Wikipedia
papwiki
https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal
MediaWiki 1.48.0-wmf.1
first-letter
Medio
Spesial
Diskushon
Usuario
Diskushon usuario
Wikipedia
Diskushon Wikipedia
Fail
Diskushon fail
MediaWiki
Diskushon MediaWiki
Malchi
Diskushon malchi
Yuda
Diskushon yuda
Kategoria
Diskushon kategoria
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Tumba
0
2436
208280
203541
2026-11-02T03:11:45Z
InternetArchiveBot
12063
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
208280
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Tumba''' ta un estilo di [[músika]] i [[baila|baile]] rítmiko, ku ta forma parti esensial di e herensia kultural di [[Aruba]], [[Boneiru]] i [[Kòrsou]]. E ta konsiderá generalmente komo e forma musikal mas original i outéntiko di e [[islanan ABC]], ounke su orígen ta klaramente [[afrika]]no.<ref name=":0">{{en}}[https://web.archive.org/web/20250613163407/https://korsoutadushi.com/festival-di-tumba-its-origins-and-its-atmosphere/?lang=en Festival di tumba – Its origins and its atmosphere], korsoutadushi.com</ref>
== Origen i nòmber ==
E [[palabra]] tumba ta derivá di e kultura Bantu for di Kongo, na [[Afrika]], i ta relashoná ku e palabra “[[tambòr]]”. Tantu tumba komo [[tambú]] — otro estilo afrokaribeño — tin un orígen komún, i tur dos ta skirbí den maat di 2/4. Segun Kramer (2015), e nòmber tumba i tambú ambos ta referí na e instrumento di perkushon (tambor) ku tabata esensial den nan estilo musikal i koreografia original.<ref name=":1">[[Sidney Joubert|Joubert, S.]] & Van der Sijs, N (2000), [https://ivdnt.org/wp-content/uploads/2020/11/2020_Joubert-Sijs_Antilliaans-Nederlandse-woorden.pdf Antilliaans-Nederlandse woorden en hun herkomst]</ref>
== Desaroyo históriko ==
Originalmente, hopi tumba tabata komposishon instrumental. Kompositornan importante di e periodo inisial ta inkluí: [[Jan Gerard Palm|Gerry Palm]], [[Rudolf Palm]] i Janchi Boskaljon na Kòrsou, i [[Rufo Wever]] i [[Padu Lampe]] na Aruba. Mas resientemente, [[Boy Dap|Anselmus "Boy" Dap]] ta wòrdu konsiderá komo "Tata di Tumba" di Kòrsou. Otro kompositornan moderno ta entre otro [[Doble-R|Rignald Recordino]] (Doble R).<ref name=":0"/>
=== Karnaval ===
Awendia, tumba ta e músika prinsipal di [[Carnaval|Karnaval]], prinsipalmente na Kòrsou i Boneiru. Tur aña na tur e tres isla ABC, un festival grandi ta selektá e tumba mas popular entre hopi komposishon nobo pa e e temporada di Karnaval. E tumbanan karnavalesko ta tipikamente mas lihé i bailable ku esnan di epóka anterior.<ref name=":1"/> Festivalnan spesífiko manera festival di tumba (pa adulto i hoben), i títulonan manera Rei(na) di Tumba of Tumbero/Tumberito ta forma parti integral di e selekshon di talento i kanto di tumba.<ref>Cabenda, Pablo (2021), [https://www.boekman.nl/wp-content/uploads/2021/08/BM128_Reportage_Cabenda.pdf Tumba: Een vreugdevuur van carnavalsmuziek en kleur], boekman.nl </ref>
== Estilo musikal ==
Tumba ta generalmente den ritmo di 2/4 (dos pulso pa maat) i ta karakterisá pa un ritmo sinkopá ku ta derivá di tradishon afrokaribeño.
Patrón rítmiko típiko di tumba (simplifiká pa perkushon)
Maat di 2/4
| 1 e & a | 2 e & a |
| B . B S | B . B S |
B = Beat di tambú grandi (bombo)
S = Sinku (tambú chikito òf palunan)
. = pausa
E ritmonan di tambú grandi ta generalmente riba 1 i 1-e-a, mientras e aksentunan chikito ta bin riba e & of a pa kreá sinkopashon.
E kuèrdènan tipiko di tumba pa armonia ta generalmente toniko – subdominante – dominante (I – IV – V) den tonoralidat di mayó, por ehèmpel:
Na tonalidat di Do Majór (C):
I: C
IV: F
V7: G7
Progreshon komun:
| C | F | G7 | C |
Instrumentonan ku ta usa komunmente pa interpreta e estilo musikal ta: tambú grandi (bombo), tambú chikito òf palunan (ritmo), kitara òf kuatro, baho, piano (pa armonía i montuno) i un sekson di trompet, trombon., ku ta akompaña pa bos solo i koro.
== Estilo di baile ==
Tumba ta un di e bailenan folklóriko i rítmiko mas konosí den islanan ABC. E ta kombiná koreografia di orígen afrikano ku kanto i músika. E baile, ku moveshon elegante pero energétiko, ta bai na ritmo di e tambú, pero mas strukturá i adaptá pa escenario i festival.
== Diferensia tumba i tambú ==
Apesar ku tumba komo tambú tin e mesun rais, e dos estilo a evolushoná diferente. Tambú ta un estilo di mas antiguedat ku mas konektá ku e komunidat di e eks-esklabunan. Un diferensia klave ta ku den e baile di tambú, e bailadónan ta baila separá i individualmente, miéntras ku den e tumba, nan ta brasa. Tambú a keda plis spiritual i protesta-den-naturalesa, mientras tumba a bira mas formal i festivo.
== Mira tambe ==
* [[Festival di Tumba di Aruba]]
* [[Festival di Tumba di Kòrsou]]
* [[Tumba franses]]
== Link eksterno==
*[https://web.archive.org/web/20080518045349/http://www.festivalditumba.com/ Wepsait di Festival di Tumba Kòrsou]
* [[Padu Lampe]], [https://www.youtube.com/watch?v=uGmV0Zi\_vKo Grabashon históriko di tumba na Aruba], [[Youtube]]
* [[Biblioteca Nacional Aruba|Biblioteka Nashonal Aruba]], [https://archive.org/details/bibliotecanacionalaruba?tab=collection&query=musica+tumba&sin=TXT&sort=date Kolekshon di música tumba], coleccion.aw
* [[Rufo Wever]], [https://musescore.com/user/33685231/scores/10907182 Partitura di Tumba Moderno], musescore.com
{{Appendix}}
[[Kategoria:Músika]]
[[Kategoria:Folklor]]
[[Kategoria:Islanan ABC]]
c2lacpa8z6hcftfil4qp1z512z36f2v
Usuario:Caribiana/Sandbox/Kladblok
2
7580
208283
207767
2026-11-02T08:46:17Z
Caribiana
8320
208283
wikitext
text/x-wiki
''__NOINDEX__''
* [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-----------------
'''Andrea Kimi Antonelli''' (Bologna, 25 di ougùstùs 2006), mihó konosí komo Kimi Antonelli, ta un koredó di kareda italiano. Desde 2019, e ta miembro di e Mercedes Junior Team, e programa di desaroyo pa e ekipo di Mercedes Formula 1. Na 2022, el a gana e kampionato den tantu e seri di Formula 4 italiano komo di ADAC. Na 2023, el a sigurá e títulonan den e Kampionato Regional di Medio Oriente di Fórmula i e Kampionato Oropeo Regional di Fórmula. Kuminsando na 2025, e lo kompetí den Fórmula 1 pa e tim di Mercedes. Dia 1 di novèmber 2026, Antonelli a bira e kampion mundial di Formula 1 mas yòn den historia.
Andrea Kimi Antonelli (italiano: [anˈdrɛːa ˈkiːmi antoˈnɛlli]; nasé 25 di ougùstùs 2006) ta un koredó italiano ku ta kompetí den Fórmula Uno pa Mercedes. Antonelli a gana e Kampionato Mundial di Pilodónan di Fórmula Un na 2026 ku Mercedes, birando e Kampionato Mundial di Pilodónan di mas yòn di tur tempu; el a gana nuebe Gran Premio desde su debut na 2025.
Nase i lanta na Bologna, Antonelli ta yu di e koredó di kareda di outo deportivo Marco Antonelli. Despues di un karera eksitoso di karting—kulminando den viktorianan tras di otro na e Kampionato Oropeo di senior na 2020 i 2021—Antonelli a gradua pa formulanan di junior. El a dominá e títulonan italiano i ADAC F4 na 2022 ku Prema, a gana un kareda den GT3 italiano, i a tuma un medaya di oro pa Italia na e Weganan di FIA Motorsport. Despues el a reklamá tantu e Kampionato Oropeo komo di Medio Oriente den Fórmula Regional, promé ku el a kaba na di seis den su temporada di nobo di FIA Fórmula 2.
Un miembro di e Tim di Mercedes Junior for di 2019,[nota 1] Antonelli a remplasá Lewis Hamilton pa partner George Russell na Mercedes na 2025 i a bira e di tres koredó mas yòn den historia di Formula Uno, ku 18 aña di edat; el a logra su promé podio na Canada. Mercedes a surgi komo e konstruktor prinsipal na 2026, ku Antonelli ganando nuebe Gran Premio—inkluso su Gran Premio di kas na Italia—i ponendo vários rèkòrt ya ku el a bira e Kampion Mundial di Pilodónan mas yòn den historia, na edat di 20 aña, i tambe e promé kampion italiano den 73 aña.
Te ku e Gran Premio di Siudat di Mexico 2026, Antonelli a logra 9 viktoria, 7 posishon di pole, 10 buèlta mas lihé, i 19 podium for di 43 salida den Formula Uno. Ademas di e elogionan ariba menshoná, e ta poseé vários rèkòrt di Formula Uno, inkluyendo ta e polesitter di mas yòn, e koredó di mas yòn pa pone un buèlta mas lihé i pa skor un chelem grandi. Antonelli ta kontratá pa keda na Mercedes te por lo ménos fin di temporada 2027.
--------------
{{Databox}}
'''Timeshare''', tambe conoci como timesharing, propiedad fraccional, propiedad parcial, of derechonan di uzo parcial, ta un modelo di alohamento vacacional den cua multiple persona ta haya derecho di uza e mesun propiedad durante un periodo specifico, generalmente un siman of mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedad comparti of riba un contract cu ta duna derecho di uzo pa un periodo determina. E condicionnan exacto ta depende di e tipo di timeshare y di e legislacion aplicabel.
E modelo ta comun den resort y complehonan di apartamento pa vacacion. Den algun sistema, e usuario ta haya derecho di uzo di un propiedad specifico; den otro, e derecho ta permiti reservacion di un unidad den un resort of den un red di destinacionnan. Propiedad fraccional, unda diferente persona ta posee parti di un propiedad, ta un modelo relaciona pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di [[turismo]], pero e modelo a ricibi tambe critica relaciona cu e gastonan, condicionnan contractual y e dificultadnan experencia ora e usuario kier transferi of termina su contract.<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea Why buying a timeshare is a bad idea], moneywise.com</ref>
== Historia ==
Timeshare a desaroya na Europa durante e añanan 1960. E prome propiedad di timeshare na mundo tabata un luga di ski situa den [[Alpen]] Frances, conoci como ''Superdevoluy''. E concepto di duna multiple usuario derecho di uso di un propiedad durante un periodo specifico a haya popularidad y a expande pa otro destinacionnan turistico.<ref name="Call"/>
Durante añanan 1970, e modelo a haya tereno na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], particularmente na [[Florida]], caminda desaroyadornan a cuminsa ofrece derecho di uso di apartamento y unidadnan den resort pa un periodo anual.
Durante añanan 1980 y 1990, companianan grandi den e industria di hospitalidad y turismo a drenta e mercado, incluyendo Marriott, Disney y Hilton.<ref name="Call">[https://link.springer.com/article/10.1057/palgrave.rlp.5100066 State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], Springer.com (28 di augustus 2007)</ref><ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03|taal=de}}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Timeshare a bira un parti di e oferta turistico den diferente isla di Caribe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) di 2003 a documenta mas cu 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, [[Aruba]] y [[Sint Maarten]] tabata entre e destinacionnan cu tabatin un presencia importante den e mercado regional di timeshare.<ref name="Call"/>
E industria di timeshare a desaroya di forma diferente den e islanan di Caribe Hulandes. Na Aruba y Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di alohamentonan tipo resort. Na [[Kòrsou|Corsou]], e sector a desaroya riba un escala mas chikito, cu un oferta cu ta inclui resort y otro propiedadnan vacacional.
=== Legislacion ===
Bou di Antias Hulandes, a introduci legislacion pa regula e derechonan di timeshare y e derechonan di apartamento pa uzo parttime. Un ordenansa nacional relaciona cu e derechonan aki a wordo aproba na 2005. Despues, Aruba a introduci su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ New Netherlands Antilles Time-share Legislation], curacao-law.com/</ref>
E proposito di legislacion ta pa defini e derecho y obligacionnan relaciona cu e tipo di propiedad of derecho di uzo. E alcance y e condicionnan exacto ta depende di e disposicionnan legalmente aplicabel den cada hurisdiccion.
=== Aruba ===
Aruba ta un di e destinacionnan den Caribe caminda timeshare a desaroya como un parti importante di e industria turistico. Aruba Beach Club a habri na 1977 y bira e prome resort di timeshare na e isla.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Beach Club, het eerste time-share resort hotel van Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1985-07-10|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-26|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643137:mpeg21:p001}}</ref> Despues, otro resortnan di Sun Development a sigui, entre nan Playa Linda Resort (1980), Casa del Mar (1986) y Costa Linda Beach Resort (1991). Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan aki, a hunga un rol pionero den e desaroyo di e sector di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Segun e Raport Longitudinal di Propiedad di Vacacion di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di e isla. E raport ta estima cu e sector ta consisti di aproximadamente 16 resort y 3.500 unidad, cu ta representa mas cu US$2 bion den inversion di capital acumula y un contribucion anual estima di US$750 mion na actividad economico directo y indirecto.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1381328370|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
=============
en.wiki:Un timeshare (tin biaha yamá un propiedat di vakashon òf klup di vakashon) ta un propiedat ku un forma di propiedat òf derechonan di uso dividí. E propiedatnan aki ta tipikamente unidatnan di kondominio di resort, den kua vários partido tin derecho di uza e propiedat, y cada doño di e mesun alohamento ta haña nan periodo di tempo. Unidadnan por wòrdu bendí komo un propiedat parsial, hür, òf “derecho di uso”, den kua kaso e último no ta tene ningun pretenshon riba propiedat di e propiedat. E propiedat di programanan di timeshare ta variá, y a bin ta cambiando durante décadanan. E mercado di timeshare a wòrdu sometí na krítika.[1][2][3]<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea</ref>
== Historia ==
Timeshare a cuminsa na Europa den añanan 1960. E prome propiedad timeshare na mundo tabata un luga di ski situá den [[Alpen]] Frances, conoci como ''Superdevoluy''. E propósito di e resort aki tabata pa brinda e doñonan di un timeshare un oportunidad definitivo pa bini ski den Alpen riba un base ripititivo. 18 Superdevoluy pues a defendé e concepto di bende unidadnan di camber individual na multiple doño pa un periodo di tempo specifica di aña. E concepto di multiple doño di un resort a wòrdu adopta lihe na Merka den añanan 1970 i specificamente na [[Florida]].<ref>[https://link.springer.com/article/10.1057/palgrave.rlp.5100066 State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], Springer.com (28 di augustus 2007)
[file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
Durante añanan 1980 y 1990, nombernan grandi den sector di hospitalidad y industria di turismo a sigui e industria di timeshare. Na 1984, Marriott tabata e prome compania di alohamento di marca pa drenta e industria di timeshare, a wordo sigui pa Disney y Hilton.
Informashon General
Te ku 2015, tabatin aproksimadamente kuater mion doño di timeshare rònt mundu.[1] Proveedónan konosí ta inkluí Marriott International, Hyatt, Hilton, Four Seasons i Hapimag. E konsepto a haña su siguidónan mas grandi na Merka.<ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03 }}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Di akuerdo ku e raport di Resort Condominiums International’s (RCI), e region di Karibe ta ofresé mas ku 210 resort di timeshare na 2003. Karibe Hulandes cu ta inclui Aruba, Saint Maarten, Curacao y Boneiru tabata ofresé 22 porshento di e total di Karibe djis despues di e lider na e region, Repúblika Dominikana (23.8 porshento). Pa loke ta trata kantidat di unidatnan di timeshare, 56 porshento di timeshare resorts ta situa na solamente tres isla: Aruba, Saint Maarten y Republica Dominicana.<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research
Ora midi den termino di benta volumen (US $ ), sinembargo, Aruba resorts a domina e mercado na 2003 cu mas o ménos un tersera parti di tur benta den Karibe. Tambe, Aruba timeshare doñonan tin e propenshon di mas grandi pa kumpra vários siman versus doñonan di otro paisnan den Caribe. 15 Apesar di su tamaño chikitu compara cu otro islanan grandi di e region, Aruba a resulta uno fuerte kontendiente den e industria di timeshare. Promé ku tur kos, turismo ta e kontribuyente prinsipal na economia di e isla. E ta e promé lugá di fakansi den Karibe ku 40 porshento di bishitantenan fiel ta regresá aña despues aña, ku ta e porsentahe di bishitante ripití mas haltu di kualke Karibe destino. 16<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
E mercado di timeshare na [[Kòrsou]] a desaroya despues y riba un escala hopi mas chikito cu na e pais bisiña Aruba of [[Sint Maarten]], konsentrando pa gran parti rond di propiedadnan boutique y niche di propiedad di vacacion en bes di cadenanan masivo di edificionan halto.
Ordenansa di Timeshare di Antia Hulandes (2005): Komo ku Antia Hulandes (ku e tempu ei tabata inkluí Kòrsou, Boneiru, i Sint Maarten) tabata konta pa un parti notabel di propiedatnan di vakashon den Karibe, Parlamento di Antia Hulandes a aprobá un Ordenansa Nashonal na aprel 2005 (desember 15, 2005) goberná derechonan di timesharing i apartamentu part-time (deeltijdappartementsrecht)<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ NEW NETHERLANDS ANTILLES TIME-SHARE LEGISLATION], https://www.curacao-law.com/</ref> Aruba a introduci su Ordenansa di Timeshare na juni di 2012. E dos ordenansa ta uniforme den contenido.
===Aruba ===
Aruba Beach Club (ABC) a habri na 1977 y tabata Aruba su prome timeshare hotel. Huespednan di e hotel aki mester tabata miembro di un corporacion cu tabata doño di e hotel.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Despues a sigui Playa Linda Resort (1980) na [[Palm Beach]] y Casa del Mar’ (1986) y ‘Costa Linda Beach Resort’ (1991) na [[Eagle Beach]]. Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan di Sun Resorts, a hunga un rol importante den e desaroyo di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA"/>
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di Aruba, en bes di simplemente un otro segmento di acomodacion. E sector awendia ta consistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku ta representá mas ku US$2 bion den invershon di kapital akumulá i un kalkulashon di US$750 mion den aktividat ekonómiko direkto i indirekto anual.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
================
'''Timeshare''' ta un modelo di alojamentu vacashonal den kua diferente persona ta haña derecho di usa e mesun propiedat durante periodonan spesífiko, generalmente un siman òf mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedat kompartí òf riba un kontrato ku ta duna derecho di uso durante un periodo determiná. E kondishonnan eksakto ta dependé di e tipo di timeshare i di e legislashon aplikabel.
E modelo ta komun den resortnan i kompleksnan di apartamento pa vakashon. Den algun sistema, e usuario ta haña derecho di uso di un propiedat spesífiko; den otro, e derecho ta permití reserva di un unidad den un resort òf den un red di destinashonnan. Propiedat frakshonal, unda diferente persona ta poseé parti di un propiedat, ta un modelo relashoná pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di turismo, pero e modelo a risibí tambe krítika relashoná ku e gastunan, e kondishonnan di kontrato i e difikultatnan ku algun usuario ta eksperensiá ora nan ke transferí òf terminá nan kontrato.[[1]]
Historia
E industria moderna di timeshare a desaroyá na Europa durante e añanan 1960. Un di e promé proyektonan ku ta wòrdu menshoná den e historia di e modelo tabata Superdévoluy, un resort di ski den e Alpinan franses. E konsepto di duna diferente usuario derecho di uso di un propiedat durante periodonan spesífiko a haña popularidat i a ekspandé pa otro destinashonnan turistiko.
Durante e añanan 1970, e modelo a haña terreno na [[Estadonan Uni di Amérika]], partikularmente na [[Florida]], kaminda desaroyadónan a kuminsá ofresé derechonan di uso di apartamentonan i unidadnan den resort pa periodo anual. Durante e añanan 1980 i 1990, kompania grandi den e industria di hospitalidat i turismo a drenta e merkado, inkluyendo Marriott, Disney i Hilton.
E industria a sigui desaroyá ku diferente modelo di propiedat i derecho di uso, inkluyendo sistemanan ku ta permití usuario kambia nan periodo di estadia òf reserva alojamentu den otro resortnan di e mesun red. E modelo a bira particularmente popular na Merca i den destinashonnan di vakashon den Karibe.[[2]][[3]]
Karibe Hulandes
Timeshare a bira un parti di e oferta turistiko den diferente isla di Karibe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) pa 2003 a dokumentá mas ku 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, Aruba i Sint Maarten tabata entre e destinashonnan ku tabatin un presencia importante den e merkado regional.[[4]]
E merkado di timeshare a desaroyá di forma diferente den e islanan di Karibe Hulandes. Na Aruba i Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di resort. Na Kòrsou, e sektor a desaroyá riba un eskala mas chikí, ku un oferta ku ta inkluí resort i otro propiedatnan di vakashon.
Legislashon
Na e periodo di Antia Hulandes, a introducí legislashon pa regulá e derechonan di timeshare i e derechonan di apartamento di uso part-time. Un ordenansa nashonal relashoná ku e derechonan aki a wòrdu aprobá na 2005. Despues, Aruba a introducí su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.[[5]]
E propósito di e legislashon ta pa definí e derechonan i obligashonnan relashoná ku e tipo di propiedat òf derecho di uso. E alcance i e kondishonnan eksakto ta dependé di e disposishonnan legal aplikabel den kada hurisdikshon.
Aruba
Aruba ta un di e destinashonnan den Karibe kaminda timeshare a desaroyá komo un parti importante di e industria turistiko. Aruba Beach Club a habri na 1977 i ta wòrdu menshoná komo un di e promé resortnan di timeshare na e isla. Despues, otro resortnan a sigui, entre nan Playa Linda Resort na 1980, Casa del Mar na 1986 i Costa Linda Beach Resort na 1991.[[6]]
Raymond Maduro, desaroyador di e proyektonan di Sun Resorts, a hunga un papel den e desaroyo di e sektor na Aruba.[[6]]
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepará pa [[Universidad di Aruba]], e sektor di timeshare ta un parti importante di e industria turistiko di e isla. E raport ta estima ku e sektor ta konsistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku un invershon di kapital akumulá di mas ku US$2 mion i un kontribushon anual estimá di US$750 mion na aktividat ekonómiko direkto i indirekto.[[7]]
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio | variante = a
| nomber = Cas Ceremonial
| adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia di gobernador
| funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador
| architect = Associated Architects Aruba NV
| encarga =
| piso = 2
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]].
== Cas ceremonial di Gobernador ==
Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985.
Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey.
E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio.
E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario.
===Uzo actual===
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
Obranan di arte
Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
== Historia ==
* Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref>
*De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref>
* E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref>
E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/>
Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/>
-----
===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador===
E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario.
Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente.
Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
----------------------
'''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5]
Historia
Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2]
E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4]
E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4]
Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5]
Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5]
Uso aktual
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1]
------------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio
| nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba
| adres =
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber
| funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial
| architect =
| encarga =
| piso =
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor.
Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref>
==Cas di Gezaghebber==
=== Prome cas ===
Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref>
=== Di dos cas ===
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/>
E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
[[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
[[:Kategoria:Gobièrnu]]
------
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
==Historia==
* institucion funcion di gezaghebber na 1848
* prome cu esey: commandeur como antecesor
* E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber.
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
--------
'''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref>
==Historia==
Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
== Demolicion ==
Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" />
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
== Bronnen ==
* Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" />
* Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" />
==Cas di Gezaghebber (1931-1986)==
Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/>
Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad.
Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref>
E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/>
Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/>
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
{{Appendix}}
tweede versie Case
==Historia==
Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web
|url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador
|title=Cas Ceremonial di Gobernador
|publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba
|access-date=21 di augustus 2026
}}</ref>
== Construccion ==
Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" />
E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" />
E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" />
E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" />
== Gezaghebbers==
Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" />
== Demolishon==
Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" />
E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" />
==Sitio actual==
E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
==Importansia historiko==
Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba.
Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986.
---------------
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
------------------------------
'''Biblioteka den Karibe Hulandes'''
Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao.
Algun ehempel ta
* biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref>
* biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba
* biblioteka di Colegio Arubano
*
Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref>
==Biblioteka públiko ==
E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref>
Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/>
Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/>
* {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas
* {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]]
* {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]
* [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library
* [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library
==Biblioteka priva of semi-públiko ==
* {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]]
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin
==Biblioteka digital ==
* {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]]
* {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano)
* [[Dutch Caribbean Digital Platform]]
------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref>
AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan
principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.
Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''.
E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo.
Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley.
Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable,
resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo.
{{Appendix}}
Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref>
Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley
ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua
e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft.
Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan
General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba.
Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno.
Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref>
[[:Kategoria:Sociedad]]
------------
{{Variante|a}}
{{Infobox organisacion | variante = a
| tipo = organisacion gubernamental ''sui generis''
| nomber = Aruba Tourism Authority
| director = Ronella Croes
| obhetivo =
| origina_di = Arubaans Toeristenbureau
| sede = L.G. Smith Blvd. 8
| stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| pais = {{ABW}}
| funda = 2011
| termina =
| presidente =
| personal = 40 (Aruba)
| miembro_di =
| commons =
| website = https://www.ata.aw/
}}
'''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref>
Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/>
Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2]
ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref>
== Historia ==
Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba.
Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante.
E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref>
=== 1953-1985 ===
[[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]]
Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].
Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/>
Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/>
Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/>
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends.
=== 1985-2011 ===
Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
=== 2011-presente ===
Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/>
Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref>
E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref>
==Organisacion ==
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref>
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).
Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno.
==Vision pa futuro ==
Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref>
E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16]
Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16]
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref>
* Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985)
* Roderick (Rory) Arends (1985-1989)
* Remigio (Mimi) Wever (1989-1995)
* Jan van Nes (1995-2000)
* Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009)
* Ronella Croes (2011-presente)
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
* Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref>
---------------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi 1953
* Odulio (Beti) Arends
* Roderick ‘Rory’ Arends
* Remigio Wever
* Jan van Nes
* Myrna Jansen-Feliciano
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2]
Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5]
== Historia ==
{{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}}
Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref>
Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13]
Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a.
Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19]
Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
-----
Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2]
Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am
--------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
Vieja yo?<br>
No...No señor<br>
Yo soy un vino y del mehor<br>
¿Que si las canas me asustan?<br>
No qué va!<br>
Ellas no suman años, <br>
derrochan sabiduría y verdad.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Esas líneas en mis ojos, no,<br>
no son quejas del pasado,<br>
son las huellas de las risas<br>
y los besos dados.<br>
¿Que si todavía me apasiono?<br>
Ay, no me haga reír.<br>
En este cuerpo lo que hay es<br>
mucho fuego por sentir.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Yo sí me orgullezco,<br>
de los años que tengo,<br>
que con cada buelta al sol<br>
más valgo y más aprendo<br>
así que guardes tus penas<br>
y no me mire con compasión<br>
Los años a mí no me pesan<br>
me coronan el corazón.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Sí ........mas linda!
--------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
-----------------------
==Parlamento Oropeo==
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
kvc94eyj25jk9s1ussrcq9vnbhx10hm
208284
208283
2026-11-02T09:00:39Z
Caribiana
8320
208284
wikitext
text/x-wiki
''__NOINDEX__''
* [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-----------------
'''Andrea Kimi Antonelli''' (☆ [[25 di ougùstùs]] [[2006]] na [[Bologna]]), mihó konosí komo '''Kimi Antonelli''', ta un koredó di kareda [[italia]]no ku ta kompetí den [[Formula 1|Fórmula Uno]] (F1) pa Mercedes. [[italia]]no. Antonelli a gana e Formula One World Championship na 2026 ku Mercedes, birando e [[Lista di kampeonnan mundial di Fórmula 1|kampeon munidal di F1 di mas yòn di tur tempu; el a gana nuebe Gran Prix desde su debut na 2025.
Antonelli a nase i lanta na Bologna i ta yu di e koredó di kareda di outo deportivo Marco Antonelli. Despues di un karera eksitoso di karting, kulminando den viktorianan tras di otro na e Kampeonato Oropeo di senior na 2020 i 2021, Antonelli a gradua pa Formula junior. El a dominá e títulonan italiano i ADAC F4 na 2022 ku Prema, a gana un kareda den GT3 italiano, i a tuma un medaya di oro pa Italia na e Weganan di FIA Motorsport. Despues el a reklamá tantu e Kampeonato Oropeo komo di Medio Oriente den Fórmula Regional, promé ku el a kaba na di seis luga den su temporada di nobo di FIA Fórmula 2.
Un miembro di e Tim di Mercedes Junior for di 2019,[nota 1] Antonelli a remplasá Lewis Hamilton pa partner George Russell na Mercedes na 2025 i a bira e di tres koredó mas yòn den historia di Formula Uno, ku 18 aña di edat; el a logra su promé podio na Canada. Mercedes a surgi komo e konstruktor prinsipal na 2026, ku Antonelli ganando nuebe Gran Premio—inkluso su Gran Premio di kas na Italia—i ponendo vários rèkòrt ya ku el a bira e Kampion Mundial di Pilodónan mas yòn den historia, na edat di 20 aña, i tambe e promé kampion italiano den 73 aña.
Te ku e Gran Prix di Siudat di Mexico 2026, Antonelli a logra 9 viktoria, 7 posishon di pole, 10 buèlta mas lihé, i 19 podio for di 43 salida den Fórmula Uno. Ademas di e elogionan ariba menshoná, e ta poseé vários rèkòrt di Formula Uno, inkluyendo ta e polesitter di mas yòn, e koredó di mas yòn pa pone un buèlta mas lihé i pa skor un chelem grandi. Antonelli ta kontratá pa keda na Mercedes te por lo ménos fin di temporada 2027.
Desde 2019, e ta miembro di e Mercedes Junior Team, e programa di desaroyo pa e ekipo di Mercedes [[Formula 1]]. Na 2022, el a gana e kampionato den tantu e seri di Formula 4 italiano komo di ADAC. Na 2023, el a sigurá e títulonan den e Kampionato Regional di Medio Oriente di Fórmula i e Kampionato Oropeo Regional di Fórmula. Kuminsando na 2025, e lo kompetí den Fórmula 1 pa e tim di Mercedes. Dia 1 di novèmber 2026, Antonelli a bira e kampion mundial di Formula 1 mas yòn den historia.
--------------
{{Databox}}
'''Timeshare''', tambe conoci como timesharing, propiedad fraccional, propiedad parcial, of derechonan di uzo parcial, ta un modelo di alohamento vacacional den cua multiple persona ta haya derecho di uza e mesun propiedad durante un periodo specifico, generalmente un siman of mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedad comparti of riba un contract cu ta duna derecho di uzo pa un periodo determina. E condicionnan exacto ta depende di e tipo di timeshare y di e legislacion aplicabel.
E modelo ta comun den resort y complehonan di apartamento pa vacacion. Den algun sistema, e usuario ta haya derecho di uzo di un propiedad specifico; den otro, e derecho ta permiti reservacion di un unidad den un resort of den un red di destinacionnan. Propiedad fraccional, unda diferente persona ta posee parti di un propiedad, ta un modelo relaciona pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di [[turismo]], pero e modelo a ricibi tambe critica relaciona cu e gastonan, condicionnan contractual y e dificultadnan experencia ora e usuario kier transferi of termina su contract.<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea Why buying a timeshare is a bad idea], moneywise.com</ref>
== Historia ==
Timeshare a desaroya na Europa durante e añanan 1960. E prome propiedad di timeshare na mundo tabata un luga di ski situa den [[Alpen]] Frances, conoci como ''Superdevoluy''. E concepto di duna multiple usuario derecho di uso di un propiedad durante un periodo specifico a haya popularidad y a expande pa otro destinacionnan turistico.<ref name="Call"/>
Durante añanan 1970, e modelo a haya tereno na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], particularmente na [[Florida]], caminda desaroyadornan a cuminsa ofrece derecho di uso di apartamento y unidadnan den resort pa un periodo anual.
Durante añanan 1980 y 1990, companianan grandi den e industria di hospitalidad y turismo a drenta e mercado, incluyendo Marriott, Disney y Hilton.<ref name="Call">[https://link.springer.com/article/10.1057/palgrave.rlp.5100066 State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], Springer.com (28 di augustus 2007)</ref><ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03|taal=de}}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Timeshare a bira un parti di e oferta turistico den diferente isla di Caribe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) di 2003 a documenta mas cu 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, [[Aruba]] y [[Sint Maarten]] tabata entre e destinacionnan cu tabatin un presencia importante den e mercado regional di timeshare.<ref name="Call"/>
E industria di timeshare a desaroya di forma diferente den e islanan di Caribe Hulandes. Na Aruba y Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di alohamentonan tipo resort. Na [[Kòrsou|Corsou]], e sector a desaroya riba un escala mas chikito, cu un oferta cu ta inclui resort y otro propiedadnan vacacional.
=== Legislacion ===
Bou di Antias Hulandes, a introduci legislacion pa regula e derechonan di timeshare y e derechonan di apartamento pa uzo parttime. Un ordenansa nacional relaciona cu e derechonan aki a wordo aproba na 2005. Despues, Aruba a introduci su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ New Netherlands Antilles Time-share Legislation], curacao-law.com/</ref>
E proposito di legislacion ta pa defini e derecho y obligacionnan relaciona cu e tipo di propiedad of derecho di uzo. E alcance y e condicionnan exacto ta depende di e disposicionnan legalmente aplicabel den cada hurisdiccion.
=== Aruba ===
Aruba ta un di e destinacionnan den Caribe caminda timeshare a desaroya como un parti importante di e industria turistico. Aruba Beach Club a habri na 1977 y bira e prome resort di timeshare na e isla.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Beach Club, het eerste time-share resort hotel van Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1985-07-10|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-26|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643137:mpeg21:p001}}</ref> Despues, otro resortnan di Sun Development a sigui, entre nan Playa Linda Resort (1980), Casa del Mar (1986) y Costa Linda Beach Resort (1991). Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan aki, a hunga un rol pionero den e desaroyo di e sector di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Segun e Raport Longitudinal di Propiedad di Vacacion di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di e isla. E raport ta estima cu e sector ta consisti di aproximadamente 16 resort y 3.500 unidad, cu ta representa mas cu US$2 bion den inversion di capital acumula y un contribucion anual estima di US$750 mion na actividad economico directo y indirecto.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1381328370|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
=============
en.wiki:Un timeshare (tin biaha yamá un propiedat di vakashon òf klup di vakashon) ta un propiedat ku un forma di propiedat òf derechonan di uso dividí. E propiedatnan aki ta tipikamente unidatnan di kondominio di resort, den kua vários partido tin derecho di uza e propiedat, y cada doño di e mesun alohamento ta haña nan periodo di tempo. Unidadnan por wòrdu bendí komo un propiedat parsial, hür, òf “derecho di uso”, den kua kaso e último no ta tene ningun pretenshon riba propiedat di e propiedat. E propiedat di programanan di timeshare ta variá, y a bin ta cambiando durante décadanan. E mercado di timeshare a wòrdu sometí na krítika.[1][2][3]<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea</ref>
== Historia ==
Timeshare a cuminsa na Europa den añanan 1960. E prome propiedad timeshare na mundo tabata un luga di ski situá den [[Alpen]] Frances, conoci como ''Superdevoluy''. E propósito di e resort aki tabata pa brinda e doñonan di un timeshare un oportunidad definitivo pa bini ski den Alpen riba un base ripititivo. 18 Superdevoluy pues a defendé e concepto di bende unidadnan di camber individual na multiple doño pa un periodo di tempo specifica di aña. E concepto di multiple doño di un resort a wòrdu adopta lihe na Merka den añanan 1970 i specificamente na [[Florida]].<ref>[https://link.springer.com/article/10.1057/palgrave.rlp.5100066 State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], Springer.com (28 di augustus 2007)
[file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
Durante añanan 1980 y 1990, nombernan grandi den sector di hospitalidad y industria di turismo a sigui e industria di timeshare. Na 1984, Marriott tabata e prome compania di alohamento di marca pa drenta e industria di timeshare, a wordo sigui pa Disney y Hilton.
Informashon General
Te ku 2015, tabatin aproksimadamente kuater mion doño di timeshare rònt mundu.[1] Proveedónan konosí ta inkluí Marriott International, Hyatt, Hilton, Four Seasons i Hapimag. E konsepto a haña su siguidónan mas grandi na Merka.<ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03 }}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Di akuerdo ku e raport di Resort Condominiums International’s (RCI), e region di Karibe ta ofresé mas ku 210 resort di timeshare na 2003. Karibe Hulandes cu ta inclui Aruba, Saint Maarten, Curacao y Boneiru tabata ofresé 22 porshento di e total di Karibe djis despues di e lider na e region, Repúblika Dominikana (23.8 porshento). Pa loke ta trata kantidat di unidatnan di timeshare, 56 porshento di timeshare resorts ta situa na solamente tres isla: Aruba, Saint Maarten y Republica Dominicana.<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research
Ora midi den termino di benta volumen (US $ ), sinembargo, Aruba resorts a domina e mercado na 2003 cu mas o ménos un tersera parti di tur benta den Karibe. Tambe, Aruba timeshare doñonan tin e propenshon di mas grandi pa kumpra vários siman versus doñonan di otro paisnan den Caribe. 15 Apesar di su tamaño chikitu compara cu otro islanan grandi di e region, Aruba a resulta uno fuerte kontendiente den e industria di timeshare. Promé ku tur kos, turismo ta e kontribuyente prinsipal na economia di e isla. E ta e promé lugá di fakansi den Karibe ku 40 porshento di bishitantenan fiel ta regresá aña despues aña, ku ta e porsentahe di bishitante ripití mas haltu di kualke Karibe destino. 16<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
E mercado di timeshare na [[Kòrsou]] a desaroya despues y riba un escala hopi mas chikito cu na e pais bisiña Aruba of [[Sint Maarten]], konsentrando pa gran parti rond di propiedadnan boutique y niche di propiedad di vacacion en bes di cadenanan masivo di edificionan halto.
Ordenansa di Timeshare di Antia Hulandes (2005): Komo ku Antia Hulandes (ku e tempu ei tabata inkluí Kòrsou, Boneiru, i Sint Maarten) tabata konta pa un parti notabel di propiedatnan di vakashon den Karibe, Parlamento di Antia Hulandes a aprobá un Ordenansa Nashonal na aprel 2005 (desember 15, 2005) goberná derechonan di timesharing i apartamentu part-time (deeltijdappartementsrecht)<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ NEW NETHERLANDS ANTILLES TIME-SHARE LEGISLATION], https://www.curacao-law.com/</ref> Aruba a introduci su Ordenansa di Timeshare na juni di 2012. E dos ordenansa ta uniforme den contenido.
===Aruba ===
Aruba Beach Club (ABC) a habri na 1977 y tabata Aruba su prome timeshare hotel. Huespednan di e hotel aki mester tabata miembro di un corporacion cu tabata doño di e hotel.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Despues a sigui Playa Linda Resort (1980) na [[Palm Beach]] y Casa del Mar’ (1986) y ‘Costa Linda Beach Resort’ (1991) na [[Eagle Beach]]. Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan di Sun Resorts, a hunga un rol importante den e desaroyo di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA"/>
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di Aruba, en bes di simplemente un otro segmento di acomodacion. E sector awendia ta consistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku ta representá mas ku US$2 bion den invershon di kapital akumulá i un kalkulashon di US$750 mion den aktividat ekonómiko direkto i indirekto anual.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
================
'''Timeshare''' ta un modelo di alojamentu vacashonal den kua diferente persona ta haña derecho di usa e mesun propiedat durante periodonan spesífiko, generalmente un siman òf mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedat kompartí òf riba un kontrato ku ta duna derecho di uso durante un periodo determiná. E kondishonnan eksakto ta dependé di e tipo di timeshare i di e legislashon aplikabel.
E modelo ta komun den resortnan i kompleksnan di apartamento pa vakashon. Den algun sistema, e usuario ta haña derecho di uso di un propiedat spesífiko; den otro, e derecho ta permití reserva di un unidad den un resort òf den un red di destinashonnan. Propiedat frakshonal, unda diferente persona ta poseé parti di un propiedat, ta un modelo relashoná pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di turismo, pero e modelo a risibí tambe krítika relashoná ku e gastunan, e kondishonnan di kontrato i e difikultatnan ku algun usuario ta eksperensiá ora nan ke transferí òf terminá nan kontrato.[[1]]
Historia
E industria moderna di timeshare a desaroyá na Europa durante e añanan 1960. Un di e promé proyektonan ku ta wòrdu menshoná den e historia di e modelo tabata Superdévoluy, un resort di ski den e Alpinan franses. E konsepto di duna diferente usuario derecho di uso di un propiedat durante periodonan spesífiko a haña popularidat i a ekspandé pa otro destinashonnan turistiko.
Durante e añanan 1970, e modelo a haña terreno na [[Estadonan Uni di Amérika]], partikularmente na [[Florida]], kaminda desaroyadónan a kuminsá ofresé derechonan di uso di apartamentonan i unidadnan den resort pa periodo anual. Durante e añanan 1980 i 1990, kompania grandi den e industria di hospitalidat i turismo a drenta e merkado, inkluyendo Marriott, Disney i Hilton.
E industria a sigui desaroyá ku diferente modelo di propiedat i derecho di uso, inkluyendo sistemanan ku ta permití usuario kambia nan periodo di estadia òf reserva alojamentu den otro resortnan di e mesun red. E modelo a bira particularmente popular na Merca i den destinashonnan di vakashon den Karibe.[[2]][[3]]
Karibe Hulandes
Timeshare a bira un parti di e oferta turistiko den diferente isla di Karibe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) pa 2003 a dokumentá mas ku 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, Aruba i Sint Maarten tabata entre e destinashonnan ku tabatin un presencia importante den e merkado regional.[[4]]
E merkado di timeshare a desaroyá di forma diferente den e islanan di Karibe Hulandes. Na Aruba i Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di resort. Na Kòrsou, e sektor a desaroyá riba un eskala mas chikí, ku un oferta ku ta inkluí resort i otro propiedatnan di vakashon.
Legislashon
Na e periodo di Antia Hulandes, a introducí legislashon pa regulá e derechonan di timeshare i e derechonan di apartamento di uso part-time. Un ordenansa nashonal relashoná ku e derechonan aki a wòrdu aprobá na 2005. Despues, Aruba a introducí su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.[[5]]
E propósito di e legislashon ta pa definí e derechonan i obligashonnan relashoná ku e tipo di propiedat òf derecho di uso. E alcance i e kondishonnan eksakto ta dependé di e disposishonnan legal aplikabel den kada hurisdikshon.
Aruba
Aruba ta un di e destinashonnan den Karibe kaminda timeshare a desaroyá komo un parti importante di e industria turistiko. Aruba Beach Club a habri na 1977 i ta wòrdu menshoná komo un di e promé resortnan di timeshare na e isla. Despues, otro resortnan a sigui, entre nan Playa Linda Resort na 1980, Casa del Mar na 1986 i Costa Linda Beach Resort na 1991.[[6]]
Raymond Maduro, desaroyador di e proyektonan di Sun Resorts, a hunga un papel den e desaroyo di e sektor na Aruba.[[6]]
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepará pa [[Universidad di Aruba]], e sektor di timeshare ta un parti importante di e industria turistiko di e isla. E raport ta estima ku e sektor ta konsistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku un invershon di kapital akumulá di mas ku US$2 mion i un kontribushon anual estimá di US$750 mion na aktividat ekonómiko direkto i indirekto.[[7]]
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio | variante = a
| nomber = Cas Ceremonial
| adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia di gobernador
| funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador
| architect = Associated Architects Aruba NV
| encarga =
| piso = 2
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]].
== Cas ceremonial di Gobernador ==
Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985.
Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey.
E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio.
E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario.
===Uzo actual===
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
Obranan di arte
Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
== Historia ==
* Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref>
*De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref>
* E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref>
E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/>
Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/>
-----
===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador===
E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario.
Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente.
Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
----------------------
'''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5]
Historia
Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2]
E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4]
E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4]
Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5]
Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5]
Uso aktual
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1]
------------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio
| nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba
| adres =
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber
| funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial
| architect =
| encarga =
| piso =
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor.
Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref>
==Cas di Gezaghebber==
=== Prome cas ===
Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref>
=== Di dos cas ===
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/>
E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
[[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
[[:Kategoria:Gobièrnu]]
------
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
==Historia==
* institucion funcion di gezaghebber na 1848
* prome cu esey: commandeur como antecesor
* E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber.
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
--------
'''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref>
==Historia==
Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
== Demolicion ==
Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" />
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
== Bronnen ==
* Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" />
* Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" />
==Cas di Gezaghebber (1931-1986)==
Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/>
Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad.
Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref>
E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/>
Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/>
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
{{Appendix}}
tweede versie Case
==Historia==
Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web
|url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador
|title=Cas Ceremonial di Gobernador
|publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba
|access-date=21 di augustus 2026
}}</ref>
== Construccion ==
Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" />
E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" />
E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" />
E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" />
== Gezaghebbers==
Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" />
== Demolishon==
Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" />
E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" />
==Sitio actual==
E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
==Importansia historiko==
Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba.
Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986.
---------------
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
------------------------------
'''Biblioteka den Karibe Hulandes'''
Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao.
Algun ehempel ta
* biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref>
* biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba
* biblioteka di Colegio Arubano
*
Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref>
==Biblioteka públiko ==
E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref>
Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/>
Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/>
* {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas
* {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]]
* {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]
* [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library
* [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library
==Biblioteka priva of semi-públiko ==
* {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]]
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin
==Biblioteka digital ==
* {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]]
* {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano)
* [[Dutch Caribbean Digital Platform]]
------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref>
AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan
principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.
Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''.
E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo.
Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley.
Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable,
resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo.
{{Appendix}}
Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref>
Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley
ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua
e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft.
Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan
General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba.
Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno.
Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref>
[[:Kategoria:Sociedad]]
------------
{{Variante|a}}
{{Infobox organisacion | variante = a
| tipo = organisacion gubernamental ''sui generis''
| nomber = Aruba Tourism Authority
| director = Ronella Croes
| obhetivo =
| origina_di = Arubaans Toeristenbureau
| sede = L.G. Smith Blvd. 8
| stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| pais = {{ABW}}
| funda = 2011
| termina =
| presidente =
| personal = 40 (Aruba)
| miembro_di =
| commons =
| website = https://www.ata.aw/
}}
'''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref>
Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/>
Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2]
ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref>
== Historia ==
Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba.
Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante.
E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref>
=== 1953-1985 ===
[[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]]
Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].
Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/>
Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/>
Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/>
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends.
=== 1985-2011 ===
Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
=== 2011-presente ===
Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/>
Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref>
E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref>
==Organisacion ==
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref>
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).
Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno.
==Vision pa futuro ==
Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref>
E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16]
Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16]
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref>
* Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985)
* Roderick (Rory) Arends (1985-1989)
* Remigio (Mimi) Wever (1989-1995)
* Jan van Nes (1995-2000)
* Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009)
* Ronella Croes (2011-presente)
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
* Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref>
---------------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi 1953
* Odulio (Beti) Arends
* Roderick ‘Rory’ Arends
* Remigio Wever
* Jan van Nes
* Myrna Jansen-Feliciano
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2]
Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5]
== Historia ==
{{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}}
Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref>
Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13]
Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a.
Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19]
Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
-----
Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2]
Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am
--------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
Vieja yo?<br>
No...No señor<br>
Yo soy un vino y del mehor<br>
¿Que si las canas me asustan?<br>
No qué va!<br>
Ellas no suman años, <br>
derrochan sabiduría y verdad.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Esas líneas en mis ojos, no,<br>
no son quejas del pasado,<br>
son las huellas de las risas<br>
y los besos dados.<br>
¿Que si todavía me apasiono?<br>
Ay, no me haga reír.<br>
En este cuerpo lo que hay es<br>
mucho fuego por sentir.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Yo sí me orgullezco,<br>
de los años que tengo,<br>
que con cada buelta al sol<br>
más valgo y más aprendo<br>
así que guardes tus penas<br>
y no me mire con compasión<br>
Los años a mí no me pesan<br>
me coronan el corazón.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Sí ........mas linda!
--------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
-----------------------
==Parlamento Oropeo==
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
o6hrjyl9bpr3ei15bjzp5od9nebdjik
208285
208284
2026-11-02T09:01:16Z
Caribiana
8320
208285
wikitext
text/x-wiki
''__NOINDEX__''
* [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-----------------
'''Andrea Kimi Antonelli''' (☆ [[25 di ougùstùs]] [[2006]] na [[Bologna]]), mihó konosí komo '''Kimi Antonelli''', ta un koredó di kareda [[italia]]no ku ta kompetí den [[Formula 1|Fórmula Uno]] (F1) pa Mercedes. [[italia]]no. Antonelli a gana e Formula One World Championship na 2026 ku Mercedes, birando e [[Lista di kampeonnan mundial di Fórmula 1|kampeon mundial di F1]] di mas yòn di tur tempu; el a gana nuebe Gran Prix desde su debut na 2025.
Antonelli a nase i lanta na Bologna i ta yu di e koredó di kareda di outo deportivo Marco Antonelli. Despues di un karera eksitoso di karting, kulminando den viktorianan tras di otro na e Kampeonato Oropeo di senior na 2020 i 2021, Antonelli a gradua pa Formula junior. El a dominá e títulonan italiano i ADAC F4 na 2022 ku Prema, a gana un kareda den GT3 italiano, i a tuma un medaya di oro pa Italia na e Weganan di FIA Motorsport. Despues el a reklamá tantu e Kampeonato Oropeo komo di Medio Oriente den Fórmula Regional, promé ku el a kaba na di seis luga den su temporada di nobo di FIA Fórmula 2.
Un miembro di e Tim di Mercedes Junior for di 2019,[nota 1] Antonelli a remplasá Lewis Hamilton pa partner George Russell na Mercedes na 2025 i a bira e di tres koredó mas yòn den historia di Formula Uno, ku 18 aña di edat; el a logra su promé podio na Canada. Mercedes a surgi komo e konstruktor prinsipal na 2026, ku Antonelli ganando nuebe Gran Premio—inkluso su Gran Premio di kas na Italia—i ponendo vários rèkòrt ya ku el a bira e Kampion Mundial di Pilodónan mas yòn den historia, na edat di 20 aña, i tambe e promé kampion italiano den 73 aña.
Te ku e Gran Prix di Siudat di Mexico 2026, Antonelli a logra 9 viktoria, 7 posishon di pole, 10 buèlta mas lihé, i 19 podio for di 43 salida den Fórmula Uno. Ademas di e elogionan ariba menshoná, e ta poseé vários rèkòrt di Formula Uno, inkluyendo ta e polesitter di mas yòn, e koredó di mas yòn pa pone un buèlta mas lihé i pa skor un chelem grandi. Antonelli ta kontratá pa keda na Mercedes te por lo ménos fin di temporada 2027.
Desde 2019, e ta miembro di e Mercedes Junior Team, e programa di desaroyo pa e ekipo di Mercedes [[Formula 1]]. Na 2022, el a gana e kampionato den tantu e seri di Formula 4 italiano komo di ADAC. Na 2023, el a sigurá e títulonan den e Kampionato Regional di Medio Oriente di Fórmula i e Kampionato Oropeo Regional di Fórmula. Kuminsando na 2025, e lo kompetí den Fórmula 1 pa e tim di Mercedes. Dia 1 di novèmber 2026, Antonelli a bira e kampion mundial di Formula 1 mas yòn den historia.
--------------
{{Databox}}
'''Timeshare''', tambe conoci como timesharing, propiedad fraccional, propiedad parcial, of derechonan di uzo parcial, ta un modelo di alohamento vacacional den cua multiple persona ta haya derecho di uza e mesun propiedad durante un periodo specifico, generalmente un siman of mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedad comparti of riba un contract cu ta duna derecho di uzo pa un periodo determina. E condicionnan exacto ta depende di e tipo di timeshare y di e legislacion aplicabel.
E modelo ta comun den resort y complehonan di apartamento pa vacacion. Den algun sistema, e usuario ta haya derecho di uzo di un propiedad specifico; den otro, e derecho ta permiti reservacion di un unidad den un resort of den un red di destinacionnan. Propiedad fraccional, unda diferente persona ta posee parti di un propiedad, ta un modelo relaciona pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di [[turismo]], pero e modelo a ricibi tambe critica relaciona cu e gastonan, condicionnan contractual y e dificultadnan experencia ora e usuario kier transferi of termina su contract.<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea Why buying a timeshare is a bad idea], moneywise.com</ref>
== Historia ==
Timeshare a desaroya na Europa durante e añanan 1960. E prome propiedad di timeshare na mundo tabata un luga di ski situa den [[Alpen]] Frances, conoci como ''Superdevoluy''. E concepto di duna multiple usuario derecho di uso di un propiedad durante un periodo specifico a haya popularidad y a expande pa otro destinacionnan turistico.<ref name="Call"/>
Durante añanan 1970, e modelo a haya tereno na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], particularmente na [[Florida]], caminda desaroyadornan a cuminsa ofrece derecho di uso di apartamento y unidadnan den resort pa un periodo anual.
Durante añanan 1980 y 1990, companianan grandi den e industria di hospitalidad y turismo a drenta e mercado, incluyendo Marriott, Disney y Hilton.<ref name="Call">[https://link.springer.com/article/10.1057/palgrave.rlp.5100066 State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], Springer.com (28 di augustus 2007)</ref><ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03|taal=de}}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Timeshare a bira un parti di e oferta turistico den diferente isla di Caribe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) di 2003 a documenta mas cu 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, [[Aruba]] y [[Sint Maarten]] tabata entre e destinacionnan cu tabatin un presencia importante den e mercado regional di timeshare.<ref name="Call"/>
E industria di timeshare a desaroya di forma diferente den e islanan di Caribe Hulandes. Na Aruba y Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di alohamentonan tipo resort. Na [[Kòrsou|Corsou]], e sector a desaroya riba un escala mas chikito, cu un oferta cu ta inclui resort y otro propiedadnan vacacional.
=== Legislacion ===
Bou di Antias Hulandes, a introduci legislacion pa regula e derechonan di timeshare y e derechonan di apartamento pa uzo parttime. Un ordenansa nacional relaciona cu e derechonan aki a wordo aproba na 2005. Despues, Aruba a introduci su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ New Netherlands Antilles Time-share Legislation], curacao-law.com/</ref>
E proposito di legislacion ta pa defini e derecho y obligacionnan relaciona cu e tipo di propiedad of derecho di uzo. E alcance y e condicionnan exacto ta depende di e disposicionnan legalmente aplicabel den cada hurisdiccion.
=== Aruba ===
Aruba ta un di e destinacionnan den Caribe caminda timeshare a desaroya como un parti importante di e industria turistico. Aruba Beach Club a habri na 1977 y bira e prome resort di timeshare na e isla.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Beach Club, het eerste time-share resort hotel van Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1985-07-10|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-26|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643137:mpeg21:p001}}</ref> Despues, otro resortnan di Sun Development a sigui, entre nan Playa Linda Resort (1980), Casa del Mar (1986) y Costa Linda Beach Resort (1991). Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan aki, a hunga un rol pionero den e desaroyo di e sector di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Segun e Raport Longitudinal di Propiedad di Vacacion di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di e isla. E raport ta estima cu e sector ta consisti di aproximadamente 16 resort y 3.500 unidad, cu ta representa mas cu US$2 bion den inversion di capital acumula y un contribucion anual estima di US$750 mion na actividad economico directo y indirecto.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1381328370|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
=============
en.wiki:Un timeshare (tin biaha yamá un propiedat di vakashon òf klup di vakashon) ta un propiedat ku un forma di propiedat òf derechonan di uso dividí. E propiedatnan aki ta tipikamente unidatnan di kondominio di resort, den kua vários partido tin derecho di uza e propiedat, y cada doño di e mesun alohamento ta haña nan periodo di tempo. Unidadnan por wòrdu bendí komo un propiedat parsial, hür, òf “derecho di uso”, den kua kaso e último no ta tene ningun pretenshon riba propiedat di e propiedat. E propiedat di programanan di timeshare ta variá, y a bin ta cambiando durante décadanan. E mercado di timeshare a wòrdu sometí na krítika.[1][2][3]<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea</ref>
== Historia ==
Timeshare a cuminsa na Europa den añanan 1960. E prome propiedad timeshare na mundo tabata un luga di ski situá den [[Alpen]] Frances, conoci como ''Superdevoluy''. E propósito di e resort aki tabata pa brinda e doñonan di un timeshare un oportunidad definitivo pa bini ski den Alpen riba un base ripititivo. 18 Superdevoluy pues a defendé e concepto di bende unidadnan di camber individual na multiple doño pa un periodo di tempo specifica di aña. E concepto di multiple doño di un resort a wòrdu adopta lihe na Merka den añanan 1970 i specificamente na [[Florida]].<ref>[https://link.springer.com/article/10.1057/palgrave.rlp.5100066 State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], Springer.com (28 di augustus 2007)
[file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
Durante añanan 1980 y 1990, nombernan grandi den sector di hospitalidad y industria di turismo a sigui e industria di timeshare. Na 1984, Marriott tabata e prome compania di alohamento di marca pa drenta e industria di timeshare, a wordo sigui pa Disney y Hilton.
Informashon General
Te ku 2015, tabatin aproksimadamente kuater mion doño di timeshare rònt mundu.[1] Proveedónan konosí ta inkluí Marriott International, Hyatt, Hilton, Four Seasons i Hapimag. E konsepto a haña su siguidónan mas grandi na Merka.<ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03 }}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Di akuerdo ku e raport di Resort Condominiums International’s (RCI), e region di Karibe ta ofresé mas ku 210 resort di timeshare na 2003. Karibe Hulandes cu ta inclui Aruba, Saint Maarten, Curacao y Boneiru tabata ofresé 22 porshento di e total di Karibe djis despues di e lider na e region, Repúblika Dominikana (23.8 porshento). Pa loke ta trata kantidat di unidatnan di timeshare, 56 porshento di timeshare resorts ta situa na solamente tres isla: Aruba, Saint Maarten y Republica Dominicana.<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research
Ora midi den termino di benta volumen (US $ ), sinembargo, Aruba resorts a domina e mercado na 2003 cu mas o ménos un tersera parti di tur benta den Karibe. Tambe, Aruba timeshare doñonan tin e propenshon di mas grandi pa kumpra vários siman versus doñonan di otro paisnan den Caribe. 15 Apesar di su tamaño chikitu compara cu otro islanan grandi di e region, Aruba a resulta uno fuerte kontendiente den e industria di timeshare. Promé ku tur kos, turismo ta e kontribuyente prinsipal na economia di e isla. E ta e promé lugá di fakansi den Karibe ku 40 porshento di bishitantenan fiel ta regresá aña despues aña, ku ta e porsentahe di bishitante ripití mas haltu di kualke Karibe destino. 16<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
E mercado di timeshare na [[Kòrsou]] a desaroya despues y riba un escala hopi mas chikito cu na e pais bisiña Aruba of [[Sint Maarten]], konsentrando pa gran parti rond di propiedadnan boutique y niche di propiedad di vacacion en bes di cadenanan masivo di edificionan halto.
Ordenansa di Timeshare di Antia Hulandes (2005): Komo ku Antia Hulandes (ku e tempu ei tabata inkluí Kòrsou, Boneiru, i Sint Maarten) tabata konta pa un parti notabel di propiedatnan di vakashon den Karibe, Parlamento di Antia Hulandes a aprobá un Ordenansa Nashonal na aprel 2005 (desember 15, 2005) goberná derechonan di timesharing i apartamentu part-time (deeltijdappartementsrecht)<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ NEW NETHERLANDS ANTILLES TIME-SHARE LEGISLATION], https://www.curacao-law.com/</ref> Aruba a introduci su Ordenansa di Timeshare na juni di 2012. E dos ordenansa ta uniforme den contenido.
===Aruba ===
Aruba Beach Club (ABC) a habri na 1977 y tabata Aruba su prome timeshare hotel. Huespednan di e hotel aki mester tabata miembro di un corporacion cu tabata doño di e hotel.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Despues a sigui Playa Linda Resort (1980) na [[Palm Beach]] y Casa del Mar’ (1986) y ‘Costa Linda Beach Resort’ (1991) na [[Eagle Beach]]. Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan di Sun Resorts, a hunga un rol importante den e desaroyo di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA"/>
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di Aruba, en bes di simplemente un otro segmento di acomodacion. E sector awendia ta consistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku ta representá mas ku US$2 bion den invershon di kapital akumulá i un kalkulashon di US$750 mion den aktividat ekonómiko direkto i indirekto anual.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
================
'''Timeshare''' ta un modelo di alojamentu vacashonal den kua diferente persona ta haña derecho di usa e mesun propiedat durante periodonan spesífiko, generalmente un siman òf mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedat kompartí òf riba un kontrato ku ta duna derecho di uso durante un periodo determiná. E kondishonnan eksakto ta dependé di e tipo di timeshare i di e legislashon aplikabel.
E modelo ta komun den resortnan i kompleksnan di apartamento pa vakashon. Den algun sistema, e usuario ta haña derecho di uso di un propiedat spesífiko; den otro, e derecho ta permití reserva di un unidad den un resort òf den un red di destinashonnan. Propiedat frakshonal, unda diferente persona ta poseé parti di un propiedat, ta un modelo relashoná pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di turismo, pero e modelo a risibí tambe krítika relashoná ku e gastunan, e kondishonnan di kontrato i e difikultatnan ku algun usuario ta eksperensiá ora nan ke transferí òf terminá nan kontrato.[[1]]
Historia
E industria moderna di timeshare a desaroyá na Europa durante e añanan 1960. Un di e promé proyektonan ku ta wòrdu menshoná den e historia di e modelo tabata Superdévoluy, un resort di ski den e Alpinan franses. E konsepto di duna diferente usuario derecho di uso di un propiedat durante periodonan spesífiko a haña popularidat i a ekspandé pa otro destinashonnan turistiko.
Durante e añanan 1970, e modelo a haña terreno na [[Estadonan Uni di Amérika]], partikularmente na [[Florida]], kaminda desaroyadónan a kuminsá ofresé derechonan di uso di apartamentonan i unidadnan den resort pa periodo anual. Durante e añanan 1980 i 1990, kompania grandi den e industria di hospitalidat i turismo a drenta e merkado, inkluyendo Marriott, Disney i Hilton.
E industria a sigui desaroyá ku diferente modelo di propiedat i derecho di uso, inkluyendo sistemanan ku ta permití usuario kambia nan periodo di estadia òf reserva alojamentu den otro resortnan di e mesun red. E modelo a bira particularmente popular na Merca i den destinashonnan di vakashon den Karibe.[[2]][[3]]
Karibe Hulandes
Timeshare a bira un parti di e oferta turistiko den diferente isla di Karibe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) pa 2003 a dokumentá mas ku 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, Aruba i Sint Maarten tabata entre e destinashonnan ku tabatin un presencia importante den e merkado regional.[[4]]
E merkado di timeshare a desaroyá di forma diferente den e islanan di Karibe Hulandes. Na Aruba i Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di resort. Na Kòrsou, e sektor a desaroyá riba un eskala mas chikí, ku un oferta ku ta inkluí resort i otro propiedatnan di vakashon.
Legislashon
Na e periodo di Antia Hulandes, a introducí legislashon pa regulá e derechonan di timeshare i e derechonan di apartamento di uso part-time. Un ordenansa nashonal relashoná ku e derechonan aki a wòrdu aprobá na 2005. Despues, Aruba a introducí su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.[[5]]
E propósito di e legislashon ta pa definí e derechonan i obligashonnan relashoná ku e tipo di propiedat òf derecho di uso. E alcance i e kondishonnan eksakto ta dependé di e disposishonnan legal aplikabel den kada hurisdikshon.
Aruba
Aruba ta un di e destinashonnan den Karibe kaminda timeshare a desaroyá komo un parti importante di e industria turistiko. Aruba Beach Club a habri na 1977 i ta wòrdu menshoná komo un di e promé resortnan di timeshare na e isla. Despues, otro resortnan a sigui, entre nan Playa Linda Resort na 1980, Casa del Mar na 1986 i Costa Linda Beach Resort na 1991.[[6]]
Raymond Maduro, desaroyador di e proyektonan di Sun Resorts, a hunga un papel den e desaroyo di e sektor na Aruba.[[6]]
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepará pa [[Universidad di Aruba]], e sektor di timeshare ta un parti importante di e industria turistiko di e isla. E raport ta estima ku e sektor ta konsistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku un invershon di kapital akumulá di mas ku US$2 mion i un kontribushon anual estimá di US$750 mion na aktividat ekonómiko direkto i indirekto.[[7]]
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio | variante = a
| nomber = Cas Ceremonial
| adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia di gobernador
| funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador
| architect = Associated Architects Aruba NV
| encarga =
| piso = 2
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]].
== Cas ceremonial di Gobernador ==
Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985.
Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey.
E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio.
E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario.
===Uzo actual===
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
Obranan di arte
Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
== Historia ==
* Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref>
*De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref>
* E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref>
E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/>
Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/>
-----
===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador===
E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario.
Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente.
Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
----------------------
'''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5]
Historia
Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2]
E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4]
E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4]
Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5]
Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5]
Uso aktual
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1]
------------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio
| nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba
| adres =
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber
| funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial
| architect =
| encarga =
| piso =
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor.
Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref>
==Cas di Gezaghebber==
=== Prome cas ===
Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref>
=== Di dos cas ===
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/>
E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
[[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
[[:Kategoria:Gobièrnu]]
------
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
==Historia==
* institucion funcion di gezaghebber na 1848
* prome cu esey: commandeur como antecesor
* E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber.
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
--------
'''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref>
==Historia==
Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
== Demolicion ==
Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" />
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
== Bronnen ==
* Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" />
* Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" />
==Cas di Gezaghebber (1931-1986)==
Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/>
Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad.
Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref>
E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/>
Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/>
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
{{Appendix}}
tweede versie Case
==Historia==
Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web
|url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador
|title=Cas Ceremonial di Gobernador
|publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba
|access-date=21 di augustus 2026
}}</ref>
== Construccion ==
Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" />
E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" />
E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" />
E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" />
== Gezaghebbers==
Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" />
== Demolishon==
Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" />
E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" />
==Sitio actual==
E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
==Importansia historiko==
Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba.
Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986.
---------------
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
------------------------------
'''Biblioteka den Karibe Hulandes'''
Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao.
Algun ehempel ta
* biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref>
* biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba
* biblioteka di Colegio Arubano
*
Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref>
==Biblioteka públiko ==
E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref>
Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/>
Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/>
* {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas
* {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]]
* {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]
* [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library
* [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library
==Biblioteka priva of semi-públiko ==
* {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]]
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin
==Biblioteka digital ==
* {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]]
* {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano)
* [[Dutch Caribbean Digital Platform]]
------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref>
AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan
principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.
Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''.
E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo.
Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley.
Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable,
resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo.
{{Appendix}}
Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref>
Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley
ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua
e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft.
Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan
General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba.
Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno.
Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref>
[[:Kategoria:Sociedad]]
------------
{{Variante|a}}
{{Infobox organisacion | variante = a
| tipo = organisacion gubernamental ''sui generis''
| nomber = Aruba Tourism Authority
| director = Ronella Croes
| obhetivo =
| origina_di = Arubaans Toeristenbureau
| sede = L.G. Smith Blvd. 8
| stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| pais = {{ABW}}
| funda = 2011
| termina =
| presidente =
| personal = 40 (Aruba)
| miembro_di =
| commons =
| website = https://www.ata.aw/
}}
'''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref>
Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/>
Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2]
ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref>
== Historia ==
Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba.
Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante.
E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref>
=== 1953-1985 ===
[[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]]
Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].
Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/>
Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/>
Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/>
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends.
=== 1985-2011 ===
Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
=== 2011-presente ===
Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/>
Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref>
E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref>
==Organisacion ==
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref>
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).
Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno.
==Vision pa futuro ==
Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref>
E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16]
Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16]
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref>
* Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985)
* Roderick (Rory) Arends (1985-1989)
* Remigio (Mimi) Wever (1989-1995)
* Jan van Nes (1995-2000)
* Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009)
* Ronella Croes (2011-presente)
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
* Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref>
---------------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi 1953
* Odulio (Beti) Arends
* Roderick ‘Rory’ Arends
* Remigio Wever
* Jan van Nes
* Myrna Jansen-Feliciano
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2]
Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5]
== Historia ==
{{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}}
Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref>
Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13]
Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a.
Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19]
Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
-----
Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2]
Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am
--------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
Vieja yo?<br>
No...No señor<br>
Yo soy un vino y del mehor<br>
¿Que si las canas me asustan?<br>
No qué va!<br>
Ellas no suman años, <br>
derrochan sabiduría y verdad.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Esas líneas en mis ojos, no,<br>
no son quejas del pasado,<br>
son las huellas de las risas<br>
y los besos dados.<br>
¿Que si todavía me apasiono?<br>
Ay, no me haga reír.<br>
En este cuerpo lo que hay es<br>
mucho fuego por sentir.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Yo sí me orgullezco,<br>
de los años que tengo,<br>
que con cada buelta al sol<br>
más valgo y más aprendo<br>
así que guardes tus penas<br>
y no me mire con compasión<br>
Los años a mí no me pesan<br>
me coronan el corazón.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Sí ........mas linda!
--------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
-----------------------
==Parlamento Oropeo==
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
h651cidtvswmiu5fzkz1rfsine7qbov
208286
208285
2026-11-02T09:05:32Z
Caribiana
8320
208286
wikitext
text/x-wiki
''__NOINDEX__''
* [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-----------------
'''Andrea Kimi Antonelli''' (☆ [[25 di ougùstùs]] [[2006]] na [[Bologna]]), mihó konosí komo '''Kimi Antonelli''', ta un koredó di kareda [[italia]]no ku ta kompetí den [[Formula 1|Fórmula Uno]] (F1) pa Mercedes. [[italia]]no. Antonelli a gana e Formula One World Championship na 2026 ku Mercedes, birando e [[Lista di kampeonnan mundial di Fórmula 1|kampeon mundial di F1]] di mas yòn di tur tempu; el a gana nuebe Gran Prix desde su debut na 2025.
Antonelli a nase i lanta na Bologna i ta yu di e koredó di kareda di outo deportivo Marco Antonelli. Despues di un karera eksitoso di karting, kulminando den viktorianan tras di otro na e Kampeonato Oropeo di senior na 2020 i 2021, Antonelli a gradua pa Formula junior. El a dominá e títulonan italiano i ADAC F4 na 2022 ku Prema, a gana un kareda den GT3 italiano, i a tuma un medaya di oro pa Italia na e Weganan di FIA Motorsport. Despues el a reklamá tantu e Kampeonato Oropeo komo di Medio Oriente den Fórmula Regional, promé ku el a kaba na di seis luga den su temporada di nobo di FIA Fórmula 2.<ref>[https://web.archive.org/web/20241203233509/https://www.mercedesamgf1.com/drivers/junior-driver/andrea-kimi-antonelli <Andrea Kimi Antonelli Formula 2], mercedesamgf1.com</ref>
Un miembro di e Tim di Mercedes Junior for di 2019,[nota 1] Antonelli a remplasá Lewis Hamilton pa partner George Russell na Mercedes na 2025 i a bira e di tres koredó mas yòn den historia di Formula Uno, ku 18 aña di edat; el a logra su promé podio na Canada. Mercedes a surgi komo e konstruktor prinsipal na 2026, ku Antonelli ganando nuebe Gran Premio—inkluso su Gran Premio di kas na Italia—i ponendo vários rèkòrt ya ku el a bira e Kampion Mundial di Pilodónan mas yòn den historia, na edat di 20 aña, i tambe e promé kampion italiano den 73 aña.
Te ku e Gran Prix di Siudat di Mexico 2026, Antonelli a logra 9 viktoria, 7 posishon di pole, 10 buèlta mas lihé, i 19 podio for di 43 salida den Fórmula Uno. Ademas di e elogionan ariba menshoná, e ta poseé vários rèkòrt di Formula Uno, inkluyendo ta e polesitter di mas yòn, e koredó di mas yòn pa pone un buèlta mas lihé i pa skor un chelem grandi. Antonelli ta kontratá pa keda na Mercedes te por lo ménos fin di temporada 2027.
Desde 2019, e ta miembro di e Mercedes Junior Team, e programa di desaroyo pa e ekipo di Mercedes [[Formula 1]]. Na 2022, el a gana e kampionato den tantu e seri di Formula 4 italiano komo di ADAC. Na 2023, el a sigurá e títulonan den e Kampionato Regional di Medio Oriente di Fórmula i e Kampionato Oropeo Regional di Fórmula. Kuminsando na 2025, e lo kompetí den Fórmula 1 pa e tim di Mercedes. Dia 1 di novèmber 2026, Antonelli a bira e kampion mundial di Formula 1 mas yòn den historia.
--------------
{{Databox}}
'''Timeshare''', tambe conoci como timesharing, propiedad fraccional, propiedad parcial, of derechonan di uzo parcial, ta un modelo di alohamento vacacional den cua multiple persona ta haya derecho di uza e mesun propiedad durante un periodo specifico, generalmente un siman of mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedad comparti of riba un contract cu ta duna derecho di uzo pa un periodo determina. E condicionnan exacto ta depende di e tipo di timeshare y di e legislacion aplicabel.
E modelo ta comun den resort y complehonan di apartamento pa vacacion. Den algun sistema, e usuario ta haya derecho di uzo di un propiedad specifico; den otro, e derecho ta permiti reservacion di un unidad den un resort of den un red di destinacionnan. Propiedad fraccional, unda diferente persona ta posee parti di un propiedad, ta un modelo relaciona pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di [[turismo]], pero e modelo a ricibi tambe critica relaciona cu e gastonan, condicionnan contractual y e dificultadnan experencia ora e usuario kier transferi of termina su contract.<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea Why buying a timeshare is a bad idea], moneywise.com</ref>
== Historia ==
Timeshare a desaroya na Europa durante e añanan 1960. E prome propiedad di timeshare na mundo tabata un luga di ski situa den [[Alpen]] Frances, conoci como ''Superdevoluy''. E concepto di duna multiple usuario derecho di uso di un propiedad durante un periodo specifico a haya popularidad y a expande pa otro destinacionnan turistico.<ref name="Call"/>
Durante añanan 1970, e modelo a haya tereno na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], particularmente na [[Florida]], caminda desaroyadornan a cuminsa ofrece derecho di uso di apartamento y unidadnan den resort pa un periodo anual.
Durante añanan 1980 y 1990, companianan grandi den e industria di hospitalidad y turismo a drenta e mercado, incluyendo Marriott, Disney y Hilton.<ref name="Call">[https://link.springer.com/article/10.1057/palgrave.rlp.5100066 State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], Springer.com (28 di augustus 2007)</ref><ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03|taal=de}}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Timeshare a bira un parti di e oferta turistico den diferente isla di Caribe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) di 2003 a documenta mas cu 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, [[Aruba]] y [[Sint Maarten]] tabata entre e destinacionnan cu tabatin un presencia importante den e mercado regional di timeshare.<ref name="Call"/>
E industria di timeshare a desaroya di forma diferente den e islanan di Caribe Hulandes. Na Aruba y Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di alohamentonan tipo resort. Na [[Kòrsou|Corsou]], e sector a desaroya riba un escala mas chikito, cu un oferta cu ta inclui resort y otro propiedadnan vacacional.
=== Legislacion ===
Bou di Antias Hulandes, a introduci legislacion pa regula e derechonan di timeshare y e derechonan di apartamento pa uzo parttime. Un ordenansa nacional relaciona cu e derechonan aki a wordo aproba na 2005. Despues, Aruba a introduci su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ New Netherlands Antilles Time-share Legislation], curacao-law.com/</ref>
E proposito di legislacion ta pa defini e derecho y obligacionnan relaciona cu e tipo di propiedad of derecho di uzo. E alcance y e condicionnan exacto ta depende di e disposicionnan legalmente aplicabel den cada hurisdiccion.
=== Aruba ===
Aruba ta un di e destinacionnan den Caribe caminda timeshare a desaroya como un parti importante di e industria turistico. Aruba Beach Club a habri na 1977 y bira e prome resort di timeshare na e isla.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Beach Club, het eerste time-share resort hotel van Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1985-07-10|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-26|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643137:mpeg21:p001}}</ref> Despues, otro resortnan di Sun Development a sigui, entre nan Playa Linda Resort (1980), Casa del Mar (1986) y Costa Linda Beach Resort (1991). Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan aki, a hunga un rol pionero den e desaroyo di e sector di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Segun e Raport Longitudinal di Propiedad di Vacacion di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di e isla. E raport ta estima cu e sector ta consisti di aproximadamente 16 resort y 3.500 unidad, cu ta representa mas cu US$2 bion den inversion di capital acumula y un contribucion anual estima di US$750 mion na actividad economico directo y indirecto.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1381328370|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
=============
en.wiki:Un timeshare (tin biaha yamá un propiedat di vakashon òf klup di vakashon) ta un propiedat ku un forma di propiedat òf derechonan di uso dividí. E propiedatnan aki ta tipikamente unidatnan di kondominio di resort, den kua vários partido tin derecho di uza e propiedat, y cada doño di e mesun alohamento ta haña nan periodo di tempo. Unidadnan por wòrdu bendí komo un propiedat parsial, hür, òf “derecho di uso”, den kua kaso e último no ta tene ningun pretenshon riba propiedat di e propiedat. E propiedat di programanan di timeshare ta variá, y a bin ta cambiando durante décadanan. E mercado di timeshare a wòrdu sometí na krítika.[1][2][3]<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea</ref>
== Historia ==
Timeshare a cuminsa na Europa den añanan 1960. E prome propiedad timeshare na mundo tabata un luga di ski situá den [[Alpen]] Frances, conoci como ''Superdevoluy''. E propósito di e resort aki tabata pa brinda e doñonan di un timeshare un oportunidad definitivo pa bini ski den Alpen riba un base ripititivo. 18 Superdevoluy pues a defendé e concepto di bende unidadnan di camber individual na multiple doño pa un periodo di tempo specifica di aña. E concepto di multiple doño di un resort a wòrdu adopta lihe na Merka den añanan 1970 i specificamente na [[Florida]].<ref>[https://link.springer.com/article/10.1057/palgrave.rlp.5100066 State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], Springer.com (28 di augustus 2007)
[file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
Durante añanan 1980 y 1990, nombernan grandi den sector di hospitalidad y industria di turismo a sigui e industria di timeshare. Na 1984, Marriott tabata e prome compania di alohamento di marca pa drenta e industria di timeshare, a wordo sigui pa Disney y Hilton.
Informashon General
Te ku 2015, tabatin aproksimadamente kuater mion doño di timeshare rònt mundu.[1] Proveedónan konosí ta inkluí Marriott International, Hyatt, Hilton, Four Seasons i Hapimag. E konsepto a haña su siguidónan mas grandi na Merka.<ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03 }}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Di akuerdo ku e raport di Resort Condominiums International’s (RCI), e region di Karibe ta ofresé mas ku 210 resort di timeshare na 2003. Karibe Hulandes cu ta inclui Aruba, Saint Maarten, Curacao y Boneiru tabata ofresé 22 porshento di e total di Karibe djis despues di e lider na e region, Repúblika Dominikana (23.8 porshento). Pa loke ta trata kantidat di unidatnan di timeshare, 56 porshento di timeshare resorts ta situa na solamente tres isla: Aruba, Saint Maarten y Republica Dominicana.<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research
Ora midi den termino di benta volumen (US $ ), sinembargo, Aruba resorts a domina e mercado na 2003 cu mas o ménos un tersera parti di tur benta den Karibe. Tambe, Aruba timeshare doñonan tin e propenshon di mas grandi pa kumpra vários siman versus doñonan di otro paisnan den Caribe. 15 Apesar di su tamaño chikitu compara cu otro islanan grandi di e region, Aruba a resulta uno fuerte kontendiente den e industria di timeshare. Promé ku tur kos, turismo ta e kontribuyente prinsipal na economia di e isla. E ta e promé lugá di fakansi den Karibe ku 40 porshento di bishitantenan fiel ta regresá aña despues aña, ku ta e porsentahe di bishitante ripití mas haltu di kualke Karibe destino. 16<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
E mercado di timeshare na [[Kòrsou]] a desaroya despues y riba un escala hopi mas chikito cu na e pais bisiña Aruba of [[Sint Maarten]], konsentrando pa gran parti rond di propiedadnan boutique y niche di propiedad di vacacion en bes di cadenanan masivo di edificionan halto.
Ordenansa di Timeshare di Antia Hulandes (2005): Komo ku Antia Hulandes (ku e tempu ei tabata inkluí Kòrsou, Boneiru, i Sint Maarten) tabata konta pa un parti notabel di propiedatnan di vakashon den Karibe, Parlamento di Antia Hulandes a aprobá un Ordenansa Nashonal na aprel 2005 (desember 15, 2005) goberná derechonan di timesharing i apartamentu part-time (deeltijdappartementsrecht)<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ NEW NETHERLANDS ANTILLES TIME-SHARE LEGISLATION], https://www.curacao-law.com/</ref> Aruba a introduci su Ordenansa di Timeshare na juni di 2012. E dos ordenansa ta uniforme den contenido.
===Aruba ===
Aruba Beach Club (ABC) a habri na 1977 y tabata Aruba su prome timeshare hotel. Huespednan di e hotel aki mester tabata miembro di un corporacion cu tabata doño di e hotel.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Despues a sigui Playa Linda Resort (1980) na [[Palm Beach]] y Casa del Mar’ (1986) y ‘Costa Linda Beach Resort’ (1991) na [[Eagle Beach]]. Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan di Sun Resorts, a hunga un rol importante den e desaroyo di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA"/>
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di Aruba, en bes di simplemente un otro segmento di acomodacion. E sector awendia ta consistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku ta representá mas ku US$2 bion den invershon di kapital akumulá i un kalkulashon di US$750 mion den aktividat ekonómiko direkto i indirekto anual.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
================
'''Timeshare''' ta un modelo di alojamentu vacashonal den kua diferente persona ta haña derecho di usa e mesun propiedat durante periodonan spesífiko, generalmente un siman òf mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedat kompartí òf riba un kontrato ku ta duna derecho di uso durante un periodo determiná. E kondishonnan eksakto ta dependé di e tipo di timeshare i di e legislashon aplikabel.
E modelo ta komun den resortnan i kompleksnan di apartamento pa vakashon. Den algun sistema, e usuario ta haña derecho di uso di un propiedat spesífiko; den otro, e derecho ta permití reserva di un unidad den un resort òf den un red di destinashonnan. Propiedat frakshonal, unda diferente persona ta poseé parti di un propiedat, ta un modelo relashoná pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di turismo, pero e modelo a risibí tambe krítika relashoná ku e gastunan, e kondishonnan di kontrato i e difikultatnan ku algun usuario ta eksperensiá ora nan ke transferí òf terminá nan kontrato.[[1]]
Historia
E industria moderna di timeshare a desaroyá na Europa durante e añanan 1960. Un di e promé proyektonan ku ta wòrdu menshoná den e historia di e modelo tabata Superdévoluy, un resort di ski den e Alpinan franses. E konsepto di duna diferente usuario derecho di uso di un propiedat durante periodonan spesífiko a haña popularidat i a ekspandé pa otro destinashonnan turistiko.
Durante e añanan 1970, e modelo a haña terreno na [[Estadonan Uni di Amérika]], partikularmente na [[Florida]], kaminda desaroyadónan a kuminsá ofresé derechonan di uso di apartamentonan i unidadnan den resort pa periodo anual. Durante e añanan 1980 i 1990, kompania grandi den e industria di hospitalidat i turismo a drenta e merkado, inkluyendo Marriott, Disney i Hilton.
E industria a sigui desaroyá ku diferente modelo di propiedat i derecho di uso, inkluyendo sistemanan ku ta permití usuario kambia nan periodo di estadia òf reserva alojamentu den otro resortnan di e mesun red. E modelo a bira particularmente popular na Merca i den destinashonnan di vakashon den Karibe.[[2]][[3]]
Karibe Hulandes
Timeshare a bira un parti di e oferta turistiko den diferente isla di Karibe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) pa 2003 a dokumentá mas ku 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, Aruba i Sint Maarten tabata entre e destinashonnan ku tabatin un presencia importante den e merkado regional.[[4]]
E merkado di timeshare a desaroyá di forma diferente den e islanan di Karibe Hulandes. Na Aruba i Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di resort. Na Kòrsou, e sektor a desaroyá riba un eskala mas chikí, ku un oferta ku ta inkluí resort i otro propiedatnan di vakashon.
Legislashon
Na e periodo di Antia Hulandes, a introducí legislashon pa regulá e derechonan di timeshare i e derechonan di apartamento di uso part-time. Un ordenansa nashonal relashoná ku e derechonan aki a wòrdu aprobá na 2005. Despues, Aruba a introducí su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.[[5]]
E propósito di e legislashon ta pa definí e derechonan i obligashonnan relashoná ku e tipo di propiedat òf derecho di uso. E alcance i e kondishonnan eksakto ta dependé di e disposishonnan legal aplikabel den kada hurisdikshon.
Aruba
Aruba ta un di e destinashonnan den Karibe kaminda timeshare a desaroyá komo un parti importante di e industria turistiko. Aruba Beach Club a habri na 1977 i ta wòrdu menshoná komo un di e promé resortnan di timeshare na e isla. Despues, otro resortnan a sigui, entre nan Playa Linda Resort na 1980, Casa del Mar na 1986 i Costa Linda Beach Resort na 1991.[[6]]
Raymond Maduro, desaroyador di e proyektonan di Sun Resorts, a hunga un papel den e desaroyo di e sektor na Aruba.[[6]]
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepará pa [[Universidad di Aruba]], e sektor di timeshare ta un parti importante di e industria turistiko di e isla. E raport ta estima ku e sektor ta konsistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku un invershon di kapital akumulá di mas ku US$2 mion i un kontribushon anual estimá di US$750 mion na aktividat ekonómiko direkto i indirekto.[[7]]
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio | variante = a
| nomber = Cas Ceremonial
| adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia di gobernador
| funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador
| architect = Associated Architects Aruba NV
| encarga =
| piso = 2
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]].
== Cas ceremonial di Gobernador ==
Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985.
Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey.
E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio.
E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario.
===Uzo actual===
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
Obranan di arte
Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
== Historia ==
* Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref>
*De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref>
* E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref>
E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/>
Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/>
-----
===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador===
E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario.
Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente.
Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
----------------------
'''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5]
Historia
Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2]
E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4]
E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4]
Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5]
Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5]
Uso aktual
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1]
------------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio
| nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba
| adres =
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber
| funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial
| architect =
| encarga =
| piso =
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor.
Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref>
==Cas di Gezaghebber==
=== Prome cas ===
Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref>
=== Di dos cas ===
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/>
E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
[[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
[[:Kategoria:Gobièrnu]]
------
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
==Historia==
* institucion funcion di gezaghebber na 1848
* prome cu esey: commandeur como antecesor
* E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber.
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
--------
'''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref>
==Historia==
Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
== Demolicion ==
Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" />
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
== Bronnen ==
* Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" />
* Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" />
==Cas di Gezaghebber (1931-1986)==
Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/>
Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad.
Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref>
E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/>
Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/>
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
{{Appendix}}
tweede versie Case
==Historia==
Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web
|url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador
|title=Cas Ceremonial di Gobernador
|publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba
|access-date=21 di augustus 2026
}}</ref>
== Construccion ==
Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" />
E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" />
E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" />
E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" />
== Gezaghebbers==
Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" />
== Demolishon==
Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" />
E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" />
==Sitio actual==
E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
==Importansia historiko==
Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba.
Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986.
---------------
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
------------------------------
'''Biblioteka den Karibe Hulandes'''
Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao.
Algun ehempel ta
* biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref>
* biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba
* biblioteka di Colegio Arubano
*
Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref>
==Biblioteka públiko ==
E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref>
Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/>
Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/>
* {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas
* {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]]
* {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]
* [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library
* [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library
==Biblioteka priva of semi-públiko ==
* {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]]
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin
==Biblioteka digital ==
* {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]]
* {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano)
* [[Dutch Caribbean Digital Platform]]
------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref>
AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan
principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.
Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''.
E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo.
Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley.
Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable,
resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo.
{{Appendix}}
Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref>
Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley
ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua
e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft.
Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan
General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba.
Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno.
Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref>
[[:Kategoria:Sociedad]]
------------
{{Variante|a}}
{{Infobox organisacion | variante = a
| tipo = organisacion gubernamental ''sui generis''
| nomber = Aruba Tourism Authority
| director = Ronella Croes
| obhetivo =
| origina_di = Arubaans Toeristenbureau
| sede = L.G. Smith Blvd. 8
| stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| pais = {{ABW}}
| funda = 2011
| termina =
| presidente =
| personal = 40 (Aruba)
| miembro_di =
| commons =
| website = https://www.ata.aw/
}}
'''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref>
Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/>
Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2]
ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref>
== Historia ==
Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba.
Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante.
E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref>
=== 1953-1985 ===
[[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]]
Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].
Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/>
Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/>
Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/>
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends.
=== 1985-2011 ===
Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
=== 2011-presente ===
Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/>
Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref>
E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref>
==Organisacion ==
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref>
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).
Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno.
==Vision pa futuro ==
Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref>
E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16]
Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16]
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref>
* Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985)
* Roderick (Rory) Arends (1985-1989)
* Remigio (Mimi) Wever (1989-1995)
* Jan van Nes (1995-2000)
* Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009)
* Ronella Croes (2011-presente)
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
* Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref>
---------------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi 1953
* Odulio (Beti) Arends
* Roderick ‘Rory’ Arends
* Remigio Wever
* Jan van Nes
* Myrna Jansen-Feliciano
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2]
Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5]
== Historia ==
{{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}}
Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref>
Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13]
Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a.
Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19]
Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
-----
Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2]
Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am
--------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
Vieja yo?<br>
No...No señor<br>
Yo soy un vino y del mehor<br>
¿Que si las canas me asustan?<br>
No qué va!<br>
Ellas no suman años, <br>
derrochan sabiduría y verdad.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Esas líneas en mis ojos, no,<br>
no son quejas del pasado,<br>
son las huellas de las risas<br>
y los besos dados.<br>
¿Que si todavía me apasiono?<br>
Ay, no me haga reír.<br>
En este cuerpo lo que hay es<br>
mucho fuego por sentir.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Yo sí me orgullezco,<br>
de los años que tengo,<br>
que con cada buelta al sol<br>
más valgo y más aprendo<br>
así que guardes tus penas<br>
y no me mire con compasión<br>
Los años a mí no me pesan<br>
me coronan el corazón.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Sí ........mas linda!
--------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
-----------------------
==Parlamento Oropeo==
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
62yq48nylvt9gngqqdok8jmqn7fj7sm
208287
208286
2026-11-02T09:09:52Z
Caribiana
8320
208287
wikitext
text/x-wiki
''__NOINDEX__''
* [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-----------------
'''Andrea Kimi Antonelli''' (☆ [[25 di ougùstùs]] [[2006]] na [[Bologna]]), mihó konosí komo '''Kimi Antonelli''', ta un koredó di kareda [[italia]]no ku ta kompetí den [[Formula 1|Fórmula Uno]] (F1) pa Mercedes. [[italia]]no. Antonelli a gana e Formula One World Championship na 2026 ku Mercedes, birando e [[Lista di kampeonnan mundial di Fórmula 1|kampeon mundial di F1]] di mas yòn di tur tempu; el a gana nuebe Gran Prix desde su debut na 2025.
Antonelli a nase i lanta na Bologna i ta yu di e koredó di kareda di outo deportivo Marco Antonelli. Despues di un karera eksitoso di karting, kulminando den viktorianan tras di otro na e Kampeonato Oropeo di senior na 2020 i 2021, Antonelli a gradua pa Formula junior. El a dominá e títulonan italiano i ADAC F4 na 2022 ku Prema, a gana un kareda den GT3 italiano, i a tuma un medaya di oro pa Italia na e Weganan di FIA Motorsport. Despues el a reklamá tantu e Kampeonato Oropeo komo di Medio Oriente den Fórmula Regional, promé ku el a kaba na di seis luga den su temporada di nobo di FIA Fórmula 2.<ref>[https://web.archive.org/web/20241203233509/https://www.mercedesamgf1.com/drivers/junior-driver/andrea-kimi-antonelli <Andrea Kimi Antonelli Formula 2], mercedesamgf1.com</ref>
Un miembro di e Tim di Mercedes Junior for di 2019,[nota 1] Antonelli a remplasá Lewis Hamilton pa partner George Russell na Mercedes na 2025 i a bira e di tres koredó mas yòn den historia di Formula Uno, ku 18 aña di edat; el a logra su promé podio na Canada. Mercedes a surgi komo e konstruktor prinsipal na 2026, ku Antonelli ganando nuebe Gran Premio—inkluso su Gran Premio di kas na Italia—i ponendo vários rèkòrt ya ku el a bira e Kampion Mundial di Pilodónan mas yòn den historia, na edat di 20 aña, i tambe e promé kampion italiano den 73 aña.<ref>https://www.mercedesamgf1.com/news/kimi-antonelli-everything-you-need-to-know Everything You Need to Know About Kimi Antonelli], (17 di mart 2026)</ref>
Te ku e Gran Prix di Siudat di Mexico 2026, Antonelli a logra 9 viktoria, 7 posishon di pole, 10 buèlta mas lihé, i 19 podio for di 43 salida den Fórmula Uno. Ademas di e elogionan ariba menshoná, e ta poseé vários rèkòrt di Formula Uno, inkluyendo ta e polesitter di mas yòn, e koredó di mas yòn pa pone un buèlta mas lihé i pa skor un chelem grandi. Antonelli ta kontratá pa keda na Mercedes te por lo ménos fin di temporada 2027.
Desde 2019, e ta miembro di e Mercedes Junior Team, e programa di desaroyo pa e ekipo di Mercedes [[Formula 1]]. Na 2022, el a gana e kampionato den tantu e seri di Formula 4 italiano komo di ADAC. Na 2023, el a sigurá e títulonan den e Kampionato Regional di Medio Oriente di Fórmula i e Kampionato Oropeo Regional di Fórmula. Kuminsando na 2025, e lo kompetí den Fórmula 1 pa e tim di Mercedes. Dia 1 di novèmber 2026, Antonelli a bira e kampion mundial di Formula 1 mas yòn den historia.
--------------
{{Databox}}
'''Timeshare''', tambe conoci como timesharing, propiedad fraccional, propiedad parcial, of derechonan di uzo parcial, ta un modelo di alohamento vacacional den cua multiple persona ta haya derecho di uza e mesun propiedad durante un periodo specifico, generalmente un siman of mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedad comparti of riba un contract cu ta duna derecho di uzo pa un periodo determina. E condicionnan exacto ta depende di e tipo di timeshare y di e legislacion aplicabel.
E modelo ta comun den resort y complehonan di apartamento pa vacacion. Den algun sistema, e usuario ta haya derecho di uzo di un propiedad specifico; den otro, e derecho ta permiti reservacion di un unidad den un resort of den un red di destinacionnan. Propiedad fraccional, unda diferente persona ta posee parti di un propiedad, ta un modelo relaciona pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di [[turismo]], pero e modelo a ricibi tambe critica relaciona cu e gastonan, condicionnan contractual y e dificultadnan experencia ora e usuario kier transferi of termina su contract.<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea Why buying a timeshare is a bad idea], moneywise.com</ref>
== Historia ==
Timeshare a desaroya na Europa durante e añanan 1960. E prome propiedad di timeshare na mundo tabata un luga di ski situa den [[Alpen]] Frances, conoci como ''Superdevoluy''. E concepto di duna multiple usuario derecho di uso di un propiedad durante un periodo specifico a haya popularidad y a expande pa otro destinacionnan turistico.<ref name="Call"/>
Durante añanan 1970, e modelo a haya tereno na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], particularmente na [[Florida]], caminda desaroyadornan a cuminsa ofrece derecho di uso di apartamento y unidadnan den resort pa un periodo anual.
Durante añanan 1980 y 1990, companianan grandi den e industria di hospitalidad y turismo a drenta e mercado, incluyendo Marriott, Disney y Hilton.<ref name="Call">[https://link.springer.com/article/10.1057/palgrave.rlp.5100066 State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], Springer.com (28 di augustus 2007)</ref><ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03|taal=de}}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Timeshare a bira un parti di e oferta turistico den diferente isla di Caribe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) di 2003 a documenta mas cu 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, [[Aruba]] y [[Sint Maarten]] tabata entre e destinacionnan cu tabatin un presencia importante den e mercado regional di timeshare.<ref name="Call"/>
E industria di timeshare a desaroya di forma diferente den e islanan di Caribe Hulandes. Na Aruba y Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di alohamentonan tipo resort. Na [[Kòrsou|Corsou]], e sector a desaroya riba un escala mas chikito, cu un oferta cu ta inclui resort y otro propiedadnan vacacional.
=== Legislacion ===
Bou di Antias Hulandes, a introduci legislacion pa regula e derechonan di timeshare y e derechonan di apartamento pa uzo parttime. Un ordenansa nacional relaciona cu e derechonan aki a wordo aproba na 2005. Despues, Aruba a introduci su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ New Netherlands Antilles Time-share Legislation], curacao-law.com/</ref>
E proposito di legislacion ta pa defini e derecho y obligacionnan relaciona cu e tipo di propiedad of derecho di uzo. E alcance y e condicionnan exacto ta depende di e disposicionnan legalmente aplicabel den cada hurisdiccion.
=== Aruba ===
Aruba ta un di e destinacionnan den Caribe caminda timeshare a desaroya como un parti importante di e industria turistico. Aruba Beach Club a habri na 1977 y bira e prome resort di timeshare na e isla.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Beach Club, het eerste time-share resort hotel van Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1985-07-10|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-26|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643137:mpeg21:p001}}</ref> Despues, otro resortnan di Sun Development a sigui, entre nan Playa Linda Resort (1980), Casa del Mar (1986) y Costa Linda Beach Resort (1991). Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan aki, a hunga un rol pionero den e desaroyo di e sector di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Segun e Raport Longitudinal di Propiedad di Vacacion di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di e isla. E raport ta estima cu e sector ta consisti di aproximadamente 16 resort y 3.500 unidad, cu ta representa mas cu US$2 bion den inversion di capital acumula y un contribucion anual estima di US$750 mion na actividad economico directo y indirecto.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1381328370|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
=============
en.wiki:Un timeshare (tin biaha yamá un propiedat di vakashon òf klup di vakashon) ta un propiedat ku un forma di propiedat òf derechonan di uso dividí. E propiedatnan aki ta tipikamente unidatnan di kondominio di resort, den kua vários partido tin derecho di uza e propiedat, y cada doño di e mesun alohamento ta haña nan periodo di tempo. Unidadnan por wòrdu bendí komo un propiedat parsial, hür, òf “derecho di uso”, den kua kaso e último no ta tene ningun pretenshon riba propiedat di e propiedat. E propiedat di programanan di timeshare ta variá, y a bin ta cambiando durante décadanan. E mercado di timeshare a wòrdu sometí na krítika.[1][2][3]<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea</ref>
== Historia ==
Timeshare a cuminsa na Europa den añanan 1960. E prome propiedad timeshare na mundo tabata un luga di ski situá den [[Alpen]] Frances, conoci como ''Superdevoluy''. E propósito di e resort aki tabata pa brinda e doñonan di un timeshare un oportunidad definitivo pa bini ski den Alpen riba un base ripititivo. 18 Superdevoluy pues a defendé e concepto di bende unidadnan di camber individual na multiple doño pa un periodo di tempo specifica di aña. E concepto di multiple doño di un resort a wòrdu adopta lihe na Merka den añanan 1970 i specificamente na [[Florida]].<ref>[https://link.springer.com/article/10.1057/palgrave.rlp.5100066 State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], Springer.com (28 di augustus 2007)
[file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
Durante añanan 1980 y 1990, nombernan grandi den sector di hospitalidad y industria di turismo a sigui e industria di timeshare. Na 1984, Marriott tabata e prome compania di alohamento di marca pa drenta e industria di timeshare, a wordo sigui pa Disney y Hilton.
Informashon General
Te ku 2015, tabatin aproksimadamente kuater mion doño di timeshare rònt mundu.[1] Proveedónan konosí ta inkluí Marriott International, Hyatt, Hilton, Four Seasons i Hapimag. E konsepto a haña su siguidónan mas grandi na Merka.<ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03 }}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Di akuerdo ku e raport di Resort Condominiums International’s (RCI), e region di Karibe ta ofresé mas ku 210 resort di timeshare na 2003. Karibe Hulandes cu ta inclui Aruba, Saint Maarten, Curacao y Boneiru tabata ofresé 22 porshento di e total di Karibe djis despues di e lider na e region, Repúblika Dominikana (23.8 porshento). Pa loke ta trata kantidat di unidatnan di timeshare, 56 porshento di timeshare resorts ta situa na solamente tres isla: Aruba, Saint Maarten y Republica Dominicana.<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research
Ora midi den termino di benta volumen (US $ ), sinembargo, Aruba resorts a domina e mercado na 2003 cu mas o ménos un tersera parti di tur benta den Karibe. Tambe, Aruba timeshare doñonan tin e propenshon di mas grandi pa kumpra vários siman versus doñonan di otro paisnan den Caribe. 15 Apesar di su tamaño chikitu compara cu otro islanan grandi di e region, Aruba a resulta uno fuerte kontendiente den e industria di timeshare. Promé ku tur kos, turismo ta e kontribuyente prinsipal na economia di e isla. E ta e promé lugá di fakansi den Karibe ku 40 porshento di bishitantenan fiel ta regresá aña despues aña, ku ta e porsentahe di bishitante ripití mas haltu di kualke Karibe destino. 16<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
E mercado di timeshare na [[Kòrsou]] a desaroya despues y riba un escala hopi mas chikito cu na e pais bisiña Aruba of [[Sint Maarten]], konsentrando pa gran parti rond di propiedadnan boutique y niche di propiedad di vacacion en bes di cadenanan masivo di edificionan halto.
Ordenansa di Timeshare di Antia Hulandes (2005): Komo ku Antia Hulandes (ku e tempu ei tabata inkluí Kòrsou, Boneiru, i Sint Maarten) tabata konta pa un parti notabel di propiedatnan di vakashon den Karibe, Parlamento di Antia Hulandes a aprobá un Ordenansa Nashonal na aprel 2005 (desember 15, 2005) goberná derechonan di timesharing i apartamentu part-time (deeltijdappartementsrecht)<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ NEW NETHERLANDS ANTILLES TIME-SHARE LEGISLATION], https://www.curacao-law.com/</ref> Aruba a introduci su Ordenansa di Timeshare na juni di 2012. E dos ordenansa ta uniforme den contenido.
===Aruba ===
Aruba Beach Club (ABC) a habri na 1977 y tabata Aruba su prome timeshare hotel. Huespednan di e hotel aki mester tabata miembro di un corporacion cu tabata doño di e hotel.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Despues a sigui Playa Linda Resort (1980) na [[Palm Beach]] y Casa del Mar’ (1986) y ‘Costa Linda Beach Resort’ (1991) na [[Eagle Beach]]. Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan di Sun Resorts, a hunga un rol importante den e desaroyo di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA"/>
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di Aruba, en bes di simplemente un otro segmento di acomodacion. E sector awendia ta consistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku ta representá mas ku US$2 bion den invershon di kapital akumulá i un kalkulashon di US$750 mion den aktividat ekonómiko direkto i indirekto anual.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
================
'''Timeshare''' ta un modelo di alojamentu vacashonal den kua diferente persona ta haña derecho di usa e mesun propiedat durante periodonan spesífiko, generalmente un siman òf mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedat kompartí òf riba un kontrato ku ta duna derecho di uso durante un periodo determiná. E kondishonnan eksakto ta dependé di e tipo di timeshare i di e legislashon aplikabel.
E modelo ta komun den resortnan i kompleksnan di apartamento pa vakashon. Den algun sistema, e usuario ta haña derecho di uso di un propiedat spesífiko; den otro, e derecho ta permití reserva di un unidad den un resort òf den un red di destinashonnan. Propiedat frakshonal, unda diferente persona ta poseé parti di un propiedat, ta un modelo relashoná pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di turismo, pero e modelo a risibí tambe krítika relashoná ku e gastunan, e kondishonnan di kontrato i e difikultatnan ku algun usuario ta eksperensiá ora nan ke transferí òf terminá nan kontrato.[[1]]
Historia
E industria moderna di timeshare a desaroyá na Europa durante e añanan 1960. Un di e promé proyektonan ku ta wòrdu menshoná den e historia di e modelo tabata Superdévoluy, un resort di ski den e Alpinan franses. E konsepto di duna diferente usuario derecho di uso di un propiedat durante periodonan spesífiko a haña popularidat i a ekspandé pa otro destinashonnan turistiko.
Durante e añanan 1970, e modelo a haña terreno na [[Estadonan Uni di Amérika]], partikularmente na [[Florida]], kaminda desaroyadónan a kuminsá ofresé derechonan di uso di apartamentonan i unidadnan den resort pa periodo anual. Durante e añanan 1980 i 1990, kompania grandi den e industria di hospitalidat i turismo a drenta e merkado, inkluyendo Marriott, Disney i Hilton.
E industria a sigui desaroyá ku diferente modelo di propiedat i derecho di uso, inkluyendo sistemanan ku ta permití usuario kambia nan periodo di estadia òf reserva alojamentu den otro resortnan di e mesun red. E modelo a bira particularmente popular na Merca i den destinashonnan di vakashon den Karibe.[[2]][[3]]
Karibe Hulandes
Timeshare a bira un parti di e oferta turistiko den diferente isla di Karibe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) pa 2003 a dokumentá mas ku 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, Aruba i Sint Maarten tabata entre e destinashonnan ku tabatin un presencia importante den e merkado regional.[[4]]
E merkado di timeshare a desaroyá di forma diferente den e islanan di Karibe Hulandes. Na Aruba i Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di resort. Na Kòrsou, e sektor a desaroyá riba un eskala mas chikí, ku un oferta ku ta inkluí resort i otro propiedatnan di vakashon.
Legislashon
Na e periodo di Antia Hulandes, a introducí legislashon pa regulá e derechonan di timeshare i e derechonan di apartamento di uso part-time. Un ordenansa nashonal relashoná ku e derechonan aki a wòrdu aprobá na 2005. Despues, Aruba a introducí su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.[[5]]
E propósito di e legislashon ta pa definí e derechonan i obligashonnan relashoná ku e tipo di propiedat òf derecho di uso. E alcance i e kondishonnan eksakto ta dependé di e disposishonnan legal aplikabel den kada hurisdikshon.
Aruba
Aruba ta un di e destinashonnan den Karibe kaminda timeshare a desaroyá komo un parti importante di e industria turistiko. Aruba Beach Club a habri na 1977 i ta wòrdu menshoná komo un di e promé resortnan di timeshare na e isla. Despues, otro resortnan a sigui, entre nan Playa Linda Resort na 1980, Casa del Mar na 1986 i Costa Linda Beach Resort na 1991.[[6]]
Raymond Maduro, desaroyador di e proyektonan di Sun Resorts, a hunga un papel den e desaroyo di e sektor na Aruba.[[6]]
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepará pa [[Universidad di Aruba]], e sektor di timeshare ta un parti importante di e industria turistiko di e isla. E raport ta estima ku e sektor ta konsistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku un invershon di kapital akumulá di mas ku US$2 mion i un kontribushon anual estimá di US$750 mion na aktividat ekonómiko direkto i indirekto.[[7]]
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio | variante = a
| nomber = Cas Ceremonial
| adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia di gobernador
| funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador
| architect = Associated Architects Aruba NV
| encarga =
| piso = 2
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]].
== Cas ceremonial di Gobernador ==
Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985.
Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey.
E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio.
E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario.
===Uzo actual===
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
Obranan di arte
Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
== Historia ==
* Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref>
*De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref>
* E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref>
E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/>
Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/>
-----
===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador===
E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario.
Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente.
Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
----------------------
'''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5]
Historia
Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2]
E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4]
E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4]
Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5]
Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5]
Uso aktual
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1]
------------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio
| nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba
| adres =
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber
| funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial
| architect =
| encarga =
| piso =
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor.
Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref>
==Cas di Gezaghebber==
=== Prome cas ===
Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref>
=== Di dos cas ===
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/>
E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
[[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
[[:Kategoria:Gobièrnu]]
------
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
==Historia==
* institucion funcion di gezaghebber na 1848
* prome cu esey: commandeur como antecesor
* E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber.
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
--------
'''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref>
==Historia==
Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
== Demolicion ==
Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" />
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
== Bronnen ==
* Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" />
* Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" />
==Cas di Gezaghebber (1931-1986)==
Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/>
Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad.
Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref>
E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/>
Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/>
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
{{Appendix}}
tweede versie Case
==Historia==
Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web
|url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador
|title=Cas Ceremonial di Gobernador
|publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba
|access-date=21 di augustus 2026
}}</ref>
== Construccion ==
Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" />
E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" />
E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" />
E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" />
== Gezaghebbers==
Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" />
== Demolishon==
Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" />
E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" />
==Sitio actual==
E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
==Importansia historiko==
Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba.
Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986.
---------------
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
------------------------------
'''Biblioteka den Karibe Hulandes'''
Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao.
Algun ehempel ta
* biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref>
* biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba
* biblioteka di Colegio Arubano
*
Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref>
==Biblioteka públiko ==
E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref>
Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/>
Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/>
* {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas
* {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]]
* {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]
* [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library
* [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library
==Biblioteka priva of semi-públiko ==
* {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]]
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin
==Biblioteka digital ==
* {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]]
* {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano)
* [[Dutch Caribbean Digital Platform]]
------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref>
AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan
principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.
Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''.
E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo.
Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley.
Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable,
resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo.
{{Appendix}}
Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref>
Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley
ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua
e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft.
Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan
General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba.
Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno.
Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref>
[[:Kategoria:Sociedad]]
------------
{{Variante|a}}
{{Infobox organisacion | variante = a
| tipo = organisacion gubernamental ''sui generis''
| nomber = Aruba Tourism Authority
| director = Ronella Croes
| obhetivo =
| origina_di = Arubaans Toeristenbureau
| sede = L.G. Smith Blvd. 8
| stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| pais = {{ABW}}
| funda = 2011
| termina =
| presidente =
| personal = 40 (Aruba)
| miembro_di =
| commons =
| website = https://www.ata.aw/
}}
'''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref>
Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/>
Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2]
ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref>
== Historia ==
Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba.
Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante.
E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref>
=== 1953-1985 ===
[[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]]
Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].
Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/>
Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/>
Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/>
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends.
=== 1985-2011 ===
Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
=== 2011-presente ===
Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/>
Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref>
E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref>
==Organisacion ==
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref>
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).
Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno.
==Vision pa futuro ==
Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref>
E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16]
Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16]
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref>
* Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985)
* Roderick (Rory) Arends (1985-1989)
* Remigio (Mimi) Wever (1989-1995)
* Jan van Nes (1995-2000)
* Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009)
* Ronella Croes (2011-presente)
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
* Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref>
---------------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi 1953
* Odulio (Beti) Arends
* Roderick ‘Rory’ Arends
* Remigio Wever
* Jan van Nes
* Myrna Jansen-Feliciano
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2]
Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5]
== Historia ==
{{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}}
Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref>
Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13]
Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a.
Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19]
Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
-----
Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2]
Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am
--------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
Vieja yo?<br>
No...No señor<br>
Yo soy un vino y del mehor<br>
¿Que si las canas me asustan?<br>
No qué va!<br>
Ellas no suman años, <br>
derrochan sabiduría y verdad.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Esas líneas en mis ojos, no,<br>
no son quejas del pasado,<br>
son las huellas de las risas<br>
y los besos dados.<br>
¿Que si todavía me apasiono?<br>
Ay, no me haga reír.<br>
En este cuerpo lo que hay es<br>
mucho fuego por sentir.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Yo sí me orgullezco,<br>
de los años que tengo,<br>
que con cada buelta al sol<br>
más valgo y más aprendo<br>
así que guardes tus penas<br>
y no me mire con compasión<br>
Los años a mí no me pesan<br>
me coronan el corazón.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Sí ........mas linda!
--------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
-----------------------
==Parlamento Oropeo==
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
ji5d462jw0ejvawb4a6g0t481gr8gam
208288
208287
2026-11-02T09:11:25Z
Caribiana
8320
208288
wikitext
text/x-wiki
''__NOINDEX__''
* [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-----------------
'''Andrea Kimi Antonelli''' (☆ [[25 di ougùstùs]] [[2006]] na [[Bologna]]), mihó konosí komo '''Kimi Antonelli''', ta un koredó di kareda [[italia]]no ku ta kompetí den [[Formula 1|Fórmula Uno]] (F1) pa Mercedes. [[italia]]no. Antonelli a gana e Formula One World Championship na 2026 ku Mercedes, birando e [[Lista di kampeonnan mundial di Fórmula 1|kampeon mundial di F1]] di mas yòn di tur tempu; el a gana nuebe Gran Prix desde su debut na 2025.<ref>https://www.noticiacla.com/news/42019 Kimi Antonelli ta bira campeon mas hoben di F1; Verstappen ta gana na Mexico], NoticiaCla (1 di novèmber 2026(</ref>
Antonelli a nase i lanta na Bologna i ta yu di e koredó di kareda di outo deportivo Marco Antonelli. Despues di un karera eksitoso di karting, kulminando den viktorianan tras di otro na e Kampeonato Oropeo di senior na 2020 i 2021, Antonelli a gradua pa Formula junior. El a dominá e títulonan italiano i ADAC F4 na 2022 ku Prema, a gana un kareda den GT3 italiano, i a tuma un medaya di oro pa Italia na e Weganan di FIA Motorsport. Despues el a reklamá tantu e Kampeonato Oropeo komo di Medio Oriente den Fórmula Regional, promé ku el a kaba na di seis luga den su temporada di nobo di FIA Fórmula 2.<ref>[https://web.archive.org/web/20241203233509/https://www.mercedesamgf1.com/drivers/junior-driver/andrea-kimi-antonelli <Andrea Kimi Antonelli Formula 2], mercedesamgf1.com</ref>
Un miembro di e Tim di Mercedes Junior for di 2019,[nota 1] Antonelli a remplasá Lewis Hamilton pa partner George Russell na Mercedes na 2025 i a bira e di tres koredó mas yòn den historia di Formula Uno, ku 18 aña di edat; el a logra su promé podio na Canada. Mercedes a surgi komo e konstruktor prinsipal na 2026, ku Antonelli ganando nuebe Gran Premio—inkluso su Gran Premio di kas na Italia—i ponendo vários rèkòrt ya ku el a bira e Kampion Mundial di Pilodónan mas yòn den historia, na edat di 20 aña, i tambe e promé kampion italiano den 73 aña.<ref>https://www.mercedesamgf1.com/news/kimi-antonelli-everything-you-need-to-know Everything You Need to Know About Kimi Antonelli], (17 di mart 2026)</ref>
Te ku e Gran Prix di Siudat di Mexico 2026, Antonelli a logra 9 viktoria, 7 posishon di pole, 10 buèlta mas lihé, i 19 podio for di 43 salida den Fórmula Uno. Ademas di e elogionan ariba menshoná, e ta poseé vários rèkòrt di Formula Uno, inkluyendo ta e polesitter di mas yòn, e koredó di mas yòn pa pone un buèlta mas lihé i pa skor un chelem grandi. Antonelli ta kontratá pa keda na Mercedes te por lo ménos fin di temporada 2027.
Desde 2019, e ta miembro di e Mercedes Junior Team, e programa di desaroyo pa e ekipo di Mercedes [[Formula 1]]. Na 2022, el a gana e kampionato den tantu e seri di Formula 4 italiano komo di ADAC. Na 2023, el a sigurá e títulonan den e Kampionato Regional di Medio Oriente di Fórmula i e Kampionato Oropeo Regional di Fórmula. Kuminsando na 2025, e lo kompetí den Fórmula 1 pa e tim di Mercedes. Dia 1 di novèmber 2026, Antonelli a bira e kampion mundial di Formula 1 mas yòn den historia.
--------------
{{Databox}}
'''Timeshare''', tambe conoci como timesharing, propiedad fraccional, propiedad parcial, of derechonan di uzo parcial, ta un modelo di alohamento vacacional den cua multiple persona ta haya derecho di uza e mesun propiedad durante un periodo specifico, generalmente un siman of mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedad comparti of riba un contract cu ta duna derecho di uzo pa un periodo determina. E condicionnan exacto ta depende di e tipo di timeshare y di e legislacion aplicabel.
E modelo ta comun den resort y complehonan di apartamento pa vacacion. Den algun sistema, e usuario ta haya derecho di uzo di un propiedad specifico; den otro, e derecho ta permiti reservacion di un unidad den un resort of den un red di destinacionnan. Propiedad fraccional, unda diferente persona ta posee parti di un propiedad, ta un modelo relaciona pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di [[turismo]], pero e modelo a ricibi tambe critica relaciona cu e gastonan, condicionnan contractual y e dificultadnan experencia ora e usuario kier transferi of termina su contract.<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea Why buying a timeshare is a bad idea], moneywise.com</ref>
== Historia ==
Timeshare a desaroya na Europa durante e añanan 1960. E prome propiedad di timeshare na mundo tabata un luga di ski situa den [[Alpen]] Frances, conoci como ''Superdevoluy''. E concepto di duna multiple usuario derecho di uso di un propiedad durante un periodo specifico a haya popularidad y a expande pa otro destinacionnan turistico.<ref name="Call"/>
Durante añanan 1970, e modelo a haya tereno na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], particularmente na [[Florida]], caminda desaroyadornan a cuminsa ofrece derecho di uso di apartamento y unidadnan den resort pa un periodo anual.
Durante añanan 1980 y 1990, companianan grandi den e industria di hospitalidad y turismo a drenta e mercado, incluyendo Marriott, Disney y Hilton.<ref name="Call">[https://link.springer.com/article/10.1057/palgrave.rlp.5100066 State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], Springer.com (28 di augustus 2007)</ref><ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03|taal=de}}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Timeshare a bira un parti di e oferta turistico den diferente isla di Caribe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) di 2003 a documenta mas cu 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, [[Aruba]] y [[Sint Maarten]] tabata entre e destinacionnan cu tabatin un presencia importante den e mercado regional di timeshare.<ref name="Call"/>
E industria di timeshare a desaroya di forma diferente den e islanan di Caribe Hulandes. Na Aruba y Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di alohamentonan tipo resort. Na [[Kòrsou|Corsou]], e sector a desaroya riba un escala mas chikito, cu un oferta cu ta inclui resort y otro propiedadnan vacacional.
=== Legislacion ===
Bou di Antias Hulandes, a introduci legislacion pa regula e derechonan di timeshare y e derechonan di apartamento pa uzo parttime. Un ordenansa nacional relaciona cu e derechonan aki a wordo aproba na 2005. Despues, Aruba a introduci su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ New Netherlands Antilles Time-share Legislation], curacao-law.com/</ref>
E proposito di legislacion ta pa defini e derecho y obligacionnan relaciona cu e tipo di propiedad of derecho di uzo. E alcance y e condicionnan exacto ta depende di e disposicionnan legalmente aplicabel den cada hurisdiccion.
=== Aruba ===
Aruba ta un di e destinacionnan den Caribe caminda timeshare a desaroya como un parti importante di e industria turistico. Aruba Beach Club a habri na 1977 y bira e prome resort di timeshare na e isla.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Beach Club, het eerste time-share resort hotel van Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1985-07-10|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-26|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643137:mpeg21:p001}}</ref> Despues, otro resortnan di Sun Development a sigui, entre nan Playa Linda Resort (1980), Casa del Mar (1986) y Costa Linda Beach Resort (1991). Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan aki, a hunga un rol pionero den e desaroyo di e sector di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Segun e Raport Longitudinal di Propiedad di Vacacion di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di e isla. E raport ta estima cu e sector ta consisti di aproximadamente 16 resort y 3.500 unidad, cu ta representa mas cu US$2 bion den inversion di capital acumula y un contribucion anual estima di US$750 mion na actividad economico directo y indirecto.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1381328370|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
=============
en.wiki:Un timeshare (tin biaha yamá un propiedat di vakashon òf klup di vakashon) ta un propiedat ku un forma di propiedat òf derechonan di uso dividí. E propiedatnan aki ta tipikamente unidatnan di kondominio di resort, den kua vários partido tin derecho di uza e propiedat, y cada doño di e mesun alohamento ta haña nan periodo di tempo. Unidadnan por wòrdu bendí komo un propiedat parsial, hür, òf “derecho di uso”, den kua kaso e último no ta tene ningun pretenshon riba propiedat di e propiedat. E propiedat di programanan di timeshare ta variá, y a bin ta cambiando durante décadanan. E mercado di timeshare a wòrdu sometí na krítika.[1][2][3]<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea</ref>
== Historia ==
Timeshare a cuminsa na Europa den añanan 1960. E prome propiedad timeshare na mundo tabata un luga di ski situá den [[Alpen]] Frances, conoci como ''Superdevoluy''. E propósito di e resort aki tabata pa brinda e doñonan di un timeshare un oportunidad definitivo pa bini ski den Alpen riba un base ripititivo. 18 Superdevoluy pues a defendé e concepto di bende unidadnan di camber individual na multiple doño pa un periodo di tempo specifica di aña. E concepto di multiple doño di un resort a wòrdu adopta lihe na Merka den añanan 1970 i specificamente na [[Florida]].<ref>[https://link.springer.com/article/10.1057/palgrave.rlp.5100066 State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], Springer.com (28 di augustus 2007)
[file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
Durante añanan 1980 y 1990, nombernan grandi den sector di hospitalidad y industria di turismo a sigui e industria di timeshare. Na 1984, Marriott tabata e prome compania di alohamento di marca pa drenta e industria di timeshare, a wordo sigui pa Disney y Hilton.
Informashon General
Te ku 2015, tabatin aproksimadamente kuater mion doño di timeshare rònt mundu.[1] Proveedónan konosí ta inkluí Marriott International, Hyatt, Hilton, Four Seasons i Hapimag. E konsepto a haña su siguidónan mas grandi na Merka.<ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03 }}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Di akuerdo ku e raport di Resort Condominiums International’s (RCI), e region di Karibe ta ofresé mas ku 210 resort di timeshare na 2003. Karibe Hulandes cu ta inclui Aruba, Saint Maarten, Curacao y Boneiru tabata ofresé 22 porshento di e total di Karibe djis despues di e lider na e region, Repúblika Dominikana (23.8 porshento). Pa loke ta trata kantidat di unidatnan di timeshare, 56 porshento di timeshare resorts ta situa na solamente tres isla: Aruba, Saint Maarten y Republica Dominicana.<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research
Ora midi den termino di benta volumen (US $ ), sinembargo, Aruba resorts a domina e mercado na 2003 cu mas o ménos un tersera parti di tur benta den Karibe. Tambe, Aruba timeshare doñonan tin e propenshon di mas grandi pa kumpra vários siman versus doñonan di otro paisnan den Caribe. 15 Apesar di su tamaño chikitu compara cu otro islanan grandi di e region, Aruba a resulta uno fuerte kontendiente den e industria di timeshare. Promé ku tur kos, turismo ta e kontribuyente prinsipal na economia di e isla. E ta e promé lugá di fakansi den Karibe ku 40 porshento di bishitantenan fiel ta regresá aña despues aña, ku ta e porsentahe di bishitante ripití mas haltu di kualke Karibe destino. 16<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
E mercado di timeshare na [[Kòrsou]] a desaroya despues y riba un escala hopi mas chikito cu na e pais bisiña Aruba of [[Sint Maarten]], konsentrando pa gran parti rond di propiedadnan boutique y niche di propiedad di vacacion en bes di cadenanan masivo di edificionan halto.
Ordenansa di Timeshare di Antia Hulandes (2005): Komo ku Antia Hulandes (ku e tempu ei tabata inkluí Kòrsou, Boneiru, i Sint Maarten) tabata konta pa un parti notabel di propiedatnan di vakashon den Karibe, Parlamento di Antia Hulandes a aprobá un Ordenansa Nashonal na aprel 2005 (desember 15, 2005) goberná derechonan di timesharing i apartamentu part-time (deeltijdappartementsrecht)<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ NEW NETHERLANDS ANTILLES TIME-SHARE LEGISLATION], https://www.curacao-law.com/</ref> Aruba a introduci su Ordenansa di Timeshare na juni di 2012. E dos ordenansa ta uniforme den contenido.
===Aruba ===
Aruba Beach Club (ABC) a habri na 1977 y tabata Aruba su prome timeshare hotel. Huespednan di e hotel aki mester tabata miembro di un corporacion cu tabata doño di e hotel.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Despues a sigui Playa Linda Resort (1980) na [[Palm Beach]] y Casa del Mar’ (1986) y ‘Costa Linda Beach Resort’ (1991) na [[Eagle Beach]]. Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan di Sun Resorts, a hunga un rol importante den e desaroyo di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA"/>
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di Aruba, en bes di simplemente un otro segmento di acomodacion. E sector awendia ta consistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku ta representá mas ku US$2 bion den invershon di kapital akumulá i un kalkulashon di US$750 mion den aktividat ekonómiko direkto i indirekto anual.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
================
'''Timeshare''' ta un modelo di alojamentu vacashonal den kua diferente persona ta haña derecho di usa e mesun propiedat durante periodonan spesífiko, generalmente un siman òf mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedat kompartí òf riba un kontrato ku ta duna derecho di uso durante un periodo determiná. E kondishonnan eksakto ta dependé di e tipo di timeshare i di e legislashon aplikabel.
E modelo ta komun den resortnan i kompleksnan di apartamento pa vakashon. Den algun sistema, e usuario ta haña derecho di uso di un propiedat spesífiko; den otro, e derecho ta permití reserva di un unidad den un resort òf den un red di destinashonnan. Propiedat frakshonal, unda diferente persona ta poseé parti di un propiedat, ta un modelo relashoná pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di turismo, pero e modelo a risibí tambe krítika relashoná ku e gastunan, e kondishonnan di kontrato i e difikultatnan ku algun usuario ta eksperensiá ora nan ke transferí òf terminá nan kontrato.[[1]]
Historia
E industria moderna di timeshare a desaroyá na Europa durante e añanan 1960. Un di e promé proyektonan ku ta wòrdu menshoná den e historia di e modelo tabata Superdévoluy, un resort di ski den e Alpinan franses. E konsepto di duna diferente usuario derecho di uso di un propiedat durante periodonan spesífiko a haña popularidat i a ekspandé pa otro destinashonnan turistiko.
Durante e añanan 1970, e modelo a haña terreno na [[Estadonan Uni di Amérika]], partikularmente na [[Florida]], kaminda desaroyadónan a kuminsá ofresé derechonan di uso di apartamentonan i unidadnan den resort pa periodo anual. Durante e añanan 1980 i 1990, kompania grandi den e industria di hospitalidat i turismo a drenta e merkado, inkluyendo Marriott, Disney i Hilton.
E industria a sigui desaroyá ku diferente modelo di propiedat i derecho di uso, inkluyendo sistemanan ku ta permití usuario kambia nan periodo di estadia òf reserva alojamentu den otro resortnan di e mesun red. E modelo a bira particularmente popular na Merca i den destinashonnan di vakashon den Karibe.[[2]][[3]]
Karibe Hulandes
Timeshare a bira un parti di e oferta turistiko den diferente isla di Karibe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) pa 2003 a dokumentá mas ku 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, Aruba i Sint Maarten tabata entre e destinashonnan ku tabatin un presencia importante den e merkado regional.[[4]]
E merkado di timeshare a desaroyá di forma diferente den e islanan di Karibe Hulandes. Na Aruba i Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di resort. Na Kòrsou, e sektor a desaroyá riba un eskala mas chikí, ku un oferta ku ta inkluí resort i otro propiedatnan di vakashon.
Legislashon
Na e periodo di Antia Hulandes, a introducí legislashon pa regulá e derechonan di timeshare i e derechonan di apartamento di uso part-time. Un ordenansa nashonal relashoná ku e derechonan aki a wòrdu aprobá na 2005. Despues, Aruba a introducí su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.[[5]]
E propósito di e legislashon ta pa definí e derechonan i obligashonnan relashoná ku e tipo di propiedat òf derecho di uso. E alcance i e kondishonnan eksakto ta dependé di e disposishonnan legal aplikabel den kada hurisdikshon.
Aruba
Aruba ta un di e destinashonnan den Karibe kaminda timeshare a desaroyá komo un parti importante di e industria turistiko. Aruba Beach Club a habri na 1977 i ta wòrdu menshoná komo un di e promé resortnan di timeshare na e isla. Despues, otro resortnan a sigui, entre nan Playa Linda Resort na 1980, Casa del Mar na 1986 i Costa Linda Beach Resort na 1991.[[6]]
Raymond Maduro, desaroyador di e proyektonan di Sun Resorts, a hunga un papel den e desaroyo di e sektor na Aruba.[[6]]
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepará pa [[Universidad di Aruba]], e sektor di timeshare ta un parti importante di e industria turistiko di e isla. E raport ta estima ku e sektor ta konsistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku un invershon di kapital akumulá di mas ku US$2 mion i un kontribushon anual estimá di US$750 mion na aktividat ekonómiko direkto i indirekto.[[7]]
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio | variante = a
| nomber = Cas Ceremonial
| adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia di gobernador
| funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador
| architect = Associated Architects Aruba NV
| encarga =
| piso = 2
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]].
== Cas ceremonial di Gobernador ==
Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985.
Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey.
E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio.
E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario.
===Uzo actual===
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
Obranan di arte
Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
== Historia ==
* Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref>
*De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref>
* E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref>
E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/>
Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/>
-----
===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador===
E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario.
Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente.
Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
----------------------
'''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5]
Historia
Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2]
E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4]
E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4]
Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5]
Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5]
Uso aktual
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1]
------------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio
| nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba
| adres =
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber
| funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial
| architect =
| encarga =
| piso =
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor.
Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref>
==Cas di Gezaghebber==
=== Prome cas ===
Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref>
=== Di dos cas ===
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/>
E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
[[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
[[:Kategoria:Gobièrnu]]
------
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
==Historia==
* institucion funcion di gezaghebber na 1848
* prome cu esey: commandeur como antecesor
* E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber.
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
--------
'''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref>
==Historia==
Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
== Demolicion ==
Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" />
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
== Bronnen ==
* Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" />
* Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" />
==Cas di Gezaghebber (1931-1986)==
Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/>
Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad.
Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref>
E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/>
Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/>
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
{{Appendix}}
tweede versie Case
==Historia==
Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web
|url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador
|title=Cas Ceremonial di Gobernador
|publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba
|access-date=21 di augustus 2026
}}</ref>
== Construccion ==
Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" />
E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" />
E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" />
E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" />
== Gezaghebbers==
Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" />
== Demolishon==
Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" />
E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" />
==Sitio actual==
E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
==Importansia historiko==
Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba.
Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986.
---------------
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
------------------------------
'''Biblioteka den Karibe Hulandes'''
Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao.
Algun ehempel ta
* biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref>
* biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba
* biblioteka di Colegio Arubano
*
Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref>
==Biblioteka públiko ==
E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref>
Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/>
Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/>
* {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas
* {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]]
* {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]
* [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library
* [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library
==Biblioteka priva of semi-públiko ==
* {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]]
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin
==Biblioteka digital ==
* {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]]
* {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano)
* [[Dutch Caribbean Digital Platform]]
------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref>
AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan
principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.
Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''.
E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo.
Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley.
Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable,
resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo.
{{Appendix}}
Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref>
Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley
ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua
e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft.
Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan
General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba.
Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno.
Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref>
[[:Kategoria:Sociedad]]
------------
{{Variante|a}}
{{Infobox organisacion | variante = a
| tipo = organisacion gubernamental ''sui generis''
| nomber = Aruba Tourism Authority
| director = Ronella Croes
| obhetivo =
| origina_di = Arubaans Toeristenbureau
| sede = L.G. Smith Blvd. 8
| stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| pais = {{ABW}}
| funda = 2011
| termina =
| presidente =
| personal = 40 (Aruba)
| miembro_di =
| commons =
| website = https://www.ata.aw/
}}
'''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref>
Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/>
Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2]
ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref>
== Historia ==
Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba.
Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante.
E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref>
=== 1953-1985 ===
[[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]]
Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].
Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/>
Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/>
Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/>
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends.
=== 1985-2011 ===
Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
=== 2011-presente ===
Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/>
Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref>
E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref>
==Organisacion ==
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref>
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).
Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno.
==Vision pa futuro ==
Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref>
E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16]
Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16]
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref>
* Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985)
* Roderick (Rory) Arends (1985-1989)
* Remigio (Mimi) Wever (1989-1995)
* Jan van Nes (1995-2000)
* Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009)
* Ronella Croes (2011-presente)
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
* Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref>
---------------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi 1953
* Odulio (Beti) Arends
* Roderick ‘Rory’ Arends
* Remigio Wever
* Jan van Nes
* Myrna Jansen-Feliciano
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2]
Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5]
== Historia ==
{{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}}
Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref>
Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13]
Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a.
Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19]
Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
-----
Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2]
Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am
--------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
Vieja yo?<br>
No...No señor<br>
Yo soy un vino y del mehor<br>
¿Que si las canas me asustan?<br>
No qué va!<br>
Ellas no suman años, <br>
derrochan sabiduría y verdad.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Esas líneas en mis ojos, no,<br>
no son quejas del pasado,<br>
son las huellas de las risas<br>
y los besos dados.<br>
¿Que si todavía me apasiono?<br>
Ay, no me haga reír.<br>
En este cuerpo lo que hay es<br>
mucho fuego por sentir.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Yo sí me orgullezco,<br>
de los años que tengo,<br>
que con cada buelta al sol<br>
más valgo y más aprendo<br>
así que guardes tus penas<br>
y no me mire con compasión<br>
Los años a mí no me pesan<br>
me coronan el corazón.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Sí ........mas linda!
--------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
-----------------------
==Parlamento Oropeo==
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
skouqiyqc1qmte44hvvjbe9cq16bav2
208289
208288
2026-11-02T09:15:32Z
Caribiana
8320
208289
wikitext
text/x-wiki
''__NOINDEX__''
* [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-----------------
'''Andrea Kimi Antonelli''' (☆ [[25 di ougùstùs]] [[2006]] na [[Bologna]]), mihó konosí komo '''Kimi Antonelli''', ta un koredó di kareda [[italia]]no ku ta kompetí den [[Formula 1|Fórmula Uno]] (F1) pa Mercedes. Na 2026, el a gana e Formula One World Championship na 2026 ku Mercedes, birando e [[Lista di kampeonnan mundial di Fórmula 1|kampeon mundial di F1]] di mas yòn di tur tempu; el a gana nuebe Gran Prix desde su debut na 2025.<ref>https://www.noticiacla.com/news/42019 Kimi Antonelli ta bira campeon mas hoben di F1; Verstappen ta gana na Mexico], NoticiaCla (1 di novèmber 2026(</ref>
Andrea Kimi Antonelli (nasé dia 25 di ougùstùs 2006 na Bologna), mihó konosí komo Kimi Antonelli, ta un piloto di kareda italiano ku ta kompetí den Fórmula 1 pa Mercedes. Na 2026, el a bira e kampeon mundial di piloto di Fórmula 1 di mas yòn den historia, despues di a gana e título na edat di 20 aña.[1]
Antonelli a nase i lanta na Bologna i ta yu di e koredó di kareda di outo deportivo Marco Antonelli. Despues di un karera eksitoso di karting, kulminando den viktorianan tras di otro na e Kampeonato Oropeo di senior na 2020 i 2021, Antonelli a gradua pa Formula junior. El a dominá e títulonan italiano i ADAC F4 na 2022 ku Prema, a gana un kareda den GT3 italiano, i a tuma un medaya di oro pa Italia na e Weganan di FIA Motorsport. Despues el a reklamá tantu e Kampeonato Oropeo komo di Medio Oriente den Fórmula Regional, promé ku el a kaba na di seis luga den su temporada di nobo di FIA Fórmula 2.<ref>[https://web.archive.org/web/20241203233509/https://www.mercedesamgf1.com/drivers/junior-driver/andrea-kimi-antonelli <Andrea Kimi Antonelli Formula 2], mercedesamgf1.com</ref>
Un miembro di e Tim di Mercedes Junior for di 2019,[nota 1] Antonelli a remplasá Lewis Hamilton pa partner George Russell na Mercedes na 2025 i a bira e di tres koredó mas yòn den historia di Formula Uno, ku 18 aña di edat; el a logra su promé podio na Canada. Mercedes a surgi komo e konstruktor prinsipal na 2026, ku Antonelli ganando nuebe Gran Premio—inkluso su Gran Premio di kas na Italia—i ponendo vários rèkòrt ya ku el a bira e Kampion Mundial di Pilodónan mas yòn den historia, na edat di 20 aña, i tambe e promé kampion italiano den 73 aña.<ref>https://www.mercedesamgf1.com/news/kimi-antonelli-everything-you-need-to-know Everything You Need to Know About Kimi Antonelli], (17 di mart 2026)</ref>
Te ku e Gran Prix di Siudat di Mexico 2026, Antonelli a logra 9 viktoria, 7 posishon di pole, 10 buèlta mas lihé, i 19 podio for di 43 salida den Fórmula Uno. Ademas di e elogionan ariba menshoná, e ta poseé vários rèkòrt di Formula Uno, inkluyendo ta e polesitter di mas yòn, e koredó di mas yòn pa pone un buèlta mas lihé i pa skor un chelem grandi. Antonelli ta kontratá pa keda na Mercedes te por lo ménos fin di temporada 2027.
Desde 2019, e ta miembro di e Mercedes Junior Team, e programa di desaroyo pa e ekipo di Mercedes [[Formula 1]]. Na 2022, el a gana e kampionato den tantu e seri di Formula 4 italiano komo di ADAC. Na 2023, el a sigurá e títulonan den e Kampionato Regional di Medio Oriente di Fórmula i e Kampionato Oropeo Regional di Fórmula. Kuminsando na 2025, e lo kompetí den Fórmula 1 pa e tim di Mercedes. Dia 1 di novèmber 2026, Antonelli a bira e kampion mundial di Formula 1 mas yòn den historia.
==========
Andrea Kimi Antonelli (nasé dia 25 di ougùstùs 2006 na Bologna), mihó konosí komo Kimi Antonelli, ta un piloto di kareda italiano ku ta kompetí den Fórmula 1 pa Mercedes. Na 2026, el a bira e kampeon mundial di piloto di Fórmula 1 di mas yòn den historia, despues di a gana e título na edat di 20 aña.[1]
Bida i karera
Antonelli a nase i krese na Bologna. E ta yu di Marco Antonelli, un piloto di kareda di outo deportivo. Despues di un karera eksitoso den karting, durante kua el a gana títulonan europeo di karting den 2020 i 2021, Antonelli a pasa pa karedanan di monoplasa.[2]
Na 2019, Antonelli a bira miembro di Mercedes Junior Team, e programa di desaroyo di talento hoben di e ekipo Mercedes.[3] Na 2022, el a gana e kampeonato italiano di Fórmula 4 i e kampeonato ADAC Fórmula 4 ku Prema Racing. E mesun aña, el a gana un kareda den e kampeonato italiano di GT3 i un medaya di oro pa Italia na e Weganan di FIA Motorsport. Na 2023, el a gana tantu e Kampeonato Regional di Fórmula di Medio Oriente komo e Kampeonato Europeo Regional di Fórmula. Despues, el a kompetí den FIA Fórmula 2, kaminda el a terminá su temporada di debut na seis lugá.[2]
Karera den Fórmula 1
Na 2025, Antonelli a hasi su debut den Fórmula 1 komo piloto di Mercedes, kaminda el a remplasá Lewis Hamilton i a forma un duo ku George Russell. Na edat di 18 aña, e tabata e di tres piloto di mas yòn ku a debutá den e kategoria. Durante su temporada di debut, el a logra su promé podio na Gran Premio di Kanada.[3]
Na 2026, Antonelli a sigui kompetí pa Mercedes i a bira un di e pilonan prinsipal den e lucha pa e kampeonato. El a gana nuebe Gran Premio durante e temporada, inkluyendo e Gran Premio di Italia. Dia 1 di novèmber 2026, el a sigurá e título mundial despues di a terminá na tres lugá den Gran Premio di Siudat di Mexico. Ku esaki, na edat di 20 aña i 68 dia, el a bira e kampeon mundial di Fórmula 1 di mas yòn den historia i e promé piloto italiano ku a gana e título desde Alberto Ascari na 1953.[1][3]
Te na Gran Premio di Siudat di Mexico 2026, Antonelli tabatin nuebe viktoria, siete posishon di salida di promé lugá (pole position), dies buèlta mas lihé i 19 podio den 43 salida den Fórmula 1. Entre su rèkòrt ta esun di kampeon mundial di mas yòn den historia di e kategoria. El a firma un kontrato ku Mercedes te por lo ménos fin di temporada 2027.[3]
--------------
{{Databox}}
'''Timeshare''', tambe conoci como timesharing, propiedad fraccional, propiedad parcial, of derechonan di uzo parcial, ta un modelo di alohamento vacacional den cua multiple persona ta haya derecho di uza e mesun propiedad durante un periodo specifico, generalmente un siman of mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedad comparti of riba un contract cu ta duna derecho di uzo pa un periodo determina. E condicionnan exacto ta depende di e tipo di timeshare y di e legislacion aplicabel.
E modelo ta comun den resort y complehonan di apartamento pa vacacion. Den algun sistema, e usuario ta haya derecho di uzo di un propiedad specifico; den otro, e derecho ta permiti reservacion di un unidad den un resort of den un red di destinacionnan. Propiedad fraccional, unda diferente persona ta posee parti di un propiedad, ta un modelo relaciona pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di [[turismo]], pero e modelo a ricibi tambe critica relaciona cu e gastonan, condicionnan contractual y e dificultadnan experencia ora e usuario kier transferi of termina su contract.<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea Why buying a timeshare is a bad idea], moneywise.com</ref>
== Historia ==
Timeshare a desaroya na Europa durante e añanan 1960. E prome propiedad di timeshare na mundo tabata un luga di ski situa den [[Alpen]] Frances, conoci como ''Superdevoluy''. E concepto di duna multiple usuario derecho di uso di un propiedad durante un periodo specifico a haya popularidad y a expande pa otro destinacionnan turistico.<ref name="Call"/>
Durante añanan 1970, e modelo a haya tereno na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], particularmente na [[Florida]], caminda desaroyadornan a cuminsa ofrece derecho di uso di apartamento y unidadnan den resort pa un periodo anual.
Durante añanan 1980 y 1990, companianan grandi den e industria di hospitalidad y turismo a drenta e mercado, incluyendo Marriott, Disney y Hilton.<ref name="Call">[https://link.springer.com/article/10.1057/palgrave.rlp.5100066 State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], Springer.com (28 di augustus 2007)</ref><ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03|taal=de}}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Timeshare a bira un parti di e oferta turistico den diferente isla di Caribe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) di 2003 a documenta mas cu 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, [[Aruba]] y [[Sint Maarten]] tabata entre e destinacionnan cu tabatin un presencia importante den e mercado regional di timeshare.<ref name="Call"/>
E industria di timeshare a desaroya di forma diferente den e islanan di Caribe Hulandes. Na Aruba y Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di alohamentonan tipo resort. Na [[Kòrsou|Corsou]], e sector a desaroya riba un escala mas chikito, cu un oferta cu ta inclui resort y otro propiedadnan vacacional.
=== Legislacion ===
Bou di Antias Hulandes, a introduci legislacion pa regula e derechonan di timeshare y e derechonan di apartamento pa uzo parttime. Un ordenansa nacional relaciona cu e derechonan aki a wordo aproba na 2005. Despues, Aruba a introduci su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ New Netherlands Antilles Time-share Legislation], curacao-law.com/</ref>
E proposito di legislacion ta pa defini e derecho y obligacionnan relaciona cu e tipo di propiedad of derecho di uzo. E alcance y e condicionnan exacto ta depende di e disposicionnan legalmente aplicabel den cada hurisdiccion.
=== Aruba ===
Aruba ta un di e destinacionnan den Caribe caminda timeshare a desaroya como un parti importante di e industria turistico. Aruba Beach Club a habri na 1977 y bira e prome resort di timeshare na e isla.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Beach Club, het eerste time-share resort hotel van Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1985-07-10|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-26|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643137:mpeg21:p001}}</ref> Despues, otro resortnan di Sun Development a sigui, entre nan Playa Linda Resort (1980), Casa del Mar (1986) y Costa Linda Beach Resort (1991). Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan aki, a hunga un rol pionero den e desaroyo di e sector di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Segun e Raport Longitudinal di Propiedad di Vacacion di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di e isla. E raport ta estima cu e sector ta consisti di aproximadamente 16 resort y 3.500 unidad, cu ta representa mas cu US$2 bion den inversion di capital acumula y un contribucion anual estima di US$750 mion na actividad economico directo y indirecto.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1381328370|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
=============
en.wiki:Un timeshare (tin biaha yamá un propiedat di vakashon òf klup di vakashon) ta un propiedat ku un forma di propiedat òf derechonan di uso dividí. E propiedatnan aki ta tipikamente unidatnan di kondominio di resort, den kua vários partido tin derecho di uza e propiedat, y cada doño di e mesun alohamento ta haña nan periodo di tempo. Unidadnan por wòrdu bendí komo un propiedat parsial, hür, òf “derecho di uso”, den kua kaso e último no ta tene ningun pretenshon riba propiedat di e propiedat. E propiedat di programanan di timeshare ta variá, y a bin ta cambiando durante décadanan. E mercado di timeshare a wòrdu sometí na krítika.[1][2][3]<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea</ref>
== Historia ==
Timeshare a cuminsa na Europa den añanan 1960. E prome propiedad timeshare na mundo tabata un luga di ski situá den [[Alpen]] Frances, conoci como ''Superdevoluy''. E propósito di e resort aki tabata pa brinda e doñonan di un timeshare un oportunidad definitivo pa bini ski den Alpen riba un base ripititivo. 18 Superdevoluy pues a defendé e concepto di bende unidadnan di camber individual na multiple doño pa un periodo di tempo specifica di aña. E concepto di multiple doño di un resort a wòrdu adopta lihe na Merka den añanan 1970 i specificamente na [[Florida]].<ref>[https://link.springer.com/article/10.1057/palgrave.rlp.5100066 State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], Springer.com (28 di augustus 2007)
[file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
Durante añanan 1980 y 1990, nombernan grandi den sector di hospitalidad y industria di turismo a sigui e industria di timeshare. Na 1984, Marriott tabata e prome compania di alohamento di marca pa drenta e industria di timeshare, a wordo sigui pa Disney y Hilton.
Informashon General
Te ku 2015, tabatin aproksimadamente kuater mion doño di timeshare rònt mundu.[1] Proveedónan konosí ta inkluí Marriott International, Hyatt, Hilton, Four Seasons i Hapimag. E konsepto a haña su siguidónan mas grandi na Merka.<ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03 }}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Di akuerdo ku e raport di Resort Condominiums International’s (RCI), e region di Karibe ta ofresé mas ku 210 resort di timeshare na 2003. Karibe Hulandes cu ta inclui Aruba, Saint Maarten, Curacao y Boneiru tabata ofresé 22 porshento di e total di Karibe djis despues di e lider na e region, Repúblika Dominikana (23.8 porshento). Pa loke ta trata kantidat di unidatnan di timeshare, 56 porshento di timeshare resorts ta situa na solamente tres isla: Aruba, Saint Maarten y Republica Dominicana.<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research
Ora midi den termino di benta volumen (US $ ), sinembargo, Aruba resorts a domina e mercado na 2003 cu mas o ménos un tersera parti di tur benta den Karibe. Tambe, Aruba timeshare doñonan tin e propenshon di mas grandi pa kumpra vários siman versus doñonan di otro paisnan den Caribe. 15 Apesar di su tamaño chikitu compara cu otro islanan grandi di e region, Aruba a resulta uno fuerte kontendiente den e industria di timeshare. Promé ku tur kos, turismo ta e kontribuyente prinsipal na economia di e isla. E ta e promé lugá di fakansi den Karibe ku 40 porshento di bishitantenan fiel ta regresá aña despues aña, ku ta e porsentahe di bishitante ripití mas haltu di kualke Karibe destino. 16<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
E mercado di timeshare na [[Kòrsou]] a desaroya despues y riba un escala hopi mas chikito cu na e pais bisiña Aruba of [[Sint Maarten]], konsentrando pa gran parti rond di propiedadnan boutique y niche di propiedad di vacacion en bes di cadenanan masivo di edificionan halto.
Ordenansa di Timeshare di Antia Hulandes (2005): Komo ku Antia Hulandes (ku e tempu ei tabata inkluí Kòrsou, Boneiru, i Sint Maarten) tabata konta pa un parti notabel di propiedatnan di vakashon den Karibe, Parlamento di Antia Hulandes a aprobá un Ordenansa Nashonal na aprel 2005 (desember 15, 2005) goberná derechonan di timesharing i apartamentu part-time (deeltijdappartementsrecht)<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ NEW NETHERLANDS ANTILLES TIME-SHARE LEGISLATION], https://www.curacao-law.com/</ref> Aruba a introduci su Ordenansa di Timeshare na juni di 2012. E dos ordenansa ta uniforme den contenido.
===Aruba ===
Aruba Beach Club (ABC) a habri na 1977 y tabata Aruba su prome timeshare hotel. Huespednan di e hotel aki mester tabata miembro di un corporacion cu tabata doño di e hotel.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Despues a sigui Playa Linda Resort (1980) na [[Palm Beach]] y Casa del Mar’ (1986) y ‘Costa Linda Beach Resort’ (1991) na [[Eagle Beach]]. Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan di Sun Resorts, a hunga un rol importante den e desaroyo di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA"/>
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di Aruba, en bes di simplemente un otro segmento di acomodacion. E sector awendia ta consistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku ta representá mas ku US$2 bion den invershon di kapital akumulá i un kalkulashon di US$750 mion den aktividat ekonómiko direkto i indirekto anual.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
================
'''Timeshare''' ta un modelo di alojamentu vacashonal den kua diferente persona ta haña derecho di usa e mesun propiedat durante periodonan spesífiko, generalmente un siman òf mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedat kompartí òf riba un kontrato ku ta duna derecho di uso durante un periodo determiná. E kondishonnan eksakto ta dependé di e tipo di timeshare i di e legislashon aplikabel.
E modelo ta komun den resortnan i kompleksnan di apartamento pa vakashon. Den algun sistema, e usuario ta haña derecho di uso di un propiedat spesífiko; den otro, e derecho ta permití reserva di un unidad den un resort òf den un red di destinashonnan. Propiedat frakshonal, unda diferente persona ta poseé parti di un propiedat, ta un modelo relashoná pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di turismo, pero e modelo a risibí tambe krítika relashoná ku e gastunan, e kondishonnan di kontrato i e difikultatnan ku algun usuario ta eksperensiá ora nan ke transferí òf terminá nan kontrato.[[1]]
Historia
E industria moderna di timeshare a desaroyá na Europa durante e añanan 1960. Un di e promé proyektonan ku ta wòrdu menshoná den e historia di e modelo tabata Superdévoluy, un resort di ski den e Alpinan franses. E konsepto di duna diferente usuario derecho di uso di un propiedat durante periodonan spesífiko a haña popularidat i a ekspandé pa otro destinashonnan turistiko.
Durante e añanan 1970, e modelo a haña terreno na [[Estadonan Uni di Amérika]], partikularmente na [[Florida]], kaminda desaroyadónan a kuminsá ofresé derechonan di uso di apartamentonan i unidadnan den resort pa periodo anual. Durante e añanan 1980 i 1990, kompania grandi den e industria di hospitalidat i turismo a drenta e merkado, inkluyendo Marriott, Disney i Hilton.
E industria a sigui desaroyá ku diferente modelo di propiedat i derecho di uso, inkluyendo sistemanan ku ta permití usuario kambia nan periodo di estadia òf reserva alojamentu den otro resortnan di e mesun red. E modelo a bira particularmente popular na Merca i den destinashonnan di vakashon den Karibe.[[2]][[3]]
Karibe Hulandes
Timeshare a bira un parti di e oferta turistiko den diferente isla di Karibe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) pa 2003 a dokumentá mas ku 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, Aruba i Sint Maarten tabata entre e destinashonnan ku tabatin un presencia importante den e merkado regional.[[4]]
E merkado di timeshare a desaroyá di forma diferente den e islanan di Karibe Hulandes. Na Aruba i Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di resort. Na Kòrsou, e sektor a desaroyá riba un eskala mas chikí, ku un oferta ku ta inkluí resort i otro propiedatnan di vakashon.
Legislashon
Na e periodo di Antia Hulandes, a introducí legislashon pa regulá e derechonan di timeshare i e derechonan di apartamento di uso part-time. Un ordenansa nashonal relashoná ku e derechonan aki a wòrdu aprobá na 2005. Despues, Aruba a introducí su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.[[5]]
E propósito di e legislashon ta pa definí e derechonan i obligashonnan relashoná ku e tipo di propiedat òf derecho di uso. E alcance i e kondishonnan eksakto ta dependé di e disposishonnan legal aplikabel den kada hurisdikshon.
Aruba
Aruba ta un di e destinashonnan den Karibe kaminda timeshare a desaroyá komo un parti importante di e industria turistiko. Aruba Beach Club a habri na 1977 i ta wòrdu menshoná komo un di e promé resortnan di timeshare na e isla. Despues, otro resortnan a sigui, entre nan Playa Linda Resort na 1980, Casa del Mar na 1986 i Costa Linda Beach Resort na 1991.[[6]]
Raymond Maduro, desaroyador di e proyektonan di Sun Resorts, a hunga un papel den e desaroyo di e sektor na Aruba.[[6]]
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepará pa [[Universidad di Aruba]], e sektor di timeshare ta un parti importante di e industria turistiko di e isla. E raport ta estima ku e sektor ta konsistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku un invershon di kapital akumulá di mas ku US$2 mion i un kontribushon anual estimá di US$750 mion na aktividat ekonómiko direkto i indirekto.[[7]]
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio | variante = a
| nomber = Cas Ceremonial
| adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia di gobernador
| funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador
| architect = Associated Architects Aruba NV
| encarga =
| piso = 2
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]].
== Cas ceremonial di Gobernador ==
Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985.
Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey.
E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio.
E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario.
===Uzo actual===
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
Obranan di arte
Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
== Historia ==
* Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref>
*De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref>
* E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref>
E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/>
Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/>
-----
===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador===
E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario.
Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente.
Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
----------------------
'''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5]
Historia
Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2]
E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4]
E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4]
Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5]
Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5]
Uso aktual
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1]
------------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio
| nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba
| adres =
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber
| funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial
| architect =
| encarga =
| piso =
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor.
Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref>
==Cas di Gezaghebber==
=== Prome cas ===
Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref>
=== Di dos cas ===
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/>
E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
[[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
[[:Kategoria:Gobièrnu]]
------
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
==Historia==
* institucion funcion di gezaghebber na 1848
* prome cu esey: commandeur como antecesor
* E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber.
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
--------
'''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref>
==Historia==
Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
== Demolicion ==
Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" />
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
== Bronnen ==
* Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" />
* Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" />
==Cas di Gezaghebber (1931-1986)==
Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/>
Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad.
Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref>
E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/>
Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/>
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
{{Appendix}}
tweede versie Case
==Historia==
Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web
|url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador
|title=Cas Ceremonial di Gobernador
|publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba
|access-date=21 di augustus 2026
}}</ref>
== Construccion ==
Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" />
E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" />
E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" />
E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" />
== Gezaghebbers==
Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" />
== Demolishon==
Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" />
E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" />
==Sitio actual==
E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
==Importansia historiko==
Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba.
Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986.
---------------
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
------------------------------
'''Biblioteka den Karibe Hulandes'''
Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao.
Algun ehempel ta
* biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref>
* biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba
* biblioteka di Colegio Arubano
*
Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref>
==Biblioteka públiko ==
E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref>
Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/>
Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/>
* {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas
* {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]]
* {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]
* [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library
* [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library
==Biblioteka priva of semi-públiko ==
* {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]]
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin
==Biblioteka digital ==
* {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]]
* {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano)
* [[Dutch Caribbean Digital Platform]]
------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref>
AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan
principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.
Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''.
E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo.
Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley.
Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable,
resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo.
{{Appendix}}
Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref>
Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley
ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua
e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft.
Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan
General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba.
Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno.
Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref>
[[:Kategoria:Sociedad]]
------------
{{Variante|a}}
{{Infobox organisacion | variante = a
| tipo = organisacion gubernamental ''sui generis''
| nomber = Aruba Tourism Authority
| director = Ronella Croes
| obhetivo =
| origina_di = Arubaans Toeristenbureau
| sede = L.G. Smith Blvd. 8
| stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| pais = {{ABW}}
| funda = 2011
| termina =
| presidente =
| personal = 40 (Aruba)
| miembro_di =
| commons =
| website = https://www.ata.aw/
}}
'''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref>
Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/>
Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2]
ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref>
== Historia ==
Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba.
Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante.
E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref>
=== 1953-1985 ===
[[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]]
Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].
Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/>
Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/>
Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/>
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends.
=== 1985-2011 ===
Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
=== 2011-presente ===
Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/>
Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref>
E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref>
==Organisacion ==
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref>
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).
Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno.
==Vision pa futuro ==
Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref>
E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16]
Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16]
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref>
* Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985)
* Roderick (Rory) Arends (1985-1989)
* Remigio (Mimi) Wever (1989-1995)
* Jan van Nes (1995-2000)
* Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009)
* Ronella Croes (2011-presente)
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
* Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref>
---------------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi 1953
* Odulio (Beti) Arends
* Roderick ‘Rory’ Arends
* Remigio Wever
* Jan van Nes
* Myrna Jansen-Feliciano
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2]
Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5]
== Historia ==
{{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}}
Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref>
Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13]
Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a.
Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19]
Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
-----
Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2]
Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am
--------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
Vieja yo?<br>
No...No señor<br>
Yo soy un vino y del mehor<br>
¿Que si las canas me asustan?<br>
No qué va!<br>
Ellas no suman años, <br>
derrochan sabiduría y verdad.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Esas líneas en mis ojos, no,<br>
no son quejas del pasado,<br>
son las huellas de las risas<br>
y los besos dados.<br>
¿Que si todavía me apasiono?<br>
Ay, no me haga reír.<br>
En este cuerpo lo que hay es<br>
mucho fuego por sentir.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Yo sí me orgullezco,<br>
de los años que tengo,<br>
que con cada buelta al sol<br>
más valgo y más aprendo<br>
así que guardes tus penas<br>
y no me mire con compasión<br>
Los años a mí no me pesan<br>
me coronan el corazón.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Sí ........mas linda!
--------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
-----------------------
==Parlamento Oropeo==
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
sw5gh72v9kjzy8ee1t3gg960h1fzi5j
208290
208289
2026-11-02T09:17:33Z
Caribiana
8320
208290
wikitext
text/x-wiki
''__NOINDEX__''
* [[AIOF]] - [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] -
-----------------
{{Infobox persona|variante= c}}
'''Andrea Kimi Antonelli''' (☆ [[25 di ougùstùs]] [[2006]] na [[Bologna]]), mihó konosí komo '''Kimi Antonelli''', ta un koredó di kareda [[italia]]no ku ta kompetí den [[Formula 1|Fórmula Uno]] (F1) pa Mercedes. Na 2026, el a gana e Formula One World Championship na 2026 ku Mercedes, birando e [[Lista di kampeonnan mundial di Fórmula 1|kampeon mundial di F1]] di mas yòn di tur tempu; el a gana nuebe Gran Prix desde su debut na 2025.<ref>https://www.noticiacla.com/news/42019 Kimi Antonelli ta bira campeon mas hoben di F1; Verstappen ta gana na Mexico], NoticiaCla (1 di novèmber 2026(</ref>
Andrea Kimi Antonelli (nasé dia 25 di ougùstùs 2006 na Bologna), mihó konosí komo Kimi Antonelli, ta un piloto di kareda italiano ku ta kompetí den Fórmula 1 pa Mercedes. Na 2026, el a bira e kampeon mundial di piloto di Fórmula 1 di mas yòn den historia, despues di a gana e título na edat di 20 aña.[1]
Antonelli a nase i lanta na Bologna i ta yu di e koredó di kareda di outo deportivo Marco Antonelli. Despues di un karera eksitoso di karting, kulminando den viktorianan tras di otro na e Kampeonato Oropeo di senior na 2020 i 2021, Antonelli a gradua pa Formula junior. El a dominá e títulonan italiano i ADAC F4 na 2022 ku Prema, a gana un kareda den GT3 italiano, i a tuma un medaya di oro pa Italia na e Weganan di FIA Motorsport. Despues el a reklamá tantu e Kampeonato Oropeo komo di Medio Oriente den Fórmula Regional, promé ku el a kaba na di seis luga den su temporada di nobo di FIA Fórmula 2.<ref>[https://web.archive.org/web/20241203233509/https://www.mercedesamgf1.com/drivers/junior-driver/andrea-kimi-antonelli <Andrea Kimi Antonelli Formula 2], mercedesamgf1.com</ref>
Un miembro di e Tim di Mercedes Junior for di 2019,[nota 1] Antonelli a remplasá Lewis Hamilton pa partner George Russell na Mercedes na 2025 i a bira e di tres koredó mas yòn den historia di Formula Uno, ku 18 aña di edat; el a logra su promé podio na Canada. Mercedes a surgi komo e konstruktor prinsipal na 2026, ku Antonelli ganando nuebe Gran Premio—inkluso su Gran Premio di kas na Italia—i ponendo vários rèkòrt ya ku el a bira e Kampion Mundial di Pilodónan mas yòn den historia, na edat di 20 aña, i tambe e promé kampion italiano den 73 aña.<ref>https://www.mercedesamgf1.com/news/kimi-antonelli-everything-you-need-to-know Everything You Need to Know About Kimi Antonelli], (17 di mart 2026)</ref>
Te ku e Gran Prix di Siudat di Mexico 2026, Antonelli a logra 9 viktoria, 7 posishon di pole, 10 buèlta mas lihé, i 19 podio for di 43 salida den Fórmula Uno. Ademas di e elogionan ariba menshoná, e ta poseé vários rèkòrt di Formula Uno, inkluyendo ta e polesitter di mas yòn, e koredó di mas yòn pa pone un buèlta mas lihé i pa skor un chelem grandi. Antonelli ta kontratá pa keda na Mercedes te por lo ménos fin di temporada 2027.
Desde 2019, e ta miembro di e Mercedes Junior Team, e programa di desaroyo pa e ekipo di Mercedes [[Formula 1]]. Na 2022, el a gana e kampionato den tantu e seri di Formula 4 italiano komo di ADAC. Na 2023, el a sigurá e títulonan den e Kampionato Regional di Medio Oriente di Fórmula i e Kampionato Oropeo Regional di Fórmula. Kuminsando na 2025, e lo kompetí den Fórmula 1 pa e tim di Mercedes. Dia 1 di novèmber 2026, Antonelli a bira e kampion mundial di Formula 1 mas yòn den historia.
==========
Andrea Kimi Antonelli (nasé dia 25 di ougùstùs 2006 na Bologna), mihó konosí komo Kimi Antonelli, ta un piloto di kareda italiano ku ta kompetí den Fórmula 1 pa Mercedes. Na 2026, el a bira e kampeon mundial di piloto di Fórmula 1 di mas yòn den historia, despues di a gana e título na edat di 20 aña.[1]
Bida i karera
Antonelli a nase i krese na Bologna. E ta yu di Marco Antonelli, un piloto di kareda di outo deportivo. Despues di un karera eksitoso den karting, durante kua el a gana títulonan europeo di karting den 2020 i 2021, Antonelli a pasa pa karedanan di monoplasa.[2]
Na 2019, Antonelli a bira miembro di Mercedes Junior Team, e programa di desaroyo di talento hoben di e ekipo Mercedes.[3] Na 2022, el a gana e kampeonato italiano di Fórmula 4 i e kampeonato ADAC Fórmula 4 ku Prema Racing. E mesun aña, el a gana un kareda den e kampeonato italiano di GT3 i un medaya di oro pa Italia na e Weganan di FIA Motorsport. Na 2023, el a gana tantu e Kampeonato Regional di Fórmula di Medio Oriente komo e Kampeonato Europeo Regional di Fórmula. Despues, el a kompetí den FIA Fórmula 2, kaminda el a terminá su temporada di debut na seis lugá.[2]
Karera den Fórmula 1
Na 2025, Antonelli a hasi su debut den Fórmula 1 komo piloto di Mercedes, kaminda el a remplasá Lewis Hamilton i a forma un duo ku George Russell. Na edat di 18 aña, e tabata e di tres piloto di mas yòn ku a debutá den e kategoria. Durante su temporada di debut, el a logra su promé podio na Gran Premio di Kanada.[3]
Na 2026, Antonelli a sigui kompetí pa Mercedes i a bira un di e pilonan prinsipal den e lucha pa e kampeonato. El a gana nuebe Gran Premio durante e temporada, inkluyendo e Gran Premio di Italia. Dia 1 di novèmber 2026, el a sigurá e título mundial despues di a terminá na tres lugá den Gran Premio di Siudat di Mexico. Ku esaki, na edat di 20 aña i 68 dia, el a bira e kampeon mundial di Fórmula 1 di mas yòn den historia i e promé piloto italiano ku a gana e título desde Alberto Ascari na 1953.[1][3]
Te na Gran Premio di Siudat di Mexico 2026, Antonelli tabatin nuebe viktoria, siete posishon di salida di promé lugá (pole position), dies buèlta mas lihé i 19 podio den 43 salida den Fórmula 1. Entre su rèkòrt ta esun di kampeon mundial di mas yòn den historia di e kategoria. El a firma un kontrato ku Mercedes te por lo ménos fin di temporada 2027.[3]
--------------
{{Databox}}
'''Timeshare''', tambe conoci como timesharing, propiedad fraccional, propiedad parcial, of derechonan di uzo parcial, ta un modelo di alohamento vacacional den cua multiple persona ta haya derecho di uza e mesun propiedad durante un periodo specifico, generalmente un siman of mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedad comparti of riba un contract cu ta duna derecho di uzo pa un periodo determina. E condicionnan exacto ta depende di e tipo di timeshare y di e legislacion aplicabel.
E modelo ta comun den resort y complehonan di apartamento pa vacacion. Den algun sistema, e usuario ta haya derecho di uzo di un propiedad specifico; den otro, e derecho ta permiti reservacion di un unidad den un resort of den un red di destinacionnan. Propiedad fraccional, unda diferente persona ta posee parti di un propiedad, ta un modelo relaciona pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di [[turismo]], pero e modelo a ricibi tambe critica relaciona cu e gastonan, condicionnan contractual y e dificultadnan experencia ora e usuario kier transferi of termina su contract.<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea Why buying a timeshare is a bad idea], moneywise.com</ref>
== Historia ==
Timeshare a desaroya na Europa durante e añanan 1960. E prome propiedad di timeshare na mundo tabata un luga di ski situa den [[Alpen]] Frances, conoci como ''Superdevoluy''. E concepto di duna multiple usuario derecho di uso di un propiedad durante un periodo specifico a haya popularidad y a expande pa otro destinacionnan turistico.<ref name="Call"/>
Durante añanan 1970, e modelo a haya tereno na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]], particularmente na [[Florida]], caminda desaroyadornan a cuminsa ofrece derecho di uso di apartamento y unidadnan den resort pa un periodo anual.
Durante añanan 1980 y 1990, companianan grandi den e industria di hospitalidad y turismo a drenta e mercado, incluyendo Marriott, Disney y Hilton.<ref name="Call">[https://link.springer.com/article/10.1057/palgrave.rlp.5100066 State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], Springer.com (28 di augustus 2007)</ref><ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03|taal=de}}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Timeshare a bira un parti di e oferta turistico den diferente isla di Caribe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) di 2003 a documenta mas cu 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, [[Aruba]] y [[Sint Maarten]] tabata entre e destinacionnan cu tabatin un presencia importante den e mercado regional di timeshare.<ref name="Call"/>
E industria di timeshare a desaroya di forma diferente den e islanan di Caribe Hulandes. Na Aruba y Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di alohamentonan tipo resort. Na [[Kòrsou|Corsou]], e sector a desaroya riba un escala mas chikito, cu un oferta cu ta inclui resort y otro propiedadnan vacacional.
=== Legislacion ===
Bou di Antias Hulandes, a introduci legislacion pa regula e derechonan di timeshare y e derechonan di apartamento pa uzo parttime. Un ordenansa nacional relaciona cu e derechonan aki a wordo aproba na 2005. Despues, Aruba a introduci su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ New Netherlands Antilles Time-share Legislation], curacao-law.com/</ref>
E proposito di legislacion ta pa defini e derecho y obligacionnan relaciona cu e tipo di propiedad of derecho di uzo. E alcance y e condicionnan exacto ta depende di e disposicionnan legalmente aplicabel den cada hurisdiccion.
=== Aruba ===
Aruba ta un di e destinacionnan den Caribe caminda timeshare a desaroya como un parti importante di e industria turistico. Aruba Beach Club a habri na 1977 y bira e prome resort di timeshare na e isla.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Beach Club, het eerste time-share resort hotel van Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1985-07-10|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-10-26|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643137:mpeg21:p001}}</ref> Despues, otro resortnan di Sun Development a sigui, entre nan Playa Linda Resort (1980), Casa del Mar (1986) y Costa Linda Beach Resort (1991). Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan aki, a hunga un rol pionero den e desaroyo di e sector di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Segun e Raport Longitudinal di Propiedad di Vacacion di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di e isla. E raport ta estima cu e sector ta consisti di aproximadamente 16 resort y 3.500 unidad, cu ta representa mas cu US$2 bion den inversion di capital acumula y un contribucion anual estima di US$750 mion na actividad economico directo y indirecto.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1381328370|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
=============
en.wiki:Un timeshare (tin biaha yamá un propiedat di vakashon òf klup di vakashon) ta un propiedat ku un forma di propiedat òf derechonan di uso dividí. E propiedatnan aki ta tipikamente unidatnan di kondominio di resort, den kua vários partido tin derecho di uza e propiedat, y cada doño di e mesun alohamento ta haña nan periodo di tempo. Unidadnan por wòrdu bendí komo un propiedat parsial, hür, òf “derecho di uso”, den kua kaso e último no ta tene ningun pretenshon riba propiedat di e propiedat. E propiedat di programanan di timeshare ta variá, y a bin ta cambiando durante décadanan. E mercado di timeshare a wòrdu sometí na krítika.[1][2][3]<ref>[https://moneywise.com/investing/real-estate/why-buying-a-timeshare-is-a-bad-idea</ref>
== Historia ==
Timeshare a cuminsa na Europa den añanan 1960. E prome propiedad timeshare na mundo tabata un luga di ski situá den [[Alpen]] Frances, conoci como ''Superdevoluy''. E propósito di e resort aki tabata pa brinda e doñonan di un timeshare un oportunidad definitivo pa bini ski den Alpen riba un base ripititivo. 18 Superdevoluy pues a defendé e concepto di bende unidadnan di camber individual na multiple doño pa un periodo di tempo specifica di aña. E concepto di multiple doño di un resort a wòrdu adopta lihe na Merka den añanan 1970 i specificamente na [[Florida]].<ref>[https://link.springer.com/article/10.1057/palgrave.rlp.5100066 State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], Springer.com (28 di augustus 2007)
[file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
Durante añanan 1980 y 1990, nombernan grandi den sector di hospitalidad y industria di turismo a sigui e industria di timeshare. Na 1984, Marriott tabata e prome compania di alohamento di marca pa drenta e industria di timeshare, a wordo sigui pa Disney y Hilton.
Informashon General
Te ku 2015, tabatin aproksimadamente kuater mion doño di timeshare rònt mundu.[1] Proveedónan konosí ta inkluí Marriott International, Hyatt, Hilton, Four Seasons i Hapimag. E konsepto a haña su siguidónan mas grandi na Merka.<ref>{{citeer web |auteur=Verena Kainrath |url=http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |titel=Hotelketten entdecken Time-Share-Geschäft |werk=wirtschaftsblatt.at|datum=1998-12-04 |archiv-url=https://web.archive.org/web/20151203124730/http://wirtschaftsblatt.at/archiv/unternehmen/959093/index?from=suche.intern.portal |archiefdatum=2015-12-03 }}</ref>
== Caribe Hulandes ==
Di akuerdo ku e raport di Resort Condominiums International’s (RCI), e region di Karibe ta ofresé mas ku 210 resort di timeshare na 2003. Karibe Hulandes cu ta inclui Aruba, Saint Maarten, Curacao y Boneiru tabata ofresé 22 porshento di e total di Karibe djis despues di e lider na e region, Repúblika Dominikana (23.8 porshento). Pa loke ta trata kantidat di unidatnan di timeshare, 56 porshento di timeshare resorts ta situa na solamente tres isla: Aruba, Saint Maarten y Republica Dominicana.<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research
Ora midi den termino di benta volumen (US $ ), sinembargo, Aruba resorts a domina e mercado na 2003 cu mas o ménos un tersera parti di tur benta den Karibe. Tambe, Aruba timeshare doñonan tin e propenshon di mas grandi pa kumpra vários siman versus doñonan di otro paisnan den Caribe. 15 Apesar di su tamaño chikitu compara cu otro islanan grandi di e region, Aruba a resulta uno fuerte kontendiente den e industria di timeshare. Promé ku tur kos, turismo ta e kontribuyente prinsipal na economia di e isla. E ta e promé lugá di fakansi den Karibe ku 40 porshento di bishitantenan fiel ta regresá aña despues aña, ku ta e porsentahe di bishitante ripití mas haltu di kualke Karibe destino. 16<ref>file:///Users/lorraine/Downloads/palgrave.rlp.5100066%20(1).pdf State of the timeshare industry in Aruba — A call for research], juni 2007 </ref>
E mercado di timeshare na [[Kòrsou]] a desaroya despues y riba un escala hopi mas chikito cu na e pais bisiña Aruba of [[Sint Maarten]], konsentrando pa gran parti rond di propiedadnan boutique y niche di propiedad di vacacion en bes di cadenanan masivo di edificionan halto.
Ordenansa di Timeshare di Antia Hulandes (2005): Komo ku Antia Hulandes (ku e tempu ei tabata inkluí Kòrsou, Boneiru, i Sint Maarten) tabata konta pa un parti notabel di propiedatnan di vakashon den Karibe, Parlamento di Antia Hulandes a aprobá un Ordenansa Nashonal na aprel 2005 (desember 15, 2005) goberná derechonan di timesharing i apartamentu part-time (deeltijdappartementsrecht)<ref>Karel Frielink, [https://www.curacao-law.com/2005/12/03/new-netherlands-antilles-time-share-legislation/ NEW NETHERLANDS ANTILLES TIME-SHARE LEGISLATION], https://www.curacao-law.com/</ref> Aruba a introduci su Ordenansa di Timeshare na juni di 2012. E dos ordenansa ta uniforme den contenido.
===Aruba ===
Aruba Beach Club (ABC) a habri na 1977 y tabata Aruba su prome timeshare hotel. Huespednan di e hotel aki mester tabata miembro di un corporacion cu tabata doño di e hotel.<ref name="ATSA">[https://www.arubatsa.com/history-of-vacation-ownership/ History of timeshare ownership], ATSA</ref>
Despues a sigui Playa Linda Resort (1980) na [[Palm Beach]] y Casa del Mar’ (1986) y ‘Costa Linda Beach Resort’ (1991) na [[Eagle Beach]]. Raymond Maduro, desaroyador di e proyectonan di Sun Resorts, a hunga un rol importante den e desaroyo di timeshare na Aruba.<ref name="ATSA"/>
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepara pa [[Universidad di Aruba]], e sector di timeshare ta un di e fundeshinan di e economia turistico di Aruba, en bes di simplemente un otro segmento di acomodacion. E sector awendia ta consistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku ta representá mas ku US$2 bion den invershon di kapital akumulá i un kalkulashon di US$750 mion den aktividat ekonómiko direkto i indirekto anual.<ref>[https://batibleki.wheninaruba.com/report-the-backbone-of-arubas-tourism-industry-the-aruba-vacation-ownership-runs-on-loyalty/ Report: The Backbone of Aruba’s Tourism Industry, the Aruba Vacation Ownership runs on loyalty], batibleki.wheninaruba.com (</ref>
================
'''Timeshare''' ta un modelo di alojamentu vacashonal den kua diferente persona ta haña derecho di usa e mesun propiedat durante periodonan spesífiko, generalmente un siman òf mas pa aña. E derecho por ta basa riba un forma di propiedat kompartí òf riba un kontrato ku ta duna derecho di uso durante un periodo determiná. E kondishonnan eksakto ta dependé di e tipo di timeshare i di e legislashon aplikabel.
E modelo ta komun den resortnan i kompleksnan di apartamento pa vakashon. Den algun sistema, e usuario ta haña derecho di uso di un propiedat spesífiko; den otro, e derecho ta permití reserva di un unidad den un resort òf den un red di destinashonnan. Propiedat frakshonal, unda diferente persona ta poseé parti di un propiedat, ta un modelo relashoná pero no semper ta ekivalente na timeshare.
Timeshare a bira un parti importante di e industria di turismo, pero e modelo a risibí tambe krítika relashoná ku e gastunan, e kondishonnan di kontrato i e difikultatnan ku algun usuario ta eksperensiá ora nan ke transferí òf terminá nan kontrato.[[1]]
Historia
E industria moderna di timeshare a desaroyá na Europa durante e añanan 1960. Un di e promé proyektonan ku ta wòrdu menshoná den e historia di e modelo tabata Superdévoluy, un resort di ski den e Alpinan franses. E konsepto di duna diferente usuario derecho di uso di un propiedat durante periodonan spesífiko a haña popularidat i a ekspandé pa otro destinashonnan turistiko.
Durante e añanan 1970, e modelo a haña terreno na [[Estadonan Uni di Amérika]], partikularmente na [[Florida]], kaminda desaroyadónan a kuminsá ofresé derechonan di uso di apartamentonan i unidadnan den resort pa periodo anual. Durante e añanan 1980 i 1990, kompania grandi den e industria di hospitalidat i turismo a drenta e merkado, inkluyendo Marriott, Disney i Hilton.
E industria a sigui desaroyá ku diferente modelo di propiedat i derecho di uso, inkluyendo sistemanan ku ta permití usuario kambia nan periodo di estadia òf reserva alojamentu den otro resortnan di e mesun red. E modelo a bira particularmente popular na Merca i den destinashonnan di vakashon den Karibe.[[2]][[3]]
Karibe Hulandes
Timeshare a bira un parti di e oferta turistiko den diferente isla di Karibe. Un raport di Resort Condominiums International (RCI) pa 2003 a dokumentá mas ku 210 resort di timeshare den e region. Segun e mesun fuente, Aruba i Sint Maarten tabata entre e destinashonnan ku tabatin un presencia importante den e merkado regional.[[4]]
E merkado di timeshare a desaroyá di forma diferente den e islanan di Karibe Hulandes. Na Aruba i Sint Maarten, e modelo a bira un parti importante di e oferta di resort. Na Kòrsou, e sektor a desaroyá riba un eskala mas chikí, ku un oferta ku ta inkluí resort i otro propiedatnan di vakashon.
Legislashon
Na e periodo di Antia Hulandes, a introducí legislashon pa regulá e derechonan di timeshare i e derechonan di apartamento di uso part-time. Un ordenansa nashonal relashoná ku e derechonan aki a wòrdu aprobá na 2005. Despues, Aruba a introducí su propio Ordenansa di Timeshare na 2012.[[5]]
E propósito di e legislashon ta pa definí e derechonan i obligashonnan relashoná ku e tipo di propiedat òf derecho di uso. E alcance i e kondishonnan eksakto ta dependé di e disposishonnan legal aplikabel den kada hurisdikshon.
Aruba
Aruba ta un di e destinashonnan den Karibe kaminda timeshare a desaroyá komo un parti importante di e industria turistiko. Aruba Beach Club a habri na 1977 i ta wòrdu menshoná komo un di e promé resortnan di timeshare na e isla. Despues, otro resortnan a sigui, entre nan Playa Linda Resort na 1980, Casa del Mar na 1986 i Costa Linda Beach Resort na 1991.[[6]]
Raymond Maduro, desaroyador di e proyektonan di Sun Resorts, a hunga un papel den e desaroyo di e sektor na Aruba.[[6]]
Segun e Rapòrt Longitudinal di Propiedat di Vakashon di Aruba 2026, prepará pa [[Universidad di Aruba]], e sektor di timeshare ta un parti importante di e industria turistiko di e isla. E raport ta estima ku e sektor ta konsistí di aproksimadamente 16 resort i 3.500 unidad, ku un invershon di kapital akumulá di mas ku US$2 mion i un kontribushon anual estimá di US$750 mion na aktividat ekonómiko direkto i indirekto.[[7]]
{{Appendix|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Timeshare}}
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Turismo]]
[[:Kategoria:Economia]]
------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio | variante = a
| nomber = Cas Ceremonial
| adres = skina ''L.G. Smith Blvd'' y Maria Christinastraat
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia di gobernador
| funcion_actual = Cas ceremonial di gobernador
| architect = Associated Architects Aruba NV
| encarga =
| piso = 2
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas Ceremonial''' of '''Cas Ceremonial di Gobernador''' ta un edificio situa na Oranjestad, Maria Christinastraat .. cu ta pertenece na Gabinete di Gobernador pa uzo como luga .... El a wordo construi na 1986 y a sirbi entre 1987 y 2004 como residencia oficial di [[Gobernador di Aruba]].
== Cas ceremonial di Gobernador ==
Construccion di residencia oficial di Gobernador di Aruba na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad a cuminsa na 1985.
Na 1986, Aruba a haya e status di un pais dentro di Reino. E prome Gobernador di Aruba tambe a sinta e aña ey.
E prome dos gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]] y [[Olindo Koolman]], tabata residencia den e residencia oficial durante nan termino di gobernacion. Gobernador Refunjol no a haci uzo di esaki, pendiente e renobacion di e edificio.
E renobacion y modernisacion di Residencia di Gobernador a keda cla na 2015 pa su uso actual como cas di recepcion ceremonial: Cas Ceremonial di Gobernador. E edifisio ta wòrdu usá pa Gobernador pa audiencia y recepcionnan oficial di dignatario.
===Uzo actual===
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior actual, pintura y panel di mosaico prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto cu obra di artistanan local, ta wordo exhibi temporalmente.[1]<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
Obranan di arte
Como parti di e layout actual, diferente pintura y panelnan di tegel presta di Agencia di Herencia Cultural di Hulanda, como tambe obranan presta di artistanan local, ta exhibi temporalmente den Cas Ceremonial.<ref>[https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador Cas ceremonial di Gobernador]</ref>
== Historia ==
* Reeds in 1943 werd er gepleit voor de bouw van een ambtswoning op Aruba voor de Gouverneur, die toen zetelde op Curacao en bij verblijf op Aruba doorgaans in een middenstandswoning logeerde. Een voorstel van de Raad van Politie Aruba, gesteund door de Koloniale Staten met als voorzitter [[John Horris Sprockel]].<ref>Ambtswoning Gouverneur.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-04-1943, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010401589:mpeg21:p004</ref>
*De kosten van de ambtswoning werden in 1984 geraamd op 1,1 miljoen Nedelandse gulden.<ref>Minister De Koning aan Tweede Kamer: Kosten gouverneurswoning en kantoor Aruba; 2,5 miljoen. "Amigoe". Curaçao, 21-12-1984, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p005</ref>
* E residencia oficial di Gobernador, situa na Maria Christianastraat 2 riba e sitio di e residencia bieu di Gezaghebber, a wordo diseña pa e firma di arkitecto Associated Architects Aruba NV y construi pa e compania di construccion y comercio Bohama Aruba NV. E instalashonnan eléktriko a wòrdu suministrá dor di Elcoa, e pintura dor di ASA, e instalashon di airco dor di KTBA, i e sistema di alarma dor di Marathon, miéntras ku Connar a hasi e trabounan di plomeria. Gastonan di construccion preparatorio a wordo cobra riba e presupuesto di Gabinete pa Antias Hulandes y Asuntonan Arubano y a suma na mas o menos 660.000 florin.<ref name="Overdracht">Bij bezoek koningin Beatrix Ambtswoning van de gouverneur van Aruba officieel overgedragen. "Amigoe". Curaçao, 21-11-1986, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641865:mpeg21:p006</ref>
E piso abou di e residensia ofisial ta alohá prinsipalmente e kambernan representativo, inkluyendo un salon di resepshon i un sala di kome chikitu, i tambe un estudio. E cuartonan priva di gobernador y su famia ta situa na e piso mas ariba. Varios kamber pa personal, i tambe un garashi, fasilidatnan di laba paña i un tualèt, ta alohá den e anekso. E diseño di e propiedat a tene kuenta ku e gobernador lo mester por ta anfitrion di resepshonnan chikitu di te ku 30 persona paden. Pa resepshonnan mas grandi, por hasi uso di e patio situá patras di e residencia.<ref name="Overdracht"/>
Dia 21 di november 1986 cas residencial di gobernador di Aruba door de staat der Nederlanden aan het land Aruba in eigendom overgedragen.<ref name="Overdracht"/>
-----
===Tocante Cas Ceremonial di Gobernador===
E Cas di Gobernador di Aruba, conoci awe oficialmente como Cas Ceremonial di Gobernador, tin un historia mara estrechamente na e Status Aparte di Aruba. E edificio aki ta situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad y tin un funcion oficial y historico hopi importante pa e pais. Na aña 1985 a cuminsa cu e construccion di e edificio. Antes tabata situa eynan e Cas di Gezaghebber (e cas di e maximo autoridad prome cu Status Aparte), cual a wordo basha abao na 1986 pa habri paso pa e residencia nobo. E cas nobo aki tabata un regalo di Hulanda na Aruba den cuadro di nos Status Aparte. Na aña 1986, ora Aruba a adkiri su status como pais autonomo dentro di Reino, e prome Gobernador, Felipe B. Tromp, a asumi su puesto y a drenta biba den e cas. E di dos Gobernador, Olindo Koolman, tambe a biba den e residencia oficial aki durante su periodo. Ora Gobernador Fredis Refunjol a asumi e funcion na aña 2004, el a dicidi di no biba den e cas. E edificio tabata den necesidad structural pa un renobacion grandi y profundo. Despues di a completa e trabounan grandi di reconstruccion y renobacion na aña 2015, e cas a haya su nomber y funcion actual: Cas Ceremonial di Gobernador. Desde e momento ey, no ta uz’e mas pa biba, sino exclusivamente pa eventonan protocolario.
Eventonan cu lo tuma luga den e edficio aki ta entre otro, audiencia y recepcion den forma di ricibi ministernan, embahadornan, delegacionnan internacional y otro funcionarionan halto di Estado. Ceremonianan oficial manera huramentacion di huesnan, ministernan y e sitio caminda ta duna e Condecoracionnan Real (Lintjesregen) anualmente.
Cu e acuerdo nobo aki Pais Aruba y Gabinete di Gobernador a firma un convenio di erfpacht pa e propiedad aki. Cu esaki, Gabinete di Gobernador a keda structuralmente encarga cu e edificio, locual ta garantisa un uzo mas eficiente, sostenibel y conservacion di su balor historico pa futuro.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
----------------------
'''Cas Ceremonial di Gobernador''' (tambe konosí komo '''Cas Ceremonial''') ta un edificio na [[Oranjestad]], situá na Maria Christinastraat 2. E edificio ta pertenesé na [[Gabinete di Gobernador]] i ta wòrdu usá pa aktividatnan ofisial, entre otro audensia i resepshon di dignatario. E edificio a wòrdu konstrui komo residensia ofisial di [[Gobernador di Aruba]] i a fungi komo tal entre 1987 i 2004.[1][5]
Historia
Ya na 1943 tabatin petishonnan pa konstrui un residensia ofisial na Aruba pa e gobernador, ku na e tempu tabata residí na [[Kòrsou]] i durante su estadia na Aruba generalmente tabata keda den un residensia privá. Un proposishon di e Raad van Politie Aruba a haña sosten di e Koloniale Staten.[2]
E plan pa un residensia ofisial a wòrdu retomá hopi aña despues. Na 1984, e gastonan pa e proyekto tabata estimá na 1,1 mion florin hulandes.[3] E konstruksion na Maria Christinastraat 2 a kuminsá na 1985, riba e sitio kaminda promé tabata e [[Cas di Gezaghebber]]. E edificio a wòrdu diseñá pa Associated Architects Aruba NV i konstrui pa Bohama Aruba NV.[4]
E residensia tabata konsistí di dos piso. E piso abou tabata destina prinsipalmente na espasionan representativo, entre otro un salon di resepshon, un sala di kome chikí i un estudio. E kambernan privá di gobernador i su famia tabata situá na e piso ariba. Un anekso tabata kontené espasionan pa personal, un garashi, fasilidatnan pa laba paña i un tualèt. E diseño tabata permití resepshon di te ku 30 persona den e edificio, miéntras ku e patio patras por a wòrdu usá pa resepshonnan mas grandi.[4]
Dia 21 di november 1986, e Estado di Hulanda a transferí e propiedad di e residensia na [[Pais Aruba]].[4] E prome gobernador di Aruba, [[Felipe Tromp]], a usa e residensia durante su periodo den funshon. Su susesor, [[Olindo Koolman]], tambe a biba den e residensia durante su gobernashon.[5]
Na 2004, ora [[Fredis Refunjol]] a bira gobernador, e no a hasi uzo di e edificio komo residensia. E edificio tabata mester di un renovashon i modernisashon grandi. E trabounan a wòrdu finalisá na 2015, despues di kua e edificio a haña su funshon aktual komo Cas Ceremonial di Gobernador.[5]
Uso aktual
Cas Ceremonial di Gobernador ta wòrdu usá pa aktividatnan di karakter ofisial i protokolario, inkluyendo audensia i resepshon pa ministernan, embahadornan, delegashonnan internashonal i otro funshonarionan. E edificio ta wòrdu usá tambe pa algun ceremonianan ofisial, manera huramentashon i e entrega anual di kondekorashonnan real.[5]
Como parti di e interior aktual, pintura i panel di teila prestá pa e [[Agencia di Herencia Cultural di Hulanda]], hunto ku obra di artistanan lokal, ta wòrdu eksibí temporalmente.[1]
------------------------
{{Variante|a}}
{{infobox edificio
| nomber = Cas di Gezaghebber di Aruba
| adres =
| pais = {{ABW}}
| localisa_na = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| cercania =
| area =
| funcion_original = Residencia oficial di gezaghebber
| funcion_actual = reemplasa pa Cas Ceremonial
| architect =
| encarga =
| piso =
| zoom = 16
| imagen2 =
}}
'''Cas di Gezaghebber''' ta referi na e residencia oficial di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]], un funcionario cu tabata e representante mas halto di gobierno colonial y, despues di gobierno di [[Antias Hulandes]]. E funcion di gezaghebber na Aruba a wordo crea na 1848 y a keda te dia 1 di januari 1986, ora [[Status aparte di Aruba|Status Aparte]] a drenta na vigor.
Durante e periodo aki dos edificio na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] a fungi como residencia di e gezaghebber. E prome tabata situa den cercania di Plaza Daniel Leo, mientras cu e di dos tabata situa na Maria Christinastraat. E prome edificio a wordo basha abou na 1949 y e di dos na 1986.<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref> E tereno di e di dos residencia a keda cu un funcion gubernamental: un residencia nobo pa [[Gobernador di Aruba]] a wordo construi riba e mesun sitio. E edificio aki ta conoci awendia como [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=2026-09-16}}</ref>
==Cas di Gezaghebber==
=== Prome cas ===
Prome cu 1929, Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio bieu situa den centro di Oranjestad, cerca di e actual [[Plaza Daniel Leo]] y e tiendanan Variety Store y Manhattan Store na entrada di [[Caya G.F. (Betico) Croes]].<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommel|year=1974}}</ref><ref name="huis"/> E edificio aki, cu tabata originalmente un cas y oficina pa Commandeur di Aruba, tabata den uzo for di alrededor di 1830. Despues cu e gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo uza como marinierskazerne. Na 1949, e edificio a wordo desmantela.<ref name="huis">{{citeer web|titel=Huis Gezaghebber eerste onderdak voor mariniers op Aruba|werk=[[Amigoe]]|auteur=[[Johan Hartog]]|datum=1965-12-09|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2026-09-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Vergadering van den Kolonialen Raad|werk=[[Amigoe]]|datum=1930-12-20| 20-12-1930|bezochtdatum=2026-09-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref>
=== Di dos cas ===
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo den bario di Klip, riba skina di Maria Christinastraat y L.G. Smith Boulevard. E edificio a bira e di dos cas di gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen"/>
E edificio a wordo diseña pa K.K. van der Heide di DOW Corsou. E tabata consisti di un edificio di dos piso cu un plan di diseño casi cuadra y un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparencia mas representativo, e dak tabata cubri cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di facilidadnan moderno pa su tempo, incluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
[[Lindoro Kwartsz]], [[Frederik Beaujon]], [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]] tabata entre e gezaghebbernan cu a traha y biba cu na famia den e residencia.<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
Despues cu Aruba a haya su Status Aparte, e pais a haya su propio [[gobernador]] dia 1 di januari 1986 y e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo basha abou pa haci luga pa un residencia oficial nobo pa e [[gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
E construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a reemplasa e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba y ta conoci awe como Cas Ceremonial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
[[:Kategoria:Gobièrnu]]
------
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
==Historia==
* institucion funcion di gezaghebber na 1848
* prome cu esey: commandeur como antecesor
* E titulo di gezaghebber ta origina for di ''Reglement op het beleid van de Regering in de Kolonie Curaçao en Onderhorige Eilanden'' di 1834. Na 1834, e titulonan di Director y Comandeur a wordo reemplasa pa gezaghebber.
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
--------
'''Cas di Gezaghebber''' tabata e residencia ofisial entre 1929 y 1985 di e [[Lista di Gezaghebber di Aruba|Gezaghebber di Aruba]]. E tabata situa na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], na skina di [[L.G. Smith Boulevard]] y [[Maria Christinastraat]], riba e mesun tereno unda awe ta ubica [[Cas Ceremonial di Gobernador]]. E edificio a wordo construi na 1929 y a wordo demoli na 1986 pa habri paso pa e residencia ofisial nobo di [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Bouwen">{{cite book|last1=Van der Klooster|first1=Olga|last2=Bakker|first2=Michel|title=Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba|publisher=Stichting Libri Antilliani|location=Bloemendaal|year=2007|page=70|isbn=978-90-75238-19-8}}</ref>
==Historia==
Antes di 1929, e Gezaghebber di Aruba tabata uza un edificio mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki, cu tabata originalmente un cas i oficina pa e Commandeur di Aruba, tabata na uso for di alrededor di 1830. Despues cu e Gezaghebber a muda for di e edificio na 1929, e edificio a wordo usa komo un kazerna pa mariniers.<ref>HUIS GEZAGHEBBER eerste onderdak voor mariniers op Aruba. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-12-1965, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462489:mpeg21:p011</ref><ref>VERGADERING van den KOLONIALEN RAAD. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 20-12-1930, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280991:mpeg21:p001}}</ref> E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web |url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador |title=Cas Ceremonial di Gobernador |publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
Het vroegere gezaghebbershuis en -kantoor, gebouwd omstreeks 1830, afgebroken in 1949. Na 1929, toen gezaghebber Isaac Wagemaker verhuisde naar de nieuw gebouwde ambtswoning op de Klip (waar nu de woning van de Gouverneur staat) en een kantoor in gebruik nam in het zoge¬ naamde landskantorengebouw (nu het Archeologisch Museum), diende het als marinierskazerne. Naar de vroegere kazerne heet het plein, dat oorspronkelijk een straat was, nog altijd de Kazernestraat. Het oude gezaghebbershuis stond waar nu de Plaza Daniël Leo bij de Variety Store is.<ref>{{cite book|author=[[Johan Hartog]]|url=https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-0119&q=%22ambtswoning%22|title= Aruba in oude ansichtkaarten|publisher=Europese Bibliotheek|location=Zaltbommer|year=1974}}</ref>
Na 1929, Gezaghebber [[Isaac Wagemaker]] a laga construi un residencia oficial nobo na skina di L.G. Smith Boulevard y Maria Christinastraat. E edificio nobo a bira e di dos residencia oficial di Gezaghebber di Aruba.<ref name="Bouwen">{{cite web |title=Gezaghebberswoning hoek L.G. Smith Boulevard en Maria Christinastraat |publisher=Archival source |access-date=21 di augustus 2026}}</ref>
E diseño tabata konsistí di un edificio di dos piso ku un plan di piso kasi kuadrá i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e edificio un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí cu panchinan di ceramica. E residencia tabata dispone di fasilidatnan moderno pa su tempo, inkluyendo un baño, cushina y espacio pa personal.<ref name="Bouwen" />
Entre e personanan den funcion cu a biba i traha den e residencia tabatin [[Lindoro Kwartsz]], Frederik Beaujon, [[Oscar Henriquez]], [[Jossy Tromp]] y [[Pedro Bislip]].<ref name="Gabinete" /><ref>[https://coleccion.aw/show/?AMIGOE-1963-05-10&q=%22ambtswoning%22 Gezaghebber in ambtswoning], [[Amigoe]] (10 di mei 1963)</ref>
== Demolicion ==
Despues cu Aruba su [[Status Aparte]] a drenta na vigor dia 1 di januari 1986, e pais a haya su propio Gobernador mientras e funcion di gezaghebber a stop di existi. E residencia di Gezaghebber na Maria Christinastraat a wordo demoli pa permití e construccion di un residencia ofisial nobo pa e [[Gobernador di Aruba]].<ref name="Gabinete" />
Construccion di e residencia nobo a cuminsa na 1985. E edificio cu a remplasá e Cas di Gezaghebber a bira e residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba i awe ta conoci komo [[Cas Ceremonial di Gobernador]].<ref name="Gabinete" />
== Importancia historico ==
Cas di Gezaghebber (1929–1986) tabata un edificio importante den e historia di gobernacion na Aruba. Durante mas cu mey [[siglo]], e tabata sirbi como residencia y luga di trabou di e maximo representante di gobierno colonial y, despues, di gobierno di [[Antias Hulandes]] na Aruba.
Aunke e edificio mes no ta existí mas, su sitio a sigui tin un funcion oficial. E actual Cas Ceremonial di Gobernador, construí riba e mesun tereno, ta sigui sirbi pa actividadnan oficial di e pais.
== Bronnen ==
* Kabinet van de Gouverneur van Aruba, ''Cas Ceremonial di Gobernador''.<ref name="Gabinete" />
* Informashon arkitektoniko i historiko tokante e residencia di Gezaghebber na L.G. Smith Boulevard i Maria Christinastraat.<ref name="Bouwen" />
==Cas di Gezaghebber (1931-1986)==
Case di Gezaghebber (1931-1986) tabata e residensia ofisial di e Gezaghebber di Aruba na skina di LG Smith y Maria Christinastraat y tabata e di dos cas oficial di gezaghebber na Aruba, despues di e cas cu tabata situa na Plasa Daniel Leo.<ref name="Gabinete"/>
Gezaghebberswoning hoek LG Smith Boulevard en Maria Christinastraat na Oranjestad.
Deze woning (1931, schetsontwerp) werd door DOW Curacao ism K.K. van der Heide ontworpen.<ref name="Bouwen">[[Olga van der Klooster]] & Michel Bakker, ''Bouwen op de Wind: Architectuur en Cultuur van Aruba'', Stichting Libri Antilliani (2007), pag. 70.</ref>
E tabatin un plan di piso kasi kuadrá, dos piso, i un zolder ku un dak imponente. Pa duna e edifisio mas atrakshon ainda, el a wòrdu ekipá ku tegelnan di dak di serámika karu. E residensia tabata ekipá ku e fasilidatnan mas moderno pa su tempu. Tabatin un baño ku un baño. Esaki ta remarcabel, como cu ainda no tabatin un red di suministro di awa potabel publico durante e periodo ey. Hende tampoko no tabata kushiná mas den fogon pero riba un stoof den kushina kontra e muraya patras di kas. Na man robes di e entrada tabatin un edifisio chikitu ku tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu di biba pa e kriá.<ref name="Bouwen"/>
Despues cu Aruba a adkiri Status Aparte na 1986, e residencia a wòrdu basha abou pa haci espacio pa e residencia oficial nobo di e prome gobernador di Aruba. E tabata okupá na 1987.<ref name="Bouwen"/>
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
{{Appendix}}
tweede versie Case
==Historia==
Antes di 1931, e Gezaghebber di Aruba tabata usa un residencia mas bieu situá den e centro di Oranjestad, serka di e actual [[Plaza Daniel Leo]]. E edificio aki a wordo construi alrededor di 1830 originalmente komo cas i oficina pa e Commandeur di Aruba. Na 1931?, e Gezaghebber a muda pa un residencia nobo i e edificio bieu a wordo usa komo kaserna di mariniers. E edificio a wordo demoli na 1949.<ref name="Gabinete">{{cite web
|url=https://www.gouverneuraruba.com/cas-ceremonial-di-gobernador
|title=Cas Ceremonial di Gobernador
|publisher=Kabinet van de Gouverneur van Aruba
|access-date=21 di augustus 2026
}}</ref>
== Construccion ==
Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e nobo residencia ofisial na 1929, pasobra e anterior residencia tabata bieu. E edificio tabata e di dos residencia oficial di Gezaghebber na Aruba.<ref name="Bouwen" />
E edificio tabata diseña ku un plan di piso kasi kuadrá, dos piso i un zolder bou di un dak prominente. Pa duna e residencia un aparensia mas representativo, e dak tabata cubrí ku tegelnan di dak di serámika.<ref name="Bouwen" />
E residencia tabata disponé di fasilidatnan moderno pa su tempu. Entre otro, e tabatin un baño, un kushina i diferente espasion pa personal. Na man robes di e entrada tabatin un edificio chikitu cu tabata kontené un garashi, un kamber di strika i un kamber chikitu pa e kriá.<ref name="Bouwen" />
E diseño i e fasilidatnan di e residencia ta duna un bista di e manera di biba i e nivel di komfort cu tabata konsiderá moderno na Aruba na e prome mitar di siglo 20.<ref name="Bouwen" />
== Gezaghebbers==
Durante su periodo komo residencia oficial, e edificio a sirbi komo cas i lugá di trabou pa diferente Gezaghebber di Aruba. Entre nan tabata Lindoro Kwartsz, Frederik Beaujon, Oscar Henriquez, Jossy Tromp i Pedro Bislip.<ref name="Gabinete" />
== Demolishon==
Na final di 1985, e residencia di Gezaghebber a wordo demoli pa habri paso pa un edificio nobo, mas grandi i moderno, cu lo sirbi komo residencia oficial di e prome Gobernador di Aruba.<ref name="Bouwen" />
E demolishon a tuma luga den e periodo di transishon pa [[Status Aparte]]. Dia 1 di januari 1986, Aruba a bira un pais autonomo dentro di e [[Reino di Hulanda]] i a haya su propio Gobernador. E residencia nobo a bira e residencia oficial di e Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete" />
==Sitio actual==
E tereno unda e Cas di Gezaghebber tabata para ta ainda den uso oficial. E residencia nobo construi riba e mesun sitio a wordo transformá despues na e [[Cas Ceremonial di Gobernador]], cu awe ta sirbi pa audiensianan, recepcionnan i otro actividadnan oficial di Gobernador.<ref name="Gabinete" />
==Importansia historiko==
Cas di Gezaghebber tabata un edificio importante den e historia administrativa i arkitektoniko di Aruba. Durante mas cu mei siglo, e sitio tabata konektá ku e funcion di e maximo autoridad gubernamental na Aruba.
Aunke e edificio di 1929 no ta existí mas, e historia di e sitio a continua ku e construccion di e residencia di Gobernador despues di Aruba a haya su Status Aparte. E cambio di un residencia di Gezaghebber pa un residencia di Gobernador ta reflehá e transformashon institushonal di Aruba den 1986.
---------------
===Antiguo Cas di Gezaghebber===
Den historia di Aruba, tabatin dos edificio principal cu a fungi como e “Cas di Gezaghebber” (ambtswoning) prome cu Aruba a haya su Status Aparte na aña 1986. E prome Cas di Gezaghebber (1830 – 1929) tabata situa caminda awe ta Plaza Daniel Leo, banda di e area di tiendanan den centro di Playa. A construi e edificio rond di aña 1830 originalmente como cas y oficina pa e Commandeur di Aruba. Na aña 1948, e nomber a cambia oficialmente pa Gezaghebber. Na aña 1929, e Gezaghebber a muda for di eynan. E cas a bira un marinierskazerne. Pa e motibo aki, e caya ey a haya e nomber di Kazernestraat. A basha e edificio abao na aña 1949.<ref name="Gabinete"/>
E di dos Cas di Gezaghebber (1929 – 1986) ta precisamente unda awendia ta e Cas Ceremonial, situa na Maria Christinastraat 2 na Oranjestad. Gezaghebber Isaac Wagemaker a laga construi e ambtshuis nobo aki na aña 1929 pasobra e prome cas tabata bieu caba. Tur e ultimo gezaghebbernan di Aruba, manera ta Lindoro Kwartsz, Oscar Henriquez, Jossy Tromp y Pedro Bislip, a biba y traha den e cas aki. Na fin di aña 1985, a basha e cas aki abao pa habri paso pa un edificio hopi mas grandi y moderno. E luga aki awe ta e Cas Ceremonial di Gobernador di Aruba.<ref name="Gabinete">[https://24ora.com/gabinete-di-gobernador-a-tuma-maneho-di-cas-ceremonial-over/ Gabinete di Gobernador a tuma maneho di Cas Ceremonial over], [[24ora]] (20 di augustus 2026)</ref>
------------------------------
'''Biblioteka den Karibe Hulandes'''
Den e teritorio di Karibe Hulandes, tin—i tabatin—un kantidat variá di [[biblioteka]]. Fuera di biblioteka publiko tabatin riba e islanan ABC bibliotekanan ligá na organisashonnan manera skol, parokia, kas di marinero, sentro di bario, klup of biblioteka pa pashent di hospital. Na Korsou a lanta un biblioteka sientifiko, ku despues a wordu integra di e biblioteka di University of Curacao.
Algun ehempel ta
* biblioteka di Union di San Hose na Conscientiesteeg 17 na 1911, Otrobanda.<ref>Leesbibliotheek Reunion san Hose. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 14-01-1911, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010280010:mpeg21:p004</ref> E asosiashon Union di San Jose of St. Jozef's Gezellenvereniging a wordo lanta na 29 di oktober 1882. E salbashon i bienestar di e Hubentut Katóliko ta pues e ophetivo prinsipal di e Asosiashon di Kompañeronan di San Hosé.<ref>DE UNION DI SAN HOSÉ OF St. Jozels Gezellen-Vereeniging.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 06-12-1884, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 16-10-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011211508:mpeg21:p001</ref>
* biblioteka di Esso Club na Seroe Colorado, Aruba
* biblioteka di Colegio Arubano
*
Algemeen Nederlands Verbond (Aliansa General Hulandes), ku ya kaba tabliotekatin representantenan riba tur e islanan na 1904, a hunga un ròl signifikante den desaroyo di servisio di biblioteka na Antia Hulandes. E tabata e promé organisashon ku a establesé bibliotekanan na hulandes riba Aruba i Boneiru. Na kuminsamentu di siglo, no tabatin biblioteka públiko na Kòrsou,bi ounke tabatin vários kolekshon privá notabel: e biblioteka di e sosiedat ‘de Gezelligheid’—aksesibel solamente pa miembronan—ku a wòrdu transferí pa Biblioteka Públiko na 1957 despues di 85 aña di eksistensia; i e kolekshon privá di e Padernan Dominikano, ku a keda inkorporá den e Biblioteka di Universidat na 1982. Di orígen mas resien tabata e Biblioteka Katóliko, ku a kuminsá komo un biblioteka parokial pa Katedral di Santa Ana i a sirbi komo un biblioteka públiko pa e distrito di Otrobanda te ku 1967. Awendia, e bibliotekanan públiko riba Aruba i Curaso ta kai bou di e jurisdiccion respetuoso di e tera teritorio su Departamentu di Kultura, ku ta asumí tur responsabilidat pa nan operashon.<ref></ref>
==Biblioteka públiko ==
E parti Karibense di Reino Hulandes tin 9 biblioteka: tres riba e islanan BES (Boneiru, Sint Eustatius, i Saba) i seis riba e islanan CAS (Curaçao, Aruba, i Sint Maarten). Na 2025, mas ku 21.000 miembro di biblioteka a fia kasi 70.000 artíkulo físiko, i 6.000 partisipante a tuma parti na aktividatnan ku a tuma lugá na e bibliotekanan.<ref name="Netwerk">[https://www.bibliotheeknetwerk.nl/onderzoek/artikelen/openbare-bibliotheken-in-het-caribisch-deel-van-het-koninkrijk-der-nederlanden Openbare bibliotheken in het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden], bibliotheeknetwerk.nl (10 di septèmber 2026)</ref>
Na 2025, e kolekshon total di biblioteka riba e islanan a konsistí di 265.4 mil artíkulo físiko. Esaki ta representá un oumento di 6% kompará ku 2023. E mayoria di e kolekshon ta konsistí di buki pa mucha i adulto yòn (56%) i buki pa adulto (43%). Materialnan oudiovisual (manera músika i obranan di oudio) ta konta pa 1% di e kolekshon.<ref name="Netwerk"/>
Mayoria di e coleccion ta consisti di titulonan na Hulandes y Ingles. Dentro di e coleccion pa mucha y adulto hoben, un averahe di 52% di e bukinan ta na Hulandes, 42% na Ingles, 4% na Papiamento, y 2% na Spaño. Entre buki pa adulto, un promedio di 44% ta na hulandes, 47% na ingles, 4% na papiamentu, i 3% na spañó (Klaren & Schrijen, 2026).<ref name="Netwerk"/>
* {{ABW|bandera}} - [[Biblioteca Nacional Aruba]] - tres sitio: Oranjestad, San Nicolas
* {{BON|bandera}} - [[Biblioteka Públiko Boneiru]]
* {{CUW|bandera}} - [[Biblioteka Nashonal Kòrsou]]
* [[File:Flag of Saba.svg|25px|border]] - Queen Wilhelmina Library
* [[File:Flag of Sint Eustatius.svg|25px|border]] - Judson Bicentennial Public Library
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Sint Maarten Library
==Biblioteka priva of semi-públiko ==
* {{ABW|bandera}} - Biblioteka di [[Universidad di Aruba]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[University of Curaçao]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka Mongui Maduro
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[CARMABI]]
* {{CUW|bandera}} - Biblioteka di [[NAAM]]
* [[File:Flag of Sint Maarten.svg|25px|border]] - Biblioteka di University of St. Martin
==Biblioteka digital ==
* {{ABW|bandera}} - [[Coleccion Aruba|Kolekshon Aruba]]
* {{BON|bandera}} - Kolekshon Herensia di FuHiKuBo (Fundashon Históriko Kultural Boneriano)
* [[Dutch Caribbean Digital Platform]]
------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref>
AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan
principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.
Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''.
E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo.
Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley.
Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable,
resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo.
{{Appendix}}
Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref>
Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley
ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua
e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft.
Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan
General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba.
Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno.
Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref>
[[:Kategoria:Sociedad]]
------------
{{Variante|a}}
{{Infobox organisacion | variante = a
| tipo = organisacion gubernamental ''sui generis''
| nomber = Aruba Tourism Authority
| director = Ronella Croes
| obhetivo =
| origina_di = Arubaans Toeristenbureau
| sede = L.G. Smith Blvd. 8
| stad = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| pais = {{ABW}}
| funda = 2011
| termina =
| presidente =
| personal = 40 (Aruba)
| miembro_di =
| commons =
| website = https://www.ata.aw/
}}
'''Aruba Tourism Authority''' (ATA, Autoridad di Turismo di Aruba) ta e organisacion oficial di mercadeo y maneho di destinacion (DMMO) pa [[Aruba]], funcionando como entidad central responsabel pa uni interesnan turistico entre stakeholder y partner paden y pafo di e isla.<ref name="about"/>[2] E rol aki ta encera coordinacion di mercadeo di destinacion, desaroyo di destinacion, y asociacionnan di destinacion pa sostene e ecosistema turistico en general.<ref name="about">[https://www.ata.aw/about About us], ata.aw</ref>
Desde 1 di januari 2011, ATA ta opera como un entidad huridico independiente unico dentro di sector publico, bou di un status ''sui generis''. E structura aki ta otorga e organisacion autonomia y flexibilidad pa actua na bienestar di Aruba y su comunidad, mientras cu e ta keda ancra den gobernacion publico. E cuadro ''sui generis'' ta permiti ATA pa unifica un diversidad di stakeholder di [[turismo]] y sigui tuma decision independiente pa un maneho di destinacion efectivo.<ref name="ATA"/>
Den e capacidad aki, ATA ta cumpli cu rolnan defini entre otro di mercadeo (promoviendo Aruba como destinacion), co-creator (colaborando riba iniciativanan turistico), conector (vinculando stakeholdernan), y autoridad (dunando supervision den asuntonan turistico). E ròlnan aki ta sostené su funcionnan central di uni interesnan, fomentá asosiashonnan, i duna direkshon stratégiko pa desaroyo di turismo.[1][2]
ATA ta wòrdu dirigi pa CEO Ronella Croes desde 1 di januari 2011.<ref name="about"/><ref>[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBATODAY-2010-11-26&q=%22ronella+tjin%22 New CEO for Aruba Tourism Authority], Aruba Today (26 di november 2010)</ref> E organisashon ta mantené un sede lokal na Aruba ku ofisinanan adicional na [[Hulanda]], [[Colombia]], y [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sostene su alcance mundial.<ref name="ATA">[https://www.gobierno.aw/aruba-tourism-authority-sui-generis-15-ana-construyendo-turismo-duradero Aruba Tourism Authority Sui Generis 15 aña construyendo turismo duradero], gobierno di Aruba (13 di januari 2026)</ref>
== Historia ==
Den decada 1920, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico basa riba [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]]. Despues di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], despues cu turismo y biahamento a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba.
Cu establecimento di Aruba Tourist Commission na 1947?, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyo y proyectonan importante.
E promocion di turismo na Aruba a cuminsa formalmente cu e establecimento di Comision di Turismo di Aruba na 1947, un entidat crea pa promove y dirigi desaroyo di turismo riba e isla bou di liderazgo di Ernst Bartels.[7]<ref name="tourism">[https://www.aruba.com/us/our-island/history-and-culture/aruba-tourism Aruba tourism], aruba.com</ref>
=== 1953-1985 ===
[[File:Rinus de Graaff, Caribbean Hotel, 1966-01-01, ANA-DIG-DEGRAAFF-103, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|240px|Aruba Caribbean Hotel na 1966]]
Na 1953, e comision a wordo reorganisa den Oficina di Turismo di Aruba (ATB, Aruba Toeristen Bureau), un instancia gubernamental modesto cu tabata consisti di apenas dos empleado: Ernst Bartels komo hefe y Casper Wever como su asistente.<ref name="tourism"/> ATB a concentra su esfuersonan riba mercadeo di Aruba como destinacion, particularmente dirigi riba e mercado di [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].
Un logro clave den e sector turistico emergente di Aruba tabata e apertura di Caribbean Hotel na 1959, e isla su prome hotel di resort di varios piso, cu a atrae jet-setternan internacional y a yuda establece Aruba su reputacion pa hospitalidad.<ref name="tourism"/>
Durante añanan 1980, mehoracionnan di infrastructura a sostene expansion di turismo, incluyendo un estudio amplio di seis luna conduci na 1983 door di e compania Sasaki Associates cu sede na Merca den colaboracion ku instansianan gubernamental. E estudio a identifica e coredor costal di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] pa California Point komo e zona turístiko prinsipal, loke ta conduci na inversionnan dirigi den caminda, red di awa y otro utilidadnan pa permiti desaroyo di resort na gran escala mientras ta proteha areanan ambiental sensitivo.<ref name="tourism"/>
Aruba su ekonomia tabata dependé pa hopi tempu riba e Refineria di Zeta di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] como su dunado di trabou principal for di añanan 1920, pero su cierre na 1985 a causa un cambio decisivo den direccion di turismo como e motor economico dominante di e isla.<ref name="tourism"/>
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Toeristen Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends.
=== 1985-2011 ===
Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
=== 2011-presente ===
Establece oficialmente dia 1 di yanüari 2011, komo un entidat públiko úniko sui generis evolushonando for di e eks Ofisina di Turismo, ATA ta operá ku outonomia pa impulsá prosperidat ekonómiko miéntras ta priorisá preservashon di medio ambiente, integridat cultural, y bienestar di komunidat bou di su propósito núkleo di enrikesé kalidat di bida di Aruba pa medio di maneho responsabel.<ref name="ATA"/>
Entrante 1 di januari 2011, ATA ta embarca riba un trayecto nobo cu un reorganisacion cu a wordo planea pa dos aña caba. E independisacion di Aruba Tourism Bureau a wordo inicia dor di Minister di Turismo, Transporte y Labor, [[Otmar Oduber]]. Cu su status independiente nobo, ATA lo wordo exonera di burocracia gubernamental y, pa medio di presupuestonan independiente, lo asumi e reto di sigui desaroya turismo pa y riba e ‘One Happy Island’ y hib’e na un nivel mas halto. Pa promé bia, un CEO ta na kabes di e organisashon.<ref>Arjen Lutgendorff, [https://www.travelpro.nl/ronella-tjin-asjoe-croes-nieuwe-ceo-aruba-tourism-authority/ Ronella Tjin Asjoe-Croes nieuwe CEO Aruba Tourism Authority], travelpro.nl (29 di november 2010)</ref>
E strategia di turismo di Aruba, bou di guia di A.T.A., ta pone un enfasis fuerte riba e concepto di turismo di High Value - Low Impact (Balor Halto – Impacto Abou). E enfoke stratégiko aki ta sigurá ku miéntras e isla ta yama bon biní na kantidatnan kresiente di bishitante, e ta hasi esaki na un manera ku ta priorisá kalidat riba kantidat. A.T.A. ta kere cu e berdadero balor di turismo no ta sinta solamente den cantidad di bishitante, pero den con e bishitantenan aki ta contribui na economia di Aruba mientras ta respeta su herencia cultural, medio ambiente, y comunidadnan local.<ref>[https://www.travelandtourworld.com/news/article/aruba-tourism-authority-celebrates-fifteen-years-of-transformational-growth-driving-innovation-and-sustainable-development/ Aruba Tourism Authority Celebrates Fifteen Years of Transformational Growth, Driving Innovation and Sustainable Development], 13 di januari 2026</ref>
==Organisacion ==
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu ta structura den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).<ref>https://careers.aruba.com/portal-ata/ata-about </ref>
ATA ta traha for di su sede prinsipal na Oranjestad cu alrededor di 40 empleado ront di un structura parti den un unidad di "destination services" y un unidad di mercadeo, bou di cua tin oficinanan internacional cu ta abarca e regionnan di Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag).
Global: E organisashon ta empleá personal adishonal den ofisinanan internashonal regional ku ta abarká Nort Amérika, Latino Amérika i Europa (manera Hulanda/Den Haag). Total di Kantidat: Sifranan ofisial verifiká total ta indiká un personal spesialisá di alrededor di 100 persona pa imprimí mas ku 100 persona den henter su pia mundial, aunke variabel kalkulashonnan di terser parti ta varia mas haltu dependiendo di kontratistanan eksterno.
==Vision pa futuro ==
Aruba Tourism Authority ta envisioná un futuro kaminda turismo no solamente ta sostené pero aktivamente ta engrandesé e resiliensia di e isla i ta entregá impaktonan positivo riba su medio ambiente, komunidatnan, i herensia kultural.[1][16]<ref>https://www.gobierno.aw/ata-ta-presenta-resultado-di-september-y-su-responsible-tourism-impact-report</ref>
E perspektiva aki riba término largu ta wòrdu guiá dor di e organisashon su vishon núkleo: “Un Aruba dushi pa biba ta un Aruba dushi pa bishita” – Aruba komo un lugá maravioso pa biba ta un lugá maravioso pa bishitá.[1][16] E prinsipio aki ta enfatisá un kompromiso pa harmonisá bienestar di residente ku eksperensianan di bishitante, posishonando Aruba komo un destinashon ku ta rehubenesé otro kaminda turismo ta fomentá restourashon i enrikesimentu pa tantu lokalnan komo huéspetnan.[16]
Como parti di e aspiracion aki e parti di A.T.A. tin komo meta pa transishoná pa turismo regenerativo pa 2035, kreando resultadonan positivo nèt ku ta restorá ekosistemanan, elevá komunidatnan, i fortalesé identidat kultural.[5][16]
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi (1953-1955, 1957-1971)<ref>https://www.gobierno.aw/en/tribute-to-six-former-directors-of-the-tourism-office</ref>
* Odulio Bertrando (Beti) Arends (1971-1985)
* Roderick (Rory) Arends (1985-1989)
* Remigio (Mimi) Wever (1989-1995)
* Jan van Nes (1995-2000)
* Myrna Jansen-Feliciano (2000-2009)
* Ronella Croes (2011-presente)
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
* Ernst Bartels 1945-1957<ref>De heer ERNST BARTELS verlaat eilandsdienst Hoopt zich in particuliere tourismesector even verdienstelijk te maken. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 18-12-1957. Geraadpleegd op Delpher op 31-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211294:mpeg21:p005</ref>
---------------
== Historia di ATA ==
Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante.
Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo
caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau
a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante
temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba
Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref>
==Lista di director ==
* Michael Kuiperi 1953
* Odulio (Beti) Arends
* Roderick ‘Rory’ Arends
* Remigio Wever
* Jan van Nes
* Myrna Jansen-Feliciano
* Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010?
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo= }}
{{References}}
}}
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2]
Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5]
== Historia ==
{{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}}
Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref>
Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13]
Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a.
Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19]
Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Historia di Aruba]]
-----
Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2]
Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am
--------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000.
== Historia ==
E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement.
Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1]
Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña.
Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017.
Programa i idealnan
Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé)
Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí)
Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé)
Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé)
E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3]
-----------------
{{Variante|a}}
{{infobox organisacion | variante = a
| nomber = Scouting Aruba
| abrevia =
| imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg
| funda = April 23, 2000.
| pais = {{ABW}}
| sede =
| afilia =
| presidente =
| tipo =
| obhetivo = desaroyo di
| lema = ''Wees paraat''
| cantidad_miembro =
| koepel =
| europeo =
| internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement
| website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba
}}
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]].
== Historia ==
E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref>
----
en.wiki:
'''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981.
E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref>
[[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]]
==Programa i idealnan ==
E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1]
Elvita - di edat 4 pa 7
Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña
Guia Menor - edatnan di 11 pa 14
Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña
E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes.
E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide.
Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
------------------
{{Databox}}
'''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo.
== Ley di consumidor ==
Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/>
=== Aruba ===
Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref>
Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor.
* Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref>
=== Corsou ===
Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref>
E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes:
Organisacionnan:
* Fundashon pa Konsumidó Curaçao
* Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref>
=== Hulanda ===
E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6]
=== Merca ===
Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Economia]]
[[:Kategoria:Sociedad]]
Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko.
E meta di protekshon di konsumidó ta pa:
garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan
prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko
promovê transparensia den merkado
asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé
Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado.
Derecho di konsumidó
Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref>
Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di:
derecho privá (kontraktnan i responsabilidat)
derecho públiko (regulashon di merkado)
derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal)
Instrumentonan di protekshon
Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan:
regulashon riba seguridat di produktonan
obligashon pa informashon klaro i etiketahe
protekshon kontra publicidat engañoso
regla riba garantia i devolushon di produktonan
supervison di merkado dor di autoridatnan públiko
Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan.
Protekshon di konsumidó segun pais
Aruba
Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref>
Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref>
E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu.
Kòrsou
Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref>
Regulashonnan relevante por inkluí:
Kódigo Sivil di Kòrsou
legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó
influensia di norma internashonal i europeano
Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí:
Fundashon pa Konsumidó Curaçao
Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref>
Hulanda
Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022.
E ley aki a introducí, entre otro kosnan:
prohibishon di revishonnan falso riba internet
regla mas estrikto pa transparensia di prijs
mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso
E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref>
Estados Unidos
Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin:
Federal Food, Drug, and Cosmetic Act
Fair Debt Collection Practices Act
Fair Credit Reporting Act
Truth in Lending Act
Fair Credit Billing Act
Gramm–Leach–Bliley Act
Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera:
Federal Trade Commission (FTC)
Consumer Financial Protection Bureau (CFPB)
Food and Drug Administration (FDA)
Department of Justice (DOJ)
Mira tambe
Konsumidó
Derecho di konsumidó
------------------
{{infobox persona | variante = c
| nomber = René van Nie
| nomber completo = René Gerrit Anton van Nie
| fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]]
| luga fayecimento = {{ABW}}
| causa morto = paro cardiaco
| residencia =
| alma mater =
| ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor
| periodo activo =
| conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975)
| lenga literario = Hulandes
| website =
}}
{{DEFAULTSORT:Nie, René van}}
[[:Kategoria:Direktor di sine]]
[[:Kategoria:Eskritor]]
[[:Kategoria:Hulanda]]
[[:Kategoria:Aruba]]
-------------------
== Cas floria ==
titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten.
Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba.
Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen".
Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana.
Zie ook:
• boek Bouwen op de Wind
Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen.
Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement.
Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis.
1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura.
--------
[[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]]
E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia.
== Historia ==
Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika.
Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia.
E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9]
Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8]
Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10]
== Sint Maarten ==
E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa.
Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes.
Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11]
Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor.
Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente.
nl.wiki: Rijksgrens van Nederland
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona continuo]]
* [[Zona economico exclusivo]]
* [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]]
[[:Kategoria:Geografia]]
[[:Kategoria:Karibe Hulandes]]
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio.
E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017.
--------
=== Maneho ===
E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa:
* proteha y maneha e ambiente marino;
* controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino;
* comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ.
Pa e seis islanan mes e ley ta duna:
* derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama);
* maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla);
* un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino.
E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino.
== Mira tambe ==
* [[Awanan teritorial]]
* [[Zona economico exclusivo]]
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Reino Hulandes]]
[[:Kategoria:Venezuela]]
------------
Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu.
Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia.
Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan.
Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia:
e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é.
Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo.
-------
Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten.
------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| align = right
| total_width = 270
| border =
| header = '''Turismo krusero'''
| header_align = center
| perrow = 1/1/2
| image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg
| image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg
| caption1 = ''Sovereign of the Seas''
| caption2 = ''Carnival Sunshine''
| image3 =
| caption3 =
| image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg
| image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg
| caption_align = center
| footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina
| footer_align = center
}}
----------------
{{Variante|a}}
{{infobox persona |variante = a
| nomber = Clinton Whitfield
| nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield
| ofishi = empresario
| distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small>
}}
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano.
== Biografia ==
Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo.
El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]].
Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas.
* gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter.
* "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]].
J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido.
* De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref>
Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies).
Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
== Honor ==
Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref>
{{Appendix}}
Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika.
Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar.
--
Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use.
---
'''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach.
Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe.
Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon.
Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario.
Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**.
Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**.
[[:Kategoria:Aruba]]
---------------
{{Variante|a}}
{{Infobox fabrica| variante = a
|nomber = Coastal Aruba Refining Company
}}
'''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba.
[[Category:Empresa]]
[[Category:Aruba]]
[[Category:Historia]]
== Historia ==
Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso.
* el a pasa den man di Gobierno
* a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan
Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria.
Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V.
, durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V.
E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref>
== Operacionnan ==
Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo.
E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas.
== Benta y ciere ==
Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012.
Legado
E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad.
Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation.
== Referencia ==
“Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007).
Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya).
“El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000.
Valero Energy Corporation Annual Report, 2005.
CITGO Aruba Refinery official history page (archival).
-------------------
{{infobox persona | variante = a
}}
'''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba.
== Biografia ==
Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero.
Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento.
Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company".
Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation.
Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref>
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]].
Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref>
{{Appendix}}
.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
== Honor ==
Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor.
Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial.
Venta di Coastal i bida mas tadia
Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company.
Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente.
Legado i famia
Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla.
E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba.
Falesementu
Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor.
Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990.
{{Stub}}
{{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}}
[[Category:Hende]]
-------------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma.
E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta:
* Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento.
* Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento.
* Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por.
* Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial.
Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor.
Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref>
Dekreto Real
Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref>
Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.).
Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’.
E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad).
{{Appendix}}
--------------------
{{Appendix}}
The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being
found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they
found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref>
It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found
a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to
the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread
among the locals who started searching for more gold.
When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he
sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august
of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking
military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands
sent more troops to safe guard the gold.
Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach:
Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after
the wind blew away the dust from the clay.
In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in
the nearby rivers. The following years after that
first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting.
Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted
concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a
long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal.
By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when
someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought
down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above
ground.
Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”.
Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce
any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908.
A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out.
The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi
were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill.
According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners.
He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners
would boost the island’s employment rate.
When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island
promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable
market on the island anymore.
The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical
monuments.
Source:
1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers.
2. Aruba Esso News, 1953 issue.
------------
{{multiple image
| total_width = 700
| border = infobox
| direction = horizontal
| header = Arte mural na San Nicolas
| header_align = center
| caption_align = center
| image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg
| height1 = 200
| caption1 = Mural di Chemis
| image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg
| caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag
| image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg
| caption3 = Mural crea pa Wild Drawing
| image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg
| caption4 =
| image5 = Mural Black White.jpg
| caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers
}}
------
== Stadhuis Aruba Aanvulling ==
=== Historia ===
E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1]
Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon.
=== Construccion y estilo ===
E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa.
---
strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a
pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref>
Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu
-----------
== Mario Croes ==
Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele.
Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr.
ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga.
Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas.
E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi.
”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan
---
en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow.
NUNKA
Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas?
Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele.
Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita?
Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije).
Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes-
---------
== Lago oil ==
Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa.
Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville.
For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital.
Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha
* 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta
* 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta.
* 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta.
1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey.
1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata.
1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company.
-----
1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano.
--------
==[[Rebelion Grandi]] ==
Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat.
Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref>
------------------
'''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba.
Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice
----------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
'''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref>
== Historia ==
Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino.
E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref>
E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado.
== Responsabilidatnan ==
Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta:
* Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.),
* Informashon i Relashonnan Públiko,
* Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.),
* Finansa,
* Asuntunan Sosial (S.Z.),
* Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo,
* Asuntunan Kultural (C.Z.),
* Registrashon i Archivo (R. en A.), i
* Asuntunan di Personal i Maneho Interno.
E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia.
* Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda
* Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda
* toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref>
* sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland
== Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes ==
{{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}}
E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]].
Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal.
== Fin di Antias Hulandes i transishon ==
E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015.
Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes.
Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Arubahuis]]
* [[Kas di Kòrsou]]
* [[St. Maarten House]]
{{Appendix|2=
* {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]]
{{References}}
}}
[[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]]
--
* 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref>
is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w.
Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.),
Voorlichting en Public Relations,
Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.),
Financiën,
Sociale Zaken (S.Z.),
Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme,
Culturele Zaken (C.Z.),
Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en
Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer.
De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis.
---------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario.
== Historia ==
SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki.
Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion.
Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan.
Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan.
== Desaroyo residencial y innovashon ==
Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente.
Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia.
Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan.
Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas.
E porta actual
Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente.
{{Appendix}}
[[:Kategoria:Aruba]]
== SVGA ==
Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia.
=== historia ===
Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te
actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun
persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref>
{{Appendix}}
-----------------------
Vieja yo?<br>
No...No señor<br>
Yo soy un vino y del mehor<br>
¿Que si las canas me asustan?<br>
No qué va!<br>
Ellas no suman años, <br>
derrochan sabiduría y verdad.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Esas líneas en mis ojos, no,<br>
no son quejas del pasado,<br>
son las huellas de las risas<br>
y los besos dados.<br>
¿Que si todavía me apasiono?<br>
Ay, no me haga reír.<br>
En este cuerpo lo que hay es<br>
mucho fuego por sentir.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Yo sí me orgullezco,<br>
de los años que tengo,<br>
que con cada buelta al sol<br>
más valgo y más aprendo<br>
así que guardes tus penas<br>
y no me mire con compasión<br>
Los años a mí no me pesan<br>
me coronan el corazón.<br>
Ay, no,<br>
no me vengan con cuentos,<br>
entre más grande el numero,<br>
más linda me siento.<br>
Sí ........mas linda!
--------------
{{Databox}}
'''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu.
Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
==Tipo di kooperashon==
E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda.
Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit).
Yudansa por ta:
* bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente
* multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2]
==Fuentenan di yudansa==
Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo.
==Yudansa ofisial pa desaroyo==
Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi.
{{Appendix}}
## Yudansa pa desaroyo
**Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo.
E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**.
Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel.
---
### Tipo di kooperashon
E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partnership**, i no riba dependencia of dominashon.
Kooperashon por tuma diferente forma:
* **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais.
* **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2]
---
### Fuentenan di yudansa
Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen.
---
### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)
**ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4]
---
### Notanan i referensianan
[^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int)
[^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org)
[^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org)
[^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac)
-------------------
== Faha di horcan ==
E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e
faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar.
Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato
efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba
Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm).
Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un
siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014.
E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008),
José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960)
i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i
sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan.
Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un
organisashon di preparashon pa kalamidat.
Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento
Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St.
Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe
boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba).
-----------------
== Historia ==
Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal:
* '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]].
* '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]).
E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá.
Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial.
E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente.
Kultura i Herensia
E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial.
Kaida di e Imperio
E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano.
-------------
{{Variante|c}}
{{Infobox dignatario| variante = c
| nomber completo = Petrus Albertus Kasteel
| imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg
| sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou
| periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]]
| periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]]
| monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948)
| antecesor = [[Gielliam Wouters]]
| sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters
|fecha nacemento=
|luga nacemento =
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|pareha = Marie Kasteel-Baltussen
|religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]]
|yui = 5
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|ofishi = gobernante, diplomátiko
|partido =
}}
'''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes.
== Bida personal ==
Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia.
== Periodista i trahadón den ekshilio ==
Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen.
== Gobernador di Kòrsou i su dependensianan ==
Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948.
Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial.
== Karrera diplomátiko ==
Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na:
Chile (1948–1956)
Irlanda (1956–1966)
Israel (1966)
== Rekonesimentu ==
Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal:
Medal of Freedom with Silver Palm (Merka)
Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda)
Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano)
Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia)
== Fayesimentu ==
Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña.
== Referensianan ==
Wikipedia. Piet Kasteel.
Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003).
YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel.
Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes.
------------------
'''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti'''
'''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un
version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma.
Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como
Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento.
== Indica y respeta e variante di Papiamento/u ==
Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa
indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of
Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan.
Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con
pa indica e variante di bo escogencia.
Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti.
== Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia ==
Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i
desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di
Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor.
Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di
Wikipedia. Esaki ta inclui:
* E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639.
* Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version
nobo.
* E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di
interface via translatewiki.net).
* E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e
plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo.
Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba
Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites
== Contribui na un comunidad bilingual ==
No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di
Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada
variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui
construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den
islanan ABC y den mundu henter.
------------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Multiple image| total_width = 340
| align = center
| caption_align= center
| image2 = Bolletjes.jpg
| caption2 = Bolitanan den stoma di un mula
| image1 = Bird smuggler.jpg
| caption1 = Mula transportando parhanan
| image3 = Anus-patron (1205687).jpg
| caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal
| image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg
| caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009)
}}
{{clear}}
{{Appendix}}
[[Category:Sociedad]]
-----------------
== Shoco ==
De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí.
E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko.
Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref>
{{Appendix}}
--------------
{{Variante|c}}
{{Infobox persona
| variante = a
| nomber = Nigel Maduro
| ofishi = activista
}}
'''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref>
activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di
Aruba National Trust, Nigel Maduro
Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref>
{{Appendix}}
Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo.
Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria.
Trabao Profesional i Karrera
Aktivismo Ambiental i di Klima:
Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena.
Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel.
Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria:
Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena.
Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat.
Representashon Internashonal:
Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima.
Arte Multidisiplinario
A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta.
Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe.
{{Appendix}}
------------
== Cinema na Aruba ==
(Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants
in the 20th century.
The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to
enjoy the popular silent movies of the time.
American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their
piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am
Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land.
In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time.
The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater.
A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref>
-------------------------
Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten
{{Databox}}
'''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso.
Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba
----------------------------------------
* gabinete di minoria
---------------------------------------
'''Hefe di estado''' ta
----------------------------
*gabinete (politica)
* izquierdista
* pais
* eleccion
-----------------------
==Parlamento Oropeo==
== Miembro i elekshon ==
Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo.
E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento.
Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009.
E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4]
en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union.
Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete.
Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen.
E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento.
Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland.
== Reino Hulandes ==
In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019.
=== Karibe Hulandes ===
Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben.
De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen.
Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde.
{{Appendix}}
[[:Category:Oropa]]
[[:Category:Politika]]
----------------------------
* Muhe
* Constitucion
* Globalisashon
* Progaganda
* Cancion
----------------------------
Te bewerken naar Papiaments:
* [[Lijst van scholen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen op Aruba]]
* [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]]
* [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]]
* [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]]
* [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]]
* [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]]
* '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]])
* '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]])
------------------------
== Preparacion Bandera di Aruba==
Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976;
A DICIDI:
-----------
== Gabinete Mercelina ==
Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag.
E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon.
[[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia.
[[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten.
---------------------
{{Databox}}
'''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]].
== Nomber ==
Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou.
== Konstelashon ==
Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan.
== Repartishon di asiento ==
Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba.
== Elekshon ==
Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13]
E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente:
{| class="wikitable" style="text-align:left;"
!colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"| Miembro
!colspan=4 style="color: gray"| Periodo parlamentario 1938-1942
|-
! rowspan="1" style="color: gray"| Repartishon
! style="color: gray"| Nòmber
! style="color: gray"| Partido
! style="color: gray"| Remarke
|-
| rowspan="10" style="color: gray"| Elegí
| rowspan="6" |Curacao
| [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP ||
|-
| Ernesto Cecilio Martijn ||
|-
| Adolphe Desertine ||
|-
| J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige ||
|-
| J. Rustige ||
|-
| Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal ||
|-
| rowspan="2"| Aruba
| Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba ||
|-
| Jean M. de Cuba ||
|-
| rowspan="1"| Bonaire
| John de Jongh || CKP ||
|-
| rowspan="1"| Bovenwinden
| W.R. Plantz || ||
|-
| rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd
| rowspan="5" |Curacao
| [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter
|-
| Isaac Capriles || ||
|-
| Salomon Alfred Senior || ||
|-
| Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || ||
|-
| Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans.
|-
|}
*) oudlid Koloniale Raad
{{Appendix}}
[[:Category:Karibe Hulandes]]
----------------------------------------------
{{Variante|a}}
{{Databox}}
{{Infobox person
| name = Anouk Balentina
| image =
| caption =
| term =
| monarch =
| predecessor =
| birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]]
| occupation = hurista, activista y ambientalista
| party =
}}
'''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no.
== Bida ==
Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref>
Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref>
Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento
di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano
ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref>
Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por
opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020
----------------------
https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/
https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf
* Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal
* Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho"
* Template:Página Prinsipal Articulo destaca
-------------
{{Databox}}
{{Variante|a}}
{{Databox}}
'''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref>
HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref>
== Historia ==
Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia.
Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref>
Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022.
== Servicionan ==
Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar.
E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref>
Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba.
== Galeria ==
<gallery widths="200" heights="200">
Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital
Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital
Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B
</gallery>
---------------------
Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba
E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022.
Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia.
Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY.
-------------------
'''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan
== Historia ==
E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1]
E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes.
E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá.
== Contenido ===
E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan:
Tereno i unidat
* Derecho Fundamental
* Gobièrnu i e minister mandatario
E Estadonan
* Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente
* Lejislashon i gobernashon
* Hustisia, Ministerio Públiko i Polis
Disposishonnan final
Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal.
E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente:
* Capitulo I - Derecho Fundamental
* Capitulo II - Gobierno
* Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]]
* Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho
* Capitulo V - Legislacion y Gobernacion
* Capitulo VI - Husticia y poder hudicial
* Capitulo VII - Disposicion final
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}}
{{References}}
}}
[[:Category:Gobièrnu]]
[[:Category:Sint Maarten]]
== Mira tambe ==
* [[Antias Hulandes]]
* [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]]
----------------------------
zie encyclopedia NA/CUR
'''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di
The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}}
{{References}}
}}
[[:Category:]]
---------------
{{Variante|c}}
{{Databox}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}}
{{References}}
}}
[[Category:Karibe Hulandes]]
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Antias Hulandes]]
--------------------
Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki)
---------------------
'''Aanmaken''':
* {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]]
* {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) -
* General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]]
* nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito)
* no.wik: Shete Boka nasjonalpark -
* en.wiki: Bandariba
'''Verbeteren/aanvullen''':
* [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/)
== Curaçao ==
# December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref>
-----------
[[:Category:Musika]]
------------------
* [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]]
* https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki
* https://translatewiki.net
{{NPOV language}}
{{Refimprove}}
{{stub}}
--------------------------
== Hooiberg ==
Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref>
De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken.
Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero.
Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico.
---------------
'''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano.
NAME: Jay Bryant HAVISER Jr.
BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955
MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao)
CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao)
RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean.
tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155
OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201
E-mail: jhaviser@hotmail.com
DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A.
Awards
1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles)
2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands
2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd
2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio
2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten
------------------
'''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref>
Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref>
----------
== Aloe ==
Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru.
=== Islanan ABC ===
Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd.
De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref>
De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten.
De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/>
Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi.
aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee
aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan).
Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen.
==== Uzo ====
Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan.
{{Appendix}}
--------------------
'''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal.
{{Appendix}}
----
'''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" />
== Levensloop ==
Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref>
Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref>
In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref>
== Persoonlijk ==
Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" />
== Referenties ==
{{References}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}}
{{References}}
}}
{{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}}
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Korsou]]
mxy871a3sg5asvqtque2v5gya0hwl1f
Justin Trudeau
0
8156
208291
152829
2026-11-02T10:18:07Z
Caribiana
8320
aktualisashon
208291
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox dignatario
| variante = c
| sucesion = Di 23° Promé Minister di [[Canada]]
| periodo start = [[4 di novèmber]] [[2015]]
| periodo fin = [[14 di mart]] [[2025]]
| monarkia = [[Elizabeth II]] (1952-2022)<br>[[Carlos III]]
| antecesor = [[Stephen Harper]]
| sucesor = [[Mark Carney]]
| pais = {{CAN}}
| partido = Partido Liberal di Canada
|pareha = Sophie Grégoire (separá: 2023)
|tata = Pierre Trudeau
|mama = Margaret Sinclair
|yui = 3
}}
'''Justin Pierre James Trudeau''' (☆ [[25 di desèmber]] [[1971]], [[Ottawa]]) ta un polítiko [[Canada|kanades]] i miembro di Partido Liberal di Canada. El a fungi komo lider di partido di 2013 pa 2025 i tabata miembro di parlamento (MP) pa Papineau for di 2008 te 2025. Trudeau tabata e di 23° [[promé minister]] di [[Canada]] di 2015 pa 2025. E ta e di dos promé minister mas hoben den historia di Canada despues di [[Joe Clark]], i komo yu di [[Pierre Trudeau]] e ta e promé pa ta yu òf famia di un [[promé minister]] previo.
Despues di e renunsia repentino di visepromé minister Chrystia Freeland na desèmber 2024 i e krísis polítiko ku a sigui, Trudeau a anunsiá dia 6 di yanüari 2025, ku e lo renunsiá komo tantu promé minister komo lider di e Partido Liberal.<ref>{{cite news|url=https://www.npr.org/2025/01/06/nx-s1-5249766/justin-trudeau-resignation-canada|title=Canada's Justin Trudeau says he will resign as party leader and prime minister|first=Bill|last=Chappell|publisher=NPR|date=January 6, 2025|accessdate=January 6, 2025}}</ref> El a konseha gobernador-general di Canada pa proroga parlamento te dia 24 di mart, mientras ku e partido ta tene un kompetensia pa liderazgo.<ref name="l516">{{cite web | title=Read the full transcript of Trudeau’s resignation speech | website=The Globe and Mail | date=2025-01-06 | url=https://www.theglobeandmail.com/business/article-read-the-full-transcript-of-trudeaus-resignation-speech/ | access-date=2025-01-06}}</ref> Trudeau a retirá dia 14 di mart 2025, ora e partido a haña su susesor den e persona di [[Mark Carney]], eks-presidente di Banko Sentral di Canada. Hopi kanades a mira e aktuashon resoluto di Trudeau na mart 2025 kontra e medidanan di importashon di [[Donald Trump|presidente Trump]] komo un konklushon digno di su funshon komo premier. Su susesor a indiká ku e lo kontinua e maneho aki pa ku [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2558937-oud-centraalbankier-carney-volgt-trudeau-op-als-premier-van-canada Oud-centraalbankier Carney volgt Trudeau op als premier van Canada], NOS.nl, 10 di mart 2025.</ref>
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Trudeau, Justin}}
[[Category:Hende]]
[[Category:Politiko]]
[[Category:Canada]]
6i52znnx8yna1wirbixk7zdty4cjs16
Angela Altagracia de Lannoy-Willems
0
8638
208293
176050
2026-11-02T10:25:56Z
Caribiana
8320
linkfix
208293
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox politico
| variante = c
| nomber = Angela Altagracia de Lannoy-Willems
| imagen =
| imagen hanchura = 270
| descripcion =
| nomber completo = Angela Altagracia de Lannoy-Willems
| fecha nacemento = [[31 di mei]] [[1913]]
| luga nacemento =
| fecha fayecimento = [[10 di yüli]] [[1983]]
| luga fayecimento =
| districto electoral = {{CUW}}
| region =
| pais = [[File:Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg|20px|border]] [[Antias Hulandes]]
| partido = [[Partido Nashonal di Pueblo]] (NVP)
| religion =
| titulo =
| temporada1 = 1949 - 1954
| funcion1 = miembro [[Parlamento di Antias Hulandes]]
| temporada2 = 1951 - 1954
| funcion2 = miembro [[Konseho Insular|Konseho Insular di Kòrsou]]
}}
'''Angela Altagracia (Tata) de Lannoy-Willems''' (☆ [[31 di mei]] [[1913]] - † [[10 di yüli]] [[1983]] na [[Kòrsou]]) tabata un polítiko di [[Kòrsou]]. Na 1949 e tabata e promé muhé ku a bira miembro di [[Parlamento di Antias Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/2.02.32/invnr/897ED.8/file/00186081.PDF Kanselarij der Nederlandse Orden]</ref><ref name="KC1">[https://web.archive.org/web/20231213155828/https://knipselkrant-curacao.com/eerste-vrouwelijk-statenlid-1949/ Eerste vrouwelijk statenlid 1949] Knipselkrant Curacao, 5 di aprel 2013</ref><ref>Kim Hendriksen, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2025/12/03/vergeten-helden-angela-de-lannoy-willems-de-vrouw-die-door-muren-van-ongelijkheid-brak/ Vergeten Helden: Angela de Lannoy-Willems, de vrouw die door muren van ongelijkheid brak], NTR Ret Karibense (3 di desèmber 2025) </ref>
E elekshon di [[17 di mart]] [[1949]] pa Parlamento di Antias Hulandes tabata esun promé teni bou di e derecho di voto universal ku a keda introdusí na 1948 mediante di un kambio den konstitushon.<ref name="KC2">[https://web.archive.org/web/20211231155506/https://knipselkrant-curacao.com/eerbetoon-voor-pionier-tata-de-lannoy-willems/ Eerbetoon voor pionier ‘Tata’ De Lannoy-Willems] Knipselkrant Curacao, 17 di mart 2014</ref> Bou di e nomber di de Lannoy-Elisabeth e tabata postulá komo kandidato number 5 riba e lista di [[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000211795:mpeg21:a0032|titel=Statenverkiezing|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-02-12|bezochtdatum=2022-07-14}}</ref><ref name="KC1"/> . Desde ku esaki a keda fundá na 1948 e tabata aktivo den e ala di damas di e partido. Inisialmente e no a keda elegí, risibiendo no mas ku 15 voto personal. Algun luna despues ora parlamentario [[Moises Frumencio da Costa Gomez]] a keda nombrá den e asina yamá ''College van Algemeen Bestuur'' (komparabel ku Konseho di Minister), de Lannoy-Willems ta huramentá dia [[4 di ougùstùs]] [[1949]] komo su susesor i e promé miembro femenino di parlamento antiano. Hecho ku no tur hende tabata kontentu ku esaki e sali na kla ku e karikatura den "Loreto Real", un semanal satíriko, unda De Lannoy a keda potretá komo muhé sunu riba un buriko.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642104:mpeg21:a0171|titel=Staten bestaan vijftig jaar|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-04-06|bezochtdatum=2022-07-22}}</ref>
Na 1950 e ta wòrdu re-elegí i ta keda parlamentario te 13 di novèmber 1954.<ref name="CH">[https://www.curacaohistory.com/1951-first-female-politic-in-curacao 1951: First female politician in Curaçao] Curaçao History</ref><ref>50 jaar Staten van de Nederlandse Antillen 1938-5 april 1988, Willemstad - Lijst van Statenleden 1938-1988</ref> Den elekshon pa [[Konseho Insular (Antia Hulandes)|Konseho Insular di Kòrsou]] na 1951 e ta sali e kandidato femenino ku mayó voto (33 voto personal). E tabata konsehal di 1951 te meimei di 1954, ora el a entregá su retiro.<ref name="KC1" />
De Lannoy-Willems tabata kasá ku Frank (Frenki) de Lannoy, kende na 1952 a wòrdu nombrá direktor di Landsloterij.
== Honor ==
* Despues di su fayesimentu [[Guillermo Rosario]] a publiká den korant na su memoria e poema ''B'a habri porta pa sobrá''.
* Na 1989 e kaminda west di [[Koningin Julianabrug]], antes ''Santa Ana Bulevar'', ta haya su nòmber, ''A. A. de Lannoy Willems Bulevar''.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642893:mpeg21:a0040|titel=Willemstad|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-03-18|bezochtdatum=2022-07-22}}</ref>
* Na 1992 ta saka un stampia antiano ku su potret den e seri 'Hendenan famoso'.<ref>{{Citeer web|url=https://colnect.com/nl/stamps/stamp/260951-Angela_Altagracia_de_Lannoy_Willems_1913-1983-Famous_People-Nederlandse_Antillen_Curacao|titel=Postzegel Catalogus|datum=2016-03-09|werk=colnect.com|bezochtdatum=2022-07-14}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Derechi di voto di hende muhé na Antias Hulandes]]
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:de Lannoy-Willems, Angela Altagracia}}
[[Category:Hende]]
[[Category:Polítiko di Kòrsou]]
shhyae9jb49534yl3meke9cm3a9riuf
SV Uruguay
0
8782
208279
144083
2026-11-02T02:53:54Z
InternetArchiveBot
12063
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
208279
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox futbol club
| variante = c
| nomber club= SV Uruguay
| nomber completo = Sport Vereniging Uruguay
| alias = Reggea Boys
| funda = [[14 di ougùstùs]] [[1932]]
| luga = [[Antriol]]<br>{{BON}}
| cantidad miembro =
| cantidad campo =
| stadion = [[Stadion Antonio Trenidat]]
| capacidad = 1.500
| Presidente = Mauricio Tobon
| entrenado =
| liga = [[Liga Boneiru]]
| actualidad =
|
| pattern_la1 = _whiteshoulders
| pattern_b1 = _uruguay1987-89h
| pattern_ra1 = _whiteshoulders
| pattern_sh1 = _uruguay
| pattern_so1 = _skybluetop
| leftarm1 = 52CDED
| body1 = 52CDED
| rightarm1 = 52CDED
| shorts1 = 141427
| socks1 = 141427
| pattern_la2 = _uruguay1987-89a
| pattern_b2 = _uru16a
| pattern_ra2 = _uruguay1987-89a
| pattern_sh2 = _blacksides
| pattern_so2 = _skybluetop
| leftarm2 = FEFEFE
| body2 = FEFEFE
| rightarm2 = FEFEFE
| shorts2 = 53CDED
| socks2 = FEFEFE
| pattern_la3 = _blackshoulders
| pattern_b3 = _Puma_black_horizontal_2012
| pattern_ra3 = _blackshoulders
| pattern_sh3 = _whitestripes
| pattern_so3 = _whitetop
| leftarm3 = 2792CD
| body3 = 2792CD
| rightarm3 = 2792CD
| shorts3 = 2792CD
| socks3 = 2792CD
}}
'''SV Uruguay''' òf '''Uruguay''' (ofisialmente ''Sport Vereniging Uruguay''), tambe konosí komo "Reggae Boys", ta un klup di futbòl di bario di [[Antriol]] na [[Kralendijk]], [[Boneiru]]. E ta hunga den [[Liga Boneiru]], e divishon mas altu di [[Federashon Futbòl Boneriano|FFB]], i a titulá kampeon na 1983. Uruguay ta e klup mas bieu entre e klupnan aktivo riba e isla.
== Historia ==
E klup a wòrdu fundá dia [[14 di ougùstùs]] [[1932]] na [[Antriol]]. Nomber, unifòrm i kolónan di e klup tabata inspira pa e selekshon di [[Uruguai|Uruguay]], e tempu ei un di e klupnan mas fuerte na mundu. Na 1967 [[SV Vitesse|Vitesse]] ta separá di Uruguay. Den temporada 1983 pa promé i úniko bes den su historia e klup ta titulá kampeon di Boneiru, derotando [[SV Estrellas]] den e wega final.<ref>[http://rsssf.com/tablesn/nedant83.html#bonaire Bonaire 1983], Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation (RSSSF)</ref> E aña despues el a partisipa tambe den torneo di [[Kopa antiano]], yegando te semi-final. E tabata finalista di [[Kopa MCB]] na tres okashon, pero a keda derotá tur tres biaha enfrente [[SV Real Rincon|Real Rincon]].
Uruguay ta hunga den [[Stadion Antonio Trenidat]]. Su kolónan ta blou i pretu. Lema di e klup ta ''Uru ta dal duru''. Presidente aktual ta Mauricio Tobon, kende tambe ta entrenadó di e selekshon nashonal di Boneiru.<ref>{{es}}[https://web.archive.org/web/20220822092857/https://www.qhubomedellin.com/fanaticos/colombiano-tecnico-seleccion-bonaire-de-futbol/ Colombiano tecnico seleccion Bonaire de futbol], qhubomedellin.com (2 di ougustus 2022)</ref>
== Lista di Honor ==
'''[[Liga Boneiru]]: 1'''
* kampeon na 1983
* supkampeon na 1999/00
'''[[Kopa MCB]]'''
* finalista na 2013, 2014, 2015/16
== (Ex-)hungadó ==
* [[Pedro Rodriguez]]
== Link eksterno ==
* [https://bonairetitans.wixsite.com/titans Wepsait ofisial di SV Uruguay Titans]
{{Appendix|refs|2=
{{References}}
;Lista di fuente
* [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/sv-uruguay/11525/ Profil di Uruguay]
* [https://www.rsssf.org/tablesb/bonairechamp.html Boneiru - Lista di Kampeon], Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation (RSSSF)
}}
{{Navegashon Klup di Futbòl na Boneiru}}
[[Category:Futbòl na Boneiru]]
0a2c1iaztfd7d9o9wa61n7xxtrp0igc
Usuario:Caribiana/Sandbox/Robert Jeand'or
2
10101
208249
208204
2026-11-01T19:15:37Z
Caribiana
8320
208249
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| residencia = {{NLD}}
}}
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ , na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na San Nicolas.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 24-06-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p0Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano05</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di a gradua na John Wesleycollege na 1977 el a bay studia musica na Merca, na <ref>Geslaagden aan John Wesleycollege. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1977, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009</ref> Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
* Den ananan 1980 el a lanta e Quarteto Delbert Bernabela, consistiendo di
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en bas- man Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>ARUBA. "Amigoe". Curaçao, 07-05-1988, p. 12. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012</ref>
Delbert Bernabela is een saxofoonspecialist met meer dan 30 jaar podiumervaring in het Caribisch gebied, Venezuela, de Verenigde Staten en Europa.
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a kuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toka un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
A toka entre otro ku Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura i Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/>
Solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
--------
== Discografia (seleccion) ==
*
{{Appendix}}
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Músiko]]
[[:Category:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
2n3i22rcfmgxz96hjvm8i595kkb3y9q
208250
208249
2026-11-01T19:18:27Z
Caribiana
8320
208250
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| residencia = {{NLD}}
}}
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ , na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na San Nicolas.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 24-06-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p0Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano05</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di a gradua na John Wesleycollege na 1977 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>Geslaagden aan John Wesleycollege. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1977, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009</ref><ref name="Geelvinck"/>
* Den ananan 1980 el a lanta e Quarteto Delbert Bernabela, consistiendo di
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en bas- man Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>ARUBA. "Amigoe". Curaçao, 07-05-1988, p. 12. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012</ref>
Delbert Bernabela is een saxofoonspecialist met meer dan 30 jaar podiumervaring in het Caribisch gebied, Venezuela, de Verenigde Staten en Europa.
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a kuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toka un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
A toka entre otro ku Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura i Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/>
Solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
--------
== Discografia (seleccion) ==
*
{{Appendix}}
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Músiko]]
[[:Category:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
lqk1zuupw2qwrt3rom7bbdao3otm8tc
208251
208250
2026-11-01T19:24:10Z
Caribiana
8320
208251
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| residencia = {{NLD}}
}}
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ , na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na San Nicolas.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 24-06-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p0Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano05</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di a gradua na John Wesleycollege na 1977 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>Geslaagden aan John Wesleycollege. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1977, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009</ref><ref name="Geelvinck"/>
* Den añanan 1980 el a lanta e Quarteto Delbert Bernabela, consistiendo di
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA. "Amigoe". Curaçao, 07-05-1988, p. 12. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
* Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a kuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toka un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
A toka entre otro ku Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura i Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/>
Solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
--------
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* 1994
{{Appendix}}
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Músiko]]
[[:Category:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
6augkyv4pd6nkg0d4bqpovoua916g4o
208252
208251
2026-11-01T19:33:17Z
Caribiana
8320
208252
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| residencia = {{NLD}}
}}
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ , na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na San Nicolas.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 24-06-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p0Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano05</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di a gradua na John Wesleycollege na 1977 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>Geslaagden aan John Wesleycollege. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1977, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009</ref><ref name="Geelvinck"/>
* Den añanan 1980 el a lanta e Quarteto Delbert Bernabela, consistiendo di
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA. "Amigoe". Curaçao, 07-05-1988, p. 12. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
* Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref> Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a kuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toka un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
A toka entre otro ku Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura i Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/>
Solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
--------
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* 1994
{{Appendix}}
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Músiko]]
[[:Category:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
f1f5vmgr58ooltmyy5g44bhfk86rzbw
208253
208252
2026-11-01T19:34:13Z
Caribiana
8320
208253
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ , na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na San Nicolas.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 24-06-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p0Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano05</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di a gradua na John Wesleycollege na 1977 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>Geslaagden aan John Wesleycollege. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1977, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009</ref><ref name="Geelvinck"/>
* Den añanan 1980 el a lanta e Quarteto Delbert Bernabela, consistiendo di
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA. "Amigoe". Curaçao, 07-05-1988, p. 12. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
* Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref> Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a kuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toka un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
A toka entre otro ku Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura i Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/>
Solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
--------
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* 1994
{{Appendix}}
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Músiko]]
[[:Category:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
675je7jwz8pbx1zl5oc9df2zm12s3xi
208254
208253
2026-11-01T19:41:28Z
Caribiana
8320
208254
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ , na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na San Nicolas.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 24-06-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p0Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano05</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di a gradua na John Wesleycollege na 1977 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>Geslaagden aan John Wesleycollege. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1977, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009</ref><ref name="Geelvinck"/>
* Den añanan 1980 el a lanta e Quarteto Delbert Bernabela, consistiendo di
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA. "Amigoe". Curaçao, 07-05-1988, p. 12. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
* Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax Trio desde 1992.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
*Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
*Integrantenan di Prun Sax Trio tabata: onder leiding van Delbert Bernabela en bestaande uit Lucio Rivadeneira en Albi Navas. Met veel verve werd een zeer gevarieerd programma gebracht met bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba en zelfs een cumbia.<ref>Muziekworkshops. "Amigoe". Curaçao, 13-10-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644673:mpeg21:p005}}</ref>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a kuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toka un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
A toka entre otro ku Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura i Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/>
Solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
--------
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* 1994
{{Appendix}}
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Músiko]]
[[:Category:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
pzptlqy8i8uu3qvyd40tob8wm5sr84s
208255
208254
2026-11-01T19:46:01Z
Caribiana
8320
208255
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ , na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na San Nicolas.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 24-06-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p0Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano05</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di a gradua na John Wesleycollege na 1977 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>Geslaagden aan John Wesleycollege. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1977, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009</ref><ref name="Geelvinck"/>
* Den añanan 1980 el a lanta e Quarteto Delbert Bernabela, consistiendo di
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA. "Amigoe". Curaçao, 07-05-1988, p. 12. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
* Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax Trio desde 1992.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
*Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
*Integrantenan di Prun Sax Trio tabata: onder leiding van Delbert Bernabela en bestaande uit Lucio Rivadeneira en Albi Navas. Met veel verve werd een zeer gevarieerd programma gebracht met bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba en zelfs een cumbia.<ref>Muziekworkshops. "Amigoe". Curaçao, 13-10-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644673:mpeg21:p005}}</ref>
* Bernabela maakte ook deel uit van Quinteto Arubano.<ref>Kerstconcert Quintetto Arubano. "Amigoe". Curaçao, 10-12-1987, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642013:mpeg21:p004}}</ref>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a kuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toka un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
A toka entre otro ku Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura i Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/>
Solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
--------
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* 1994
{{Appendix}}
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Músiko]]
[[:Category:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
r7ek78lvwmxvjvc6wjftza4lwlclqic
208259
208255
2026-11-01T20:09:20Z
Caribiana
8320
208259
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ , na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na San Nicolas.<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 24-06-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p0Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano05</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di a gradua na John Wesleycollege na 1977 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>Geslaagden aan John Wesleycollege. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1977, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009</ref><ref name="Geelvinck"/>
* Den añanan 1980 el a lanta e Quarteto Delbert Bernabela, consistiendo di
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA. "Amigoe". Curaçao, 07-05-1988, p. 12. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
* Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax Trio desde 1992.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
*Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
*Integrantenan di Prun Sax Trio tabata: onder leiding van Delbert Bernabela en bestaande uit Lucio Rivadeneira en Albi Navas. Met veel verve werd een zeer gevarieerd programma gebracht met bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba en zelfs een cumbia.<ref>Muziekworkshops. "Amigoe". Curaçao, 13-10-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644673:mpeg21:p005}}</ref>
* Bernabela maakte ook deel uit van Quinteto Arubano, den ananan 1980 e unico agrupacion clasico na Aruba.<ref>{{citeer web|titel=Kerstconcert Quintetto Arubano. "Amigoe". Curaçao, 10-12-1987, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642013:mpeg21:p004}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-STICUSA-KNIPSELKRANT-201?q=%22quinteto+arubano%22</ref>
* Delbert Bernabela ta un saksofonista di jazz konosí pa fusioná tradishonnan di músika klásiko ku ritmonan infundí ku Latino i sensibilidatnan di jazz contemporáneo. Su trabou, destaká den lansamentunan manera Jazz Meets Classic.<ref>{{citeer web|url=https://events.musicofourdesire.com/artist/delbert-bernabela|titel=Delbert Bernabela|werk= |datum= }}</ref>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a kuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toka un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
A toka entre otro ku Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura i Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/>
Solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
--------
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* 1994
{{Appendix}}
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Músiko]]
[[:Category:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
h1cjrwvnefneh1fdrfv0ijthg9lg1hj
208260
208259
2026-11-01T20:13:16Z
Caribiana
8320
208260
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ , na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na San Nicolas.<ref>{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-06-24|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p005}}</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di a gradua na John Wesleycollege na 1977 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>{{citeer web|titel=Geslaagden aan John Wesleycollege. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1977, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009}}</ref><ref name="Geelvinck"/>
* Den añanan 1980 el a lanta e Quarteto Delbert Bernabela, consistiendo di
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
* Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax Trio desde 1992.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
*Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
*Integrantenan di Prun Sax Trio tabata: onder leiding van Delbert Bernabela en bestaande uit Lucio Rivadeneira en Albi Navas. Met veel verve werd een zeer gevarieerd programma gebracht met bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba en zelfs een cumbia.<ref>Muziekworkshops. "Amigoe". Curaçao, 13-10-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644673:mpeg21:p005}}</ref>
* Bernabela maakte ook deel uit van Quinteto Arubano, den ananan 1980 e unico agrupacion clasico na Aruba.<ref>{{citeer web|titel=Kerstconcert Quintetto Arubano. "Amigoe". Curaçao, 10-12-1987, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642013:mpeg21:p004}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-STICUSA-KNIPSELKRANT-201?q=%22quinteto+arubano%22</ref>
* Delbert Bernabela ta un saksofonista di jazz konosí pa fusioná tradishonnan di músika klásiko ku ritmonan infundí ku Latino i sensibilidatnan di jazz contemporáneo. Su trabou, destaká den lansamentunan manera Jazz Meets Classic.<ref>{{citeer web|url=https://events.musicofourdesire.com/artist/delbert-bernabela|titel=Delbert Bernabela|werk= |datum= }}</ref>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a kuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toka un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
A toka entre otro ku Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura i Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/>
Solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
--------
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* 1994
{{Appendix}}
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Músiko]]
[[:Category:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
k9l1tey1xyzlmbsqlsku9ta3xy1hm41
208261
208260
2026-11-01T20:15:53Z
Caribiana
8320
208261
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ , na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na San Nicolas.<ref>{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-06-24|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p005}}</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://archief.geelvinck.nl/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di a gradua na John Wesleycollege na 1977 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>{{citeer web|titel=Geslaagden aan John Wesleycollege|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-06-28|bezochtdatum=2026-11-01|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009}}</ref><ref name="Geelvinck"/>
* Den añanan 1980 el a lanta e Quarteto Delbert Bernabela, consistiendo di
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
* Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax Trio desde 1992.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
*Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
*Integrantenan di Prun Sax Trio tabata: onder leiding van Delbert Bernabela en bestaande uit Lucio Rivadeneira en Albi Navas. Met veel verve werd een zeer gevarieerd programma gebracht met bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba en zelfs een cumbia.<ref>Muziekworkshops. "Amigoe". Curaçao, 13-10-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644673:mpeg21:p005}}</ref>
* Bernabela maakte ook deel uit van Quinteto Arubano, den ananan 1980 e unico agrupacion clasico na Aruba.<ref>{{citeer web|titel=Kerstconcert Quintetto Arubano. "Amigoe". Curaçao, 10-12-1987, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642013:mpeg21:p004}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-STICUSA-KNIPSELKRANT-201?q=%22quinteto+arubano%22</ref>
* Delbert Bernabela ta un saksofonista di jazz konosí pa fusioná tradishonnan di músika klásiko ku ritmonan infundí ku Latino i sensibilidatnan di jazz contemporáneo. Su trabou, destaká den lansamentunan manera Jazz Meets Classic.<ref>{{citeer web|url=https://events.musicofourdesire.com/artist/delbert-bernabela|titel=Delbert Bernabela|werk= |datum= }}</ref>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a kuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toka un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
A toka entre otro ku Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura i Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/>
Solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
--------
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* 1994
{{Appendix}}
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Músiko]]
[[:Category:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
cer8l8mzawurxacmyve11h33krhllyf
208262
208261
2026-11-01T20:19:28Z
Caribiana
8320
208262
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ , na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na San Nicolas.<ref>{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-06-24|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p005}}</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://archief.geelvinck.nl/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di a gradua na John Wesleycollege na 1977 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>{{citeer web|titel=Geslaagden aan John Wesleycollege|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-06-28|bezochtdatum=2026-11-01|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009}}</ref><ref name="Geelvinck"/>
Den añanan 1980 el a lanta Quarteto Delbert Bernabela cu un repertoria di [[jazz]] suave, consistiendo di Delbert Bernabela (saxofon), Victor Camacho (piano), Carlos Bislip (bateria) y Mike Edwards (baho).<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax Trio desde 1992.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
*Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
*Integrantenan di Prun Sax Trio tabata: onder leiding van Delbert Bernabela en bestaande uit Lucio Rivadeneira en Albi Navas. Met veel verve werd een zeer gevarieerd programma gebracht met bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba en zelfs een cumbia.<ref>Muziekworkshops. "Amigoe". Curaçao, 13-10-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644673:mpeg21:p005}}</ref>
* Bernabela maakte ook deel uit van Quinteto Arubano, den ananan 1980 e unico agrupacion clasico na Aruba.<ref>{{citeer web|titel=Kerstconcert Quintetto Arubano. "Amigoe". Curaçao, 10-12-1987, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642013:mpeg21:p004}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-STICUSA-KNIPSELKRANT-201?q=%22quinteto+arubano%22</ref>
* Delbert Bernabela ta un saksofonista di jazz konosí pa fusioná tradishonnan di músika klásiko ku ritmonan infundí ku Latino i sensibilidatnan di jazz contemporáneo. Su trabou, destaká den lansamentunan manera Jazz Meets Classic.<ref>{{citeer web|url=https://events.musicofourdesire.com/artist/delbert-bernabela|titel=Delbert Bernabela|werk= |datum= }}</ref>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a kuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toka un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
A toka entre otro ku Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura i Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/>
Solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
--------
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* 1994
{{Appendix}}
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Músiko]]
[[:Category:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
4mpwp1g29dib8j4idbdql6b2ego5aim
208263
208262
2026-11-01T20:24:59Z
Caribiana
8320
208263
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ , na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na San Nicolas.<ref>{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-06-24|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p005}}</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://archief.geelvinck.nl/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di a gradua na John Wesleycollege na 1977 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>{{citeer web|titel=Geslaagden aan John Wesleycollege|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-06-28|bezochtdatum=2026-11-01|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009}}</ref><ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a kuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toca un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Den añanan 1980 el a lanta Quarteto Delbert Bernabela cu un repertoria di [[jazz]] suave, consistiendo di Delbert Bernabela (saxofon), Victor Camacho (piano), Carlos Bislip (bateria) y Mike Edwards (baho).<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax Trio desde 1992.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
*Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
*Integrantenan di Prun Sax Trio tabata: onder leiding van Delbert Bernabela en bestaande uit Lucio Rivadeneira en Albi Navas. Met veel verve werd een zeer gevarieerd programma gebracht met bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba en zelfs een cumbia.<ref>Muziekworkshops. "Amigoe". Curaçao, 13-10-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644673:mpeg21:p005}}</ref>
* Bernabela maakte ook deel uit van Quinteto Arubano, den ananan 1980 e unico agrupacion clasico na Aruba.<ref>{{citeer web|titel=Kerstconcert Quintetto Arubano. "Amigoe". Curaçao, 10-12-1987, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642013:mpeg21:p004}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-STICUSA-KNIPSELKRANT-201?q=%22quinteto+arubano%22</ref>
* Delbert Bernabela ta un saksofonista di jazz konosí pa fusioná tradishonnan di músika klásiko ku ritmonan infundí ku Latino i sensibilidatnan di jazz contemporáneo. Su trabou, destaká den lansamentunan manera Jazz Meets Classic.<ref>{{citeer web|url=https://events.musicofourdesire.com/artist/delbert-bernabela|titel=Delbert Bernabela|werk= |datum= }}</ref>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
For di su sede na [[Almere]], e ta opera e Scol di Musica Berna como instructor di musica. Tambe e ta fungi como director artistico pa Iglesia Wegwijzer y ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
A toka entre otro ku Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura i Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/>
Solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
--------
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* 1994
{{Appendix}}
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Category:Hende]]
[[:Category:Músiko]]
[[:Category:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
h06d2chwyjvanjtyy1yhpqvr6uhcclg
208264
208263
2026-11-01T20:28:39Z
Caribiana
8320
208264
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ , na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na San Nicolas.<ref>{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-06-24|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p005}}</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://archief.geelvinck.nl/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di a gradua na John Wesleycollege na 1977 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>{{citeer web|titel=Geslaagden aan John Wesleycollege|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-06-28|bezochtdatum=2026-11-01|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009}}</ref><ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a kuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toca un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Den añanan 1980 el a lanta Quarteto Delbert Bernabela cu un repertoria di [[jazz]] suave, consistiendo di Delbert Bernabela (saxofon), Victor Camacho (piano), Carlos Bislip (bateria) y Mike Edwards (baho).<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax Trio desde 1992.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
*Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
*Integrantenan di Prun Sax Trio tabata: onder leiding van Delbert Bernabela en bestaande uit Lucio Rivadeneira en Albi Navas. Met veel verve werd een zeer gevarieerd programma gebracht met bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba en zelfs een cumbia.<ref>Muziekworkshops. "Amigoe". Curaçao, 13-10-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644673:mpeg21:p005}}</ref>
* Bernabela maakte ook deel uit van Quinteto Arubano, den ananan 1980 e unico agrupacion clasico na Aruba.<ref>{{citeer web|titel=Kerstconcert Quintetto Arubano. "Amigoe". Curaçao, 10-12-1987, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642013:mpeg21:p004}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-STICUSA-KNIPSELKRANT-201?q=%22quinteto+arubano%22</ref>
* Delbert Bernabela ta un saksofonista di jazz konosí pa fusioná tradishonnan di músika klásiko ku ritmonan infundí ku Latino i sensibilidatnan di jazz contemporáneo. Su trabou, destaká den lansamentunan manera Jazz Meets Classic.<ref>{{citeer web|url=https://events.musicofourdesire.com/artist/delbert-bernabela|titel=Delbert Bernabela|werk= |datum= }}</ref>
El a toca entre otro cu Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura y Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/> E tabata solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
For di su sede na [[Almere]], e ta opera e Scol di Musica Berna como instructor di musica. Tambe e ta fungi como director artistico pa Iglesia Wegwijzer y ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* 1994
{{Appendix}}
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Músiko]]
[[:Kategoria:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
0x2wrmqohvd40pi5d32ubva08ows8qu
208265
208264
2026-11-01T20:34:36Z
Caribiana
8320
208265
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ ? na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-06-24|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p005}}</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://archief.geelvinck.nl/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di a gradua na John Wesley College na 1977 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>{{citeer web|titel=Geslaagden aan John Wesleycollege|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-06-28|bezochtdatum=2026-11-01|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009}}</ref><ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a cuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toca un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Bernabela a lanta un scol di musica na San Nicolas.<ref name="wens">Wens: optreden Curaçao en rest Antillen Quintetto Arubano met Kerst-concert. "Amigoe". Curaçao, 16-12-1987, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642018:mpeg21:p006</ref>
Den añanan 1980 el a lanta Quarteto Delbert Bernabela cu un repertoria di [[jazz]] suave, consistiendo di Delbert Bernabela (saxofon), Victor Camacho (piano), Carlos Bislip (bateria) y Mike Edwards (baho).<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax Trio desde 1992.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
*Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
*Integrantenan di Prun Sax Trio tabata: onder leiding van Delbert Bernabela en bestaande uit Lucio Rivadeneira en Albi Navas. Met veel verve werd een zeer gevarieerd programma gebracht met bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba en zelfs een cumbia.<ref>Muziekworkshops. "Amigoe". Curaçao, 13-10-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644673:mpeg21:p005}}</ref>
* Bernabela maakte ook deel uit van Quinteto Arubano, den ananan 1980 e unico agrupacion clasico na Aruba y den cual e tabata toca fluit.<ref name="wens"/><ref>{{citeer web|titel=Kerstconcert Quintetto Arubano. "Amigoe". Curaçao, 10-12-1987, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642013:mpeg21:p004}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-STICUSA-KNIPSELKRANT-201?q=%22quinteto+arubano%22</ref>
* Delbert Bernabela ta un saksofonista di jazz konosí pa fusioná tradishonnan di músika klásiko ku ritmonan infundí ku Latino i sensibilidatnan di jazz contemporáneo. Su trabou, destaká den lansamentunan manera Jazz Meets Classic.<ref>{{citeer web|url=https://events.musicofourdesire.com/artist/delbert-bernabela|titel=Delbert Bernabela|werk= |datum= }}</ref>
El a toca entre otro cu Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura y Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/> E tabata solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
For di su sede na [[Almere]], e ta opera e Scol di Musica Berna como instructor di musica. Tambe e ta fungi como director artistico pa Iglesia Wegwijzer y ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* 1994
{{Appendix}}
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Músiko]]
[[:Kategoria:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
env5i7v3ktlyfo0q5q3m8ng4utjvr04
208266
208265
2026-11-01T20:37:59Z
Caribiana
8320
208266
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ ? na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-06-24|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p005}}</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://archief.geelvinck.nl/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di a gradua na John Wesley College na 1977 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]]. Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>{{citeer web|titel=Geslaagden aan John Wesleycollege|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-06-28|bezochtdatum=2026-11-01|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009}}</ref><ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a cuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toca un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Bernabela a lanta un scol di musica na San Nicolas.<ref name="wens">Wens: optreden Curaçao en rest Antillen Quintetto Arubano met Kerst-concert. "Amigoe". Curaçao, 16-12-1987, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642018:mpeg21:p006</ref>
Den añanan 1980 el a lanta Quarteto Delbert Bernabela cu un repertoria di [[jazz]] suave, consistiendo di Delbert Bernabela (saxofon), Victor Camacho (piano), Carlos Bislip (bateria) y Mike Edwards (baho).<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax Trio desde 1992.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
*Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
*Integrantenan di Prun Sax Trio tabata: onder leiding van Delbert Bernabela en bestaande uit Lucio Rivadeneira en Albi Navas. Met veel verve werd een zeer gevarieerd programma gebracht met bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba en zelfs een cumbia.<ref>Muziekworkshops. "Amigoe". Curaçao, 13-10-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644673:mpeg21:p005}}</ref>
* Bernabela maakte ook deel uit van Quinteto Arubano, den ananan 1980 e unico agrupacion clasico na Aruba y den cual e tabata toca fluit.<ref name="wens"/><ref>{{citeer web|titel=Kerstconcert Quintetto Arubano. "Amigoe". Curaçao, 10-12-1987, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642013:mpeg21:p004}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-STICUSA-KNIPSELKRANT-201?q=%22quinteto+arubano%22</ref>
Na 1988 el a participa cu su quarteto na e prome edicion di Curacao Jazz Festival.<ref>PERFECTIE. "Amigoe". Curaçao, 06-05-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642129:mpeg21:p011}}</ref>
* Delbert Bernabela ta un saksofonista di jazz konosí pa fusioná tradishonnan di músika klásiko ku ritmonan infundí ku Latino i sensibilidatnan di jazz contemporáneo. Su trabou, destaká den lansamentunan manera Jazz Meets Classic.<ref>{{citeer web|url=https://events.musicofourdesire.com/artist/delbert-bernabela|titel=Delbert Bernabela|werk= |datum= }}</ref>
El a toca entre otro cu Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura y Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/> E tabata solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
For di su sede na [[Almere]], e ta opera e Scol di Musica Berna como instructor di musica. Tambe e ta fungi como director artistico pa Iglesia Wegwijzer y ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* 1994
{{Appendix}}
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Músiko]]
[[:Kategoria:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
ka640xak18e8qlg63tip43v626rp6d5
208267
208266
2026-11-01T20:41:13Z
Caribiana
8320
208267
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ ? na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-06-24|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p005}}</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://archief.geelvinck.nl/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di optene su HAVO diploma na Colegio Arubano na 1980 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 02-07-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640099:mpeg21:p005}}</ref> Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>{{citeer web|titel=Geslaagden aan John Wesleycollege|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-06-28|bezochtdatum=2026-11-01|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009}}</ref><ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a cuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toca un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Bernabela a lanta un scol di musica na San Nicolas.<ref name="wens">Wens: optreden Curaçao en rest Antillen Quintetto Arubano met Kerst-concert. "Amigoe". Curaçao, 16-12-1987, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642018:mpeg21:p006</ref>
Den añanan 1980 el a lanta Quarteto Delbert Bernabela cu un repertoria di [[jazz]] suave, consistiendo di Delbert Bernabela (saxofon), Victor Camacho (piano), Carlos Bislip (bateria) y Mike Edwards (baho).<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax Trio desde 1992.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
*Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
*Integrantenan di Prun Sax Trio tabata: onder leiding van Delbert Bernabela en bestaande uit Lucio Rivadeneira en Albi Navas. Met veel verve werd een zeer gevarieerd programma gebracht met bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba en zelfs een cumbia.<ref>Muziekworkshops. "Amigoe". Curaçao, 13-10-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644673:mpeg21:p005}}</ref>
* Bernabela maakte ook deel uit van Quinteto Arubano, den ananan 1980 e unico agrupacion clasico na Aruba y den cual e tabata toca fluit.<ref name="wens"/><ref>{{citeer web|titel=Kerstconcert Quintetto Arubano. "Amigoe". Curaçao, 10-12-1987, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642013:mpeg21:p004}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-STICUSA-KNIPSELKRANT-201?q=%22quinteto+arubano%22</ref>
Na 1988 el a participa cu su quarteto na e prome edicion di Curacao Jazz Festival.<ref>PERFECTIE. "Amigoe". Curaçao, 06-05-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642129:mpeg21:p011}}</ref>
* Delbert Bernabela ta un saksofonista di jazz konosí pa fusioná tradishonnan di músika klásiko ku ritmonan infundí ku Latino i sensibilidatnan di jazz contemporáneo. Su trabou, destaká den lansamentunan manera Jazz Meets Classic.<ref>{{citeer web|url=https://events.musicofourdesire.com/artist/delbert-bernabela|titel=Delbert Bernabela|werk= |datum= }}</ref>
El a toca entre otro cu Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura y Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/> E tabata solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
For di su sede na [[Almere]], e ta opera e Scol di Musica Berna como instructor di musica. Tambe e ta fungi como director artistico pa Iglesia Wegwijzer y ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* 1994
{{Appendix}}
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Músiko]]
[[:Kategoria:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
6rs5ey4jx4azrvngylim3itwlorwtth
208268
208267
2026-11-01T20:55:28Z
Caribiana
8320
208268
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
Delbert E. Bernabela (fecha di nasementu i lugá eksakto di nasementu deskonosí) ta un músiko arubiano, konosí prinsipalmente komo saxofonista. Su repertorio ta kombiná jazz ku músika karibense, pop i músika klásiko.
Bida i carera
Bernabela ta yu di Prisco Bernabela i a krese na San Nicolas.[1] Durante su adolesensia, el a kuminsá toka guitara. Despues di algun aña, el a pasa pa fluit i mas despues pa saxofon.[2]
Na 1980, despues di a optené su diploma HAVO na Colegio Arubano, Bernabela a bai studia na Berklee College of Music na Boston, Merca. Na 1984, el a gradua ku un grado di bachelor den músika profeshonal.[2][3][4]
Despues di su estudio, Bernabela a kuminsá traha ku diferente showband den hotel i restorant na Aruba. Mas despues, el a presentá su mes na festivalnan di jazz i músika den Karibe, Merca, Venezuela i Europa. Su repertorio ta kombiná jazz ku músika karibense, pop i músika klásiko.[2]
Durante añanan 1980, Bernabela a forma e Quarteto Delbert Bernabela, un grupo ku tabata dediká na jazz suave. E formashon original tabata inkluí Bernabela na saxofon, Victor Camacho na piano, Carlos Bislip na bateria i Mike Edwards na baho.[6] Na 1988, e kuarteto a partisipá den e promé edishon di Curaçao Jazz Festival.[12]
Bernabela a funda i dirigí diferente agrupashon musikal, entre nan Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited i Purun Sax Trio. E integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata Victor Camacho na piano, Ivan Quandus na baho, Carlos Bislip Jr. na bateria i perkusshon, i Bernabela na saxofon i fluit.[7][8] Purun Sax Trio, bou di su direkshon, tabata inkluí Lucio Rivadeneira i Albi Navas. E trio tabata interpretá un repertorio variá ku bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba i cumbia.[9]
Ademas di jazz, Bernabela tabata toka fluit den Quinteto Arubano, un di e agrupashonnan di músika klásiko ku tabata aktivo na Aruba durante añanan 1980.[5][10][11]
Durante su karera, Bernabela a traha ku músikonan internashonal manera Roy Hargrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D'Rivera i Naomi Tamura, asina tambe ku Caribbean Jam.[2] El a fungi komo solista i orkestradó invitá ku Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.[2]
Bernabela tambe a presentá na varios okashon pa e famia real hulandes. Ademas, el a dirigí kor i orkestanan di gospel, i a traha komo instruktor di músika, produktor i organisadó di proyektonan musikal, inkluyendo proyektonan di jazz, músika latino i pop.[2]
Aktividat na Hulanda
Despues di 2009, Bernabela a muda pa Hulanda, kaminda e ta residí.[2] For di Almere, el ta traha komo instruktor na Scol di Musika Berna. Tambe e ta fungi komo direktor artístiko na Iglesia Wegwijzer i ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
--------
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ ? na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-06-24|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p005}}</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://archief.geelvinck.nl/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di optene su HAVO diploma na Colegio Arubano na 1980 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 02-07-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640099:mpeg21:p005}}</ref> Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>{{citeer web|titel=Geslaagden aan John Wesleycollege|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-06-28|bezochtdatum=2026-11-01|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009}}</ref><ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a cuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toca un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Bernabela a lanta un scol di musica na San Nicolas.<ref name="wens">Wens: optreden Curaçao en rest Antillen Quintetto Arubano met Kerst-concert. "Amigoe". Curaçao, 16-12-1987, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642018:mpeg21:p006</ref>
Den añanan 1980 el a lanta Quarteto Delbert Bernabela cu un repertoria di [[jazz]] suave, consistiendo di Delbert Bernabela (saxofon), Victor Camacho (piano), Carlos Bislip (bateria) y Mike Edwards (baho).<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax Trio desde 1992.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
*Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
*Integrantenan di Prun Sax Trio tabata: onder leiding van Delbert Bernabela en bestaande uit Lucio Rivadeneira en Albi Navas. Met veel verve werd een zeer gevarieerd programma gebracht met bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba en zelfs een cumbia.<ref>Muziekworkshops. "Amigoe". Curaçao, 13-10-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644673:mpeg21:p005}}</ref>
* Bernabela maakte ook deel uit van Quinteto Arubano, den ananan 1980 e unico agrupacion clasico na Aruba y den cual e tabata toca fluit.<ref name="wens"/><ref>{{citeer web|titel=Kerstconcert Quintetto Arubano. "Amigoe". Curaçao, 10-12-1987, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642013:mpeg21:p004}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-STICUSA-KNIPSELKRANT-201?q=%22quinteto+arubano%22</ref>
Na 1988 el a participa cu su quarteto na e prome edicion di Curacao Jazz Festival.<ref>PERFECTIE. "Amigoe". Curaçao, 06-05-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642129:mpeg21:p011}}</ref>
* Delbert Bernabela ta un saksofonista di jazz konosí pa fusioná tradishonnan di músika klásiko ku ritmonan infundí ku Latino i sensibilidatnan di jazz contemporáneo. Su trabou, destaká den lansamentunan manera Jazz Meets Classic.<ref>{{citeer web|url=https://events.musicofourdesire.com/artist/delbert-bernabela|titel=Delbert Bernabela|werk= |datum= }}</ref>
El a toca entre otro cu Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura y Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/> E tabata solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
For di su sede na [[Almere]], e ta opera e Scol di Musica Berna como instructor di musica. Tambe e ta fungi como director artistico pa Iglesia Wegwijzer y ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* 1994
{{Appendix}}
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Músiko]]
[[:Kategoria:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
0ch8y9cztmskjjs8y7r9s668ifgux8f
208269
208268
2026-11-01T21:05:08Z
Caribiana
8320
208269
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
Delbert E. Bernabela (fecha di nasementu i lugá eksakto di nasementu deskonosí) ta un músiko arubiano, konosí prinsipalmente komo saxofonista. Su repertorio ta kombiná jazz ku músika karibense, pop i músika klásiko.
Bida i carera
Bernabela ta yu di Prisco Bernabela i a krese na San Nicolas.[1] Durante su adolesensia, el a kuminsá toka guitara. Despues di algun aña, el a pasa pa fluit i mas despues pa saxofon.[2]
Na 1980, despues di a optené su diploma HAVO na Colegio Arubano, Bernabela a bai studia na Berklee College of Music na Boston, Merca. Na 1984, el a gradua ku un grado di bachelor den músika profeshonal.[2][3][4]
Despues di su estudio, Bernabela a kuminsá traha ku diferente showband den hotel i restorant na Aruba. Mas despues, el a presentá su mes na festivalnan di jazz i músika den Karibe, Merca, Venezuela i Europa. Su repertorio ta kombiná jazz ku músika karibense, pop i músika klásiko.[2]
Durante añanan 1980, Bernabela a forma e Quarteto Delbert Bernabela, un grupo ku tabata dediká na jazz suave. E formashon original tabata inkluí Bernabela na saxofon, Victor Camacho na piano, Carlos Bislip na bateria i Mike Edwards na baho.[6] Na 1988, e kuarteto a partisipá den e promé edishon di Curaçao Jazz Festival.[12]
Bernabela a funda i dirigí diferente agrupashon musikal, entre nan Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited i Purun Sax Trio. E integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata Victor Camacho na piano, Ivan Quandus na baho, Carlos Bislip Jr. na bateria i perkusshon, i Bernabela na saxofon i fluit.[7][8] Purun Sax Trio, bou di su direkshon, tabata inkluí Lucio Rivadeneira i Albi Navas. E trio tabata interpretá un repertorio variá ku bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba i cumbia.[9]
Ademas di jazz, Bernabela tabata toka fluit den Quinteto Arubano, un di e agrupashonnan di músika klásiko ku tabata aktivo na Aruba durante añanan 1980.[5][10][11]
Durante su karera, Bernabela a traha ku músikonan internashonal manera Roy Hargrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D'Rivera i Naomi Tamura, asina tambe ku Caribbean Jam.[2] El a fungi komo solista i orkestradó invitá ku Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.[2]
Bernabela tambe a presentá na varios okashon pa e famia real hulandes. Ademas, el a dirigí kor i orkestanan di gospel, i a traha komo instruktor di músika, produktor i organisadó di proyektonan musikal, inkluyendo proyektonan di jazz, músika latino i pop.[2]
Aktividat na Hulanda
Despues di 2009, Bernabela a muda pa Hulanda, kaminda e ta residí.[2] For di Almere, el ta traha komo instruktor na Scol di Musika Berna. Tambe e ta fungi komo direktor artístiko na Iglesia Wegwijzer i ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
Bernabela ta casa cu Nina Bernabela y hunto nan tin dos yiu.
--------
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ ? na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-06-24|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p005}}</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://archief.geelvinck.nl/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di optene su HAVO diploma na Colegio Arubano na 1980 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 02-07-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640099:mpeg21:p005}}</ref> Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>{{citeer web|titel=Geslaagden aan John Wesleycollege|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-06-28|bezochtdatum=2026-11-01|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009}}</ref><ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a cuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toca un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Bernabela a lanta un scol di musica na San Nicolas.<ref name="wens">Wens: optreden Curaçao en rest Antillen Quintetto Arubano met Kerst-concert. "Amigoe". Curaçao, 16-12-1987, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642018:mpeg21:p006</ref>
Den añanan 1980 el a lanta Quarteto Delbert Bernabela cu un repertoria di [[jazz]] suave, consistiendo di Delbert Bernabela (saxofon), Victor Camacho (piano), Carlos Bislip (bateria) y Mike Edwards (baho).<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax Trio desde 1992.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
*Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
*Integrantenan di Prun Sax Trio tabata: onder leiding van Delbert Bernabela en bestaande uit Lucio Rivadeneira en Albi Navas. Met veel verve werd een zeer gevarieerd programma gebracht met bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba en zelfs een cumbia.<ref>Muziekworkshops. "Amigoe". Curaçao, 13-10-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644673:mpeg21:p005}}</ref>
* Bernabela maakte ook deel uit van Quinteto Arubano, den ananan 1980 e unico agrupacion clasico na Aruba y den cual e tabata toca fluit.<ref name="wens"/><ref>{{citeer web|titel=Kerstconcert Quintetto Arubano. "Amigoe". Curaçao, 10-12-1987, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642013:mpeg21:p004}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-STICUSA-KNIPSELKRANT-201?q=%22quinteto+arubano%22</ref>
Na 1988 el a participa cu su quarteto na e prome edicion di Curacao Jazz Festival.<ref>PERFECTIE. "Amigoe". Curaçao, 06-05-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642129:mpeg21:p011}}</ref>
* Delbert Bernabela ta un saksofonista di jazz konosí pa fusioná tradishonnan di músika klásiko ku ritmonan infundí ku Latino i sensibilidatnan di jazz contemporáneo. Su trabou, destaká den lansamentunan manera Jazz Meets Classic.<ref>{{citeer web|url=https://events.musicofourdesire.com/artist/delbert-bernabela|titel=Delbert Bernabela|werk= |datum= }}</ref>
El a toca entre otro cu Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura y Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/> E tabata solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
For di su sede na [[Almere]], e ta opera e Scol di Musica Berna como instructor di musica. Tambe e ta fungi como director artistico pa Iglesia Wegwijzer y ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* 1994
{{Appendix}}
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Músiko]]
[[:Kategoria:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
ci9bn83po0lhi17pzsbgzjz28r70dzs
208270
208269
2026-11-01T21:06:25Z
Caribiana
8320
208270
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo =
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
Delbert E. Bernabela (fecha di nasementu i lugá eksakto di nasementu deskonosí) ta un músiko arubiano, konosí prinsipalmente komo saxofonista. Su repertorio ta kombiná jazz ku músika karibense, pop i músika klásiko.
Bida i carera
Bernabela ta yu di Prisco Bernabela i a krese na San Nicolas.[1] Durante su adolesensia, el a kuminsá toka guitara. Despues di algun aña, el a pasa pa fluit i mas despues pa saxofon.[2]
Na 1980, despues di a optené su diploma HAVO na Colegio Arubano, Bernabela a bai studia na Berklee College of Music na Boston, Merca. Na 1984, el a gradua ku un grado di bachelor den músika profeshonal.[2][3][4]
Despues di su estudio, Bernabela a kuminsá traha ku diferente showband den hotel i restorant na Aruba. Mas despues, el a presentá su mes na festivalnan di jazz i músika den Karibe, Merca, Venezuela i Europa. Su repertorio ta kombiná jazz ku músika karibense, pop i músika klásiko.[2]
Durante añanan 1980, Bernabela a forma e Quarteto Delbert Bernabela, un grupo ku tabata dediká na jazz suave. E formashon original tabata inkluí Bernabela na saxofon, Victor Camacho na piano, Carlos Bislip na bateria i Mike Edwards na baho.[6] Na 1988, e kuarteto a partisipá den e promé edishon di Curaçao Jazz Festival.[12]
Bernabela a funda i dirigí diferente agrupashon musikal, entre nan Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited i Purun Sax Trio. E integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata Victor Camacho na piano, Ivan Quandus na baho, Carlos Bislip Jr. na bateria i perkusshon, i Bernabela na saxofon i fluit.[7][8] Purun Sax Trio, bou di su direkshon, tabata inkluí Lucio Rivadeneira i Albi Navas. E trio tabata interpretá un repertorio variá ku bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba i cumbia.[9]
Ademas di jazz, Bernabela tabata toka fluit den Quinteto Arubano, un di e agrupashonnan di músika klásiko ku tabata aktivo na Aruba durante añanan 1980.[5][10][11]
Durante su karera, Bernabela a traha ku músikonan internashonal manera Roy Hargrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D'Rivera i Naomi Tamura, asina tambe ku Caribbean Jam.[2] El a fungi komo solista i orkestradó invitá ku Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.[2]
Bernabela tambe a presentá na varios okashon pa e famia real hulandes. Ademas, el a dirigí kor i orkestanan di gospel, i a traha komo instruktor di músika, produktor i organisadó di proyektonan musikal, inkluyendo proyektonan di jazz, músika latino i pop.[2]
Aktividat na Hulanda
Despues di 2009, Bernabela a muda pa Hulanda, kaminda e ta residí.[2] For di Almere, el ta traha komo instruktor na Scol di Musika Berna. Tambe e ta fungi komo direktor artístiko na Iglesia Wegwijzer i ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
Bernabela ta casa cu Nina Bernabela y hunto nan tin dos yiu.<ref>https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-BONDIA-2013-05-18?q=%22delbert+bernabela%22 Deinah Bernabela a gradua na Webster], BDA 18 di mei 2013</ref>
--------
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ ? na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-06-24|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p005}}</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://archief.geelvinck.nl/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di optene su HAVO diploma na Colegio Arubano na 1980 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 02-07-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640099:mpeg21:p005}}</ref> Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>{{citeer web|titel=Geslaagden aan John Wesleycollege|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-06-28|bezochtdatum=2026-11-01|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009}}</ref><ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a cuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toca un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Bernabela a lanta un scol di musica na San Nicolas.<ref name="wens">Wens: optreden Curaçao en rest Antillen Quintetto Arubano met Kerst-concert. "Amigoe". Curaçao, 16-12-1987, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642018:mpeg21:p006</ref>
Den añanan 1980 el a lanta Quarteto Delbert Bernabela cu un repertoria di [[jazz]] suave, consistiendo di Delbert Bernabela (saxofon), Victor Camacho (piano), Carlos Bislip (bateria) y Mike Edwards (baho).<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax Trio desde 1992.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
*Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
*Integrantenan di Prun Sax Trio tabata: onder leiding van Delbert Bernabela en bestaande uit Lucio Rivadeneira en Albi Navas. Met veel verve werd een zeer gevarieerd programma gebracht met bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba en zelfs een cumbia.<ref>Muziekworkshops. "Amigoe". Curaçao, 13-10-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644673:mpeg21:p005}}</ref>
* Bernabela maakte ook deel uit van Quinteto Arubano, den ananan 1980 e unico agrupacion clasico na Aruba y den cual e tabata toca fluit.<ref name="wens"/><ref>{{citeer web|titel=Kerstconcert Quintetto Arubano. "Amigoe". Curaçao, 10-12-1987, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642013:mpeg21:p004}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-STICUSA-KNIPSELKRANT-201?q=%22quinteto+arubano%22</ref>
Na 1988 el a participa cu su quarteto na e prome edicion di Curacao Jazz Festival.<ref>PERFECTIE. "Amigoe". Curaçao, 06-05-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642129:mpeg21:p011}}</ref>
* Delbert Bernabela ta un saksofonista di jazz konosí pa fusioná tradishonnan di músika klásiko ku ritmonan infundí ku Latino i sensibilidatnan di jazz contemporáneo. Su trabou, destaká den lansamentunan manera Jazz Meets Classic.<ref>{{citeer web|url=https://events.musicofourdesire.com/artist/delbert-bernabela|titel=Delbert Bernabela|werk= |datum= }}</ref>
El a toca entre otro cu Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura y Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/> E tabata solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
For di su sede na [[Almere]], e ta opera e Scol di Musica Berna como instructor di musica. Tambe e ta fungi como director artistico pa Iglesia Wegwijzer y ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* 1994
{{Appendix}}
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Músiko]]
[[:Kategoria:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
eol3syt7rrjpjow0vie3myufvxnwywl
208271
208270
2026-11-01T21:09:46Z
Caribiana
8320
208271
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo = Delbert Eddy Simeon Bernabela
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
Delbert Eddy Bernabela (fecha di nasementu i lugá eksakto di nasementu deskonosí) ta un músiko arubiano, konosí prinsipalmente komo saxofonista. Su repertorio ta kombiná jazz ku músika karibense, pop i músika klásiko.
Bida i carera
Bernabela ta yu di Prisco Bernabela i a krese na San Nicolas.[1] Durante su adolesensia, el a kuminsá toka guitara. Despues di algun aña, el a pasa pa fluit i mas despues pa saxofon.[2]
Na 1980, despues di a optené su diploma HAVO na Colegio Arubano, Bernabela a bai studia na Berklee College of Music na Boston, Merca. Na 1984, el a gradua ku un grado di bachelor den músika profeshonal.[2][3][4]
Despues di su estudio, Bernabela a kuminsá traha ku diferente showband den hotel i restorant na Aruba. Mas despues, el a presentá su mes na festivalnan di jazz i músika den Karibe, Merca, Venezuela i Europa. Su repertorio ta kombiná jazz ku músika karibense, pop i músika klásiko.[2]
Durante añanan 1980, Bernabela a forma e Quarteto Delbert Bernabela, un grupo ku tabata dediká na jazz suave. E formashon original tabata inkluí Bernabela na saxofon, Victor Camacho na piano, Carlos Bislip na bateria i Mike Edwards na baho.[6] Na 1988, e kuarteto a partisipá den e promé edishon di Curaçao Jazz Festival.[12]
Bernabela a funda i dirigí diferente agrupashon musikal, entre nan Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited i Purun Sax Trio. E integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata Victor Camacho na piano, Ivan Quandus na baho, Carlos Bislip Jr. na bateria i perkusshon, i Bernabela na saxofon i fluit.[7][8] Purun Sax Trio, bou di su direkshon, tabata inkluí Lucio Rivadeneira i Albi Navas. E trio tabata interpretá un repertorio variá ku bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba i cumbia.[9]
Ademas di jazz, Bernabela tabata toka fluit den Quinteto Arubano, un di e agrupashonnan di músika klásiko ku tabata aktivo na Aruba durante añanan 1980.[5][10][11]
Durante su karera, Bernabela a traha ku músikonan internashonal manera Roy Hargrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D'Rivera i Naomi Tamura, asina tambe ku Caribbean Jam.[2] El a fungi komo solista i orkestradó invitá ku Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.[2]
Bernabela tambe a presentá na varios okashon pa e famia real hulandes. Ademas, el a dirigí kor i orkestanan di gospel, i a traha komo instruktor di músika, produktor i organisadó di proyektonan musikal, inkluyendo proyektonan di jazz, músika latino i pop.[2]
Aktividat na Hulanda
Despues di 2009, Bernabela a muda pa Hulanda, kaminda e ta residí.[2] For di Almere, el ta traha komo instruktor na Scol di Musika Berna. Tambe e ta fungi komo direktor artístiko na Iglesia Wegwijzer i ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
Bernabela ta casa cu Nina Bernabela y hunto nan tin dos yiu.<ref>https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-BONDIA-2013-05-18?q=%22delbert+bernabela%22 Deinah Bernabela a gradua na Webster], BDA 18 di mei 2013</ref>
--------
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ ? na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-06-24|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p005}}</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://archief.geelvinck.nl/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di optene su HAVO diploma na Colegio Arubano na 1980 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 02-07-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640099:mpeg21:p005}}</ref> Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>{{citeer web|titel=Geslaagden aan John Wesleycollege|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-06-28|bezochtdatum=2026-11-01|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009}}</ref><ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a cuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toca un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Bernabela a lanta un scol di musica na San Nicolas.<ref name="wens">Wens: optreden Curaçao en rest Antillen Quintetto Arubano met Kerst-concert. "Amigoe". Curaçao, 16-12-1987, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642018:mpeg21:p006</ref>
Den añanan 1980 el a lanta Quarteto Delbert Bernabela cu un repertoria di [[jazz]] suave, consistiendo di Delbert Bernabela (saxofon), Victor Camacho (piano), Carlos Bislip (bateria) y Mike Edwards (baho).<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax Trio desde 1992.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
*Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
*Integrantenan di Prun Sax Trio tabata: onder leiding van Delbert Bernabela en bestaande uit Lucio Rivadeneira en Albi Navas. Met veel verve werd een zeer gevarieerd programma gebracht met bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba en zelfs een cumbia.<ref>Muziekworkshops. "Amigoe". Curaçao, 13-10-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644673:mpeg21:p005}}</ref>
* Bernabela maakte ook deel uit van Quinteto Arubano, den ananan 1980 e unico agrupacion clasico na Aruba y den cual e tabata toca fluit.<ref name="wens"/><ref>{{citeer web|titel=Kerstconcert Quintetto Arubano. "Amigoe". Curaçao, 10-12-1987, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642013:mpeg21:p004}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-STICUSA-KNIPSELKRANT-201?q=%22quinteto+arubano%22</ref>
Na 1988 el a participa cu su quarteto na e prome edicion di Curacao Jazz Festival.<ref>PERFECTIE. "Amigoe". Curaçao, 06-05-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642129:mpeg21:p011}}</ref>
* Delbert Bernabela ta un saksofonista di jazz konosí pa fusioná tradishonnan di músika klásiko ku ritmonan infundí ku Latino i sensibilidatnan di jazz contemporáneo. Su trabou, destaká den lansamentunan manera Jazz Meets Classic.<ref>{{citeer web|url=https://events.musicofourdesire.com/artist/delbert-bernabela|titel=Delbert Bernabela|werk= |datum= }}</ref>
El a toca entre otro cu Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura y Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/> E tabata solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
For di su sede na [[Almere]], e ta opera e Scol di Musica Berna como instructor di musica. Tambe e ta fungi como director artistico pa Iglesia Wegwijzer y ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* 1994
{{Appendix}}
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Músiko]]
[[:Kategoria:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
eios78mtbjivyhs46vr87fs7rp5ne2x
208272
208271
2026-11-01T21:16:46Z
Caribiana
8320
208272
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo = Delbert Eddy Simeon Bernabela
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
Delbert Eddy Bernabela (fecha di nasementu i lugá eksakto di nasementu deskonosí) ta un músiko arubiano, konosí prinsipalmente komo saxofonista. Su repertorio ta kombiná jazz ku músika karibense, pop i músika klásiko.
Bida i carera
Bernabela ta yu di Prisco Bernabela i a krese na San Nicolas.[1] Durante su adolesensia, el a kuminsá toka guitara. Despues di algun aña, el a pasa pa fluit i mas despues pa saxofon.[2]
Na 1980, despues di a optené su diploma HAVO na Colegio Arubano, Bernabela a bai studia na Berklee College of Music na Boston, Merca. Na 1984, el a gradua ku un grado di bachelor den músika profeshonal.[2][3][4]
Despues di su estudio, Bernabela a kuminsá traha ku diferente showband den hotel i restorant na Aruba. Mas despues, el a presentá su mes na festivalnan di jazz i músika den Karibe, Merca, Venezuela i Europa. Su repertorio ta kombiná jazz ku músika karibense, pop i músika klásiko.[2]
Durante añanan 1980, Bernabela a forma e Quarteto Delbert Bernabela, un grupo ku tabata dediká na jazz suave. E formashon original tabata inkluí Bernabela na saxofon, Victor Camacho na piano, Carlos Bislip na bateria i Mike Edwards na baho.[6] Na 1988, e kuarteto a partisipá den e promé edishon di Curaçao Jazz Festival.[12]
Bernabela a funda i dirigí diferente agrupashon musikal, entre nan Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited i Purun Sax Trio. E integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata Victor Camacho na piano, Ivan Quandus na baho, Carlos Bislip Jr. na bateria i perkusshon, i Bernabela na saxofon i fluit.[7][8] Purun Sax Trio, bou di su direkshon, tabata inkluí Lucio Rivadeneira i Albi Navas. E trio tabata interpretá un repertorio variá ku bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba i cumbia.[9]
Ademas di jazz, Bernabela tabata toka fluit den Quinteto Arubano, un di e agrupashonnan di músika klásiko ku tabata aktivo na Aruba durante añanan 1980.[5][10][11]
Durante su karera, Bernabela a traha ku músikonan internashonal manera Roy Hargrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D'Rivera i Naomi Tamura, asina tambe ku Caribbean Jam.[2] El a fungi komo solista i orkestradó invitá ku Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.[2]
Bernabela tambe a presentá na varios okashon pa e famia real hulandes. Ademas, el a dirigí kor i orkestanan di gospel, i a traha komo instruktor di músika, produktor i organisadó di proyektonan musikal, inkluyendo proyektonan di jazz, músika latino i pop.[2]
Aktividat na Hulanda
Despues di 2009, Bernabela a muda pa Hulanda, kaminda e ta residí.[2] For di Almere, el ta traha komo instruktor na Scol di Musika Berna. Tambe e ta fungi komo direktor artístiko na Iglesia Wegwijzer i ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
Bernabela ta casa cu Nina Bernabela y hunto nan tin dos yiu.<ref>https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-BONDIA-2013-05-18?q=%22delbert+bernabela%22 Deinah Bernabela a gradua na Webster], BDA 18 di mei 2013</ref>
--------
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ ? na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-06-24|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p005}}</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://archief.geelvinck.nl/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di optene su HAVO diploma na Colegio Arubano na 1980 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 02-07-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640099:mpeg21:p005}}</ref> Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>{{citeer web|titel=Geslaagden aan John Wesleycollege|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-06-28|bezochtdatum=2026-11-01|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009}}</ref><ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a cuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toca un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Bernabela a lanta un scol di musica na San Nicolas.<ref name="wens">Wens: optreden Curaçao en rest Antillen Quintetto Arubano met Kerst-concert. "Amigoe". Curaçao, 16-12-1987, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642018:mpeg21:p006</ref>
Den añanan 1980 el a lanta Quarteto Delbert Bernabela cu un repertoria di [[jazz]] suave, consistiendo di Delbert Bernabela (saxofon), Victor Camacho (piano), Carlos Bislip (bateria) y Mike Edwards (baho).<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax Trio desde 1992.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
*Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
*Integrantenan di Prun Sax Trio tabata: onder leiding van Delbert Bernabela en bestaande uit Lucio Rivadeneira en Albi Navas. Met veel verve werd een zeer gevarieerd programma gebracht met bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba en zelfs een cumbia.<ref>Muziekworkshops. "Amigoe". Curaçao, 13-10-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644673:mpeg21:p005}}</ref>
* Bernabela maakte ook deel uit van Quinteto Arubano, den ananan 1980 e unico agrupacion clasico na Aruba y den cual e tabata toca fluit.<ref name="wens"/><ref>{{citeer web|titel=Kerstconcert Quintetto Arubano. "Amigoe". Curaçao, 10-12-1987, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642013:mpeg21:p004}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-STICUSA-KNIPSELKRANT-201?q=%22quinteto+arubano%22</ref>
Na 1988 el a participa cu su quarteto na e prome edicion di Curacao Jazz Festival.<ref>PERFECTIE. "Amigoe". Curaçao, 06-05-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642129:mpeg21:p011}}</ref>
* Delbert Bernabela ta un saksofonista di jazz konosí pa fusioná tradishonnan di músika klásiko ku ritmonan infundí ku Latino i sensibilidatnan di jazz contemporáneo. Su trabou, destaká den lansamentunan manera Jazz Meets Classic.<ref>{{citeer web|url=https://events.musicofourdesire.com/artist/delbert-bernabela|titel=Delbert Bernabela|werk= |datum= }}</ref>
El a toca entre otro cu Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura y Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/> E tabata solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
For di su sede na [[Almere]], e ta opera e Scol di Musica Berna como instructor di musica. Tambe e ta fungi como director artistico pa Iglesia Wegwijzer y ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* ''Jazz meets Classic (2015, cu Naomi Tamura)
{{Appendix}}
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Músiko]]
[[:Kategoria:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
2wvlmfnfy867sfeiocq3kxsqwd6lvdi
208281
208272
2026-11-02T08:40:35Z
Caribiana
8320
208281
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo = Delbert Eddy Simeon Bernabela
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba. E ta conoci pa su fusion di [[jazz]] cu musica Caribense, pop y músika klásiko.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yu di Prisco Bernabela y a lanta na San Nicolas.[1] Durante su adolesensia, el a kuminsá toka guitara. Despues di algun aña, el a pasa pa fluit i mas despues pa saxofon.[2]
Na 1980, despues di a optené su diploma HAVO na Colegio Arubano, Bernabela a bai studia na Berklee College of Music na Boston, Merca. Na 1984, el a gradua ku un grado di bachelor den músika profeshonal.[2][3][4]
Despues di su estudio, Bernabela a kuminsá traha ku diferente showband den hotel i restorant na Aruba. Mas despues, el a presentá su mes na festivalnan di jazz i músika den Karibe, Merca, Venezuela i Europa. Su repertorio ta kombiná jazz ku músika karibense, pop i músika klásiko.[2]
Durante añanan 1980, Bernabela a forma e Quarteto Delbert Bernabela, un grupo ku tabata dediká na jazz suave. E formashon original tabata inkluí Bernabela na saxofon, Victor Camacho na piano, Carlos Bislip na bateria i Mike Edwards na baho.[6] Na 1988, e kuarteto a partisipá den e promé edishon di Curaçao Jazz Festival.[12]
Bernabela a funda i dirigí diferente agrupashon musikal, entre nan Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited i Purun Sax Trio. E integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata Victor Camacho na piano, Ivan Quandus na baho, Carlos Bislip Jr. na bateria i perkusshon, i Bernabela na saxofon i fluit.[7][8] Purun Sax Trio, bou di su direkshon, tabata inkluí Lucio Rivadeneira i Albi Navas. E trio tabata interpretá un repertorio variá ku bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba i cumbia.[9]
Ademas di jazz, Bernabela tabata toka fluit den Quinteto Arubano, un di e agrupashonnan di músika klásiko ku tabata aktivo na Aruba durante añanan 1980.[5][10][11]
Durante su karera, Bernabela a traha ku músikonan internashonal manera Roy Hargrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D'Rivera i Naomi Tamura, asina tambe ku Caribbean Jam.[2] El a fungi komo solista i orkestradó invitá ku Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.[2]
Bernabela tambe a presentá na varios okashon pa e famia real hulandes. Ademas, el a dirigí kor i orkestanan di gospel, i a traha komo instruktor di músika, produktor i organisadó di proyektonan musikal, inkluyendo proyektonan di jazz, músika latino i pop.[2]
==Actividad na Hulanda==
Despues di 2009, Bernabela a muda pa Hulanda, kaminda e ta biba.[2] For di [[Almere]], el ta traha komo instruktor na Scol di Musika Berna. Tambe e ta fungi komo direktor artístiko na Iglesia Wegwijzer i ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
Bernabela ta casa cu Nina Bernabela y hunto nan tin dos yiu.<ref>https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-BONDIA-2013-05-18?q=%22delbert+bernabela%22 Deinah Bernabela a gradua na Webster], BDA 18 di mei 2013</ref>
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* ''Jazz meets Classic'' (2015, cu Naomi Tamura)
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Bernabela, Delbert}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Músiko]]
[[:Kategoria:Aruba]]
--------
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ ? na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-06-24|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p005}}</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://archief.geelvinck.nl/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di optene su HAVO diploma na Colegio Arubano na 1980 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 02-07-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640099:mpeg21:p005}}</ref> Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>{{citeer web|titel=Geslaagden aan John Wesleycollege|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-06-28|bezochtdatum=2026-11-01|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009}}</ref><ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a cuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toca un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Bernabela a lanta un scol di musica na San Nicolas.<ref name="wens">Wens: optreden Curaçao en rest Antillen Quintetto Arubano met Kerst-concert. "Amigoe". Curaçao, 16-12-1987, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642018:mpeg21:p006</ref>
Den añanan 1980 el a lanta Quarteto Delbert Bernabela cu un repertoria di [[jazz]] suave, consistiendo di Delbert Bernabela (saxofon), Victor Camacho (piano), Carlos Bislip (bateria) y Mike Edwards (baho).<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax Trio desde 1992.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
*Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
*Integrantenan di Prun Sax Trio tabata: onder leiding van Delbert Bernabela en bestaande uit Lucio Rivadeneira en Albi Navas. Met veel verve werd een zeer gevarieerd programma gebracht met bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba en zelfs een cumbia.<ref>Muziekworkshops. "Amigoe". Curaçao, 13-10-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644673:mpeg21:p005}}</ref>
* Bernabela maakte ook deel uit van Quinteto Arubano, den ananan 1980 e unico agrupacion clasico na Aruba y den cual e tabata toca fluit.<ref name="wens"/><ref>{{citeer web|titel=Kerstconcert Quintetto Arubano. "Amigoe". Curaçao, 10-12-1987, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642013:mpeg21:p004}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-STICUSA-KNIPSELKRANT-201?q=%22quinteto+arubano%22</ref>
Na 1988 el a participa cu su quarteto na e prome edicion di Curacao Jazz Festival.<ref>PERFECTIE. "Amigoe". Curaçao, 06-05-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642129:mpeg21:p011}}</ref>
* Delbert Bernabela ta un saksofonista di jazz konosí pa fusioná tradishonnan di músika klásiko ku ritmonan infundí ku Latino i sensibilidatnan di jazz contemporáneo. Su trabou, destaká den lansamentunan manera Jazz Meets Classic.<ref>{{citeer web|url=https://events.musicofourdesire.com/artist/delbert-bernabela|titel=Delbert Bernabela|werk= |datum= }}</ref>
El a toca entre otro cu Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura y Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/> E tabata solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
For di su sede na [[Almere]], e ta opera e Scol di Musica Berna como instructor di musica. Tambe e ta fungi como director artistico pa Iglesia Wegwijzer y ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* ''Jazz meets Classic (2015, cu Naomi Tamura)
{{Appendix}}
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Músiko]]
[[:Kategoria:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
lu3wm9yltq2oi0zywrcw8crzhm6g8n5
208282
208281
2026-11-02T08:42:33Z
Caribiana
8320
208282
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Delbert Bernabela
| alias =
| nomber completo = Delbert Eddy Simeon Bernabela
| luga nacemento = {{ABW}}
| residencia = {{NLD}}
| ofishi = musico, saxofonista
}}
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba. E ta conoci pa su fusion di [[jazz]] cu musica Caribense, pop y músika klásiko.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yu di Prisco Bernabela y a lanta na San Nicolas.[1] Durante su adolesensia, el a kuminsá toka guitara. Despues di algun aña, el a pasa pa fluit i mas despues pa saxofon.[2]
Na 1980, despues di a optené su diploma HAVO na Colegio Arubano, Bernabela a bai studia na Berklee College of Music na Boston, Merca. Na 1984, el a gradua ku un grado di bachelor den músika profeshonal.[2][3][4]
Despues di su estudio, Bernabela a kuminsá traha ku diferente showband den hotel i restorant na Aruba. Mas despues, el a presentá su mes na festivalnan di jazz i músika den Karibe, Merca, Venezuela i Europa. Su repertorio ta kombiná jazz ku músika karibense, pop i músika klásiko.[2]
Durante añanan 1980, Bernabela a forma e Quarteto Delbert Bernabela, un grupo ku tabata dediká na jazz suave. E formashon original tabata inkluí Bernabela na saxofon, Victor Camacho na piano, Carlos Bislip na bateria i Mike Edwards na baho.[6] Na 1988, e kuarteto a partisipá den e promé edishon di Curaçao Jazz Festival.[12]
Bernabela a funda i dirigí diferente agrupashon musikal, entre nan Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited i Purun Sax Trio. E integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata Victor Camacho na piano, Ivan Quandus na baho, Carlos Bislip Jr. na bateria i perkusshon, i Bernabela na saxofon i fluit.[7][8] Purun Sax Trio, bou di su direkshon, tabata inkluí Lucio Rivadeneira i Albi Navas. E trio tabata interpretá un repertorio variá ku bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba i cumbia.[9]
Ademas di jazz, Bernabela tabata toka fluit den Quinteto Arubano, un di e agrupashonnan di músika klásiko ku tabata aktivo na Aruba durante añanan 1980.[5][10][11]
Durante su karera, Bernabela a traha ku músikonan internashonal manera Roy Hargrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D'Rivera i Naomi Tamura, asina tambe ku Caribbean Jam.[2] El a fungi komo solista i orkestradó invitá ku Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.[2]
Bernabela tambe a presentá na varios okashon pa e famia real hulandes. Ademas, el a dirigí kor i orkestanan di gospel, i a traha komo instruktor di músika, produktor i organisadó di proyektonan musikal, inkluyendo proyektonan di jazz, músika latino i pop.[2]
==Actividad na Hulanda==
Despues di 2009, Bernabela a muda pa Hulanda, kaminda e ta biba.[2] For di [[Almere]], el ta traha komo instruktor na Scol di Musika Berna. Tambe e ta fungi komo direktor artístiko na Iglesia Wegwijzer i ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
Bernabela ta casa cu Nina Bernabela y hunto nan tin dos yiu.<ref>https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-BONDIA-2013-05-18?q=%22delbert+bernabela%22 Deinah Bernabela a gradua na Webster], BDA 18 di mei 2013</ref>
== Discografia ==
=== Album/CD===
* ''Jazz meets Classic'' (2015, cu Naomi Tamura)
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Bernabela, Delbert}}
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Músiko]]
[[:Kategoria:Aruba]]
--------
'''Delbert E. Bernabela''', (☆ ? na [[Aruba]]), ta un musico y saxofonista di Aruba.
== Bida y carera ==
Bernabela ta yiu di Prisco Bernabela y a lanta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Personalia|werk=[[Amigoe]]|datum=1981-06-24|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640688:mpeg21:p005}}</ref> El a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a cambia pa fluit y despues pa saxofon.<ref name="Geelvinck">{{citeer web|url=https://archief.geelvinck.nl/concerten/jazz-meets-classic-delbert-bernabela-saxofoon-en-naomi-tamura-piano/|titel=Jazz meets Classic: Delbert Bernabela – saxofoon en Naomi Tamura – piano|werk=archief.geelvinck.nl/|datum=2015-07-12|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
Despues di optene su HAVO diploma na Colegio Arubano na 1980 el a bay studia musica na Berkley College of Music, [[Boston]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].<ref>Personalia. "Amigoe". Curaçao, 02-07-1980, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640099:mpeg21:p005}}</ref> Na 1984 el a gradua ku un [[bachelor]] den músika profeshonal.<ref>{{citeer web|titel=Geslaagden aan John Wesleycollege|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-06-28|bezochtdatum=2026-11-01|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639185:mpeg21:p009}}</ref><ref name="Geelvinck"/>
Inmediatamente despues di universidat, Delbert a cuminsá traha den vários showband na vários hotèl i restorant riba su isla natal. Despues a bin presentacionnan durante festivalnan grandi di jazz y musica den Caribe, Merca, Venezuela y Europa. Delbert ta toca un fushon di jazz i músika karibense, pop i klásiko.<ref name="Geelvinck"/>
Bernabela a lanta un scol di musica na San Nicolas.<ref name="wens">Wens: optreden Curaçao en rest Antillen Quintetto Arubano met Kerst-concert. "Amigoe". Curaçao, 16-12-1987, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642018:mpeg21:p006</ref>
Den añanan 1980 el a lanta Quarteto Delbert Bernabela cu un repertoria di [[jazz]] suave, consistiendo di Delbert Bernabela (saxofon), Victor Camacho (piano), Carlos Bislip (bateria) y Mike Edwards (baho).<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
Tambe Delbert Bernabela ta e fundador di e agrupacionnan musical Aruba Art Ensemble, Jazz Unlimited, y Purun Sax Trio desde 1992.<ref>{{citeer web|titel=Nieuwe CD. "Amigoe". Curaçao, 17-09-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645349:mpeg21:p005}}</ref>
*Integrantenan di Aruba Art Ensemble tabata: Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho), [[Carlos Bislip]] Jr (bateria/ percusion) y Delbert Bernabela (saxofoon/fluit).<ref>{{citeer web|titel=Art ensemble|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-12|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643973:mpeg21:p004}}</ref>
*Integrantenan di Prun Sax Trio tabata: onder leiding van Delbert Bernabela en bestaande uit Lucio Rivadeneira en Albi Navas. Met veel verve werd een zeer gevarieerd programma gebracht met bolero, dansa, wals, funk, calypso, swing, tumba en zelfs een cumbia.<ref>Muziekworkshops. "Amigoe". Curaçao, 13-10-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644673:mpeg21:p005}}</ref>
* Bernabela maakte ook deel uit van Quinteto Arubano, den ananan 1980 e unico agrupacion clasico na Aruba y den cual e tabata toca fluit.<ref name="wens"/><ref>{{citeer web|titel=Kerstconcert Quintetto Arubano. "Amigoe". Curaçao, 10-12-1987, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642013:mpeg21:p004}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-STICUSA-KNIPSELKRANT-201?q=%22quinteto+arubano%22</ref>
Na 1988 el a participa cu su quarteto na e prome edicion di Curacao Jazz Festival.<ref>PERFECTIE. "Amigoe". Curaçao, 06-05-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 01-11-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642129:mpeg21:p011}}</ref>
* Delbert Bernabela ta un saksofonista di jazz konosí pa fusioná tradishonnan di músika klásiko ku ritmonan infundí ku Latino i sensibilidatnan di jazz contemporáneo. Su trabou, destaká den lansamentunan manera Jazz Meets Classic.<ref>{{citeer web|url=https://events.musicofourdesire.com/artist/delbert-bernabela|titel=Delbert Bernabela|werk= |datum= }}</ref>
El a toca entre otro cu Roy Hardgrove, Kirk Whalum, Arturo Sandoval, Ron Kenoly, Paquito D’Rivera, Naomi Tamura y Caribbean Jam.<ref name="Geelvinck"/> E tabata solista i orkestradó invitá na Dutch Swing College Band i Dutch Wind Ensemble.<ref name="Geelvinck"/>
A presenta na numeroso ocasion pa e famia Real Hulandes.
Dirigente di varios coro y orkesta gospel. Maestro respeta pa grupo y individuo.
Produktor pa proyektonan di pelíkula di jazz/latino i eventonan pop.<ref name="Geelvinck"/>
Delbert Bernabela werd geboren op het eiland Aruba, waar hij begon te gitaar te spelen in zijn tienerjaren. Na een paar jaar stapte hij over naar fluit en vervolgens naar saxofoon. Na de middelbare school studeerde hij aan het Berklee College of Music in Boston USA. In 1984 studeerde hij af met een bachelor 's degree in de professionele muziek. Onmiddellijk na de universiteit begon Delbert met het spelen in een aantal showbands in verschillende hotels en restaurants op zijn geboorte-eiland. Op dit moment treedt Delbert op tijdens grote jazz- en muziekfestivals in het Caribisch gebied, de Verenigde Staten, Venezuela en Europa. Delbert speelt een mix van jazz en Caribische muziek, pop en klassiek.<ref>[https://www.sthrecords.nl/artiesten/3762/delbert-bernabela/ Artiesten - Delbert Bernabela]</ref>
Na 2009 Bernabela a muda pa [[Hulanda]] unda e ta biba actualmente.<ref name="Geelvinck"/>
For di su sede na [[Almere]], e ta opera e Scol di Musica Berna como instructor di musica. Tambe e ta fungi como director artistico pa Iglesia Wegwijzer y ta lider di programa pa Fundacion Conciertonan di Jazz di Almere.
== Discografia (seleccion) ==
=== Album/CD===
* ''Jazz meets Classic (2015, cu Naomi Tamura)
{{Appendix}}
Het Delbert Bernabela Kwartet uit Aruba was aan de beurt. Alt- Delbert saxofonist Bernabela, pianist Victor Camacho, drummer Carlos Bislip en basman Mike Edwards, brachten 'lichte iazz'. Een welkome afwisseling na de stevige ritmes van de vorige formatie. Enkele eigen composities<ref>{{citeer web|ARUBA|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-05-07|bezochtdatum=2026-11-01|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642130:mpeg21:p012}}</ref>
-----
Delbert Bernabela a nace na e isla di Aruba unda el a cuminsa toca guitara den su adolescencia. Despues di un par di aña el a kambia pa flùit i despues pa saksofon.
Despues di skol sekundario, el a bai Berkley College of music, Boston Merka. Na 1984 el a gradua ku un lisensiatura den músika profeshonal.<ref name="Geelvinck"/>
• Education: Born in Aruba, Bernabela initially picked up the guitar and flute before switching to the saxophone. He attended the Berklee College of Music in Boston, graduating in 1984 with a bachelor's degree in Professional Music.
• Musical Style: He specializes in a fusion of contemporary jazz, Latin/Caribbean music, pop, and classical traditions. He is well known for his collaboration project with pianist Naomi Tamura, Jazz Meets Classic.
• Collaborations & Performances: Throughout his career, he has performed alongside prominent artists such as Arturo Sandoval, Roy Hargrove, Paquito D'Rivera, and Kirk Whalum. He has also served as a guest soloist and arranger for the Dutch Swing College Band and the Nederlands Blazers Ensemble, and has performed multiple times for the Dutch Royal Family.
• Current Activities: Based in Almere, Netherlands, Bernabela operates the Berna Music School as a music instructor. He also acts as the artistic director for the Wegwijzer Church and is a program leader for the Almere Jazz Concerts Foundation.
[[:Kategoria:Hende]]
[[:Kategoria:Músiko]]
[[:Kategoria:Aruba]]
I am Delbert Bernabela – a saxophonist, flutist, clarinetist, and jazz educator with over 30 years of international experience in performance, recording, and music education. Originally from Aruba and a graduate of Berklee College of Music (Class of 1984), I have had the privilege of performing at renowned jazz festivals and venues across the Caribbean, South America, the USA, and Europe.
Throughout my career, I’ve collaborated with respected artists such as Paquito D’Rivera, Chucho Valdés, and the Aruba Art Ensemble. My playing style is deeply rooted in jazz, soul, and Afro-Caribbean traditions, blending technical skill with emotional expression. I bring this same passion and depth into my work as a music educator, helping students develop their voice through improvisation, theory, and performance practice.
I am active in the Dutch jazz scene, performing with groups such as Casougro and in various solo and ensemble projects. Alongside my performance career, I run a successful private teaching studio, guiding students of all levels on saxophone, flute, and clarinet.
Since 1994 owner of Berna Music.
----------------
{{Variante|a}}
{{Infobox musico| variante = a
| nomber = Robert Jeand'or
| nomber completo = Robert Hubert Jeand’or
| imagen =
| fecha nacemento = [[10 di mei]] [[1954]]
| luga nacemento = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| fecha fayecimento= [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]
| luga fayecimento =
| pais = {{ABW}}
| residencia =
| ofishi = musico, cantante, compositor y areglista
| instrumento = baho
| aña activo = - 2025
| genero = latin, merengue, salsa
| banda1 = Robert y Su Solo Banda Show
| funcion1 = bahista, lider di banda
| distincion = premio Crioyo di Oro (2023)
| website =
}}
'''Robert Hubert Jeand’or''' (☆ [[10 di mei]] [[1954]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] - [[17 di sèptèmber|17 di september]] [[2025]]) ta un [[Músika|musico]], cantante, tumbero, lider di banda, compositor y areglista [[Aruba|Arubiano]]. E tabata un artista legendario cu un contribucion musical cu ta cubri diferente estilo y generacion.
== Biografia ==
Robert Jeand’or a lanta den bario di Madiki, como yiu di Francisco Reinier Jeand’or y Cecilia Jeand’or Bermudez. E tabata parti di un famia grandi cu 10 ruman. For di chikito e tabata expone na musica y a haya les di su tata, kende tabata toca guitara y tabata presenta hunto cu [[Julian Coco]]. Jeand’or a haya les di cantamento di [[Rufo Odor]] i les di musica di Eddy Benett.
== Carera musical ==
Su carera musical di Jeand'or a cuminsa cu e grupo di aguinaldo ‘Las Blancas Palomitas’, caminda e tabata toca [[kuarta|cuarta]] y mas laat a canta. Su interes y talento pa baho a nace den un acto accidental: durante un presentacion cu un bahista no por a presenta, el a mustra su abilidad y for di e momento ey e baho a bira su instrumento principal.
Más adelante, el artista arubeño optó por ingresar a la orquesta Los Hijos del Rey, en 1979, y radicarse en Santo Domingo. En 1983 se integró al Combo Show de Ventura y grabó algunos merengues, destacándose “Rebeca”. Hacia el año 1985 formó su orquesta en territorio dominicano, desempeñándose como cantante, bajista, arreglista, compositor y productor musical.<ref>https://listindiario.com/entretenimiento/musica/20250917/muere-merenguero-robert-jeandor-arubeno-mas-dominicano_874675.html Muere el merenguero Robert Jeandor, el arubeño más dominicano del siglo XX], listindiario.com (17 di september 2025)</ref> En las postrimerías del año 1990 decidió regresar a la isla que lo vio nacer y allí reorganizó su agrupación, que poco después se convirtió en Robert Jeand’or & Su Solo Banda Show.
== Bida personal ==
Jeand’or tabata casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha pa basta tempo cu cancer, el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.<ref>[https://24ora.com/nos-gran-musico-robert-jeandor-a-bay-sosega-cu-61-ana/ Nos gran musico Robert Jeandor a bay sosega cu 71 aña], 24ora.com (17 di september 2025)</ref>
== Discografia ==
'''Album'''
* ''Rey di Tumba 1976-1977-1978'' (1979)
{{Appendix}}
ROBERT JEANDOR Y SU ORQUESTA - Aqui vemos a nuestro querido Robert Jeandor Y Su Orquesta durante una de sus presentaciones en la television Dominicana. Este artista es nativo de Aruba, sin embargo se radico en la Republica Dominicana y adopto sus tradiciones, su cultura y su musica, en este caso el merengue. Trabajo con varias orquestas de renombre tales como JOHNNY VENTURA y Los Hijos Del Rey. Tambien participo en la produccion musical de JUAN LUIS GUERRA "Bachata Rosa", y tambien fue director de su propia orquesta. El merengue que interpreta en este video se titula: YO ME DOMINICANIZO.
{{DEFAULTSORT:Jeand'or, Robert}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Aruba]]
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes. Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
E carera musical di Jeand’or a kuminsá ku grupo di aguinaldo Las Blancas Palomitas, kaminda e tabata toca kuarta i mas laat a kanta. Su interés i talento pa baho a naci den un akto kuasikidental: durante un presentashon ku un bahaista no por a presentá, el a mustra e abilidad pa kompensá ku baho sin preparashon. For di e momentu ey e baho a bira su instrumento prinsipal.
== Bida personal ==
Jeand’or a casa cu Vivian Geerman, cu kende e tin un yiu homber. E ta tambe tata di Anouschka, e prome Reina di tumba den historia di tumba na Aruba. Despues di a lucha cu cancer pa basta tempo el a fayece dia 17 di september 2025 na edad di 71 aña.
Robert su trayectoria musical naturalmente a cuminsa na cas na unda e la mira tanto cantante
tabata bini na Madiki. Nan tabata biba unda Las Galeñas ta keda awendia, e mesun caminda bay noord, ey nan tabata biba. E la nace na cas di e famianan Kemp. E dia cu e la cumpli 60 aña, e la bay caminda nan tabata biba. E ta corda tempo cu su ruman Frank a bay toca den e barak di Tanki Leendert y el a bin busce pa nan toca un aquinaldo.
Ey ta unda su carera musical a cuminsa, den barak hunto cu ‘Las blancas palomitas’.
P’esey semper e la keda cu un aprecio grandi pa Chinan Luidens (d.f.m.), fundador di e grupo ey y
ta ey su bida como musico a cuminsa.
E tabata toca cuarta so, despues di un paar di aña e la canta un cancion ‘El batayon’ di Venezuela. Asina nan a lanta y e t’esun memey di tur, cu a keda cu e profesion di musico, te dia di awe. E instrument cu e la dedica mas tempo na dje ta e baho.
E storia con e la cuminsa toca baho, tabata masha straño mes.
Robert ta corda cu nan a bay toca na Cer’i Noka.
Johnny Oduber cu tawata traha na imigracion tabata toca baho pa ‘Los Juveniles’ tambe prome cu Robert, anto e no por a toca e dia ey. Vicente Kelly di cu nan mester cuminsa toca.E ta corda tabatin
awasero fuerte. Awor e nan a fia un baho. E suerte di Robert ta, cu e tabata chikito, 9 pa 10 aña bieu. Vicente a duna Robert e akkoord di e cantica riba e acordeon, anto e la fula aki aya wel e la compaña e show cu baho. Nunca di su bida e la toca baho. Ta e dia ey e la toca baho y asina e la toca ful e show di ‘Las blancas palomitas’ manera nada un pasa. Ey e amor p’e baho a bin y e la keda toca e baho te dia di awe. Vito Oduber (d.f.m.), a bin busce despues pa toca baho cu Los Juveniles. Robert a bira bahista di Los Juveniles, pero den bario tambe semper nan a keda toca.
==Dedicacion na Musica==
Robert a dedica mas tempo na e baho, ora e la cuminsa studia na Aruba mes tambe apart di e scol, e la busca e bukinan di musica. E la cumpra e bukinan na La Bonanza . Robert a bay mas leu, e la studia baho mas leu na Republica Dominicana y tambe e canto un tiki mas. Si tabatin 15 musico ta grabando, e tabata e unico stranhero memey di nan y e tabata graba di mainta te atardi. Nan ta yame y e ta bula bay Puerto Rico graba bin bek. Robert a haci dos areglo pa Tommy Olivencia, net riba su longplay 25 aniversario. E ta considera esaki importante, algo historico pe.
Na 2023 el a risivi e premio Crioyo di Oro.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20240520.pdf
Robert Jeand’or: “Como musico, mi a cumpli cu tur mi deseonan”], Bon Dia Aruba (20 di mei 2024)</ref>
== Discografia ==
'''Single'''
* ''Dushi Bida'' (2016)
'''Album'''
* ''Biggy Boy Forever''
== Link externo ==
* https:jeonarvani.com
{{Appendix}}
[[:Category:Aruba]]
[[:Category:Hende]]
JeanD’or a nace dia 10 di mei 1954 na Aruba. E tabata yiu di Francisco Reinier JeanD’or, un
Curasoleño, y Cecilia Bermudez, un Arubiano.
Fuentenan local ta conta cu talento di JeanD’or a bira evidente tempo cu e tabatin apenas 5 of
6 aña di edad, ora e tabata bati man na e ritmo di e danzon Cubano. Su tata a ripara esaki y a
curasha Robert pa sigui cu su interes den musica, unda el a cuminsa toca cuarta y despues guitara.
Na 1963, su ruman homber Frank a hib’e toca cu e banda local di Tanki Leendert, Blancas
Palomitas. Pa cinco aña, Robert a ricibi les di canto for di Rufo Odor, y tambe a ricibi les di
musica di Eddy Bennet, y a atende e Academia Musical di Aruba.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250918.pdf Legendario musico Arubiano, Robert JeanD’or, a fayece], BDA (18 di september 2025)</ref>
JeanD’or a bira famoso den añanan 1970 mientras e tabata forma parti di Los Juveniles hunto
cu Vicente Kelly, cu Vito Oduber como manager. Cu Los Juveniles, JeanD’or a keda corona Rey di Tumba di Aruba su Carnaval tres biaha, e prome triple corona den historia di Aruba, cual tabata na 1976, 1977 y 1978. Robert despues a gana otro dos corona, na 1990 y 1991.
Den añanan 1990, artistanan di caliber mundial den escena di musica Latino tabata biniendo Aruba, y como un musico local destaca, Robert tabata toca cu nan. Asina ta con oportunidad a presenta pa e toca riba escenario internacional, ora el a uni Johnny Ventura cu Los Hijos del Rey, un grupo masha gusta na Santo Domingo na 1979. Tabata cu e grupo aki cu JeanD’or a subi escenario na Madison Square Garden na New York, cantando cinco biaha dilanti 24mil persona.
Den un entrevista cu Mario Diaz pa medionan Dominicano, Robert a recorda: “Tabata
Johnny Ventura kende a papia cu mi pa mi biaha como musico pa Republica Dominicana,
y mi yegada eynan a bira un gran experiencia. Unabes den capital Dominicano, e prome grabacion cu mi a haci tabata un aviso comercial, y e persona cu a yama mi pa e trabao ey tabata un señor musico hopi
respeta, su nomber ta Jorge Taveras.”
Segun medionan Dominicano, pa alrededor di 1985 JeanD’or a forma un orkesta na teritorio Dominicano, participando como cantante, bajista, areglista, compositor y productor.
“E semper tabata fiel na merengue y salsa,” segun Mario Diaz, cita den website Dominicano,
Listin Diario. “Ta hopi posible cu, di su yegada na Republica Dominicana y sin kita su otro cualidadnan musical, e aspecto cu a duna Robert JeanD’or mas prestigio tabata su trabao den estudio di grabacion, sea participando den coro unda su voz potente y refina a destaca, dirigiendo e coristanan como tambe e solistanan, tocando bajo y areglando cantica pa diferente cantante y grupo.” El a graba den estudio na Santo
Domingo, New York, Miami y Puerto Rico.
E tambe a toca cu nombernan famoso manera Willie Colon y Celia Croes, y a graba musica pa album di Juan Luis Guerra.
E tambe a toca na e famoso festival Chileno, Viña del Mar, ganando e premio Antorcha de Plata cu El Conjunto Quisqueya.
Na 1990, JeanD’or a bolbe Aruba y a forma su propio
grupo, cu eventualmente a bira Robert JeanD’or y Su Solo Banda Show. El a bisa cu el a tuma e decision pa bin Aruba back pasobra “tin biaha bo tera ta yama bo.”
Akinan, JeanD’or a destaca cu su grupo como e miho banda local durante Aruba Jazz & Latin Festival. El a gana e premio Den Ambiente na 1992, y a keda corona Banda di Aña varios biaha durante Carnaval di Aruba.
{{Appendix}}
9dd321exrob28lw56yr7mfr6vqw0hni
Malchi:Infobox generiek
10
10270
208301
201083
2026-11-02T11:00:53Z
Kallmemel
14000
208301
wikitext
text/x-wiki
{| style="width:19em; font-size:88%; border-radius:2px; border:1px solid #c8ccd1" class="infobox" cellpadding="1" cellspacing="1" {{#if:{{{breedte|}}}|style="width:{{{breedte}}}px;"}}
! class="infobox-kop" style="background-color:{{{bgcolor|#e3e3e3}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}} text-align:center; font-size:120%;" colspan="3" {{!}} {{#if:{{{kop|}}}|{{{kop}}}|{{BASEPAGENAME}}}}
{{!}}-
{{#If:{{{breed|}}}|{{#IfEq:{{{breed}}}|''''''|| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} {{{breed}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{soort|}}}{{{icon|}}}|
! class="infobox-kop" style="background-color:{{{bgcolor|#e3e3e3}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}} text-align:center;" colspan="3" {{!}} {{#If:{{{soort|}}}|{{{soort}}}}}{{#If:{{{icon|}}}| [[File:{{{icon}}}|25x19px]]}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{kop0|}}}|
! class="infobox-kop" style="background-color:{{{bgcolor|#e3e3e3}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}} text-align:center;" colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop0}}}|----||{{{kop0}}}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{breed0|}}}|{{#IfEq:{{{breed0}}}|''''''|| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} {{{breed0}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{links0|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links0}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item0_1|}}}| {{!}} {{{head0_1|}}} {{!!}} {{#If:{{{item0_1r|}}}|{{{item0_1}}} {{!!}} {{{item0_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item0_1}}}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item0_2|}}}| {{!}} {{{head0_2|}}} {{!!}} colspan="2" {{!}} {{{item0_2}}}
{{!}}-}}
{{#if:{{{kolom1|}}}{{{kolom2|}}}{{{kolom3|}}}| {{!}} style="width:{{{kolom1|}}}" {{!}} {{!!}} style="width:{{{kolom2|}}}" {{!}} {{!!}} style="width:{{{kolom3|}}}" {{!}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{image|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0; background-color:{{{img_bgcolor|}}}" colspan="3" {{!}} [[File:{{{image}}}|{{#If:{{{imagewidth|}}}|{{{imagewidth|}}}px|{{Infobox/afbeeldingbreedte}}px}}|{{#if:{{{alt|}}}|{{{alt}}}|{{#if:{{{caption|}}}|alt=|alt={{BASEPAGENAME}}}}}}]]
{{!}}-}}
{{#If:{{{image|}}}|{{#If:{{{caption|}}}| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} <div style="font-size:95%">{{{caption}}}</div>
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{image|}}}||{{#If:{{{noimage|}}}| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} {{{noimage|}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{mainimage|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0; background-color:{{{img_bgcolor|}}}" colspan="3" {{!}} [[File:{{{mainimage}}}|{{#If:{{{mainimagewidth|}}}|{{{mainimagewidth|}}}px|{{Infobox/afbeeldingbreedte}}px}}|{{#if:{{{mainalt|}}}|{{{mainalt}}}|{{#if:{{{maincaption|}}}|alt=|alt={{BASEPAGENAME}}}}}}]]
{{!}}-}}
{{#If:{{{mainimage|}}}|{{#If:{{{maincaption|}}}| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} <div style="font-size:95%">{{{maincaption}}}</div>
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{mainimage|}}}||{{#If:{{{nomainimage|}}}| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} {{{nomainimage|}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{otherimage|}}}| {{!}} class="ta-center" style="padding:0;" colspan="3" {{!}} [[File:{{{otherimage}}}|{{#If:{{{otherimagewidth|}}}|{{{otherimagewidth|}}}px|{{Infobox/afbeeldingbreedte}}px}}|{{#if:{{{otheralt|}}}|{{{otheralt}}}|{{#if:{{{othercaption|}}}|alt=|alt={{BASEPAGENAME}}}}}}]]
{{!}}-}}
{{#If:{{{otherimage|}}}|{{#If:{{{othercaption|}}}| {{!}} class="ta-center" colspan="3" {{!}} <div style="text-align:center; font-size:95%;">{{{othercaption}}}</div>
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{otherimage|}}}||{{#If:{{{nootherimage|}}}| {{!}} class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{nootherimage|}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{main1|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{main1}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{links21|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links21}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{main2|}}}| {{!}} class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{main2}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{main3|}}}| {{!}} class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{main3}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{main4|}}}| {{!}} class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{main4}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{kop1|}}}|
{{#If:{{{breed1|}}}{{{links1|}}}{{{item1_1|}}}{{{item1_2|}}}{{{item1_3|}}}{{{item1_4|}}}{{{item1_5|}}}{{{item1_6|}}}{{{item1_7|}}}{{{item1_8|}}}{{{item1_9|}}}{{{item1_10|}}}{{{item1_11|}}}{{{item1_12|}}}{{{toonkop1|}}}|
! class="infobox-kop" style="background-color:{{{bgcolor|}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}} text-align:center;" colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop1}}}|----||{{{kop1}}}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{breed1|}}}| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} {{{breed1}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{links1|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links1}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item1_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_1|}}}
{{!}} {{#If:{{{item1_1r|}}}|{{{item1_1}}} {{!!}} {{{item1_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item1_1}}}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item1_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_2|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_2}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item1_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_3|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_3}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item1_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_4|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_4}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item1_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_5|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_5}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item1_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_6|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_6}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item1_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_7|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_7}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item1_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_8|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_8}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item1_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_9|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_9}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item1_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_10|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_10}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item1_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_11|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_11}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item1_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head1_12|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item1_12}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{head1_13|}}}{{{item1_13|}}}{{{head1_14|}}}{{{item1_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>head1_#</kbd> en <kbd>item1_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>head2_1</kbd> en <kbd>item2_1</kbd>.
{{!}}-}}
{{#If:{{{kop2|}}}|
{{#If:{{{breed2|}}}{{{links2|}}}{{{item2_1|}}}{{{item2_2|}}}{{{item2_3|}}}{{{item2_4|}}}{{{item2_5|}}}{{{item2_6|}}}{{{item2_7|}}}{{{item2_8|}}}{{{item2_9|}}}{{{item2_10|}}}{{{item2_11|}}}{{{item2_12|}}}{{{toonkop2|}}}|
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor|}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop2}}}|----||{{{kop2}}}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{breed2|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breed2|}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{links2|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links2}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item2_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_1|}}}
{{!}} {{#If:{{{item2_1r|}}}|{{{item2_1}}} {{!!}} {{{item2_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item2_1}}}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item2_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_2|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_2}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item2_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_3|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_3}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item2_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_4|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_4}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item2_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_5|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_5}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item2_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_6|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_6}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item2_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_7|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_7}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item2_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_8|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_8}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item2_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_9|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_9}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item2_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_10|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_10}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item2_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_11|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_11}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item2_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head2_12|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item2_12}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{head2_13|}}}{{{item2_13|}}}{{{head2_14|}}}{{{item2_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>head2_#</kbd> en <kbd>item2_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>head3_1</kbd> en <kbd>item3_1</kbd>.
{{!}}-}}
{{#If:{{{kop3|}}}|
{{#If:{{{breed3|}}}{{{links3|}}}{{{item3_1|}}}{{{item3_2|}}}{{{item3_3|}}}{{{item3_4|}}}{{{item3_5|}}}{{{item3_6|}}}{{{item3_7|}}}{{{item3_8|}}}{{{item3_9|}}}{{{item3_10|}}}{{{item3_11|}}}{{{item3_12|}}}{{{toonkop3|}}}|
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor|#e3e3e3}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop3}}}|----||{{{kop3}}}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{breed3|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breed3}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{links3|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links3}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item3_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_1|}}}
{{!}} {{#If:{{{item3_1r|}}}|{{{item3_1}}} {{!!}} {{{item3_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item3_1}}}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item3_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_2|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_2}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item3_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_3|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_3}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item3_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_4|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_4}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item3_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_5|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_5}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item3_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_6|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_6}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item3_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_7|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_7}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item3_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_8|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_8}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item3_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_9|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_9}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item3_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_10|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_10}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item3_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_11|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_11}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item3_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head3_12|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item3_12}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{head3_13|}}}{{{item3_13|}}}{{{head3_14|}}}{{{item3_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>head3_#</kbd> en <kbd>item3_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>head4_1</kbd> en <kbd>item4_1</kbd>.
{{!}}-}}
{{#If:{{{kop4|}}}|
{{#If:{{{breed4|}}}{{{links4|}}}{{{item4_1|}}}{{{item4_2|}}}{{{item4_3|}}}{{{item4_4|}}}{{{item4_5|}}}{{{item4_6|}}}{{{item4_7|}}}{{{item4_8|}}}{{{item4_9|}}}{{{item4_10|}}}{{{item4_11|}}}{{{item4_12|}}}{{{toonkop4|}}}|
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop4}}}|----||{{{kop4}}}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{breed4|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breed4}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{links4|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links4}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item4_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_1|}}}
{{!}} {{#If:{{{item4_1r|}}}|{{{item4_1}}} {{!!}} {{{item4_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item4_1}}}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item4_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_2|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_2}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item4_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_3|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_3}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item4_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_4|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_4}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item4_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_5|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_5}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item4_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_6|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_6}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item4_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_7|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_7}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item4_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_8|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_8}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item4_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_9|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_9}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item4_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_10|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_10}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item4_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_11|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_11}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item4_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head4_12|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item4_12}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{head4_13|}}}{{{item4_13|}}}{{{head4_14|}}}{{{item4_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>head4_#</kbd> en <kbd>item4_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>head5_1</kbd> en <kbd>item5_1</kbd>.
{{!}}-}}
{{#If:{{{kop5|}}}|
{{#If:{{{breed5|}}}{{{links5|}}}{{{item5_1|}}}{{{item5_2|}}}{{{item5_3|}}}{{{item5_4|}}}{{{item5_5|}}}{{{item5_6|}}}{{{item5_7|}}}{{{item5_8|}}}{{{item5_9|}}}{{{item5_10|}}}{{{item5_11|}}}{{{item5_12|}}}{{{item5_13|}}}{{{toonkop5|}}}|
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop5}}}|----||{{{kop5}}}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{breed5|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breed5}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{links5|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links5}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item5_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_1|}}}
{{!}} {{#If:{{{item5_1r|}}}|{{{item5_1}}} {{!!}} {{{item5_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item5_1}}}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item5_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_2|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_2}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item5_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_3|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_3}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item5_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_4|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_4}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item5_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_5|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_5}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item5_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_6|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_6}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item5_7|}}}| !style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_7|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_7}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item5_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_8|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_8}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item5_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_9|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_9}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item5_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_10|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_10}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item5_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_11|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_11}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item5_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_12|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_12}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item5_13|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head5_13|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item5_13}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{head5_14|}}}{{{item5_14|}}}{{{head5_15|}}}{{{item5_15|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>head5_#</kbd> en <kbd>item5_#</kbd> gaan t/m '''13'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>head6_1</kbd> en <kbd>item6_1</kbd>.
{{!}}-}}
{{#If:{{{kop6|}}}|
{{#If:{{{breed6|}}}{{{links6|}}}{{{item6_1|}}}{{{item6_2|}}}{{{item6_3|}}}{{{item6_4|}}}{{{item6_5|}}}{{{item6_6|}}}{{{item6_7|}}}{{{item6_8|}}}{{{item6_9|}}}{{{item6_10|}}}{{{item6_11|}}}{{{item6_12|}}}{{{toonkop6|}}}|
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop6}}}|----||{{{kop6}}}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{breed6|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breed6}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{links6|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links6}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item6_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_1|}}}
{{!}} {{#If:{{{item6_1r|}}}|{{{item6_1}}} {{!!}} {{{item6_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item6_1}}}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item6_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_2|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_2}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item6_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_3|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_3}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item6_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_4|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_4}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item6_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_5|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_5}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item6_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_6|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_6}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item6_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_7|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_7}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item6_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_8|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_8}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item6_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_9|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_9}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item6_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}}{{{head6_10|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_10}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item6_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_11|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_11}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item6_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head6_12|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item6_12}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{head6_13|}}}{{{item6_13|}}}{{{head6_14|}}}{{{item6_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>head6_#</kbd> en <kbd>item6_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>head7_1</kbd> en <kbd>item7_1</kbd>.
{{!}}-}}
{{#If:{{{kop7|}}}|
{{#If:{{{breed7|}}}{{{links7|}}}{{{item7_1|}}}{{{item7_2|}}}{{{item7_3|}}}{{{item7_4|}}}{{{item7_5|}}}{{{item7_6|}}}{{{item7_7|}}}{{{item7_8|}}}{{{item7_9|}}}{{{item7_10|}}}{{{item7_11|}}}{{{item7_12|}}}{{{toonkop7|}}}|
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop7}}}|----||{{{kop7}}}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{breed7|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breed7}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{links7|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links7}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item7_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_1|}}}
{{!}} {{#If:{{{item7_1r|}}}|{{{item7_1}}} {{!!}} {{{item7_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item7_1}}}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item7_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}}{{{head7_2|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_2}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item7_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_3|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_3}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item7_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_4|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_4}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item7_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_5|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_5}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item7_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_6|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_6}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item7_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_7|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_7}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item7_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_8|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_8}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item7_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_9|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_9}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item7_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_10|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_10}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item7_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_11|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_11}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item7_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head7_12|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item7_12}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{head7_13|}}}{{{item7_13|}}}{{{head7_14|}}}{{{item7_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>head7_#</kbd> en <kbd>item7_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>head8_1</kbd> en <kbd>item8_1</kbd>.
{{!}}-}}
{{#If:{{{kop8|}}}|
{{#If:{{{breed8|}}}{{{links8|}}}{{{item8_1|}}}{{{item8_2|}}}{{{item8_3|}}}{{{item8_4|}}}{{{item8_5|}}}{{{item8_6|}}}{{{item8_7|}}}{{{item8_8|}}}{{{item8_9|}}}{{{item8_10|}}}{{{item8_11|}}}{{{item8_12|}}}{{{toonkop8|}}}|
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop8}}}|----||{{{kop8}}}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{breed8|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breed8}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{links8|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links8}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item8_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_1|}}}
{{!}} {{#If:{{{item8_1r|}}}|{{{item8_1}}} {{!!}} {{{item8_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item8_1}}}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item8_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_2|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_2}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item8_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_3|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_3}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item8_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_4|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_4}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item8_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_5|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_5}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item8_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_6|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_6}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item8_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_7|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_7}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item8_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_8|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_8}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item8_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_9|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_9}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item8_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_10|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_10}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item8_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_11|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_11}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item8_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head8_12|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item8_12}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{head8_13|}}}{{{item8_13|}}}{{{head8_14|}}}{{{item8_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>head8_#</kbd> en <kbd>item8_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>head9_1</kbd> en <kbd>item9_1</kbd>.
{{!}}-}}
{{#If:{{{kop9|}}}|
{{#If:{{{breed9|}}}{{{links9|}}}{{{item9_1|}}}{{{item9_2|}}}{{{item9_3|}}}{{{item9_4|}}}{{{item9_5|}}}{{{item9_6|}}}{{{item9_7|}}}{{{item9_8|}}}{{{item9_9|}}}{{{item9_10|}}}{{{item9_11|}}}{{{item9_12|}}}{{{toonkop9|}}}|
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop9}}}|----||{{{kop9}}}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{breed9|}}}| {{!}} style="text-align:center; padding:0;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breed9}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{links9|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links9}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item9_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_1|}}}
{{!}} {{#If:{{{item9_1r|}}}|{{{item9_1}}} {{!!}} {{{item9_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{item9_1}}}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item9_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_2|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_2}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item9_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_3|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_3}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item9_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_4|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_4}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item9_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_5|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_5}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item9_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_6|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_6}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item9_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}}{{{head9_7|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_7}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item9_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_8|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_8}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item9_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_9|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_9}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item9_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_10|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_10}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item9_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_11|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_11}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{item9_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{head9_12|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{item9_12}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{head9_13|}}}{{{item9_13|}}}{{{head9_14|}}}{{{item9_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>head9_#</kbd> en <kbd>item9_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>headA_1</kbd> en <kbd>itemA_1</kbd>.
{{!}}-}}
{{#If:{{{kopA|}}}|
{{#If:{{{breedA|}}}{{{linksA|}}}{{{itemA_1|}}}{{{itemA_2|}}}{{{itemA_3|}}}{{{itemA_4|}}}{{{itemA_5|}}}{{{itemA_6|}}}{{{itemA_7|}}}{{{itemA_8|}}}{{{itemA_9|}}}{{{itemA_10|}}}{{{itemA_11|}}}{{{itemA_12|}}}{{{toonkopA|}}}|
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kopA}}}|----||{{{kopA}}}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{breedA|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breedA}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{linksA|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{linksA}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemA_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_1|}}}
{{!}} {{#If:{{{itemA_1r|}}}|{{{itemA_1}}} {{!!}} {{{itemA_1r}}} | colspan="2" {{!}} {{{itemA_1}}}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemA_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_2|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_2}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemA_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_3|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_3}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemA_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_4|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_4}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemA_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_5|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_5}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemA_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_6|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_6}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemA_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_7|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_7}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemA_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_8|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_8}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemA_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_9|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_9}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemA_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_10|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_10}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemA_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_11|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_11}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemA_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headA_12|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemA_12}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{headA_13|}}}{{{itemA_13|}}}{{{headA_14|}}}{{{itemA_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>headA_#</kbd> en <kbd>itemA_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>headB_1</kbd> en <kbd>itemB_1</kbd>.
{{!}}-}}
{{#If:{{{kopB|}}}|
{{#If:{{{breedB|}}}{{{linksB|}}}{{{itemB_1|}}}{{{itemB_2|}}}{{{itemB_3|}}}{{{itemB_4|}}}{{{itemB_5|}}}{{{itemB_6|}}}{{{itemB_7|}}}{{{itemB_8|}}}{{{itemB_9|}}}{{{itemB_10|}}}{{{itemB_11|}}}{{{itemB_12|}}}{{{toonkopB|}}}|
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kopB}}}|----||{{{kopB}}}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{breedB|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breedB}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{linksB|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{linksB}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemB_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_1|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_1}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemB_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_2|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_2}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemB_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_3|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_3}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemB_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_4|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_4}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemB_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_5|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_5}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemB_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_6|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_6}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemB_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_7|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_7}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemB_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_8|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_8}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemB_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_9|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_9}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemB_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_10|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_10}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemB_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_11|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_11}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemB_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headB_12|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemB_12}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{headB_13|}}}{{{itemB_13|}}}{{{headB_14|}}}{{{itemB_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>headB_#</kbd> en <kbd>itemB_#</kbd> gaan t/m '''12'''. Meer informatie onder deze kop toevoegen kan met <kbd>headC_1</kbd> en <kbd>itemC_1</kbd>.
{{!}}-}}
{{#If:{{{kopC|}}}|
{{#If:{{{breedC|}}}{{{linksC|}}}{{{itemC_1|}}}{{{itemC_2|}}}{{{itemC_3|}}}{{{itemC_4|}}}{{{itemC_5|}}}{{{itemC_6|}}}{{{itemC_7|}}}{{{itemC_8|}}}{{{itemC_9|}}}{{{itemC_10|}}}{{{itemC_11|}}}{{{itemC_12|}}}{{{toonkopC|}}}|
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kopC}}}|----||{{{kopC}}}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{breedC|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breedC}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{linksC|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{linksC}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemC_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_1|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_1}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemC_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_2|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_2}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemC_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_3|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_3}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemC_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_4|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_4}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemC_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_5|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_5}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemC_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_6|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_6}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemC_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_7|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_7}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemC_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_8|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_8}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemC_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_9|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_9}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemC_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_10|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_10}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemC_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_11|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_11}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemC_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headC_12|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemC_12}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{headC_13|}}}{{{itemC_13|}}}{{{headC_14|}}}{{{itemC_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>headC_#</kbd> en <kbd>itemC_#</kbd> gaan t/m '''12'''.
{{!}}-}}
{{#If:{{{kopD|}}}|
{{#If:{{{breedD|}}}{{{linksD|}}}{{{itemD_1|}}}{{{itemD_2|}}}{{{itemD_3|}}}{{{itemD_4|}}}{{{itemD_5|}}}{{{itemD_6|}}}{{{itemD_7|}}}{{{itemD_8|}}}{{{itemD_9|}}}{{{itemD_10|}}}{{{itemD_11|}}}{{{itemD_12|}}}{{{toonkopD|}}}|
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kopD}}}|----||{{{kopD}}}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{breedD|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breedD}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{linksD|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{linksD}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemD_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_1|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_1}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemD_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_2|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_2}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemD_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_3|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_3}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemD_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_4|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_4}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemD_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_5|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_5}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemD_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_6|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_6}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemD_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_7|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_7}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemD_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_8|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_8}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemD_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_9|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_9}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemD_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_10|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_10}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemD_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_11|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_11}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemD_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headD_12|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemD_12}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{headD_13|}}}{{{itemD_13|}}}{{{headD_14|}}}{{{itemD_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>headD_#</kbd> en <kbd>itemD_#</kbd> gaan t/m '''12'''.
{{!}}-}}
{{#If:{{{kopE|}}}|
{{#If:{{{breedE|}}}{{{linksE|}}}{{{itemE_1|}}}{{{itemE_2|}}}{{{itemE_3|}}}{{{itemE_4|}}}{{{itemE_5|}}}{{{itemE_6|}}}{{{itemE_7|}}}{{{itemE_8|}}}{{{itemE_9|}}}{{{itemE_10|}}}{{{itemE_11|}}}{{{itemE_12|}}}{{{toonkopE|}}}|
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kopE}}}|----||{{{kopE}}}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{breedE|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{breedE}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{linksE|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{linksE}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemE_1|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_1|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_1}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemE_2|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_2|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_2}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemE_3|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_3|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_3}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemE_4|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_4|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_4}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemE_5|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_5|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_5}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemE_6|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_6|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_6}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemE_7|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_7|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_7}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemE_8|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_8|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_8}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemE_9|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_9|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_9}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemE_10|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_10|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_10}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemE_11|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_11|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_11}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{itemE_12|}}}| ! style="text-align:left;" {{!}} {{{headE_12|}}}
{{!}} colspan="2" {{!}} {{{itemE_12}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{headE_13|}}}{{{itemE_13|}}}{{{headE_14|}}}{{{itemE_14|}}}| {{!}} colspan="3" style="text-align: center; color: red;" {{!}} '''Infoboxfout''': parameters <kbd>headE_#</kbd> en <kbd>itemE_#</kbd> gaan t/m '''12'''.
{{!}}-}}
{{#If:{{{image0|}}}| {{!}} class="ta-center" style="text-align:center; padding:0;" colspan="3" {{!}} [[File:{{{image0|}}}|{{#If:{{{imagewidth0|}}}|{{{imagewidth0|}}}px|{{Infobox/afbeeldingbreedte}}px}}|{{#if:{{{alt0|}}}|{{{alt0}}}|{{#if:{{{caption0|}}}|alt=|alt={{BASEPAGENAME}}}}}}]]
{{!}}-}}
{{#If:{{{image0|}}}|{{#If:{{{caption0|}}}| {{!}} class="ta-center" colspan="3" {{!}} <div style="font-size:95%; text-align:center;">{{{caption0}}}</div>
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{image0|}}}||{{#If:{{{noimage0|}}}| {{!}} class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{noimage0|}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{image1|}}}| {{!}} class="ta-center" style="text-align:center; padding:0;" colspan="3" {{!}} [[File:{{{image1|}}}|{{#If:{{{imagewidth1|}}}|{{{imagewidth1|}}}px|{{Infobox/afbeeldingbreedte}}px}}|{{#if:{{{alt1|}}}|{{{alt1}}}|{{#if:{{{caption1|}}}|alt=|alt={{BASEPAGENAME}}}}}}]]
{{!}}-}}
{{#If:{{{image1|}}}|{{#If:{{{caption1|}}}| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} <div style="font-size:95%">{{{caption1}}}</div>
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{image1|}}}||{{#If:{{{noimage1|}}}| {{!}} class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{noimage1|}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{image2|}}}| {{!}} class="ta-center" style="text-align:center; padding:0;" colspan="3" {{!}} [[File:{{{image2|}}}|{{#If:{{{imagewidth2|}}}|{{{imagewidth2|}}}px|{{Infobox/afbeeldingbreedte}}px}}|{{#if:{{{alt2|}}}|{{{alt2}}}|{{#if:{{{caption2|}}}|alt=|alt={{PAGENAMEBASE}}}}}}]]
{{!}}-}}
{{#If:{{{image2|}}}|{{#If:{{{caption2|}}}| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} <div style="font-size:95%">{{{caption2}}}</div>
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{image3|}}}| {{!}} class="ta-center" style="text-align:center; padding:0;" colspan="3" {{!}} [[File:{{{image3|}}}|{{#If:{{{imagewidth3|}}}|{{{imagewidth3|}}}px|{{Infobox/afbeeldingbreedte}}px}}|{{#if:{{{alt3|}}}|{{{alt3}}}|{{#if:{{{caption3|}}}|alt=|alt={{BASEPAGENAME}}}}}}]]
{{!}}-}}
{{#If:{{{image3|}}}|{{#If:{{{caption3|}}}| {{!}} style="text-align:center;" colspan="3" {{!}} <div style="font-size:95%">{{{caption3}}}</div>
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{otherkop|}}}|
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{otherkop}}}|----||{{{otherkop}}}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{other0|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{other0}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{other1|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{other1}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{links31|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links31}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{other2|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{other2}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{links32|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links32}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{other3|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{other3}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{links33|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links33}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{driekop1|}}}{{{hidedriekop1|}}}|
{{#If:{{{drie1_1|}}}{{{drie1_3|}}}|
{{#If:{{{hidedriekop1|}}}||
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{driekop1}}}|----||{{{driekop1}}}}}}}
{{!}}-
{{!}} colspan="3" {{!}}
{{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie1_1|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie1_2|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie1_3|}}}
{{!}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{driekop2|}}}{{{hidedriekop2|}}}|
{{#If:{{{drie2_1|}}}{{{drie2_3|}}}|
{{#If:{{{hidedriekop2|}}}||
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekop2}}}}}
{{!}}-
{{!}} colspan="3" {{!}}
{{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie2_1|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie2_2|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie2_3|}}}
{{!}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{driekop3|}}}{{{hidedriekop3|}}}|
{{#If:{{{drie3_1|}}}{{{drie3_3|}}}|
{{#If:{{{hidedriekop3|}}}||
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{driekop3}}}|----||{{{driekop3}}}}}}}
{{!}}-
{{!}} colspan="3" {{!}}
{{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie3_1|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie3_2|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie3_3|}}}
{{!}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{driekop4|}}}{{{hidedriekop4|}}}|
{{#If:{{{drie4_1|}}}{{{drie4_3|}}}|
{{#If:{{{hidedriekop4|}}}||
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekop4}}}}}
{{!}}-
{{!}} colspan="3" {{!}}
{{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie4_1|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie4_2|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie4_3|}}}
{{!}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{driekop5|}}}{{{hidedriekop5|}}}|
{{#If:{{{drie5_1|}}}{{{drie5_3|}}}|
{{#If:{{{hidedriekop5|}}}||
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{driekop5}}}|----||{{{driekop5}}}}}}}
{{!}}-
{{!}} colspan="3" {{!}}
{{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie5_1|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie5_2|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie5_3|}}}
{{!}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{driekop6|}}}{{{hidedriekop6|}}}|
{{#If:{{{drie6_1|}}}{{{drie6_3|}}}|
{{#If:{{{hidedriekop6|}}}||
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekop6}}}}}
{{!}}-
{{!}} colspan="3" {{!}}
{{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie6_1|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie6_2|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie6_3|}}}
{{!}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{driekop7|}}}{{{hidedriekop7|}}}|
{{#If:{{{drie7_1|}}}{{{drie7_3|}}}|
{{#If:{{{hidedriekop7|}}}||
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekop7}}}}}
{{!}}-
{{!}} colspan="3" {{!}}
{{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie7_1|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie7_2|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie7_3|}}}
{{!}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{driekop8|}}}{{{hidedriekop8|}}}|
{{#If:{{{drie8_1|}}}{{{drie8_3|}}}|
{{#If:{{{hidedriekop8|}}}||
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekop8}}}}}
{{!}}-
{{!}} colspan="3" {{!}}
{{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie8_1|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie8_2|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie8_3|}}}
{{!}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{driekop9|}}}{{{hidedriekop9|}}}|
{{#If:{{{drie9_1|}}}{{{drie9_3|}}}|
{{#If:{{{hidedriekop9|}}}||
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekop9}}}}}
{{!}}-
{{!}} colspan="3" {{!}}
{{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie9_1|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie9_2|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drie9_3|}}}
{{!}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{driekopA|}}}{{{hidedriekopA|}}}|
{{#If:{{{drieA_1|}}}{{{drieA_3|}}}|
{{#If:{{{hidedriekopA|}}}||
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekopA}}}}}
{{!}}-
{{!}} colspan="3" {{!}}
{{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieA_1|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieA_2|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieA_3|}}}
{{!}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{driekopB|}}}{{{hidedriekopB|}}}|
{{#If:{{{drieB_1|}}}{{{drieB_3|}}}|
{{#If:{{{hidedriekopB|}}}||
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekopB}}}}}
{{!}}-
{{!}} colspan="3" {{!}}
{{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieB_1|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieB_2|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieB_3|}}}
{{!}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{driekopC|}}}{{{hidedriekopC|}}}|
{{#If:{{{drieC_1|}}}{{{drieC_3|}}}|
{{#If:{{{hidedriekopC|}}}||
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekopC}}}}}
{{!}}-
{{!}} colspan="3" {{!}}
{{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieC_1|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieC_2|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieC_3|}}}
{{!}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{driekopD|}}}{{{hidedriekopD|}}}|
{{#If:{{{drieD_1|}}}{{{drieD_3|}}}|
{{#If:{{{hidedriekopD|}}}||
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekopD}}}}}
{{!}}-
{{!}} colspan="3" {{!}}
{{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieD_1|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieD_2|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieD_3|}}}
{{!}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{driekopE|}}}{{{hidedriekopE|}}}|
{{#If:{{{drieE_1|}}}{{{drieE_3|}}}|
{{#If:{{{hidedriekopE|}}}||
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekopE}}}}}
{{!}}-
{{!}} colspan="3" {{!}}
{{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieE_1|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieE_2|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieE_3|}}}
{{!}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{driekopF|}}}{{{hidedriekopF|}}}|
{{#If:{{{drieF_1|}}}{{{drieF_3|}}}|
{{#If:{{{hidedriekopF|}}}||
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{{driekopF}}}}}
{{!}}-
{{!}} colspan="3" {{!}}
{{{!}} class="ta-center" style="width:100%" cellspacing="0" cellpadding="0"
{{!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieF_1|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieF_2|}}} {{!!}} {{!!}} style="width:33%" {{!}} {{{drieF_3|}}}
{{!}}}
{{!}}-}}}}
{{#If:{{{otherkop2|}}}|
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{otherkop2}}}|----||{{{otherkop2}}}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{other4|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{other4}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{links34|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links34}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{other5|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{other5}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{links35|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links35}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{other6|}}}| {{!}} style="text-align:center;" class="ta-center" colspan="3" {{!}} {{{other6}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{links36|}}}| {{!}} colspan="3" {{!}} {{{links36}}}
{{!}}-}}
{{#If:{{{kop99|}}}|
! class="infobox-kop" {{#if:{{{bgcolor|}}}|style="background-color:{{{bgcolor}}}; {{Groter kleurcontrast|{{{bgcolor|}}}|#ffffff|{{{color|#000000}}}|css=y}}"}} colspan="3" {{!}} {{#IfEq:{{{kop99}}}|----||{{{kop99}}}}}
{{!}}-}}
|}
<includeonly>{{Wikidata afbeelding|1={{{image|}}}{{{image0|}}}{{{image1|}}}{{{otherimage|}}}{{{afbeelding|}}}|2={{{mainimage|}}} }}</includeonly><noinclude>
{{Documentation}}[[Category:Infobox templates| ]]</noinclude>
s1wq7upelcbdndhd3lyzyoppqku5dj1
Nederlandse Taalunie
0
12551
208278
193074
2026-11-02T02:23:45Z
InternetArchiveBot
12063
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
208278
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox organisacion| variante = c
| nomber =
| abrevia =
| logo =
| imagen =
| descripcion =
| leyenda =
| funda =
| propietario = Taalunieversum
| pais = {{NLD}} (1980)<br>{{BEL}} (1980)<br>{{SUR}} (2003)
| sede = Paleisstraat 9 Den Haag<br> Leopoldstraat 6 1000 Brussel
| website =
}}
'''Nederlandse Taalunie''' of simplemente '''Taalunie''' (literalmente Union di idioma hulandes), ta un organisashon di konosementu i maneho pa ku e idioma [[hulandes]]. El a wòrdu establesé na 1980 dor di gobièrnu di [[Hulanda]] i [[Bélgika]] pa hiba un maneho komun riba tereno di idioma i literatura hulandes na Hulanda, [[Vlaanderen]] i [[Sürnam]].
E ta koperá tambe riba vários tereno ku e [[Karibe Hulandes|teritorio karibense]] di [[Reino Hulandes]],<ref name="taalunie-wie">{{Citeer web |url=https://taalunie.org/over-de-taalunie-/wie-wij-zijn |titel=Wie wij zijn |website=Nederlandse Taalunie |bezochtdatum= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20240105001149/https://taalunie.org/over-de-taalunie-/wie-wij-zijn |archiefdatum=2024-01-05}}</ref> unda hulandes ta rekonosí komo un di e [[Idioma ofisial|idiomanan ofisial]], banda di [[papiamentu]] i [[ingles]].
== Funshonamentu ==
Taalunie a wòrdu fundá na [[Brusélas]] dia 9 di sèptèmber 1980 ku e firmamentu di e Tratado di Union di Idioma, ofisialmente ''Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden en het Koninkrijk België inzake de Nederlandse Taalunie''.<ref>{{Citeer web |url=http://wetten.overheid.nl/BWBV0002947|titel=Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden en het Koninkrijk Belgie inzake de Nederlandse Taalunie, Brussel, 09-09-1980 - Geldend van 01-04-1982 t/m heden |website=wetten.overheid.nl |bezochtdatum=}}</ref> Su tareanan prinsipal ta maneho di idioma, uso i infrastruktura di idioma.<ref name="taalunie-wie" /> E ta defendé un maneho di idioma integral, algu ku e ta kere ta nesesario “pa garantisá ku hulandes ta keda un idioma kompletu ku ta wòrdu usá den tur área sosial.”<ref name="taalunie-wie" />
Artíkulo 20 di e tratado ta stipulá ku otro paisnan ku ta deseá di partisipá den e aktividatnan di Taalunie por sera un akuerdo di asosiashon. Esaki ta suheto na aprobashon previo di e altu partidonan kontratante. Dia 12 di desèmber 2003, Hulanda i Sürnam a firma un akuerdo di asosiashon.<ref>{{Citeer web |url=https://taalunie.org/informatie/36/verdragen-overeenkomsten-en-regelingen |titel=Verdragen, overeenkomsten en regelingen |website=Nederlandse Taalunie |bezochtdatum=}}</ref> Ratifikashon dor di parlamento di Sürnam a tuma lugá na desèmber 2004.
E sede prinsipal di Taalunie ta situá den Paleisstraat na Den Haag, mientras na Brusélas tambe tin un ofisina.
E wèpsait Taaladvies.net ta propiedat di Taalunie.
== Karibe hulandes ==
Na 2007 [[Antias Hulandes]] a sera un akuerdo di asosiashon ku Taalunie, ku a terminá ku e disolushon di e pais na 2010.
Desde 2010 e islanan Boneiru, Saba i Sint Eustatius ta kai bou di Hulanda. Na novèmber 2013, pais Aruba a renobá su akuerdo pa un kuadro di koperashon, ku tabata data di 2011.<ref>{{Citeer web |url=https://taalunie.org/feeds/download/samenwerkingsovereenkomst-aruba-2019-5dc55.pdf/Raamovereenkomst%20tussen%20de%20Taalunie%20en%20Aruba%20over%20het%20Nederlands%20in%20een%20meertalige%20omgeving/original |titel=Raamovereenkomst tussen de Nederlandse Taalunie en Aruba op het gebied van de Nederlandse taal in een meertalige omgeving |website=Nederlandse Taalunie |formaat=pdf |bezochtdatum= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20250820123451/https://taalunie.org/feeds/download/samenwerkingsovereenkomst-aruba-2019-5dc55.pdf/Raamovereenkomst%20tussen%20de%20Taalunie%20en%20Aruba%20over%20het%20Nederlands%20in%20een%20meertalige%20omgeving/original |archiefdatum=2025-08-20}}</ref>
{{Appendix}}
[[Category:Hulandes]]
fnyhrj3ee44y60ids2pvp2g6gps4gic
Lisimbein
0
13425
208276
201533
2026-11-02T01:51:05Z
InternetArchiveBot
12063
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
208276
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox| variante = a
| tipo = animal
| nomber = Lisimbein
| status = LC
| rl-id =
| imagen2 = Lisimbein di Aruba (cropped).jpg
| descripcion2 = Lisimbein na Aruba
| imagen = Scolopendra gigantea (1).jpg
| descripcion =
| dominio = [[Eukaryota]]
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = Anthropoda
| clase = Chilopoda
| orden = Scolopendromorpha
| famia = Scolopendridae
| genero = ''Scolopendra''
| c-nomber= ''Scolopendra gigantea''
| autor = Linneaus
| fecha = 1758
| parentesis = si
| origineel =
| worms =
| sinonimo=
}}
'''Lisimbein''' of '''risimbein''' (''Scolopendra gigantea'') ta un [[espesie|especie]] di animal invertebre cu ta pertenece na famia Scolopendridae. E ta e lisimbein mas grandi na mundo, cu por alcansa mas cu 30 cm di largura.<ref name="cc">{{cite journal |last1=Shelley |first=Roland M |last2=Kiser |first2=S. B. |name-list-style=amp |year=2000 |title=Neotype designation and a diagnostic account for the centipede, ''Scolopendra gigantea'' L. 1758, with an account of ''S. galapagoensis'' Bollman 1889 (Chilopoda Scolopendromorpha Scolopendridae) |url=https://www.researchgate.net/publication/254325271 |journal=Tropical Zoology |volume=13 |issue=1 |pages=159–170 |bibcode=2000TrZoo..13..159S |doi=10.1080/03946975.2000.10531129 |s2cid=83560131 |doi-access=free}}PDF: [https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/03946975.2000.10531129?needAccess=true Tandof online]</ref> Su nomber cientifico a wordo publica pa prome biaha na 1758 pa e naturista Sueco Carl Linnaeus.
== Distribucion y habitat ==
E especie ta nativo den e parti nort di [[Sur Amérika|Sur America]] y den e extremo sur di region Caribe, incluso e islanan [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]]. Paisnan for di cua a wordo registra ehemplar di museo ta inclui Aruba, Corsou, [[Brasil|Brazil]], [[Colombia]], [[Venezuela]] (incluso [[Isla di Margarita]]) y [[Trinidad (isla)|Trinidad]].<ref name="cc"/>
''S. gigantea'' ta biba den selva (sub)tropical y mondi seco tropical. E ta prefera luganan scur y humedo manera bou di sushi di mata, bou di piedra y biga.<ref name=":0">{{Cite book |last=Stewert |first=Amy |title=Wicked Bugs |url=https://archive.org/details/wickedbugslouset0000stew |publisher=Algonquin Books of Chapel Hill |year=2011 |isbn=978-1-56512-960-3 |location=Chapel Hill, North Carolina |pages=[https://archive.org/details/wickedbugslouset0000stew/page/145 145]}}</ref> E ta move y subi lihe, y ta sconde den troncon bieu, monton di sushi, wea di mata, espacio pa lastra bou di edificio, den plachinan bieu di vloer of plafon, y scheurnan den muraya di palo, beton y bloki.
== Descripcion ==
E lisimbein por yega te cu 30 cm di largura y por biba entre 5 y 10 aña den naturalesa. Su tamaño y duracion di bida ta hacie como predador un parti significante y sostenibel di e ecosistema.<ref name=":1">[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250915.pdf Fun facts about the ‘Lisinbein’], Aruba Today (15 di september 2025)</ref>
E curpa ta consisti di 21 pa 23 segmento color cora-koper te maron, cada un cu un par di pia geel adapta pa move lihe. E pianan dilanti ta forma uñanan scerpi y poderoso y ta contene glandulanan cu un veneno potente. E pianan patras ta spina, cu ta sirbi pa defensa. E lisimbein hubenil tin un color mas scur (cora of preto) y un curpa mas delega.
E lisimbein ta un carnivoro nocturno, cu ta alimenta cu cualke bestia cu e por domina. Victima ta inclui no solamente otro invertebre manera insecto grandi, bichi, molusco, haraña, cacalaca y scorpion, sino tambe [[Vertebrata|vertebre]] chikito, esta [[lagadishi]], raton (te cu 9,5 cm largo), colebra (te cu 25 cm largo), parha y [[dori]].<ref name=":2"/><ref>{{Cite web |last=Meshew |first=Catherine |title=Scolopendra gigantea |url=https://animaldiversity.org/accounts/Scolopendra_gigantea/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230320182409/https://animaldiversity.org/accounts/Scolopendra_gigantea/ |archive-date=20 Mar 2023 |access-date=2023-06-03 |website=Animal Diversity Web |language=en}}</ref> Ehemplarnan grandi di ''S. gigantea'' ta conoci pa ta uza tecnica unico pa atrapa raton di anochi: nan ta subi plafon di cueba y ta tene preso cu algun pia pega na plafon, mientras cu e resto di curpa ta liber.<ref name=":2">{{cite journal |last1=Arends |first1=A. |last2=Márquez |first2=R. J. |year=2005 |title=Predation by giant centipedes, ''Scolopendra gigantea'', on three species of bats in a Venezuelan cave |url=http://caribjsci.org/aug05/41_340-346.pdf |url-status=dead |journal=Caribbean Journal of Science |volume=41 |issue=2 |pages=340–346 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20101009003226/http://caribjsci.org/aug05/41_340-346.pdf |archiefdatum=2010-10-09 |bezochtdatum=2025-09-15}}</ref>
Mescos, e especie ta sirbi como fuente di cuminda pa parhanan manera [[warawara]], [[shoco]], haraña grandi y cierto mamifero.<ref name=":1"/>
== Relacion cu hende ==
E veneno poderoso di ''S. gigantea'' ta toxico y ta causa sintomanan manera hinchamento severo, friu, keintura y debilidad. Aunke e mordi ta hopi doloroso, den mayoria di caso e no ta fatal pa hende.<ref name="veneno">{{cite journal|author=Bush SP, King BO, Norris RL, Stockwell SA |title=Centipede envenomation |journal=Wilderness & environmental medicine |volume=12 |number=2 |page=93–9 |year=2001}}</ref> Sinembargo, un caso mortal di un mucha na Venezuela a wordo documenta.<ref>{{es}} El Tiempo: {{aut|María Aguilera, Gienah Díaz}}, [https://web.archive.org/web/20160327095246/http://eltiempo.com.ve/sucesos/accidente/nino-de-4-anos-murio-tras-ser-picado-por-ciempies-gigante/161872 Niño de 4 años murió tras ser picado por ciempiés gigante] (13 november 2014)</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Animalnan]]
[[Kategoria:Aruba]]
[[Kategoria:Kòrsou]]
gt2a9s3q6ct88etm7kvrwr1qupp8r1p
Carlos Bislip
0
13739
208256
177321
2026-11-01T20:03:48Z
Caribiana
8320
208256
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|a}}
{{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Bislip]] (pagina di referencia) pa un otro nificacion di e topico.}}
{{Infobox artista|variante = a
|nomber = Carlos Bislip
|alias =
|imagen =
|tamaño imagen = 270
|descripcion =
<!-- Seccion di informacion personal -->
|nomber completo = Carlos Bertram Bislip
|fecha nacemento = [[7 di yüli|7 di juli]] [[1961]]
|luga nacemento = [[San Nicolas]]
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|nacionalidad =
|residencia =
|educacion = Berklee College of Music<br/>Boston University
<!-- Seccion di famia -->
|mayornan = Carmen Bislip-Gravenhorst<br>Carlos Bislip sr.
|casa =
|yui =
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|aña activo =
|ofishi = musico, percusionista, compositor
|genero = [[jazz]]
|obra =
|distincion = [[Premio Cultural CCG]] (2015), [[Orden di Oranje-Nassau]] (2025)
}}
'''Carlos Bertram Bislip''' (☆ [[7 di yüli|7 di juli]] [[1961]] na [[San Nicolas]]) ta un musico y percusionista di Aruba.
== Bida y carera ==
Carlos Bislip a nace y lanta den bario di [[Lago Heights]] na San Nicolas. E ta e ultimo entre e tres yiu di Carmen Gravenhorst y Carlos Bislip sr (1932-1990). Su tata tabata un figura prominente den deporte Arubano: judoka, dirigente deportivo i dirigente institucional, entre otro presidente di Asociacion Antiano di Judo, vice-presidente di Asociacion di Judo di Aruba, miembro di directiva di Asociacion di Hisamento di Peso, presidente y miembro honorario di [[Aruba Sport Unie|ASU]] y secretario general di [[Comite Olimpico Arubano]].<ref>{{citeer web|titel=Carlos Bislip overleden|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-09-03|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2025-12-21|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642220:mpeg21:p005}}</ref>
Desde un edad jong, Bislip a mustra un interes special den ritmo y percusion. Na 1980 el a bay [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sigui estudio den musica. El a obtene un bachelor na Berklee College of Music na [[Boston]], caminda el a specialisa den percusion, sigui pa un master den maneho di arte na Universidad di Boston.<ref>{{citeer web|titel=Carlos Bislip en Delbert Bernabela uit San Nicolas studeren aan het Berklee College of Music|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-10-08|bezochtdatum=2025-12-21|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640260:mpeg21:p005}}</ref><ref name=":0">[https://arubamusician.com/drummer/ Drummer - Carlos Bislip], arubamusician.com</ref>
=== Carera ===
Despues di su formashon academico, Bislip a inicia un carera activo como percusionista, tanto como solista como miembro di varios [[conhunto]] di musica [[jazz]] y musica mundial. Entre e gruponan mas conoci cu e tabata integrante ta Aruba Art Ensemble (hunto cu Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho) y Delbert Bernabela (saxofon/fluit)).
Su estilo musical ta caracterisa pa un mescla di ritmonan tradicional Caribeño cu influencianan di jazz contemporaneo, loke a contribui na desaroyo di jazz Caribeño y percusion Afrocaribeño tanto na Aruba como internacionalmente.
Bislip a presenta na varios pais den Caribe, Nort y [[Sur Amérika|Sur America]], y [[Oropa|Europa]]. Ademas di su presentacionnan, el a wordo involucra regularmente den concierto y eventonan musical na Aruba manera ''Tribute to 70 years of Carnival Music'' (2023), pa cua e tabata director artistico y musical.<ref name=":0"/>
Banda di su carera como interprete, Bislip a hunga un rol fundamental den enseñansa di musica na Aruba. Desde 2024, e ta fungi como director di [[Scol di Musica Rufo Wever]], cu tin su sede na [[Cas di Cultura]]. Prome cu esaki, el a duna les na e scol pa mas di 35 aña y a sirbi como mentor di generacionnan di musiconan hoben. El a promove aprecio pa tanto tradicionnan musical local como generonan internacional, y anualmente e ta organisa tayer y entrenamentonan intensivo pa hobennan cu talento musical.
Den añanan 1990, Bislip tabata miembro di directiva di Asociacion di Musico di Aruba (ASOMA).<ref>{{citeer web|titel=Nieuw bestuur ASOMA|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-06|bezochtdatum=2025-12-21|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644142:mpeg21:p005}}</ref>
=== Honor ===
Carlos Bislip a ricibi varios premio y reconocimento pa su aporte artistico y educativo. Entre nan aki ta e [[Premio Cultural CCG]] (2015), considera un di e reconocimentonan cultural mas prestigioso den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]]. Na 2025, el a wordo condecora como miembro di [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su merito den mundo di musica.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/aruba/58024/negentien-arubanen-onderscheiden-tijdens-lintjesregen Negentien Arubanen onderscheiden tijdens lintjesregen], aruba.nu (25 di april 2025)</ref>
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Bislip, Carlos}}
[[Kategoria:Músika]]
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Kultura]]
[[Kategoria:Arubano konosí]]
dxrbuvrq3futsoutsz94w7we9prm0nj
208257
208256
2026-11-01T20:06:34Z
Caribiana
8320
/* Carera */
208257
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|a}}
{{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Bislip]] (pagina di referencia) pa un otro nificacion di e topico.}}
{{Infobox artista|variante = a
|nomber = Carlos Bislip
|alias =
|imagen =
|tamaño imagen = 270
|descripcion =
<!-- Seccion di informacion personal -->
|nomber completo = Carlos Bertram Bislip
|fecha nacemento = [[7 di yüli|7 di juli]] [[1961]]
|luga nacemento = [[San Nicolas]]
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|nacionalidad =
|residencia =
|educacion = Berklee College of Music<br/>Boston University
<!-- Seccion di famia -->
|mayornan = Carmen Bislip-Gravenhorst<br>Carlos Bislip sr.
|casa =
|yui =
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|aña activo =
|ofishi = musico, percusionista, compositor
|genero = [[jazz]]
|obra =
|distincion = [[Premio Cultural CCG]] (2015), [[Orden di Oranje-Nassau]] (2025)
}}
'''Carlos Bertram Bislip''' (☆ [[7 di yüli|7 di juli]] [[1961]] na [[San Nicolas]]) ta un musico y percusionista di Aruba.
== Bida y carera ==
Carlos Bislip a nace y lanta den bario di [[Lago Heights]] na San Nicolas. E ta e ultimo entre e tres yiu di Carmen Gravenhorst y Carlos Bislip sr (1932-1990). Su tata tabata un figura prominente den deporte Arubano: judoka, dirigente deportivo i dirigente institucional, entre otro presidente di Asociacion Antiano di Judo, vice-presidente di Asociacion di Judo di Aruba, miembro di directiva di Asociacion di Hisamento di Peso, presidente y miembro honorario di [[Aruba Sport Unie|ASU]] y secretario general di [[Comite Olimpico Arubano]].<ref>{{citeer web|titel=Carlos Bislip overleden|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-09-03|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2025-12-21|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642220:mpeg21:p005}}</ref>
Desde un edad jong, Bislip a mustra un interes special den ritmo y percusion. Na 1980 el a bay [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sigui estudio den musica. El a obtene un bachelor na Berklee College of Music na [[Boston]], caminda el a specialisa den percusion, sigui pa un master den maneho di arte na Universidad di Boston.<ref>{{citeer web|titel=Carlos Bislip en Delbert Bernabela uit San Nicolas studeren aan het Berklee College of Music|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-10-08|bezochtdatum=2025-12-21|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640260:mpeg21:p005}}</ref><ref name=":0">[https://arubamusician.com/drummer/ Drummer - Carlos Bislip], arubamusician.com</ref>
=== Carera ===
Despues di su formashon academico, Bislip a inicia un carera activo como percusionista, tanto como solista como miembro di varios [[conhunto]] di musica [[jazz]] y musica mundial. Entre e gruponan mas conoci cu e tabata integrante ta Aruba Art Ensemble (hunto cu Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho) y Delbert Bernabela (saxofon/fluit)).
Su estilo musical ta caracterisa pa un mescla di ritmonan tradicional Caribeño cu influencianan di jazz contemporaneo, loke a contribui na desaroyo di jazz Caribeño y percusion Afrocaribeño tanto na Aruba como internacionalmente.
Bislip a presenta na varios pais den Caribe, Nort y [[Sur Amérika|Sur America]], y [[Oropa|Europa]]. Ademas di su presentacionnan, el a wordo involucra regularmente den concierto y eventonan musical na Aruba manera ''Tribute to 70 years of Carnival Music'' (2023), pa cua e tabata director artistico y musical.<ref name=":0"/>
Banda di su carera como interprete, Bislip a hunga un rol fundamental den enseñansa di musica na Aruba. Desde 2024, e ta fungi como director di [[Scol di Musica Rufo Wever]]. Prome cu esaki, el a duna les na e scol pa mas di 35 aña y a sirbi como mentor di generacionnan di musiconan hoben. El a promove aprecio pa tanto tradicionnan musical local como generonan internacional, y anualmente e ta organisa tayer y entrenamentonan intensivo pa hubentud cu talento musical.
Den añanan 1990, Bislip tabata miembro di directiva di Asociacion di Musico di Aruba (ASOMA).<ref>{{citeer web|titel=Nieuw bestuur ASOMA|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-06|bezochtdatum=2025-12-21|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644142:mpeg21:p005}}</ref>
=== Honor ===
Carlos Bislip a ricibi varios premio y reconocimento pa su aporte artistico y educativo. Entre nan aki ta e [[Premio Cultural CCG]] (2015), considera un di e reconocimentonan cultural mas prestigioso den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]]. Na 2025, el a wordo condecora como miembro di [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su merito den mundo di musica.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/aruba/58024/negentien-arubanen-onderscheiden-tijdens-lintjesregen Negentien Arubanen onderscheiden tijdens lintjesregen], aruba.nu (25 di april 2025)</ref>
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Bislip, Carlos}}
[[Kategoria:Músika]]
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Kultura]]
[[Kategoria:Arubano konosí]]
4dqnmk9i3wu0otqzcffca627e64x65h
208258
208257
2026-11-01T20:07:31Z
Caribiana
8320
wikilink
208258
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|a}}
{{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Bislip]] (pagina di referencia) pa un otro nificacion di e topico.}}
{{Infobox artista|variante = a
|nomber = Carlos Bislip
|alias =
|imagen =
|tamaño imagen = 270
|descripcion =
<!-- Seccion di informacion personal -->
|nomber completo = Carlos Bertram Bislip
|fecha nacemento = [[7 di yüli|7 di juli]] [[1961]]
|luga nacemento = [[San Nicolas]]
|fecha fayecimento=
|luga fayecimento =
|nacionalidad =
|residencia =
|educacion = Berklee College of Music<br/>Boston University
<!-- Seccion di famia -->
|mayornan = Carmen Bislip-Gravenhorst<br>Carlos Bislip sr.
|casa =
|yui =
<!-- Seccion di informacion profecional -->
|aña activo =
|ofishi = musico, percusionista, compositor
|genero = [[jazz]]
|obra =
|distincion = [[Premio Cultural CCG]] (2015), [[Orden di Oranje-Nassau]] (2025)
}}
'''Carlos Bertram Bislip''' (☆ [[7 di yüli|7 di juli]] [[1961]] na [[San Nicolas]]) ta un musico y percusionista di Aruba.
== Bida y carera ==
Carlos Bislip a nace y lanta den bario di [[Lago Heights]] na San Nicolas. E ta e ultimo entre e tres yiu di Carmen Gravenhorst y Carlos Bislip sr (1932-1990). Su tata tabata un figura prominente den deporte Arubano: judoka, dirigente deportivo i dirigente institucional, entre otro presidente di Asociacion Antiano di Judo, vice-presidente di Asociacion di Judo di Aruba, miembro di directiva di Asociacion di Hisamento di Peso, presidente y miembro honorario di [[Aruba Sport Unie|ASU]] y secretario general di [[Comite Olimpico Arubano]].<ref>{{citeer web|titel=Carlos Bislip overleden|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-09-03|via= Delpher.nl|bezochtdatum=2025-12-21|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642220:mpeg21:p005}}</ref>
Desde un edad jong, Bislip a mustra un interes special den ritmo y percusion. Na 1980 el a bay [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] pa sigui estudio den musica. El a obtene un bachelor na Berklee College of Music na [[Boston]], caminda el a specialisa den percusion, sigui pa un master den maneho di arte na Universidad di Boston.<ref>{{citeer web|titel=Carlos Bislip en Delbert Bernabela uit San Nicolas studeren aan het Berklee College of Music|werk=[[Amigoe]]|datum=1980-10-08|bezochtdatum=2025-12-21|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640260:mpeg21:p005}}</ref><ref name=":0">[https://arubamusician.com/drummer/ Drummer - Carlos Bislip], arubamusician.com</ref>
=== Carera ===
Despues di su formashon academico, Bislip a inicia un carera activo como percusionista, tanto como solista como miembro di varios [[conhunto]] di musica [[jazz]] y musica mundial. Entre e gruponan mas conoci cu e tabata integrante ta Aruba Art Ensemble (hunto cu Victor Camacho (piano), Ivan Quandus (baho) y [[Delbert Bernabela]] (saxofon/fluit)).
Su estilo musical ta caracterisa pa un mescla di ritmonan tradicional Caribeño cu influencianan di jazz contemporaneo, loke a contribui na desaroyo di jazz Caribeño y percusion Afrocaribeño tanto na Aruba como internacionalmente.
Bislip a presenta na varios pais den Caribe, Nort y [[Sur Amérika|Sur America]], y [[Oropa|Europa]]. Ademas di su presentacionnan, el a wordo involucra regularmente den concierto y eventonan musical na Aruba manera ''Tribute to 70 years of Carnival Music'' (2023), pa cua e tabata director artistico y musical.<ref name=":0"/>
Banda di su carera como interprete, Bislip a hunga un rol fundamental den enseñansa di musica na Aruba. Desde 2024, e ta fungi como director di [[Scol di Musica Rufo Wever]]. Prome cu esaki, el a duna les na e scol pa mas di 35 aña y a sirbi como mentor di generacionnan di musiconan hoben. El a promove aprecio pa tanto tradicionnan musical local como generonan internacional, y anualmente e ta organisa tayer y entrenamentonan intensivo pa hubentud cu talento musical.
Den añanan 1990, Bislip tabata miembro di directiva di Asociacion di Musico di Aruba (ASOMA).<ref>{{citeer web|titel=Nieuw bestuur ASOMA|werk=[[Amigoe]]|datum=1992-07-06|bezochtdatum=2025-12-21|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644142:mpeg21:p005}}</ref>
=== Honor ===
Carlos Bislip a ricibi varios premio y reconocimento pa su aporte artistico y educativo. Entre nan aki ta e [[Premio Cultural CCG]] (2015), considera un di e reconocimentonan cultural mas prestigioso den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]]. Na 2025, el a wordo condecora como miembro di [[Orden di Oranje-Nassau]] pa su merito den mundo di musica.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/aruba/58024/negentien-arubanen-onderscheiden-tijdens-lintjesregen Negentien Arubanen onderscheiden tijdens lintjesregen], aruba.nu (25 di april 2025)</ref>
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Bislip, Carlos}}
[[Kategoria:Músika]]
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Kultura]]
[[Kategoria:Arubano konosí]]
13iyhmo2k9ea93yo9e84wu8rw45t934
Tribon 'i pieda
0
13749
208230
207836
2026-11-01T15:59:31Z
Kallmemel
14000
208230
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{Taxobox| variante = c
| tipo = animal
| status = EN
| fuente status = 2019
| imagen = Full Shot of a Caribbean Reef Shark at Tiger Beach Bahamas.jpg
| descripcion=''C. perezii'' ([[Bahamas]])
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = Chondrichthyes
| subclase = Elasmobranchii
| superorden = Selachimorpha
| orden = Carcharhiniformes
| famia = Carcharhinidae
| genero = ''Carcharhinus''
| c-nomber = ''Carcharhinus perezii''
| autor = [[Felipe Poey|Poey]]
| fecha = 1876
| parentesis = si
| origineel = ''Platypodon perezii''
| mapa = Cypron-Range Carcharhinus perezii.svg
| leyenda = Distribushon
| sinonimo = * Carcharinus springeri (Bigelow & Schroeder, 1944)
}}
'''Tribon 'i pieda''' (''Carcharhinus perezii'') ta un [[espesie]] di [[tribon]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Carcharhinidae.<ref>{{Citeer web |url=https://doi.org/10.1163/2214-8264_dutchpamphlets-kb1-kb19403 |titel=Copye {{!}}van twee brieven, de eerste van de heer N.N. zynde een antwoord op de brief van de heer A.Z en de tweede, een weder-antwoord van de heer A.Z. aan de heer N.N. waer in de compagnie van assurantie en beleninge, &c. in de Zuydhollandse, Zeeuwse [...] steden worden ondersogt |bezochtdatum=2025-12-24 |werk=Dutch Pamphlets Online}}</ref> ''C. perezzi'' a originalmente wòrdu deskribí komo ''Platypodon perezii'' dor di Felipe Poey na 1876.<ref>{{Citeer boek |titel=Anales de la Sociedad Española de Historia Natural |achternaam=Sociedad Española de Historia Natural. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/47807 |uitgever=La Sociedad |plaats=Madrid |datum=1876|pagina's=390-392}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''perezii'' ta na honor di Felipe Poey su kompaña i amigu Laureano Perez Arcas (1824–1994), Universidat di Madrid, kende su buki di lès, ''Elementos'' ''de Zoología'', Poey a usa na Universidat di Havana.<ref>{{Citeer web|url=https://etyfish.org/carcharhinidae/|titel=Family CARCHARHINIDAE Jordan & Evermann 1896 (Requiem Sharks) {{!}} The ETYFish Project|bezochtdatum=2026-10-19|pagina's=Carcharhinus perezii|taal=en}}</ref>
== Deskripshon ==
''C. perezii'' ta un tribon grandi di ref ku un snùit kortiko, stòmpi, i rondo. E largura di un resien nasí ta 60–75 cm. Madurá machunan tin un largura rònt di 150–170 cm, i 200 cm pa tintonan. ''C. perezii'' por alkansá un largura máksimo di 295 cm. E kurpa ariba ta greis òf greis-brùin ku banchi blanku diskreto na su kustia, i bandabou ta blanku di koló. Bandabou ta ta konsistí di alanan na par.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
''C. perezii'' ta okurí den [[Oséano Atlántiko|osean Atlántiko]] oksidental for di [[North Carolina]] (Merka), Karibe pa [[Brasil]].<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Carcharhinidae: requiem sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=502-567|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
{|class="wikitable"
!Distribushon nativo di ''C. perezii''
|-
| [[Anguilla]] · [[Antigua i Barbuda]] · [[Aruba]] · [[Bahamas]] · [[Barbados]] · [[Belize]] · [[Bermuda]] · [[Boneiru]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · Brasil · [[Islanan Kaiman]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Kòrsou]] · [[Dominica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guadeloupe]] · [[Guatemala]] · [[Guyana]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Mexico]] · [[Montserrat]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Puerto Rico]] · [[Sint Barth]] · [[Sint Kitts i Nevis]] · [[Sint Lucia]] · [[Sint Maarten (isla)|Sint Maarten]] · [[Sint Vincent i Grenadinanan]] · [[Sürnam]] · [[Trinidad i Tobago]] · Islanan Turks i Caicos · [[Estadonan Uni di Amérika]] · [[Venezuela]] · [[Islanan Birgen]]<ref name=":1" />
|}
[[Fail:Feeding Caribbean reef sharks.webm|thumb|left|''C. perezii'' (Roatán, [[Honduras]])]] E tribon ta habitá serka di e bòm òf bahadanan di ref riba laman na un profundidat di por lo ménos 378 m. Otro strata tambe ta inkluí bom duru (inkl. kalichi di alga; p.e., kapa di ''coralline algae'')<ref>{{Citeer web|url=https://ocean.si.edu/ocean-life/plants-algae/coralline-algae-unsung-architects-coral-reefs|titel=Coralline Algae: The Unsung Architects of Coral Reefs {{!}} Smithsonian Ocean|bezochtdatum=2026-10-21|achternaam=Johnson|voornaam=Maggie D.|werk=ocean.si.edu|taal=en|citaat=Crustose coralline algae (CCA)}}</ref> i riba lodo di deltanan di riu na Brasil.<ref name="Ebert_2021" />
== Státus ==
Evaluá na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''C. perezii'' komo menasá.<ref name=":1">{{citeer web|auteur=Carlson, J., Charvet, P., Blanco-Parra, MP, Briones Bell-lloch, A., Cardenosa, D., Derrick, D., Espinoza, E., Morales-Saldaña, J.M., Naranjo-Elizondo, B., Pérez Jiménez, J.C., Schneider, E.V.C., Simpson, N.J., Talwar, B.S., Crysler, Z., Pacoureau, N. & Kyne, P.M.|jaar=2021|titel=Carcharhinus perezi|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2021: e.T60217A3093780|url=https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2021-1.RLTS.T60217A3093780.en|bezochtdatum=2026-10-21.}}</ref> Piskamentu intensivo di tipo ta komun pa konsumo humano, kueru, zeta i ala, pero mas balor komo turismo di sambuyamentu. ''C. perezii'' no ta forma peliger sambuyadó; rara bes ta morde un hende (algun kaso ta sosodé durante alimentá tribon pa atraé nan na e sambuyadónan).<ref name="Ebert_2021" />
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:Carcharhinidae]]
t2rdbe5jhwszntz6g4goqgpcsgcm0vo
Merkurio (planeta)
0
14270
208292
191187
2026-11-02T10:20:08Z
Caribiana
8320
linkfix
208292
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox obheto celestial|variante=c
|nomber= Merkurio
}}
'''Merkurio''' ta e promé [[planeta clasico|planeta]] for di [[Solo]] den e [[sistema solar]], ku un distansia promedio di mas o ménos 58 mion kilometer. E ta e planeta ku ta move mas lihé i tambe esun di mas chikitu, ku un diameter di djis ménos ku 4.880 kilometer.
Merkurio tin mas fluktuashonnan di temperatura di superfisie di tur planeta, ku un temperatura máksimo di dia di alrededor di +430 °C i un temperatura di anochi te ku -170 °C.
Debí na su tamaño i komposishon kímiko, e ta wòrdu klasifiká komo un [[planeta terestre]].
Pa motibu di su serkania na Solo, Merkurio ta difísil pa opservá for di [[tera (planeta)|Tera]], ya ku e ta alkansá un distansia angular máksimo di solamente alrededor di 28°. E ta visibel ku wowo pa máksimo un ora den shelu di anochi òf mainta, pero por wòrdu mirá ku teleskop asta durante dia. Detayenan riba su superfisie por wòrdu distinguí ku un apertura di teleskop di mas o ménos 20 cm òf mas grandi.
Merkurio ta e planeta ku ta mas serka di Tera durante 46% di e tempu.
{{multiple image |direction=horizontal |align=center |total_width=400
|image1=ThePlanets Orbits Mercury PolarView.svg |caption1=Orbita di Merkurio (2006)
|image2=Mercuryorbitsolarsystem.gif |caption2=Animashon di e revolushonnan ront di [[Solo]] di e planetanan Merkurio i Tera.
| caption_align=center
}}
==Nòmber i símbolo==
E planeta a haña su nòmber for di ''Mercurius'', e dios romano di komersiante i ladronnan, i e mensahero di e diosnan.
E símbolo astronómiko di Merkurio ta ☿.
{{Nabegacion sistema solar}}
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =265863269 |titulo=Merkur (Planet)}}
{{References}}
}}
[[Kategoria:Planeta]]
ep55387xx3z153xfe6s145yuh8mjjix
Cuco Martina
0
14288
208273
199803
2026-11-01T23:53:25Z
InternetArchiveBot
12063
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
208273
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Martina]] (página di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}}
{{Infobox futbolista| variante = c
| nomber = Cuco Martina
| nomber completo = Rhu-endly Aurelio Jean-Carlo Martina
| fecha nacemento = [[25 di sèptèmber]] [[1989]]
| luga nacemento = {{NLD}}
| pais nacemento =
| fecha fayecimento =
| luga fayecimento =
| pais fayecimento =
| nacionalidad = Hulandes
| haltura = 185
| club actual = [[SV Victory Boys]]
| liga =
| number =
| posicion = Defensor
<!-- Seccion di seleccion nacional -->
| seleccion = {{CUWf}}
| debut seleccion = 9 di ougùstùs 2011
| number seleccion =
| participa = 55 (1)
| goal =
| temporada = 2008–2011<br />2011–2013<br />2013–2015<br />2013–2015<br />2015–2017<br />2017–2020<br />2018–2019<br />2019<br />2021–2022<br />2023–2024<br />2024-
| club = [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] RBC<br />[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] RKC Waalwijk<br />[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]]Jong FC Twente<br />[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]]FC Twente<br />[[File:Flag of England.svg|20px|border]] Southampton<br />[[File:Flag of England.svg|20px|border]] Everton<br />[[File:Flag of England.svg|20px|border]] Stoke City<br /> [[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] [[Feyenoord]]<br />[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] Go Ahead Eagles<br />[[File:Flag of the Netherlands.svg|20px|border]] NAC Breda<br />[[File:Flag of Curaçao.svg|20px|border]] [[SV Victory Boys|Victory Boys]]
}}
'''Rhu-endly Aurelio Jean-Carlo (Cuco) Martina''' (☆ [[25 di sèptèmber]] [[1989]] na [[Rotterdam]]) ta un futbolista [[Hulanda|hulandes]] ku raisnan di [[Kòrsou]]. E ta hunga prinsipalmente komo defensa sentral, pero tambe komo defensa drechi òf mediokampista defensivo.<ref name = "NFT">{{citeer web|url=https://www.national-football-teams.com/player/44883/Cuco_Martina.html|titel=Cuco Martina|taal=|uitgever=National Football Teams}}</ref> Martina a hasi su debut pa e [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou]] na 2011.
==Karera den klup==
Martina a pasa dor di e akademia hubenil di [[Feyenoord]] Rotterdam i despues a muda pa RBC Roosendaal. El a hasi su debut profeshonal einan den Segundo Divishon na òktober 2008.
Despues di dos aña, el a transferí pa RKC Waalwijk i posteriormente pa FC Twente.
Na yüli 2015, Martina a muda pa [[Inglatera]] pa djòin Sothampton FC den Premier League. El a keda einan pa dos temporada promé ku el a transferí pa Everton FC.
Durante un partido di UEFA Liga Oropa kontra Olympique Lyonnais dia 2 di novèmber 2017, Martina a pèrdè konosementu brevemente despues di un kolishon ku Maxwel Cornet. El a wòrdu hibá hospital komo medida di prekaushon, pero a sali mesun anochi.<ref>{{citeer web |titel=Everton out of Europa League as Martina leaves hospital in Lyon|uitgever=theguardian.com|url=https://www.theguardian.com/football/2017/nov/02/lyon-everton-europa-league-match-report}}</ref>
Despues di 28 aparishon ofisial pa Everton den e temporada 2017/18, el a wòrdu prestá na Stoke City FC pa e siguiente temporada, i despues na Feyenoord Rotterdam na 2019.
Na final di e temporada 2019/20, Martina a bandoná Everton ora ku su kontrato a kaba.<ref>[https://web.archive.org/web/20260423012908/https://www.evertonfc.com/news/1697344/everton-announces-players-to-leave-club Everton Announces Players To Leave Club] (Everton FC)</ref> Despues di un periodo sin klup, el a firma pa Go Ahead Eagles na novèmber 2021. Posteriormente, el a hunga pa NAC Breda.
For di mei 2024, Martina ta hunga pa [[SV Victory Boys]] na Kòrsou.
==Karera internashonal==
For di 2011, Martina ta representá Kòrsou na nivel internashonal den su selekshon nashonal, meskos ku su ruman [[Javier Martina]]. Tur dos a partisipá den e eliminatorionan pa kualifikashon di [[Kopa Mundial di Futbòl]] 2014 di [[FIFA]].<ref> {{citeer web|titel=''Martina verlies weer met Curaçao'' |url=https://www.bd.nl/rkc-waalwijk/martina-verliest-weer-met-curacao~a988f976/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F|werk= bn.nl }}</ref>
Martina a bira un lider importante den e selekshon i a fungi komo kapitan. Bou di su liderato, Kòrsou a logra klasifikashon pa e CONCACAF Gold Cup 2017 i CONCACAF Gold Cup 2019. Despues di un eliminashon den fase di grupo na 2017, e tim a logra yega kuarto final na 2019, kaminda nan a pèrdè 1–0 kontra [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]].
Un di e mihó logro di Martina ku Kòrsou tabata e viktoria den e [[Kopa Karibe]] 2017 dia 25 di yüni 2017, despues di a derotá Jamaica 2–1 den final.
El a keda selektá pa e Tim di Aña di [[CONCACAF]] 2018, un rekonosementu pa su prestashon na nivel regional.
Martina tambe a representá Kòrsou den varios edishon di [[Kopa Oro di CONCACAF]], inkluyendo 2017, 2019 i 2025.
== Link eksterno ==
* [https://www.soccerway.com/player/martina-cuco/IiT86r0s/ Profil Cuco Martina], soccerway.com
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT:Martina, Cuco}}
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Futbolista]]
[[Kategoria:Futbòl na Kòrsou]]
d6hvlz1p9sub1bk5iv5f6i6km1qcik5
Karawara
0
14341
208235
208217
2026-11-01T17:35:13Z
Kallmemel
14000
/* Na islanan ABC */ simplificacion: titulo: Na islanan ABC > Islanan ABC
208235
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Taxobox
| variante = c
| tipo = mata
| status = LC
| fuente status = 2018
| multi_imagen = {{Multiple image
|image1=Cordia alba at Giza Zoo by Hatem Moushir 2.JPG
|image2=Cordia dentata, known as White Manjak - Flickr - Dick Culbert.jpg
|caption2=Fruta
|image3=Floración de Caujaro (Cordia alba) en el Zoológico de Paraguaná, Venezuela.jpg
|caption3=Flor
|perrow=1/2
|border=infobox
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = ''[[Mata|Plantae]]''
| division = ''[[Magnoliophyta]]''
| clase = ''[[Magnoliopsida]]''
| orden = ''[[Lamiales]]''
| famia = ''[[Boraginaceae]]''
| subfamia = ''[[Cordioideae]]''
| genero = ''[[Cordia]]''
| especie = ''Cordia alba''
| autor = [[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]
| fecha = 1806
| sinonimo = * ''Cordia alba''
}}
'''Karawara''' (''Cordia dentata'') ta un [[espesie]] di [[mata]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Boraginaceae.<ref>{{Citeer web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6B2HS|titel=Cordia dentata Poir.|bezochtdatum=2026-10-31|werk=catalogueoflife.org|taal=en}}</ref> ''C. dentata'' a wòrdu deskribi pa promé biaha na 1819 pa Johann Jakob Roemer i Josef August Schulte den ''Systema Vegetabilium''.<ref name = Trop>{{citeer web |url=http://www.tropicos.org/NameSynonyms.aspx?nameid=4002069 |titel= ''Cordia alba''|datum= |bezochtdatum= |werk=tropicos.org}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''alba'' ta nifiká "blanku''".''<ref>{{Citeer web|url=https://botanicalepithets.net/dictionary/dictionary.15.html|titel=Dictionary of Botanical Epithets|bezochtdatum=2026-10-31|werk=https://botanicalepithets.net/|pagina's=albanicus - alexandrinus|citaat=white, dead white; pale; bright}}</ref>
Na [[islanan ABC]], e palu ta konosí bou diferente nòmber komun: na [[Boneiru]] komo '''kohara di mondi''', '''koahara''' òf '''koahari''', na [[Kòrsou]] komo '''karawara (di mondi)''' of '''karawara blanku''', i na Aruba komo '''kawara (di mondi)''' of '''kawara blanku'''.<ref>{{citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189499&cat=CTAB_NAMES|titel=''Cordia Alba''|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
== Deskripshon ==
E palu yen blachi por alkansá un altura di 2–10 meter. E ta karakterisá pa un tronkon kòrtiku, hopi biaha kòrkobá; un korona hopi ramifiká i un kaska greis òf geris-brùin yen di lachi hundu. E blachinan ta simpel i alterná, ku forma elíptiko te rondó.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E flor ta blanku òf hel, hopi bistoso i ta atraé [[insekto]] pa polinisashon. E fruta ta chikí, blanku i kasi transparente ora e ta echo, ku un pulpa dushi i pegahoso.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E fruta ta sirbi komo kuminda pa [[para]], raton di anochi i yuwana, i tambe pa hende.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
== Uso ==
E palu di karawara tin uso tradishonal:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* karpinteria: pa palunan, pa fabrikashon di man pa skopet, man di hèrmènt i otro ophetonan
* kombustibel: palu
* kuminda: e fruta ta komibel i dushi
* otro uso: e pulpa pegahoso tabata wòrdu usá komo leim
Den medisina popular, e blachi i flornan ta wòrdu usá pa remedi kasero, manera pa tos òf komo diaforétiko.
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon di ''Cordia dentata''
|-
!Nativo
|[[Islanan ABC]] · [[Belize]] · [[Bolivia]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[El Salvador]] · [[Guyana Franses]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Antia Menor]] · [[Mexico]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Trinidad i Tobago]] · [[Dependensia Federal di Venezuela]]
|-
! Introdusí
| [[Islanan Kaiman]] · [[Puerto Rico]]<ref>{{Citeer web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |titel=Cordia dentata Poir. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-11-01 |werk=Plants of the World Online |taal=en |archiefurl=http://web.archive.org/web/20260310164137/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |archiefdatum=2026-03-10}}</ref>
|}
Su habitat natural ta prinsipalmente:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* mondi sin elevashon, parsialmente yená ku palu
* kantu di kaminda i áreanan habrí
* mangel òf lugánan ku por inundá temporalmente.
Na Aruba, Kòrsou i Boneiru, e ta forma parti di e flora nativo i ta kontribuí na proyektonan di restourashon di naturalesa.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
=== Islanan ABC ===
Un di e usonan mas konosí islanan ABC ta e uso di su palu pa traha hèrmènt tradishonal, manera [[palu di funchi]]. Palu di funchi ta un hèrmènt di kushina antiano pa prepara [[funchi]]. Na Kòrsou, e palu tambe ta wòrdu usá pa traha e bògt di [[benta]].
Na Boneiru, e espesie tin un lugá spesial den kultura kulinario tradishonal. E fruta ta komibel ora e ta echo, i anteriormente tabata wòrdu usá pa traha un bebida fermentá yamá ''washimbé''. Un uso na Boneiru ménos konosí ta e uso di e flornan pa traha un bebida refreskante. E preparashon ta simpel: laga e flornan trèk den awa pa un tempu kòrtiku. E bebida mester wòrdu konsumí rápido i no laga mas ku un dia den frishidèr. E kulturista Frans Booi a popularisá e término ''limonada boneriano'' pa referí na e bebida aki, resaltando uso di ingredientenan lokal.<ref >{{citeer web|url=https://extraboneiru.com/2020/09/limonada-boneriano/|titel=Limonada boneriano|werk=Éxtra Boneriano|datum=2020-09-29|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Mata]]
[[Kategoria:Islanan ABC]]
[[Kategoria:Amérika Sentral]]
[[Kategoria:Sur Amérika]]
or5aol7u0mik62xhrtns2ppms64eb7h
208236
208235
2026-11-01T17:45:05Z
Kallmemel
14000
remplasa ref
208236
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Taxobox
| variante = c
| tipo = mata
| status = LC
| fuente status = 2018
| multi_imagen = {{Multiple image
|image1=Cordia alba at Giza Zoo by Hatem Moushir 2.JPG
|image2=Cordia dentata, known as White Manjak - Flickr - Dick Culbert.jpg
|caption2=Fruta
|image3=Floración de Caujaro (Cordia alba) en el Zoológico de Paraguaná, Venezuela.jpg
|caption3=Flor
|perrow=1/2
|border=infobox
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = ''[[Mata|Plantae]]''
| division = ''[[Magnoliophyta]]''
| clase = ''[[Magnoliopsida]]''
| orden = ''[[Lamiales]]''
| famia = ''[[Boraginaceae]]''
| subfamia = ''[[Cordioideae]]''
| genero = ''[[Cordia]]''
| especie = ''Cordia alba''
| autor = [[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]
| fecha = 1806
| sinonimo = * ''Cordia alba''
}}
'''Karawara''' (''Cordia dentata'') ta un [[espesie]] di [[mata]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Boraginaceae.<ref>{{Citeer web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6B2HS|titel=Cordia dentata Poir.|bezochtdatum=2026-10-31|werk=catalogueoflife.org|taal=en}}</ref> ''C. dentata'' a wòrdu deskribi pa promé biaha na 1819 pa Johann Jakob Roemer i Josef August Schulte den ''Systema Vegetabilium''.<ref>{{citeer boek|auteur=J.B.A.M. de Lamarck|titel=Encyclopédie Méthodique: Botanique|hoofdstuk=SEB|hoofstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/724074|doi=10.5962/bhl.title.824|oclc=3957228|jaargang=7|pagina=48|jaar=1806}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''alba'' ta nifiká "blanku''".''<ref>{{Citeer web|url=https://botanicalepithets.net/dictionary/dictionary.15.html|titel=Dictionary of Botanical Epithets|bezochtdatum=2026-10-31|werk=https://botanicalepithets.net/|pagina's=albanicus - alexandrinus|citaat=white, dead white; pale; bright}}</ref>
Na [[islanan ABC]], e palu ta konosí bou diferente nòmber komun: na [[Boneiru]] komo '''kohara di mondi''', '''koahara''' òf '''koahari''', na [[Kòrsou]] komo '''karawara (di mondi)''' of '''karawara blanku''', i na Aruba komo '''kawara (di mondi)''' of '''kawara blanku'''.<ref>{{citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189499&cat=CTAB_NAMES|titel=''Cordia Alba''|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
== Deskripshon ==
E palu yen blachi por alkansá un altura di 2–10 meter. E ta karakterisá pa un tronkon kòrtiku, hopi biaha kòrkobá; un korona hopi ramifiká i un kaska greis òf geris-brùin yen di lachi hundu. E blachinan ta simpel i alterná, ku forma elíptiko te rondó.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E flor ta blanku òf hel, hopi bistoso i ta atraé [[insekto]] pa polinisashon. E fruta ta chikí, blanku i kasi transparente ora e ta echo, ku un pulpa dushi i pegahoso.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E fruta ta sirbi komo kuminda pa [[para]], raton di anochi i yuwana, i tambe pa hende.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
== Uso ==
E palu di karawara tin uso tradishonal:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* karpinteria: pa palunan, pa fabrikashon di man pa skopet, man di hèrmènt i otro ophetonan
* kombustibel: palu
* kuminda: e fruta ta komibel i dushi
* otro uso: e pulpa pegahoso tabata wòrdu usá komo leim
Den medisina popular, e blachi i flornan ta wòrdu usá pa remedi kasero, manera pa tos òf komo diaforétiko.
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon di ''Cordia dentata''
|-
!Nativo
|[[Islanan ABC]] · [[Belize]] · [[Bolivia]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[El Salvador]] · [[Guyana Franses]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Antia Menor]] · [[Mexico]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Trinidad i Tobago]] · [[Dependensia Federal di Venezuela]]
|-
! Introdusí
| [[Islanan Kaiman]] · [[Puerto Rico]]<ref>{{Citeer web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |titel=Cordia dentata Poir. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-11-01 |werk=Plants of the World Online |taal=en |archiefurl=http://web.archive.org/web/20260310164137/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |archiefdatum=2026-03-10}}</ref>
|}
Su habitat natural ta prinsipalmente:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* mondi sin elevashon, parsialmente yená ku palu
* kantu di kaminda i áreanan habrí
* mangel òf lugánan ku por inundá temporalmente.
Na Aruba, Kòrsou i Boneiru, e ta forma parti di e flora nativo i ta kontribuí na proyektonan di restourashon di naturalesa.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
=== Islanan ABC ===
Un di e usonan mas konosí islanan ABC ta e uso di su palu pa traha hèrmènt tradishonal, manera [[palu di funchi]]. Palu di funchi ta un hèrmènt di kushina antiano pa prepara [[funchi]]. Na Kòrsou, e palu tambe ta wòrdu usá pa traha e bògt di [[benta]].
Na Boneiru, e espesie tin un lugá spesial den kultura kulinario tradishonal. E fruta ta komibel ora e ta echo, i anteriormente tabata wòrdu usá pa traha un bebida fermentá yamá ''washimbé''. Un uso na Boneiru ménos konosí ta e uso di e flornan pa traha un bebida refreskante. E preparashon ta simpel: laga e flornan trèk den awa pa un tempu kòrtiku. E bebida mester wòrdu konsumí rápido i no laga mas ku un dia den frishidèr. E kulturista Frans Booi a popularisá e término ''limonada boneriano'' pa referí na e bebida aki, resaltando uso di ingredientenan lokal.<ref >{{citeer web|url=https://extraboneiru.com/2020/09/limonada-boneriano/|titel=Limonada boneriano|werk=Éxtra Boneriano|datum=2020-09-29|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Mata]]
[[Kategoria:Islanan ABC]]
[[Kategoria:Amérika Sentral]]
[[Kategoria:Sur Amérika]]
1u118f02yku9a59ma847voni567usov
208237
208236
2026-11-01T17:45:53Z
Kallmemel
14000
208237
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Taxobox
| variante = c
| tipo = mata
| status = LC
| fuente status = 2018
| multi_imagen = {{Multiple image
|image1=Cordia alba at Giza Zoo by Hatem Moushir 2.JPG
|image2=Cordia dentata, known as White Manjak - Flickr - Dick Culbert.jpg
|caption2=Fruta
|image3=Floración de Caujaro (Cordia alba) en el Zoológico de Paraguaná, Venezuela.jpg
|caption3=Flor
|perrow=1/2
|border=infobox
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = ''[[Mata|Plantae]]''
| division = ''[[Magnoliophyta]]''
| clase = ''[[Magnoliopsida]]''
| orden = ''[[Lamiales]]''
| famia = ''[[Boraginaceae]]''
| subfamia = ''[[Cordioideae]]''
| genero = ''[[Cordia]]''
| especie = ''Cordia alba''
| autor = [[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]
| fecha = 1806
| sinonimo = * ''Cordia alba''
}}
'''Karawara''' (''Cordia dentata'') ta un [[espesie]] di [[mata]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Boraginaceae.<ref>{{Citeer web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6B2HS|titel=Cordia dentata Poir.|bezochtdatum=2026-10-31|werk=catalogueoflife.org|taal=en}}</ref> ''C. dentata'' a wòrdu deskribi pa promé biaha na 1819 pa Johann Jakob Roemer i Josef August Schulte den ''Systema Vegetabilium''.<ref>{{citeer boek|auteur=J.B.A.M. de Lamarck|titel=Encyclopédie Méthodique: Botanique|hoofdstuk=SEB|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/724074|doi=10.5962/bhl.title.824|oclc=3957228|jaargang=7|pagina=48|jaar=1806}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''alba'' ta nifiká "blanku''".''<ref>{{Citeer web|url=https://botanicalepithets.net/dictionary/dictionary.15.html|titel=Dictionary of Botanical Epithets|bezochtdatum=2026-10-31|werk=https://botanicalepithets.net/|pagina's=albanicus - alexandrinus|citaat=white, dead white; pale; bright}}</ref>
Na [[islanan ABC]], e palu ta konosí bou diferente nòmber komun: na [[Boneiru]] komo '''kohara di mondi''', '''koahara''' òf '''koahari''', na [[Kòrsou]] komo '''karawara (di mondi)''' of '''karawara blanku''', i na Aruba komo '''kawara (di mondi)''' of '''kawara blanku'''.<ref>{{citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189499&cat=CTAB_NAMES|titel=''Cordia Alba''|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
== Deskripshon ==
E palu yen blachi por alkansá un altura di 2–10 meter. E ta karakterisá pa un tronkon kòrtiku, hopi biaha kòrkobá; un korona hopi ramifiká i un kaska greis òf geris-brùin yen di lachi hundu. E blachinan ta simpel i alterná, ku forma elíptiko te rondó.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E flor ta blanku òf hel, hopi bistoso i ta atraé [[insekto]] pa polinisashon. E fruta ta chikí, blanku i kasi transparente ora e ta echo, ku un pulpa dushi i pegahoso.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E fruta ta sirbi komo kuminda pa [[para]], raton di anochi i yuwana, i tambe pa hende.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
== Uso ==
E palu di karawara tin uso tradishonal:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* karpinteria: pa palunan, pa fabrikashon di man pa skopet, man di hèrmènt i otro ophetonan
* kombustibel: palu
* kuminda: e fruta ta komibel i dushi
* otro uso: e pulpa pegahoso tabata wòrdu usá komo leim
Den medisina popular, e blachi i flornan ta wòrdu usá pa remedi kasero, manera pa tos òf komo diaforétiko.
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon di ''Cordia dentata''
|-
!Nativo
|[[Islanan ABC]] · [[Belize]] · [[Bolivia]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[El Salvador]] · [[Guyana Franses]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Antia Menor]] · [[Mexico]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Trinidad i Tobago]] · [[Dependensia Federal di Venezuela]]
|-
! Introdusí
| [[Islanan Kaiman]] · [[Puerto Rico]]<ref>{{Citeer web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |titel=Cordia dentata Poir. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-11-01 |werk=Plants of the World Online |taal=en |archiefurl=http://web.archive.org/web/20260310164137/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |archiefdatum=2026-03-10}}</ref>
|}
Su habitat natural ta prinsipalmente:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* mondi sin elevashon, parsialmente yená ku palu
* kantu di kaminda i áreanan habrí
* mangel òf lugánan ku por inundá temporalmente.
Na Aruba, Kòrsou i Boneiru, e ta forma parti di e flora nativo i ta kontribuí na proyektonan di restourashon di naturalesa.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
=== Islanan ABC ===
Un di e usonan mas konosí islanan ABC ta e uso di su palu pa traha hèrmènt tradishonal, manera [[palu di funchi]]. Palu di funchi ta un hèrmènt di kushina antiano pa prepara [[funchi]]. Na Kòrsou, e palu tambe ta wòrdu usá pa traha e bògt di [[benta]].
Na Boneiru, e espesie tin un lugá spesial den kultura kulinario tradishonal. E fruta ta komibel ora e ta echo, i anteriormente tabata wòrdu usá pa traha un bebida fermentá yamá ''washimbé''. Un uso na Boneiru ménos konosí ta e uso di e flornan pa traha un bebida refreskante. E preparashon ta simpel: laga e flornan trèk den awa pa un tempu kòrtiku. E bebida mester wòrdu konsumí rápido i no laga mas ku un dia den frishidèr. E kulturista Frans Booi a popularisá e término ''limonada boneriano'' pa referí na e bebida aki, resaltando uso di ingredientenan lokal.<ref >{{citeer web|url=https://extraboneiru.com/2020/09/limonada-boneriano/|titel=Limonada boneriano|werk=Éxtra Boneriano|datum=2020-09-29|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Mata]]
[[Kategoria:Islanan ABC]]
[[Kategoria:Amérika Sentral]]
[[Kategoria:Sur Amérika]]
4valyacn5o80btd3ek397hw3wstiotx
208238
208237
2026-11-01T17:48:15Z
Kallmemel
14000
208238
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Taxobox
| variante = c
| tipo = mata
| status = LC
| fuente status = 2018
| multi_imagen = {{Multiple image
|image1=Cordia alba at Giza Zoo by Hatem Moushir 2.JPG
|image2=Cordia dentata, known as White Manjak - Flickr - Dick Culbert.jpg
|caption2=Fruta
|image3=Floración de Caujaro (Cordia alba) en el Zoológico de Paraguaná, Venezuela.jpg
|caption3=Flor
|perrow=1/2
|border=infobox
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = ''[[Mata|Plantae]]''
| division = ''[[Magnoliophyta]]''
| clase = ''[[Magnoliopsida]]''
| orden = ''[[Lamiales]]''
| famia = ''[[Boraginaceae]]''
| subfamia = ''[[Cordioideae]]''
| genero = ''[[Cordia]]''
| especie = ''Cordia alba''
| autor = [[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]
| fecha = 1806
| sinonimo = * ''Cordia alba''
}}
'''Karawara''' (''Cordia dentata'') ta un [[espesie]] di [[mata]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Boraginaceae.<ref>{{Citeer web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6B2HS|titel=Cordia dentata Poir.|bezochtdatum=2026-10-31|werk=catalogueoflife.org|taal=en}}</ref> ''C. dentata'' a wòrdu deskribi pa promé biaha na 1819 pa Johann Jakob Roemer i Josef August Schulte den ''Systema Vegetabilium''.<ref>{{citeer boek|auteur=J.B.A.M. de Lamarck|titel=Encyclopédie Méthodique: Botanique|hoofdstuk=SEB|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/724074|doi=10.5962/bhl.title.824|oclc=3957228|jaargang=7|pagina=48 (24. Sébestier denté. ''Cordia dentata'')|jaar=1806}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''alba'' ta nifiká "blanku''".''<ref>{{Citeer web|url=https://botanicalepithets.net/dictionary/dictionary.15.html|titel=Dictionary of Botanical Epithets|bezochtdatum=2026-10-31|werk=https://botanicalepithets.net/|pagina's=albanicus - alexandrinus|citaat=white, dead white; pale; bright}}</ref>
Na [[islanan ABC]], e palu ta konosí bou diferente nòmber komun: na [[Boneiru]] komo '''kohara di mondi''', '''koahara''' òf '''koahari''', na [[Kòrsou]] komo '''karawara (di mondi)''' of '''karawara blanku''', i na Aruba komo '''kawara (di mondi)''' of '''kawara blanku'''.<ref>{{citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189499&cat=CTAB_NAMES|titel=''Cordia Alba''|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
== Deskripshon ==
E palu yen blachi por alkansá un altura di 2–10 meter. E ta karakterisá pa un tronkon kòrtiku, hopi biaha kòrkobá; un korona hopi ramifiká i un kaska greis òf geris-brùin yen di lachi hundu. E blachinan ta simpel i alterná, ku forma elíptiko te rondó.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E flor ta blanku òf hel, hopi bistoso i ta atraé [[insekto]] pa polinisashon. E fruta ta chikí, blanku i kasi transparente ora e ta echo, ku un pulpa dushi i pegahoso.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E fruta ta sirbi komo kuminda pa [[para]], raton di anochi i yuwana, i tambe pa hende.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
== Uso ==
E palu di karawara tin uso tradishonal:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* karpinteria: pa palunan, pa fabrikashon di man pa skopet, man di hèrmènt i otro ophetonan
* kombustibel: palu
* kuminda: e fruta ta komibel i dushi
* otro uso: e pulpa pegahoso tabata wòrdu usá komo leim
Den medisina popular, e blachi i flornan ta wòrdu usá pa remedi kasero, manera pa tos òf komo diaforétiko.
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon di ''Cordia dentata''
|-
!Nativo
|[[Islanan ABC]] · [[Belize]] · [[Bolivia]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[El Salvador]] · [[Guyana Franses]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Antia Menor]] · [[Mexico]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Trinidad i Tobago]] · [[Dependensia Federal di Venezuela]]
|-
! Introdusí
| [[Islanan Kaiman]] · [[Puerto Rico]]<ref>{{Citeer web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |titel=Cordia dentata Poir. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-11-01 |werk=Plants of the World Online |taal=en |archiefurl=http://web.archive.org/web/20260310164137/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |archiefdatum=2026-03-10}}</ref>
|}
Su habitat natural ta prinsipalmente:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* mondi sin elevashon, parsialmente yená ku palu
* kantu di kaminda i áreanan habrí
* mangel òf lugánan ku por inundá temporalmente.
Na Aruba, Kòrsou i Boneiru, e ta forma parti di e flora nativo i ta kontribuí na proyektonan di restourashon di naturalesa.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
=== Islanan ABC ===
Un di e usonan mas konosí islanan ABC ta e uso di su palu pa traha hèrmènt tradishonal, manera [[palu di funchi]]. Palu di funchi ta un hèrmènt di kushina antiano pa prepara [[funchi]]. Na Kòrsou, e palu tambe ta wòrdu usá pa traha e bògt di [[benta]].
Na Boneiru, e espesie tin un lugá spesial den kultura kulinario tradishonal. E fruta ta komibel ora e ta echo, i anteriormente tabata wòrdu usá pa traha un bebida fermentá yamá ''washimbé''. Un uso na Boneiru ménos konosí ta e uso di e flornan pa traha un bebida refreskante. E preparashon ta simpel: laga e flornan trèk den awa pa un tempu kòrtiku. E bebida mester wòrdu konsumí rápido i no laga mas ku un dia den frishidèr. E kulturista Frans Booi a popularisá e término ''limonada boneriano'' pa referí na e bebida aki, resaltando uso di ingredientenan lokal.<ref >{{citeer web|url=https://extraboneiru.com/2020/09/limonada-boneriano/|titel=Limonada boneriano|werk=Éxtra Boneriano|datum=2020-09-29|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Mata]]
[[Kategoria:Islanan ABC]]
[[Kategoria:Amérika Sentral]]
[[Kategoria:Sur Amérika]]
lgd3m3vr5opw4xo3696rnaorwa0bzle
208239
208238
2026-11-01T17:48:55Z
Kallmemel
14000
208239
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Taxobox
| variante = c
| tipo = mata
| status = LC
| fuente status = 2018
| multi_imagen = {{Multiple image
|image1=Cordia alba at Giza Zoo by Hatem Moushir 2.JPG
|image2=Cordia dentata, known as White Manjak - Flickr - Dick Culbert.jpg
|caption2=Fruta
|image3=Floración de Caujaro (Cordia alba) en el Zoológico de Paraguaná, Venezuela.jpg
|caption3=Flor
|perrow=1/2
|border=infobox
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = ''[[Mata|Plantae]]''
| division = ''[[Magnoliophyta]]''
| clase = ''[[Magnoliopsida]]''
| orden = ''[[Lamiales]]''
| famia = ''[[Boraginaceae]]''
| subfamia = ''[[Cordioideae]]''
| genero = ''[[Cordia]]''
| especie = ''Cordia alba''
| autor = [[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]
| fecha = 1806
| sinonimo = * ''Cordia alba''
}}
'''Karawara''' (''Cordia dentata'') ta un [[espesie]] di [[mata]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Boraginaceae.<ref>{{Citeer web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6B2HS|titel=Cordia dentata Poir.|bezochtdatum=2026-10-31|werk=catalogueoflife.org|taal=en}}</ref> ''C. dentata'' a wòrdu deskribi pa promé biaha na 1819 pa Johann Jakob Roemer i Josef August Schulte den ''Systema Vegetabilium''.<ref>{{citeer boek|auteur=J.B.A.M. de Lamarck|titel=Encyclopédie Méthodique: Botanique|hoofdstuk=SEB|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/724074|doi=10.5962/bhl.title.824|oclc=3957228|jaargang=7|pagina=p. 48 (24. Sébestier denté. ''Cordia dentata'')|jaar=1806}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''alba'' ta nifiká "blanku''".''<ref>{{Citeer web|url=https://botanicalepithets.net/dictionary/dictionary.15.html|titel=Dictionary of Botanical Epithets|bezochtdatum=2026-10-31|werk=https://botanicalepithets.net/|pagina's=albanicus - alexandrinus|citaat=white, dead white; pale; bright}}</ref>
Na [[islanan ABC]], e palu ta konosí bou diferente nòmber komun: na [[Boneiru]] komo '''kohara di mondi''', '''koahara''' òf '''koahari''', na [[Kòrsou]] komo '''karawara (di mondi)''' of '''karawara blanku''', i na Aruba komo '''kawara (di mondi)''' of '''kawara blanku'''.<ref>{{citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189499&cat=CTAB_NAMES|titel=''Cordia Alba''|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
== Deskripshon ==
E palu yen blachi por alkansá un altura di 2–10 meter. E ta karakterisá pa un tronkon kòrtiku, hopi biaha kòrkobá; un korona hopi ramifiká i un kaska greis òf geris-brùin yen di lachi hundu. E blachinan ta simpel i alterná, ku forma elíptiko te rondó.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E flor ta blanku òf hel, hopi bistoso i ta atraé [[insekto]] pa polinisashon. E fruta ta chikí, blanku i kasi transparente ora e ta echo, ku un pulpa dushi i pegahoso.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E fruta ta sirbi komo kuminda pa [[para]], raton di anochi i yuwana, i tambe pa hende.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
== Uso ==
E palu di karawara tin uso tradishonal:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* karpinteria: pa palunan, pa fabrikashon di man pa skopet, man di hèrmènt i otro ophetonan
* kombustibel: palu
* kuminda: e fruta ta komibel i dushi
* otro uso: e pulpa pegahoso tabata wòrdu usá komo leim
Den medisina popular, e blachi i flornan ta wòrdu usá pa remedi kasero, manera pa tos òf komo diaforétiko.
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon di ''Cordia dentata''
|-
!Nativo
|[[Islanan ABC]] · [[Belize]] · [[Bolivia]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[El Salvador]] · [[Guyana Franses]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Antia Menor]] · [[Mexico]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Trinidad i Tobago]] · [[Dependensia Federal di Venezuela]]
|-
! Introdusí
| [[Islanan Kaiman]] · [[Puerto Rico]]<ref>{{Citeer web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |titel=Cordia dentata Poir. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-11-01 |werk=Plants of the World Online |taal=en |archiefurl=http://web.archive.org/web/20260310164137/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |archiefdatum=2026-03-10}}</ref>
|}
Su habitat natural ta prinsipalmente:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* mondi sin elevashon, parsialmente yená ku palu
* kantu di kaminda i áreanan habrí
* mangel òf lugánan ku por inundá temporalmente.
Na Aruba, Kòrsou i Boneiru, e ta forma parti di e flora nativo i ta kontribuí na proyektonan di restourashon di naturalesa.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
=== Islanan ABC ===
Un di e usonan mas konosí islanan ABC ta e uso di su palu pa traha hèrmènt tradishonal, manera [[palu di funchi]]. Palu di funchi ta un hèrmènt di kushina antiano pa prepara [[funchi]]. Na Kòrsou, e palu tambe ta wòrdu usá pa traha e bògt di [[benta]].
Na Boneiru, e espesie tin un lugá spesial den kultura kulinario tradishonal. E fruta ta komibel ora e ta echo, i anteriormente tabata wòrdu usá pa traha un bebida fermentá yamá ''washimbé''. Un uso na Boneiru ménos konosí ta e uso di e flornan pa traha un bebida refreskante. E preparashon ta simpel: laga e flornan trèk den awa pa un tempu kòrtiku. E bebida mester wòrdu konsumí rápido i no laga mas ku un dia den frishidèr. E kulturista Frans Booi a popularisá e término ''limonada boneriano'' pa referí na e bebida aki, resaltando uso di ingredientenan lokal.<ref >{{citeer web|url=https://extraboneiru.com/2020/09/limonada-boneriano/|titel=Limonada boneriano|werk=Éxtra Boneriano|datum=2020-09-29|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Mata]]
[[Kategoria:Islanan ABC]]
[[Kategoria:Amérika Sentral]]
[[Kategoria:Sur Amérika]]
fjhzbdmkmzazlvuloz963gku0o2qh2y
208240
208239
2026-11-01T17:53:18Z
Kallmemel
14000
fix: autoridad, fecha di publicacion, i fuente
208240
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Taxobox
| variante = c
| tipo = mata
| status = LC
| fuente status = 2018
| multi_imagen = {{Multiple image
|image1=Cordia alba at Giza Zoo by Hatem Moushir 2.JPG
|image2=Cordia dentata, known as White Manjak - Flickr - Dick Culbert.jpg
|caption2=Fruta
|image3=Floración de Caujaro (Cordia alba) en el Zoológico de Paraguaná, Venezuela.jpg
|caption3=Flor
|perrow=1/2
|border=infobox
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = ''[[Mata|Plantae]]''
| division = ''[[Magnoliophyta]]''
| clase = ''[[Magnoliopsida]]''
| orden = ''[[Lamiales]]''
| famia = ''[[Boraginaceae]]''
| subfamia = ''[[Cordioideae]]''
| genero = ''[[Cordia]]''
| especie = ''Cordia alba''
| autor = [[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]
| fecha = 1806
| sinonimo = * ''Cordia alba''
}}
'''Karawara''' (''Cordia dentata'') ta un [[espesie]] di [[mata]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Boraginaceae.<ref>{{Citeer web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6B2HS|titel=Cordia dentata Poir.|bezochtdatum=2026-10-31|werk=catalogueoflife.org|taal=en}}</ref> ''C. dentata'' a wòrdu deskribi pa promé biaha na 1806 pa Jean Louis Marie Poiret den ''Encyclopédie Méthodique: Botanique''.<ref>{{citeer boek|auteur=J.B.A.M. de Lamarck|titel=Encyclopédie Méthodique: Botanique|hoofdstuk=SEB|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/724074|doi=10.5962/bhl.title.824|oclc=3957228|jaargang=7|pagina=p. 48 (24. Sébestier denté. ''Cordia dentata'')|jaar=1806}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''alba'' ta nifiká "blanku''".''<ref>{{Citeer web|url=https://botanicalepithets.net/dictionary/dictionary.15.html|titel=Dictionary of Botanical Epithets|bezochtdatum=2026-10-31|werk=https://botanicalepithets.net/|pagina's=albanicus - alexandrinus|citaat=white, dead white; pale; bright}}</ref>
Na [[islanan ABC]], e palu ta konosí bou diferente nòmber komun: na [[Boneiru]] komo '''kohara di mondi''', '''koahara''' òf '''koahari''', na [[Kòrsou]] komo '''karawara (di mondi)''' of '''karawara blanku''', i na Aruba komo '''kawara (di mondi)''' of '''kawara blanku'''.<ref>{{citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189499&cat=CTAB_NAMES|titel=''Cordia Alba''|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
== Deskripshon ==
E palu yen blachi por alkansá un altura di 2–10 meter. E ta karakterisá pa un tronkon kòrtiku, hopi biaha kòrkobá; un korona hopi ramifiká i un kaska greis òf geris-brùin yen di lachi hundu. E blachinan ta simpel i alterná, ku forma elíptiko te rondó.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E flor ta blanku òf hel, hopi bistoso i ta atraé [[insekto]] pa polinisashon. E fruta ta chikí, blanku i kasi transparente ora e ta echo, ku un pulpa dushi i pegahoso.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E fruta ta sirbi komo kuminda pa [[para]], raton di anochi i yuwana, i tambe pa hende.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
== Uso ==
E palu di karawara tin uso tradishonal:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* karpinteria: pa palunan, pa fabrikashon di man pa skopet, man di hèrmènt i otro ophetonan
* kombustibel: palu
* kuminda: e fruta ta komibel i dushi
* otro uso: e pulpa pegahoso tabata wòrdu usá komo leim
Den medisina popular, e blachi i flornan ta wòrdu usá pa remedi kasero, manera pa tos òf komo diaforétiko.
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon di ''Cordia dentata''
|-
!Nativo
|[[Islanan ABC]] · [[Belize]] · [[Bolivia]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[El Salvador]] · [[Guyana Franses]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Antia Menor]] · [[Mexico]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Trinidad i Tobago]] · [[Dependensia Federal di Venezuela]]
|-
! Introdusí
| [[Islanan Kaiman]] · [[Puerto Rico]]<ref>{{Citeer web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |titel=Cordia dentata Poir. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-11-01 |werk=Plants of the World Online |taal=en |archiefurl=http://web.archive.org/web/20260310164137/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |archiefdatum=2026-03-10}}</ref>
|}
Su habitat natural ta prinsipalmente:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* mondi sin elevashon, parsialmente yená ku palu
* kantu di kaminda i áreanan habrí
* mangel òf lugánan ku por inundá temporalmente.
Na Aruba, Kòrsou i Boneiru, e ta forma parti di e flora nativo i ta kontribuí na proyektonan di restourashon di naturalesa.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
=== Islanan ABC ===
Un di e usonan mas konosí islanan ABC ta e uso di su palu pa traha hèrmènt tradishonal, manera [[palu di funchi]]. Palu di funchi ta un hèrmènt di kushina antiano pa prepara [[funchi]]. Na Kòrsou, e palu tambe ta wòrdu usá pa traha e bògt di [[benta]].
Na Boneiru, e espesie tin un lugá spesial den kultura kulinario tradishonal. E fruta ta komibel ora e ta echo, i anteriormente tabata wòrdu usá pa traha un bebida fermentá yamá ''washimbé''. Un uso na Boneiru ménos konosí ta e uso di e flornan pa traha un bebida refreskante. E preparashon ta simpel: laga e flornan trèk den awa pa un tempu kòrtiku. E bebida mester wòrdu konsumí rápido i no laga mas ku un dia den frishidèr. E kulturista Frans Booi a popularisá e término ''limonada boneriano'' pa referí na e bebida aki, resaltando uso di ingredientenan lokal.<ref >{{citeer web|url=https://extraboneiru.com/2020/09/limonada-boneriano/|titel=Limonada boneriano|werk=Éxtra Boneriano|datum=2020-09-29|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Mata]]
[[Kategoria:Islanan ABC]]
[[Kategoria:Amérika Sentral]]
[[Kategoria:Sur Amérika]]
in0ssw0vmud3gogyuvbbvmopru3ofk3
208241
208240
2026-11-01T17:57:36Z
Kallmemel
14000
/* Nòmber */ reformulacion: nomber specifico: alba > dentata
208241
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Taxobox
| variante = c
| tipo = mata
| status = LC
| fuente status = 2018
| multi_imagen = {{Multiple image
|image1=Cordia alba at Giza Zoo by Hatem Moushir 2.JPG
|image2=Cordia dentata, known as White Manjak - Flickr - Dick Culbert.jpg
|caption2=Fruta
|image3=Floración de Caujaro (Cordia alba) en el Zoológico de Paraguaná, Venezuela.jpg
|caption3=Flor
|perrow=1/2
|border=infobox
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = ''[[Mata|Plantae]]''
| division = ''[[Magnoliophyta]]''
| clase = ''[[Magnoliopsida]]''
| orden = ''[[Lamiales]]''
| famia = ''[[Boraginaceae]]''
| subfamia = ''[[Cordioideae]]''
| genero = ''[[Cordia]]''
| especie = ''Cordia alba''
| autor = [[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]
| fecha = 1806
| sinonimo = * ''Cordia alba''
}}
'''Karawara''' (''Cordia dentata'') ta un [[espesie]] di [[mata]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Boraginaceae.<ref>{{Citeer web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6B2HS|titel=Cordia dentata Poir.|bezochtdatum=2026-10-31|werk=catalogueoflife.org|taal=en}}</ref> ''C. dentata'' a wòrdu deskribi pa promé biaha na 1806 pa Jean Louis Marie Poiret den ''Encyclopédie Méthodique: Botanique''.<ref>{{citeer boek|auteur=J.B.A.M. de Lamarck|titel=Encyclopédie Méthodique: Botanique|hoofdstuk=SEB|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/724074|doi=10.5962/bhl.title.824|oclc=3957228|jaargang=7|pagina=p. 48 (24. Sébestier denté. ''Cordia dentata'')|jaar=1806}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''dentata'' ta nifiká "djente''"'', pa e karakterístika di margen di blachinan''.''<ref>{{Citeer web|url=https://botanicalepithets.net/dictionary/dictionary.15.html|titel=Dictionary of Botanical Epithets|bezochtdatum=2026-10-31|werk=https://botanicalepithets.net/|pagina's=albanicus - alexandrinus|citaat=white, dead white; pale; bright}}</ref>
Na [[islanan ABC]], e palu ta konosí bou diferente nòmber komun: na [[Boneiru]] komo '''kohara di mondi''', '''koahara''' òf '''koahari''', na [[Kòrsou]] komo '''karawara (di mondi)''' of '''karawara blanku''', i na Aruba komo '''kawara (di mondi)''' of '''kawara blanku'''.<ref>{{citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189499&cat=CTAB_NAMES|titel=''Cordia Alba''|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
== Deskripshon ==
E palu yen blachi por alkansá un altura di 2–10 meter. E ta karakterisá pa un tronkon kòrtiku, hopi biaha kòrkobá; un korona hopi ramifiká i un kaska greis òf geris-brùin yen di lachi hundu. E blachinan ta simpel i alterná, ku forma elíptiko te rondó.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E flor ta blanku òf hel, hopi bistoso i ta atraé [[insekto]] pa polinisashon. E fruta ta chikí, blanku i kasi transparente ora e ta echo, ku un pulpa dushi i pegahoso.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E fruta ta sirbi komo kuminda pa [[para]], raton di anochi i yuwana, i tambe pa hende.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
== Uso ==
E palu di karawara tin uso tradishonal:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* karpinteria: pa palunan, pa fabrikashon di man pa skopet, man di hèrmènt i otro ophetonan
* kombustibel: palu
* kuminda: e fruta ta komibel i dushi
* otro uso: e pulpa pegahoso tabata wòrdu usá komo leim
Den medisina popular, e blachi i flornan ta wòrdu usá pa remedi kasero, manera pa tos òf komo diaforétiko.
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon di ''Cordia dentata''
|-
!Nativo
|[[Islanan ABC]] · [[Belize]] · [[Bolivia]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[El Salvador]] · [[Guyana Franses]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Antia Menor]] · [[Mexico]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Trinidad i Tobago]] · [[Dependensia Federal di Venezuela]]
|-
! Introdusí
| [[Islanan Kaiman]] · [[Puerto Rico]]<ref>{{Citeer web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |titel=Cordia dentata Poir. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-11-01 |werk=Plants of the World Online |taal=en |archiefurl=http://web.archive.org/web/20260310164137/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |archiefdatum=2026-03-10}}</ref>
|}
Su habitat natural ta prinsipalmente:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* mondi sin elevashon, parsialmente yená ku palu
* kantu di kaminda i áreanan habrí
* mangel òf lugánan ku por inundá temporalmente.
Na Aruba, Kòrsou i Boneiru, e ta forma parti di e flora nativo i ta kontribuí na proyektonan di restourashon di naturalesa.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
=== Islanan ABC ===
Un di e usonan mas konosí islanan ABC ta e uso di su palu pa traha hèrmènt tradishonal, manera [[palu di funchi]]. Palu di funchi ta un hèrmènt di kushina antiano pa prepara [[funchi]]. Na Kòrsou, e palu tambe ta wòrdu usá pa traha e bògt di [[benta]].
Na Boneiru, e espesie tin un lugá spesial den kultura kulinario tradishonal. E fruta ta komibel ora e ta echo, i anteriormente tabata wòrdu usá pa traha un bebida fermentá yamá ''washimbé''. Un uso na Boneiru ménos konosí ta e uso di e flornan pa traha un bebida refreskante. E preparashon ta simpel: laga e flornan trèk den awa pa un tempu kòrtiku. E bebida mester wòrdu konsumí rápido i no laga mas ku un dia den frishidèr. E kulturista Frans Booi a popularisá e término ''limonada boneriano'' pa referí na e bebida aki, resaltando uso di ingredientenan lokal.<ref >{{citeer web|url=https://extraboneiru.com/2020/09/limonada-boneriano/|titel=Limonada boneriano|werk=Éxtra Boneriano|datum=2020-09-29|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Mata]]
[[Kategoria:Islanan ABC]]
[[Kategoria:Amérika Sentral]]
[[Kategoria:Sur Amérika]]
79us34rzl8fewyqx4r5zof3ng89dxzx
208242
208241
2026-11-01T18:00:07Z
Kallmemel
14000
/* Nòmber */
208242
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Taxobox
| variante = c
| tipo = mata
| status = LC
| fuente status = 2018
| multi_imagen = {{Multiple image
|image1=Cordia alba at Giza Zoo by Hatem Moushir 2.JPG
|image2=Cordia dentata, known as White Manjak - Flickr - Dick Culbert.jpg
|caption2=Fruta
|image3=Floración de Caujaro (Cordia alba) en el Zoológico de Paraguaná, Venezuela.jpg
|caption3=Flor
|perrow=1/2
|border=infobox
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = ''[[Mata|Plantae]]''
| division = ''[[Magnoliophyta]]''
| clase = ''[[Magnoliopsida]]''
| orden = ''[[Lamiales]]''
| famia = ''[[Boraginaceae]]''
| subfamia = ''[[Cordioideae]]''
| genero = ''[[Cordia]]''
| especie = ''Cordia alba''
| autor = [[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]
| fecha = 1806
| sinonimo = * ''Cordia alba''
}}
'''Karawara''' (''Cordia dentata'') ta un [[espesie]] di [[mata]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Boraginaceae.<ref>{{Citeer web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6B2HS|titel=Cordia dentata Poir.|bezochtdatum=2026-10-31|werk=catalogueoflife.org|taal=en}}</ref> ''C. dentata'' a wòrdu deskribi pa promé biaha na 1806 pa Jean Louis Marie Poiret den ''Encyclopédie Méthodique: Botanique''.<ref>{{citeer boek|auteur=J.B.A.M. de Lamarck|titel=Encyclopédie Méthodique: Botanique|hoofdstuk=SEB|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/724074|doi=10.5962/bhl.title.824|oclc=3957228|jaargang=7|pagina=p. 48 (24. Sébestier denté. ''Cordia dentata'')|jaar=1806}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''dentata'' ta nifiká "djente''"'', pa e karakterístika di margen di blachinan''.''<ref>{{Citeer web|url=https://botanicalepithets.net/dictionary/dictionary.76.html|titel=Dictionary of Botanical Epithets|bezochtdatum=2026-10-31|werk=https://botanicalepithets.net/|pagina's=dendricola - diastrophis|citaat=dentata=adj toothed}}</ref>
Na [[islanan ABC]], e palu ta konosí bou diferente nòmber komun: na [[Boneiru]] komo '''kohara di mondi''', '''koahara''' òf '''koahari''', na [[Kòrsou]] komo '''karawara (di mondi)''' of '''karawara blanku''', i na Aruba komo '''kawara (di mondi)''' of '''kawara blanku'''.<ref>{{citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189499&cat=CTAB_NAMES|titel=''Cordia Alba''|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
== Deskripshon ==
E palu yen blachi por alkansá un altura di 2–10 meter. E ta karakterisá pa un tronkon kòrtiku, hopi biaha kòrkobá; un korona hopi ramifiká i un kaska greis òf geris-brùin yen di lachi hundu. E blachinan ta simpel i alterná, ku forma elíptiko te rondó.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E flor ta blanku òf hel, hopi bistoso i ta atraé [[insekto]] pa polinisashon. E fruta ta chikí, blanku i kasi transparente ora e ta echo, ku un pulpa dushi i pegahoso.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E fruta ta sirbi komo kuminda pa [[para]], raton di anochi i yuwana, i tambe pa hende.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
== Uso ==
E palu di karawara tin uso tradishonal:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* karpinteria: pa palunan, pa fabrikashon di man pa skopet, man di hèrmènt i otro ophetonan
* kombustibel: palu
* kuminda: e fruta ta komibel i dushi
* otro uso: e pulpa pegahoso tabata wòrdu usá komo leim
Den medisina popular, e blachi i flornan ta wòrdu usá pa remedi kasero, manera pa tos òf komo diaforétiko.
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon di ''Cordia dentata''
|-
!Nativo
|[[Islanan ABC]] · [[Belize]] · [[Bolivia]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[El Salvador]] · [[Guyana Franses]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Antia Menor]] · [[Mexico]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Trinidad i Tobago]] · [[Dependensia Federal di Venezuela]]
|-
! Introdusí
| [[Islanan Kaiman]] · [[Puerto Rico]]<ref>{{Citeer web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |titel=Cordia dentata Poir. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-11-01 |werk=Plants of the World Online |taal=en |archiefurl=http://web.archive.org/web/20260310164137/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |archiefdatum=2026-03-10}}</ref>
|}
Su habitat natural ta prinsipalmente:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* mondi sin elevashon, parsialmente yená ku palu
* kantu di kaminda i áreanan habrí
* mangel òf lugánan ku por inundá temporalmente.
Na Aruba, Kòrsou i Boneiru, e ta forma parti di e flora nativo i ta kontribuí na proyektonan di restourashon di naturalesa.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
=== Islanan ABC ===
Un di e usonan mas konosí islanan ABC ta e uso di su palu pa traha hèrmènt tradishonal, manera [[palu di funchi]]. Palu di funchi ta un hèrmènt di kushina antiano pa prepara [[funchi]]. Na Kòrsou, e palu tambe ta wòrdu usá pa traha e bògt di [[benta]].
Na Boneiru, e espesie tin un lugá spesial den kultura kulinario tradishonal. E fruta ta komibel ora e ta echo, i anteriormente tabata wòrdu usá pa traha un bebida fermentá yamá ''washimbé''. Un uso na Boneiru ménos konosí ta e uso di e flornan pa traha un bebida refreskante. E preparashon ta simpel: laga e flornan trèk den awa pa un tempu kòrtiku. E bebida mester wòrdu konsumí rápido i no laga mas ku un dia den frishidèr. E kulturista Frans Booi a popularisá e término ''limonada boneriano'' pa referí na e bebida aki, resaltando uso di ingredientenan lokal.<ref >{{citeer web|url=https://extraboneiru.com/2020/09/limonada-boneriano/|titel=Limonada boneriano|werk=Éxtra Boneriano|datum=2020-09-29|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Mata]]
[[Kategoria:Islanan ABC]]
[[Kategoria:Amérika Sentral]]
[[Kategoria:Sur Amérika]]
3x5y7m4mb5fx795my59hxqicfqq2x2e
208243
208242
2026-11-01T18:01:01Z
Kallmemel
14000
Undid revision [[Special:Diff/208242|208242]] by [[Special:Contributions/Kallmemel|Kallmemel]] ([[User talk:Kallmemel|talk]])
208243
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Taxobox
| variante = c
| tipo = mata
| status = LC
| fuente status = 2018
| multi_imagen = {{Multiple image
|image1=Cordia alba at Giza Zoo by Hatem Moushir 2.JPG
|image2=Cordia dentata, known as White Manjak - Flickr - Dick Culbert.jpg
|caption2=Fruta
|image3=Floración de Caujaro (Cordia alba) en el Zoológico de Paraguaná, Venezuela.jpg
|caption3=Flor
|perrow=1/2
|border=infobox
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = ''[[Mata|Plantae]]''
| division = ''[[Magnoliophyta]]''
| clase = ''[[Magnoliopsida]]''
| orden = ''[[Lamiales]]''
| famia = ''[[Boraginaceae]]''
| subfamia = ''[[Cordioideae]]''
| genero = ''[[Cordia]]''
| especie = ''Cordia alba''
| autor = [[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]
| fecha = 1806
| sinonimo = * ''Cordia alba''
}}
'''Karawara''' (''Cordia dentata'') ta un [[espesie]] di [[mata]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Boraginaceae.<ref>{{Citeer web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6B2HS|titel=Cordia dentata Poir.|bezochtdatum=2026-10-31|werk=catalogueoflife.org|taal=en}}</ref> ''C. dentata'' a wòrdu deskribi pa promé biaha na 1806 pa Jean Louis Marie Poiret den ''Encyclopédie Méthodique: Botanique''.<ref>{{citeer boek|auteur=J.B.A.M. de Lamarck|titel=Encyclopédie Méthodique: Botanique|hoofdstuk=SEB|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/724074|doi=10.5962/bhl.title.824|oclc=3957228|jaargang=7|pagina=p. 48 (24. Sébestier denté. ''Cordia dentata'')|jaar=1806}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''dentata'' ta nifiká "djente''"'', pa e karakterístika di margen di blachinan''.''<ref>{{Citeer web|url=https://botanicalepithets.net/dictionary/dictionary.15.html|titel=Dictionary of Botanical Epithets|bezochtdatum=2026-10-31|werk=https://botanicalepithets.net/|pagina's=albanicus - alexandrinus|citaat=white, dead white; pale; bright}}</ref>
Na [[islanan ABC]], e palu ta konosí bou diferente nòmber komun: na [[Boneiru]] komo '''kohara di mondi''', '''koahara''' òf '''koahari''', na [[Kòrsou]] komo '''karawara (di mondi)''' of '''karawara blanku''', i na Aruba komo '''kawara (di mondi)''' of '''kawara blanku'''.<ref>{{citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189499&cat=CTAB_NAMES|titel=''Cordia Alba''|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
== Deskripshon ==
E palu yen blachi por alkansá un altura di 2–10 meter. E ta karakterisá pa un tronkon kòrtiku, hopi biaha kòrkobá; un korona hopi ramifiká i un kaska greis òf geris-brùin yen di lachi hundu. E blachinan ta simpel i alterná, ku forma elíptiko te rondó.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E flor ta blanku òf hel, hopi bistoso i ta atraé [[insekto]] pa polinisashon. E fruta ta chikí, blanku i kasi transparente ora e ta echo, ku un pulpa dushi i pegahoso.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E fruta ta sirbi komo kuminda pa [[para]], raton di anochi i yuwana, i tambe pa hende.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
== Uso ==
E palu di karawara tin uso tradishonal:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* karpinteria: pa palunan, pa fabrikashon di man pa skopet, man di hèrmènt i otro ophetonan
* kombustibel: palu
* kuminda: e fruta ta komibel i dushi
* otro uso: e pulpa pegahoso tabata wòrdu usá komo leim
Den medisina popular, e blachi i flornan ta wòrdu usá pa remedi kasero, manera pa tos òf komo diaforétiko.
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon di ''Cordia dentata''
|-
!Nativo
|[[Islanan ABC]] · [[Belize]] · [[Bolivia]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[El Salvador]] · [[Guyana Franses]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Antia Menor]] · [[Mexico]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Trinidad i Tobago]] · [[Dependensia Federal di Venezuela]]
|-
! Introdusí
| [[Islanan Kaiman]] · [[Puerto Rico]]<ref>{{Citeer web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |titel=Cordia dentata Poir. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-11-01 |werk=Plants of the World Online |taal=en |archiefurl=http://web.archive.org/web/20260310164137/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |archiefdatum=2026-03-10}}</ref>
|}
Su habitat natural ta prinsipalmente:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* mondi sin elevashon, parsialmente yená ku palu
* kantu di kaminda i áreanan habrí
* mangel òf lugánan ku por inundá temporalmente.
Na Aruba, Kòrsou i Boneiru, e ta forma parti di e flora nativo i ta kontribuí na proyektonan di restourashon di naturalesa.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
=== Islanan ABC ===
Un di e usonan mas konosí islanan ABC ta e uso di su palu pa traha hèrmènt tradishonal, manera [[palu di funchi]]. Palu di funchi ta un hèrmènt di kushina antiano pa prepara [[funchi]]. Na Kòrsou, e palu tambe ta wòrdu usá pa traha e bògt di [[benta]].
Na Boneiru, e espesie tin un lugá spesial den kultura kulinario tradishonal. E fruta ta komibel ora e ta echo, i anteriormente tabata wòrdu usá pa traha un bebida fermentá yamá ''washimbé''. Un uso na Boneiru ménos konosí ta e uso di e flornan pa traha un bebida refreskante. E preparashon ta simpel: laga e flornan trèk den awa pa un tempu kòrtiku. E bebida mester wòrdu konsumí rápido i no laga mas ku un dia den frishidèr. E kulturista Frans Booi a popularisá e término ''limonada boneriano'' pa referí na e bebida aki, resaltando uso di ingredientenan lokal.<ref >{{citeer web|url=https://extraboneiru.com/2020/09/limonada-boneriano/|titel=Limonada boneriano|werk=Éxtra Boneriano|datum=2020-09-29|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Mata]]
[[Kategoria:Islanan ABC]]
[[Kategoria:Amérika Sentral]]
[[Kategoria:Sur Amérika]]
79us34rzl8fewyqx4r5zof3ng89dxzx
208244
208243
2026-11-01T18:03:59Z
Kallmemel
14000
remplasa ref
208244
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Taxobox
| variante = c
| tipo = mata
| status = LC
| fuente status = 2018
| multi_imagen = {{Multiple image
|image1=Cordia alba at Giza Zoo by Hatem Moushir 2.JPG
|image2=Cordia dentata, known as White Manjak - Flickr - Dick Culbert.jpg
|caption2=Fruta
|image3=Floración de Caujaro (Cordia alba) en el Zoológico de Paraguaná, Venezuela.jpg
|caption3=Flor
|perrow=1/2
|border=infobox
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = ''[[Mata|Plantae]]''
| division = ''[[Magnoliophyta]]''
| clase = ''[[Magnoliopsida]]''
| orden = ''[[Lamiales]]''
| famia = ''[[Boraginaceae]]''
| subfamia = ''[[Cordioideae]]''
| genero = ''[[Cordia]]''
| especie = ''Cordia alba''
| autor = [[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]
| fecha = 1806
| sinonimo = * ''Cordia alba''
}}
'''Karawara''' (''Cordia dentata'') ta un [[espesie]] di [[mata]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Boraginaceae.<ref>{{Citeer web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6B2HS|titel=Cordia dentata Poir.|bezochtdatum=2026-10-31|werk=catalogueoflife.org|taal=en}}</ref> ''C. dentata'' a wòrdu deskribi pa promé biaha na 1806 pa Jean Louis Marie Poiret den ''Encyclopédie Méthodique: Botanique''.<ref>{{citeer boek|auteur=J.B.A.M. de Lamarck|titel=Encyclopédie Méthodique: Botanique|hoofdstuk=SEB|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/724074|doi=10.5962/bhl.title.824|oclc=3957228|jaargang=7|pagina=p. 48 (24. Sébestier denté. ''Cordia dentata'')|jaar=1806}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''dentata'' ta nifiká "djente''"'', pa e karakterístika di margen di blachinan''.''<ref>{{Citeer web|url=https://botanicalepithets.net/dictionary/dictionary.76.html|titel=Dictionary of Botanical Epithets|bezochtdatum=2026-11-01|datum=2019|werk=botanicalepithets.net|pagina's=dendricola - diastrophis|taal=en}}</ref>
Na [[islanan ABC]], e palu ta konosí bou diferente nòmber komun: na [[Boneiru]] komo '''kohara di mondi''', '''koahara''' òf '''koahari''', na [[Kòrsou]] komo '''karawara (di mondi)''' of '''karawara blanku''', i na Aruba komo '''kawara (di mondi)''' of '''kawara blanku'''.<ref>{{citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189499&cat=CTAB_NAMES|titel=''Cordia Alba''|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
== Deskripshon ==
E palu yen blachi por alkansá un altura di 2–10 meter. E ta karakterisá pa un tronkon kòrtiku, hopi biaha kòrkobá; un korona hopi ramifiká i un kaska greis òf geris-brùin yen di lachi hundu. E blachinan ta simpel i alterná, ku forma elíptiko te rondó.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E flor ta blanku òf hel, hopi bistoso i ta atraé [[insekto]] pa polinisashon. E fruta ta chikí, blanku i kasi transparente ora e ta echo, ku un pulpa dushi i pegahoso.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E fruta ta sirbi komo kuminda pa [[para]], raton di anochi i yuwana, i tambe pa hende.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
== Uso ==
E palu di karawara tin uso tradishonal:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* karpinteria: pa palunan, pa fabrikashon di man pa skopet, man di hèrmènt i otro ophetonan
* kombustibel: palu
* kuminda: e fruta ta komibel i dushi
* otro uso: e pulpa pegahoso tabata wòrdu usá komo leim
Den medisina popular, e blachi i flornan ta wòrdu usá pa remedi kasero, manera pa tos òf komo diaforétiko.
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon di ''Cordia dentata''
|-
!Nativo
|[[Islanan ABC]] · [[Belize]] · [[Bolivia]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[El Salvador]] · [[Guyana Franses]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Antia Menor]] · [[Mexico]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Trinidad i Tobago]] · [[Dependensia Federal di Venezuela]]
|-
! Introdusí
| [[Islanan Kaiman]] · [[Puerto Rico]]<ref>{{Citeer web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |titel=Cordia dentata Poir. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-11-01 |werk=Plants of the World Online |taal=en |archiefurl=http://web.archive.org/web/20260310164137/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |archiefdatum=2026-03-10}}</ref>
|}
Su habitat natural ta prinsipalmente:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* mondi sin elevashon, parsialmente yená ku palu
* kantu di kaminda i áreanan habrí
* mangel òf lugánan ku por inundá temporalmente.
Na Aruba, Kòrsou i Boneiru, e ta forma parti di e flora nativo i ta kontribuí na proyektonan di restourashon di naturalesa.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
=== Islanan ABC ===
Un di e usonan mas konosí islanan ABC ta e uso di su palu pa traha hèrmènt tradishonal, manera [[palu di funchi]]. Palu di funchi ta un hèrmènt di kushina antiano pa prepara [[funchi]]. Na Kòrsou, e palu tambe ta wòrdu usá pa traha e bògt di [[benta]].
Na Boneiru, e espesie tin un lugá spesial den kultura kulinario tradishonal. E fruta ta komibel ora e ta echo, i anteriormente tabata wòrdu usá pa traha un bebida fermentá yamá ''washimbé''. Un uso na Boneiru ménos konosí ta e uso di e flornan pa traha un bebida refreskante. E preparashon ta simpel: laga e flornan trèk den awa pa un tempu kòrtiku. E bebida mester wòrdu konsumí rápido i no laga mas ku un dia den frishidèr. E kulturista Frans Booi a popularisá e término ''limonada boneriano'' pa referí na e bebida aki, resaltando uso di ingredientenan lokal.<ref >{{citeer web|url=https://extraboneiru.com/2020/09/limonada-boneriano/|titel=Limonada boneriano|werk=Éxtra Boneriano|datum=2020-09-29|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Mata]]
[[Kategoria:Islanan ABC]]
[[Kategoria:Amérika Sentral]]
[[Kategoria:Sur Amérika]]
fejka1ppxpdv9by84pipgrtwxq1p2on
208245
208244
2026-11-01T18:04:55Z
Kallmemel
14000
/* Nòmber */
208245
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Taxobox
| variante = c
| tipo = mata
| status = LC
| fuente status = 2018
| multi_imagen = {{Multiple image
|image1=Cordia alba at Giza Zoo by Hatem Moushir 2.JPG
|image2=Cordia dentata, known as White Manjak - Flickr - Dick Culbert.jpg
|caption2=Fruta
|image3=Floración de Caujaro (Cordia alba) en el Zoológico de Paraguaná, Venezuela.jpg
|caption3=Flor
|perrow=1/2
|border=infobox
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = ''[[Mata|Plantae]]''
| division = ''[[Magnoliophyta]]''
| clase = ''[[Magnoliopsida]]''
| orden = ''[[Lamiales]]''
| famia = ''[[Boraginaceae]]''
| subfamia = ''[[Cordioideae]]''
| genero = ''[[Cordia]]''
| especie = ''Cordia alba''
| autor = [[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]
| fecha = 1806
| sinonimo = * ''Cordia alba''
}}
'''Karawara''' (''Cordia dentata'') ta un [[espesie]] di [[mata]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Boraginaceae.<ref>{{Citeer web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6B2HS|titel=Cordia dentata Poir.|bezochtdatum=2026-10-31|werk=catalogueoflife.org|taal=en}}</ref> ''C. dentata'' a wòrdu deskribi pa promé biaha na 1806 pa Jean Louis Marie Poiret den ''Encyclopédie Méthodique: Botanique''.<ref>{{citeer boek|auteur=J.B.A.M. de Lamarck|titel=Encyclopédie Méthodique: Botanique|hoofdstuk=SEB|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/724074|doi=10.5962/bhl.title.824|oclc=3957228|jaargang=7|pagina=p. 48 (24. Sébestier denté. ''Cordia dentata'')|jaar=1806}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''dentata'' ta nifiká "djente''"'', pa e karakterístika di margen di blachi''.''<ref>{{Citeer web|url=https://botanicalepithets.net/dictionary/dictionary.76.html|titel=Dictionary of Botanical Epithets|bezochtdatum=2026-11-01|datum=2019|werk=botanicalepithets.net|pagina's=dendricola - diastrophis|taal=en}}</ref>
Na [[islanan ABC]], e palu ta konosí bou diferente nòmber komun: na [[Boneiru]] komo '''kohara di mondi''', '''koahara''' òf '''koahari''', na [[Kòrsou]] komo '''karawara (di mondi)''' of '''karawara blanku''', i na Aruba komo '''kawara (di mondi)''' of '''kawara blanku'''.<ref>{{citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189499&cat=CTAB_NAMES|titel=''Cordia Alba''|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
== Deskripshon ==
E palu yen blachi por alkansá un altura di 2–10 meter. E ta karakterisá pa un tronkon kòrtiku, hopi biaha kòrkobá; un korona hopi ramifiká i un kaska greis òf geris-brùin yen di lachi hundu. E blachinan ta simpel i alterná, ku forma elíptiko te rondó.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E flor ta blanku òf hel, hopi bistoso i ta atraé [[insekto]] pa polinisashon. E fruta ta chikí, blanku i kasi transparente ora e ta echo, ku un pulpa dushi i pegahoso.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E fruta ta sirbi komo kuminda pa [[para]], raton di anochi i yuwana, i tambe pa hende.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
== Uso ==
E palu di karawara tin uso tradishonal:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* karpinteria: pa palunan, pa fabrikashon di man pa skopet, man di hèrmènt i otro ophetonan
* kombustibel: palu
* kuminda: e fruta ta komibel i dushi
* otro uso: e pulpa pegahoso tabata wòrdu usá komo leim
Den medisina popular, e blachi i flornan ta wòrdu usá pa remedi kasero, manera pa tos òf komo diaforétiko.
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon di ''Cordia dentata''
|-
!Nativo
|[[Islanan ABC]] · [[Belize]] · [[Bolivia]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[El Salvador]] · [[Guyana Franses]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Antia Menor]] · [[Mexico]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Trinidad i Tobago]] · [[Dependensia Federal di Venezuela]]
|-
! Introdusí
| [[Islanan Kaiman]] · [[Puerto Rico]]<ref>{{Citeer web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |titel=Cordia dentata Poir. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-11-01 |werk=Plants of the World Online |taal=en |archiefurl=http://web.archive.org/web/20260310164137/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |archiefdatum=2026-03-10}}</ref>
|}
Su habitat natural ta prinsipalmente:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* mondi sin elevashon, parsialmente yená ku palu
* kantu di kaminda i áreanan habrí
* mangel òf lugánan ku por inundá temporalmente.
Na Aruba, Kòrsou i Boneiru, e ta forma parti di e flora nativo i ta kontribuí na proyektonan di restourashon di naturalesa.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
=== Islanan ABC ===
Un di e usonan mas konosí islanan ABC ta e uso di su palu pa traha hèrmènt tradishonal, manera [[palu di funchi]]. Palu di funchi ta un hèrmènt di kushina antiano pa prepara [[funchi]]. Na Kòrsou, e palu tambe ta wòrdu usá pa traha e bògt di [[benta]].
Na Boneiru, e espesie tin un lugá spesial den kultura kulinario tradishonal. E fruta ta komibel ora e ta echo, i anteriormente tabata wòrdu usá pa traha un bebida fermentá yamá ''washimbé''. Un uso na Boneiru ménos konosí ta e uso di e flornan pa traha un bebida refreskante. E preparashon ta simpel: laga e flornan trèk den awa pa un tempu kòrtiku. E bebida mester wòrdu konsumí rápido i no laga mas ku un dia den frishidèr. E kulturista Frans Booi a popularisá e término ''limonada boneriano'' pa referí na e bebida aki, resaltando uso di ingredientenan lokal.<ref >{{citeer web|url=https://extraboneiru.com/2020/09/limonada-boneriano/|titel=Limonada boneriano|werk=Éxtra Boneriano|datum=2020-09-29|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Mata]]
[[Kategoria:Islanan ABC]]
[[Kategoria:Amérika Sentral]]
[[Kategoria:Sur Amérika]]
bec05gg8sl92akutihuhnewb7mf6lvu
208246
208245
2026-11-01T18:05:21Z
Kallmemel
14000
/* Nòmber */
208246
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Taxobox
| variante = c
| tipo = mata
| status = LC
| fuente status = 2018
| multi_imagen = {{Multiple image
|image1=Cordia alba at Giza Zoo by Hatem Moushir 2.JPG
|image2=Cordia dentata, known as White Manjak - Flickr - Dick Culbert.jpg
|caption2=Fruta
|image3=Floración de Caujaro (Cordia alba) en el Zoológico de Paraguaná, Venezuela.jpg
|caption3=Flor
|perrow=1/2
|border=infobox
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = ''[[Mata|Plantae]]''
| division = ''[[Magnoliophyta]]''
| clase = ''[[Magnoliopsida]]''
| orden = ''[[Lamiales]]''
| famia = ''[[Boraginaceae]]''
| subfamia = ''[[Cordioideae]]''
| genero = ''[[Cordia]]''
| especie = ''Cordia alba''
| autor = [[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]
| fecha = 1806
| sinonimo = * ''Cordia alba''
}}
'''Karawara''' (''Cordia dentata'') ta un [[espesie]] di [[mata]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Boraginaceae.<ref>{{Citeer web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6B2HS|titel=Cordia dentata Poir.|bezochtdatum=2026-10-31|werk=catalogueoflife.org|taal=en}}</ref> ''C. dentata'' a wòrdu deskribi pa promé biaha na 1806 pa Jean Louis Marie Poiret den ''Encyclopédie Méthodique: Botanique''.<ref>{{citeer boek|auteur=J.B.A.M. de Lamarck|titel=Encyclopédie Méthodique: Botanique|hoofdstuk=SEB|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/724074|doi=10.5962/bhl.title.824|oclc=3957228|jaargang=7|pagina=p. 48 (24. Sébestier denté. ''Cordia dentata'')|jaar=1806}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''dentata'' ta nifiká "djente''"'', pa e karakterístika di margen di blachi''.''<ref>{{Citeer web|url=https://botanicalepithets.net/dictionary/dictionary.76.html|titel=Dictionary of Botanical Epithets|bezochtdatum=2026-11-01|datum=2019|werk=botanicalepithets.net|pagina's=dendricola - diastrophis|taal=en}}</ref>
Na [[islanan ABC]], e palu ta konosí bou diferente nòmber komun; na [[Boneiru]] komo '''kohara di mondi''', '''koahara''' òf '''koahari''', na [[Kòrsou]] komo '''karawara (di mondi)''' of '''karawara blanku''', i na Aruba komo '''kawara (di mondi)''' of '''kawara blanku'''.<ref>{{citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189499&cat=CTAB_NAMES|titel=''Cordia Alba''|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
== Deskripshon ==
E palu yen blachi por alkansá un altura di 2–10 meter. E ta karakterisá pa un tronkon kòrtiku, hopi biaha kòrkobá; un korona hopi ramifiká i un kaska greis òf geris-brùin yen di lachi hundu. E blachinan ta simpel i alterná, ku forma elíptiko te rondó.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E flor ta blanku òf hel, hopi bistoso i ta atraé [[insekto]] pa polinisashon. E fruta ta chikí, blanku i kasi transparente ora e ta echo, ku un pulpa dushi i pegahoso.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
E fruta ta sirbi komo kuminda pa [[para]], raton di anochi i yuwana, i tambe pa hende.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
== Uso ==
E palu di karawara tin uso tradishonal:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* karpinteria: pa palunan, pa fabrikashon di man pa skopet, man di hèrmènt i otro ophetonan
* kombustibel: palu
* kuminda: e fruta ta komibel i dushi
* otro uso: e pulpa pegahoso tabata wòrdu usá komo leim
Den medisina popular, e blachi i flornan ta wòrdu usá pa remedi kasero, manera pa tos òf komo diaforétiko.
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon di ''Cordia dentata''
|-
!Nativo
|[[Islanan ABC]] · [[Belize]] · [[Bolivia]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[El Salvador]] · [[Guyana Franses]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Antia Menor]] · [[Mexico]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Trinidad i Tobago]] · [[Dependensia Federal di Venezuela]]
|-
! Introdusí
| [[Islanan Kaiman]] · [[Puerto Rico]]<ref>{{Citeer web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |titel=Cordia dentata Poir. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-11-01 |werk=Plants of the World Online |taal=en |archiefurl=http://web.archive.org/web/20260310164137/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |archiefdatum=2026-03-10}}</ref>
|}
Su habitat natural ta prinsipalmente:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* mondi sin elevashon, parsialmente yená ku palu
* kantu di kaminda i áreanan habrí
* mangel òf lugánan ku por inundá temporalmente.
Na Aruba, Kòrsou i Boneiru, e ta forma parti di e flora nativo i ta kontribuí na proyektonan di restourashon di naturalesa.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
=== Islanan ABC ===
Un di e usonan mas konosí islanan ABC ta e uso di su palu pa traha hèrmènt tradishonal, manera [[palu di funchi]]. Palu di funchi ta un hèrmènt di kushina antiano pa prepara [[funchi]]. Na Kòrsou, e palu tambe ta wòrdu usá pa traha e bògt di [[benta]].
Na Boneiru, e espesie tin un lugá spesial den kultura kulinario tradishonal. E fruta ta komibel ora e ta echo, i anteriormente tabata wòrdu usá pa traha un bebida fermentá yamá ''washimbé''. Un uso na Boneiru ménos konosí ta e uso di e flornan pa traha un bebida refreskante. E preparashon ta simpel: laga e flornan trèk den awa pa un tempu kòrtiku. E bebida mester wòrdu konsumí rápido i no laga mas ku un dia den frishidèr. E kulturista Frans Booi a popularisá e término ''limonada boneriano'' pa referí na e bebida aki, resaltando uso di ingredientenan lokal.<ref >{{citeer web|url=https://extraboneiru.com/2020/09/limonada-boneriano/|titel=Limonada boneriano|werk=Éxtra Boneriano|datum=2020-09-29|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Mata]]
[[Kategoria:Islanan ABC]]
[[Kategoria:Amérika Sentral]]
[[Kategoria:Sur Amérika]]
77oo8hxv2iyzfsxuhd9rrkyat92b902
208247
208246
2026-11-01T18:25:55Z
Caribiana
8320
referensia agrega
208247
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Taxobox
| variante = c
| tipo = mata
| status = LC
| fuente status = 2018
| multi_imagen = {{Multiple image
|image1=Cordia alba at Giza Zoo by Hatem Moushir 2.JPG
|image2=Cordia dentata, known as White Manjak - Flickr - Dick Culbert.jpg
|caption2=Fruta
|image3=Floración de Caujaro (Cordia alba) en el Zoológico de Paraguaná, Venezuela.jpg
|caption3=Flor
|perrow=1/2
|border=infobox
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = ''[[Mata|Plantae]]''
| division = ''[[Magnoliophyta]]''
| clase = ''[[Magnoliopsida]]''
| orden = ''[[Lamiales]]''
| famia = ''[[Boraginaceae]]''
| subfamia = ''[[Cordioideae]]''
| genero = ''[[Cordia]]''
| especie = ''Cordia alba''
| autor = [[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]
| fecha = 1806
| sinonimo = * ''Cordia alba''
}}
'''Karawara''' (''Cordia dentata'') ta un [[espesie]] di [[mata]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Boraginaceae.<ref>{{Citeer web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6B2HS|titel=Cordia dentata Poir.|bezochtdatum=2026-10-31|werk=catalogueoflife.org|taal=en}}</ref> ''C. dentata'' a wòrdu deskribi pa promé biaha na 1806 pa Jean Louis Marie Poiret den ''Encyclopédie Méthodique: Botanique''.<ref>{{citeer boek|auteur=J.B.A.M. de Lamarck|titel=Encyclopédie Méthodique: Botanique|hoofdstuk=SEB|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/724074|doi=10.5962/bhl.title.824|oclc=3957228|jaargang=7|pagina=p. 48 (24. Sébestier denté. ''Cordia dentata'')|jaar=1806}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''dentata'' ta nifiká "djente''"'', pa e karakterístika di margen di blachi''.''<ref>{{Citeer web|url=https://botanicalepithets.net/dictionary/dictionary.76.html|titel=Dictionary of Botanical Epithets|bezochtdatum=2026-11-01|datum=2019|werk=botanicalepithets.net|pagina's=dendricola - diastrophis|taal=en}}</ref>
Na [[islanan ABC]], e palu ta konosí bou diferente nòmber komun; na [[Boneiru]] komo '''kohara di mondi''', '''koahara''' òf '''koahari''', na [[Kòrsou]] komo '''karawara (di mondi)''' of '''karawara blanku''', i na Aruba komo '''kawara (di mondi)''' of '''kawara blanku'''.<ref>{{citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189499&cat=CTAB_NAMES|titel=''Cordia Alba''|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
== Deskripshon ==
E palu yen blachi por alkansá un altura di 2–10 meter. E ta karakterisá pa un tronkon kòrtiku, hopi biaha kòrkobá; un korona hopi ramifiká i un kaska greis òf geris-brùin yen di lachi hundu. E blachinan ta simpel i alterná, ku forma elíptiko te rondó.<ref name="Karawara"/>
E flor ta blanku òf hel, hopi bistoso i ta atraé [[insekto]] pa polinisashon. E fruta ta chikí, blanku i kasi transparente ora e ta echo, ku un pulpa dushi i pegahoso.<ref name="Karawara">{{citeer web|url=https://flora.plantaz.group/planten/karawara/|titel=Karawara|werk=Bonaire plantengids|via=flora.plantaz.group}}</ref>
E fruta ta sirbi komo kuminda pa [[para]], raton di anochi i yuwana, i tambe pa hende.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
== Uso ==
E palu di karawara tin uso tradishonal:<ref name="Karawara"/>
* karpinteria: pa palunan, pa fabrikashon di man pa skopet, man di hèrmènt i otro ophetonan
* kombustibel: palu
* kuminda: e fruta ta komibel i dushi
* otro uso: e pulpa pegahoso tabata wòrdu usá komo leim
Den medisina popular, e blachi i flornan ta wòrdu usá pa remedi kasero, manera pa tos òf komo diaforétiko.
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon di ''Cordia dentata''
|-
!Nativo
|[[Islanan ABC]] · [[Belize]] · [[Bolivia]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[El Salvador]] · [[Guyana Franses]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Antia Menor]] · [[Mexico]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Trinidad i Tobago]] · [[Dependensia Federal di Venezuela]]
|-
! Introdusí
| [[Islanan Kaiman]] · [[Puerto Rico]]<ref>{{Citeer web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |titel=Cordia dentata Poir. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-11-01 |werk=Plants of the World Online |taal=en |archiefurl=http://web.archive.org/web/20260310164137/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |archiefdatum=2026-03-10}}</ref>
|}
Su habitat natural ta prinsipalmente:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* mondi sin elevashon, parsialmente yená ku palu
* kantu di kaminda i áreanan habrí
* mangel òf lugánan ku por inundá temporalmente.
Na Aruba, Kòrsou i Boneiru, e ta forma parti di e flora nativo i ta kontribuí na proyektonan di restourashon di naturalesa.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
=== Islanan ABC ===
Un di e usonan mas konosí islanan ABC ta e uso di su palu pa traha hèrmènt tradishonal, manera [[palu di funchi]]. Palu di funchi ta un hèrmènt di kushina antiano pa prepara [[funchi]]. Na Kòrsou, e palu tambe ta wòrdu usá pa traha e bògt di [[benta]].<ref>{{citeer boek|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-SAMBUMBU-03?q=%22karawara%22|titel= Sambumbu 3: Volkskunde van Aruba, Curacao en Bonaire|auteur=Brenneker, Paul|datum=1969-1975}}</ref>
Na Boneiru, e espesie tin un lugá spesial den kultura kulinario tradishonal. E fruta ta komibel ora e ta echo, i anteriormente tabata wòrdu usá pa traha un bebida fermentá yamá ''washimbé''. Un uso na Boneiru ménos konosí ta e uso di e flornan pa traha un bebida refreskante. E preparashon ta simpel: laga e flornan trèk den awa pa un tempu kòrtiku. E bebida mester wòrdu konsumí rápido i no laga mas ku un dia den frishidèr. E kulturista Frans Booi a popularisá e término ''limonada boneriano'' pa referí na e bebida aki, resaltando uso di ingredientenan lokal.<ref >{{citeer web|url=https://extraboneiru.com/2020/09/limonada-boneriano/|titel=Limonada boneriano|werk=Éxtra Boneriano|datum=2020-09-29|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Mata]]
[[Kategoria:Islanan ABC]]
[[Kategoria:Amérika Sentral]]
[[Kategoria:Sur Amérika]]
nir1tdtk9zsnu98c4h5v2166v72hzi3
208248
208247
2026-11-01T18:53:30Z
Caribiana
8320
208248
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Taxobox
| variante = c
| tipo = mata
| status = LC
| fuente status = 2018
| multi_imagen = {{Multiple image
|image1=Cordia alba at Giza Zoo by Hatem Moushir 2.JPG
|image2=Cordia dentata, known as White Manjak - Flickr - Dick Culbert.jpg
|caption2=Fruta
|image3=Floración de Caujaro (Cordia alba) en el Zoológico de Paraguaná, Venezuela.jpg
|caption3=Flor
|perrow=1/2
|border=infobox
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = ''[[Mata|Plantae]]''
| division = ''[[Magnoliophyta]]''
| clase = ''[[Magnoliopsida]]''
| orden = ''[[Lamiales]]''
| famia = ''[[Boraginaceae]]''
| subfamia = ''[[Cordioideae]]''
| genero = ''[[Cordia]]''
| especie = ''Cordia alba''
| autor = [[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]
| fecha = 1806
| sinonimo = * ''Cordia alba''
}}
'''Karawara''' (''Cordia dentata'') ta un [[espesie]] di [[mata]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Boraginaceae.<ref>{{Citeer web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6B2HS|titel=Cordia dentata Poir.|bezochtdatum=2026-10-31|werk=catalogueoflife.org|taal=en}}</ref> ''C. dentata'' a wòrdu deskribi pa promé biaha na 1806 pa Jean Louis Marie Poiret den ''Encyclopédie Méthodique: Botanique''.<ref>{{citeer boek|auteur=J.B.A.M. de Lamarck|titel=Encyclopédie Méthodique: Botanique|hoofdstuk=SEB|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/724074|doi=10.5962/bhl.title.824|oclc=3957228|jaargang=7|pagina=p. 48 (24. Sébestier denté. ''Cordia dentata'')|jaar=1806}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''dentata'' ta nifiká "djente''"'', pa e karakterístika di margen di blachi''.''<ref>{{Citeer web|url=https://botanicalepithets.net/dictionary/dictionary.76.html|titel=Dictionary of Botanical Epithets|bezochtdatum=2026-11-01|datum=2019|werk=botanicalepithets.net|pagina's=dendricola - diastrophis|taal=en}}</ref>
Na [[islanan ABC]], e palu ta konosí bou diferente nòmber komun; na [[Boneiru]] komo '''kohara di mondi''', '''koahara''' òf '''koahari''', na [[Kòrsou]] komo '''karawara (di mondi)''' of '''karawara blanku''', i na Aruba komo '''kawara (di mondi)''' of '''kawara blanku'''.<ref>{{citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189499&cat=CTAB_NAMES|titel=''Cordia Alba''|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref> Ta asumí ku e nòmber "karawara" ta di origen [[kaketio]].<ref>{{cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|url=https://tiboko.com/wp-content/uploads/2023/07/Final-version-GvB-Papiamentu-book.pdf|jaar=2014|uitgever=[[University of Curaçao]]|pagina=32|ISBN= 978-99904-2-348-8}}</ref>
== Deskripshon ==
E palu yen blachi por alkansá un altura di 2–10 meter. E ta karakterisá pa un tronkon kòrtiku, hopi biaha kòrkobá; un korona hopi ramifiká i un kaska greis òf geris-brùin yen di lachi hundu. E blachinan ta simpel i alterná, ku forma elíptiko te rondó.<ref name="Karawara"/>
E flor ta blanku òf hel, hopi bistoso i ta atraé [[insekto]] pa polinisashon. E fruta ta chikí, blanku i kasi transparente ora e ta echo, ku un pulpa dushi i pegahoso.<ref name="Karawara">{{citeer web|url=https://flora.plantaz.group/planten/karawara/|titel=Karawara|werk=Bonaire plantengids|via=flora.plantaz.group}}</ref>
E fruta ta sirbi komo kuminda pa [[para]], raton di anochi i yuwana, i tambe pa hende.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
== Uso ==
E palu di karawara tin uso tradishonal:<ref name="Karawara"/>
* karpinteria: pa palunan, pa fabrikashon di man pa skopet, man di hèrmènt i otro ophetonan
* kombustibel: palu
* kuminda: e fruta ta komibel i dushi
* otro uso: e pulpa pegahoso tabata wòrdu usá komo leim
Den medisina popular, e blachi i flornan ta wòrdu usá pa remedi kasero, manera pa tos òf komo diaforétiko.
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon di ''Cordia dentata''
|-
!Nativo
|[[Islanan ABC]] · [[Belize]] · [[Bolivia]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[El Salvador]] · [[Guyana Franses]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Antia Menor]] · [[Mexico]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Trinidad i Tobago]] · [[Dependensia Federal di Venezuela]]
|-
! Introdusí
| [[Islanan Kaiman]] · [[Puerto Rico]]<ref>{{Citeer web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |titel=Cordia dentata Poir. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-11-01 |werk=Plants of the World Online |taal=en |archiefurl=http://web.archive.org/web/20260310164137/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |archiefdatum=2026-03-10}}</ref>
|}
Su habitat natural ta prinsipalmente:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* mondi sin elevashon, parsialmente yená ku palu
* kantu di kaminda i áreanan habrí
* mangel òf lugánan ku por inundá temporalmente.
Na Aruba, Kòrsou i Boneiru, e ta forma parti di e flora nativo i ta kontribuí na proyektonan di restourashon di naturalesa.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
=== Islanan ABC ===
Un di e usonan mas konosí islanan ABC ta e uso di su palu pa traha hèrmènt tradishonal, manera [[palu di funchi]]. Palu di funchi ta un hèrmènt di kushina antiano pa prepara [[funchi]]. Na Kòrsou, e palu tambe ta wòrdu usá pa traha e bògt di [[benta]].<ref>{{citeer boek|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-SAMBUMBU-03?q=%22karawara%22|titel= Sambumbu 3: Volkskunde van Aruba, Curacao en Bonaire|auteur=Brenneker, Paul|datum=1969-1975}}</ref>
Na Boneiru, e espesie tin un lugá spesial den kultura kulinario tradishonal. E fruta ta komibel ora e ta echo, i anteriormente tabata wòrdu usá pa traha un bebida fermentá yamá ''washimbé''. Un uso na Boneiru ménos konosí ta e uso di e flornan pa traha un bebida refreskante. E preparashon ta simpel: laga e flornan trèk den awa pa un tempu kòrtiku. E bebida mester wòrdu konsumí rápido i no laga mas ku un dia den frishidèr. E kulturista Frans Booi a popularisá e término ''limonada boneriano'' pa referí na e bebida aki, resaltando uso di ingredientenan lokal.<ref >{{citeer web|url=https://extraboneiru.com/2020/09/limonada-boneriano/|titel=Limonada boneriano|werk=Éxtra Boneriano|datum=2020-09-29|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Mata]]
[[Kategoria:Islanan ABC]]
[[Kategoria:Amérika Sentral]]
[[Kategoria:Sur Amérika]]
5wzd02bi9zq3f8jefvetal18zmv3loi
208275
208248
2026-11-02T01:30:58Z
InternetArchiveBot
12063
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
208275
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Taxobox
| variante = c
| tipo = mata
| status = LC
| fuente status = 2018
| multi_imagen = {{Multiple image
|image1=Cordia alba at Giza Zoo by Hatem Moushir 2.JPG
|image2=Cordia dentata, known as White Manjak - Flickr - Dick Culbert.jpg
|caption2=Fruta
|image3=Floración de Caujaro (Cordia alba) en el Zoológico de Paraguaná, Venezuela.jpg
|caption3=Flor
|perrow=1/2
|border=infobox
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
}}
| reino = ''[[Mata|Plantae]]''
| division = ''[[Magnoliophyta]]''
| clase = ''[[Magnoliopsida]]''
| orden = ''[[Lamiales]]''
| famia = ''[[Boraginaceae]]''
| subfamia = ''[[Cordioideae]]''
| genero = ''[[Cordia]]''
| especie = ''Cordia alba''
| autor = [[Jean Louis Marie Poiret|Poir.]]
| fecha = 1806
| sinonimo = * ''Cordia alba''
}}
'''Karawara''' (''Cordia dentata'') ta un [[espesie]] di [[mata]] ku ta pertenesé na [[Famia (biologia)|famia]] Boraginaceae.<ref>{{Citeer web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/6B2HS|titel=Cordia dentata Poir.|bezochtdatum=2026-10-31|werk=catalogueoflife.org|taal=en}}</ref> ''C. dentata'' a wòrdu deskribi pa promé biaha na 1806 pa Jean Louis Marie Poiret den ''Encyclopédie Méthodique: Botanique''.<ref>{{citeer boek|auteur=J.B.A.M. de Lamarck|titel=Encyclopédie Méthodique: Botanique|hoofdstuk=SEB|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/724074|doi=10.5962/bhl.title.824|oclc=3957228|jaargang=7|pagina=p. 48 (24. Sébestier denté. ''Cordia dentata'')|jaar=1806}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''dentata'' ta nifiká "djente''"'', pa e karakterístika di margen di blachi''.''<ref>{{Citeer web|url=https://botanicalepithets.net/dictionary/dictionary.76.html|titel=Dictionary of Botanical Epithets|bezochtdatum=2026-11-01|datum=2019|werk=botanicalepithets.net|pagina's=dendricola - diastrophis|taal=en}}</ref>
Na [[islanan ABC]], e palu ta konosí bou diferente nòmber komun; na [[Boneiru]] komo '''kohara di mondi''', '''koahara''' òf '''koahari''', na [[Kòrsou]] komo '''karawara (di mondi)''' of '''karawara blanku''', i na Aruba komo '''kawara (di mondi)''' of '''kawara blanku'''.<ref>{{citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=189499&cat=CTAB_NAMES|titel=''Cordia Alba''|werk=[[Dutch Caribbean Species Register]]|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref> Ta asumí ku e nòmber "karawara" ta di origen [[kaketio]].<ref>{{cite book|titel=Caquetío Indians on Curaçao during colonial times and Caquetío words in the Papiamentu language|auteur=Gerard van Buurt|url=https://tiboko.com/wp-content/uploads/2023/07/Final-version-GvB-Papiamentu-book.pdf|jaar=2014|uitgever=[[University of Curaçao]]|pagina=32|ISBN= 978-99904-2-348-8}}</ref>
== Deskripshon ==
E palu yen blachi por alkansá un altura di 2–10 meter. E ta karakterisá pa un tronkon kòrtiku, hopi biaha kòrkobá; un korona hopi ramifiká i un kaska greis òf geris-brùin yen di lachi hundu. E blachinan ta simpel i alterná, ku forma elíptiko te rondó.<ref name="Karawara"/>
E flor ta blanku òf hel, hopi bistoso i ta atraé [[insekto]] pa polinisashon. E fruta ta chikí, blanku i kasi transparente ora e ta echo, ku un pulpa dushi i pegahoso.<ref name="Karawara">{{citeer web|url=https://flora.plantaz.group/planten/karawara/|titel=Karawara|werk=Bonaire plantengids|via=flora.plantaz.group}}</ref>
E fruta ta sirbi komo kuminda pa [[para]], raton di anochi i yuwana, i tambe pa hende.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
== Uso ==
E palu di karawara tin uso tradishonal:<ref name="Karawara"/>
* karpinteria: pa palunan, pa fabrikashon di man pa skopet, man di hèrmènt i otro ophetonan
* kombustibel: palu
* kuminda: e fruta ta komibel i dushi
* otro uso: e pulpa pegahoso tabata wòrdu usá komo leim
Den medisina popular, e blachi i flornan ta wòrdu usá pa remedi kasero, manera pa tos òf komo diaforétiko.
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon di ''Cordia dentata''
|-
!Nativo
|[[Islanan ABC]] · [[Belize]] · [[Bolivia]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Repúblika Dominikano]] · [[El Salvador]] · [[Guyana Franses]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Antia Menor]] · [[Mexico]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Trinidad i Tobago]] · [[Dependensia Federal di Venezuela]]
|-
! Introdusí
| [[Islanan Kaiman]] · [[Puerto Rico]]<ref>{{Citeer web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |titel=Cordia dentata Poir. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |bezochtdatum=2026-11-01 |werk=Plants of the World Online |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20260310164137/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:927551-1 |archiefdatum=2026-03-10}}</ref>
|}
Su habitat natural ta prinsipalmente:{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
* mondi sin elevashon, parsialmente yená ku palu
* kantu di kaminda i áreanan habrí
* mangel òf lugánan ku por inundá temporalmente.
Na Aruba, Kòrsou i Boneiru, e ta forma parti di e flora nativo i ta kontribuí na proyektonan di restourashon di naturalesa.{{Bròn?|2=2026|3=10|4=31}}
=== Islanan ABC ===
Un di e usonan mas konosí islanan ABC ta e uso di su palu pa traha hèrmènt tradishonal, manera [[palu di funchi]]. Palu di funchi ta un hèrmènt di kushina antiano pa prepara [[funchi]]. Na Kòrsou, e palu tambe ta wòrdu usá pa traha e bògt di [[benta]].<ref>{{citeer boek|url=https://coleccion.aw/show/BNA-DIG-SAMBUMBU-03?q=%22karawara%22|titel= Sambumbu 3: Volkskunde van Aruba, Curacao en Bonaire|auteur=Brenneker, Paul|datum=1969-1975}}</ref>
Na Boneiru, e espesie tin un lugá spesial den kultura kulinario tradishonal. E fruta ta komibel ora e ta echo, i anteriormente tabata wòrdu usá pa traha un bebida fermentá yamá ''washimbé''. Un uso na Boneiru ménos konosí ta e uso di e flornan pa traha un bebida refreskante. E preparashon ta simpel: laga e flornan trèk den awa pa un tempu kòrtiku. E bebida mester wòrdu konsumí rápido i no laga mas ku un dia den frishidèr. E kulturista Frans Booi a popularisá e término ''limonada boneriano'' pa referí na e bebida aki, resaltando uso di ingredientenan lokal.<ref >{{citeer web|url=https://extraboneiru.com/2020/09/limonada-boneriano/|titel=Limonada boneriano|werk=Éxtra Boneriano|datum=2020-09-29|bezochtdatum=2026-11-01}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Mata]]
[[Kategoria:Islanan ABC]]
[[Kategoria:Amérika Sentral]]
[[Kategoria:Sur Amérika]]
rq5g6xvgoh9yx1zg24pl0s2cnenn8vy
Holotipo
0
14654
208232
194553
2026-11-01T17:09:21Z
Kallmemel
14000
ampliacion: +nomber, +ref
208232
wikitext
text/x-wiki
{{Multiple image
|image1=Zacria vojtechi Holotype female upperside (Australia, Lake Berlee) (ANIC).jpg
|caption1=Holotipo ta wòrdu rekonosé pa un etikèt kòrá denter un kolekshon di espesie.<ref>{{Citeer web |url=https://natuurwijzer.naturalis.nl/leerobjecten/er-kan-er-maar-een-het-holotype-zijn |titel=Er kan er maar één het holotype zijn |achternaam=Tatipata |voornaam=Nilda |datum=2021-11-23 |bezochtdatum=2026-06-22 |werk=https://natuurwijzer.naturalis.nl/node/539 |taal=nl}}</ref>
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Holotipo''' ta un solo ehemplar (òf ilustrashon) di un [[organismo]] ku a wòrdu usá pa formalmente deskribí un tipo, manera un [[espesie]]. Segun Kódigo Internashonal di Nomencluatura Zoológiko (ICZN) tin diferente tipo pa formalmente ankra un nòmber zoológiko na un takson, holotipo ta entre nan.
''Holotipo'' ta derivá for di griego antiguo ''holos'', ku ta nifiká "kompletu", i griego antiguo ''typos'' ku ta nifiká, entre otro, "imagen".<ref>{{Citeer web|url=https://www.usgs.gov/news/science-snippet/earthword-holotype|titel=EarthWord – Holotype {{!}} U.S. Geological Survey|bezochtdatum=2026-11-01|werk=usgs.gov|taal=en}}</ref>
Un holotipo a unikamente wòrdu rekerí pa publikashon bálido di nòmbernan di espesie i takson infraspesífiko for di 1 di yanüari 1990. Pa nòmbernan publiká promé ku e fecha aki, mayoria be ta insigur si un holotipo ta eksistí òf unda e ta wòrdu alohá.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=McNeill |voornaam=John |titel=Holotype specimens and type citations: General issues |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.12705/635.7 |jaargang=63 |tijdschrift=TAXON |datum=2014 |taal=en |nummer=5 |doi=10.12705/635.7 |issn=1996-8175 |pagina's=1112–1113}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
*{{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|titel=Holotype|oldid=1351523482}}
{{References}}
}}
[[Kategoria:Biologia]]
s847pn1gg6gywpzb253aqb6dbn93oz3
208233
208232
2026-11-01T17:28:33Z
Kallmemel
14000
+ref
208233
wikitext
text/x-wiki
{{Multiple image
|image1=Zacria vojtechi Holotype female upperside (Australia, Lake Berlee) (ANIC).jpg
|caption1=Holotipo ta wòrdu rekonosé pa un etikèt kòrá denter un kolekshon di espesie.<ref>{{Citeer web |url=https://natuurwijzer.naturalis.nl/leerobjecten/er-kan-er-maar-een-het-holotype-zijn |titel=Er kan er maar één het holotype zijn |achternaam=Tatipata |voornaam=Nilda |datum=2021-11-23 |bezochtdatum=2026-06-22 |werk=https://natuurwijzer.naturalis.nl/node/539 |taal=nl}}</ref>
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Holotipo''' ta un solo ehemplar (òf ilustrashon) di un [[organismo]] ku ta wòrdu usá pa formalmente deskribí un tipo, manera un [[espesie]].<ref>{{Citeer boek|titel=International Code of Nomenclature for Algae, Fungi, and Plants: 2025 Edition, Madrid Code|auteur=Turland, N.J., Wiersema, J.H., Barrie, F.R., Gandhi, K.N., Gravendyck, J., Greuter, W., Hawksworth, D.L., Herendeen, P.S., Klopper, R.R., Knapp, S., Kusber, W.-H., Li, D.-Z., May, T.W., Monro, A.M., Prado, J., Price, M.J., Smith, G.F. & Zamora Señoret, J.C.|doi=10.7208/chicago/9780226839479.001.0001|taal=en|uitgever=University of Chicago Press|datum=2025|isbn=978-0-226-84199-1}}</ref> Segun Kódigo Internashonal di Nomencluatura Zoológiko (ICZN) tin diferente tipo pa formalmente ankra un nòmber zoológiko na un takson, holotipo ta entre nan.
''Holotipo'' ta derivá for di griego antiguo ''holos'', ku ta nifiká "kompletu", i griego antiguo ''typos'' ku ta nifiká, entre otro, "imagen".<ref>{{Citeer web|url=https://www.usgs.gov/news/science-snippet/earthword-holotype|titel=EarthWord – Holotype {{!}} U.S. Geological Survey|bezochtdatum=2026-11-01|werk=usgs.gov|taal=en}}</ref>
Un holotipo a unikamente wòrdu rekerí pa publikashon bálido di nòmbernan di espesie i takson infraspesífiko for di 1 di yanüari 1990. Pa nòmbernan publiká promé ku e fecha aki, mayoria be ta insigur si un holotipo ta eksistí òf unda e ta wòrdu alohá.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=McNeill |voornaam=John |titel=Holotype specimens and type citations: General issues |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.12705/635.7 |jaargang=63 |tijdschrift=TAXON |datum=2014 |taal=en |nummer=5 |doi=10.12705/635.7 |issn=1996-8175 |pagina's=1112–1113}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
*{{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|titel=Holotype|oldid=1351523482}}
{{References}}
}}
[[Kategoria:Biologia]]
cfh2t03bqmm5jviowpegms1ngy5qu7q
208234
208233
2026-11-01T17:30:31Z
Kallmemel
14000
208234
wikitext
text/x-wiki
{{Multiple image
|image1=Zacria vojtechi Holotype female upperside (Australia, Lake Berlee) (ANIC).jpg
|caption1=Holotipo ta wòrdu rekonosé pa un etikèt kòrá denter un kolekshon di espesie.<ref>{{Citeer web |url=https://natuurwijzer.naturalis.nl/leerobjecten/er-kan-er-maar-een-het-holotype-zijn |titel=Er kan er maar één het holotype zijn |achternaam=Tatipata |voornaam=Nilda |datum=2021-11-23 |bezochtdatum=2026-06-22 |werk=https://natuurwijzer.naturalis.nl/node/539 |taal=nl}}</ref>
|total_width={{Infobox/afbeeldingbreedte}}
|footer={{Commonscat inline}}
|footer_align=center
}}
'''Holotipo''' ta un solo ehemplar (òf ilustrashon) di un [[organismo]] ku ta wòrdu usá pa formalmente deskribí un tipo, manera un [[espesie]].<ref name="madrid_code" details="Art. 9">{{Citeer boek|titel=International Code of Nomenclature for Algae, Fungi, and Plants: 2025 Edition, Madrid Code|auteur=Turland, N.J., Wiersema, J.H., Barrie, F.R., Gandhi, K.N., Gravendyck, J., Greuter, W., Hawksworth, D.L., Herendeen, P.S., Klopper, R.R., Knapp, S., Kusber, W.-H., Li, D.-Z., May, T.W., Monro, A.M., Prado, J., Price, M.J., Smith, G.F. & Zamora Señoret, J.C.|doi=10.7208/chicago/9780226839479.001.0001|taal=en|uitgever=University of Chicago Press|datum=2025|isbn=978-0-226-84199-1}}</ref> Segun Kódigo Internashonal di Nomencluatura Zoológiko (ICZN) tin diferente tipo pa formalmente ankra un nòmber zoológiko na un takson, holotipo ta entre nan.
''Holotipo'' ta derivá for di griego antiguo ''holos'', ku ta nifiká "kompletu", i griego antiguo ''typos'' ku ta nifiká, entre otro, "imagen".<ref>{{Citeer web|url=https://www.usgs.gov/news/science-snippet/earthword-holotype|titel=EarthWord – Holotype {{!}} U.S. Geological Survey|bezochtdatum=2026-11-01|werk=usgs.gov|taal=en}}</ref>
Un holotipo a unikamente wòrdu rekerí pa publikashon bálido di nòmbernan di espesie i takson infraspesífiko for di 1 di yanüari 1990. Pa nòmbernan publiká promé ku e fecha aki, mayoria be ta insigur si un holotipo ta eksistí òf unda e ta wòrdu alohá.<ref>{{Citeer tijdschrift |achternaam=McNeill |voornaam=John |titel=Holotype specimens and type citations: General issues |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.12705/635.7 |jaargang=63 |tijdschrift=TAXON |datum=2014 |taal=en |nummer=5 |doi=10.12705/635.7 |issn=1996-8175 |pagina's=1112–1113}}</ref>
{{Appendix|refs|2=
*{{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|titel=Holotype|oldid=1351523482}}
{{References}}
}}
[[Kategoria:Biologia]]
r6kg6ryj89ih9kpaguhtpgsi3zamjct
Maurina Esprit-Maduro
0
14914
208277
200924
2026-11-02T02:06:00Z
InternetArchiveBot
12063
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
208277
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox politico | variante = c
| nomber completo = Maurina Maria Esprit-Maduro
| ofishi = atleta, polítiko
| pais = {{CUW}}
| partido = no tin afiliashon
| temporada1 = mart 2017 - mei 2017
| funcion1 = [[Lista di minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte di Kòrsou|Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte di Kòrsou]]
|
}}
'''Maurina Maria (Rinnah) Esprit-Maduro''' ta un eks-atleta i eks-polítiko di [[Kòrsou]]. E tabata [[Lista di minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte di Kòrsou|Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte]] den e gabinete interino [[Gilmar Pisas|Pisas I]], di 24 di mart 2017 te 29 di mei 2017. Den añanan 1970 el a representa [[Antias Hulandes]] internashonalmente den atletismo.
==Bida i karera==
Maurina Esprit-Maduro a bai Stella Maris College i Peter Stuyvesant College, awor [[Kolegio Alejandro Paula]]. Na 1973, despues di a terminá [[HAVO]], el a bai [[Hulanda]] pa kontinua su estudio.<ref name="kiko">[https://kikotapasando.com/2017/03/25/parlamentario-independiente-sr-gassan-dannawi-ker-a-laga-pueblo-di-korsou-sera-konosi-ku-e-proksimo-minister-di-ensenansa-siensia-kultura-i-deporte-kende-ta-sra-maurina-esprit-maduro/ Parlamentario Independiente sr. Gassan Dannawi ker a laga pueblo di Kòrsou sera konosí ku e próksimo minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte, kende ta sra. Maurina Esprit-Maduro.], (25 di mart 2017)</ref> Na 1977, el a kuminsá su karera den enseñansa na Kòrsou, unda el a duna lès na diferente tipo di skol, inkluyendo LTS, MAVO i VSBO. Despues tambe el a duna lès na [[University of Curaçao]].<ref name="kiko"/>
===Karera deportivo===
Desde su hubentut, Esprit-Maduro tabata aktivo den atletismo i tabata miembro di klup atlétiko Olympic. E tabata entrená na stadion di Rif.<ref>{{citeer web|titel=Rif|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-10-14|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-16|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642782:mpeg21:p021}}</ref> Den añanan 1960, el a kuminsá kompetí den atletismo eskolar, prinsipalmente den kareda di 100 meter i bulamentu leu.<ref>{{citeer web|titel=Grote belangstelling voor schoolatletiek|werk=[[Amigoe]]|datum=1968-05-28|bezochtdatum=2026-08-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643757:mpeg21:p007}}</ref>
Na [[Weganan di Reino]], el a gana medaya di oro den 100 meter damas pa tres aña konsekutivo, na 1971, 1972 i 1973, representando [[Antias Hulandes]]. Esaki a hasié e promé atleta femenino ku a gana e prueba tres biaha.<ref>{{cite web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461314:mpeg21:a0057|titel=Atletismo: Maurina Maduro so a gana oro na Surnam|datum=1973-08-06|bezochtdatum=2026-08-16}}</ref> Na 1971, el a registrá un tempu di 11.7 sekònde den e final di 100 meter, ku un bientu den lomba di 3.5 meter pa sekònde.<ref>{{citeer web|titel=Koninkrijksspelen Antillen worden tweede atletiek|werk=[[Amigoe]]|datum=1971-08-05|bezochtdatum=2026-08-16|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470228:mpeg21:p007}}</ref>
Na 1973, el a partisipá na [[Weganan Centroamericano y di Caribe|Weganan Sentroamerikano i di Karibe]] (CAC) na [[Maracaibo]], unda el a terminá na di sinku lugá den e final di 100 meter. Den estafeta 4 × 100 meter, el a gana medaya di bròns huntu ku Grace Lynch, Edwina Leonora i Shareen Ruimveld.<ref>{{citeer web|titel=Kampeonato di CAC na Maracaibo||werk=[[Amigoe]]|datum=1973-08-06|bezochtdatum=2026-08-15|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461314:mpeg21:p007}}</ref>
===Karera polítiko===
Na 2017, Esprit-Maduro a wòrdu nombrá Minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte despues ku Gassan Dannawi, un miembro independiente di [[Parlamento di Kòrsou]], a postulá su kandidatura.<ref>{{cite web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15448-ministers-interim-kabinet-bekend|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|titel=Ministers interim-kabinet bekend|datum=2017-03-23|bezochtdatum=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190527223533/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15448-ministers-interim-kabinet-bekend|archiefdatum=2019-05-27}}</ref>
Dannawi a laga [[Partido MAN]] dia 17 di febrüari 2017 i a uni na e asina yamá "Blòk di 12", un mayoria parlamentario liderá pa [[Gerrit Schotte]] di [[Movementu Futuro Kòrsou]] (MFK).<ref>{{cite web|url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15273-ook-dannawi-loopt-over|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|titel=Ook Dannawi loopt over|datum=2017-02-19|bezochtdatum=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190528205806/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/15273-ook-dannawi-loopt-over|archiefdatum=2019-05-28}}</ref><ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/15448-ministers-interim-kabinet-bekend Ministers interim-kabinet bekend], [[Antilliaans Dagblad]] (23 di mart 2017)</ref>
Esprit-Maduro, ku ya tabata tin un trayektoria largu den enseñansa, tantu komo dosente i komo dirigente di Scons (Stichting Christelijk Onderwijs New Song), a asumí e funshon di minister, sin afiliashon partidario.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-03-21/page/16/mode/1up? Screeningsproces nog niet afgerond], [[Amigoe]] (21 di mart 2017)</ref><ref>{{cite web|url=https://www.knipselkrant-curacao.com/extra-minister-esprit-lo-sigui-traha-pa-yega-na-ekselensia-den-ensenansa/|werk=Extra|titel=Minister Esprit lo sigui traha pa yega na ekselensia den enseñanza|datum=2017-03-26|bezochtdatum=|archiefurl=https://web.archive.org/web/20190528205809/https://www.knipselkrant-curacao.com/extra-minister-esprit-lo-sigui-traha-pa-yega-na-ekselensia-den-ensenansa/|archiefdatum=2019-05-28}}</ref> Su periodo komo minister a dura di 24 di mart te 29 di mei 2017. Su susesor tabata [[Marilyn Alcalá-Wallé]].
==Bida personal==
Maurina Esprit-Maduro ta kasá ku Welton (Papi) Esprit, eks-atleta di Olympic i pastor di e kongregashon evangéliko New Song.<ref>[https://web.archive.org/web/20260816012936/https://marinadehaan.nl/het-koningshuis-curacao/ Hoe een stichting vrouwen op Curaçao weer hoop geeft: ‘Geloven geeft houvast’], marinadehaan.nl</ref> Nan yunan [[Jermaine Esprit|Jermaine]] i Nathanaël (1978–2022) tambe a sigui un karera den deporte. Jermaine komo [[beisbòl|pelotero profesional]] i Nathanaël komo atleta ku a representa Antias Hulandes den Kampeonato Mundial di Atletismo na 1999.<ref>[https://worldathletics.org/athletes/netherlands-antilles/nathanael-esprit-14180976 Profil Nathanael Esprit], worldatletics.org</ref><ref name="Trouw">Rob Velthuis, [https://www.trouw.nl/voorpagina/esprit-bluft-als-een-topsprinter~b1ff1b4d/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Esprit bluft als een topsprinter], Trouw (26 di yüni 1999)</ref>
{{Appendix}}
{{DEFAULTSORT: Esprit-Maduro, Maurina}}
[[Kategoria:Minister di Kòrsou]]
[[Kategoria:Hende]]
[[Kategoria:Deporte na Kòrsou]]
e9251bgkqh1gvvokrflg0zka87nv75a
Jermaine Esprit
0
14915
208274
200861
2026-11-02T01:25:03Z
InternetArchiveBot
12063
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
208274
wikitext
text/x-wiki
{{Variante|c}}
{{Infobox deportista | variante = c
| nomber = Jermaine Esprit
| fecha nacemento = [[10 di novèmber]] [[1979]]
| luga nacemento = [[Willemstad]]
| fecha fayecimento =
| luga fayecimento =
| ofishi =
| pais = {{CUW}}
| peso = 74 kg
| haltura = 183 cm
| nacionalidad_dep =
| deporte = [[File:Baseball pictogram.svg|border|22px]] [[Beisbòl]]<br/>[[File:Olympic pictogram Athletics.png|border|22px]] Atletismo
| disciplina = sprint (atletismo)
| mayornan = [[Maurina Esprit-Maduro]]<br>Walton (Papi) Esprit
| ruman = Nathanaël Esprit
| casa =
| yui =
| entrenado =
}}
'''Jermaine O. Esprit''' (☆ [[10 di novèmber]] [[1979]] na [[Willemstad]]) ta un èks-atleta i eks-pelotero profesional di [[Kòrsou]]. Den beisbòl, el a milita pa e organisashon merikano di Cleveland Indians i a forma parti di e [[Tim nashonal di beisbòl hulandes|selekshon di beisbòl di Hulanda]].
==Bida i karera==
Jermaine Esprit a kuminsá hunga beisbòl na edat di 15 aña. Promé ku esei, e tabata praktiká diferente deporte, entre nan [[futbol|futbòl]], atletismo, landamentu i tènis di mesa. Despues di solamente dos aña di beisbòl, el a risibí un oferta pa un kontrato profesional na Merka.<ref name="Trouw"/>
===Beisbòl===
Entre 2000 i 2001, Esprit a hunga den e sistema di liganan menor di Cleveland Indians, pa Burlington Indians. Den dos temporada, el a hunga 63 wega i a batea pa un promedio di .218, ku 43 hit, 19 kareda impulsá i 6 base robá. Durante su periodo den e organisashon, el a pasa parti di su tempu na [[Venezuela]] i parti na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]].
Na 2002, Esprit a muda pa Oropa i a drenta e liga hulandes di beisbòl. El a milita pa Almere'90, despues pa ADO Den Haag i pa Kinheim na Haarlem. Na 2007 el a bolbe hunga pa ADO, i na 2008 el a hunga pa HCAW. Na 2007, el a registrá 21 hit den 33 wega pa ADO; na 2008, pa HCAW, el a batea .257 den 39 wega.
Durante su periodo na Hulanda, Esprit a sigui kombina beisbòl ku atletismo i tabata aktivo den sprint.
====Selekshon di Hulanda====
Na 2002, Esprit a forma parti di e selekshon di beisbòl di Hulanda na Kopa Interkontinental na [[Cuba]]. Den e torneo, el a wòrdu utilisá komo pinch-runner den dos wega, loke a nifiká ku e no a bin bati, pero si a logra skor un biaha.
===Atletismo===
Paralelo ku su karera den beisbòl, Esprit tabata un koredó kompetitivo. Na 1998, representando [[Antias Hulandes]], el gana e medaya di bròns pa kareda di 100 meter durante Weganan CARIFTA U20 na [[Port of Spain]].<ref>https://intersportstats.com/competitions/3000002318 1998 Carifta Games U20], intersportstats.com</ref> Dia 15 di ougùstùs 1998, na [[Maracaibo]], [[Venezuela]], el a kore 100 meter den 10,47 sekònde ku bientu di +0,7 m/s. E rekòrt personal aki ta registrá den e ranking di Atletiekunie di Hulanda.<ref name="ranglijst">[https://web.archive.org/web/20220315135706/https://www.atletiek.nu/ranglijst/nederlandse-ranglijst/aller%20tijden/outdoor/u20-mannen/100m/ Nederlandse Ranglijst Aller tijden Outdoor - U20 Mannen - 100 meter], atletiek.nu</ref>
Durante su periodo na Hulanda, Esprit tabata un di e atletanan hóben mas rápido den atletismo hulandes. E tabata afiliá na e klup di atletismo, HAAG Atletiek na [[Den Haag]].<ref name="ranglijst"/>
==Bida personal==
Jermaine Esprit ta yu di [[Maurina Esprit-Maduro]], eks-atleta di atletismo i eks-minister di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte di Kòrsou, i Welton (Papi) Esprit. Su ruman Nathanaël Esprit (1978–2022) tambe tabata un koredó i a representa [[Antias Hulandes]] den atletismo.<ref name="Trouw">Rob Velthuis, [https://www.trouw.nl/voorpagina/esprit-bluft-als-een-topsprinter~b1ff1b4d/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Esprit bluft als een topsprinter], Trouw (26 di yüni 1999)</ref>
Despues di su karera komo atleta i pelotero profesional, Esprit a keda aktivo den beisbòl, entre otro den formashon di hóben na Kòrsou.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/artikel/curacao/29862-curacao-wereldkampioen-8u-honkbal Curacao wereldkampioen 8U honkbal], [[Antilliaans Dagblad]] (12 di ougustus 2024)</ref>
{{Appendix|refs|2=
* {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid=65233299 |titulo=Jermaine Esprit}}
{{References}}
;Lista di fuente
*Intrevista ku Esprit den: ''Slagwijdte'', orgáno di HCAW, mart 2008]
* [https://www.honkbalsite.com/nederlandsteam/jermainesprit.html Profil Esprit riba Honkbalsite.com]
* [http://www.knbsb-stats.nl/showPlayer.php?playerId=12 Statistik Esprit riba wèpsait KNHSB]
* [https://www.baseball-reference.com/register/player.fcgi?id=esprit001jer Jermaine Esprit]
}}
{{DEFAULTSORT: Esprit, Jermaine}}
[[Kategoria:Deporte na Kòrsou]]
[[Kategoria:Hende]]
fdq8yajddjow3nvkx8xqojamnqm1fmr
Ginglymostoma cirratum
0
15163
208218
208214
2026-11-01T13:11:26Z
Kallmemel
14000
ampliacion:+muestra lekotipo
208218
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo=cursivo
| status = VU
| fuente status = 2019
| imagen = Nurse Shark (Ginglymostoma cirratum) 723152639.jpg
| descripcion = ''G. cirratum'' (Kayo di Tabago, [[Sint Vincent i Grenadinanan]])
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[Chondrichthyes]]
| subclase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| superorden = [[Tribon|Selachimorpha]]
| orden = [[Orectolobiformes]]
| famia = [[Ginglymostomatidae]]
| genero = ''[[Ginglymostoma]]''
| autor = [[Pierre Joseph Bonnaterre|Bonnaterre]]
| fecha = 1788
| parentesis = si
| original = ''Squalus cirratus''
| sinonimo = * ''Ginglimostoma cirratum'' (Bonnaterre, 1788)
* ''Gyglinostoma cirratum'' (Bonnaterre, 1788)
* ''Squalus cirratus Bonnaterre'', 1788
* ''Ginglymostoma caboverdianus'' de Brito Capello, 1867
* ''Ginglymostoma fulvum'' Poey, 1861
* ''Squalus argus'' Bancroft, 1832
* ''Squalus punctatus'' Bloch & Schneider, 1801
* ''Squalus punctulatus'' Lacepède, 1800
}}
''''' Ginglymostoma cirratum''''' ta un [[espesie]] di tribon di verpleger (Ginglymostomatidae).<ref>{{citeer web|url=https://fishbase.org/summary/Ginglymostoma-cirratum|titel=Ginglymostoma cirratum (Bonnaterre, 1788) Nurse shark|werk=FishBase|bezochtdatum=2026-10-30}}</ref> ''G. cirratum'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus cirratus'' dor di Pierre Joseph Bonnaterre na 1788.<ref>{{citeer boek|auteur=Bonnaterre, Pierre Joseph|jaar=1788|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12059474|hoofdstuk=Première Classe.: Poissons cartilagineux|titel=Tableau encyclopédique et méthodique des trois regnes de la nature. Ichthyologie|doi=10.5962/bhl.title.11660|pagina's=3<sup>e</sup> Genre., pag. 7|citaat=Le Barbillon 6. ''S. Cirratus''}}</ref>
E lektotipo ta un tinto inmaduro ku un largura di 458 mm. E muestra ta alohá den kolekshon di Museum National d’Histoire Naturelle (MNHN).<ref>{{Citeer web|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=specdetails&id=42450&tid=105846|titel=WoRMS Specimens details|bezochtdatum=2026-11-01|datum=2010-03-02|werk=WoRMS - World Register of Marine Species|citaat='''Code/Catalog no.''' A.7654 '''Musuem''' MNHN - Museum National d’Histoire Naturelle}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''cirratum'' ta latin pa referí na e bigoti alargá di nanishi.<ref>{{Citeer web|auteur=Bonnaterre, J.P.|jaar=1788|url=https://etyfish.org/ginglymostomatidae/|titel=Family GINGLYMOSTOMATIDAE Gill 1862 (Nurse Sharks)|bezochtdatum=2026-10-30|datum=2025-11-22|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|taal=en}}</ref>
== Deskripshon ==
''G. cirratum'' resien nasí ta entre 27–30 cm largu, madurá machunan ta rònt di 210 cm, i tinto entre 230–240 cm. Nan por alkansá un largura máksimo di mas o ménos 308 cm. Dato ku ta indiká larguranan di 420 cm i mas grandi ta probablemente eroneo. E largura pa ku ala di rabu ta forma mas ku un kuart (>25%) di e largura total di kurpa. ''G. cirratum'' tin bigotinan largu.<ref name="Ebert_2021" />
== Reprodukshon ==
''G. cirratum'' ta wèrp un tira di entre 20–30 kriatura ku saku grandi di dor. Despues di 5–6 luna di gestashon, e kriaturanan ta nase fin den primavera pa zomer. Tintonan ta reprodusí kada pasa un aña. Habitat di kria ta den áreanan ku [[Yerba di Caña|yerba di kaña]] i [[ref di koral]]. Machunan ta alkansá madurashon entre 10–15 aña di edat, i tinto entre 15–20 aña.<ref name="Ebert_2021" />
== Diet ==
E tribon ta alementá riba invertebrá profundo (''bentos''), piska di wesu, i chuchu.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon nativo den osean Atlántiko
|-
!Wèst
|[[Anguilla]] · [[Antigua i Barbuda]] · [[Aruba]] · [[Bahamas]] · [[Barbados]] · [[Belize]] · [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · [[Brasil]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Dominica]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guadeloupe]] · [[Guatemala]] · [[Guyana]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Martinique]] · [[Mexico]] · [[Montserrat]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Puerto Rico]] · [[Sint Barth]] · [[Sint Kitts i Nevis]] · [[Sint Lucia]] · [[Sint Maarten (isla)|Sint Maarten]] · [[Sint Vincent i Grenadinanan]] · [[Sürnam]] · [[Trinidad i Tobago]] · Islanan Turks i Caicos · [[Estadonan Uni di Amérika]] · [[Venezuela]] · [[Islanan Birgen]]
|-
!Ost
|[[Angola]] · [[Benin]] · [[Kabo Verde]] · [[Kamerun]] · [[Repúblika di Kongo]] · [[Kongo-Kinshasa]] · [[Côte d'Ivoire]] · [[Guinea Ekuatorial]] · [[Gabon]] · [[Gambia]] · [[Ghana]] · [[Guinea]] · [[Guinea-Bissau]] · [[Liberia]] · [[Mauretania]] · [[Morocco]] · [[Nigeria]] · [[Senegal]] · [[Sierra Leone]] · [[Togo]] · Sahara Oksidental<ref name="IUCN"/>
|}
''G. cirratum'' ta habitá ref di koral i piedra, kanalnan entre kayo di palu di mangel, i banki di santu riba plachinan kontinental i insular (sup)tropiko na un profundidat di entre 0–130 m, mayoria be ménos ku 40 m.<ref name="Ebert_2021" />
== Státus ==
Evaluá globalmente na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''G. cirratum'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Na 2006, e mesun outoridat a evaluá un subpopulashon di ''G. cirratum'' na parti wèst di osean Atlántiko komo sensibel pa menasa.<ref>{{Citeer journal |auteur=Rosa, R.S., Castro, A.L.F., Furtado, M., Monzini, J. & Grubbs, R.D.|titel=Ginglymostoma cirratum (Western Atlantic subpopulation)|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2006: e.T60224A12327471 |url=https://www.iucnredlist.org/species/60224/12327471 |datum=2006-01-31 |uitgever=International Union for Conservation of Nature |doi=10.2305/IUCN.UK.2006.RLTS.T60224A12327471.en |taal=en}}</ref> No tin dato pa área ost di osean Atlántiko tokante nan státus. ''G. cirratum'' ta masha vulnerabel pa sobre-eksplotashon den piskamentu. E tribon ta wòrdu eksplotá pa su karni, ala, i partikularmente pa nan kueru diki. E tribonnan aki ta dósil, pero lo morde si provoká.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Ginglymostomatidae: nurse sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=296-299|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:tribon]]
pi3tfmhuqkdwgkwhiajfd7lenfza33x
208219
208218
2026-11-01T13:25:44Z
Kallmemel
14000
208219
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo=cursivo
| status = VU
| fuente status = 2019
| imagen = Nurse Shark (Ginglymostoma cirratum) 723152639.jpg
| descripcion = ''G. cirratum'' (Kayo di Tabago, [[Sint Vincent i Grenadinanan]])
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[Chondrichthyes]]
| subclase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| superorden = [[Tribon|Selachimorpha]]
| orden = [[Orectolobiformes]]
| famia = [[Ginglymostomatidae]]
| genero = ''[[Ginglymostoma]]''
| autor = [[Pierre Joseph Bonnaterre|Bonnaterre]]
| fecha = 1788
| parentesis = si
| original = ''Squalus cirratus''
| sinonimo = * ''Ginglimostoma cirratum'' (Bonnaterre, 1788)
* ''Gyglinostoma cirratum'' (Bonnaterre, 1788)
* ''Squalus cirratus Bonnaterre'', 1788
* ''Ginglymostoma caboverdianus'' de Brito Capello, 1867
* ''Ginglymostoma fulvum'' Poey, 1861
* ''Squalus argus'' Bancroft, 1832
* ''Squalus punctatus'' Bloch & Schneider, 1801
* ''Squalus punctulatus'' Lacepède, 1800
}}
''''' Ginglymostoma cirratum''''' ta un [[espesie]] di tribon di verpleger (Ginglymostomatidae).<ref>{{citeer web|url=https://fishbase.org/summary/Ginglymostoma-cirratum|titel=Ginglymostoma cirratum (Bonnaterre, 1788) Nurse shark|werk=FishBase|bezochtdatum=2026-10-30}}</ref> ''G. cirratum'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus cirratus'' dor di Pierre Joseph Bonnaterre na 1788.<ref>{{citeer boek|auteur=Bonnaterre, Pierre Joseph|jaar=1788|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12059474|hoofdstuk=Première Classe.: Poissons cartilagineux|titel=Tableau encyclopédique et méthodique des trois regnes de la nature. Ichthyologie|doi=10.5962/bhl.title.11660|pagina's=3<sup>e</sup> Genre., pag. 7|citaat=Le Barbillon 6. ''S. Cirratus''}}</ref>
E lektotipo ta un tinto inmaduro ku un largura di 458 mm. E muestra preservá ta alohá den kolekshon di Museum National d’Histoire Naturelle (MNHN).<ref>{{Citeer web|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=specdetails&id=42450&tid=105846|titel=WoRMS Specimens details|bezochtdatum=2026-11-01|datum=2010-03-02|werk=WoRMS - World Register of Marine Species|citaat='''Code/Catalog no.''' A.7654 '''Musuem''' MNHN - Museum National d’Histoire Naturelle}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''cirratum'' ta latin pa referí na e bigoti alargá di nanishi.<ref>{{Citeer web|auteur=Bonnaterre, J.P.|jaar=1788|url=https://etyfish.org/ginglymostomatidae/|titel=Family GINGLYMOSTOMATIDAE Gill 1862 (Nurse Sharks)|bezochtdatum=2026-10-30|datum=2025-11-22|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|taal=en}}</ref>
== Deskripshon ==
''G. cirratum'' resien nasí ta entre 27–30 cm largu, madurá machunan ta rònt di 210 cm, i tinto entre 230–240 cm. Nan por alkansá un largura máksimo di mas o ménos 308 cm. Dato ku ta indiká larguranan di 420 cm i mas grandi ta probablemente eroneo. E largura pa ku ala di rabu ta forma mas ku un kuart (>25%) di e largura total di kurpa. ''G. cirratum'' tin bigotinan largu.<ref name="Ebert_2021" />
== Reprodukshon ==
''G. cirratum'' ta wèrp un tira di entre 20–30 kriatura ku saku grandi di dor. Despues di 5–6 luna di gestashon, e kriaturanan ta nase fin den primavera pa zomer. Tintonan ta reprodusí kada pasa un aña. Habitat di kria ta den áreanan ku [[Yerba di Caña|yerba di kaña]] i [[ref di koral]]. Machunan ta alkansá madurashon entre 10–15 aña di edat, i tinto entre 15–20 aña.<ref name="Ebert_2021" />
== Diet ==
E tribon ta alementá riba invertebrá profundo (''bentos''), piska di wesu, i chuchu.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon nativo den osean Atlántiko
|-
!Wèst
|[[Anguilla]] · [[Antigua i Barbuda]] · [[Aruba]] · [[Bahamas]] · [[Barbados]] · [[Belize]] · [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · [[Brasil]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Dominica]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guadeloupe]] · [[Guatemala]] · [[Guyana]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Martinique]] · [[Mexico]] · [[Montserrat]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Puerto Rico]] · [[Sint Barth]] · [[Sint Kitts i Nevis]] · [[Sint Lucia]] · [[Sint Maarten (isla)|Sint Maarten]] · [[Sint Vincent i Grenadinanan]] · [[Sürnam]] · [[Trinidad i Tobago]] · Islanan Turks i Caicos · [[Estadonan Uni di Amérika]] · [[Venezuela]] · [[Islanan Birgen]]
|-
!Ost
|[[Angola]] · [[Benin]] · [[Kabo Verde]] · [[Kamerun]] · [[Repúblika di Kongo]] · [[Kongo-Kinshasa]] · [[Côte d'Ivoire]] · [[Guinea Ekuatorial]] · [[Gabon]] · [[Gambia]] · [[Ghana]] · [[Guinea]] · [[Guinea-Bissau]] · [[Liberia]] · [[Mauretania]] · [[Morocco]] · [[Nigeria]] · [[Senegal]] · [[Sierra Leone]] · [[Togo]] · Sahara Oksidental<ref name="IUCN"/>
|}
''G. cirratum'' ta habitá ref di koral i piedra, kanalnan entre kayo di palu di mangel, i banki di santu riba plachinan kontinental i insular (sup)tropiko na un profundidat di entre 0–130 m, mayoria be ménos ku 40 m.<ref name="Ebert_2021" />
== Státus ==
Evaluá globalmente na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''G. cirratum'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Na 2006, e mesun outoridat a evaluá un subpopulashon di ''G. cirratum'' na parti wèst di osean Atlántiko komo sensibel pa menasa.<ref>{{Citeer journal |auteur=Rosa, R.S., Castro, A.L.F., Furtado, M., Monzini, J. & Grubbs, R.D.|titel=Ginglymostoma cirratum (Western Atlantic subpopulation)|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2006: e.T60224A12327471 |url=https://www.iucnredlist.org/species/60224/12327471 |datum=2006-01-31 |uitgever=International Union for Conservation of Nature |doi=10.2305/IUCN.UK.2006.RLTS.T60224A12327471.en |taal=en}}</ref> No tin dato pa área ost di osean Atlántiko tokante nan státus. ''G. cirratum'' ta masha vulnerabel pa sobre-eksplotashon den piskamentu. E tribon ta wòrdu eksplotá pa su karni, ala, i partikularmente pa nan kueru diki. E tribonnan aki ta dósil, pero lo morde si provoká.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Ginglymostomatidae: nurse sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=296-299|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:tribon]]
6n34z2ugc8qb2riwmuggvnwryth467s
208220
208219
2026-11-01T14:06:10Z
Kallmemel
14000
208220
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo=cursivo
| status = VU
| fuente status = 2019
| imagen = Nurse Shark (Ginglymostoma cirratum) 723152639.jpg
| descripcion = ''G. cirratum'' (Kayo di Tabago, [[Sint Vincent i Grenadinanan]])
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[Chondrichthyes]]
| subclase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| superorden = [[Tribon|Selachimorpha]]
| orden = [[Orectolobiformes]]
| famia = [[Ginglymostomatidae]]
| genero = ''[[Ginglymostoma]]''
| autor = [[Pierre Joseph Bonnaterre|Bonnaterre]]
| fecha = 1788
| parentesis = si
| original = ''Squalus cirratus''
| sinonimo = * ''Ginglimostoma cirratum'' (Bonnaterre, 1788)
* ''Gyglinostoma cirratum'' (Bonnaterre, 1788)
* ''Squalus cirratus Bonnaterre'', 1788
* ''Ginglymostoma caboverdianus'' de Brito Capello, 1867
* ''Ginglymostoma fulvum'' Poey, 1861
* ''Squalus argus'' Bancroft, 1832
* ''Squalus punctatus'' Bloch & Schneider, 1801
* ''Squalus punctulatus'' Lacepède, 1800
}}
''''' Ginglymostoma cirratum''''' ta un [[espesie]] di tribon di verpleger (Ginglymostomatidae).<ref>{{citeer web|url=https://fishbase.org/summary/Ginglymostoma-cirratum|titel=Ginglymostoma cirratum (Bonnaterre, 1788) Nurse shark|werk=FishBase|bezochtdatum=2026-10-30}}</ref> ''G. cirratum'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus cirratus'' dor di Pierre Joseph Bonnaterre na 1788.<ref>{{citeer boek|auteur=Bonnaterre, Pierre Joseph|jaar=1788|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12059474|hoofdstuk=Première Classe.: Poissons cartilagineux|titel=Tableau encyclopédique et méthodique des trois regnes de la nature. Ichthyologie|doi=10.5962/bhl.title.11660|pagina's=3<sup>e</sup> Genre., pag. 7|citaat=Le Barbillon 6. ''S. Cirratus''}}</ref>
E lektotipo ta un tinto inmaduro ku un largura di 458 mm. E muestra preservá ta alohá den kolekshon di Museum National d’Histoire Naturelle (MNHN).<ref>{{Citeer web|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=specdetails&id=42450&tid=105846|titel=WoRMS Specimens details|bezochtdatum=2026-11-01|datum=2010-03-02|werk=WoRMS - World Register of Marine Species|citaat='''Code/Catalog no.''' A.7654 '''Musuem''' MNHN - Museum National d’Histoire Naturelle}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''cirratum'' ta latin pa referí na e bigoti alargá di nanishi.<ref>{{Citeer web|auteur=Bonnaterre, J.P.|jaar=1788|url=https://etyfish.org/ginglymostomatidae/|titel=Family GINGLYMOSTOMATIDAE Gill 1862 (Nurse Sharks)|bezochtdatum=2026-10-30|datum=2025-11-22|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|taal=en}}</ref>
== Deskripshon ==
''G. cirratum'' resien nasí ta entre 27–30 cm largu, madurá machunan ta rònt di 210 cm, i tinto entre 230–240 cm. Nan por alkansá un largura máksimo di mas o ménos 308 cm. Dato ku ta indiká larguranan di 420 cm i mas grandi ta probablemente eroneo. E largura pa ku ala di rabu ta forma mas ku un kuart (>25%) di e largura total di kurpa. ''G. cirratum'' tin bigotinan largu.<ref name="Ebert_2021" />
== Reprodukshon ==
''G. cirratum'' ta wèrp un tira di entre 20–30 kriatura ku saku grandi di dor. Despues di 5–6 luna di gestashon, e kriaturanan ta nase fin den primavera pa zomer. Tintonan ta reprodusí kada pasa un aña. Habitat di kria ta den áreanan ku [[Yerba di Caña|yerba di kaña]] i [[ref di koral]]. Machunan ta alkansá madurashon entre 10–15 aña di edat, i tinto entre 15–20 aña.<ref name="Ebert_2021" />
== Diet ==
E tribon ta alementá riba invertebrá profundo (''bentos''), piska di wesu, i chuchu.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon nativo den osean Atlántiko
|-
!Wèst
|[[Anguilla]] · [[Antigua i Barbuda]] · [[Aruba]] · [[Bahamas]] · [[Barbados]] · [[Belize]] · [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · [[Brasil]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Dominica]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guadeloupe]] · [[Guatemala]] · [[Guyana]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Martinique]] · [[Mexico]] · [[Montserrat]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Puerto Rico]] · [[Sint Barth]] · [[Sint Kitts i Nevis]] · [[Sint Lucia]] · [[Sint Maarten (isla)|Sint Maarten]] · [[Sint Vincent i Grenadinanan]] · [[Sürnam]] · [[Trinidad i Tobago]] · Islanan Turks i Caicos · [[Estadonan Uni di Amérika]] · [[Venezuela]] · [[Islanan Birgen]]
|-
!Ost
|[[Angola]] · [[Benin]] · [[Kabo Verde]] · [[Kamerun]] · [[Repúblika di Kongo]] · [[Kongo-Kinshasa]] · [[Côte d'Ivoire|Kosta di Marfil]] · [[Guinea Ekuatorial]] · [[Gabon]] · [[Gambia]] · [[Ghana]] · [[Guinea]] · [[Guinea-Bissau]] · [[Liberia]] · [[Mauretania]] · [[Morocco]] · [[Nigeria]] · [[Senegal]] · [[Sierra Leone]] · [[Togo]] · Sahara Oksidental<ref name="IUCN"/>
|}
''G. cirratum'' ta habitá ref di koral i piedra, kanalnan entre kayo di palu di mangel, i banki di santu riba plachinan kontinental i insular (sup)tropiko na un profundidat di entre 0–130 m, mayoria be ménos ku 40 m.<ref name="Ebert_2021" />
== Státus ==
Evaluá globalmente na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''G. cirratum'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Na 2006, e mesun outoridat a evaluá un subpopulashon di ''G. cirratum'' na parti wèst di osean Atlántiko komo sensibel pa menasa.<ref>{{Citeer journal |auteur=Rosa, R.S., Castro, A.L.F., Furtado, M., Monzini, J. & Grubbs, R.D.|titel=Ginglymostoma cirratum (Western Atlantic subpopulation)|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2006: e.T60224A12327471 |url=https://www.iucnredlist.org/species/60224/12327471 |datum=2006-01-31 |uitgever=International Union for Conservation of Nature |doi=10.2305/IUCN.UK.2006.RLTS.T60224A12327471.en |taal=en}}</ref> No tin dato pa área ost di osean Atlántiko tokante nan státus. ''G. cirratum'' ta masha vulnerabel pa sobre-eksplotashon den piskamentu. E tribon ta wòrdu eksplotá pa su karni, ala, i partikularmente pa nan kueru diki. E tribonnan aki ta dósil, pero lo morde si provoká.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Ginglymostomatidae: nurse sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=296-299|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:tribon]]
a8iv7yplu2u4ltvedry8tf6uybxl96e
208221
208220
2026-11-01T14:37:28Z
Kallmemel
14000
208221
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo=cursivo
| status = VU
| fuente status = 2019
| imagen = Nurse Shark (Ginglymostoma cirratum) 723152639.jpg
| descripcion = ''G. cirratum'' (Kayo di Tabago, [[Sint Vincent i Grenadinanan]])
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[Chondrichthyes]]
| subclase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| superorden = [[Tribon|Selachimorpha]]
| orden = [[Orectolobiformes]]
| famia = [[Ginglymostomatidae]]
| genero = ''[[Ginglymostoma]]''
| autor = [[Pierre Joseph Bonnaterre|Bonnaterre]]
| fecha = 1788
| parentesis = si
| original = ''Squalus cirratus''
| sinonimo = * ''Ginglimostoma cirratum'' (Bonnaterre, 1788)
* ''Gyglinostoma cirratum'' (Bonnaterre, 1788)
* ''Squalus cirratus Bonnaterre'', 1788
* ''Ginglymostoma caboverdianus'' de Brito Capello, 1867
* ''Ginglymostoma fulvum'' Poey, 1861
* ''Squalus argus'' Bancroft, 1832
* ''Squalus punctatus'' Bloch & Schneider, 1801
* ''Squalus punctulatus'' Lacepède, 1800
}}
''''' Ginglymostoma cirratum''''' ta un [[espesie]] di tribon di verpleger (Ginglymostomatidae).<ref>{{citeer web|url=https://fishbase.org/summary/Ginglymostoma-cirratum|titel=Ginglymostoma cirratum (Bonnaterre, 1788) Nurse shark|werk=FishBase|bezochtdatum=2026-10-30}}</ref> ''G. cirratum'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus cirratus'' dor di Pierre Joseph Bonnaterre na 1788.<ref>{{citeer boek|auteur=Bonnaterre, Pierre Joseph|jaar=1788|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12059474|hoofdstuk=Première Classe.: Poissons cartilagineux|titel=Tableau encyclopédique et méthodique des trois regnes de la nature. Ichthyologie|doi=10.5962/bhl.title.11660|pagina's=3<sup>e</sup> Genre., pag. 7|citaat=Le Barbillon 6. ''S. Cirratus''}}</ref>
E lektotipo ta un tinto inmaduro ku un largura di 458 mm. E muestra preservá ta alohá den kolekshon di Museum National d'Histoire Naturelle (MNHN).<ref>{{Citeer web|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=specdetails&id=42450&tid=105846|titel=WoRMS Specimens details|bezochtdatum=2026-11-01|datum=2010-03-02|werk=WoRMS - World Register of Marine Species|citaat='''Code/Catalog no.''' A.7654 '''Musuem''' MNHN - Museum National d’Histoire Naturelle}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''cirratum'' ta latin pa referí na e bigoti alargá di nanishi.<ref>{{Citeer web|auteur=Bonnaterre, J.P.|jaar=1788|url=https://etyfish.org/ginglymostomatidae/|titel=Family GINGLYMOSTOMATIDAE Gill 1862 (Nurse Sharks)|bezochtdatum=2026-10-30|datum=2025-11-22|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|taal=en}}</ref>
== Deskripshon ==
''G. cirratum'' resien nasí ta entre 27–30 cm largu, madurá machunan ta rònt di 210 cm, i tinto entre 230–240 cm. Nan por alkansá un largura máksimo di mas o ménos 308 cm. Dato ku ta indiká larguranan di 420 cm i mas grandi ta probablemente eroneo. E largura pa ku ala di rabu ta forma mas ku un kuart (>25%) di e largura total di kurpa. ''G. cirratum'' tin bigotinan largu.<ref name="Ebert_2021" />
== Reprodukshon ==
''G. cirratum'' ta wèrp un tira di entre 20–30 kriatura ku saku grandi di dor. Despues di 5–6 luna di gestashon, e kriaturanan ta nase fin den primavera pa zomer. Tintonan ta reprodusí kada pasa un aña. Habitat di kria ta den áreanan ku [[Yerba di Caña|yerba di kaña]] i [[ref di koral]]. Machunan ta alkansá madurashon entre 10–15 aña di edat, i tinto entre 15–20 aña.<ref name="Ebert_2021" />
== Diet ==
E tribon ta alementá riba invertebrá profundo (''bentos''), piska di wesu, i chuchu.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon nativo den osean Atlántiko
|-
!Wèst
|[[Anguilla]] · [[Antigua i Barbuda]] · [[Aruba]] · [[Bahamas]] · [[Barbados]] · [[Belize]] · [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · [[Brasil]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Dominica]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guadeloupe]] · [[Guatemala]] · [[Guyana]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Martinique]] · [[Mexico]] · [[Montserrat]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Puerto Rico]] · [[Sint Barth]] · [[Sint Kitts i Nevis]] · [[Sint Lucia]] · [[Sint Maarten (isla)|Sint Maarten]] · [[Sint Vincent i Grenadinanan]] · [[Sürnam]] · [[Trinidad i Tobago]] · Islanan Turks i Caicos · [[Estadonan Uni di Amérika]] · [[Venezuela]] · [[Islanan Birgen]]
|-
!Ost
|[[Angola]] · [[Benin]] · [[Kabo Verde]] · [[Kamerun]] · [[Repúblika di Kongo]] · [[Kongo-Kinshasa]] · [[Côte d'Ivoire|Kosta di Marfil]] · [[Guinea Ekuatorial]] · [[Gabon]] · [[Gambia]] · [[Ghana]] · [[Guinea]] · [[Guinea-Bissau]] · [[Liberia]] · [[Mauretania]] · [[Morocco]] · [[Nigeria]] · [[Senegal]] · [[Sierra Leone]] · [[Togo]] · Sahara Oksidental<ref name="IUCN"/>
|}
''G. cirratum'' ta habitá ref di koral i piedra, kanalnan entre kayo di palu di mangel, i banki di santu riba plachinan kontinental i insular (sup)tropiko na un profundidat di entre 0–130 m, mayoria be ménos ku 40 m.<ref name="Ebert_2021" />
== Státus ==
Evaluá globalmente na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''G. cirratum'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Na 2006, e mesun outoridat a evaluá un subpopulashon di ''G. cirratum'' na parti wèst di osean Atlántiko komo sensibel pa menasa.<ref>{{Citeer journal |auteur=Rosa, R.S., Castro, A.L.F., Furtado, M., Monzini, J. & Grubbs, R.D.|titel=Ginglymostoma cirratum (Western Atlantic subpopulation)|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2006: e.T60224A12327471 |url=https://www.iucnredlist.org/species/60224/12327471 |datum=2006-01-31 |uitgever=International Union for Conservation of Nature |doi=10.2305/IUCN.UK.2006.RLTS.T60224A12327471.en |taal=en}}</ref> No tin dato pa área ost di osean Atlántiko tokante nan státus. ''G. cirratum'' ta masha vulnerabel pa sobre-eksplotashon den piskamentu. E tribon ta wòrdu eksplotá pa su karni, ala, i partikularmente pa nan kueru diki. E tribonnan aki ta dósil, pero lo morde si provoká.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Ginglymostomatidae: nurse sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=296-299|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:tribon]]
tjwa7hz10dnlm1deeg3sffoo9j3r3o3
208227
208221
2026-11-01T15:36:01Z
Kallmemel
14000
208227
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo=cursivo
| status = VU
| fuente status = 2019
| imagen = Nurse Shark (Ginglymostoma cirratum) 723152639.jpg
| descripcion = ''G. cirratum'' (Kayo di Tabago, [[Sint Vincent i Grenadinanan]])
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[Chondrichthyes]]
| subclase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| superorden = [[Tribon|Selachimorpha]]
| orden = [[Orectolobiformes]]
| famia = [[Ginglymostomatidae]]
| genero = ''[[Ginglymostoma]]''
| autor = [[Pierre Joseph Bonnaterre|Bonnaterre]]
| fecha = 1788
| parentesis = si
| original = ''Squalus cirratus''
| sinonimo = * ''Ginglimostoma cirratum'' (Bonnaterre, 1788)
* ''Gyglinostoma cirratum'' (Bonnaterre, 1788)
* ''Squalus cirratus Bonnaterre'', 1788
* ''Ginglymostoma caboverdianus'' de Brito Capello, 1867
* ''Ginglymostoma fulvum'' Poey, 1861
* ''Squalus argus'' Bancroft, 1832
* ''Squalus punctatus'' Bloch & Schneider, 1801
* ''Squalus punctulatus'' Lacepède, 1800
}}
''''' Ginglymostoma cirratum''''' ta un [[espesie]] di tribon verpleger (Ginglymostomatidae).<ref>{{citeer web|url=https://fishbase.org/summary/Ginglymostoma-cirratum|titel=Ginglymostoma cirratum (Bonnaterre, 1788) Nurse shark|werk=FishBase|bezochtdatum=2026-10-30}}</ref> ''G. cirratum'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus cirratus'' dor di Pierre Joseph Bonnaterre na 1788.<ref>{{citeer boek|auteur=Bonnaterre, Pierre Joseph|jaar=1788|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12059474|hoofdstuk=Première Classe.: Poissons cartilagineux|titel=Tableau encyclopédique et méthodique des trois regnes de la nature. Ichthyologie|doi=10.5962/bhl.title.11660|pagina's=3<sup>e</sup> Genre., pag. 7|citaat=Le Barbillon 6. ''S. Cirratus''}}</ref>
E lektotipo ta un tinto inmaduro ku un largura di 458 mm. E muestra preservá ta alohá den kolekshon di Museum National d'Histoire Naturelle (MNHN).<ref>{{Citeer web|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=specdetails&id=42450&tid=105846|titel=WoRMS Specimens details|bezochtdatum=2026-11-01|datum=2010-03-02|werk=WoRMS - World Register of Marine Species|citaat='''Code/Catalog no.''' A.7654 '''Musuem''' MNHN - Museum National d’Histoire Naturelle}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''cirratum'' ta latin pa referí na e bigoti alargá di nanishi.<ref>{{Citeer web|auteur=Bonnaterre, J.P.|jaar=1788|url=https://etyfish.org/ginglymostomatidae/|titel=Family GINGLYMOSTOMATIDAE Gill 1862 (Nurse Sharks)|bezochtdatum=2026-10-30|datum=2025-11-22|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|taal=en}}</ref>
== Deskripshon ==
''G. cirratum'' resien nasí ta entre 27–30 cm largu, madurá machunan ta rònt di 210 cm, i tinto entre 230–240 cm. Nan por alkansá un largura máksimo di mas o ménos 308 cm. Dato ku ta indiká larguranan di 420 cm i mas grandi ta probablemente eroneo. E largura pa ku ala di rabu ta forma mas ku un kuart (>25%) di e largura total di kurpa. ''G. cirratum'' tin bigotinan largu.<ref name="Ebert_2021" />
== Reprodukshon ==
''G. cirratum'' ta wèrp un tira di entre 20–30 kriatura ku saku grandi di dor. Despues di 5–6 luna di gestashon, e kriaturanan ta nase fin den primavera pa zomer. Tintonan ta reprodusí kada pasa un aña. Habitat di kria ta den áreanan ku [[Yerba di Caña|yerba di kaña]] i [[ref di koral]]. Machunan ta alkansá madurashon entre 10–15 aña di edat, i tinto entre 15–20 aña.<ref name="Ebert_2021" />
== Diet ==
E tribon ta alementá riba invertebrá profundo (''bentos''), piska di wesu, i chuchu.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon nativo den osean Atlántiko
|-
!Wèst
|[[Anguilla]] · [[Antigua i Barbuda]] · [[Aruba]] · [[Bahamas]] · [[Barbados]] · [[Belize]] · [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · [[Brasil]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Dominica]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guadeloupe]] · [[Guatemala]] · [[Guyana]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Martinique]] · [[Mexico]] · [[Montserrat]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Puerto Rico]] · [[Sint Barth]] · [[Sint Kitts i Nevis]] · [[Sint Lucia]] · [[Sint Maarten (isla)|Sint Maarten]] · [[Sint Vincent i Grenadinanan]] · [[Sürnam]] · [[Trinidad i Tobago]] · Islanan Turks i Caicos · [[Estadonan Uni di Amérika]] · [[Venezuela]] · [[Islanan Birgen]]
|-
!Ost
|[[Angola]] · [[Benin]] · [[Kabo Verde]] · [[Kamerun]] · [[Repúblika di Kongo]] · [[Kongo-Kinshasa]] · [[Côte d'Ivoire|Kosta di Marfil]] · [[Guinea Ekuatorial]] · [[Gabon]] · [[Gambia]] · [[Ghana]] · [[Guinea]] · [[Guinea-Bissau]] · [[Liberia]] · [[Mauretania]] · [[Morocco]] · [[Nigeria]] · [[Senegal]] · [[Sierra Leone]] · [[Togo]] · Sahara Oksidental<ref name="IUCN"/>
|}
''G. cirratum'' ta habitá ref di koral i piedra, kanalnan entre kayo di palu di mangel, i banki di santu riba plachinan kontinental i insular (sup)tropiko na un profundidat di entre 0–130 m, mayoria be ménos ku 40 m.<ref name="Ebert_2021" />
== Státus ==
Evaluá globalmente na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''G. cirratum'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Na 2006, e mesun outoridat a evaluá un subpopulashon di ''G. cirratum'' na parti wèst di osean Atlántiko komo sensibel pa menasa.<ref>{{Citeer journal |auteur=Rosa, R.S., Castro, A.L.F., Furtado, M., Monzini, J. & Grubbs, R.D.|titel=Ginglymostoma cirratum (Western Atlantic subpopulation)|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2006: e.T60224A12327471 |url=https://www.iucnredlist.org/species/60224/12327471 |datum=2006-01-31 |uitgever=International Union for Conservation of Nature |doi=10.2305/IUCN.UK.2006.RLTS.T60224A12327471.en |taal=en}}</ref> No tin dato pa área ost di osean Atlántiko tokante nan státus. ''G. cirratum'' ta masha vulnerabel pa sobre-eksplotashon den piskamentu. E tribon ta wòrdu eksplotá pa su karni, ala, i partikularmente pa nan kueru diki. E tribonnan aki ta dósil, pero lo morde si provoká.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Ginglymostomatidae: nurse sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=296-299|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:tribon]]
05mz6dkn2chx0quffmvrvb9ga6v6fb4
208231
208227
2026-11-01T16:06:54Z
Kallmemel
14000
208231
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo=cursivo
| status = VU
| fuente status = 2019
| imagen = Nurse Shark (Ginglymostoma cirratum) 723152639.jpg
| descripcion = ''G. cirratum'' (Kayo di Tabago, [[Sint Vincent i Grenadinanan]])
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[Chondrichthyes]]
| subclase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| superorden = [[Tribon|Selachimorpha]]
| orden = [[Orectolobiformes]]
| famia = [[Ginglymostomatidae]]
| genero = ''[[Ginglymostoma]]''
| autor = [[Pierre Joseph Bonnaterre|Bonnaterre]]
| fecha = 1788
| parentesis = si
| original = ''Squalus cirratus''
| sinonimo = * ''Ginglimostoma cirratum'' (Bonnaterre, 1788)
* ''Gyglinostoma cirratum'' (Bonnaterre, 1788)
* ''Squalus cirratus Bonnaterre'', 1788
* ''Ginglymostoma caboverdianus'' de Brito Capello, 1867
* ''Ginglymostoma fulvum'' Poey, 1861
* ''Squalus argus'' Bancroft, 1832
* ''Squalus punctatus'' Bloch & Schneider, 1801
* ''Squalus punctulatus'' Lacepède, 1800
}}
''''' Ginglymostoma cirratum''''' ta un [[espesie]] di tribon verpleger (Ginglymostomatidae).<ref>{{citeer web|url=https://fishbase.org/summary/Ginglymostoma-cirratum|titel=Ginglymostoma cirratum (Bonnaterre, 1788) Nurse shark|werk=FishBase|bezochtdatum=2026-10-30}}</ref> ''G. cirratum'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Squalus cirratus'' dor di Pierre Joseph Bonnaterre na 1788.<ref>{{citeer boek|auteur=Bonnaterre, Pierre Joseph|jaar=1788|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/12059474|hoofdstuk=Première Classe.: Poissons cartilagineux|titel=Tableau encyclopédique et méthodique des trois regnes de la nature. Ichthyologie|doi=10.5962/bhl.title.11660|pagina's=3<sup>e</sup> Genre., pag. 7|citaat=Le Barbillon 6. ''S. Cirratus''}}</ref>
E lektotipo ta un tinto inmaduro ku un largura di 458 mm. E muestra preservá ta alohá den kolekshon di Museum National d'Histoire Naturelle (MNHN).<ref>{{Citeer web|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=specdetails&id=42450&tid=105846|titel=WoRMS Specimens details|bezochtdatum=2026-11-01|datum=2010-03-02|werk=WoRMS - World Register of Marine Species|citaat='''Code/Catalog no.''' A.7654 '''Musuem''' MNHN - Museum National d’Histoire Naturelle}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://science.mnhn.fr/institution/mnhn/collection/ic/item/a-7654|titel=Specimen - Ginglymostoma cirratum (bonnaterre, 1788)|bezochtdatum=2026-11-01|werk=science.mnhn.fr}}</ref>
== Nòmber ==
E nòmber spesífiko ''cirratum'' ta latin pa referí na e bigoti alargá di nanishi.<ref>{{Citeer web|auteur=Bonnaterre, J.P.|jaar=1788|url=https://etyfish.org/ginglymostomatidae/|titel=Family GINGLYMOSTOMATIDAE Gill 1862 (Nurse Sharks)|bezochtdatum=2026-10-30|datum=2025-11-22|werk=The ETYFish Project: Fish Name Etymology Database|taal=en}}</ref>
== Deskripshon ==
''G. cirratum'' resien nasí ta entre 27–30 cm largu, madurá machunan ta rònt di 210 cm, i tinto entre 230–240 cm. Nan por alkansá un largura máksimo di mas o ménos 308 cm. Dato ku ta indiká larguranan di 420 cm i mas grandi ta probablemente eroneo. E largura pa ku ala di rabu ta forma mas ku un kuart (>25%) di e largura total di kurpa. ''G. cirratum'' tin bigotinan largu.<ref name="Ebert_2021" />
== Reprodukshon ==
''G. cirratum'' ta wèrp un tira di entre 20–30 kriatura ku saku grandi di dor. Despues di 5–6 luna di gestashon, e kriaturanan ta nase fin den primavera pa zomer. Tintonan ta reprodusí kada pasa un aña. Habitat di kria ta den áreanan ku [[Yerba di Caña|yerba di kaña]] i [[ref di koral]]. Machunan ta alkansá madurashon entre 10–15 aña di edat, i tinto entre 15–20 aña.<ref name="Ebert_2021" />
== Diet ==
E tribon ta alementá riba invertebrá profundo (''bentos''), piska di wesu, i chuchu.<ref name="Ebert_2021" />
== Distribushon i habitat ==
{|class="wikitable"
!colspan="2"|Distribushon nativo den osean Atlántiko
|-
!Wèst
|[[Anguilla]] · [[Antigua i Barbuda]] · [[Aruba]] · [[Bahamas]] · [[Barbados]] · [[Belize]] · [[Bonaire]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]] · [[Brasil]] · [[Colombia]] · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Dominica]] · [[Guyana Franses]] · [[Grenada]] · [[Guadeloupe]] · [[Guatemala]] · [[Guyana]] · [[Haiti]] · [[Honduras]] · [[Jamaica]] · [[Martinique]] · [[Mexico]] · [[Montserrat]] · [[Nicaragua]] · [[Panama]] · [[Puerto Rico]] · [[Sint Barth]] · [[Sint Kitts i Nevis]] · [[Sint Lucia]] · [[Sint Maarten (isla)|Sint Maarten]] · [[Sint Vincent i Grenadinanan]] · [[Sürnam]] · [[Trinidad i Tobago]] · Islanan Turks i Caicos · [[Estadonan Uni di Amérika]] · [[Venezuela]] · [[Islanan Birgen]]
|-
!Ost
|[[Angola]] · [[Benin]] · [[Kabo Verde]] · [[Kamerun]] · [[Repúblika di Kongo]] · [[Kongo-Kinshasa]] · [[Côte d'Ivoire|Kosta di Marfil]] · [[Guinea Ekuatorial]] · [[Gabon]] · [[Gambia]] · [[Ghana]] · [[Guinea]] · [[Guinea-Bissau]] · [[Liberia]] · [[Mauretania]] · [[Morocco]] · [[Nigeria]] · [[Senegal]] · [[Sierra Leone]] · [[Togo]] · Sahara Oksidental<ref name="IUCN"/>
|}
''G. cirratum'' ta habitá ref di koral i piedra, kanalnan entre kayo di palu di mangel, i banki di santu riba plachinan kontinental i insular (sup)tropiko na un profundidat di entre 0–130 m, mayoria be ménos ku 40 m.<ref name="Ebert_2021" />
== Státus ==
Evaluá globalmente na 2019, [[Lista Kòrá di IUCN]] a klasifiká ''G. cirratum'' komo vulnerabel.<ref name="IUCN"/> Na 2006, e mesun outoridat a evaluá un subpopulashon di ''G. cirratum'' na parti wèst di osean Atlántiko komo sensibel pa menasa.<ref>{{Citeer journal |auteur=Rosa, R.S., Castro, A.L.F., Furtado, M., Monzini, J. & Grubbs, R.D.|titel=Ginglymostoma cirratum (Western Atlantic subpopulation)|werk=The IUCN Red List of Threatened Species 2006: e.T60224A12327471 |url=https://www.iucnredlist.org/species/60224/12327471 |datum=2006-01-31 |uitgever=International Union for Conservation of Nature |doi=10.2305/IUCN.UK.2006.RLTS.T60224A12327471.en |taal=en}}</ref> No tin dato pa área ost di osean Atlántiko tokante nan státus. ''G. cirratum'' ta masha vulnerabel pa sobre-eksplotashon den piskamentu. E tribon ta wòrdu eksplotá pa su karni, ala, i partikularmente pa nan kueru diki. E tribonnan aki ta dósil, pero lo morde si provoká.<ref name="Ebert_2021">{{citeer boek|auteur=Ebert, D. A., Dando, M., & Fowler, S.|jaar=2021|hoofdstuk=Ginglymostomatidae: nurse sharks|titel=Sharks of the World: A Complete Guide|pagina's=296-299|uitgever=Princeton University Press|doi=10.2307/j.ctv1574pqp.13}}</ref>
== Mira tambe ==
* [[Lista di tribon i chuchu di Karibe Hulandes]]
{{Appendix}}
[[Kategoria:tribon]]
69tl64vhkczr953ag7c4f4o8ll529gp
Negaprion brevirostris
0
15172
208222
2026-11-01T15:01:33Z
Kallmemel
14000
Created page with "{{variante|c}} {{taxobox|c | status = VU | fuente status = 2020 | reino = [[Animal|Animalia]] | troncon = [[Chordata]] | clase = [[Piska di wesu moli|Chondrichthyes]] | subclase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]] | superorden = [[Tribon|Selachimorpha]] | orden = [[Carcharhiniformes]] | famia = [[tribon rékièm|Carcharhinidae]] | genero = ''[[Negaprion]]'' | c-nomber = ''Negaprion brevirostris'' | autor = [[Felipe Poey|Poey]] | fecha = 1868 | bron =<ref>{{Brontab..."
208222
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| status = VU
| fuente status = 2020
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[Piska di wesu moli|Chondrichthyes]]
| subclase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| superorden = [[Tribon|Selachimorpha]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[tribon rékièm|Carcharhinidae]]
| genero = ''[[Negaprion]]''
| c-nomber = ''Negaprion brevirostris''
| autor = [[Felipe Poey|Poey]]
| fecha = 1868
| bron =<ref>{{Brontabel|C3505}}</ref>
| parentesis = si
}}
'''''Negaprion brevirostris''''' ta un [[espesie]] di tribon rékièm (Carcharhinidae).
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon]]
jdn43zg4n0lxiq4qv9x3k5pozu1jvw9
208223
208222
2026-11-01T15:01:56Z
Kallmemel
14000
208223
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo =cursivo
| status = VU
| fuente status = 2020
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[Piska di wesu moli|Chondrichthyes]]
| subclase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| superorden = [[Tribon|Selachimorpha]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[tribon rékièm|Carcharhinidae]]
| genero = ''[[Negaprion]]''
| c-nomber = ''Negaprion brevirostris''
| autor = [[Felipe Poey|Poey]]
| fecha = 1868
| bron =<ref>{{Brontabel|C3505}}</ref>
| parentesis = si
}}
'''''Negaprion brevirostris''''' ta un [[espesie]] di tribon rékièm (Carcharhinidae).
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon]]
4kqo9snflbhvjge1tp1rqquuodtcdsr
208224
208223
2026-11-01T15:28:17Z
Kallmemel
14000
208224
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo =cursivo
| status = VU
| fuente status = 2020
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[Piska di wesu moli|Chondrichthyes]]
| subclase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| superorden = [[Tribon|Selachimorpha]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[tribon rékièm|Carcharhinidae]]
| genero = ''[[Negaprion]]''
| c-nomber = ''Negaprion brevirostris''
| autor = [[Felipe Poey|Poey]]
| fecha = 1868
| bron =<ref>{{Brontabel|C3505}}</ref>
| parentesis = si
}}
'''''Negaprion brevirostris''''' ta un [[espesie]] di tribon rékièm (Carcharhinidae). ''N. brevirostris'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Hypoprion brevirostris'' dor di Felipe Poey na 1868.
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon]]
mlhq21lt1odxk3jzj2fk7k2uqheenld
208225
208224
2026-11-01T15:31:26Z
Kallmemel
14000
208225
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo =cursivo
| status = VU
| fuente status = 2020
| imagen = Lemon shark2.jpg
| descripcion = ''N. brevirostris'' ([[Bahamas]])
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[Piska di wesu moli|Chondrichthyes]]
| subclase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| superorden = [[Tribon|Selachimorpha]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[tribon rékièm|Carcharhinidae]]
| genero = ''[[Negaprion]]''
| c-nomber = ''Negaprion brevirostris''
| autor = [[Felipe Poey|Poey]]
| fecha = 1868
| bron =<ref>{{Brontabel|C3505}}</ref>
| parentesis = si
}}
'''''Negaprion brevirostris''''' ta un [[espesie]] di tribon rékièm (Carcharhinidae). ''N. brevirostris'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Hypoprion brevirostris'' dor di Felipe Poey na 1868.
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon]]
gvbr2fym2eqoy3jp8ttjbxiq5f41n9v
208226
208225
2026-11-01T15:35:28Z
Kallmemel
14000
208226
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo =cursivo
| status = VU
| fuente status = 2020
| imagen = Lemon shark2.jpg
| descripcion = ''N. brevirostris'' ku piská di [[Género (biologia)|género]] ''Remora'' pegá na dje ([[Bahamas]])
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[Piska di wesu moli|Chondrichthyes]]
| subclase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| superorden = [[Tribon|Selachimorpha]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[tribon rékièm|Carcharhinidae]]
| genero = ''[[Negaprion]]''
| c-nomber = ''Negaprion brevirostris''
| autor = [[Felipe Poey|Poey]]
| fecha = 1868
| bron =<ref>{{Brontabel|C3505}}</ref>
| parentesis = si
}}
'''''Negaprion brevirostris''''' ta un [[espesie]] di tribon rékièm (Carcharhinidae). ''N. brevirostris'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Hypoprion brevirostris'' dor di Felipe Poey na 1868.
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon]]
jnsi90orfurhsshfbex948z3mt5ab80
208228
208226
2026-11-01T15:48:05Z
Kallmemel
14000
208228
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo =cursivo
| status = VU
| fuente status = 2020
| imagen = Lemon shark2.jpg
| descripcion = ''N. brevirostris'' ku piská di [[Género (biologia)|género]] ''Remora'' pegá na dje ([[Bahamas]])
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[Piska di wesu moli|Chondrichthyes]]
| subclase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| superorden = [[Tribon|Selachimorpha]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[tribon rékièm|Carcharhinidae]]
| genero = ''[[Negaprion]]''
| c-nomber = ''Negaprion brevirostris''
| autor = [[Felipe Poey|Poey]]
| fecha = 1868
| bron =<ref>{{Brontabel|C3505}}</ref>
| parentesis = si
}}
'''''Negaprion brevirostris''''' ta un [[espesie]] di tribon rékièm (Carcharhinidae).<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors|datum=2026|werk=FishBase|titel=Negaprion brevirostris (Poey, 1868)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105800|bezochtdatum=2026-10-06}}</ref> ''N. brevirostris'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Hypoprion brevirostris'' dor di Felipe Poey na 1868.
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon]]
bi00783m6d1m8dq8yzh4apckwbg3797
208229
208228
2026-11-01T15:58:29Z
Kallmemel
14000
208229
wikitext
text/x-wiki
{{variante|c}}
{{taxobox|c
| exhibi titulo =cursivo
| status = VU
| fuente status = 2020
| imagen = Lemon shark2.jpg
| descripcion = ''N. brevirostris'' ku piská di [[Género (biologia)|género]] ''Remora'' pegá na dje ([[Bahamas]])
| reino = [[Animal|Animalia]]
| troncon = [[Chordata]]
| clase = [[Piska di wesu moli|Chondrichthyes]]
| subclase = [[Tribon i chuchu|Elasmobranchii]]
| superorden = [[Tribon|Selachimorpha]]
| orden = [[Carcharhiniformes]]
| famia = [[tribon rékièm|Carcharhinidae]]
| genero = ''[[Negaprion]]''
| c-nomber = ''Negaprion brevirostris''
| autor = [[Felipe Poey|Poey]]
| fecha = 1868
| bron =<ref>{{Brontabel|C3505}}</ref>
| parentesis = si
}}
'''''Negaprion brevirostris''''' ta un [[espesie]] di tribon rékièm (Carcharhinidae).<ref>{{citeer web|auteur=Froese, R. and D. Pauly. Editors|datum=2026|werk=FishBase|titel=Negaprion brevirostris (Poey, 1868)|via=World Register of Marine Species|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=105800|bezochtdatum=2026-10-06}}</ref> ''N. brevirostris'' a wòrdu deskribí originalmente komo ''Hypoprion brevirostris'' dor di Felipe Poey na 1868.<ref>{{citeer boek|auteur=Poey, F|jaar=1868|hoofdstukurl=http://www.biodiversitylibrary.org/page/46021075|hoofdstuk=Fam. Galeorhinidi|pagina's=451-452 ''(brevirostris'')|titel=Synopsis piscium cubensium. Catalogo Razonado de los peces de la isla de Cuba|doi=10.5962/bhl.title.95397|oclc=26235082}}</ref>
{{Appendix}}
[[Kategoria:Tribon]]
3l8u80w5opdboxbro3xhuizeup61li0
Malchi:Infobox coredo
10
15173
208294
2026-11-02T10:34:02Z
Kallmemel
14000
Created page with "{{Infobox generiek | bgcolor = #B0C4DE | kop = {{{nomber|}}} | image = {{#if:{{{imagen|}}}|{{{imagen}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}} | caption = {{{descripcion|}}} | noimage = {{Afbeelding gewenst}} | kop1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Informacion basico|Informashon básiko}} | head1_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nomber completo|Nòmber kompleto}} | item1_1 = {{#if:{{{stop nomber completo|}}}||{{#if:{{{nomber completo|}}}|{{{nomber c..."
208294
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox generiek
| bgcolor = #B0C4DE
| kop = {{{nomber|}}}
| image = {{#if:{{{imagen|}}}|{{{imagen}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}}
| caption = {{{descripcion|}}}
| noimage = {{Afbeelding gewenst}}
| kop1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Informacion basico|Informashon básiko}}
| head1_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nomber completo|Nòmber kompleto}}
| item1_1 = {{#if:{{{stop nomber completo|}}}||{{#if:{{{nomber completo|}}}|{{{nomber completo}}}|{{#invoke:wikidata|claim|P1477}}}}}}
| head1_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nacemento |Nasementu }}
| item1_3 ={{#if:{{{fecha nacemento|}}}|{{{fecha nacemento|}}}<br/>|{{#if:{{#property:P569}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P569}}<br/>|}}}} {{#if:{{{luga nacemento|}}}|{{{luga nacemento|}}}|{{wikidata|property|linked|P19}}}}
| head1_4 = {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Fayecimento |c=Fayesimentu }}
| item1_4 = {{#if:{{{fecha fayecimento|}}}|{{{fecha fayecimento|}}}<br/>|{{#if:{{#property:P570}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P570}}<br/>|}}}} {{#if:{{{luga fayecimento|}}}|{{{luga fayecimento|}}}|{{wikidata|property|linked|P20}}}}
| head1_5 =
| item1_5 =
| head1_6 =
| item1_6 =
| kop2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Carera|Karera}} di [[Formule 1]]
| head2_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nacionalidad deportivo|Nashonalidat deportivo}}
| item2_1 = {{#if:{{{stop nacionalidad deportivo|}}}||{{#if:{{{nacionalidad deportivo|}}}|{{{nacionalidad deportivo}}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|list=, |P1532}}}}}}
| head2_2 = Jaren actief
| item2_2 = {{{jaren|}}}
| head2_3 = Wagennummer
| item2_3 = {{{wagennummer|}}}
| head2_4 = [[Lijst van Formule 1-constructeurs|Team{{#if:{{{teams|}}}|s}}]]
| item2_4 = {{{teams|}}}{{{team|}}}
| head2_5 = [[Lijst van Formule 1 Grand Prix-wedstrijden|Races]]
| item2_5 = {{{races|}}}
| head2_6 = Racestarts
| item2_6 = {{{racestarts|}}}
| head2_7 = [[Lijst van wereldkampioenen Formule 1|Kampioen{{shy}}schappen]]
| item2_7 = {{{kampioenschap|}}}
| head2_8 = [[Lijst van Formule 1 Grand Prix-winnaars|Overwinningen]]
| item2_8 = {{{winst|{{{overwinningen|}}}}}}
| head2_9 = Podiums
| item2_9 = {{{podia|{{{podiums|}}}}}}
| head3_1 = [[Lijst van Formule 1-coureurs met een poleposition|Polepositions]]
| item3_1 = {{{pole|}}}
| head3_2 = [[Lijst van Formule 1-coureurs met een snelste ronde|Snelste rondes]]
| item3_2 = {{{snelsteronde|}}}
| head3_3 = [[Lijst van puntensystemen in de Formule 1|Punten]]
| item3_3 = {{{punten|}}}
| head3_4 = Eerste race
| item3_4 = {{{eerste|}}}
| head3_5 = Eerste overwinning
| item3_5 = {{{eerstewinst|}}}
| head3_6 = Laatste overwinning
| item3_6 = {{{laatstewinst|}}}
| head3_7 = Laatste race
| item3_7 = {{{laatste|}}}
| image3 = {{#if:{{{stop firma|}}}||{{#if:{{{firma|}}}|{{{firma}}}|{{wikidata|property|raw|P109}}}}}}
| caption3 = {{#if:{{{descripcion firma|}}}|{{{descripcion firma}}}|}}
| alt3 = firma
| imagewidth3= 150
| otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}{{{website|}}}{{#property:P856}}{{#property:P723}}{{{dbnl|}}}{{{imdb|}}}{{#property:P345}}|----}}
| other0 = {{#if:{{{commons|}}}
| <small>[[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Imagen|Imágen}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>
| {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| <small>[[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Imagen|Imágen}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>}}
}}
| other2 = {{#if:{{{website|}}}|[{{{website}}} {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Website oficial|c=Wèpsait ofisial}}]|{{#if:{{#property:P856}}|[{{#invoke:wd|property|P856}} {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Website oficial|c=Wèpsait ofisial}}]|}}}}
| other3 = {{#If:{{{dbnl|}}}|[https://www.dbnl.nl/auteurs/auteur.php?id={{{dbnl}}} dbnl-{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|profiel|profil}}]|{{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P723}}|{{#ifeq:{{#invoke:wikidata|claim|P723}}|Geen waarde||[https://www.dbnl.nl/auteurs/auteur.php?id={{#invoke:wikidata|claim|P723}} dbnl-{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|profiel|profil}}]}}}}}}
| other4 ={{#invoke:IMDb|infoboxLink|nm|{{{imdb|}}}}}
| links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki> · <nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox persona/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}}
}}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates]]</noinclude>
i5tf8hvu0fkj67h8ud22y0zio9ktybf
208296
208294
2026-11-02T10:53:20Z
Kallmemel
14000
208296
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox generiek
| bgcolor = #228B22
| color = white
| kop = {{{nomber|}}}
| image = {{#if:{{{imagen|}}}|{{{imagen}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}}
| caption = {{{descripcion|}}}
| noimage = {{Afbeelding gewenst}}
| kop1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Informacion basico|Informashon básiko}}
| head1_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nomber completo|Nòmber kompleto}}
| item1_1 = {{#if:{{{stop nomber completo|}}}||{{#if:{{{nomber completo|}}}|{{{nomber completo}}}|{{#invoke:wikidata|claim|P1477}}}}}}
| head1_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nacemento |Nasementu }}
| item1_3 ={{#if:{{{fecha nacemento|}}}|{{{fecha nacemento|}}}<br/>|{{#if:{{#property:P569}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P569}}<br/>|}}}} {{#if:{{{luga nacemento|}}}|{{{luga nacemento|}}}|{{wikidata|property|linked|P19}}}}
| head1_4 = {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Fayecimento |c=Fayesimentu }}
| item1_4 = {{#if:{{{fecha fayecimento|}}}|{{{fecha fayecimento|}}}<br/>|{{#if:{{#property:P570}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P570}}<br/>|}}}} {{#if:{{{luga fayecimento|}}}|{{{luga fayecimento|}}}|{{wikidata|property|linked|P20}}}}
| head1_5 =
| item1_5 =
| head1_6 =
| item1_6 =
| kop2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Carera|Karera}} di [[Formule 1]]
| head2_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nacionalidad deportivo|Nashonalidat deportivo}}
| item2_1 = {{#if:{{{stop nacionalidad deportivo|}}}||{{#if:{{{nacionalidad deportivo|}}}|{{{nacionalidad deportivo}}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|list=, |P1532}}}}}}
| head2_2 = Jaren actief
| item2_2 = {{{jaren|}}}
| head2_3 = Wagennummer
| item2_3 = {{{wagennummer|}}}
| head2_4 = [[Lijst van Formule 1-constructeurs|Team{{#if:{{{teams|}}}|s}}]]
| item2_4 = {{{teams|}}}{{{team|}}}
| head2_5 = [[Lijst van Formule 1 Grand Prix-wedstrijden|Races]]
| item2_5 = {{{races|}}}
| head2_6 = Racestarts
| item2_6 = {{{racestarts|}}}
| head2_7 = [[Lijst van wereldkampioenen Formule 1|Kampioen{{shy}}schappen]]
| item2_7 = {{{kampioenschap|}}}
| head2_8 = [[Lijst van Formule 1 Grand Prix-winnaars|Overwinningen]]
| item2_8 = {{{winst|{{{overwinningen|}}}}}}
| head2_9 = Podiums
| item2_9 = {{{podia|{{{podiums|}}}}}}
| head3_1 = [[Lijst van Formule 1-coureurs met een poleposition|Polepositions]]
| item3_1 = {{{pole|}}}
| head3_2 = [[Lijst van Formule 1-coureurs met een snelste ronde|Snelste rondes]]
| item3_2 = {{{snelsteronde|}}}
| head3_3 = [[Lijst van puntensystemen in de Formule 1|Punten]]
| item3_3 = {{{punten|}}}
| head3_4 = Eerste race
| item3_4 = {{{eerste|}}}
| head3_5 = Eerste overwinning
| item3_5 = {{{eerstewinst|}}}
| head3_6 = Laatste overwinning
| item3_6 = {{{laatstewinst|}}}
| head3_7 = Laatste race
| item3_7 = {{{laatste|}}}
| image3 = {{#if:{{{stop firma|}}}||{{#if:{{{firma|}}}|{{{firma}}}|{{wikidata|property|raw|P109}}}}}}
| caption3 = {{#if:{{{descripcion firma|}}}|{{{descripcion firma}}}|}}
| alt3 = firma
| imagewidth3= 150
| otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}{{{website|}}}{{#property:P856}}{{#property:P723}}{{{dbnl|}}}{{{imdb|}}}{{#property:P345}}|----}}
| other0 = {{#if:{{{commons|}}}
| <small>[[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Imagen|Imágen}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>
| {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| <small>[[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Imagen|Imágen}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>}}
}}
| other2 = {{#if:{{{website|}}}|[{{{website}}} {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Website oficial|c=Wèpsait ofisial}}]|{{#if:{{#property:P856}}|[{{#invoke:wd|property|P856}} {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Website oficial|c=Wèpsait ofisial}}]|}}}}
| other3 = {{#If:{{{dbnl|}}}|[https://www.dbnl.nl/auteurs/auteur.php?id={{{dbnl}}} dbnl-{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|profiel|profil}}]|{{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P723}}|{{#ifeq:{{#invoke:wikidata|claim|P723}}|Geen waarde||[https://www.dbnl.nl/auteurs/auteur.php?id={{#invoke:wikidata|claim|P723}} dbnl-{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|profiel|profil}}]}}}}}}
| other4 ={{#invoke:IMDb|infoboxLink|nm|{{{imdb|}}}}}
| links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki> · <nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox persona/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}}
}}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates]]</noinclude>
7x5lv7adih8e5t458gu9tkcdnbwwm4e
208297
208296
2026-11-02T10:58:09Z
Kallmemel
14000
Kallmemel moved page [[Malchi:Infobox coredo f1]] to [[Malchi:Infobox coredo]]
208296
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox generiek
| bgcolor = #228B22
| color = white
| kop = {{{nomber|}}}
| image = {{#if:{{{imagen|}}}|{{{imagen}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}}
| caption = {{{descripcion|}}}
| noimage = {{Afbeelding gewenst}}
| kop1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Informacion basico|Informashon básiko}}
| head1_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nomber completo|Nòmber kompleto}}
| item1_1 = {{#if:{{{stop nomber completo|}}}||{{#if:{{{nomber completo|}}}|{{{nomber completo}}}|{{#invoke:wikidata|claim|P1477}}}}}}
| head1_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nacemento |Nasementu }}
| item1_3 ={{#if:{{{fecha nacemento|}}}|{{{fecha nacemento|}}}<br/>|{{#if:{{#property:P569}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P569}}<br/>|}}}} {{#if:{{{luga nacemento|}}}|{{{luga nacemento|}}}|{{wikidata|property|linked|P19}}}}
| head1_4 = {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Fayecimento |c=Fayesimentu }}
| item1_4 = {{#if:{{{fecha fayecimento|}}}|{{{fecha fayecimento|}}}<br/>|{{#if:{{#property:P570}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P570}}<br/>|}}}} {{#if:{{{luga fayecimento|}}}|{{{luga fayecimento|}}}|{{wikidata|property|linked|P20}}}}
| head1_5 =
| item1_5 =
| head1_6 =
| item1_6 =
| kop2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Carera|Karera}} di [[Formule 1]]
| head2_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nacionalidad deportivo|Nashonalidat deportivo}}
| item2_1 = {{#if:{{{stop nacionalidad deportivo|}}}||{{#if:{{{nacionalidad deportivo|}}}|{{{nacionalidad deportivo}}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|list=, |P1532}}}}}}
| head2_2 = Jaren actief
| item2_2 = {{{jaren|}}}
| head2_3 = Wagennummer
| item2_3 = {{{wagennummer|}}}
| head2_4 = [[Lijst van Formule 1-constructeurs|Team{{#if:{{{teams|}}}|s}}]]
| item2_4 = {{{teams|}}}{{{team|}}}
| head2_5 = [[Lijst van Formule 1 Grand Prix-wedstrijden|Races]]
| item2_5 = {{{races|}}}
| head2_6 = Racestarts
| item2_6 = {{{racestarts|}}}
| head2_7 = [[Lijst van wereldkampioenen Formule 1|Kampioen{{shy}}schappen]]
| item2_7 = {{{kampioenschap|}}}
| head2_8 = [[Lijst van Formule 1 Grand Prix-winnaars|Overwinningen]]
| item2_8 = {{{winst|{{{overwinningen|}}}}}}
| head2_9 = Podiums
| item2_9 = {{{podia|{{{podiums|}}}}}}
| head3_1 = [[Lijst van Formule 1-coureurs met een poleposition|Polepositions]]
| item3_1 = {{{pole|}}}
| head3_2 = [[Lijst van Formule 1-coureurs met een snelste ronde|Snelste rondes]]
| item3_2 = {{{snelsteronde|}}}
| head3_3 = [[Lijst van puntensystemen in de Formule 1|Punten]]
| item3_3 = {{{punten|}}}
| head3_4 = Eerste race
| item3_4 = {{{eerste|}}}
| head3_5 = Eerste overwinning
| item3_5 = {{{eerstewinst|}}}
| head3_6 = Laatste overwinning
| item3_6 = {{{laatstewinst|}}}
| head3_7 = Laatste race
| item3_7 = {{{laatste|}}}
| image3 = {{#if:{{{stop firma|}}}||{{#if:{{{firma|}}}|{{{firma}}}|{{wikidata|property|raw|P109}}}}}}
| caption3 = {{#if:{{{descripcion firma|}}}|{{{descripcion firma}}}|}}
| alt3 = firma
| imagewidth3= 150
| otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}{{{website|}}}{{#property:P856}}{{#property:P723}}{{{dbnl|}}}{{{imdb|}}}{{#property:P345}}|----}}
| other0 = {{#if:{{{commons|}}}
| <small>[[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Imagen|Imágen}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>
| {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| <small>[[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Imagen|Imágen}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>}}
}}
| other2 = {{#if:{{{website|}}}|[{{{website}}} {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Website oficial|c=Wèpsait ofisial}}]|{{#if:{{#property:P856}}|[{{#invoke:wd|property|P856}} {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Website oficial|c=Wèpsait ofisial}}]|}}}}
| other3 = {{#If:{{{dbnl|}}}|[https://www.dbnl.nl/auteurs/auteur.php?id={{{dbnl}}} dbnl-{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|profiel|profil}}]|{{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P723}}|{{#ifeq:{{#invoke:wikidata|claim|P723}}|Geen waarde||[https://www.dbnl.nl/auteurs/auteur.php?id={{#invoke:wikidata|claim|P723}} dbnl-{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|profiel|profil}}]}}}}}}
| other4 ={{#invoke:IMDb|infoboxLink|nm|{{{imdb|}}}}}
| links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki> · <nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox persona/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}}
}}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates]]</noinclude>
7x5lv7adih8e5t458gu9tkcdnbwwm4e
208302
208297
2026-11-02T11:01:39Z
Kallmemel
14000
208302
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox generiek
| bgcolor = #228B22
| color = white
| kop = {{{nomber|}}}
| image = {{#if:{{{imagen|}}}|{{{imagen}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}}
| caption = {{{descripcion|}}}
| noimage = {{Afbeelding gewenst}}
| kop1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Informacion basico|Informashon básiko}}
| head1_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nomber completo|Nòmber kompleto}}
| item1_1 = {{#if:{{{stop nomber completo|}}}||{{#if:{{{nomber completo|}}}|{{{nomber completo}}}|{{#invoke:wikidata|claim|P1477}}}}}}
| head1_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nacemento |Nasementu }}
| item1_3 ={{#if:{{{fecha nacemento|}}}|{{{fecha nacemento|}}}<br/>|{{#if:{{#property:P569}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P569}}<br/>|}}}} {{#if:{{{luga nacemento|}}}|{{{luga nacemento|}}}|{{wikidata|property|linked|P19}}}}
| head1_4 = {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Fayecimento |c=Fayesimentu }}
| item1_4 = {{#if:{{{fecha fayecimento|}}}|{{{fecha fayecimento|}}}<br/>|{{#if:{{#property:P570}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P570}}<br/>|}}}} {{#if:{{{luga fayecimento|}}}|{{{luga fayecimento|}}}|{{wikidata|property|linked|P20}}}}
| kop2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Carera|Karera}} di [[Formule 1]]
| head2_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nacionalidad deportivo|Nashonalidat deportivo}}
| item2_1 = {{#if:{{{stop nacionalidad deportivo|}}}||{{#if:{{{nacionalidad deportivo|}}}|{{{nacionalidad deportivo}}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|list=, |P1532}}}}}}
| head2_2 = Jaren actief
| item2_2 = {{{jaren|}}}
| head2_3 = Wagennummer
| item2_3 = {{{wagennummer|}}}
| head2_4 = [[Lijst van Formule 1-constructeurs|Team{{#if:{{{teams|}}}|s}}]]
| item2_4 = {{{teams|}}}{{{team|}}}
| head2_5 = [[Lijst van Formule 1 Grand Prix-wedstrijden|Races]]
| item2_5 = {{{races|}}}
| head2_6 = Racestarts
| item2_6 = {{{racestarts|}}}
| head2_7 = [[Lijst van wereldkampioenen Formule 1|Kampioen{{shy}}schappen]]
| item2_7 = {{{kampioenschap|}}}
| head2_8 = [[Lijst van Formule 1 Grand Prix-winnaars|Overwinningen]]
| item2_8 = {{{winst|{{{overwinningen|}}}}}}
| head2_9 = Podiums
| item2_9 = {{{podia|{{{podiums|}}}}}}
| head3_1 = [[Lijst van Formule 1-coureurs met een poleposition|Polepositions]]
| item3_1 = {{{pole|}}}
| head3_2 = [[Lijst van Formule 1-coureurs met een snelste ronde|Snelste rondes]]
| item3_2 = {{{snelsteronde|}}}
| head3_3 = [[Lijst van puntensystemen in de Formule 1|Punten]]
| item3_3 = {{{punten|}}}
| head3_4 = Eerste race
| item3_4 = {{{eerste|}}}
| head3_5 = Eerste overwinning
| item3_5 = {{{eerstewinst|}}}
| head3_6 = Laatste overwinning
| item3_6 = {{{laatstewinst|}}}
| head3_7 = Laatste race
| item3_7 = {{{laatste|}}}
| image3 = {{#if:{{{stop firma|}}}||{{#if:{{{firma|}}}|{{{firma}}}|{{wikidata|property|raw|P109}}}}}}
| caption3 = {{#if:{{{descripcion firma|}}}|{{{descripcion firma}}}|}}
| alt3 = firma
| imagewidth3= 150
| otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}{{{website|}}}{{#property:P856}}{{#property:P723}}{{{dbnl|}}}{{{imdb|}}}{{#property:P345}}|----}}
| other0 = {{#if:{{{commons|}}}
| <small>[[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Imagen|Imágen}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>
| {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| <small>[[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Imagen|Imágen}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>}}
}}
| other2 = {{#if:{{{website|}}}|[{{{website}}} {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Website oficial|c=Wèpsait ofisial}}]|{{#if:{{#property:P856}}|[{{#invoke:wd|property|P856}} {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Website oficial|c=Wèpsait ofisial}}]|}}}}
| other3 = {{#If:{{{dbnl|}}}|[https://www.dbnl.nl/auteurs/auteur.php?id={{{dbnl}}} dbnl-{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|profiel|profil}}]|{{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P723}}|{{#ifeq:{{#invoke:wikidata|claim|P723}}|Geen waarde||[https://www.dbnl.nl/auteurs/auteur.php?id={{#invoke:wikidata|claim|P723}} dbnl-{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|profiel|profil}}]}}}}}}
| other4 ={{#invoke:IMDb|infoboxLink|nm|{{{imdb|}}}}}
| links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki> · <nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox persona/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}}
}}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates]]</noinclude>
0orgz4twr5wxdjjg3okj3wz6zg5kd42
208303
208302
2026-11-02T11:12:04Z
Kallmemel
14000
208303
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox generiek
| bgcolor = #228B22
| color = white
| kop = {{{nomber|}}}
| image = {{#if:{{{imagen|}}}|{{{imagen}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}}
| caption = {{{descripcion|}}}
| noimage = {{Afbeelding gewenst}}
| kop1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Informacion basico|Informashon básiko}}
| head1_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nomber completo|Nòmber kompleto}}
| item1_1 = {{#if:{{{stop nomber completo|}}}||{{#if:{{{nomber completo|}}}|{{{nomber completo}}}|{{#invoke:wikidata|claim|P1477}}}}}}
| head1_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nacemento |Nasementu }}
| item1_3 ={{#if:{{{fecha nacemento|}}}|{{{fecha nacemento|}}}<br/>|{{#if:{{#property:P569}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P569}}<br/>|}}}} {{#if:{{{luga nacemento|}}}|{{{luga nacemento|}}}|{{wikidata|property|linked|P19}}}}
| head1_4 = {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Fayecimento |c=Fayesimentu }}
| item1_4 = {{#if:{{{fecha fayecimento|}}}|{{{fecha fayecimento|}}}<br/>|{{#if:{{#property:P570}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P570}}<br/>|}}}} {{#if:{{{luga fayecimento|}}}|{{{luga fayecimento|}}}|{{wikidata|property|linked|P20}}}}
| kop2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Carera|Karera}} di [[Formule 1]]
| head2_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nacionalidad deportivo|Nashonalidat deportivo}}
| item2_1 = {{#if:{{{stop nacionalidad deportivo|}}}||{{#if:{{{nacionalidad deportivo|}}}|{{{nacionalidad deportivo}}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|list=, |P1532}}}}}}
| head2_2 = Jaren actief
| item2_2 = {{{jaren|}}}
| head2_3 = Wagennummer
| item2_3 = {{{wagennummer|}}}
| head2_4 = [[Lijst van Formule 1-constructeurs|Team{{#if:{{{teams|}}}|s}}]]
| item2_4 = {{{teams|}}}{{{team|}}}
| head2_5 = [[Lijst van Formule 1 Grand Prix-wedstrijden|Races]]
| item2_5 = {{{races|}}}
| head2_6 = Racestarts
| item2_6 = {{{racestarts|}}}
| head2_7 = [[Lijst van wereldkampioenen Formule 1|Kampioen{{shy}}schappen]]
| item2_7 = {{{kampioenschap|}}}
| head2_8 = [[Lijst van Formule 1 Grand Prix-winnaars|Overwinningen]]
| item2_8 = {{{winst|{{{overwinningen|}}}}}}
| head2_9 = Podiums
| item2_9 = {{{podia|{{{podiums|}}}}}}
| head3_1 = [[Lijst van Formule 1-coureurs met een poleposition|Polepositions]]
| item3_1 = {{{pole|}}}
| head3_2 = [[Lijst van Formule 1-coureurs met een snelste ronde|Snelste rondes]]
| item3_2 = {{{snelsteronde|}}}
| head3_3 = [[Lijst van puntensystemen in de Formule 1|Punten]]
| item3_3 = {{{punten|}}}
| head3_4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Prome careda|Promé kareda}}
| item3_4 = {{{prome_careda|}}}
| head3_5 = Eerste overwinning
| item3_5 = {{{eerstewinst|}}}
| head3_6 = Laatste overwinning
| item3_6 = {{{laatstewinst|}}}
| head3_7 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Delaster careda|Delaster kareda}}
| item3_7 = {{{delaster_careda|}}}
| image3 = {{#if:{{{stop firma|}}}||{{#if:{{{firma|}}}|{{{firma}}}|{{wikidata|property|raw|P109}}}}}}
| caption3 = {{#if:{{{descripcion firma|}}}|{{{descripcion firma}}}|}}
| alt3 = firma
| imagewidth3= 150
| otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}{{{website|}}}{{#property:P856}}{{#property:P723}}{{{dbnl|}}}{{{imdb|}}}{{#property:P345}}|----}}
| other0 = {{#if:{{{commons|}}}
| <small>[[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Imagen|Imágen}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>
| {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| <small>[[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Imagen|Imágen}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>}}
}}
| other2 = {{#if:{{{website|}}}|[{{{website}}} {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Website oficial|c=Wèpsait ofisial}}]|{{#if:{{#property:P856}}|[{{#invoke:wd|property|P856}} {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Website oficial|c=Wèpsait ofisial}}]|}}}}
| other3 = {{#If:{{{dbnl|}}}|[https://www.dbnl.nl/auteurs/auteur.php?id={{{dbnl}}} dbnl-{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|profiel|profil}}]|{{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P723}}|{{#ifeq:{{#invoke:wikidata|claim|P723}}|Geen waarde||[https://www.dbnl.nl/auteurs/auteur.php?id={{#invoke:wikidata|claim|P723}} dbnl-{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|profiel|profil}}]}}}}}}
| other4 ={{#invoke:IMDb|infoboxLink|nm|{{{imdb|}}}}}
| links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki> · <nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox persona/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}}
}}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates]]</noinclude>
evpyefj5ko99aj1alwkzeokmt19e0hu
208304
208303
2026-11-02T11:13:43Z
Kallmemel
14000
208304
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox generiek
| bgcolor = #228B22
| color = white
| kop = {{{nomber|}}}
| image = {{#if:{{{imagen|}}}|{{{imagen}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}}
| caption = {{{descripcion|}}}
| noimage = {{Afbeelding gewenst}}
| kop1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Informacion basico|Informashon básiko}}
| head1_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nomber completo|Nòmber kompleto}}
| item1_1 = {{#if:{{{stop nomber completo|}}}||{{#if:{{{nomber completo|}}}|{{{nomber completo}}}|{{#invoke:wikidata|claim|P1477}}}}}}
| head1_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nacemento |Nasementu }}
| item1_3 ={{#if:{{{fecha nacemento|}}}|{{{fecha nacemento|}}}<br/>|{{#if:{{#property:P569}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P569}}<br/>|}}}} {{#if:{{{luga nacemento|}}}|{{{luga nacemento|}}}|{{wikidata|property|linked|P19}}}}
| head1_4 = {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Fayecimento |c=Fayesimentu }}
| item1_4 = {{#if:{{{fecha fayecimento|}}}|{{{fecha fayecimento|}}}<br/>|{{#if:{{#property:P570}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P570}}<br/>|}}}} {{#if:{{{luga fayecimento|}}}|{{{luga fayecimento|}}}|{{wikidata|property|linked|P20}}}}
| kop2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Carera|Karera}} di [[Formule 1]]
| head2_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nacionalidad deportivo|Nashonalidat deportivo}}
| item2_1 = {{#if:{{{stop nacionalidad deportivo|}}}||{{#if:{{{nacionalidad deportivo|}}}|{{{nacionalidad deportivo}}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|list=, |P1532}}}}}}
| head2_2 = Jaren actief
| item2_2 = {{{jaren|}}}
| head2_3 = Wagennummer
| item2_3 = {{{wagennummer|}}}
| head2_4 = [[Lijst van Formule 1-constructeurs|Team{{#if:{{{teams|}}}|s}}]]
| item2_4 = {{{teams|}}}{{{team|}}}
| head2_5 = [[Lijst van Formule 1 Grand Prix-wedstrijden|Races]]
| item2_5 = {{{races|}}}
| head2_6 = Racestarts
| item2_6 = {{{racestarts|}}}
| head2_7 = [[Lijst van wereldkampioenen Formule 1|Kampioen{{shy}}schappen]]
| item2_7 = {{{kampioenschap|}}}
| head2_8 = [[Lijst van Formule 1 Grand Prix-winnaars|Overwinningen]]
| item2_8 = {{{winst|{{{overwinningen|}}}}}}
| head2_9 = Podiums
| item2_9 = {{{podia|{{{podiums|}}}}}}
| head3_1 = [[Lijst van Formule 1-coureurs met een poleposition|Polepositions]]
| item3_1 = {{{pole|}}}
| head3_2 = [[Lijst van Formule 1-coureurs met een snelste ronde|Snelste rondes]]
| item3_2 = {{{snelsteronde|}}}
| head3_3 = [[Lijst van puntensystemen in de Formule 1|Punten]]
| item3_3 = {{{punten|}}}
| head3_4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Prome careda|Promé kareda}}
| item3_4 = {{{prome_careda|}}}
| head3_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Prome victoria|Promé viktoria}}
| item3_5 = {{{prome_victoria|}}}
| head3_6 ={{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Delaster victoria|Delaster viktoria}}
| item3_6 = {{{delaster_victoria|}}}
| head3_7 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Delaster careda|Delaster kareda}}
| item3_7 = {{{delaster_careda|}}}
| image3 = {{#if:{{{stop firma|}}}||{{#if:{{{firma|}}}|{{{firma}}}|{{wikidata|property|raw|P109}}}}}}
| caption3 = {{#if:{{{descripcion firma|}}}|{{{descripcion firma}}}|}}
| alt3 = firma
| imagewidth3= 150
| otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}{{{website|}}}{{#property:P856}}{{#property:P723}}{{{dbnl|}}}{{{imdb|}}}{{#property:P345}}|----}}
| other0 = {{#if:{{{commons|}}}
| <small>[[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Imagen|Imágen}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>
| {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| <small>[[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Imagen|Imágen}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>}}
}}
| other2 = {{#if:{{{website|}}}|[{{{website}}} {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Website oficial|c=Wèpsait ofisial}}]|{{#if:{{#property:P856}}|[{{#invoke:wd|property|P856}} {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Website oficial|c=Wèpsait ofisial}}]|}}}}
| other3 = {{#If:{{{dbnl|}}}|[https://www.dbnl.nl/auteurs/auteur.php?id={{{dbnl}}} dbnl-{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|profiel|profil}}]|{{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P723}}|{{#ifeq:{{#invoke:wikidata|claim|P723}}|Geen waarde||[https://www.dbnl.nl/auteurs/auteur.php?id={{#invoke:wikidata|claim|P723}} dbnl-{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|profiel|profil}}]}}}}}}
| other4 ={{#invoke:IMDb|infoboxLink|nm|{{{imdb|}}}}}
| links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki> · <nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox persona/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}}
}}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates]]</noinclude>
jii3tnc3ytvhnme74jfheht8qqwq52u
208305
208304
2026-11-02T11:18:15Z
Kallmemel
14000
208305
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox generiek
| bgcolor = #228B22
| color = white
| kop = {{{nomber|}}}
| image = {{#if:{{{imagen|}}}|{{{imagen}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}}
| caption = {{{descripcion|}}}
| noimage = {{Afbeelding gewenst}}
| kop1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Informacion basico|Informashon básiko}}
| head1_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nomber completo|Nòmber kompleto}}
| item1_1 = {{#if:{{{stop nomber completo|}}}||{{#if:{{{nomber completo|}}}|{{{nomber completo}}}|{{#invoke:wikidata|claim|P1477}}}}}}
| head1_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nacemento |Nasementu }}
| item1_3 ={{#if:{{{fecha nacemento|}}}|{{{fecha nacemento|}}}<br/>|{{#if:{{#property:P569}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P569}}<br/>|}}}} {{#if:{{{luga nacemento|}}}|{{{luga nacemento|}}}|{{wikidata|property|linked|P19}}}}
| head1_4 = {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Fayecimento |c=Fayesimentu }}
| item1_4 = {{#if:{{{fecha fayecimento|}}}|{{{fecha fayecimento|}}}<br/>|{{#if:{{#property:P570}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P570}}<br/>|}}}} {{#if:{{{luga fayecimento|}}}|{{{luga fayecimento|}}}|{{wikidata|property|linked|P20}}}}
| kop2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Carera|Karera}} di [[Formule 1]]
| head2_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nacionalidad deportivo|Nashonalidat deportivo}}
| item2_1 = {{#if:{{{stop nacionalidad deportivo|}}}||{{#if:{{{nacionalidad deportivo|}}}|{{{nacionalidad deportivo}}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|list=, |P1532}}}}}}
| head2_2 = Jaren actief
| item2_2 = {{{jaren|}}}
| head2_3 = Wagennummer
| item2_3 = {{{wagennummer|}}}
| head2_4 = [[Lijst van Formule 1-constructeurs|Team{{#if:{{{teams|}}}|s}}]]
| item2_4 = {{{teams|}}}{{{team|}}}
| head2_5 = [[Lijst van Formule 1 Grand Prix-wedstrijden|Races]]
| item2_5 = {{{races|}}}
| head2_6 = Racestarts
| item2_6 = {{{racestarts|}}}
| head2_7 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Campeonato|Kampeonato}}
| item2_7 = {{{campeonato|}}}
| head2_8 = [[Lijst van Formule 1 Grand Prix-winnaars|Overwinningen]]
| item2_8 = {{{winst|{{{overwinningen|}}}}}}
| head2_9 = Podio
| item2_9 = {{{podio|}}}
| head3_1 = [[Lijst van Formule 1-coureurs met een poleposition|Polepositions]]
| item3_1 = {{{pole|}}}
| head3_2 = [[Lijst van Formule 1-coureurs met een snelste ronde|Snelste rondes]]
| item3_2 = {{{snelsteronde|}}}
| head3_3 = [[Lijst van puntensystemen in de Formule 1|Punten]]
| item3_3 = {{{punten|}}}
| head3_4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Prome careda|Promé kareda}}
| item3_4 = {{{prome_careda|}}}
| head3_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Prome victoria|Promé viktoria}}
| item3_5 = {{{prome_victoria|}}}
| head3_6 ={{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Delaster victoria|Delaster viktoria}}
| item3_6 = {{{delaster_victoria|}}}
| head3_7 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Delaster careda|Delaster kareda}}
| item3_7 = {{{delaster_careda|}}}
| image3 = {{#if:{{{stop firma|}}}||{{#if:{{{firma|}}}|{{{firma}}}|{{wikidata|property|raw|P109}}}}}}
| caption3 = {{#if:{{{descripcion firma|}}}|{{{descripcion firma}}}|}}
| alt3 = firma
| imagewidth3= 150
| otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}{{{website|}}}{{#property:P856}}{{#property:P723}}{{{dbnl|}}}{{{imdb|}}}{{#property:P345}}|----}}
| other0 = {{#if:{{{commons|}}}
| <small>[[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Imagen|Imágen}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>
| {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| <small>[[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Imagen|Imágen}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>}}
}}
| other2 = {{#if:{{{website|}}}|[{{{website}}} {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Website oficial|c=Wèpsait ofisial}}]|{{#if:{{#property:P856}}|[{{#invoke:wd|property|P856}} {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Website oficial|c=Wèpsait ofisial}}]|}}}}
| other3 = {{#If:{{{dbnl|}}}|[https://www.dbnl.nl/auteurs/auteur.php?id={{{dbnl}}} dbnl-{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|profiel|profil}}]|{{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P723}}|{{#ifeq:{{#invoke:wikidata|claim|P723}}|Geen waarde||[https://www.dbnl.nl/auteurs/auteur.php?id={{#invoke:wikidata|claim|P723}} dbnl-{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|profiel|profil}}]}}}}}}
| other4 ={{#invoke:IMDb|infoboxLink|nm|{{{imdb|}}}}}
| links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki> · <nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox persona/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}}
}}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates]]</noinclude>
n8gah4b4hdbii2w9ej3t1s3gwrr389q
208306
208305
2026-11-02T11:20:42Z
Kallmemel
14000
208306
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox generiek
| bgcolor = #228B22
| color = white
| kop = {{{nomber|}}}
| image = {{#if:{{{imagen|}}}|{{{imagen}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}}
| caption = {{{descripcion|}}}
| noimage = {{Afbeelding gewenst}}
| kop1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Informacion basico|Informashon básiko}}
| head1_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nomber completo|Nòmber kompleto}}
| item1_1 = {{#if:{{{stop nomber completo|}}}||{{#if:{{{nomber completo|}}}|{{{nomber completo}}}|{{#invoke:wikidata|claim|P1477}}}}}}
| head1_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nacemento |Nasementu }}
| item1_3 ={{#if:{{{fecha nacemento|}}}|{{{fecha nacemento|}}}<br/>|{{#if:{{#property:P569}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P569}}<br/>|}}}} {{#if:{{{luga nacemento|}}}|{{{luga nacemento|}}}|{{wikidata|property|linked|P19}}}}
| head1_4 = {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Fayecimento |c=Fayesimentu }}
| item1_4 = {{#if:{{{fecha fayecimento|}}}|{{{fecha fayecimento|}}}<br/>|{{#if:{{#property:P570}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|P570}}<br/>|}}}} {{#if:{{{luga fayecimento|}}}|{{{luga fayecimento|}}}|{{wikidata|property|linked|P20}}}}
| kop2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Carera|Karera}} di [[Formule 1]]
| head2_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Nacionalidad deportivo|Nashonalidat deportivo}}
| item2_1 = {{#if:{{{stop nacionalidad deportivo|}}}||{{#if:{{{nacionalidad deportivo|}}}|{{{nacionalidad deportivo}}}|{{#invoke:wikidata|claim|parameter=link|list=, |P1532}}}}}}
| head2_2 = Jaren actief
| item2_2 = {{{jaren|}}}
| head2_3 = Wagennummer
| item2_3 = {{{wagennummer|}}}
| head2_4 = [[Lijst van Formule 1-constructeurs|Team{{#if:{{{teams|}}}|s}}]]
| item2_4 = {{{teams|}}}{{{team|}}}
| head2_5 = [[Lijst van Formule 1 Grand Prix-wedstrijden|Races]]
| item2_5 = {{{races|}}}
| head2_6 = Racestarts
| item2_6 = {{{racestarts|}}}
| head2_7 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Campeonato|Kampeonato}}
| item2_7 = {{{campeonato|}}}
| head2_8 = [[Lijst van Formule 1 Grand Prix-winnaars|Overwinningen]]
| item2_8 = {{{winst|{{{overwinningen|}}}}}}
| head2_9 = Podio
| item2_9 = {{{podio|}}}
| head3_1 = ''Pole''
| item3_1 = {{{pole|}}}
| head3_2 = [[Lijst van Formule 1-coureurs met een snelste ronde|Snelste rondes]]
| item3_2 = {{{snelsteronde|}}}
| head3_3 = [[Lijst van puntensystemen in de Formule 1|Punten]]
| item3_3 = {{{punten|}}}
| head3_4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Prome careda|Promé kareda}}
| item3_4 = {{{prome_careda|}}}
| head3_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Prome victoria|Promé viktoria}}
| item3_5 = {{{prome_victoria|}}}
| head3_6 ={{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Delaster victoria|Delaster viktoria}}
| item3_6 = {{{delaster_victoria|}}}
| head3_7 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Delaster careda|Delaster kareda}}
| item3_7 = {{{delaster_careda|}}}
| image3 = {{#if:{{{stop firma|}}}||{{#if:{{{firma|}}}|{{{firma}}}|{{wikidata|property|raw|P109}}}}}}
| caption3 = {{#if:{{{descripcion firma|}}}|{{{descripcion firma}}}|}}
| alt3 = firma
| imagewidth3= 150
| otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}{{{website|}}}{{#property:P856}}{{#property:P723}}{{{dbnl|}}}{{{imdb|}}}{{#property:P345}}|----}}
| other0 = {{#if:{{{commons|}}}
| <small>[[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Imagen|Imágen}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>
| {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| <small>[[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Imagen|Imágen}}]] riba</small> [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] <small>[[Wikimedia Commons]]</small>}}
}}
| other2 = {{#if:{{{website|}}}|[{{{website}}} {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Website oficial|c=Wèpsait ofisial}}]|{{#if:{{#property:P856}}|[{{#invoke:wd|property|P856}} {{#switch:{{{variante|{{{1|}}}}}}|#default=Website oficial|c=Wèpsait ofisial}}]|}}}}
| other3 = {{#If:{{{dbnl|}}}|[https://www.dbnl.nl/auteurs/auteur.php?id={{{dbnl}}} dbnl-{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|profiel|profil}}]|{{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P723}}|{{#ifeq:{{#invoke:wikidata|claim|P723}}|Geen waarde||[https://www.dbnl.nl/auteurs/auteur.php?id={{#invoke:wikidata|claim|P723}} dbnl-{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|profiel|profil}}]}}}}}}
| other4 ={{#invoke:IMDb|infoboxLink|nm|{{{imdb|}}}}}
| links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki> · <nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox persona/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}}
}}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates]]</noinclude>
gmgk7dh0pgp7mpspece9ugwfshag1ax
Malchi:Infobox coredo/doc
10
15174
208295
2026-11-02T10:35:36Z
Kallmemel
14000
Created page with "{{Documentation subpage}} {{den proceso|november 2026}} <!-- Añadi categoria unda ta indica abou di e pagina aki y interwiki na Wikidata --> == Uso == <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categoria abou di liña aki; interwikis na Wikidata --> }}</includeonly>"
208295
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
{{den proceso|november 2026}}
<!-- Añadi categoria unda ta indica abou di e pagina aki y interwiki na Wikidata -->
== Uso ==
<includeonly>{{sandbox other||
<!-- Categoria abou di liña aki; interwikis na Wikidata -->
}}</includeonly>
95257xa87cbghy7iordhbla49nmzf2b
208299
208295
2026-11-02T10:58:10Z
Kallmemel
14000
Kallmemel moved page [[Malchi:Infobox coredo f1/doc]] to [[Malchi:Infobox coredo/doc]]
208295
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
{{den proceso|november 2026}}
<!-- Añadi categoria unda ta indica abou di e pagina aki y interwiki na Wikidata -->
== Uso ==
<includeonly>{{sandbox other||
<!-- Categoria abou di liña aki; interwikis na Wikidata -->
}}</includeonly>
95257xa87cbghy7iordhbla49nmzf2b
Malchi:Infobox coredo f1/doc
10
15176
208300
2026-11-02T10:58:10Z
Kallmemel
14000
Kallmemel moved page [[Malchi:Infobox coredo f1/doc]] to [[Malchi:Infobox coredo/doc]]
208300
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Malchi:Infobox coredo/doc]]
38e6c8hf6fye1tvl52nu6qneso8rkl1