (etymologische). Een bijzonderheid in het dialect van Bonaire is dat de uitgang -mentu/-mento, die in deze taal veel voorkomt, er wordt uitgesproken als -men ("Papiamen") Andere voorbeelden zijn kas (huis) Bonairiaans dialect: (Ka) voorbeeld in een vorm van een zin, mi ta bai kas (ik ga naar huis) Bonairiaans dialect (m'a bai ka) De bewoners van Bonaire gebruiken veel afkortingen als ze aan het praten zijn. Op de buureilanden Curaçao en Aruba noemt men dit korta palabra, verkorte spraak.
axkjt643mmf92rm1jtrk63vpds0gv7p
30 di yüli
0
8701
207734
200586
2026-10-26T09:11:12Z
Caribiana
8320
Vanuatu
207734
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Balki calendario mensual sin siman|7}}
'''30 di yüli''' ta e di 211 [[dia]] di aña (212 den un [[schrikkeljaar]]) riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 154 dia pa e aña terminá.
== A sosodé ==
* [[1964]] – Na [[Aruba]] a funda e sindikato [[Federacion di Trahadornan di Aruba|Federashon di Trahadónan di Aruba]] (FTA}.
* [[1980]] – [[Vanuatu]], antes New Hebrides, a independisá di Fransia i Reino Uni.
== A nase ==
* [[1869]] – [[Michael Vuylsteke]] († 1930), religioso i obispo di [[Willemstad]] (1910-1930).
* [[1987]] – [[Vince Irie]], kantante-kompositor i piloto di [[careda di drone|kareda di dròn]] di [[Aruba]].
== A fayesé ==
* [[1953]] – [[Willem Hoyer]] (81), poeta, eskritor, músiko, kompositor i historiadó di [[Kòrsou]].
* [[1969]] – [[Oda Blinder]] (50), poeta [[Kòrsou|kurasoleño]].
== A selebrá/konmemorá ==
* Dia Internashonal di Amistat
* Dia Mundial kontra [[traficacion di hende|Trafikashon di Hende]], proklamá 18 di desèmber 2013 pa e Asamblea General di [[Nashonnan Uni]].
* {{VUT}} – Dia di Independensia
{{Appendix}}
[[Kategoria:Fecha]]
[[Kategoria:Yüli]]
g6zuyr47f8zf1d5r2x0wtti4tdmgxuo
207735
207734
2026-10-26T09:15:26Z
Caribiana
8320
Josh Palacios
207735
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Balki calendario mensual sin siman|7}}
'''30 di yüli''' ta e di 211 [[dia]] di aña (212 den un [[schrikkeljaar]]) riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 154 dia pa e aña terminá.
== A sosodé ==
* [[1964]] – Na [[Aruba]] a funda e sindikato [[Federacion di Trahadornan di Aruba|Federashon di Trahadónan di Aruba]] (FTA}.
* [[1980]] – [[Vanuatu]], antes New Hebrides, a independisá di Fransia i Reino Uni.
== A nase ==
* [[1869]] – [[Michael Vuylsteke]] († 1930), religioso i obispo di [[Willemstad]] (1910-1930).
* [[1987]] – [[Vince Irie]], kantante-kompositor i piloto di [[careda di drone|kareda di dròn]] di [[Aruba]].
* [[1995]] – [[Josh Palacios]], pelotero profeshonal merikano
== A fayesé ==
* [[1953]] – [[Willem Hoyer]] (81), poeta, eskritor, músiko, kompositor i historiadó di [[Kòrsou]].
* [[1969]] – [[Oda Blinder]] (50), poeta [[Kòrsou|kurasoleño]].
== A selebrá/konmemorá ==
* Dia Internashonal di Amistat
* Dia Mundial kontra [[traficacion di hende|Trafikashon di Hende]], proklamá 18 di desèmber 2013 pa e Asamblea General di [[Nashonnan Uni]].
* {{VUT}} – Dia di Independensia
{{Appendix}}
[[Kategoria:Fecha]]
[[Kategoria:Yüli]]
mss280l2w54fzoytq6gc8p7mkwos8tz
207736
207735
2026-10-26T09:18:35Z
Caribiana
8320
Patan Farro
207736
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Balki calendario mensual sin siman|7}}
'''30 di yüli''' ta e di 211 [[dia]] di aña (212 den un [[schrikkeljaar]]) riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 154 dia pa e aña terminá.
== A sosodé ==
* [[1964]] – Na [[Aruba]] a funda e sindikato [[Federacion di Trahadornan di Aruba|Federashon di Trahadónan di Aruba]] (FTA}.
* [[1980]] – [[Vanuatu]], antes New Hebrides, a independisá di Fransia i Reino Uni.
== A nase ==
* [[1869]] – [[Michael Vuylsteke]] († 1930), religioso i obispo di [[Willemstad]] (1910-1930).
* [[1987]] – [[Vince Irie]], kantante-kompositor i piloto di [[careda di drone|kareda di dròn]] di [[Aruba]].
* [[1995]] – [[Josh Palacios]], pelotero profeshonal merikano
== A fayesé ==
* [[1953]] – [[Willem Hoyer]] (81), poeta, eskritor, músiko, kompositor i historiadó di [[Kòrsou]].
* [[1969]] – [[Oda Blinder]] (50), poeta [[Kòrsou|kurasoleño]].
* [[2026]] – [[Patan Farro]] (84), músiko, kompositor i deportista [[aruba]]no.
== A selebrá/konmemorá ==
* Dia Internashonal di Amistat
* Dia Mundial kontra [[traficacion di hende|Trafikashon di Hende]], proklamá 18 di desèmber 2013 pa e Asamblea General di [[Nashonnan Uni]].
* {{VUT}} – Dia di Independensia
{{Appendix}}
[[Kategoria:Fecha]]
[[Kategoria:Yüli]]
lym3zkaghaf8nemv00zn8bo2u0fgrt7
Arte prehistorico di Aruba
0
12693
207719
204435
2026-10-25T19:33:18Z
Caribiana
8320
algun coreccion + wikilinks
207719
wikitext
text/x-wiki
{{multiple image
| image1 = NL-HaNA 4.JBF 206.jpg
| caption1 = Documentacion door di [[Reinier Frederik van Raders|R.F. van Raders]] na 1827 pa cu pinturanan di cueba na [[Fontein (Aruba)|Fontein]]
| header = {{PAGENAME}}
}}
'''Arte prehistorico di Aruba''' ta arte produci pa gruponan arcaico (2500 p.C.–1000 d.C.) y di edad ceramico (1000 d.C.–1515 d.C.) cu a adapta y establece na Aruba. E habitantenan aki, di Islanan abou, a wordo expulsa y transporta pa [[Hispañola]] na cuminsamento di [[siglo 16|siglo diesseis]] pa traha den mina, y pronto a resulta di ta mucho debil pa e violencia colonial.<ref name=":0" /> Di e poblacion original tin poco cu a resta, fuera di e rastronan cu a keda atras den forma di nomber di flora, fauna, y luganan,<ref>{{citeer boek|auteur=Nava, T. S., Dijkhoff, R., John, A., Morris, J. S. J., Hung, J. U., Geerman, P., & Hofman, C. L.|year=2023|chapter=Aruban Archaeological Heritage: Nation-Building and Nation-Branding in a Caribbean Context|titel=Caribbean cultural heritage and the nation: Aruba, Bonaire and Curaçao in a regional context|edition=4|paginas=103-118|url=https://directory.doabooks.org/handle/20.500.12854/107920|doi=|ISBN=9789087284251, 9789087283827|publisher=Leiden University Press}}</ref> tambe a resta poco [[Arte di baranka|arte di baranca]], [[Pintura di kueba|pintura di cueba]], y ceramica.
Den [[siglo 20|siglo binti]], e indigenanan prehistorico a inspira specialmente artistanan Arubiano, manera [[Ciro Abath]], [[Stan Kuiperi]], [[Nigel Matthew]] y [[Wouter van Romondt]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://archive.org/details/artedutchcaribbe0000mart/mode/1up|titel=Arte: Beeldende kunst van de Nederlandse Antillen en Aruba|bezochtdatum=2025-01-30|auteur=[[Adi Martis]]|datum=2001|uitgever=Amsterdam : Koninklijk Instituut voor de Tropen|pagina's=8-9|taal=|via=archive.org}}</ref>
== Arte di baranca ==
Arte di baranca Arubiano ta un di e poco [[Patrimonio cultural|herencia cultural]] indigena ainda visual den su contexto primario. Pa e motibo aki, e imagennan aki tin gran balor pa compronde e formanan cu e indigenonan tabata intercambia y modifica nan ambiente. E herencia aki no ta completamente protegi, legalmente, contra vandalismo y pa cu cambionan ambiental, manera construccion. Ademas, ''pictograf'' ta representa tambe e prome aspectonan di documentacion y desaroyo [[Arkeologia den Karibe Hulandes|arkeologico di Aruba]].
E desaroyo di arte di baranca Arubiano no ta algo local y isola. Un asociacion clave ta sisti entre Aruba, conhuntamente [[Boneiru|Boneiro]] y [[Kòrsou|Corsou]], y tera firme di Sur America. Indigenanan pre-hispanisa a migra for di region memey di [[Orinoco]] na Venezuela pa Antias, treciendo cu nan cultura, incluyendo un tradicion di arte di baranca.
Similaridadnan por wordo nota entre pinturanan na Aruba y otro regionnan den cercania. Por ehempel, ta mira similaridadnan den forma di parha cu Boneiro y [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicana]], formanan antropomorfico cu Corsou y [[Cuba]], y tambe motibonan zoomorfico cu Republica Dominicana, Cuba, y paisnan di [[Sur Amérika|Sur America]]; manera [[Colombia]], [[Chile]], y [[Peru]]. E paralel mas yamativo ta toca e similaridad den pintura multicolor entre Aruba y Venezuela. Te dia awe, solamente e dos area aki ta conoci pa contene pinturanan multicolor di unicamente cora y blanco.
=== Distribucion y cronologia ===
Actualmente, Aruba ta conta 300 pa 350 representacion individual na 22 sitio. Pintura di baranca ta limita na dos area separa: e centro y costa noordoost di e isla.
Mayoria di e pictograf ta localisa riba diabaas den cavidadnan di baranca di formacion, proteha for di solo. E unico excepcion ta e cueba di [[Canashito]]. E pinturanan na costa noordoost ta aparece riba muraya y plafon di e cuebanan di [[Piedra di kalki|piedra di calki]]. E sitionan aki ta, en general, directamente asocia cu habitacion prehistorico considerabel y di largo plaso. Ademas, e sitionan tabata probablemente wordo uza pa actividadnan ceremonial of ritual.
Un muestra di verf, empleando e metodo di AMS (''accelerated mass spectrometry''; spectrometria di masa acelera), a duna un fecha di 1000 d.C., indicando cu produccion di e imagennan aki a cuminsa entre e transicion di periodo arcaico y ceramica. Aruba su arte di baranca ta considera como sea e desaroyo cu a cuminsa na fin di periodo arcaico, of un cu ta asocia cu e yegada di [[Kaketio|Caquetio]], e poblacion di edad ceramica. Alternativamente, e tradicion di arte di baranca por representa e integracion di un tradicion arcaico, modifica despues pa gruponan cu ta produci ceramica cu a migra na e area.
=== Caracteristica ===
Tur e figuranan individual ta pictograf, menos dos di nan cu ta ''petroglifo.'' E petroglifonan aki, no ta considera como pre-colombiano. Principalmente, pa su scarsedad compara cu e abundancia di pictograf, y nan ta den un estado mas deteriora cu e pictografnan na e mesun sitio, cual ta sugeri cu e petroglifonan ta ehecuta pa hende moderno of historico.
E colornan utilisa tabata pigmentonan cora, blanco, y bruin. Investigacion a categorisa e componentenan cora como un hero oxida organico, y e componentenan blanco como krijt. Sinembargo, ningun investigacion a wordo haci tocante e color bruin cu propablemente tambe ta contene hero oxida.
Pintura di baranca Arubiano ta inclui patronchinan ''antropomorfico'', ''zoomorfico'', y geometrico. Patronchinan geometrico ta esunnan mas comun y ta wordo haya riba formacion di diabaas y den cuebanan di piedra di calki. E categoria aki tambe ta e unico representa den tur tres color.
{{multiple image
| image1 = BNA-DIG-MEINERS-0065 - 1 Kolibri - Arikok, prehistorische rotstekeningen.jpg
| caption1 = Arte di baranca zoomorfico
| image2 = BNA-DIG-MEINERS-0067 - 3 Komeet - Arikok, prehistorische rotstekeningen.jpg
| caption2 = Arte di baranca geometrico
| image3 = BNA-DIG-MEINERS-0066 - 2 Dansende sjamaan - Arikok, prehistorische rotstekeningen.jpg
| caption3 = Arte di baranca antropomorfico, considera como un curandero
| direction = vertical
}}
==== Geometrico ====
Patronchinan geometrico ta varia di simpel pa compleho. Nan por aparece como figuranan isola, den grupo, of como partinan di composicionnan mas grandi. Composicionnan mas grandi y multi-diseño ta wordo haya solamente riba formacion di diabaas. Por ehempel, na e sitio di [[Ayo]], enlace di patronchinan ta abarca varios meter, y a wordo pinta na blanco y cora denter di e cavidadnan di baranca.
Patronchinan geometrico simpel ta consisti principalmente di liñanan stret of curva, cu no ta forma patronchinan reconocibel pa observadonan moderno. Diseñonan mas compleho ta inclui formanan sferico of hexagonal, hopi biaha conecta pa liñanan stret. Patronchinan geometrico adicional cu no ta cuadra den e categorianan aki tipicamente ta aparece como figuranan isola of den agrupacion cu otro diseñonan. Aunke imagennan geometrico a wordo crea uzando tres color, cora ta aparece exclusivamente den ambientenan di cueba.
==== Antropomorfico ====
Impresion di patronchinan antropomorfico ta wordo haya riba formacionnnan di piedra di diabaas, y na menos grado, den cueba. Pinturanan den cueba ta inclui diseñonan di cara humano, formanan di man, y representacionnan mas detaya di caracteristicanan di cara y curpa. E figuranan mas elabora ta aparece na dos localisacion principal: e costa noordoost na [[Guadirikiri|Quadirikiri]] y na e sitionan di Canashito.
Quadirikiri tin e concentracion mas halto di patronchinan antropomorfico entre e sitionan di cueba. Esakinan ta inclui diseñonan di cara cu wowo, impresion di man, y figuranan manera hende, sea presenta nan so of den par. Un sentido di movecion ta evidente den e figuranan aki, specialmente a base di elementonan di diseño manera brasanan extende y posiciona ariba di e cabes.
Adicionalmente, e sitio di [[Fontein (Aruba)|Fontein]], por wordo inclui den e lista di sitionan di cueba di pictograf. Aunke e no ta presenta figuranan antropomorfico completo, e ta contene impresionnan di man.
E patronchinan mas desaroya y compleho ta sucede riba baranca di diabaas na Cunucu Arikok. E arkeologo Arubiano, Harold Kelly, ta considera e impresionnan aki como individualnan, denter di sociedad indigena di America, cu tabata di gran importancia y tabatin un relacion directo cu e proposito di e sitio. E pintura ta presenta representacionnan activo di curandero cu ta ehecuta ritual y ceremonianan pa adkiri visionnan sobrenatural.
== Ceramica ==
E periodo di ceramica ta cuminsa alrededor di 900 d.C. y ta termina na 1515 d.C. ora cu mayoria di e hendenan ''Dabajuroid'' (Caquetio) a wordo deporta pa Hispañola.{{Sfn|Dijkhoff|1997|p=41}} Aruba ta parce di tabatin contacto mas estrecho cu poblacionnan di region na costa di [[Falcón]], manera ta evidente pa e presencia di materialnan di ceramica den e estilo di ''Los Médanos'' y ''Urumaco''. E estilonan aki ta asocia cu e tradicion di ceramica, Dabajuroid, west di [[Venezuela]].{{sfn|Casale|2024|p=611}} Mayoria di e ceramica di Aruba, Corsou y Boneiro haya na e sitionan di Dabajuroid ta similar.{{sfn|Oliver| 1989|p=421-486}} Kisas e diferencia mas yamativo ta esnan relaciona cu graf di tinashi, como cu Aruba ta rico den graf di tinashi, mientras cu na Boneiro y Corsou ta haya masha poco graf di tinashi, cual ta indica e conexion directo entre Aruba cu e districto di Valencia (tradicion di ''Valencoid'') na Venezuela.{{sfn|Heekeren|1963|p=20-21}}
:{|class="wikitable"
|+ Bista di periodo y estilo di ceramica
|-
!Periodo
!Estilo di ceramica<br>(region di Falcón)
!Subestilo
!Fecha
!Sitio
|-
|rowspan="3"|Periodo trempan di [[Dabajuro]]<br>(850–1350 d.C.)
|Túcua
|{{n/a}}
|850–1200 d.C.
|[[Santa Cruz]]<br>[[Tanki Flip]]
|-
|rowspan="2"|Urumaco
|Urumaco Trempan
|1200–1350 d.C.
|Santa Cruz<br>Tanki Flip<br>[[Savaneta]]
|-
|Urumaco Laat
|1350–1500 d.C.
|Santa Cruz<br>Tanki Flip<br>Savaneta
|-
|rowspan="2"|Periodo laat di Dabajuro<br>(1350–1515 d.C.)
|rowspan="2"|Los Médanos
|Los Médanos A
|1400–1550 d.C.
|Santa Cruz<br>Savaneta
|-
|Los Médanos B
|1450–1515 d.C.
|Savaneta
|}
=== Composicion y origen ===
E fragmentonan di ceramica mas bieu, haya na Aruba, ta exhibi un textura mas fini compara cu esnan di periodonan mas recien. Analisis comparativo a indica cu e skerf mas bieu ta parce un tipo cu ta wordo haya comunmente canto di e costa noordoost di Venezuela. Esaki ta sugeri cu e ceramica mas trempan na Aruba posiblemente a wordo importa, cu produccion local desaroyando den un fase mas laat.{{sfn|Dury|Heekeren|1960|p=85}} Na Tanki Flip, a descubri un "forno" di ceramica cu un diameter di aproximadamente 140 centimeter. Esaki ta caracterisa pa e cambio di color, cora scur, pa cu e superficie di [[dioriet]], cual ta un indicacion di temperaturanan abou di 700 pa 800°C cu a tuma luga den e "forno" aki.<ref>{{Citeer web|url=https://ufdc.ufl.edu/aa00061961/00592|titel=Archaeological Investigations at Tanki Flip (Aruba): A Review|bezochtdatum=2025-02-14|auteur=Aad H. Versteeg|via=ufdc.ufl.edu}}</ref> E temperaturanan aki ta wordo logra cu tecnica di horna den aire liber, cual ta impropabel pa por a surpasa temperatura di 1000°C. E posicion di ceramicanan denter di un "forno" di aire liber ta hunga un rol den e color final pa cu su superficie.{{Sfn|Dijkhoff|1997|p=197-201}}
Analisis ''petrografico'' di ceramica di Aruba a revela un bista tocante e composicion geologico y origen di e klei uza den produccion. Principalmente, a identifica tres grupo di ceramica: composicion di ''grupo 1'' y ''grupo'' ''2'' ta sugeri un origen local denter di Aruba, y ''grupo 3'' ta exhibi un composicion di mineral distinto. Grupo 1 y grupo 2 ta inclui ceramica sin decoracion pa uzo diario, na contrast cu grupo 3, cu ta inclui ceramica decora, perteneciente na e fase di Urumaco Trempan. Grupo 1 ta surgi for di e seccion noordwest di Aruba. E material primordial ta bini di e intruso geologico di ''hooibergiet'' y ''quartz-''dioriet. Variacion den e composicion mineral ta sugeri cu klei bruto a deriva for di diferente area denter di Aruba. Esaki ta indica cu tabatin acceso na varios fuente, cu por a wordo uza simultaneamente of na diferente momento. Grupo 2 ta inclui ceramica di e seccion zuidoost di Aruba, unda cu e material di klei ta geologicamente distinto, incorporando piedra di calki y parcialmente quartz-dioriet/''tonaliet''. Notabel ta cu ningun ceramica di e area di Savaneta, a pesar di su cercania geografico, tabata forma parti di e grupo aki.{{sfn|Casale|2024|p=622-625}}
=== Characteristica y estilo ===
{{multiple image
| image1 = Casuela.jpeg
| caption1 = Planchi di klei
| image2 = 20250301-Classification of griddle rim shapes for Tanki Flip pottery.png
| direction = vertical
| caption2 = Diagram di clasificacion pa cu forma di rand (1) stret y rand (2) rondo
}}
Den estilo Túcua, un artefacto notabel pa cu su forma ta un tipo di plancha di klei diki, conoci como ''budare,'' utilisa pa horna [[pan bati]] di yuca.{{sfn|Oliver|1960|pp=440-441}} Un budare ta generalmente plat y cu un diameter di mas cu 40 centimeter, e superficie di seccion abou ta bruto cu posibel impresion di cabana of dede, mientras e superficie ariba ta fini, tin biaha trata cu polshimento.{{sfn|Dijkhoff|1997|p=132}} E superficie grof y porio habri ta yuda cu e shock di temperatura.{{Sfn|Dijkhoff|1997|p=203}} E rand di plancha ta aparece den dos forma: stret of rondo.{{sfn|Dijkhoff|1997|p=132}} Descubri na sitionan di Hadicurari, y esnan na Ceru Noka/Santa Cruz a wordo haya den dos graf di tinashi.{{Sfn|Dijkhoff|1997|p=10}}
E plancha di tipo budare for di compleho di Túcua, a wordo totalmente reemplasa, pa compleho Urumaco, cu un plancha di tipo ''aripo'', cual ta relativamente mas fini den su hanchura y chikito den su diameter y tabata utilisa pa horna pan bati di maishi.{{sfn|Oliver|1960|pp=440-441}}{{sfn|Oliver|1960|pp=448}} Na Tanki Flip, tur e planchanan haya tabata di e tipo ''aripo'' a base di su diameter y hanchuranan.{{Sfn|Dijkhoff|1997|p=206}}
:{|class=" wikitable" style="border: none; background: none;"
|+Dimencion pa cu planchanan di klei
|-
! style="border:none; background:none;"|
!rowspan="2" style=vertical-align:bottom|diameter<br>(cm)
!colspan="2"|hanchura
|-
! style="border:none; background:none;"|
!style=vertical-align:bottom|rand<br>(mm)
!superficie di<br>hornamento<br>(mm)
|-
!Minimo
|19.8||11||12
|-
!Maximo
|40||22||22
|-
!Averahe total
|29.5 ||15.3||16.4
|-
|colspan="4"|<small>'''Nota''': Dimencion specificamente pa plancha di klei haya na Tanki Flip</small>
|}
{{multiple image
| image1 = Aruban-pot-AKw-541.jpg
| caption1 =
| align = right
| image2 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen RV-1403-50 Kruik Aruba.jpg
| caption2 =
| total_width = 320
| direction = horizontal
| footer = ''Robes pa drechi'': Ceramica comun (sin decoracion) forma di un base punta, un rand cu 5 spoel, resto di e potchi ta raspa y suavisa. Un butushi decora cu aplicacionnan antropomorfico, un corcor hancho, y barica pinta den estilo Dabajuro, evidente pa e diseño geometrico di liña y banchinan.
}}
E modo di pintura mas dominante na [[Tanki Flip]] ta preto riba blanco. Pintura di multicolor ta aparece ariba blanco y oraño, cual ta un estilo di Túcua. Pintura riba oraño tabata un raridad pa Tanki Flip. Alabes, un modo mas miho representa ta pintura riba ceramica curu. E modo di pintura di preto riba cora ta ausente, cual ta un modo di estilo Los Médanos.{{Sfn|Dijkhoff|1997|p=228}} E presencia di un rand cu decoracion di onda, tipicamente cu dos spoel, y den bes encuando tres of cuater spoel ta ser haya na Aruba. Un rand cu mas spoel, te cu shete, ta mas comun pa Corsou y Boneiro.{{Sfn|Dijkhoff|1997|p=156}} E porcentahe mas halto di ceramica (81.4%) tabatin color di superficie (cane pa bruin scur combina cu tononan greis y ros) cu ta indica un atmosfeer caminda tiki zuurstof tabata disponibel, mientras 15.4% di e muestra a indica un atmosfeer sin zuurstof, cual a resulta den colornan greis cla, shinishi, pa greis scur of preto. Esaki ta indica cu e ceramicanan a sofoca durante hornamento. Ademas, e porcentahe di mas chikito (3.2%) a indica un atmosfeer cu suficiente zuurstof disponibel cu a resulta den un superficie cu color cora.{{Sfn|Dijkhoff|1997|p=197-201}}{{Sfn|Dijkhoff|1997|p=137}}
{{multiple image
| image1 = 20250301-Avemorfic-Portacelli complex-silhouet.svg
| image2 = 20250301-Zoomorphic motif-Los Medanos A-hollow2.svg
| image3 = 20250301-Zoomorphic motif-Los Medanos complex-spiral.svg
| direction = horizontal
| align = right
| perrow =
| total_width = 300
| footer = Un muestra di representacionnan zoomorfico (1) silueta, (2) hol, (3) spiraal
}}
Ceramica di Santa Cruz y Savaneta ta comparti tecnica di construccion; esta, e tecnica di loramento pa crea su forma, e superficie ta tipicamente raspa y suavisa, en bes di trata cu polishmento. Esnan decora ta cu pintura di color preto riba cora, sigui pa preto riba blanco. E estilo decorativo ta principalmente geometrico. Ademas, loke tambe tabata presente pa cu e estilo decorativo, tabata e influencia di patronchinan zoomorfico (silueta) di compleho Portacelli for di valei di riu Ranchería na [[La Guajira]], [[Colombia]]. Desde 1300 d.C., Portacelli mester tabatin influencia riba compleho di estilo Los Médanos. Estilo Los Médanos-A, e patronchinan zoomorfico (wowo-hol), ta considera como un innovacion local den area di [[Coro]], Venezuela. Den estilo Los Médanos-B, e patronchinan zoomorfico a evoluciona den un diseño di cabes-spiraal. Un excepcion significante ta cu tur tres modo di patronchinan zoomorfico tabata presente na Corsou. Na Santa Cruz y Savaneta, unicamente e modo hol tabata presente. Un variacion di patronchi zoomorfico (hol) pinta den blanco y preto riba cora na Savaneta a resulta den su mesun estilo, ''estilo di Savaneta.''{{Sfn|Dijkhoff|1997|pp=62-65}} Considerando e tamaño chikito di Aruba, un por spera un solo estilo di ceramica, pero e ceramica di Santa Cruz y Savaneta, aunke similar, ta expone diferencianan distinto.{{sfn|Du Ry|Heekeren|p=90-93|1960}}[[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-3603-9 Potscherf met beschildering van menselijk gezicht Aruba.jpg|thumb|Patronchinan antropomorfico ta tipicamente accentua cu elementonan parecido na un [[bonchi di koffie]].]]Estilo di Santa Cruz ta mustra un rango mas amplio di color pa cu e superficie debi na varios nivel di zuurstof durante di e kimamento inconsistente (preto, greis, bruin, pa cora). Estilo di Santa Cruz ta indica similaridadnan cu estilo di Dabajuro, pero ta falta e metodo di aambeeld y pagaya den su procesamento. Tambe su forma y elementonan decorativo ta mas diversifica cu esnan di Savaneta, por ehempel, cu tuit, handle, pia, kraag of corocor di butushi, y aplicacionnan zoomorfico ([[shoco]], [[dori]]) y antropomorfico (wowo di bonchi'i koffie).{{sfn|Du Ry|Heekeren|1960|p=90-93}}
Estilo di Savaneta ta caracterisa pa su ceramica greis, cual ta ausente na Santa Cruz. Similar na estilo di Dabajuro, impresion di tela pa cu e superficie ta evidente den su produccion.{{sfn|Du Ry|Heekeren|1960|p=93-94}} E modo mas dominante ta esnan masha simpel sin color, sigui pa e modo di pintura mas dominante, preto riba cora, cual ta un caracteristica comun di subestilo Los Médanos, loke ta nifica cu Savaneta tabata den transicion for di subestilo, Urumaco Trempan pa Urumaco Laat.{{sfn|Casale|2024|p=613}} E ceramicanan tabata principalmente consisti di tinashi y comchi. Elementonan decorativo, manera handle, y tuit ta scars.{{sfn|Du Ry|Heekeren|1960|p=93-94}}
{{appendix|fuente|2=
*{{cite journal |doi=10.1002/gea.22017 |first1=Simone |last1=Casale |medeauteurs=Niels Groot, Raymundo A.C.F. Dijkhoff, Harold J. Kelly, Loe Jacobs, Patrick Degryse, Corinne L. Hofman |datum=2024 |titel=Petrographic insight into the sourcing and production of pre‐colonial Ceramics from Aruba |journal=Geoarcheaology |volume=39 |issue=6 |pages=609-627 |url= https://doi.org/10.1002/gea.22017 |ref={{SfnRef|Casale|2024}}}}
*{{citeer web |url=https://archive.org/details/MANA-DIG-TESIS-DIJKHOFF-1997 |titel=Tanki Flip / Henriquez: an early Urumaco site in Aruba |auteur= Dijkhoff, Raymundo A.C.F. |datum=1997 |via=archive.org}}
*{{citeer boek |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-94-015-3848-0 |titel=Notes on the Pottery of Aruba, Curacao and Bonaire/a Survey of the Non-Ceramic Artifacts of Aruba, Curacao and Bonaire |year=1960 |first1=C. J. |last1=Du Ry |first2=H. R. |last2=Heekeren |doi=https://doi.org/10.1007/978-94-015-3848-0 |editie=1 |uitgever=Springer Dordrecht |ISBN=978-94-015-3761-2 |ref={{SfnRef|Dury|1960}}}}
*{{citeer journal |url=https://brill.com/view/journals/nwig/43/1/nwig.43.issue-1.xml |titel=Prehistorical Research on the Islands of Curacao, Aruba, and Bonaire in 1960 |issue=1 |volume=43 |year=1963 |journal= New West Indian Guide / Nieuwe West-Indische Gids |first= H.R. |last=Heekeren |publisher=Brill }}
* {{citeer boek |url=https://www.uapress.ua.edu/9780817381592/rock-art-of-the-caribbean/ |titel=Rock Art of the Caribbean |paginas=175-187 |voornaam=Harold J. |achternaam=Kelly |hoofdstuk=Rock art of Aruba |ISBN=9780817355302 |jaar=2009}}
*{{citeer journal |url=https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10157455/ |last=Oliver |first=José, R |titel=The archaeological, linguistic and ethnohistorical evidence for the expansion of Arawakan into northwestern Venezuela and northeastern Colombia |year=1989 |issue=Ph.D. dissertation |publisher=University of Illinois, Urbana }}
;Referencia
{{columns-list|colwidth=20em|{{references}}}}
}}
[[Kategoria:Arte]]
[[Kategoria:Prehistoria]]
[[Kategoria:Aruba]]
pl8g81de88ecf129vt2u0m3hm8q4t9l
Kas di Kòrsou
0
13259
207733
195713
2026-10-26T09:01:30Z
Caribiana
8320
ampliashon
207733
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox organisacion | variante = c
| tipo = Unidat gubernamental
| nomber = Gabinete di Minister Plenipotensiario di Kòrsou
| abrevia = Kas di Kòrsou, KGMC
| logo =
| imagen = Den Haag - Prinsegracht 63.JPG
| stop_imagen =
| descripcion = Sede di Kas di Kòrsou den e edifisio monumental na Prinsegracht 63, [[Den Haag]]
| leyenda =
| funda = 2010
| funda_na = [[Den Haag]]
| origina_di = Gabinete di Minister plenipotensiario di Antias Hulandes ("Antillenhuis")
| fusion_di =
| fundado =
| termina =
| obhetivo = Representashon ofisial di gobièrnu di [[Kòrsou]] na [[Hulanda]]
| sede = Prinsegracht 63-65, 2512 EX Den Haag
| pais = {{NLD}}
| parameter = Minister Plenipotensiario
| parameter_info = Sidney Justiana
| parameter2 = Direktor
| parameter_info2 = Xavier Prins
| parameter3 = Direktor interino
| parameter_info3 = Ruthline Haddocks
| website = https://kgmc.nl/
}}
'''Kas di Kòrsou''' of '''Curaçaohuis''', ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Kòrsou''', KGMC, ta e representashon ofisial di gobièrnu di [[Kòrsou]] na [[Hulanda]], konforme [[Statuut pa Reino Hulandes]]. E [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] tin liderazgo general i ta wòrdu asistí pa un direktor y diferente hefe di departamentu.
==Historia==
Entre 1955 i 2010, Kòrsou, komo parti di pais [[Antias Hulandes]], tabata wòrdu representá na Hulanda dor di [[Antillenhuis|Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes]], mihó konosi komo ''Antillenhuis''. E gabinete tabata situá na Badhuisweg 173 na Den Haag. Ku e disolushon di Antias Hulandes dia [[10 di òktober]] [[2010]], e islanan konstituyente a disidí di separá i e funshonnan di minister plenipotensiario i di Antillenhuis a keda abolí. Na mes momentu ei, Kòrsou a instalá un propio minister plenipotensiario, ku sede den e mesun edifisio na Badhuisweg. E promé minister plenipotensiario di Kòrsou tabata [[Sheldry Osepa]].
Na 2014, KGMC a sali for di esaki i, despues di un lokalidat temporal, a muda na 2015 pa dos edifisio monumental den sentro di [[Den Haag]], Prinsengracht 63-65.<ref name="jaarverslag2020">[https://www.kgmc.cw/wp-content/uploads/2021/06/Jaarverslag-Kas-di-Korsou-2020.pdf Jaarverslag 2020 - Kas di Kòrsou]</ref>
Na 2025, a habri e promé biblioteka di Kòrsou den su edifisio, kual a haña e nòmber ''Biblioteka Diana Lebacs''.<ref>[https://nu.cw/2025/01/28/curacaohuis-in-den-haag-opent-bibliotheek-ter-ere-van-diana-lebacs/ Curaçaohuis in Den Haag opent bibliotheek ter ere van Diana Lebacs], curacao.nu (28 di yanüari 2025)</ref>
Na febrüari 2026 [[Gilmar Pisas|promè minister Pisas]] a anunsiá un reorganisashon di e representashon na Kas di Kòrsou. Esaki en konekshon ku un situashon interno tenso na KGMC, kual a dura varios luna enserando, entre otro, akusashonnan kontra di [[Carlson Manuel]] i su retiro na yanüari 2026.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/36578 G abinete Pisas di Corsou a prohibi director di Cas di Corsou entrada], NoticiaCla (3 di mart 2026)</ref>
== Responsabilidat ==
Gabinete di Minister Plenipotensiario di Kòrsou ta representá interesnan di Kòrsou na Hulanda i den [[Union Oropeo]]; ta duna informashon aktualisá tokante Kòrsou; ta ofresé servisio i ta sostené stakeholdernan relashoná ku Kòrsou; ta sostené aktividatnan kultural i promové un imágen positivo di e isla. E tambe ta sirbi komo punto di kontakto na Hulanda pa konseho di minister y diferente ministerio i instansia gubernamental na Kòrsou.
E organisashon ta konsistí di e siguiente departamentu:
* Asuntunan General i Hurídiko - ta duna sosten riba tereno hurídiko i polítika di maneho
* Komunikashon i Informashon - ta encarga ku komunikadonan públiko i aktvidatnan di promoshon
* Rekrutamentu i Selekshon - ta duna informashon tokante posishonnan di trabou den sektor públiko na Kòrsou.
== Funshonnan klave ==
=== Minister Plenipotensiario di Kòrsou ===
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Kòrsou]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Kòrsou na Den Haag, sede di gobièrnu di Hulanda. E ta forma parti di [[Konseho di Minister di Reino]], pero no ta forma parti di Konseho di Minister di Kòrsou. Esaki ta debí ku e no ta un 'minister den sentido estrikto'; e no ta responsabel na [[Parlamento di Kòrsou]], sino ta raportá direktamente na e minister di Asuntunan General di Kòrsou, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
=== Direktor di KGMC ===
E direktor di KGMC tin un ròl di liderazgo den seno di Kas di Kòrsou i ta responsabel pa operashonnan diario komo pa maneho di personal. E ta sostené e minister plenipotensiario den su funshon i ta perkurá pa ehekushon di e maneho interno.
For di òktober 2022, Xavier Prens ta sirbi komo direktor di KGMC.<ref name="jaarverslag2022">[https://www.kgmc.cw/wp-content/uploads/2023/06/Jaarverslag-Kas-di-Korsou-2022.pdf Jaarverslag Kas di Kòrsou 2022 – KGMC]</ref> Durante su ousensia pa motibu di malesa Martha Semil a fungi komo remplasante di 18 di ougùstus 2025 te 1 di mart 2026.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws/curacao/31604-nieuwe-waarnemend-directeur-curacaohuis-aan-de-slag?lang=en Nieuwe waarnemend directeur Curaçaohuis aan de slag], [[Antilliaans Dagblad]] (25 di ougustus 2025)</ref><ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2026/03/03/chaos-curacaohuis-compleet-nu-ook-directeur-op-straat-gezet/ Chaos Curacaohuis compleet: nu ook directeur op straat gezet], dosserskoninkrijksrelaties.nl (3 di mart 2026)</ref> Ruthline Haddocks a bira direktor interino entrante 1 di novèmber 2026.<ref>[https://nu.cw/2026/10/23/haddocks-als-nieuw-interim-directeur-curacaohuis/ Haddocks als nieuw interim-directeur Curacaohuis], nu.cw (23 di òktober 2026)</ref>
== Karibe Hulandes ==
[[Aruba]] (desde 1986) i [[Sint Maarten]] (desde 2011) tambe tin su propio minister plenipotensiario ku un gabinete na Den Haag, ku meskos ku Kòrsou ta forma parti di Konseho di Minister di Reino. E tres representashon ta sirbi den kapasidat similar, kada uno representando su respektivo pais na nivel di Reino. E diferensia prinsipal ta relashoná ku estilo i enfoke di kada gabinete, dependiendo di e tamaño di e pais insular, su diaspora na Hulanda, i su prioridatnan diplomátiko.
== Mira tambe ==
* [[Antillenhuis]]
* [[Arubahuis]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Kòrsou]]
[[Kategoria:Gobièrnu]]
0tctv17zn3kwx925k0w1976ep68v7i5
Maria Corina Machado
0
13517
207732
176226
2026-10-26T07:17:31Z
~2026-57209-39
18981
Fixed typo
207732
wikitext
text/x-wiki
{{infobox politico | variante = c
| pais = {{VEN}}
| mayornan = Enrique Machado<br>Corina Parisca
| yui = 3
| educacion =
| alma_mater = Universidad Católica Andrés Bello
| ofishi = ingeniero industrial, polítiko
| partido politico = Vente Venezuela
| temporada1 = 2010 - 2014
| funcion1 = Miembro di Asamblea Nashonal di Venezuela
| distincion = Premio Václav Havel (2024)<br>Premio Nobel di Pas (2025)
}}
'''Maria Corina Machado Parisca''' (☆ [[7 di òktober]] [[1967]] na [[Caracas]]) ta un ingeniero industrial i polítiko [[Venezuela|venezolano]]. E ta un di e lidernan prominente di [[oposicion|oposishon]] kontra e régimen outoritario di [[Nicolás Maduro]]. Machado a sirbi komo miembro di Asamblea Nashonal di Venezuela (2011-2014), i a presentá komo kandidato den elekshonnan presidensial di 2012 miéntras ku e tabata eksperensiá represhon di e régimen di Maduro. E ta wòrdu konsiderá komo un polítiko konservativo liberal. Na 2025, el a gana e Premio Nobel di Pas.
== Bida i karera ==
Machado a nase komo yu muhé mayó di Enrique Machado, un empresario, i sikólogo Corina Parisca. El a optené un titulo den ingenieria industrial na Universidad Católica Andrés Bello i un master den finansa. El a traha den e industria di outo na Valencia promé ku el a muda pa Caracas na 1992.<ref>The New York Times: [https://www.nytimes.com/2005/11/19/world/the-rose-that-is-a-thorn-in-chavezs-side.html The Rose That Is a Thorn in Chávez's Side] (konsultá 18 di desèmber 2018). [https://web.archive.org/web/20230405092800/https://www.nytimes.com/2005/11/19/world/the-rose-that-is-a-thorn-in-chavezs-side.html Archivá] 5 di aprel 2023.</ref>
Huntu ku Alejandro Plaz, el a funda e organisashon boluntario ''Súmate'' na 2001. Na 2004, e movementu aki a pidi pa un [[referèndum]] pa kita [[Hugo Chávez]] for di su funshon. Despues di e referèndum, Machado i Plaz a wòrdu akusá di traishon i konspirashon.<ref>Human Rights Watch: [https://www.hrw.org/news/2005/07/07/venezuela-court-orders-trial-civil-society-leaders Venezuela court orders trial civic society leaders] (konsultá 18 di desèmber 2018). [https://web.archive.org/web/20230903210805/https://www.hrw.org/news/2005/07/07/venezuela-court-orders-trial-civil-society-leaders Archivá] 3 di sèptèmber 2023.</ref> E kaso kontra di dje a wòrdu pará na 2006 dor di e hues di investigashon pa motibu di violashonnan di proseso hudisial.
Na 2010, Machado a renunsiá su posishon na Súmate pa postulá su mes pa e Asamblea Nashonal, representando e estado Miranda. Dia 26 di novèmber di e mesun aña, el a gana e elekshon i a sigurá su asiento den e asamblea. E ta fundadó i a bira tambe koordinadó nashonal di e [[partido polítiko]] ''Vente Venezuela''. El a postulá komo kandidato pa e elekshon presidensial di 2012, kual el a pèrdè kontra [[Henrique Capriles Radonski|Henrique Capriles]]. Durante e kampaña, el a wòrdu ataká repetidamente pa partidarionan di gobièrnu. Durante e protestanan venezolano di 2014, el a hunga un ròl importante den e manifestashonnan kontra gobièrnu di Nicolás Maduro.<ref>{{citeer web|auteur=Kurmanaev, Anatoly |datum=2014-12-23|titel=Venezuela Protests Drive Poor to Maduro as Death Toll Mounts |url=http://www.businessweek.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro |archiefurl=https://web.archive.org/web/20140313080046/http://www.businessweek.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro |archiefdatum=2014-03-13|werk=Business Week}}</ref> [[File:Election campaign 2024 Venezuela 16.jpg|thumb|left|222px|Machado ku Edmundo González na 2024]]
Na 2023, Machado a gana e primario di e partidonan di oposishon uní pa bira nan kandidato pa e elekshon presidensial di 2024.<ref name="GarciaCanoOct2622">{{cite web|author=Garcia Cano, Regina |date=26 October 2023 |title=María Corina Machado is winner of Venezuela opposition primary that the government has denounced |url=https://apnews.com/article/venezuela-opposition-primary-machado-winner-5d3c4c4b9a4cd42f52729fc0e798954f |access-date= |work=Associated Press}}</ref> Ora e gobièrnu di Venezuela a strob’é di partisipá den e elekshon,<ref>{{Citeer web|datum=2024-01-26 |titel=Venezuela’s Highest Court Bars Opposition Leader From Running for President |url=https://www.nytimes.com/2024/01/26/world/americas/venezuela-presidential-election-opposition.html}}</ref><ref name="Armas202322">{{Cite web|last1=Armas |first1=Mayela |last2=Sequera |first2=Vivian |date=30 June 2023 |title=Venezuela opposition candidate Machado barred from holding office-gov't |url=https://www.reuters.com/world/americas/venezuela-opposition-candidate-machado-barred-holding-office-govt-2023-06-30/ |access-date=|work=Reuters}}</ref><ref name="lemonde27012422">{{cite web |date=2024-01-27 |title=Venezuela's Supreme Court disqualifies opposition leader from running for president |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/01/27/venezuela-s-supreme-court-disqualifies-opposition-leader-from-running-for-president_6469941_4.html |access-date=8 March 2024 |website=Le Monde.fr |work=Agence France-Press}}</ref> el a nombra Corina Yoris komo kandidato di remplaso, pero despues Yoris a wòrdu remplasá pa Edmundo González Urrutia. Segun e resultadonan publiká pa e oposishon, nan a gana e elekshon, miéntras ku e gobièrnu di Maduro tambe a proklamá viktoria. Poko despues, na ougùstùs 2024, Machado a anunsiá ku el a bai skonde, sitando miedu pa su bida i libertat bou di e régimen outoritario di Maduro.<ref name="WSJ22">{{citeer web |last1=Vipers |first1=Gareth |datum=2025-10-10 |titel=Nobel Peace Prize Awarded to Venezuelan Opposition Leader María Corina Machado |url=https://www.wsj.com/world/americas/nobel-peace-prize-2025-maria-corina-machado-6b41aa02 |bezochtdatum=2025-10-10 |website=The Wall Street Journal}}</ref>
== Rekonosementu internashonal ==
Machado a risibí rekonosementu internashonal pa su aktividat polítiko i humano.
Den 2018 el a wòrdu inkluí den e lista 100 Women di BBC.<ref name="BBC10022">{{Cite web|date=19 November 2018 |title=BBC 100 Women 2018: Who is on the list? |url=https://www.bbc.com/news/world-46225037 |access-date=23 July 2019 |publisher=BBC News}}</ref> Den òktober 2024 el a risibí na Strasburg e Premio Václav Havel pa [[derechonan humano]]. Den 2025 el a wòrdu mensioná pa e revista Time entre e 100 persona mas influenshal riba mundu.<ref name="time10022">{{Citeer web |datum=2025-04-16 |titel=María Corina Machado: The 100 Most Influential People of 2025 |url=https://time.com/collections/100-most-influential-people-2025/7273783/maria-corina-machado/ |werk=TIME}}</ref>
=== Premio Nobel ===
Na òktober 2025 el a wòrdu premiá ku e Premio Nobel di Pas, “pa su kompromiso pa logra un transishon hustu i pasífiko for di un [[diktadura]] pa un [[demokrasia]] na Venezuela.”<ref name="Nobel3">{{citeer web |titel=Announcement, Nobel Peace Prize 2025 |datum=2025-10-10 |uitgever=Nobel Foundation |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/ |work=NobelPrize.org |bezochtdatum=2025-10-10}}</ref> Den su mensahe di gratitut, el a dediká e premio na pueblo venezolano i na presidente di Merka, [[Donald Trump]].<ref>HLN, 10 oktober 2025,[https://www.hln.be/buitenland/maria-corina-machado-draagt-nobelprijs-op-aan-venezolaans-volk-en-donald-trump-een-belangrijke-bondgenoot~a0ffadb9/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F María Corina Machado draagt Nobelprijs op aan Venezolaans volk én Donald Trump: “Een belangrijke bondgenoot”]</ref>
E desishon pa otorgá e Premio Nobel di Pas na Machado a kousa kontroversia. Segun grupo di demonstrante i organisashonnan sivíl, e posishonnan polítiko di Machado por kontribui na intensifiká tenshon i por wòrdu interpretá manera un forma di legitimashon pa un posibel intervenshon militar merikano, ku nan ta konsiderá kontra lei internashonal.<ref> [https://www.nytimes.com/2025/12/09/world/americas/nobel-prize-venezuela.html?smid=nytcore-ios-share Nobel Prize for Venezuelan Dissident Draws Criticism], The New York Times</ref>
Dia [[10 di desèmber]] [[2025]], su yu muhé di Machado, Ana Corina Sosa, a risibí e premio na Noruega den nòmber di su mama.<ref>{{en}}{{Citeer web |auteur=David Keyton |datum=2024-12-10 |titel=Machado’s daughter accepts Nobel Peace Prize in Venezuelan opposition leader’s absence |url=https://apnews.com/article/nobel-peace-prize-machado-ceremony-oslo-a26f4170c905d8b7a78bccb95fda83b8 |bezochtdatum=2025-12-11 |website=AP News}}</ref> Segun reportenan di prensa, Machado a sali for di Venezuela den sekreto, entre otro den boto pa [[Kòrsou]], i a sigui biaha pa [[Oslo]], kaminda el a yega despues di e seremonia.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-curacao-venezuela/83340/nobelprijswinnaar-machado-per-boot-naar-curacao-op-weg-naar-oslo|auteur=[[Dick Drayer]]|titel= Nobelprijswinnaar Machado per boot naar Curaçao op weg naar Oslo|werk=Curacao.nu|bezochtdatum=2025-12-11 |datum=2025-12-10}}</ref>
{{Commonscat}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =69997457|titulo=María Corina Machado}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Machado, Maria Corina}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Politiko]]
[[Kategoria:Venezuela]]
[[Kategoria:Ganador premio Nobel|Pas]]
kbkn7ss2sr6k1ovdlizn42mskivhp39
Sphyrna tudes
0
15153
207697
207696
2026-10-25T12:28:03Z
Kallmemel
14000
/* Státus */ ampliacion
207697
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| imagen = Sphyrna tudes.JPG
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa martin, kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di Osean Atlántiko for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba [[Sphyrna lewini]] i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá ta sosodé den distribushon di S. tudes.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
qu4pai0j54aos0wwwlz23k8slln902m
207698
207697
2026-10-25T12:30:52Z
Kallmemel
14000
/* Státus */ ampliacion
207698
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| imagen = Sphyrna tudes.JPG
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa martin, kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di Osean Atlántiko for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba [[Sphyrna lewini]] i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá ta sosodé den distribushon di S. tudes, kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
23nppp1q4gnss4w9be61krsm9qctxdr
207699
207698
2026-10-25T12:31:28Z
Kallmemel
14000
/* Státus */
207699
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| imagen = Sphyrna tudes.JPG
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa martin, kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di Osean Atlántiko for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba [[Sphyrna lewini]] i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di S. tudes, kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
tiix7yfmzlgn39t8colyrwwf6yf3xmq
207700
207699
2026-10-25T12:31:42Z
Kallmemel
14000
/* Státus */
207700
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| imagen = Sphyrna tudes.JPG
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa martin, kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di Osean Atlántiko for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba [[Sphyrna lewini]] i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
e8o1z1fae3hsb24wcf91ike4n3xgpv0
207701
207700
2026-10-25T12:33:26Z
Kallmemel
14000
/* Nòmber */
207701
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| imagen = Sphyrna tudes.JPG
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa martin, kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo.
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di Osean Atlántiko for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba [[Sphyrna lewini]] i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
n70sxvfuybopn5qyjjn1gbe3llb526w
207702
207701
2026-10-25T12:34:27Z
Kallmemel
14000
/* Reprodukshon */
207702
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| imagen = Sphyrna tudes.JPG
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa martin, kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo, despues di gestashon di dies luna.
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di Osean Atlántiko for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba [[Sphyrna lewini]] i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
bvc0ddqk58ypt43qr8kl8ejt3i9ia25
207703
207702
2026-10-25T12:34:41Z
Kallmemel
14000
/* Reprodukshon */
207703
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| imagen = Sphyrna tudes.JPG
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa martin, kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo, despues di gestashon di dies luna.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di Osean Atlántiko for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba [[Sphyrna lewini]] i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
1ek9ikclml7fsa18oc1jcs4vs6fm4vq
207704
207703
2026-10-25T12:38:23Z
Kallmemel
14000
/* Reprodukshon */
207704
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| imagen = Sphyrna tudes.JPG
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa martin, kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo, despues di un gestashon di dies luna.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di Osean Atlántiko for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba [[Sphyrna lewini]] i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
4ysx94dq77dbez1l6epcgc0ap5y8uxb
207705
207704
2026-10-25T12:51:30Z
Kallmemel
14000
207705
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| imagen = Sphyrna tudes.JPG
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa martin, kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo, despues di un gestashon di dies luna.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di [[Oséano Atlántiko|Osean Atlántiko]] for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba [[Sphyrna lewini]] i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
q9elt2xhxqbzxuj7nnnf2d99d1pkmv7
207706
207705
2026-10-25T12:52:07Z
Kallmemel
14000
207706
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| imagen = Sphyrna tudes.JPG
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa "martin", kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo, despues di un gestashon di dies luna.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di [[Oséano Atlántiko|Osean Atlántiko]] for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba [[Sphyrna lewini]] i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
iioa9ky75l4dvcwai16nxcy9qhxy0lf
207707
207706
2026-10-25T14:13:16Z
Kallmemel
14000
/* Nòmber */ ampliacion:komportashon
207707
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| imagen = Sphyrna tudes.JPG
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa "martin", kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Komportashon ==
E habitat di kria ta riba lodo den bahianan plat.
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo, despues di un gestashon di dies luna.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di [[Oséano Atlántiko|Osean Atlántiko]] for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba [[Sphyrna lewini]] i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
k3m1b657i65ryixzjzclqw3ckr0fdxw
207708
207707
2026-10-25T14:13:49Z
Kallmemel
14000
/* Komportashon */
207708
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| imagen = Sphyrna tudes.JPG
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa "martin", kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Komportashon ==
E habitat di kria ta riba lodo den bahianan plat.<ref name="Ebert_2021" />
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo, despues di un gestashon di dies luna.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di [[Oséano Atlántiko|Osean Atlántiko]] for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba [[Sphyrna lewini]] i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
co4tj1awucgqxq2f5p6ol3iv02imy2w
207709
207708
2026-10-25T14:17:00Z
Kallmemel
14000
/* Nòmber */ ampliacion: +diet
207709
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| imagen = Sphyrna tudes.JPG
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa "martin", kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Komportashon ==
E habitat di kria ta riba lodo den bahianan plat.<ref name="Ebert_2021" />
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo, despues di un gestashon di dies luna.<ref name="Ebert_2021" />
== Diet ==
''S. tudes'' su diet ta konsisti di piská chikitu, ''[[Sphyrna lewini]]'' resien nasí, [[marisko]] chikitu i sékat.
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di [[Oséano Atlántiko|Osean Atlántiko]] for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba ''S. lewini'' i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
3oap6s4cfuriftp5bmnninunnopffqa
207710
207709
2026-10-25T14:17:17Z
Kallmemel
14000
207710
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| imagen = Sphyrna tudes.JPG
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa "martin", kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Komportashon ==
E habitat di kria ta riba lodo den bahianan plat.<ref name="Ebert_2021" />
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo, despues di un gestashon di dies luna.<ref name="Ebert_2021" />
== Diet ==
''S. tudes'' su diet ta konsisti di piská chikitu, ''[[Sphyrna lewini]]'' resien nasí, [[marisko]] chikitu i sékat.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di [[Oséano Atlántiko|Osean Atlántiko]] for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba ''S. lewini'' i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
h8y4hy4ta705915z5x2q67uk4mz9fzt
207711
207710
2026-10-25T14:34:20Z
Kallmemel
14000
/* Diet */
207711
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| imagen = Sphyrna tudes.JPG
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa "martin", kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Komportashon ==
E habitat di kria ta riba lodo den bahianan plat.<ref name="Ebert_2021" />
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo, despues di un gestashon di dies luna.<ref name="Ebert_2021" />
== Diet ==
''S. tudes'' su diet ta konsisti di piská chikitu di wesu, ''[[Sphyrna lewini]]'' resien nasí, [[marisko]] chikitu i sékat.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di [[Oséano Atlántiko|Osean Atlántiko]] for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba ''S. lewini'' i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
hq2zwszsv0jm21qolpr0prf81w0vab2
207712
207711
2026-10-25T14:53:37Z
Kallmemel
14000
207712
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| imagen =Naturalis Biodiversity Center - RMNH.PISC.34871 - Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) - Sphyrnidae.jpg
| descripcion = ''S. tudes'' ([[Sürnam]])
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa "martin", kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Komportashon ==
E habitat di kria ta riba lodo den bahianan plat.<ref name="Ebert_2021" />
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo, despues di un gestashon di dies luna.<ref name="Ebert_2021" />
== Diet ==
''S. tudes'' su diet ta konsisti di piská chikitu di wesu, ''[[Sphyrna lewini]]'' resien nasí, [[marisko]] chikitu i sékat.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di [[Oséano Atlántiko|Osean Atlántiko]] for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba ''S. lewini'' i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
5u0cu9ja3hen5zgnocn7kdd0ji7cjv7
207713
207712
2026-10-25T14:54:40Z
Kallmemel
14000
207713
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| imagen =Naturalis Biodiversity Center - RMNH.PISC.34871 - Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) - Sphyrnidae.jpg
| descripcion = Muestra preservá di ''S. tudes'' ([[Sürnam]]) den kolekshon di [[Naturalis Biodiversity Center]]
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa "martin", kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Komportashon ==
E habitat di kria ta riba lodo den bahianan plat.<ref name="Ebert_2021" />
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo, despues di un gestashon di dies luna.<ref name="Ebert_2021" />
== Diet ==
''S. tudes'' su diet ta konsisti di piská chikitu di wesu, ''[[Sphyrna lewini]]'' resien nasí, [[marisko]] chikitu i sékat.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di [[Oséano Atlántiko|Osean Atlántiko]] for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba ''S. lewini'' i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
fs4pezvqf3zqg93euf3vwzinovc18gt
207714
207713
2026-10-25T14:56:45Z
Kallmemel
14000
207714
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| imagen =Naturalis Biodiversity Center - RMNH.PISC.34871 - Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) - Sphyrnidae.jpg
| descripcion = Un muestra preservá di ''S. tudes'' ([[Sürnam]]) den kolekshon di [[Naturalis Biodiversity Center]]
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa "martin", kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Komportashon ==
E habitat di kria ta riba lodo den bahianan plat.<ref name="Ebert_2021" />
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo, despues di un gestashon di dies luna.<ref name="Ebert_2021" />
== Diet ==
''S. tudes'' su diet ta konsisti di piská chikitu di wesu, ''[[Sphyrna lewini]]'' resien nasí, [[marisko]] chikitu i sékat.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di [[Oséano Atlántiko|Osean Atlántiko]] for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba ''S. lewini'' i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
3c5a58l0p367k8g66qnvmteo3di7l7m
207715
207714
2026-10-25T15:04:01Z
Kallmemel
14000
+imagen
207715
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| multi_imagen = {{Multiple image
| image1 =Naturalis Biodiversity Center - RMNH.PISC.34871 - Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) - Sphyrnidae.jpg
| image2=Naturalis Biodiversity Center - RMNH.PISC.34871 - Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) ven.jpg
| footer = Un muestra preservá di ''S. tudes'' ([[Sürnam]]) den kolekshon di [[Naturalis Biodiversity Center]]
| perrow=1
| total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa "martin", kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Komportashon ==
E habitat di kria ta riba lodo den bahianan plat.<ref name="Ebert_2021" />
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo, despues di un gestashon di dies luna.<ref name="Ebert_2021" />
== Diet ==
''S. tudes'' su diet ta konsisti di piská chikitu di wesu, ''[[Sphyrna lewini]]'' resien nasí, [[marisko]] chikitu i sékat.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di [[Oséano Atlántiko|Osean Atlántiko]] for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba ''S. lewini'' i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
nuyqd3x8uth55obfl61g1cx9seeb4kj
207716
207715
2026-10-25T15:04:26Z
Kallmemel
14000
207716
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| multi_imagen = {{Multiple image
| image1 =Naturalis Biodiversity Center - RMNH.PISC.34871 - Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) - Sphyrnidae.jpg
| image2=Naturalis Biodiversity Center - RMNH.PISC.34871 - Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) ven.jpg
| footer = Un muestra preservá di ''S. tudes'' ([[Sürnam]]) den kolekshon di [[Naturalis Biodiversity Center]]
| perrow =1
| border =infobox
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa "martin", kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Komportashon ==
E habitat di kria ta riba lodo den bahianan plat.<ref name="Ebert_2021" />
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo, despues di un gestashon di dies luna.<ref name="Ebert_2021" />
== Diet ==
''S. tudes'' su diet ta konsisti di piská chikitu di wesu, ''[[Sphyrna lewini]]'' resien nasí, [[marisko]] chikitu i sékat.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di [[Oséano Atlántiko|Osean Atlántiko]] for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba ''S. lewini'' i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
ar6kiaaudjzimj0haka8geu8ep1lye7
207717
207716
2026-10-25T15:06:09Z
Kallmemel
14000
207717
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| multi_imagen = {{Multiple image
| image1 =Naturalis Biodiversity Center - RMNH.PISC.34871 - Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) - Sphyrnidae.jpg
| image2=Naturalis Biodiversity Center - RMNH.PISC.34871 - Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) ven.jpg
| footer = Un muestra preservá di ''S. tudes'' ([[Sürnam]]) alohá den kolekshon di [[Naturalis Biodiversity Center]]
| perrow =1
| border =infobox
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa "martin", kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Komportashon ==
E habitat di kria ta riba lodo den bahianan plat.<ref name="Ebert_2021" />
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo, despues di un gestashon di dies luna.<ref name="Ebert_2021" />
== Diet ==
''S. tudes'' su diet ta konsisti di piská chikitu di wesu, ''[[Sphyrna lewini]]'' resien nasí, [[marisko]] chikitu i sékat.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di [[Oséano Atlántiko|Osean Atlántiko]] for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba ''S. lewini'' i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
668e4ophejgw4v6yhxl3sd386uhythn
207737
207717
2026-10-26T10:17:14Z
Kallmemel
14000
ampliacion:+deskripshon
207737
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| multi_imagen = {{Multiple image
| image1 =Naturalis Biodiversity Center - RMNH.PISC.34871 - Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) - Sphyrnidae.jpg
| image2=Naturalis Biodiversity Center - RMNH.PISC.34871 - Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) ven.jpg
| footer = Un muestra preservá di ''S. tudes'' ([[Sürnam]]) alohá den kolekshon di [[Naturalis Biodiversity Center]]
| perrow =1
| border =infobox
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa "martin", kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Deskripshon ==
''S. tudes'' tin un kabes anchu manera un arko, i den forma di un martin ku un snùit kortiku.<ref name="Ebert_2021" />
== Komportashon ==
E habitat di kria ta riba lodo den bahianan plat.<ref name="Ebert_2021" />
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo, despues di un gestashon di dies luna.<ref name="Ebert_2021" />
== Diet ==
''S. tudes'' su diet ta konsisti di piská chikitu di wesu, ''[[Sphyrna lewini]]'' resien nasí, [[marisko]] chikitu i sékat.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di [[Oséano Atlántiko|Osean Atlántiko]] for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba ''S. lewini'' i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
6pxsi1lv4lvlpfovmtuqlwwpwymdt75
207741
207737
2026-10-26T11:51:06Z
Kallmemel
14000
/* Deskripshon */
207741
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo= cursivo
| status = CR
| fuente status = 2019
| multi_imagen = {{Multiple image
| image1 =Naturalis Biodiversity Center - RMNH.PISC.34871 - Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) - Sphyrnidae.jpg
| image2=Naturalis Biodiversity Center - RMNH.PISC.34871 - Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) ven.jpg
| footer = Un muestra preservá di ''S. tudes'' ([[Sürnam]]) alohá den kolekshon di [[Naturalis Biodiversity Center]]
| perrow =1
| border =infobox
| total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[Sphyrnidae]]
| genero = ''[[Sphyrna]]''
| c-nomber = ''Sphyrna tudes''
| autor = [[Achille Valenciennes|Valenciennes]]
| fecha = 1822
| parentesis = si
| original = ''Zygaena tudes''
| sinonimo = * ''Sphyrna bigelowi'' Springer, 1944
}}
'''''Sphyrna tudes''''' ta un [[espesie]] di tribon martin (Sphyrnidae).<ref>{{citeer web|url=https://www.fishbase.se/summary/Sphyrna-tudes.html|titel=Sphyrna tudes (Valenciennes, 1822) Smalleye hammerhead|werk=Fishbase|bezochtdatum=2026-10-24}}</ref> ''S. tudes'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Zygaena tudes'' dor di zoólogo franses Achille Valenciennes den revista sientífiko ''Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle'' na 1822.<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Valenciennes, A.|titel=Sur le sous-genre Marteau, Zygaena|datum=1822|tijdschrift=Mémoires du Muséum d'Histoire Naturelle, Paris|volume=9|pagina's=222-228}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''tudes'' ta [[latin]] pa "martin", kual ta referí na e tribon su forma di kabes.<ref>{{citeer web|url=https://etyfish.org/sphyrnidae/|titel=Family SPHYRNIDAE Bonaparte 1840 (Hammerhead Sharks)|datum=2026-10-06|bezochtdatum=2026-10-24|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database}}</ref>
== Deskripshon ==
''S. tudes'' tin un kabes anchu manera un arko, i den forma di un martin ku un snùit kortiku. Un boka relativamente grandi i generalmente formá komo un arko.<ref name="Ebert_2021" />
== Komportashon ==
E habitat di kria ta riba lodo den bahianan plat.<ref name="Ebert_2021" />
== Reprodukshon ==
''S. tudes'' ta wèrp un tira di 5–19 kriatura viviporo, despues di un gestashon di dies luna.<ref name="Ebert_2021" />
== Diet ==
''S. tudes'' su diet ta konsisti di piská chikitu di wesu, ''[[Sphyrna lewini]]'' resien nasí, [[marisko]] chikitu i sékat.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
''S. tudes'' ta distribuí wèst di [[Oséano Atlántiko|Osean Atlántiko]] for di [[Venezuela|Venezuala]] pa [[Brasil]]. Registronan bieu for di [[Laman Mediteráneo]] i Wèst Afrika tabata basá riba ''S. lewini'' i no ''S. tudes''.<ref name="Ebert_2021" />
{| class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''S. tudes''
|-
|[[Argentina]] · [[Aruba]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Colombia]] · [[Kòrsou]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guyana]] · [[Sürnam]] · [[trinidad i Tobago]] · [[Uruguay]] · Venezuela<ref>{{citeer tijdschrift|auteur=Pollom, R., Barreto, R., Charvet, P., Chiaramonte, G.E., Cuevas, J.M., Faria, V., Herman, K., Lasso-Alcalá, O., Marcante, F., Mejía-Falla, P.A., Montealegre-Quijano, S., Motta, F., Navia, A.F., Nunes, J., Paesch, L. & Rincon, G.|datum=2020|titel=Sphyrna tudes|tijdschrift=The IUCN Red List of Threatened Species 2020: e.T60202A3091946|doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T60202A3091946.en|bezochtdatum=2026-10-20}}</ref>
|}
E tribon ta habitá plachinan kontinental na un profundidat di mas ku 80 m.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Sphyrnidae: hammerhead sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=569-579|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''S. tudes'' komo krítikamente menasá. Piskamentu intensivo di ''S. tudes'' komo kèch blanku i sekundario dor di piskamente komersial i artesano, no manehá, ta sosodé den distribushon di ''S. tudes'', kual a kousa rendimentu di populashon i ekstinshon lokal.<ref name="IUCN"/>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon martin|tudes]]
tch9qfucx2hhs8ur90xo0s7nog0lplx
Port Vila
0
15156
207730
2026-10-25T21:27:08Z
Caribiana
8320
Created page with "{{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Kapital | nomber = Port Vila | pais = {{VUT}} | tipo_division_adm = Provinsia | division_adm = Shefa | alkalde = | zoom = 13 }} '''Port Vila''' ta e [[kapital]] i siudat mas grandi di [[Vanuatu]]. E ta situá na kosta wèst di e isla di Éfaté, den provinsia di Shefa.<ref>[https://www.britannica.com/place/Port-Vila Port-Vila], Encyclopedia Britannica</ref> Port Vila ta e sentro ekonómiko i komersial prinsip..."
207730
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kapital
| nomber = Port Vila
| pais = {{VUT}}
| tipo_division_adm = Provinsia
| division_adm = Shefa
| alkalde =
| zoom = 13
}}
'''Port Vila''' ta e [[kapital]] i siudat mas grandi di [[Vanuatu]]. E ta situá na kosta wèst di e isla di Éfaté, den provinsia di Shefa.<ref>[https://www.britannica.com/place/Port-Vila Port-Vila], Encyclopedia Britannica</ref> Port Vila ta e sentro ekonómiko i komersial prinsipal di e pais, i tin e puerto marítimo prinsipal i ta sede di Aeropuerto Internashonal Bauerfield.
Segun e senso nashonal di Vanuatu di 2020, Port Vila tabatin un poblashon di 49.034 habitante. Esaki tabata aproksimadamente 16,3% di e poblashon total di Vanuatu, ku tabata 300.019 habitante na e mesun aña.<ref name="censo">{{cite web |url=https://vnso.gov.vu/images/Pictures/Census/2020_census/Census_Volume_1/2020NPHC_Volume_1_-_Version_2.pdf |title=2020 National Population and Housing Census - Basic Tables Report, Volume 1, Version 2 |date=2021-11-17 |language=en |publisher=Vanuatu National Statistics Office }}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Vanuatu]]
75g1io7d7z3gbwpx6sxwqq64oq88tbp
207731
207730
2026-10-25T21:31:34Z
Caribiana
8320
207731
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox luga den pais| variante = c
| tipo = Kapital
| nomber = Port Vila
| pais = {{VUT}}
| tipo_division_adm = Provinsia
| division_adm = Shefa
| alkalde =
| zoom = 13
}}
'''Port Vila''' ta e [[kapital]] i siudat mas grandi di [[Vanuatu]]. E ta situá na kosta wèst di e isla di Éfaté, den provinsia di Shefa.<ref>[https://www.britannica.com/place/Port-Vila Port-Vila], Encyclopedia Britannica</ref> Port Vila ta e sentro ekonómiko i komersial prinsipal di e pais, i tin e puerto marítimo prinsipal i ta sede di Aeropuerto Internashonal Bauerfield.
Segun e senso nashonal di Vanuatu di 2020, poblashon di Port Vila tabata konta 49.034 habitante. Esaki tabata aproksimadamente 16,3% di e poblashon total di Vanuatu, ku tabatin 300.019 habitante e mesun aña.<ref name="censo">{{cite web |url=https://vnso.gov.vu/images/Pictures/Census/2020_census/Census_Volume_1/2020NPHC_Volume_1_-_Version_2.pdf |title=2020 National Population and Housing Census - Basic Tables Report, Volume 1, Version 2 |date=2021-11-17 |language=en |publisher=Vanuatu National Statistics Office }}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Vanuatu]]
ief61cbe8jlomt07uyidtvkb796uc1p