ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਣੀ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</sitename>
    <dbname>pawiki</dbname>
    <base>https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਫਾਟਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਣੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16565</id>
    <revision>
      <id>838588</id>
      <parentid>837910</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T14:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27024-69</username>
        <id>59925</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ */</comment>
      <origin>838588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30760" sha1="6zkpff3p6sj0rs155iley3n0mldih7t" xml:space="preserve">[[File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|right|thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ]]

[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''Guru Granth Sahib Ji'''), [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਗੁਰੂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;ke&quot;&gt;{{Cite book|title=Online Worksheets|last=Keene|first=Michael|publisher=Nelson Thornes|year=2003|isbn=0-7487-7159-X|page=38}}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ]] ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਸੰਨ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ  ਵਿੱਚ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 36 ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (6 ਗੁਰੂ), ਭਗਤ (15 ਭਗਤ), ਭੱਟ (11 ਭੱਟ) ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ (4 ਗੁਰਸਿੱਖ) ​​ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ  ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ  ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ  ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ-ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੂਦਰ]] ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Gill 2015&quot;&gt;{{cite book|last=Jodhka|first=Surinder Singh|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society: Perspectives and Challenges|date=|publisher=Concept Publishing Company|year=2003|isbn=9788180690389|editor-last=Gill|editor-first=Manmohan Singh|pages=28|chapter=2: The Scheduled Castes in Contemporary Punjab|accessdate=10 February 2026}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 1705 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। 

== ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ==
[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|title=The Sikh View on Happiness: Guru Arjan's Sukhmani|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2020|isbn=9781350139893|pages=219|chapter=Notes|quote=16 The fifteen bhagats (devotional poets), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kabir, Ravidas, Sheikh Farid, Ramanand, Beni, Namdev, Sadhana, Sheikh Bhikhan, Parmanand, Sain Nayee, Dhanna, Pipa, Surdas, Jaidev and Trilochan. The bhagats belonged to the Hindu (Vaishnava) Bhakti, nirgun Bhakti or Sufi traditions, and either predated or lived during the Guru Nanak period.&lt;br&gt;&lt;br&gt;17 The eleven bhatts (Hindu court bards), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kalashar, Balh, Bhalh, Bhika, Gayand, Harbans, Jalap, Kirat, Mathura, Nalh and Salh. Bhai Baldeep Singh, 'What Is Kirtan?: Observations, Interventions and Personal Reflections', Sikh Formations 7, no. 3 (2011), 282 n. 13. While the Brahmin ballad singers were connected with the divine courts (darbar sahib) of the later Sikh Gurus, their verses praise the first five Sikh Gurus. The bhatt verses are collectively referred to as Bhatt Bani, which is included in the concluding section of the Guru Granth Sahib (pp. 1389-1406).&lt;br&gt;&lt;br&gt;18 Bhai Mardana (GGS, 553) was a Muslim rebab (bowed string instrument) musician, who accompanied Guru Nanak on his travels. Bhai Rai Balwand was a Muslim rebab musician and Satta was a Muslim drummer during the time of Guru Angad up to the time of Guru Arjan; they both sang gurbani-kirtan and composed a Ramkali var that was included in the Guru Granth Sahib (pp. 966-8). Baba Sundar was the great grandson of Guru Amar Das and grandson of Mohri, who wrote Sadu (Call of Death) (GGS, 923-4).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=978-81-8382-075-2 |location=New Delhi |pages=170–171}}&lt;/ref&gt;

=== ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
{{main|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}}

ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:{{Columns-list|* [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ | ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]]}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਹਰਿਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Singh|first=Sardar Harjeet|url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&amp;q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&amp;pg=PA100|title=Faith &amp; Philosophy of Sikhism|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-721-8|pages=103–104|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Sikh art and literature|url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse|date=1999|publisher=Routledge|others=Kerry, August 17- Brown|isbn=0-415-20288-4|location=London|page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198]|oclc=39765536}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ (7) ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਾਂ (10) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;

=== ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, &quot;ਭਗਤ&quot;  ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ &quot;ਬਾਣੀ ਭਗਤਾ ਕੀ&quot; ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ।  ਸ਼ਬਦ &quot;ਭਗਤ&quot; ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਭਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।

ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bhagat |url=http://www.markfoster.net/dcf/bhagata.pdf}}&lt;/ref&gt;

{{Columns-list|* [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਕਬੀਰ]]
* [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]]
* [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] ਜੀ
* [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]}}

=== ਭੱਟ ===
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 11 ਸਿੱਖ ਭੱਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:{{Columns-list|* ਭੱਟ ਕਲਸ਼ੇਰ
* ਭੱਟ ਬੱਲ੍ਹ
* ਭੱਟ ਭੱਲ੍ਹ
* ਭੱਟ ਭਿੱਖਾ 
* ਭੱਟ ਗਯੰਦ
* ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ
* ਭੱਟ ਜਲਪ
* ਭੱਟ ਕੀਰਤ
* ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ
* ਭੱਟ ਨੱਲ
* ਭੱਟ ਸਾਲਾਹ}}4 ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ:

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਭਾਈ ਸੱਤਾ                                                     *
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ==
*1. '''ਜਪੁ'''	: 	38 ਪਉੜੀਆਂ, 2 ਸਲੋਕ, 1 ਮੂਲ ਮੰਤਰ = 41 
*2. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 	33 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 28, ਪੰਚਨਦੇ 31), 18 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 14, ਨੌਪਦੀ 1, ਦਸਪਦੀ 1, ਚਉਬੀਸਪਦੀ 1), 2 ਪਾਰੇ (ਚਉਪਦਾ 1, ਪੰਚਪਦਾ 1) 7 ਸਲੋਕ= 74
*3. '''ਮਾਝ ਰਾਗੁ''':	1 ਅਸ਼ਟਪਦੀ, 24 ਪਉੜੀਆ, 46 ਸਲੋਕ = 74
*4. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 	20 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 15, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛੇ ਪਦੇ 12) 18ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 12, ਨੌਪਦੀਆਂ 5, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 2 ਛੰਤ= 40
*5. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 	1 ਸੋਦਰੁ, 39 ਪਦੇ (ਚੁਪਦੇ 2, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 30, ਪੰਚਪਦੇ 5, ਛਿਪਦਾ 1) 22 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀਆਂ 2, ਅਸ਼ਅਪਦੀਆਂ 16, ਨੌਪਦੀਆ 2,ਚਸਪਦੀਆਂ 2) 5 ਛੰਤ, 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 45 ਸਲੋਕ=171.
*6. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 	2 ਚਉਪਦੇ, 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ = 7
*7. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 2 ਸਲੋਕ = 2
*8. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''':	3 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 2) 2 ਛੰਤ, 5 ਅਣਾਹੁਣੀਆ, 3 ਸਲੋਕ= 13.
*9. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 	12 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 9, ਪੰਚਪਦੇ 3, 4 ਪਦੀਆਂ,) (ਅਸ਼ਟੀਪਦੀਆਂ 3, ਦਸਪਦੀ 1), 2 ਸਲੋਕ=18
*10. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦਾ 7, ਪੰਚਪਦੇ 2) 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 3 ਛੰਤ (ਚਉਪਦਾ 1,ਪੰਚਪਦਾ 2=14. 
*11. '''ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ''': 	5 ਪਦੇ (ਚੁਪਦਾ 1, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 3), 1 ਪਦੀ = 6
*12. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 	9 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 6, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛਿਪਦਾ 1), 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆ 2 ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ, 5 ਛੰਤ 21 ਸਲੋਕ =42
*13. '''ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ''': 4 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 20 ਪਦ, 2 ਛੰਤ, 2 ਸਲੋਕ =30
*14. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 11 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਬਾਹਰਪਦੀ 1, 4 ਚੀਸਪਦੀ 1), 54 ਪਦ (ਓ ਅੰਕਾਰ ਦੇ), 73 ਪਦ ([[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਦੇ), 19 ਸਲੋਕ = 166. 
*15. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੂ''': 12 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦੇ-3, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1) 11ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 8, ਨੌਪਦੀ 1, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 22 ਸੋਲਹੇ, 18 ਸਲੋਕ=63। 
*16. '''ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ''': 5 ਛੰਤ (ਚਉਪਦੇ ਤ, ਪੰਚਪਦੇ 2) 17 ਪਦ ਬਾਰਹਮਾਹ= 22. 
*17. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 8 ਪਦੇ (ਚਉੁਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦਾ 1), 1 ਪਦੀ =3
*18. '''ਬਸੰਤ ਰਾਗੁ''':	10 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 9), 8 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 7, ਦਸਪਦੀ 1) = 18। 
*19. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''':	9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 8, ਪੰਚਪਦਾ 1) 5 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 3, ਨੌਪਦੀ ਦਸਪਦੀ 1), 27 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕ=65.
*20. '''ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 17 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 13, ਪੰਚਪਦੇ 4), 7 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ =24
*21. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 	3 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 35 ਸਲੋਕ=38.
*22. '''ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ''': 3 ਸਲੋਕ
*23. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ''': 32 ਸਲੋਕ

==ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ==

* [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਨੇ 63 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਗੁ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਬਲ ਕਿ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

==ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ==
*1. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 31 ਪਦੇ, 8 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 33 ਸਲੋਕ
*2. '''ਮਾਝੁ ਰਾਗੁ''': 	32 ਬਹੁਪਦੀਆਂ ਤੇ 3 ਸਲੋਕ
*3. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 18 ਪਦੇ, 9 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 5 ਛੰਤ ਅਤੇ 7 ਸਲੋਕ 
*4. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''':	12 ਪਦੇ, 15 ਬਹੁਤਪਦੀਆਂ, 2 ਛੰਤ, 1 ਕਾਫੀ, 1 ਪੱਟੀ (18 ਪਉੜੀਆਂ)
*5. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 43 ਸਲੋਕ, 22 ਪਉੜੀਆਂ।
*6. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 33 ਸਲੋਕ
*7. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 6 ਛੰਤ, 4 ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, 40 ਸਲੋਕ
*8. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 48 ਸਲੋਕ
*9. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ। 
*10. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 4 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 7 ਛੰਤ, 15 ਸਲੋਕ, 20 ਪਉੜੀਆਂ, 
*11. '''ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1 ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ
*12. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ
*13. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 24 ਸੋਲਹੇ, 23 ਸਲੋਕ, 22 ਪਾਉੜੀਆਂ।
*14. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 21 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ
*15. '''ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ।
*16. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 23 ਸਲੋਕ 
*17. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 13 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 27 ਸਲੋਕ, 
*18. '''ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 
*19. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ''': 67
*20. '''[[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]]'''
*21. '''ਵਾਰ ਕਵਿ'''
		ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ (20 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 3 (21 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
*22. '''ਪੱਟੀ''': (18 ਪਦਿਆਂ ਚ)
*23. ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ 
*24. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾ ਤੇ ਵਧੀਕ: ਮਹਲਾ 3

==ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ==

[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ 678 ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 264 ਸ਼ਬਦਾਂ, 58 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 38 ਛੰਤਾਂ, 183 ਪਉੜੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ 105 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ- 
*1. ਸਿਰੀਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*2. ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*3. ਬਿਹਰਾੜੇ ਕੀ ਵਾਰ 
*4. ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ
*5. ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ 
*6. ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ 
*7. ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ 
*8. ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ (15 ਪਉੜੀਆਂ)
ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ:
*(ੳ) ਛੰਤ: (ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (78)
*(ਅ) ਕਰਹਲੇ:-	(ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (234)
*(ੲ) ਘੋੜੀਆਂ
*(ਸ) ਪਹਿਰੇ

==ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ==
ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ 2218 ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। 31 ਵਾਂ ਰਾਗ, (ਜੈਜਾਵੰਤੀ) ਬਾਅਦ ਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ `ਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ 	= 1322, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ= 45, ਛੰਤ= 63, ਵਾਰਾਂ (ਛੇ)= 117 ਪਉੜੀਆਂ 

ਰਾਂ  ਵਿੱਚਲੇ ਸਲੋਕ= 252

ਭਾਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ= 3

ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ = 67

ਗਾਥਾ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ = 24

ਫੁਨਹੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ= 23

ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ= 22

ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ= 2

1. '''ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ''': (14 ਪਦੇ)

2. '''ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ''': 52 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ‘ਵਰਣਮਾਲਾ` ਨੂੰ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3. '''ਸੁਖਮਨੀ''': ਸਿਰਲੇਖ-ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ)

4. '''ਥਿਤੀ ਗਉੜੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (17 ਪਉੜੀਆਂ)'''

5. '''ਛੇ ਵਾਰਾਂ''':
*ੳ) ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਅ) ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ੲ) ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਸ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਹ) ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਛਖਣੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾ
*ਕ) ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾਂ ਪੰਜਵਾਂ
6. '''ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ'''

==ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ== 
[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ 15 ਰਾਗਾਂ, 59 ਸ਼ਬਦਾ, 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ। 

1. '''ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ'''- 9 ਸ਼ਬਦ

2. '''ਰਾਗੁ ਆਸਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

3. '''ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

4. '''ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਰਾੜਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

5. '''ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ'''- 12 ਸ਼ਬਦ

6. '''ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ'''	- 4 ਸ਼ਬਦ

7. '''ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

8. '''ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

9. '''ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ (ਕਾਫੀ)''' - 3 ਸ਼ਬਦ

10. '''ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

11. '''ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ

12. '''ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

13. '''ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ'''	- 5 ਸ਼ਬਦ

14. '''ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

15  '''ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

16 '''ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ''' - 59

17 '''ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁੱਲ ਸਲੋਕ''' - 57

==ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ:==

===ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ===
16 ਰਾਗ, 532 ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।

=== ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਜੀ===
ਰਾਗ ਸੂਹੀ, ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ਼ ਸਲੋਕ 130 ਦਰਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 18 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ।

===ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ===

2 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ===
ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 93) ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 974), ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਪੰਨਾ (1351)

===ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ===
ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਪੰਨਾ 659 ਅਤੇ 660)
 
===ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ===
ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ (858)

===ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 695)
ਹੋਰ ਰਚਨਾ-ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਸਰਬ ਗੁੱਟਕਾ

===ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ===
ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।

===ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 1195) ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ।

===ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 526)
ਦੂਜਾ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1106)

===ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1153)

===ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ (ਪੰਨਾ 1253)

===ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ

==ਭੱਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ==

===ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ===
ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 54 ਸਵੱਯੇ

===ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ===
5 ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ

===ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 4 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਲਈ 1 ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ===
ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 1 ਸਵੱਈਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

===ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 16 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 13 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ -7 ਸਵੱਈਏ  

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 7 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 5 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

==ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ==

===ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ===
ਰਚਿਤ ‘ਸਦੁ` ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰਲੇਖ &quot;ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ &quot; ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

===ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ===
ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਕੀ ਵਾਰ
ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਈ ਸਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਨ.

== ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ: ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟੱਲ ==
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ  ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟੱਲ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ:

* ਉੱਥੇ ਮਰਦਾਨਾ 1 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਹਨ&lt;ref&gt;Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa&lt;/ref&gt; [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ  ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੇ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ &lt;ref&gt;''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਲੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ।
* ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟੱਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਹੈ, &lt;ref&gt;''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਟਾਈਪੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ੍ਹਸ਼ਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]]</text>
      <sha1>6zkpff3p6sj0rs155iley3n0mldih7t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838589</id>
      <parentid>838588</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T14:43:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ */</comment>
      <origin>838589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30879" sha1="42o39i84dyusfahnt6a6bm7k2gqesn9" xml:space="preserve">[[File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|right|thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ]]

[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''Guru Granth Sahib Ji'''), [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਗੁਰੂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;ke&quot;&gt;{{Cite book|title=Online Worksheets|last=Keene|first=Michael|publisher=Nelson Thornes|year=2003|isbn=0-7487-7159-X|page=38}}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ]] ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਸੰਨ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ  ਵਿੱਚ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 36 ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (6 ਗੁਰੂ), ਭਗਤ (15 ਭਗਤ), ਭੱਟ (11 ਭੱਟ) ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ (4 ਗੁਰਸਿੱਖ) ​​ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ  ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ  ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ  ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ-ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੂਦਰ]] ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Gill 2015&quot;&gt;{{cite book|last=Jodhka|first=Surinder Singh|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society: Perspectives and Challenges|date=|publisher=Concept Publishing Company|year=2003|isbn=9788180690389|editor-last=Gill|editor-first=Manmohan Singh|pages=28|chapter=2: The Scheduled Castes in Contemporary Punjab|accessdate=10 February 2026}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 1705 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। 

== ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ==
[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|title=The Sikh View on Happiness: Guru Arjan's Sukhmani|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2020|isbn=9781350139893|pages=219|chapter=Notes|quote=16 The fifteen bhagats (devotional poets), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kabir, Ravidas, Sheikh Farid, Ramanand, Beni, Namdev, Sadhana, Sheikh Bhikhan, Parmanand, Sain Nayee, Dhanna, Pipa, Surdas, Jaidev and Trilochan. The bhagats belonged to the Hindu (Vaishnava) Bhakti, nirgun Bhakti or Sufi traditions, and either predated or lived during the Guru Nanak period.&lt;br&gt;&lt;br&gt;17 The eleven bhatts (Hindu court bards), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kalashar, Balh, Bhalh, Bhika, Gayand, Harbans, Jalap, Kirat, Mathura, Nalh and Salh. Bhai Baldeep Singh, 'What Is Kirtan?: Observations, Interventions and Personal Reflections', Sikh Formations 7, no. 3 (2011), 282 n. 13. While the Brahmin ballad singers were connected with the divine courts (darbar sahib) of the later Sikh Gurus, their verses praise the first five Sikh Gurus. The bhatt verses are collectively referred to as Bhatt Bani, which is included in the concluding section of the Guru Granth Sahib (pp. 1389-1406).&lt;br&gt;&lt;br&gt;18 Bhai Mardana (GGS, 553) was a Muslim rebab (bowed string instrument) musician, who accompanied Guru Nanak on his travels. Bhai Rai Balwand was a Muslim rebab musician and Satta was a Muslim drummer during the time of Guru Angad up to the time of Guru Arjan; they both sang gurbani-kirtan and composed a Ramkali var that was included in the Guru Granth Sahib (pp. 966-8). Baba Sundar was the great grandson of Guru Amar Das and grandson of Mohri, who wrote Sadu (Call of Death) (GGS, 923-4).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=978-81-8382-075-2 |location=New Delhi |pages=170–171}}&lt;/ref&gt;

* [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]
* [[ਭਗਤ]]
* [[ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ|ਭੱਟ]]
* [[ਗੁਰਸਿੱਖ]]

=== ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
{{main|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}}

ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:{{Columns-list|* [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ | ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]]}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਹਰਿਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Singh|first=Sardar Harjeet|url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&amp;q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&amp;pg=PA100|title=Faith &amp; Philosophy of Sikhism|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-721-8|pages=103–104|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Sikh art and literature|url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse|date=1999|publisher=Routledge|others=Kerry, August 17- Brown|isbn=0-415-20288-4|location=London|page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198]|oclc=39765536}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ (7) ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਾਂ (10) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;

=== ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, &quot;ਭਗਤ&quot;  ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ &quot;ਬਾਣੀ ਭਗਤਾ ਕੀ&quot; ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ।  ਸ਼ਬਦ &quot;ਭਗਤ&quot; ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਭਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।

ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bhagat |url=http://www.markfoster.net/dcf/bhagata.pdf}}&lt;/ref&gt;

{{Columns-list|* [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਕਬੀਰ]]
* [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]]
* [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] ਜੀ
* [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]}}

=== ਭੱਟ ===
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 11 ਸਿੱਖ ਭੱਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:{{Columns-list|* ਭੱਟ ਕਲਸ਼ੇਰ
* ਭੱਟ ਬੱਲ੍ਹ
* ਭੱਟ ਭੱਲ੍ਹ
* ਭੱਟ ਭਿੱਖਾ 
* ਭੱਟ ਗਯੰਦ
* ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ
* ਭੱਟ ਜਲਪ
* ਭੱਟ ਕੀਰਤ
* ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ
* ਭੱਟ ਨੱਲ
* ਭੱਟ ਸਾਲਾਹ}}4 ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ:

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਭਾਈ ਸੱਤਾ                                                     *
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ==
*1. '''ਜਪੁ'''	: 	38 ਪਉੜੀਆਂ, 2 ਸਲੋਕ, 1 ਮੂਲ ਮੰਤਰ = 41 
*2. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 	33 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 28, ਪੰਚਨਦੇ 31), 18 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 14, ਨੌਪਦੀ 1, ਦਸਪਦੀ 1, ਚਉਬੀਸਪਦੀ 1), 2 ਪਾਰੇ (ਚਉਪਦਾ 1, ਪੰਚਪਦਾ 1) 7 ਸਲੋਕ= 74
*3. '''ਮਾਝ ਰਾਗੁ''':	1 ਅਸ਼ਟਪਦੀ, 24 ਪਉੜੀਆ, 46 ਸਲੋਕ = 74
*4. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 	20 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 15, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛੇ ਪਦੇ 12) 18ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 12, ਨੌਪਦੀਆਂ 5, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 2 ਛੰਤ= 40
*5. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 	1 ਸੋਦਰੁ, 39 ਪਦੇ (ਚੁਪਦੇ 2, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 30, ਪੰਚਪਦੇ 5, ਛਿਪਦਾ 1) 22 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀਆਂ 2, ਅਸ਼ਅਪਦੀਆਂ 16, ਨੌਪਦੀਆ 2,ਚਸਪਦੀਆਂ 2) 5 ਛੰਤ, 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 45 ਸਲੋਕ=171.
*6. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 	2 ਚਉਪਦੇ, 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ = 7
*7. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 2 ਸਲੋਕ = 2
*8. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''':	3 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 2) 2 ਛੰਤ, 5 ਅਣਾਹੁਣੀਆ, 3 ਸਲੋਕ= 13.
*9. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 	12 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 9, ਪੰਚਪਦੇ 3, 4 ਪਦੀਆਂ,) (ਅਸ਼ਟੀਪਦੀਆਂ 3, ਦਸਪਦੀ 1), 2 ਸਲੋਕ=18
*10. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦਾ 7, ਪੰਚਪਦੇ 2) 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 3 ਛੰਤ (ਚਉਪਦਾ 1,ਪੰਚਪਦਾ 2=14. 
*11. '''ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ''': 	5 ਪਦੇ (ਚੁਪਦਾ 1, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 3), 1 ਪਦੀ = 6
*12. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 	9 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 6, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛਿਪਦਾ 1), 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆ 2 ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ, 5 ਛੰਤ 21 ਸਲੋਕ =42
*13. '''ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ''': 4 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 20 ਪਦ, 2 ਛੰਤ, 2 ਸਲੋਕ =30
*14. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 11 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਬਾਹਰਪਦੀ 1, 4 ਚੀਸਪਦੀ 1), 54 ਪਦ (ਓ ਅੰਕਾਰ ਦੇ), 73 ਪਦ ([[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਦੇ), 19 ਸਲੋਕ = 166. 
*15. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੂ''': 12 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦੇ-3, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1) 11ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 8, ਨੌਪਦੀ 1, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 22 ਸੋਲਹੇ, 18 ਸਲੋਕ=63। 
*16. '''ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ''': 5 ਛੰਤ (ਚਉਪਦੇ ਤ, ਪੰਚਪਦੇ 2) 17 ਪਦ ਬਾਰਹਮਾਹ= 22. 
*17. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 8 ਪਦੇ (ਚਉੁਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦਾ 1), 1 ਪਦੀ =3
*18. '''ਬਸੰਤ ਰਾਗੁ''':	10 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 9), 8 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 7, ਦਸਪਦੀ 1) = 18। 
*19. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''':	9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 8, ਪੰਚਪਦਾ 1) 5 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 3, ਨੌਪਦੀ ਦਸਪਦੀ 1), 27 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕ=65.
*20. '''ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 17 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 13, ਪੰਚਪਦੇ 4), 7 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ =24
*21. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 	3 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 35 ਸਲੋਕ=38.
*22. '''ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ''': 3 ਸਲੋਕ
*23. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ''': 32 ਸਲੋਕ

==ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ==

* [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਨੇ 63 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਗੁ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਬਲ ਕਿ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

==ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ==
*1. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 31 ਪਦੇ, 8 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 33 ਸਲੋਕ
*2. '''ਮਾਝੁ ਰਾਗੁ''': 	32 ਬਹੁਪਦੀਆਂ ਤੇ 3 ਸਲੋਕ
*3. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 18 ਪਦੇ, 9 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 5 ਛੰਤ ਅਤੇ 7 ਸਲੋਕ 
*4. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''':	12 ਪਦੇ, 15 ਬਹੁਤਪਦੀਆਂ, 2 ਛੰਤ, 1 ਕਾਫੀ, 1 ਪੱਟੀ (18 ਪਉੜੀਆਂ)
*5. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 43 ਸਲੋਕ, 22 ਪਉੜੀਆਂ।
*6. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 33 ਸਲੋਕ
*7. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 6 ਛੰਤ, 4 ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, 40 ਸਲੋਕ
*8. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 48 ਸਲੋਕ
*9. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ। 
*10. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 4 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 7 ਛੰਤ, 15 ਸਲੋਕ, 20 ਪਉੜੀਆਂ, 
*11. '''ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1 ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ
*12. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ
*13. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 24 ਸੋਲਹੇ, 23 ਸਲੋਕ, 22 ਪਾਉੜੀਆਂ।
*14. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 21 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ
*15. '''ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ।
*16. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 23 ਸਲੋਕ 
*17. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 13 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 27 ਸਲੋਕ, 
*18. '''ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 
*19. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ''': 67
*20. '''[[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]]'''
*21. '''ਵਾਰ ਕਵਿ'''
		ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ (20 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 3 (21 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
*22. '''ਪੱਟੀ''': (18 ਪਦਿਆਂ ਚ)
*23. ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ 
*24. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾ ਤੇ ਵਧੀਕ: ਮਹਲਾ 3

==ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ==

[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ 678 ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 264 ਸ਼ਬਦਾਂ, 58 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 38 ਛੰਤਾਂ, 183 ਪਉੜੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ 105 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ- 
*1. ਸਿਰੀਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*2. ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*3. ਬਿਹਰਾੜੇ ਕੀ ਵਾਰ 
*4. ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ
*5. ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ 
*6. ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ 
*7. ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ 
*8. ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ (15 ਪਉੜੀਆਂ)
ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ:
*(ੳ) ਛੰਤ: (ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (78)
*(ਅ) ਕਰਹਲੇ:-	(ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (234)
*(ੲ) ਘੋੜੀਆਂ
*(ਸ) ਪਹਿਰੇ

==ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ==
ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ 2218 ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। 31 ਵਾਂ ਰਾਗ, (ਜੈਜਾਵੰਤੀ) ਬਾਅਦ ਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ `ਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ 	= 1322, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ= 45, ਛੰਤ= 63, ਵਾਰਾਂ (ਛੇ)= 117 ਪਉੜੀਆਂ 

ਰਾਂ  ਵਿੱਚਲੇ ਸਲੋਕ= 252

ਭਾਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ= 3

ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ = 67

ਗਾਥਾ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ = 24

ਫੁਨਹੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ= 23

ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ= 22

ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ= 2

1. '''ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ''': (14 ਪਦੇ)

2. '''ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ''': 52 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ‘ਵਰਣਮਾਲਾ` ਨੂੰ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3. '''ਸੁਖਮਨੀ''': ਸਿਰਲੇਖ-ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ)

4. '''ਥਿਤੀ ਗਉੜੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (17 ਪਉੜੀਆਂ)'''

5. '''ਛੇ ਵਾਰਾਂ''':
*ੳ) ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਅ) ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ੲ) ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਸ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਹ) ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਛਖਣੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾ
*ਕ) ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾਂ ਪੰਜਵਾਂ
6. '''ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ'''

==ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ== 
[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ 15 ਰਾਗਾਂ, 59 ਸ਼ਬਦਾ, 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ। 

1. '''ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ'''- 9 ਸ਼ਬਦ

2. '''ਰਾਗੁ ਆਸਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

3. '''ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

4. '''ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਰਾੜਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

5. '''ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ'''- 12 ਸ਼ਬਦ

6. '''ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ'''	- 4 ਸ਼ਬਦ

7. '''ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

8. '''ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

9. '''ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ (ਕਾਫੀ)''' - 3 ਸ਼ਬਦ

10. '''ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

11. '''ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ

12. '''ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

13. '''ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ'''	- 5 ਸ਼ਬਦ

14. '''ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

15  '''ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

16 '''ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ''' - 59

17 '''ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁੱਲ ਸਲੋਕ''' - 57

==ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ:==

===ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ===
16 ਰਾਗ, 532 ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।

=== ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਜੀ===
ਰਾਗ ਸੂਹੀ, ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ਼ ਸਲੋਕ 130 ਦਰਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 18 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ।

===ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ===

2 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ===
ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 93) ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 974), ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਪੰਨਾ (1351)

===ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ===
ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਪੰਨਾ 659 ਅਤੇ 660)
 
===ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ===
ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ (858)

===ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 695)
ਹੋਰ ਰਚਨਾ-ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਸਰਬ ਗੁੱਟਕਾ

===ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ===
ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।

===ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 1195) ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ।

===ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 526)
ਦੂਜਾ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1106)

===ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1153)

===ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ (ਪੰਨਾ 1253)

===ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ

==ਭੱਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ==

===ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ===
ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 54 ਸਵੱਯੇ

===ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ===
5 ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ

===ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 4 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਲਈ 1 ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ===
ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 1 ਸਵੱਈਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

===ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 16 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 13 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ -7 ਸਵੱਈਏ  

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 7 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 5 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

==ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ==

===ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ===
ਰਚਿਤ ‘ਸਦੁ` ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰਲੇਖ &quot;ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ &quot; ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

===ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ===
ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਕੀ ਵਾਰ
ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਈ ਸਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਨ.

== ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ: ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟੱਲ ==
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ  ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟੱਲ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ:

* ਉੱਥੇ ਮਰਦਾਨਾ 1 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਹਨ&lt;ref&gt;Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa&lt;/ref&gt; [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ  ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੇ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ &lt;ref&gt;''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਲੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ।
* ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟੱਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਹੈ, &lt;ref&gt;''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਟਾਈਪੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ੍ਹਸ਼ਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]]</text>
      <sha1>42o39i84dyusfahnt6a6bm7k2gqesn9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838590</id>
      <parentid>838589</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T14:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <origin>838590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30808" sha1="gn8kg9fko32709ijzffir590h60h2pp" xml:space="preserve">[[File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|right|thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ]]

[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''Guru Granth Sahib'''), [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਗੁਰੂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;ke&quot;&gt;{{Cite book|title=Online Worksheets|last=Keene|first=Michael|publisher=Nelson Thornes|year=2003|isbn=0-7487-7159-X|page=38}}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ]] ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਸੰਨ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ  ਵਿੱਚ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 36 ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (6 ਗੁਰੂ), ਭਗਤ (15 ਭਗਤ), ਭੱਟ (11 ਭੱਟ) ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ (4 ਗੁਰਸਿੱਖ) ​​ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ  ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ  ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ  ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ-ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੂਦਰ]] ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Gill 2015&quot;&gt;{{cite book|last=Jodhka|first=Surinder Singh|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society: Perspectives and Challenges|date=|publisher=Concept Publishing Company|year=2003|isbn=9788180690389|editor-last=Gill|editor-first=Manmohan Singh|pages=28|chapter=2: The Scheduled Castes in Contemporary Punjab|accessdate=10 February 2026}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 1705 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। 

== ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ==
[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|title=The Sikh View on Happiness: Guru Arjan's Sukhmani|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2020|isbn=9781350139893|pages=219|chapter=Notes|quote=16 The fifteen bhagats (devotional poets), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kabir, Ravidas, Sheikh Farid, Ramanand, Beni, Namdev, Sadhana, Sheikh Bhikhan, Parmanand, Sain Nayee, Dhanna, Pipa, Surdas, Jaidev and Trilochan. The bhagats belonged to the Hindu (Vaishnava) Bhakti, nirgun Bhakti or Sufi traditions, and either predated or lived during the Guru Nanak period.&lt;br&gt;&lt;br&gt;17 The eleven bhatts (Hindu court bards), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kalashar, Balh, Bhalh, Bhika, Gayand, Harbans, Jalap, Kirat, Mathura, Nalh and Salh. Bhai Baldeep Singh, 'What Is Kirtan?: Observations, Interventions and Personal Reflections', Sikh Formations 7, no. 3 (2011), 282 n. 13. While the Brahmin ballad singers were connected with the divine courts (darbar sahib) of the later Sikh Gurus, their verses praise the first five Sikh Gurus. The bhatt verses are collectively referred to as Bhatt Bani, which is included in the concluding section of the Guru Granth Sahib (pp. 1389-1406).&lt;br&gt;&lt;br&gt;18 Bhai Mardana (GGS, 553) was a Muslim rebab (bowed string instrument) musician, who accompanied Guru Nanak on his travels. Bhai Rai Balwand was a Muslim rebab musician and Satta was a Muslim drummer during the time of Guru Angad up to the time of Guru Arjan; they both sang gurbani-kirtan and composed a Ramkali var that was included in the Guru Granth Sahib (pp. 966-8). Baba Sundar was the great grandson of Guru Amar Das and grandson of Mohri, who wrote Sadu (Call of Death) (GGS, 923-4).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=978-81-8382-075-2 |location=New Delhi |pages=170–171}}&lt;/ref&gt;

* [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]
* [[ਭਗਤ]]
* [[ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ|ਭੱਟ]]
* [[ਗੁਰਸਿੱਖ]]

=== ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
{{main|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}}

ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:{{Columns-list|* [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ | ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]]}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਹਰਿਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Singh|first=Sardar Harjeet|url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&amp;q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&amp;pg=PA100|title=Faith &amp; Philosophy of Sikhism|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-721-8|pages=103–104|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Sikh art and literature|url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse|date=1999|publisher=Routledge|others=Kerry, August 17- Brown|isbn=0-415-20288-4|location=London|page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198]|oclc=39765536}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ (7) ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਾਂ (10) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;

=== ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, &quot;ਭਗਤ&quot;  ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ &quot;ਬਾਣੀ ਭਗਤਾ ਕੀ&quot; ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ।  ਸ਼ਬਦ &quot;ਭਗਤ&quot; ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਭਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।

ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bhagat |url=http://www.markfoster.net/dcf/bhagata.pdf}}&lt;/ref&gt;

{{Columns-list|* [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਕਬੀਰ]]
* [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]]
* [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] ਜੀ
* [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]}}

=== ਭੱਟ ===
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 11 ਸਿੱਖ ਭੱਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:{{Columns-list|* ਭੱਟ ਕਲਸ਼ੇਰ
* ਭੱਟ ਬੱਲ੍ਹ
* ਭੱਟ ਭੱਲ੍ਹ
* ਭੱਟ ਭਿੱਖਾ 
* ਭੱਟ ਗਯੰਦ
* ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ
* ਭੱਟ ਜਲਪ
* ਭੱਟ ਕੀਰਤ
* ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ
* ਭੱਟ ਨੱਲ
* ਭੱਟ ਸਾਲਾਹ}}4 ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ:

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਭਾਈ ਸੱਤਾ                                                     *
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ==
*1. '''ਜਪੁ'''	: 	38 ਪਉੜੀਆਂ, 2 ਸਲੋਕ, 1 ਮੂਲ ਮੰਤਰ = 41 
*2. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 	33 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 28, ਪੰਚਨਦੇ 31), 18 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 14, ਨੌਪਦੀ 1, ਦਸਪਦੀ 1, ਚਉਬੀਸਪਦੀ 1), 2 ਪਾਰੇ (ਚਉਪਦਾ 1, ਪੰਚਪਦਾ 1) 7 ਸਲੋਕ= 74
*3. '''ਮਾਝ ਰਾਗੁ''':	1 ਅਸ਼ਟਪਦੀ, 24 ਪਉੜੀਆ, 46 ਸਲੋਕ = 74
*4. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 	20 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 15, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛੇ ਪਦੇ 12) 18ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 12, ਨੌਪਦੀਆਂ 5, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 2 ਛੰਤ= 40
*5. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 	1 ਸੋਦਰੁ, 39 ਪਦੇ (ਚੁਪਦੇ 2, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 30, ਪੰਚਪਦੇ 5, ਛਿਪਦਾ 1) 22 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀਆਂ 2, ਅਸ਼ਅਪਦੀਆਂ 16, ਨੌਪਦੀਆ 2,ਚਸਪਦੀਆਂ 2) 5 ਛੰਤ, 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 45 ਸਲੋਕ=171.
*6. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 	2 ਚਉਪਦੇ, 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ = 7
*7. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 2 ਸਲੋਕ = 2
*8. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''':	3 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 2) 2 ਛੰਤ, 5 ਅਣਾਹੁਣੀਆ, 3 ਸਲੋਕ= 13.
*9. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 	12 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 9, ਪੰਚਪਦੇ 3, 4 ਪਦੀਆਂ,) (ਅਸ਼ਟੀਪਦੀਆਂ 3, ਦਸਪਦੀ 1), 2 ਸਲੋਕ=18
*10. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦਾ 7, ਪੰਚਪਦੇ 2) 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 3 ਛੰਤ (ਚਉਪਦਾ 1,ਪੰਚਪਦਾ 2=14. 
*11. '''ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ''': 	5 ਪਦੇ (ਚੁਪਦਾ 1, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 3), 1 ਪਦੀ = 6
*12. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 	9 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 6, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛਿਪਦਾ 1), 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆ 2 ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ, 5 ਛੰਤ 21 ਸਲੋਕ =42
*13. '''ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ''': 4 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 20 ਪਦ, 2 ਛੰਤ, 2 ਸਲੋਕ =30
*14. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 11 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਬਾਹਰਪਦੀ 1, 4 ਚੀਸਪਦੀ 1), 54 ਪਦ (ਓ ਅੰਕਾਰ ਦੇ), 73 ਪਦ ([[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਦੇ), 19 ਸਲੋਕ = 166. 
*15. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੂ''': 12 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦੇ-3, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1) 11ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 8, ਨੌਪਦੀ 1, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 22 ਸੋਲਹੇ, 18 ਸਲੋਕ=63। 
*16. '''ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ''': 5 ਛੰਤ (ਚਉਪਦੇ ਤ, ਪੰਚਪਦੇ 2) 17 ਪਦ ਬਾਰਹਮਾਹ= 22. 
*17. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 8 ਪਦੇ (ਚਉੁਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦਾ 1), 1 ਪਦੀ =3
*18. '''ਬਸੰਤ ਰਾਗੁ''':	10 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 9), 8 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 7, ਦਸਪਦੀ 1) = 18। 
*19. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''':	9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 8, ਪੰਚਪਦਾ 1) 5 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 3, ਨੌਪਦੀ ਦਸਪਦੀ 1), 27 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕ=65.
*20. '''ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 17 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 13, ਪੰਚਪਦੇ 4), 7 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ =24
*21. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 	3 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 35 ਸਲੋਕ=38.
*22. '''ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ''': 3 ਸਲੋਕ
*23. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ''': 32 ਸਲੋਕ

==ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ==

* [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਨੇ 63 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਗੁ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਬਲ ਕਿ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

==ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ==
*1. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 31 ਪਦੇ, 8 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 33 ਸਲੋਕ
*2. '''ਮਾਝੁ ਰਾਗੁ''': 	32 ਬਹੁਪਦੀਆਂ ਤੇ 3 ਸਲੋਕ
*3. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 18 ਪਦੇ, 9 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 5 ਛੰਤ ਅਤੇ 7 ਸਲੋਕ 
*4. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''':	12 ਪਦੇ, 15 ਬਹੁਤਪਦੀਆਂ, 2 ਛੰਤ, 1 ਕਾਫੀ, 1 ਪੱਟੀ (18 ਪਉੜੀਆਂ)
*5. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 43 ਸਲੋਕ, 22 ਪਉੜੀਆਂ।
*6. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 33 ਸਲੋਕ
*7. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 6 ਛੰਤ, 4 ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, 40 ਸਲੋਕ
*8. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 48 ਸਲੋਕ
*9. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ। 
*10. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 4 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 7 ਛੰਤ, 15 ਸਲੋਕ, 20 ਪਉੜੀਆਂ, 
*11. '''ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1 ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ
*12. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ
*13. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 24 ਸੋਲਹੇ, 23 ਸਲੋਕ, 22 ਪਾਉੜੀਆਂ।
*14. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 21 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ
*15. '''ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ।
*16. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 23 ਸਲੋਕ 
*17. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 13 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 27 ਸਲੋਕ, 
*18. '''ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 
*19. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ''': 67
*20. '''[[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]]'''
*21. '''ਵਾਰ ਕਵਿ'''
		ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ (20 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 3 (21 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
*22. '''ਪੱਟੀ''': (18 ਪਦਿਆਂ ਚ)
*23. ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ 
*24. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾ ਤੇ ਵਧੀਕ: ਮਹਲਾ 3

==ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ==

[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ 678 ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 264 ਸ਼ਬਦਾਂ, 58 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 38 ਛੰਤਾਂ, 183 ਪਉੜੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ 105 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ- 
*1. ਸਿਰੀਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*2. ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*3. ਬਿਹਰਾੜੇ ਕੀ ਵਾਰ 
*4. ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ
*5. ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ 
*6. ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ 
*7. ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ 
*8. ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ (15 ਪਉੜੀਆਂ)
ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ:
*(ੳ) ਛੰਤ: (ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (78)
*(ਅ) ਕਰਹਲੇ:-	(ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (234)
*(ੲ) ਘੋੜੀਆਂ
*(ਸ) ਪਹਿਰੇ

==ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ==
ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ 2218 ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। 31 ਵਾਂ ਰਾਗ, (ਜੈਜਾਵੰਤੀ) ਬਾਅਦ ਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ `ਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ 	= 1322, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ= 45, ਛੰਤ= 63, ਵਾਰਾਂ (ਛੇ)= 117 ਪਉੜੀਆਂ 

ਰਾਂ  ਵਿੱਚਲੇ ਸਲੋਕ= 252

ਭਾਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ= 3

ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ = 67

ਗਾਥਾ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ = 24

ਫੁਨਹੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ= 23

ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ= 22

ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ= 2

1. '''ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ''': (14 ਪਦੇ)

2. '''ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ''': 52 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ‘ਵਰਣਮਾਲਾ` ਨੂੰ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3. '''ਸੁਖਮਨੀ''': ਸਿਰਲੇਖ-ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ)

4. '''ਥਿਤੀ ਗਉੜੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (17 ਪਉੜੀਆਂ)'''

5. '''ਛੇ ਵਾਰਾਂ''':
*ੳ) ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਅ) ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ੲ) ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਸ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਹ) ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਛਖਣੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾ
*ਕ) ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾਂ ਪੰਜਵਾਂ
6. '''ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ'''

==ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ== 
[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ 15 ਰਾਗਾਂ, 59 ਸ਼ਬਦਾ, 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ। 

1. '''ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ'''- 9 ਸ਼ਬਦ

2. '''ਰਾਗੁ ਆਸਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

3. '''ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

4. '''ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਰਾੜਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

5. '''ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ'''- 12 ਸ਼ਬਦ

6. '''ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ'''	- 4 ਸ਼ਬਦ

7. '''ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

8. '''ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

9. '''ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ (ਕਾਫੀ)''' - 3 ਸ਼ਬਦ

10. '''ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

11. '''ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ

12. '''ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

13. '''ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ'''	- 5 ਸ਼ਬਦ

14. '''ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

15  '''ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

16 '''ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ''' - 59

17 '''ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁੱਲ ਸਲੋਕ''' - 57

==ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ:==

===ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ===
16 ਰਾਗ, 532 ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।

=== ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਜੀ===
ਰਾਗ ਸੂਹੀ, ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ਼ ਸਲੋਕ 130 ਦਰਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 18 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ।

===ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ===

2 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ===
ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 93) ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 974), ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਪੰਨਾ (1351)

===ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ===
ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਪੰਨਾ 659 ਅਤੇ 660)
 
===ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ===
ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ (858)

===ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 695)
ਹੋਰ ਰਚਨਾ-ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਸਰਬ ਗੁੱਟਕਾ

===ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ===
ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।

===ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 1195) ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ।

===ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 526)
ਦੂਜਾ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1106)

===ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1153)

===ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ (ਪੰਨਾ 1253)

===ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ

==ਭੱਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ==

===ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ===
ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 54 ਸਵੱਯੇ

===ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ===
5 ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ

===ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 4 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਲਈ 1 ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ===
ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 1 ਸਵੱਈਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

===ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 16 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 13 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ -7 ਸਵੱਈਏ  

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 7 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 5 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

==ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ==

===ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ===
ਰਚਿਤ ‘ਸਦੁ` ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰਲੇਖ &quot;ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ &quot; ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

===ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ===
ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਕੀ ਵਾਰ
ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਈ ਸਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਨ.

== ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ: ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟੱਲ ==
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ  ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟੱਲ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ:

* ਉੱਥੇ ਮਰਦਾਨਾ 1 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਹਨ&lt;ref&gt;Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa&lt;/ref&gt; [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ  ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੇ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ &lt;ref&gt;''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਲੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ।
* ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟੱਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਹੈ, &lt;ref&gt;''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਟਾਈਪੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ੍ਹਸ਼ਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]]</text>
      <sha1>gn8kg9fko32709ijzffir590h60h2pp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838603</id>
      <parentid>838590</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T04:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ */</comment>
      <origin>838603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30801" sha1="jmdwbnteh9erpktqki795j8tuwqb0er" xml:space="preserve">[[File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|right|thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ]]

[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''Guru Granth Sahib'''), [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਗੁਰੂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;ke&quot;&gt;{{Cite book|title=Online Worksheets|last=Keene|first=Michael|publisher=Nelson Thornes|year=2003|isbn=0-7487-7159-X|page=38}}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ]] ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਸੰਨ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ  ਵਿੱਚ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 36 ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (6 ਗੁਰੂ), ਭਗਤ (15 ਭਗਤ), ਭੱਟ (11 ਭੱਟ) ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ (4 ਗੁਰਸਿੱਖ) ​​ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ  ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ  ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ  ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ-ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੂਦਰ]] ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Gill 2015&quot;&gt;{{cite book|last=Jodhka|first=Surinder Singh|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society: Perspectives and Challenges|date=|publisher=Concept Publishing Company|year=2003|isbn=9788180690389|editor-last=Gill|editor-first=Manmohan Singh|pages=28|chapter=2: The Scheduled Castes in Contemporary Punjab|accessdate=10 February 2026}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 1705 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। 

== ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ==
[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|title=The Sikh View on Happiness: Guru Arjan's Sukhmani|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2020|isbn=9781350139893|pages=219|chapter=Notes|quote=16 The fifteen bhagats (devotional poets), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kabir, Ravidas, Sheikh Farid, Ramanand, Beni, Namdev, Sadhana, Sheikh Bhikhan, Parmanand, Sain Nayee, Dhanna, Pipa, Surdas, Jaidev and Trilochan. The bhagats belonged to the Hindu (Vaishnava) Bhakti, nirgun Bhakti or Sufi traditions, and either predated or lived during the Guru Nanak period.&lt;br&gt;&lt;br&gt;17 The eleven bhatts (Hindu court bards), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kalashar, Balh, Bhalh, Bhika, Gayand, Harbans, Jalap, Kirat, Mathura, Nalh and Salh. Bhai Baldeep Singh, 'What Is Kirtan?: Observations, Interventions and Personal Reflections', Sikh Formations 7, no. 3 (2011), 282 n. 13. While the Brahmin ballad singers were connected with the divine courts (darbar sahib) of the later Sikh Gurus, their verses praise the first five Sikh Gurus. The bhatt verses are collectively referred to as Bhatt Bani, which is included in the concluding section of the Guru Granth Sahib (pp. 1389-1406).&lt;br&gt;&lt;br&gt;18 Bhai Mardana (GGS, 553) was a Muslim rebab (bowed string instrument) musician, who accompanied Guru Nanak on his travels. Bhai Rai Balwand was a Muslim rebab musician and Satta was a Muslim drummer during the time of Guru Angad up to the time of Guru Arjan; they both sang gurbani-kirtan and composed a Ramkali var that was included in the Guru Granth Sahib (pp. 966-8). Baba Sundar was the great grandson of Guru Amar Das and grandson of Mohri, who wrote Sadu (Call of Death) (GGS, 923-4).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=978-81-8382-075-2 |location=New Delhi |pages=170–171}}&lt;/ref&gt;

* [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]
* [[ਭਗਤ]]
* [[ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ|ਭੱਟ]]
* [[ਗੁਰਸਿੱਖ]]

=== ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
{{main|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}}

ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:{{Columns-list|* [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ | ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]]}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਹਰਿਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Singh|first=Sardar Harjeet|url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&amp;q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&amp;pg=PA100|title=Faith &amp; Philosophy of Sikhism|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-721-8|pages=103–104|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Sikh art and literature|url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse|date=1999|publisher=Routledge|others=Kerry, August 17- Brown|isbn=0-415-20288-4|location=London|page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198]|oclc=39765536}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ (7) ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਾਂ (10) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;

=== ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, &quot;ਭਗਤ&quot;  ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ &quot;ਬਾਣੀ ਭਗਤਾ ਕੀ&quot; ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ।  ਸ਼ਬਦ &quot;ਭਗਤ&quot; ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਭਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।

ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bhagat |url=http://www.markfoster.net/dcf/bhagata.pdf}}&lt;/ref&gt;

{{Columns-list|* [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਕਬੀਰ]]
* [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]]
* [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]]
* [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]}}

=== ਭੱਟ ===
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 11 ਸਿੱਖ ਭੱਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:{{Columns-list|* ਭੱਟ ਕਲਸ਼ੇਰ
* ਭੱਟ ਬੱਲ੍ਹ
* ਭੱਟ ਭੱਲ੍ਹ
* ਭੱਟ ਭਿੱਖਾ 
* ਭੱਟ ਗਯੰਦ
* ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ
* ਭੱਟ ਜਲਪ
* ਭੱਟ ਕੀਰਤ
* ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ
* ਭੱਟ ਨੱਲ
* ਭੱਟ ਸਾਲਾਹ}}4 ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ:

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਭਾਈ ਸੱਤਾ                                                     *
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ==
*1. '''ਜਪੁ'''	: 	38 ਪਉੜੀਆਂ, 2 ਸਲੋਕ, 1 ਮੂਲ ਮੰਤਰ = 41 
*2. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 	33 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 28, ਪੰਚਨਦੇ 31), 18 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 14, ਨੌਪਦੀ 1, ਦਸਪਦੀ 1, ਚਉਬੀਸਪਦੀ 1), 2 ਪਾਰੇ (ਚਉਪਦਾ 1, ਪੰਚਪਦਾ 1) 7 ਸਲੋਕ= 74
*3. '''ਮਾਝ ਰਾਗੁ''':	1 ਅਸ਼ਟਪਦੀ, 24 ਪਉੜੀਆ, 46 ਸਲੋਕ = 74
*4. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 	20 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 15, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛੇ ਪਦੇ 12) 18ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 12, ਨੌਪਦੀਆਂ 5, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 2 ਛੰਤ= 40
*5. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 	1 ਸੋਦਰੁ, 39 ਪਦੇ (ਚੁਪਦੇ 2, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 30, ਪੰਚਪਦੇ 5, ਛਿਪਦਾ 1) 22 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀਆਂ 2, ਅਸ਼ਅਪਦੀਆਂ 16, ਨੌਪਦੀਆ 2,ਚਸਪਦੀਆਂ 2) 5 ਛੰਤ, 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 45 ਸਲੋਕ=171.
*6. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 	2 ਚਉਪਦੇ, 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ = 7
*7. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 2 ਸਲੋਕ = 2
*8. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''':	3 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 2) 2 ਛੰਤ, 5 ਅਣਾਹੁਣੀਆ, 3 ਸਲੋਕ= 13.
*9. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 	12 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 9, ਪੰਚਪਦੇ 3, 4 ਪਦੀਆਂ,) (ਅਸ਼ਟੀਪਦੀਆਂ 3, ਦਸਪਦੀ 1), 2 ਸਲੋਕ=18
*10. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦਾ 7, ਪੰਚਪਦੇ 2) 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 3 ਛੰਤ (ਚਉਪਦਾ 1,ਪੰਚਪਦਾ 2=14. 
*11. '''ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ''': 	5 ਪਦੇ (ਚੁਪਦਾ 1, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 3), 1 ਪਦੀ = 6
*12. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 	9 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 6, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛਿਪਦਾ 1), 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆ 2 ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ, 5 ਛੰਤ 21 ਸਲੋਕ =42
*13. '''ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ''': 4 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 20 ਪਦ, 2 ਛੰਤ, 2 ਸਲੋਕ =30
*14. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 11 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਬਾਹਰਪਦੀ 1, 4 ਚੀਸਪਦੀ 1), 54 ਪਦ (ਓ ਅੰਕਾਰ ਦੇ), 73 ਪਦ ([[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਦੇ), 19 ਸਲੋਕ = 166. 
*15. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੂ''': 12 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦੇ-3, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1) 11ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 8, ਨੌਪਦੀ 1, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 22 ਸੋਲਹੇ, 18 ਸਲੋਕ=63। 
*16. '''ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ''': 5 ਛੰਤ (ਚਉਪਦੇ ਤ, ਪੰਚਪਦੇ 2) 17 ਪਦ ਬਾਰਹਮਾਹ= 22. 
*17. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 8 ਪਦੇ (ਚਉੁਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦਾ 1), 1 ਪਦੀ =3
*18. '''ਬਸੰਤ ਰਾਗੁ''':	10 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 9), 8 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 7, ਦਸਪਦੀ 1) = 18। 
*19. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''':	9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 8, ਪੰਚਪਦਾ 1) 5 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 3, ਨੌਪਦੀ ਦਸਪਦੀ 1), 27 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕ=65.
*20. '''ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 17 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 13, ਪੰਚਪਦੇ 4), 7 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ =24
*21. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 	3 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 35 ਸਲੋਕ=38.
*22. '''ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ''': 3 ਸਲੋਕ
*23. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ''': 32 ਸਲੋਕ

==ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ==

* [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਨੇ 63 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਗੁ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਬਲ ਕਿ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

==ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ==
*1. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 31 ਪਦੇ, 8 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 33 ਸਲੋਕ
*2. '''ਮਾਝੁ ਰਾਗੁ''': 	32 ਬਹੁਪਦੀਆਂ ਤੇ 3 ਸਲੋਕ
*3. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 18 ਪਦੇ, 9 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 5 ਛੰਤ ਅਤੇ 7 ਸਲੋਕ 
*4. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''':	12 ਪਦੇ, 15 ਬਹੁਤਪਦੀਆਂ, 2 ਛੰਤ, 1 ਕਾਫੀ, 1 ਪੱਟੀ (18 ਪਉੜੀਆਂ)
*5. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 43 ਸਲੋਕ, 22 ਪਉੜੀਆਂ।
*6. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 33 ਸਲੋਕ
*7. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 6 ਛੰਤ, 4 ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, 40 ਸਲੋਕ
*8. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 48 ਸਲੋਕ
*9. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ। 
*10. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 4 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 7 ਛੰਤ, 15 ਸਲੋਕ, 20 ਪਉੜੀਆਂ, 
*11. '''ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1 ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ
*12. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ
*13. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 24 ਸੋਲਹੇ, 23 ਸਲੋਕ, 22 ਪਾਉੜੀਆਂ।
*14. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 21 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ
*15. '''ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ।
*16. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 23 ਸਲੋਕ 
*17. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 13 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 27 ਸਲੋਕ, 
*18. '''ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 
*19. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ''': 67
*20. '''[[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]]'''
*21. '''ਵਾਰ ਕਵਿ'''
		ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ (20 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 3 (21 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
*22. '''ਪੱਟੀ''': (18 ਪਦਿਆਂ ਚ)
*23. ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ 
*24. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾ ਤੇ ਵਧੀਕ: ਮਹਲਾ 3

==ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ==

[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ 678 ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 264 ਸ਼ਬਦਾਂ, 58 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 38 ਛੰਤਾਂ, 183 ਪਉੜੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ 105 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ- 
*1. ਸਿਰੀਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*2. ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*3. ਬਿਹਰਾੜੇ ਕੀ ਵਾਰ 
*4. ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ
*5. ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ 
*6. ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ 
*7. ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ 
*8. ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ (15 ਪਉੜੀਆਂ)
ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ:
*(ੳ) ਛੰਤ: (ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (78)
*(ਅ) ਕਰਹਲੇ:-	(ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (234)
*(ੲ) ਘੋੜੀਆਂ
*(ਸ) ਪਹਿਰੇ

==ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ==
ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ 2218 ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। 31 ਵਾਂ ਰਾਗ, (ਜੈਜਾਵੰਤੀ) ਬਾਅਦ ਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ `ਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ 	= 1322, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ= 45, ਛੰਤ= 63, ਵਾਰਾਂ (ਛੇ)= 117 ਪਉੜੀਆਂ 

ਰਾਂ  ਵਿੱਚਲੇ ਸਲੋਕ= 252

ਭਾਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ= 3

ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ = 67

ਗਾਥਾ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ = 24

ਫੁਨਹੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ= 23

ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ= 22

ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ= 2

1. '''ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ''': (14 ਪਦੇ)

2. '''ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ''': 52 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ‘ਵਰਣਮਾਲਾ` ਨੂੰ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3. '''ਸੁਖਮਨੀ''': ਸਿਰਲੇਖ-ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ)

4. '''ਥਿਤੀ ਗਉੜੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (17 ਪਉੜੀਆਂ)'''

5. '''ਛੇ ਵਾਰਾਂ''':
*ੳ) ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਅ) ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ੲ) ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਸ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਹ) ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਛਖਣੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾ
*ਕ) ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾਂ ਪੰਜਵਾਂ
6. '''ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ'''

==ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ== 
[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ 15 ਰਾਗਾਂ, 59 ਸ਼ਬਦਾ, 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ। 

1. '''ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ'''- 9 ਸ਼ਬਦ

2. '''ਰਾਗੁ ਆਸਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

3. '''ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

4. '''ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਰਾੜਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

5. '''ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ'''- 12 ਸ਼ਬਦ

6. '''ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ'''	- 4 ਸ਼ਬਦ

7. '''ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

8. '''ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

9. '''ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ (ਕਾਫੀ)''' - 3 ਸ਼ਬਦ

10. '''ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

11. '''ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ

12. '''ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

13. '''ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ'''	- 5 ਸ਼ਬਦ

14. '''ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

15  '''ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

16 '''ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ''' - 59

17 '''ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁੱਲ ਸਲੋਕ''' - 57

==ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ:==

===ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ===
16 ਰਾਗ, 532 ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।

=== ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਜੀ===
ਰਾਗ ਸੂਹੀ, ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ਼ ਸਲੋਕ 130 ਦਰਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 18 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ।

===ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ===

2 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ===
ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 93) ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 974), ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਪੰਨਾ (1351)

===ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ===
ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਪੰਨਾ 659 ਅਤੇ 660)
 
===ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ===
ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ (858)

===ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 695)
ਹੋਰ ਰਚਨਾ-ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਸਰਬ ਗੁੱਟਕਾ

===ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ===
ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।

===ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 1195) ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ।

===ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 526)
ਦੂਜਾ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1106)

===ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1153)

===ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ (ਪੰਨਾ 1253)

===ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ

==ਭੱਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ==

===ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ===
ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 54 ਸਵੱਯੇ

===ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ===
5 ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ

===ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 4 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਲਈ 1 ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ===
ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 1 ਸਵੱਈਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

===ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 16 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 13 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ -7 ਸਵੱਈਏ  

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 7 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 5 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

==ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ==

===ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ===
ਰਚਿਤ ‘ਸਦੁ` ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰਲੇਖ &quot;ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ &quot; ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

===ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ===
ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਕੀ ਵਾਰ
ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਈ ਸਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਨ.

== ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ: ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟੱਲ ==
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ  ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟੱਲ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ:

* ਉੱਥੇ ਮਰਦਾਨਾ 1 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਹਨ&lt;ref&gt;Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa&lt;/ref&gt; [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ  ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੇ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ &lt;ref&gt;''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਲੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ।
* ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟੱਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਹੈ, &lt;ref&gt;''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਟਾਈਪੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ੍ਹਸ਼ਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]]</text>
      <sha1>jmdwbnteh9erpktqki795j8tuwqb0er</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838604</id>
      <parentid>838603</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T04:17:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ */</comment>
      <origin>838604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30798" sha1="ozfbxp3benccgqw4oeksucmyebznokj" xml:space="preserve">[[File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|right|thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ]]

[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''Guru Granth Sahib'''), [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਗੁਰੂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;ke&quot;&gt;{{Cite book|title=Online Worksheets|last=Keene|first=Michael|publisher=Nelson Thornes|year=2003|isbn=0-7487-7159-X|page=38}}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ]] ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਸੰਨ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ  ਵਿੱਚ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 36 ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (6 ਗੁਰੂ), ਭਗਤ (15 ਭਗਤ), ਭੱਟ (11 ਭੱਟ) ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ (4 ਗੁਰਸਿੱਖ) ​​ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ  ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ  ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ  ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ-ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੂਦਰ]] ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Gill 2015&quot;&gt;{{cite book|last=Jodhka|first=Surinder Singh|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society: Perspectives and Challenges|date=|publisher=Concept Publishing Company|year=2003|isbn=9788180690389|editor-last=Gill|editor-first=Manmohan Singh|pages=28|chapter=2: The Scheduled Castes in Contemporary Punjab|accessdate=10 February 2026}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 1705 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। 

== ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ==
[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|title=The Sikh View on Happiness: Guru Arjan's Sukhmani|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2020|isbn=9781350139893|pages=219|chapter=Notes|quote=16 The fifteen bhagats (devotional poets), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kabir, Ravidas, Sheikh Farid, Ramanand, Beni, Namdev, Sadhana, Sheikh Bhikhan, Parmanand, Sain Nayee, Dhanna, Pipa, Surdas, Jaidev and Trilochan. The bhagats belonged to the Hindu (Vaishnava) Bhakti, nirgun Bhakti or Sufi traditions, and either predated or lived during the Guru Nanak period.&lt;br&gt;&lt;br&gt;17 The eleven bhatts (Hindu court bards), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kalashar, Balh, Bhalh, Bhika, Gayand, Harbans, Jalap, Kirat, Mathura, Nalh and Salh. Bhai Baldeep Singh, 'What Is Kirtan?: Observations, Interventions and Personal Reflections', Sikh Formations 7, no. 3 (2011), 282 n. 13. While the Brahmin ballad singers were connected with the divine courts (darbar sahib) of the later Sikh Gurus, their verses praise the first five Sikh Gurus. The bhatt verses are collectively referred to as Bhatt Bani, which is included in the concluding section of the Guru Granth Sahib (pp. 1389-1406).&lt;br&gt;&lt;br&gt;18 Bhai Mardana (GGS, 553) was a Muslim rebab (bowed string instrument) musician, who accompanied Guru Nanak on his travels. Bhai Rai Balwand was a Muslim rebab musician and Satta was a Muslim drummer during the time of Guru Angad up to the time of Guru Arjan; they both sang gurbani-kirtan and composed a Ramkali var that was included in the Guru Granth Sahib (pp. 966-8). Baba Sundar was the great grandson of Guru Amar Das and grandson of Mohri, who wrote Sadu (Call of Death) (GGS, 923-4).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=978-81-8382-075-2 |location=New Delhi |pages=170–171}}&lt;/ref&gt;

* [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]
* [[ਭਗਤ]]
* [[ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ|ਭੱਟ]]
* [[ਗੁਰਸਿੱਖ]]

=== ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
{{main|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}}

ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:{{Columns-list|* [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ | ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]]}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਹਰਿਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Singh|first=Sardar Harjeet|url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&amp;q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&amp;pg=PA100|title=Faith &amp; Philosophy of Sikhism|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-721-8|pages=103–104|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Sikh art and literature|url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse|date=1999|publisher=Routledge|others=Kerry, August 17- Brown|isbn=0-415-20288-4|location=London|page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198]|oclc=39765536}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ (7) ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਾਂ (10) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;

=== ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, &quot;ਭਗਤ&quot;  ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ &quot;ਬਾਣੀ ਭਗਤਾ ਕੀ&quot; ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ।  ਸ਼ਬਦ &quot;ਭਗਤ&quot; ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਭਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।

ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bhagat |url=http://www.markfoster.net/dcf/bhagata.pdf}}&lt;/ref&gt;

{{Columns-list|* [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਕਬੀਰ]]
* [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]]
* [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]]
* [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]}}

=== ਭੱਟ ===
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 11 ਸਿੱਖ ਭੱਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:{{Columns-list|* ਭੱਟ ਕਲਸ਼ੇਰ
* ਭੱਟ ਬੱਲ੍ਹ
* ਭੱਟ ਭੱਲ੍ਹ
* ਭੱਟ ਭਿੱਖਾ 
* ਭੱਟ ਗਯੰਦ
* ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ
* ਭੱਟ ਜਲਪ
* ਭੱਟ ਕੀਰਤ
* ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ
* ਭੱਟ ਨੱਲ
* ਭੱਟ ਸਾਲਾਹ}}4 ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ:

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਭਾਈ ਸੱਤਾ                                                     *
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ==
*1. '''ਜਪੁ'''	: 	38 ਪਉੜੀਆਂ, 2 ਸਲੋਕ, 1 ਮੂਲ ਮੰਤਰ = 41 
*2. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 	33 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 28, ਪੰਚਨਦੇ 31), 18 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 14, ਨੌਪਦੀ 1, ਦਸਪਦੀ 1, ਚਉਬੀਸਪਦੀ 1), 2 ਪਾਰੇ (ਚਉਪਦਾ 1, ਪੰਚਪਦਾ 1) 7 ਸਲੋਕ= 74
*3. '''ਮਾਝ ਰਾਗੁ''':	1 ਅਸ਼ਟਪਦੀ, 24 ਪਉੜੀਆ, 46 ਸਲੋਕ = 74
*4. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 	20 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 15, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛੇ ਪਦੇ 12) 18ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 12, ਨੌਪਦੀਆਂ 5, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 2 ਛੰਤ= 40
*5. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 	1 ਸੋਦਰੁ, 39 ਪਦੇ (ਚੁਪਦੇ 2, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 30, ਪੰਚਪਦੇ 5, ਛਿਪਦਾ 1) 22 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀਆਂ 2, ਅਸ਼ਅਪਦੀਆਂ 16, ਨੌਪਦੀਆ 2,ਚਸਪਦੀਆਂ 2) 5 ਛੰਤ, 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 45 ਸਲੋਕ=171.
*6. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 	2 ਚਉਪਦੇ, 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ = 7
*7. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 2 ਸਲੋਕ = 2
*8. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''':	3 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 2) 2 ਛੰਤ, 5 ਅਣਾਹੁਣੀਆ, 3 ਸਲੋਕ= 13.
*9. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 	12 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 9, ਪੰਚਪਦੇ 3, 4 ਪਦੀਆਂ,) (ਅਸ਼ਟੀਪਦੀਆਂ 3, ਦਸਪਦੀ 1), 2 ਸਲੋਕ=18
*10. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦਾ 7, ਪੰਚਪਦੇ 2) 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 3 ਛੰਤ (ਚਉਪਦਾ 1,ਪੰਚਪਦਾ 2=14. 
*11. '''ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ''': 	5 ਪਦੇ (ਚੁਪਦਾ 1, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 3), 1 ਪਦੀ = 6
*12. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 	9 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 6, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛਿਪਦਾ 1), 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆ 2 ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ, 5 ਛੰਤ 21 ਸਲੋਕ =42
*13. '''ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ''': 4 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 20 ਪਦ, 2 ਛੰਤ, 2 ਸਲੋਕ =30
*14. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 11 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਬਾਹਰਪਦੀ 1, 4 ਚੀਸਪਦੀ 1), 54 ਪਦ (ਓ ਅੰਕਾਰ ਦੇ), 73 ਪਦ ([[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਦੇ), 19 ਸਲੋਕ = 166. 
*15. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੂ''': 12 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦੇ-3, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1) 11ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 8, ਨੌਪਦੀ 1, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 22 ਸੋਲਹੇ, 18 ਸਲੋਕ=63। 
*16. '''ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ''': 5 ਛੰਤ (ਚਉਪਦੇ ਤ, ਪੰਚਪਦੇ 2) 17 ਪਦ ਬਾਰਹਮਾਹ= 22. 
*17. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 8 ਪਦੇ (ਚਉੁਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦਾ 1), 1 ਪਦੀ =3
*18. '''ਬਸੰਤ ਰਾਗੁ''':	10 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 9), 8 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 7, ਦਸਪਦੀ 1) = 18। 
*19. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''':	9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 8, ਪੰਚਪਦਾ 1) 5 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 3, ਨੌਪਦੀ ਦਸਪਦੀ 1), 27 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕ=65.
*20. '''ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 17 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 13, ਪੰਚਪਦੇ 4), 7 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ =24
*21. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 	3 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 35 ਸਲੋਕ=38.
*22. '''ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ''': 3 ਸਲੋਕ
*23. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ''': 32 ਸਲੋਕ

==ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ==
[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਨੇ 63 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਗੁ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਬਲ ਕਿ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

==ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ==
*1. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 31 ਪਦੇ, 8 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 33 ਸਲੋਕ
*2. '''ਮਾਝੁ ਰਾਗੁ''': 	32 ਬਹੁਪਦੀਆਂ ਤੇ 3 ਸਲੋਕ
*3. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 18 ਪਦੇ, 9 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 5 ਛੰਤ ਅਤੇ 7 ਸਲੋਕ 
*4. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''':	12 ਪਦੇ, 15 ਬਹੁਤਪਦੀਆਂ, 2 ਛੰਤ, 1 ਕਾਫੀ, 1 ਪੱਟੀ (18 ਪਉੜੀਆਂ)
*5. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 43 ਸਲੋਕ, 22 ਪਉੜੀਆਂ।
*6. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 33 ਸਲੋਕ
*7. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 6 ਛੰਤ, 4 ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, 40 ਸਲੋਕ
*8. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 48 ਸਲੋਕ
*9. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ। 
*10. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 4 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 7 ਛੰਤ, 15 ਸਲੋਕ, 20 ਪਉੜੀਆਂ, 
*11. '''ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1 ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ
*12. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ
*13. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 24 ਸੋਲਹੇ, 23 ਸਲੋਕ, 22 ਪਾਉੜੀਆਂ।
*14. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 21 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ
*15. '''ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ।
*16. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 23 ਸਲੋਕ 
*17. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 13 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 27 ਸਲੋਕ, 
*18. '''ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 
*19. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ''': 67
*20. '''[[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]]'''
*21. '''ਵਾਰ ਕਵਿ'''
		ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ (20 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 3 (21 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
*22. '''ਪੱਟੀ''': (18 ਪਦਿਆਂ ਚ)
*23. ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ 
*24. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾ ਤੇ ਵਧੀਕ: ਮਹਲਾ 3

==ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ==

[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ 678 ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 264 ਸ਼ਬਦਾਂ, 58 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 38 ਛੰਤਾਂ, 183 ਪਉੜੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ 105 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ- 
*1. ਸਿਰੀਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*2. ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*3. ਬਿਹਰਾੜੇ ਕੀ ਵਾਰ 
*4. ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ
*5. ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ 
*6. ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ 
*7. ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ 
*8. ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ (15 ਪਉੜੀਆਂ)
ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ:
*(ੳ) ਛੰਤ: (ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (78)
*(ਅ) ਕਰਹਲੇ:-	(ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (234)
*(ੲ) ਘੋੜੀਆਂ
*(ਸ) ਪਹਿਰੇ

==ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ==
ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ 2218 ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। 31 ਵਾਂ ਰਾਗ, (ਜੈਜਾਵੰਤੀ) ਬਾਅਦ ਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ `ਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ 	= 1322, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ= 45, ਛੰਤ= 63, ਵਾਰਾਂ (ਛੇ)= 117 ਪਉੜੀਆਂ 

ਰਾਂ  ਵਿੱਚਲੇ ਸਲੋਕ= 252

ਭਾਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ= 3

ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ = 67

ਗਾਥਾ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ = 24

ਫੁਨਹੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ= 23

ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ= 22

ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ= 2

1. '''ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ''': (14 ਪਦੇ)

2. '''ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ''': 52 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ‘ਵਰਣਮਾਲਾ` ਨੂੰ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3. '''ਸੁਖਮਨੀ''': ਸਿਰਲੇਖ-ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ)

4. '''ਥਿਤੀ ਗਉੜੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (17 ਪਉੜੀਆਂ)'''

5. '''ਛੇ ਵਾਰਾਂ''':
*ੳ) ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਅ) ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ੲ) ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਸ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਹ) ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਛਖਣੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾ
*ਕ) ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾਂ ਪੰਜਵਾਂ
6. '''ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ'''

==ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ== 
[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ 15 ਰਾਗਾਂ, 59 ਸ਼ਬਦਾ, 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ। 

1. '''ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ'''- 9 ਸ਼ਬਦ

2. '''ਰਾਗੁ ਆਸਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

3. '''ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

4. '''ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਰਾੜਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

5. '''ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ'''- 12 ਸ਼ਬਦ

6. '''ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ'''	- 4 ਸ਼ਬਦ

7. '''ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

8. '''ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

9. '''ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ (ਕਾਫੀ)''' - 3 ਸ਼ਬਦ

10. '''ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

11. '''ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ

12. '''ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

13. '''ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ'''	- 5 ਸ਼ਬਦ

14. '''ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

15  '''ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

16 '''ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ''' - 59

17 '''ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁੱਲ ਸਲੋਕ''' - 57

==ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ:==

===ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ===
16 ਰਾਗ, 532 ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।

=== ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਜੀ===
ਰਾਗ ਸੂਹੀ, ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ਼ ਸਲੋਕ 130 ਦਰਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 18 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ।

===ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ===

2 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ===
ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 93) ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 974), ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਪੰਨਾ (1351)

===ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ===
ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਪੰਨਾ 659 ਅਤੇ 660)
 
===ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ===
ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ (858)

===ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 695)
ਹੋਰ ਰਚਨਾ-ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਸਰਬ ਗੁੱਟਕਾ

===ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ===
ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।

===ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 1195) ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ।

===ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 526)
ਦੂਜਾ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1106)

===ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1153)

===ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ (ਪੰਨਾ 1253)

===ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ

==ਭੱਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ==

===ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ===
ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 54 ਸਵੱਯੇ

===ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ===
5 ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ

===ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 4 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਲਈ 1 ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ===
ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 1 ਸਵੱਈਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

===ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 16 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 13 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ -7 ਸਵੱਈਏ  

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 7 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 5 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

==ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ==

===ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ===
ਰਚਿਤ ‘ਸਦੁ` ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰਲੇਖ &quot;ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ &quot; ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

===ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ===
ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਕੀ ਵਾਰ
ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਈ ਸਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਨ.

== ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ: ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟੱਲ ==
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ  ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟੱਲ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ:

* ਉੱਥੇ ਮਰਦਾਨਾ 1 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਹਨ&lt;ref&gt;Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa&lt;/ref&gt; [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ  ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੇ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ &lt;ref&gt;''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਲੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ।
* ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟੱਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਹੈ, &lt;ref&gt;''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਟਾਈਪੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ੍ਹਸ਼ਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]]</text>
      <sha1>ozfbxp3benccgqw4oeksucmyebznokj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838605</id>
      <parentid>838604</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T04:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਭੱਟ */</comment>
      <origin>838605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30856" sha1="aj64f4p00y4xkievk5vuikyszj16emz" xml:space="preserve">[[File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|right|thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ]]

[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''Guru Granth Sahib'''), [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਗੁਰੂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;ke&quot;&gt;{{Cite book|title=Online Worksheets|last=Keene|first=Michael|publisher=Nelson Thornes|year=2003|isbn=0-7487-7159-X|page=38}}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ]] ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਸੰਨ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ  ਵਿੱਚ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 36 ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (6 ਗੁਰੂ), ਭਗਤ (15 ਭਗਤ), ਭੱਟ (11 ਭੱਟ) ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ (4 ਗੁਰਸਿੱਖ) ​​ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ  ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ  ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ  ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ-ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੂਦਰ]] ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Gill 2015&quot;&gt;{{cite book|last=Jodhka|first=Surinder Singh|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society: Perspectives and Challenges|date=|publisher=Concept Publishing Company|year=2003|isbn=9788180690389|editor-last=Gill|editor-first=Manmohan Singh|pages=28|chapter=2: The Scheduled Castes in Contemporary Punjab|accessdate=10 February 2026}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 1705 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। 

== ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ==
[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|title=The Sikh View on Happiness: Guru Arjan's Sukhmani|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2020|isbn=9781350139893|pages=219|chapter=Notes|quote=16 The fifteen bhagats (devotional poets), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kabir, Ravidas, Sheikh Farid, Ramanand, Beni, Namdev, Sadhana, Sheikh Bhikhan, Parmanand, Sain Nayee, Dhanna, Pipa, Surdas, Jaidev and Trilochan. The bhagats belonged to the Hindu (Vaishnava) Bhakti, nirgun Bhakti or Sufi traditions, and either predated or lived during the Guru Nanak period.&lt;br&gt;&lt;br&gt;17 The eleven bhatts (Hindu court bards), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kalashar, Balh, Bhalh, Bhika, Gayand, Harbans, Jalap, Kirat, Mathura, Nalh and Salh. Bhai Baldeep Singh, 'What Is Kirtan?: Observations, Interventions and Personal Reflections', Sikh Formations 7, no. 3 (2011), 282 n. 13. While the Brahmin ballad singers were connected with the divine courts (darbar sahib) of the later Sikh Gurus, their verses praise the first five Sikh Gurus. The bhatt verses are collectively referred to as Bhatt Bani, which is included in the concluding section of the Guru Granth Sahib (pp. 1389-1406).&lt;br&gt;&lt;br&gt;18 Bhai Mardana (GGS, 553) was a Muslim rebab (bowed string instrument) musician, who accompanied Guru Nanak on his travels. Bhai Rai Balwand was a Muslim rebab musician and Satta was a Muslim drummer during the time of Guru Angad up to the time of Guru Arjan; they both sang gurbani-kirtan and composed a Ramkali var that was included in the Guru Granth Sahib (pp. 966-8). Baba Sundar was the great grandson of Guru Amar Das and grandson of Mohri, who wrote Sadu (Call of Death) (GGS, 923-4).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=978-81-8382-075-2 |location=New Delhi |pages=170–171}}&lt;/ref&gt;

* [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]
* [[ਭਗਤ]]
* [[ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ|ਭੱਟ]]
* [[ਗੁਰਸਿੱਖ]]

=== ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
{{main|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}}

ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:{{Columns-list|* [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ | ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]]}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਹਰਿਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Singh|first=Sardar Harjeet|url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&amp;q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&amp;pg=PA100|title=Faith &amp; Philosophy of Sikhism|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-721-8|pages=103–104|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Sikh art and literature|url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse|date=1999|publisher=Routledge|others=Kerry, August 17- Brown|isbn=0-415-20288-4|location=London|page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198]|oclc=39765536}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ (7) ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਾਂ (10) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;

=== ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, &quot;ਭਗਤ&quot;  ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ &quot;ਬਾਣੀ ਭਗਤਾ ਕੀ&quot; ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ।  ਸ਼ਬਦ &quot;ਭਗਤ&quot; ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਭਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।

ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bhagat |url=http://www.markfoster.net/dcf/bhagata.pdf}}&lt;/ref&gt;

{{Columns-list|* [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਕਬੀਰ]]
* [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]]
* [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]]
* [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]}}

=== ਭੱਟ ===
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 11 ਸਿੱਖ ਭੱਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:{{Columns-list|
* [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]]
* [[ਭੱਟ ਬੱਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਭੱਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਭਿੱਖਾ]] 
* [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]]
* [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]]
* [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]]
* [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]]
* [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]]
* [[ਭੱਟ ਨੱਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਸਾਲਾਹ]]
}}

4 ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ:

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਭਾਈ ਸੱਤਾ                                                     *
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ==
*1. '''ਜਪੁ'''	: 	38 ਪਉੜੀਆਂ, 2 ਸਲੋਕ, 1 ਮੂਲ ਮੰਤਰ = 41 
*2. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 	33 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 28, ਪੰਚਨਦੇ 31), 18 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 14, ਨੌਪਦੀ 1, ਦਸਪਦੀ 1, ਚਉਬੀਸਪਦੀ 1), 2 ਪਾਰੇ (ਚਉਪਦਾ 1, ਪੰਚਪਦਾ 1) 7 ਸਲੋਕ= 74
*3. '''ਮਾਝ ਰਾਗੁ''':	1 ਅਸ਼ਟਪਦੀ, 24 ਪਉੜੀਆ, 46 ਸਲੋਕ = 74
*4. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 	20 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 15, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛੇ ਪਦੇ 12) 18ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 12, ਨੌਪਦੀਆਂ 5, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 2 ਛੰਤ= 40
*5. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 	1 ਸੋਦਰੁ, 39 ਪਦੇ (ਚੁਪਦੇ 2, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 30, ਪੰਚਪਦੇ 5, ਛਿਪਦਾ 1) 22 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀਆਂ 2, ਅਸ਼ਅਪਦੀਆਂ 16, ਨੌਪਦੀਆ 2,ਚਸਪਦੀਆਂ 2) 5 ਛੰਤ, 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 45 ਸਲੋਕ=171.
*6. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 	2 ਚਉਪਦੇ, 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ = 7
*7. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 2 ਸਲੋਕ = 2
*8. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''':	3 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 2) 2 ਛੰਤ, 5 ਅਣਾਹੁਣੀਆ, 3 ਸਲੋਕ= 13.
*9. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 	12 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 9, ਪੰਚਪਦੇ 3, 4 ਪਦੀਆਂ,) (ਅਸ਼ਟੀਪਦੀਆਂ 3, ਦਸਪਦੀ 1), 2 ਸਲੋਕ=18
*10. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦਾ 7, ਪੰਚਪਦੇ 2) 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 3 ਛੰਤ (ਚਉਪਦਾ 1,ਪੰਚਪਦਾ 2=14. 
*11. '''ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ''': 	5 ਪਦੇ (ਚੁਪਦਾ 1, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 3), 1 ਪਦੀ = 6
*12. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 	9 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 6, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛਿਪਦਾ 1), 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆ 2 ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ, 5 ਛੰਤ 21 ਸਲੋਕ =42
*13. '''ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ''': 4 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 20 ਪਦ, 2 ਛੰਤ, 2 ਸਲੋਕ =30
*14. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 11 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਬਾਹਰਪਦੀ 1, 4 ਚੀਸਪਦੀ 1), 54 ਪਦ (ਓ ਅੰਕਾਰ ਦੇ), 73 ਪਦ ([[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਦੇ), 19 ਸਲੋਕ = 166. 
*15. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੂ''': 12 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦੇ-3, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1) 11ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 8, ਨੌਪਦੀ 1, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 22 ਸੋਲਹੇ, 18 ਸਲੋਕ=63। 
*16. '''ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ''': 5 ਛੰਤ (ਚਉਪਦੇ ਤ, ਪੰਚਪਦੇ 2) 17 ਪਦ ਬਾਰਹਮਾਹ= 22. 
*17. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 8 ਪਦੇ (ਚਉੁਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦਾ 1), 1 ਪਦੀ =3
*18. '''ਬਸੰਤ ਰਾਗੁ''':	10 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 9), 8 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 7, ਦਸਪਦੀ 1) = 18। 
*19. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''':	9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 8, ਪੰਚਪਦਾ 1) 5 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 3, ਨੌਪਦੀ ਦਸਪਦੀ 1), 27 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕ=65.
*20. '''ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 17 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 13, ਪੰਚਪਦੇ 4), 7 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ =24
*21. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 	3 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 35 ਸਲੋਕ=38.
*22. '''ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ''': 3 ਸਲੋਕ
*23. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ''': 32 ਸਲੋਕ

==ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ==
[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਨੇ 63 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਗੁ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਬਲ ਕਿ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

==ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ==
*1. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 31 ਪਦੇ, 8 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 33 ਸਲੋਕ
*2. '''ਮਾਝੁ ਰਾਗੁ''': 	32 ਬਹੁਪਦੀਆਂ ਤੇ 3 ਸਲੋਕ
*3. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 18 ਪਦੇ, 9 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 5 ਛੰਤ ਅਤੇ 7 ਸਲੋਕ 
*4. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''':	12 ਪਦੇ, 15 ਬਹੁਤਪਦੀਆਂ, 2 ਛੰਤ, 1 ਕਾਫੀ, 1 ਪੱਟੀ (18 ਪਉੜੀਆਂ)
*5. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 43 ਸਲੋਕ, 22 ਪਉੜੀਆਂ।
*6. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 33 ਸਲੋਕ
*7. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 6 ਛੰਤ, 4 ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, 40 ਸਲੋਕ
*8. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 48 ਸਲੋਕ
*9. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ। 
*10. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 4 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 7 ਛੰਤ, 15 ਸਲੋਕ, 20 ਪਉੜੀਆਂ, 
*11. '''ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1 ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ
*12. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ
*13. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 24 ਸੋਲਹੇ, 23 ਸਲੋਕ, 22 ਪਾਉੜੀਆਂ।
*14. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 21 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ
*15. '''ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ।
*16. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 23 ਸਲੋਕ 
*17. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 13 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 27 ਸਲੋਕ, 
*18. '''ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 
*19. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ''': 67
*20. '''[[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]]'''
*21. '''ਵਾਰ ਕਵਿ'''
		ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ (20 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 3 (21 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
*22. '''ਪੱਟੀ''': (18 ਪਦਿਆਂ ਚ)
*23. ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ 
*24. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾ ਤੇ ਵਧੀਕ: ਮਹਲਾ 3

==ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ==

[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ 678 ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 264 ਸ਼ਬਦਾਂ, 58 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 38 ਛੰਤਾਂ, 183 ਪਉੜੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ 105 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ- 
*1. ਸਿਰੀਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*2. ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*3. ਬਿਹਰਾੜੇ ਕੀ ਵਾਰ 
*4. ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ
*5. ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ 
*6. ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ 
*7. ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ 
*8. ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ (15 ਪਉੜੀਆਂ)
ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ:
*(ੳ) ਛੰਤ: (ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (78)
*(ਅ) ਕਰਹਲੇ:-	(ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (234)
*(ੲ) ਘੋੜੀਆਂ
*(ਸ) ਪਹਿਰੇ

==ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ==
ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ 2218 ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। 31 ਵਾਂ ਰਾਗ, (ਜੈਜਾਵੰਤੀ) ਬਾਅਦ ਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ `ਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ 	= 1322, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ= 45, ਛੰਤ= 63, ਵਾਰਾਂ (ਛੇ)= 117 ਪਉੜੀਆਂ 

ਰਾਂ  ਵਿੱਚਲੇ ਸਲੋਕ= 252

ਭਾਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ= 3

ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ = 67

ਗਾਥਾ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ = 24

ਫੁਨਹੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ= 23

ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ= 22

ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ= 2

1. '''ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ''': (14 ਪਦੇ)

2. '''ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ''': 52 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ‘ਵਰਣਮਾਲਾ` ਨੂੰ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3. '''ਸੁਖਮਨੀ''': ਸਿਰਲੇਖ-ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ)

4. '''ਥਿਤੀ ਗਉੜੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (17 ਪਉੜੀਆਂ)'''

5. '''ਛੇ ਵਾਰਾਂ''':
*ੳ) ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਅ) ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ੲ) ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਸ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਹ) ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਛਖਣੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾ
*ਕ) ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾਂ ਪੰਜਵਾਂ
6. '''ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ'''

==ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ== 
[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ 15 ਰਾਗਾਂ, 59 ਸ਼ਬਦਾ, 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ। 

1. '''ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ'''- 9 ਸ਼ਬਦ

2. '''ਰਾਗੁ ਆਸਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

3. '''ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

4. '''ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਰਾੜਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

5. '''ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ'''- 12 ਸ਼ਬਦ

6. '''ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ'''	- 4 ਸ਼ਬਦ

7. '''ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

8. '''ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

9. '''ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ (ਕਾਫੀ)''' - 3 ਸ਼ਬਦ

10. '''ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

11. '''ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ

12. '''ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

13. '''ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ'''	- 5 ਸ਼ਬਦ

14. '''ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

15  '''ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

16 '''ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ''' - 59

17 '''ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁੱਲ ਸਲੋਕ''' - 57

==ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ:==

===ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ===
16 ਰਾਗ, 532 ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।

=== ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਜੀ===
ਰਾਗ ਸੂਹੀ, ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ਼ ਸਲੋਕ 130 ਦਰਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 18 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ।

===ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ===

2 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ===
ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 93) ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 974), ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਪੰਨਾ (1351)

===ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ===
ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਪੰਨਾ 659 ਅਤੇ 660)
 
===ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ===
ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ (858)

===ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 695)
ਹੋਰ ਰਚਨਾ-ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਸਰਬ ਗੁੱਟਕਾ

===ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ===
ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।

===ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 1195) ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ।

===ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 526)
ਦੂਜਾ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1106)

===ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1153)

===ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ (ਪੰਨਾ 1253)

===ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ

==ਭੱਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ==

===ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ===
ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 54 ਸਵੱਯੇ

===ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ===
5 ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ

===ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 4 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਲਈ 1 ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ===
ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 1 ਸਵੱਈਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

===ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 16 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 13 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ -7 ਸਵੱਈਏ  

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 7 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 5 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

==ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ==

===ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ===
ਰਚਿਤ ‘ਸਦੁ` ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰਲੇਖ &quot;ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ &quot; ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

===ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ===
ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਕੀ ਵਾਰ
ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਈ ਸਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਨ.

== ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ: ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟੱਲ ==
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ  ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟੱਲ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ:

* ਉੱਥੇ ਮਰਦਾਨਾ 1 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਹਨ&lt;ref&gt;Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa&lt;/ref&gt; [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ  ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੇ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ &lt;ref&gt;''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਲੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ।
* ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟੱਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਹੈ, &lt;ref&gt;''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਟਾਈਪੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ੍ਹਸ਼ਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]]</text>
      <sha1>aj64f4p00y4xkievk5vuikyszj16emz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838606</id>
      <parentid>838605</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T04:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਭੱਟ */</comment>
      <origin>838606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30850" sha1="1ayme51esozlzos38nnoa4k4lu1remb" xml:space="preserve">[[File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|right|thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ]]

[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''Guru Granth Sahib'''), [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਗੁਰੂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;ke&quot;&gt;{{Cite book|title=Online Worksheets|last=Keene|first=Michael|publisher=Nelson Thornes|year=2003|isbn=0-7487-7159-X|page=38}}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ]] ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਸੰਨ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ  ਵਿੱਚ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 36 ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (6 ਗੁਰੂ), ਭਗਤ (15 ਭਗਤ), ਭੱਟ (11 ਭੱਟ) ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ (4 ਗੁਰਸਿੱਖ) ​​ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ  ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ  ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ  ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ-ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੂਦਰ]] ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Gill 2015&quot;&gt;{{cite book|last=Jodhka|first=Surinder Singh|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society: Perspectives and Challenges|date=|publisher=Concept Publishing Company|year=2003|isbn=9788180690389|editor-last=Gill|editor-first=Manmohan Singh|pages=28|chapter=2: The Scheduled Castes in Contemporary Punjab|accessdate=10 February 2026}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 1705 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। 

== ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ==
[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|title=The Sikh View on Happiness: Guru Arjan's Sukhmani|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2020|isbn=9781350139893|pages=219|chapter=Notes|quote=16 The fifteen bhagats (devotional poets), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kabir, Ravidas, Sheikh Farid, Ramanand, Beni, Namdev, Sadhana, Sheikh Bhikhan, Parmanand, Sain Nayee, Dhanna, Pipa, Surdas, Jaidev and Trilochan. The bhagats belonged to the Hindu (Vaishnava) Bhakti, nirgun Bhakti or Sufi traditions, and either predated or lived during the Guru Nanak period.&lt;br&gt;&lt;br&gt;17 The eleven bhatts (Hindu court bards), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kalashar, Balh, Bhalh, Bhika, Gayand, Harbans, Jalap, Kirat, Mathura, Nalh and Salh. Bhai Baldeep Singh, 'What Is Kirtan?: Observations, Interventions and Personal Reflections', Sikh Formations 7, no. 3 (2011), 282 n. 13. While the Brahmin ballad singers were connected with the divine courts (darbar sahib) of the later Sikh Gurus, their verses praise the first five Sikh Gurus. The bhatt verses are collectively referred to as Bhatt Bani, which is included in the concluding section of the Guru Granth Sahib (pp. 1389-1406).&lt;br&gt;&lt;br&gt;18 Bhai Mardana (GGS, 553) was a Muslim rebab (bowed string instrument) musician, who accompanied Guru Nanak on his travels. Bhai Rai Balwand was a Muslim rebab musician and Satta was a Muslim drummer during the time of Guru Angad up to the time of Guru Arjan; they both sang gurbani-kirtan and composed a Ramkali var that was included in the Guru Granth Sahib (pp. 966-8). Baba Sundar was the great grandson of Guru Amar Das and grandson of Mohri, who wrote Sadu (Call of Death) (GGS, 923-4).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=978-81-8382-075-2 |location=New Delhi |pages=170–171}}&lt;/ref&gt;

* [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]
* [[ਭਗਤ]]
* [[ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ|ਭੱਟ]]
* [[ਗੁਰਸਿੱਖ]]

=== ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
{{main|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}}

ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:{{Columns-list|* [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ | ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]]}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਹਰਿਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Singh|first=Sardar Harjeet|url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&amp;q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&amp;pg=PA100|title=Faith &amp; Philosophy of Sikhism|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-721-8|pages=103–104|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Sikh art and literature|url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse|date=1999|publisher=Routledge|others=Kerry, August 17- Brown|isbn=0-415-20288-4|location=London|page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198]|oclc=39765536}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ (7) ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਾਂ (10) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;

=== ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, &quot;ਭਗਤ&quot;  ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ &quot;ਬਾਣੀ ਭਗਤਾ ਕੀ&quot; ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ।  ਸ਼ਬਦ &quot;ਭਗਤ&quot; ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਭਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।

ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bhagat |url=http://www.markfoster.net/dcf/bhagata.pdf}}&lt;/ref&gt;

{{Columns-list|* [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਕਬੀਰ]]
* [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]]
* [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]]
* [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]}}

=== ਭੱਟ ===
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 11 ਸਿੱਖ ਭੱਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:{{Columns-list|
* [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]]
* [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਭਿੱਖਾ]] 
* [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]]
* [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]]
* [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]]
* [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]]
* [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]]
* [[ਭੱਟ ਨੱਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਸਾਲਾਹ]]
}}

4 ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ:

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਭਾਈ ਸੱਤਾ                                                     *
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ==
*1. '''ਜਪੁ'''	: 	38 ਪਉੜੀਆਂ, 2 ਸਲੋਕ, 1 ਮੂਲ ਮੰਤਰ = 41 
*2. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 	33 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 28, ਪੰਚਨਦੇ 31), 18 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 14, ਨੌਪਦੀ 1, ਦਸਪਦੀ 1, ਚਉਬੀਸਪਦੀ 1), 2 ਪਾਰੇ (ਚਉਪਦਾ 1, ਪੰਚਪਦਾ 1) 7 ਸਲੋਕ= 74
*3. '''ਮਾਝ ਰਾਗੁ''':	1 ਅਸ਼ਟਪਦੀ, 24 ਪਉੜੀਆ, 46 ਸਲੋਕ = 74
*4. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 	20 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 15, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛੇ ਪਦੇ 12) 18ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 12, ਨੌਪਦੀਆਂ 5, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 2 ਛੰਤ= 40
*5. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 	1 ਸੋਦਰੁ, 39 ਪਦੇ (ਚੁਪਦੇ 2, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 30, ਪੰਚਪਦੇ 5, ਛਿਪਦਾ 1) 22 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀਆਂ 2, ਅਸ਼ਅਪਦੀਆਂ 16, ਨੌਪਦੀਆ 2,ਚਸਪਦੀਆਂ 2) 5 ਛੰਤ, 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 45 ਸਲੋਕ=171.
*6. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 	2 ਚਉਪਦੇ, 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ = 7
*7. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 2 ਸਲੋਕ = 2
*8. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''':	3 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 2) 2 ਛੰਤ, 5 ਅਣਾਹੁਣੀਆ, 3 ਸਲੋਕ= 13.
*9. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 	12 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 9, ਪੰਚਪਦੇ 3, 4 ਪਦੀਆਂ,) (ਅਸ਼ਟੀਪਦੀਆਂ 3, ਦਸਪਦੀ 1), 2 ਸਲੋਕ=18
*10. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦਾ 7, ਪੰਚਪਦੇ 2) 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 3 ਛੰਤ (ਚਉਪਦਾ 1,ਪੰਚਪਦਾ 2=14. 
*11. '''ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ''': 	5 ਪਦੇ (ਚੁਪਦਾ 1, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 3), 1 ਪਦੀ = 6
*12. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 	9 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 6, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛਿਪਦਾ 1), 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆ 2 ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ, 5 ਛੰਤ 21 ਸਲੋਕ =42
*13. '''ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ''': 4 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 20 ਪਦ, 2 ਛੰਤ, 2 ਸਲੋਕ =30
*14. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 11 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਬਾਹਰਪਦੀ 1, 4 ਚੀਸਪਦੀ 1), 54 ਪਦ (ਓ ਅੰਕਾਰ ਦੇ), 73 ਪਦ ([[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਦੇ), 19 ਸਲੋਕ = 166. 
*15. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੂ''': 12 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦੇ-3, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1) 11ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 8, ਨੌਪਦੀ 1, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 22 ਸੋਲਹੇ, 18 ਸਲੋਕ=63। 
*16. '''ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ''': 5 ਛੰਤ (ਚਉਪਦੇ ਤ, ਪੰਚਪਦੇ 2) 17 ਪਦ ਬਾਰਹਮਾਹ= 22. 
*17. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 8 ਪਦੇ (ਚਉੁਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦਾ 1), 1 ਪਦੀ =3
*18. '''ਬਸੰਤ ਰਾਗੁ''':	10 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 9), 8 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 7, ਦਸਪਦੀ 1) = 18। 
*19. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''':	9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 8, ਪੰਚਪਦਾ 1) 5 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 3, ਨੌਪਦੀ ਦਸਪਦੀ 1), 27 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕ=65.
*20. '''ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 17 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 13, ਪੰਚਪਦੇ 4), 7 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ =24
*21. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 	3 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 35 ਸਲੋਕ=38.
*22. '''ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ''': 3 ਸਲੋਕ
*23. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ''': 32 ਸਲੋਕ

==ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ==
[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਨੇ 63 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਗੁ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਬਲ ਕਿ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

==ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ==
*1. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 31 ਪਦੇ, 8 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 33 ਸਲੋਕ
*2. '''ਮਾਝੁ ਰਾਗੁ''': 	32 ਬਹੁਪਦੀਆਂ ਤੇ 3 ਸਲੋਕ
*3. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 18 ਪਦੇ, 9 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 5 ਛੰਤ ਅਤੇ 7 ਸਲੋਕ 
*4. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''':	12 ਪਦੇ, 15 ਬਹੁਤਪਦੀਆਂ, 2 ਛੰਤ, 1 ਕਾਫੀ, 1 ਪੱਟੀ (18 ਪਉੜੀਆਂ)
*5. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 43 ਸਲੋਕ, 22 ਪਉੜੀਆਂ।
*6. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 33 ਸਲੋਕ
*7. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 6 ਛੰਤ, 4 ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, 40 ਸਲੋਕ
*8. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 48 ਸਲੋਕ
*9. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ। 
*10. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 4 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 7 ਛੰਤ, 15 ਸਲੋਕ, 20 ਪਉੜੀਆਂ, 
*11. '''ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1 ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ
*12. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ
*13. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 24 ਸੋਲਹੇ, 23 ਸਲੋਕ, 22 ਪਾਉੜੀਆਂ।
*14. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 21 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ
*15. '''ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ।
*16. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 23 ਸਲੋਕ 
*17. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 13 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 27 ਸਲੋਕ, 
*18. '''ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 
*19. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ''': 67
*20. '''[[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]]'''
*21. '''ਵਾਰ ਕਵਿ'''
		ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ (20 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 3 (21 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
*22. '''ਪੱਟੀ''': (18 ਪਦਿਆਂ ਚ)
*23. ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ 
*24. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾ ਤੇ ਵਧੀਕ: ਮਹਲਾ 3

==ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ==

[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ 678 ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 264 ਸ਼ਬਦਾਂ, 58 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 38 ਛੰਤਾਂ, 183 ਪਉੜੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ 105 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ- 
*1. ਸਿਰੀਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*2. ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*3. ਬਿਹਰਾੜੇ ਕੀ ਵਾਰ 
*4. ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ
*5. ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ 
*6. ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ 
*7. ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ 
*8. ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ (15 ਪਉੜੀਆਂ)
ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ:
*(ੳ) ਛੰਤ: (ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (78)
*(ਅ) ਕਰਹਲੇ:-	(ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (234)
*(ੲ) ਘੋੜੀਆਂ
*(ਸ) ਪਹਿਰੇ

==ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ==
ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ 2218 ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। 31 ਵਾਂ ਰਾਗ, (ਜੈਜਾਵੰਤੀ) ਬਾਅਦ ਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ `ਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ 	= 1322, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ= 45, ਛੰਤ= 63, ਵਾਰਾਂ (ਛੇ)= 117 ਪਉੜੀਆਂ 

ਰਾਂ  ਵਿੱਚਲੇ ਸਲੋਕ= 252

ਭਾਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ= 3

ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ = 67

ਗਾਥਾ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ = 24

ਫੁਨਹੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ= 23

ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ= 22

ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ= 2

1. '''ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ''': (14 ਪਦੇ)

2. '''ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ''': 52 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ‘ਵਰਣਮਾਲਾ` ਨੂੰ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3. '''ਸੁਖਮਨੀ''': ਸਿਰਲੇਖ-ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ)

4. '''ਥਿਤੀ ਗਉੜੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (17 ਪਉੜੀਆਂ)'''

5. '''ਛੇ ਵਾਰਾਂ''':
*ੳ) ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਅ) ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ੲ) ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਸ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਹ) ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਛਖਣੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾ
*ਕ) ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾਂ ਪੰਜਵਾਂ
6. '''ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ'''

==ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ== 
[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ 15 ਰਾਗਾਂ, 59 ਸ਼ਬਦਾ, 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ। 

1. '''ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ'''- 9 ਸ਼ਬਦ

2. '''ਰਾਗੁ ਆਸਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

3. '''ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

4. '''ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਰਾੜਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

5. '''ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ'''- 12 ਸ਼ਬਦ

6. '''ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ'''	- 4 ਸ਼ਬਦ

7. '''ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

8. '''ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

9. '''ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ (ਕਾਫੀ)''' - 3 ਸ਼ਬਦ

10. '''ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

11. '''ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ

12. '''ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

13. '''ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ'''	- 5 ਸ਼ਬਦ

14. '''ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

15  '''ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

16 '''ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ''' - 59

17 '''ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁੱਲ ਸਲੋਕ''' - 57

==ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ:==

===ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ===
16 ਰਾਗ, 532 ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।

=== ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਜੀ===
ਰਾਗ ਸੂਹੀ, ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ਼ ਸਲੋਕ 130 ਦਰਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 18 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ।

===ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ===

2 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ===
ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 93) ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 974), ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਪੰਨਾ (1351)

===ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ===
ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਪੰਨਾ 659 ਅਤੇ 660)
 
===ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ===
ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ (858)

===ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 695)
ਹੋਰ ਰਚਨਾ-ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਸਰਬ ਗੁੱਟਕਾ

===ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ===
ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।

===ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 1195) ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ।

===ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 526)
ਦੂਜਾ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1106)

===ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1153)

===ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ (ਪੰਨਾ 1253)

===ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ

==ਭੱਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ==

===ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ===
ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 54 ਸਵੱਯੇ

===ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ===
5 ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ

===ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 4 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਲਈ 1 ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ===
ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 1 ਸਵੱਈਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

===ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 16 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 13 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ -7 ਸਵੱਈਏ  

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 7 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 5 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

==ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ==

===ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ===
ਰਚਿਤ ‘ਸਦੁ` ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰਲੇਖ &quot;ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ &quot; ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

===ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ===
ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਕੀ ਵਾਰ
ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਈ ਸਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਨ.

== ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ: ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟੱਲ ==
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ  ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟੱਲ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ:

* ਉੱਥੇ ਮਰਦਾਨਾ 1 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਹਨ&lt;ref&gt;Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa&lt;/ref&gt; [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ  ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੇ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ &lt;ref&gt;''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਲੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ।
* ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟੱਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਹੈ, &lt;ref&gt;''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਟਾਈਪੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ੍ਹਸ਼ਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]]</text>
      <sha1>1ayme51esozlzos38nnoa4k4lu1remb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838607</id>
      <parentid>838606</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T04:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਭੱਟ */</comment>
      <origin>838607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30847" sha1="1wg3d1lcb2cvu3m0jx6b54wad71ooug" xml:space="preserve">[[File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|right|thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ]]

[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''Guru Granth Sahib'''), [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਗੁਰੂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;ke&quot;&gt;{{Cite book|title=Online Worksheets|last=Keene|first=Michael|publisher=Nelson Thornes|year=2003|isbn=0-7487-7159-X|page=38}}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ]] ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਸੰਨ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ  ਵਿੱਚ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 36 ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (6 ਗੁਰੂ), ਭਗਤ (15 ਭਗਤ), ਭੱਟ (11 ਭੱਟ) ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ (4 ਗੁਰਸਿੱਖ) ​​ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ  ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ  ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ  ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ-ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੂਦਰ]] ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Gill 2015&quot;&gt;{{cite book|last=Jodhka|first=Surinder Singh|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society: Perspectives and Challenges|date=|publisher=Concept Publishing Company|year=2003|isbn=9788180690389|editor-last=Gill|editor-first=Manmohan Singh|pages=28|chapter=2: The Scheduled Castes in Contemporary Punjab|accessdate=10 February 2026}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 1705 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। 

== ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ==
[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|title=The Sikh View on Happiness: Guru Arjan's Sukhmani|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2020|isbn=9781350139893|pages=219|chapter=Notes|quote=16 The fifteen bhagats (devotional poets), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kabir, Ravidas, Sheikh Farid, Ramanand, Beni, Namdev, Sadhana, Sheikh Bhikhan, Parmanand, Sain Nayee, Dhanna, Pipa, Surdas, Jaidev and Trilochan. The bhagats belonged to the Hindu (Vaishnava) Bhakti, nirgun Bhakti or Sufi traditions, and either predated or lived during the Guru Nanak period.&lt;br&gt;&lt;br&gt;17 The eleven bhatts (Hindu court bards), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kalashar, Balh, Bhalh, Bhika, Gayand, Harbans, Jalap, Kirat, Mathura, Nalh and Salh. Bhai Baldeep Singh, 'What Is Kirtan?: Observations, Interventions and Personal Reflections', Sikh Formations 7, no. 3 (2011), 282 n. 13. While the Brahmin ballad singers were connected with the divine courts (darbar sahib) of the later Sikh Gurus, their verses praise the first five Sikh Gurus. The bhatt verses are collectively referred to as Bhatt Bani, which is included in the concluding section of the Guru Granth Sahib (pp. 1389-1406).&lt;br&gt;&lt;br&gt;18 Bhai Mardana (GGS, 553) was a Muslim rebab (bowed string instrument) musician, who accompanied Guru Nanak on his travels. Bhai Rai Balwand was a Muslim rebab musician and Satta was a Muslim drummer during the time of Guru Angad up to the time of Guru Arjan; they both sang gurbani-kirtan and composed a Ramkali var that was included in the Guru Granth Sahib (pp. 966-8). Baba Sundar was the great grandson of Guru Amar Das and grandson of Mohri, who wrote Sadu (Call of Death) (GGS, 923-4).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=978-81-8382-075-2 |location=New Delhi |pages=170–171}}&lt;/ref&gt;

* [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]
* [[ਭਗਤ]]
* [[ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ|ਭੱਟ]]
* [[ਗੁਰਸਿੱਖ]]

=== ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
{{main|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}}

ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:{{Columns-list|* [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ | ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]]}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਹਰਿਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Singh|first=Sardar Harjeet|url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&amp;q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&amp;pg=PA100|title=Faith &amp; Philosophy of Sikhism|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-721-8|pages=103–104|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Sikh art and literature|url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse|date=1999|publisher=Routledge|others=Kerry, August 17- Brown|isbn=0-415-20288-4|location=London|page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198]|oclc=39765536}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ (7) ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਾਂ (10) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;

=== ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, &quot;ਭਗਤ&quot;  ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ &quot;ਬਾਣੀ ਭਗਤਾ ਕੀ&quot; ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ।  ਸ਼ਬਦ &quot;ਭਗਤ&quot; ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਭਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।

ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bhagat |url=http://www.markfoster.net/dcf/bhagata.pdf}}&lt;/ref&gt;

{{Columns-list|* [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਕਬੀਰ]]
* [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]]
* [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]]
* [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]}}

=== ਭੱਟ ===
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 11 ਸਿੱਖ ਭੱਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:{{Columns-list|
* [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]]
* [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] 
* [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]]
* [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]]
* [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]]
* [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]]
* [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]]
* [[ਭੱਟ ਨੱਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਸਾਲਾਹ]]
}}

4 ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ:

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਭਾਈ ਸੱਤਾ                                                     *
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ==
*1. '''ਜਪੁ'''	: 	38 ਪਉੜੀਆਂ, 2 ਸਲੋਕ, 1 ਮੂਲ ਮੰਤਰ = 41 
*2. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 	33 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 28, ਪੰਚਨਦੇ 31), 18 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 14, ਨੌਪਦੀ 1, ਦਸਪਦੀ 1, ਚਉਬੀਸਪਦੀ 1), 2 ਪਾਰੇ (ਚਉਪਦਾ 1, ਪੰਚਪਦਾ 1) 7 ਸਲੋਕ= 74
*3. '''ਮਾਝ ਰਾਗੁ''':	1 ਅਸ਼ਟਪਦੀ, 24 ਪਉੜੀਆ, 46 ਸਲੋਕ = 74
*4. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 	20 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 15, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛੇ ਪਦੇ 12) 18ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 12, ਨੌਪਦੀਆਂ 5, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 2 ਛੰਤ= 40
*5. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 	1 ਸੋਦਰੁ, 39 ਪਦੇ (ਚੁਪਦੇ 2, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 30, ਪੰਚਪਦੇ 5, ਛਿਪਦਾ 1) 22 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀਆਂ 2, ਅਸ਼ਅਪਦੀਆਂ 16, ਨੌਪਦੀਆ 2,ਚਸਪਦੀਆਂ 2) 5 ਛੰਤ, 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 45 ਸਲੋਕ=171.
*6. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 	2 ਚਉਪਦੇ, 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ = 7
*7. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 2 ਸਲੋਕ = 2
*8. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''':	3 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 2) 2 ਛੰਤ, 5 ਅਣਾਹੁਣੀਆ, 3 ਸਲੋਕ= 13.
*9. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 	12 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 9, ਪੰਚਪਦੇ 3, 4 ਪਦੀਆਂ,) (ਅਸ਼ਟੀਪਦੀਆਂ 3, ਦਸਪਦੀ 1), 2 ਸਲੋਕ=18
*10. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦਾ 7, ਪੰਚਪਦੇ 2) 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 3 ਛੰਤ (ਚਉਪਦਾ 1,ਪੰਚਪਦਾ 2=14. 
*11. '''ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ''': 	5 ਪਦੇ (ਚੁਪਦਾ 1, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 3), 1 ਪਦੀ = 6
*12. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 	9 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 6, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛਿਪਦਾ 1), 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆ 2 ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ, 5 ਛੰਤ 21 ਸਲੋਕ =42
*13. '''ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ''': 4 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 20 ਪਦ, 2 ਛੰਤ, 2 ਸਲੋਕ =30
*14. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 11 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਬਾਹਰਪਦੀ 1, 4 ਚੀਸਪਦੀ 1), 54 ਪਦ (ਓ ਅੰਕਾਰ ਦੇ), 73 ਪਦ ([[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਦੇ), 19 ਸਲੋਕ = 166. 
*15. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੂ''': 12 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦੇ-3, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1) 11ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 8, ਨੌਪਦੀ 1, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 22 ਸੋਲਹੇ, 18 ਸਲੋਕ=63। 
*16. '''ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ''': 5 ਛੰਤ (ਚਉਪਦੇ ਤ, ਪੰਚਪਦੇ 2) 17 ਪਦ ਬਾਰਹਮਾਹ= 22. 
*17. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 8 ਪਦੇ (ਚਉੁਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦਾ 1), 1 ਪਦੀ =3
*18. '''ਬਸੰਤ ਰਾਗੁ''':	10 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 9), 8 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 7, ਦਸਪਦੀ 1) = 18। 
*19. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''':	9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 8, ਪੰਚਪਦਾ 1) 5 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 3, ਨੌਪਦੀ ਦਸਪਦੀ 1), 27 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕ=65.
*20. '''ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 17 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 13, ਪੰਚਪਦੇ 4), 7 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ =24
*21. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 	3 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 35 ਸਲੋਕ=38.
*22. '''ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ''': 3 ਸਲੋਕ
*23. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ''': 32 ਸਲੋਕ

==ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ==
[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਨੇ 63 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਗੁ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਬਲ ਕਿ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

==ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ==
*1. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 31 ਪਦੇ, 8 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 33 ਸਲੋਕ
*2. '''ਮਾਝੁ ਰਾਗੁ''': 	32 ਬਹੁਪਦੀਆਂ ਤੇ 3 ਸਲੋਕ
*3. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 18 ਪਦੇ, 9 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 5 ਛੰਤ ਅਤੇ 7 ਸਲੋਕ 
*4. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''':	12 ਪਦੇ, 15 ਬਹੁਤਪਦੀਆਂ, 2 ਛੰਤ, 1 ਕਾਫੀ, 1 ਪੱਟੀ (18 ਪਉੜੀਆਂ)
*5. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 43 ਸਲੋਕ, 22 ਪਉੜੀਆਂ।
*6. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 33 ਸਲੋਕ
*7. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 6 ਛੰਤ, 4 ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, 40 ਸਲੋਕ
*8. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 48 ਸਲੋਕ
*9. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ। 
*10. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 4 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 7 ਛੰਤ, 15 ਸਲੋਕ, 20 ਪਉੜੀਆਂ, 
*11. '''ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1 ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ
*12. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ
*13. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 24 ਸੋਲਹੇ, 23 ਸਲੋਕ, 22 ਪਾਉੜੀਆਂ।
*14. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 21 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ
*15. '''ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ।
*16. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 23 ਸਲੋਕ 
*17. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 13 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 27 ਸਲੋਕ, 
*18. '''ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 
*19. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ''': 67
*20. '''[[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]]'''
*21. '''ਵਾਰ ਕਵਿ'''
		ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ (20 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 3 (21 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
*22. '''ਪੱਟੀ''': (18 ਪਦਿਆਂ ਚ)
*23. ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ 
*24. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾ ਤੇ ਵਧੀਕ: ਮਹਲਾ 3

==ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ==

[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ 678 ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 264 ਸ਼ਬਦਾਂ, 58 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 38 ਛੰਤਾਂ, 183 ਪਉੜੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ 105 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ- 
*1. ਸਿਰੀਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*2. ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*3. ਬਿਹਰਾੜੇ ਕੀ ਵਾਰ 
*4. ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ
*5. ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ 
*6. ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ 
*7. ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ 
*8. ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ (15 ਪਉੜੀਆਂ)
ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ:
*(ੳ) ਛੰਤ: (ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (78)
*(ਅ) ਕਰਹਲੇ:-	(ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (234)
*(ੲ) ਘੋੜੀਆਂ
*(ਸ) ਪਹਿਰੇ

==ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ==
ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ 2218 ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। 31 ਵਾਂ ਰਾਗ, (ਜੈਜਾਵੰਤੀ) ਬਾਅਦ ਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ `ਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ 	= 1322, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ= 45, ਛੰਤ= 63, ਵਾਰਾਂ (ਛੇ)= 117 ਪਉੜੀਆਂ 

ਰਾਂ  ਵਿੱਚਲੇ ਸਲੋਕ= 252

ਭਾਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ= 3

ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ = 67

ਗਾਥਾ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ = 24

ਫੁਨਹੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ= 23

ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ= 22

ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ= 2

1. '''ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ''': (14 ਪਦੇ)

2. '''ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ''': 52 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ‘ਵਰਣਮਾਲਾ` ਨੂੰ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3. '''ਸੁਖਮਨੀ''': ਸਿਰਲੇਖ-ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ)

4. '''ਥਿਤੀ ਗਉੜੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (17 ਪਉੜੀਆਂ)'''

5. '''ਛੇ ਵਾਰਾਂ''':
*ੳ) ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਅ) ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ੲ) ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਸ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਹ) ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਛਖਣੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾ
*ਕ) ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾਂ ਪੰਜਵਾਂ
6. '''ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ'''

==ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ== 
[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ 15 ਰਾਗਾਂ, 59 ਸ਼ਬਦਾ, 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ। 

1. '''ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ'''- 9 ਸ਼ਬਦ

2. '''ਰਾਗੁ ਆਸਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

3. '''ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

4. '''ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਰਾੜਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

5. '''ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ'''- 12 ਸ਼ਬਦ

6. '''ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ'''	- 4 ਸ਼ਬਦ

7. '''ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

8. '''ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

9. '''ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ (ਕਾਫੀ)''' - 3 ਸ਼ਬਦ

10. '''ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

11. '''ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ

12. '''ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

13. '''ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ'''	- 5 ਸ਼ਬਦ

14. '''ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

15  '''ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

16 '''ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ''' - 59

17 '''ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁੱਲ ਸਲੋਕ''' - 57

==ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ:==

===ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ===
16 ਰਾਗ, 532 ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।

=== ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਜੀ===
ਰਾਗ ਸੂਹੀ, ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ਼ ਸਲੋਕ 130 ਦਰਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 18 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ।

===ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ===

2 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ===
ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 93) ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 974), ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਪੰਨਾ (1351)

===ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ===
ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਪੰਨਾ 659 ਅਤੇ 660)
 
===ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ===
ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ (858)

===ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 695)
ਹੋਰ ਰਚਨਾ-ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਸਰਬ ਗੁੱਟਕਾ

===ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ===
ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।

===ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 1195) ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ।

===ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 526)
ਦੂਜਾ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1106)

===ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1153)

===ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ (ਪੰਨਾ 1253)

===ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ

==ਭੱਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ==

===ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ===
ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 54 ਸਵੱਯੇ

===ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ===
5 ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ

===ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 4 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਲਈ 1 ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ===
ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 1 ਸਵੱਈਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

===ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 16 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 13 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ -7 ਸਵੱਈਏ  

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 7 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 5 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

==ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ==

===ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ===
ਰਚਿਤ ‘ਸਦੁ` ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰਲੇਖ &quot;ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ &quot; ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

===ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ===
ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਕੀ ਵਾਰ
ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਈ ਸਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਨ.

== ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ: ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟੱਲ ==
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ  ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟੱਲ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ:

* ਉੱਥੇ ਮਰਦਾਨਾ 1 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਹਨ&lt;ref&gt;Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa&lt;/ref&gt; [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ  ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੇ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ &lt;ref&gt;''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਲੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ।
* ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟੱਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਹੈ, &lt;ref&gt;''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਟਾਈਪੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ੍ਹਸ਼ਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]]</text>
      <sha1>1wg3d1lcb2cvu3m0jx6b54wad71ooug</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838608</id>
      <parentid>838607</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T04:27:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਭੱਟ */</comment>
      <origin>838608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30842" sha1="4395ekntxkarazvr9i4dju6tr41zztv" xml:space="preserve">[[File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|right|thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ]]

[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''Guru Granth Sahib'''), [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਗੁਰੂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;ke&quot;&gt;{{Cite book|title=Online Worksheets|last=Keene|first=Michael|publisher=Nelson Thornes|year=2003|isbn=0-7487-7159-X|page=38}}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ]] ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਸੰਨ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ  ਵਿੱਚ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 36 ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (6 ਗੁਰੂ), ਭਗਤ (15 ਭਗਤ), ਭੱਟ (11 ਭੱਟ) ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ (4 ਗੁਰਸਿੱਖ) ​​ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ  ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ  ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ  ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ-ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੂਦਰ]] ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Gill 2015&quot;&gt;{{cite book|last=Jodhka|first=Surinder Singh|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society: Perspectives and Challenges|date=|publisher=Concept Publishing Company|year=2003|isbn=9788180690389|editor-last=Gill|editor-first=Manmohan Singh|pages=28|chapter=2: The Scheduled Castes in Contemporary Punjab|accessdate=10 February 2026}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 1705 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। 

== ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ==
[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|title=The Sikh View on Happiness: Guru Arjan's Sukhmani|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2020|isbn=9781350139893|pages=219|chapter=Notes|quote=16 The fifteen bhagats (devotional poets), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kabir, Ravidas, Sheikh Farid, Ramanand, Beni, Namdev, Sadhana, Sheikh Bhikhan, Parmanand, Sain Nayee, Dhanna, Pipa, Surdas, Jaidev and Trilochan. The bhagats belonged to the Hindu (Vaishnava) Bhakti, nirgun Bhakti or Sufi traditions, and either predated or lived during the Guru Nanak period.&lt;br&gt;&lt;br&gt;17 The eleven bhatts (Hindu court bards), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kalashar, Balh, Bhalh, Bhika, Gayand, Harbans, Jalap, Kirat, Mathura, Nalh and Salh. Bhai Baldeep Singh, 'What Is Kirtan?: Observations, Interventions and Personal Reflections', Sikh Formations 7, no. 3 (2011), 282 n. 13. While the Brahmin ballad singers were connected with the divine courts (darbar sahib) of the later Sikh Gurus, their verses praise the first five Sikh Gurus. The bhatt verses are collectively referred to as Bhatt Bani, which is included in the concluding section of the Guru Granth Sahib (pp. 1389-1406).&lt;br&gt;&lt;br&gt;18 Bhai Mardana (GGS, 553) was a Muslim rebab (bowed string instrument) musician, who accompanied Guru Nanak on his travels. Bhai Rai Balwand was a Muslim rebab musician and Satta was a Muslim drummer during the time of Guru Angad up to the time of Guru Arjan; they both sang gurbani-kirtan and composed a Ramkali var that was included in the Guru Granth Sahib (pp. 966-8). Baba Sundar was the great grandson of Guru Amar Das and grandson of Mohri, who wrote Sadu (Call of Death) (GGS, 923-4).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=978-81-8382-075-2 |location=New Delhi |pages=170–171}}&lt;/ref&gt;

* [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]
* [[ਭਗਤ]]
* [[ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ|ਭੱਟ]]
* [[ਗੁਰਸਿੱਖ]]

=== ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
{{main|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}}

ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:{{Columns-list|* [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ | ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]]}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਹਰਿਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Singh|first=Sardar Harjeet|url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&amp;q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&amp;pg=PA100|title=Faith &amp; Philosophy of Sikhism|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-721-8|pages=103–104|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Sikh art and literature|url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse|date=1999|publisher=Routledge|others=Kerry, August 17- Brown|isbn=0-415-20288-4|location=London|page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198]|oclc=39765536}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ (7) ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਾਂ (10) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;

=== ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, &quot;ਭਗਤ&quot;  ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ &quot;ਬਾਣੀ ਭਗਤਾ ਕੀ&quot; ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ।  ਸ਼ਬਦ &quot;ਭਗਤ&quot; ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਭਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।

ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bhagat |url=http://www.markfoster.net/dcf/bhagata.pdf}}&lt;/ref&gt;

{{Columns-list|* [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਕਬੀਰ]]
* [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]]
* [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]]
* [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]}}

=== ਭੱਟ ===
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 11 ਸਿੱਖ ਭੱਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
{{Columns-list|
* [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]]
* [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] 
* [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]]
* [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]]
* [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]]
* [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]]
* [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]]
* [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]]
}}

4 ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ:

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਭਾਈ ਸੱਤਾ                                                     *
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;

== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ==
*1. '''ਜਪੁ'''	: 	38 ਪਉੜੀਆਂ, 2 ਸਲੋਕ, 1 ਮੂਲ ਮੰਤਰ = 41 
*2. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 	33 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 28, ਪੰਚਨਦੇ 31), 18 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 14, ਨੌਪਦੀ 1, ਦਸਪਦੀ 1, ਚਉਬੀਸਪਦੀ 1), 2 ਪਾਰੇ (ਚਉਪਦਾ 1, ਪੰਚਪਦਾ 1) 7 ਸਲੋਕ= 74
*3. '''ਮਾਝ ਰਾਗੁ''':	1 ਅਸ਼ਟਪਦੀ, 24 ਪਉੜੀਆ, 46 ਸਲੋਕ = 74
*4. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 	20 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 15, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛੇ ਪਦੇ 12) 18ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 12, ਨੌਪਦੀਆਂ 5, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 2 ਛੰਤ= 40
*5. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 	1 ਸੋਦਰੁ, 39 ਪਦੇ (ਚੁਪਦੇ 2, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 30, ਪੰਚਪਦੇ 5, ਛਿਪਦਾ 1) 22 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀਆਂ 2, ਅਸ਼ਅਪਦੀਆਂ 16, ਨੌਪਦੀਆ 2,ਚਸਪਦੀਆਂ 2) 5 ਛੰਤ, 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 45 ਸਲੋਕ=171.
*6. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 	2 ਚਉਪਦੇ, 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ = 7
*7. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 2 ਸਲੋਕ = 2
*8. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''':	3 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 2) 2 ਛੰਤ, 5 ਅਣਾਹੁਣੀਆ, 3 ਸਲੋਕ= 13.
*9. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 	12 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 9, ਪੰਚਪਦੇ 3, 4 ਪਦੀਆਂ,) (ਅਸ਼ਟੀਪਦੀਆਂ 3, ਦਸਪਦੀ 1), 2 ਸਲੋਕ=18
*10. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦਾ 7, ਪੰਚਪਦੇ 2) 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 3 ਛੰਤ (ਚਉਪਦਾ 1,ਪੰਚਪਦਾ 2=14. 
*11. '''ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ''': 	5 ਪਦੇ (ਚੁਪਦਾ 1, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 3), 1 ਪਦੀ = 6
*12. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 	9 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 6, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛਿਪਦਾ 1), 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆ 2 ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ, 5 ਛੰਤ 21 ਸਲੋਕ =42
*13. '''ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ''': 4 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 20 ਪਦ, 2 ਛੰਤ, 2 ਸਲੋਕ =30
*14. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 11 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਬਾਹਰਪਦੀ 1, 4 ਚੀਸਪਦੀ 1), 54 ਪਦ (ਓ ਅੰਕਾਰ ਦੇ), 73 ਪਦ ([[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਦੇ), 19 ਸਲੋਕ = 166. 
*15. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੂ''': 12 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦੇ-3, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1) 11ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 8, ਨੌਪਦੀ 1, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 22 ਸੋਲਹੇ, 18 ਸਲੋਕ=63। 
*16. '''ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ''': 5 ਛੰਤ (ਚਉਪਦੇ ਤ, ਪੰਚਪਦੇ 2) 17 ਪਦ ਬਾਰਹਮਾਹ= 22. 
*17. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 8 ਪਦੇ (ਚਉੁਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦਾ 1), 1 ਪਦੀ =3
*18. '''ਬਸੰਤ ਰਾਗੁ''':	10 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 9), 8 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 7, ਦਸਪਦੀ 1) = 18। 
*19. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''':	9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 8, ਪੰਚਪਦਾ 1) 5 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 3, ਨੌਪਦੀ ਦਸਪਦੀ 1), 27 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕ=65.
*20. '''ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 17 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 13, ਪੰਚਪਦੇ 4), 7 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ =24
*21. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 	3 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 35 ਸਲੋਕ=38.
*22. '''ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ''': 3 ਸਲੋਕ
*23. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ''': 32 ਸਲੋਕ

==ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ==
[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਨੇ 63 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਗੁ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਬਲ ਕਿ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

==ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ==
*1. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 31 ਪਦੇ, 8 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 33 ਸਲੋਕ
*2. '''ਮਾਝੁ ਰਾਗੁ''': 	32 ਬਹੁਪਦੀਆਂ ਤੇ 3 ਸਲੋਕ
*3. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 18 ਪਦੇ, 9 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 5 ਛੰਤ ਅਤੇ 7 ਸਲੋਕ 
*4. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''':	12 ਪਦੇ, 15 ਬਹੁਤਪਦੀਆਂ, 2 ਛੰਤ, 1 ਕਾਫੀ, 1 ਪੱਟੀ (18 ਪਉੜੀਆਂ)
*5. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 43 ਸਲੋਕ, 22 ਪਉੜੀਆਂ।
*6. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 33 ਸਲੋਕ
*7. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 6 ਛੰਤ, 4 ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, 40 ਸਲੋਕ
*8. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 48 ਸਲੋਕ
*9. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ। 
*10. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 4 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 7 ਛੰਤ, 15 ਸਲੋਕ, 20 ਪਉੜੀਆਂ, 
*11. '''ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1 ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ
*12. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ
*13. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 24 ਸੋਲਹੇ, 23 ਸਲੋਕ, 22 ਪਾਉੜੀਆਂ।
*14. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 21 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ
*15. '''ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ।
*16. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 23 ਸਲੋਕ 
*17. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 13 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 27 ਸਲੋਕ, 
*18. '''ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 
*19. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ''': 67
*20. '''[[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]]'''
*21. '''ਵਾਰ ਕਵਿ'''
		ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ (20 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 3 (21 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
*22. '''ਪੱਟੀ''': (18 ਪਦਿਆਂ ਚ)
*23. ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ 
*24. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾ ਤੇ ਵਧੀਕ: ਮਹਲਾ 3

==ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ==

[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ 678 ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 264 ਸ਼ਬਦਾਂ, 58 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 38 ਛੰਤਾਂ, 183 ਪਉੜੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ 105 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ- 
*1. ਸਿਰੀਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*2. ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*3. ਬਿਹਰਾੜੇ ਕੀ ਵਾਰ 
*4. ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ
*5. ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ 
*6. ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ 
*7. ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ 
*8. ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ (15 ਪਉੜੀਆਂ)
ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ:
*(ੳ) ਛੰਤ: (ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (78)
*(ਅ) ਕਰਹਲੇ:-	(ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (234)
*(ੲ) ਘੋੜੀਆਂ
*(ਸ) ਪਹਿਰੇ

==ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ==
ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ 2218 ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। 31 ਵਾਂ ਰਾਗ, (ਜੈਜਾਵੰਤੀ) ਬਾਅਦ ਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ `ਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ 	= 1322, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ= 45, ਛੰਤ= 63, ਵਾਰਾਂ (ਛੇ)= 117 ਪਉੜੀਆਂ 

ਰਾਂ  ਵਿੱਚਲੇ ਸਲੋਕ= 252

ਭਾਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ= 3

ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ = 67

ਗਾਥਾ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ = 24

ਫੁਨਹੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ= 23

ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ= 22

ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ= 2

1. '''ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ''': (14 ਪਦੇ)

2. '''ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ''': 52 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ‘ਵਰਣਮਾਲਾ` ਨੂੰ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3. '''ਸੁਖਮਨੀ''': ਸਿਰਲੇਖ-ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ)

4. '''ਥਿਤੀ ਗਉੜੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (17 ਪਉੜੀਆਂ)'''

5. '''ਛੇ ਵਾਰਾਂ''':
*ੳ) ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਅ) ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ੲ) ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਸ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਹ) ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਛਖਣੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾ
*ਕ) ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾਂ ਪੰਜਵਾਂ
6. '''ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ'''

==ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ== 
[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ 15 ਰਾਗਾਂ, 59 ਸ਼ਬਦਾ, 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ। 

1. '''ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ'''- 9 ਸ਼ਬਦ

2. '''ਰਾਗੁ ਆਸਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

3. '''ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

4. '''ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਰਾੜਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

5. '''ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ'''- 12 ਸ਼ਬਦ

6. '''ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ'''	- 4 ਸ਼ਬਦ

7. '''ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

8. '''ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

9. '''ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ (ਕਾਫੀ)''' - 3 ਸ਼ਬਦ

10. '''ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

11. '''ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ

12. '''ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

13. '''ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ'''	- 5 ਸ਼ਬਦ

14. '''ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

15  '''ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

16 '''ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ''' - 59

17 '''ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁੱਲ ਸਲੋਕ''' - 57

==ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ:==

===ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ===
16 ਰਾਗ, 532 ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।

=== ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਜੀ===
ਰਾਗ ਸੂਹੀ, ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ਼ ਸਲੋਕ 130 ਦਰਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 18 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ।

===ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ===

2 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ===
ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 93) ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 974), ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਪੰਨਾ (1351)

===ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ===
ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਪੰਨਾ 659 ਅਤੇ 660)
 
===ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ===
ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ (858)

===ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 695)
ਹੋਰ ਰਚਨਾ-ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਸਰਬ ਗੁੱਟਕਾ

===ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ===
ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।

===ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 1195) ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ।

===ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 526)
ਦੂਜਾ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1106)

===ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1153)

===ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ (ਪੰਨਾ 1253)

===ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ

==ਭੱਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ==

===ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ===
ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 54 ਸਵੱਯੇ

===ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ===
5 ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ

===ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 4 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਲਈ 1 ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ===
ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 1 ਸਵੱਈਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

===ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 16 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 13 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ -7 ਸਵੱਈਏ  

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 7 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 5 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

==ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ==

===ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ===
ਰਚਿਤ ‘ਸਦੁ` ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰਲੇਖ &quot;ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ &quot; ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

===ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ===
ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਕੀ ਵਾਰ
ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਈ ਸਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਨ.

== ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ: ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟੱਲ ==
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ  ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟੱਲ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ:

* ਉੱਥੇ ਮਰਦਾਨਾ 1 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਹਨ&lt;ref&gt;Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa&lt;/ref&gt; [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ  ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੇ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ &lt;ref&gt;''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਲੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ।
* ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟੱਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਹੈ, &lt;ref&gt;''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਟਾਈਪੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ੍ਹਸ਼ਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]]</text>
      <sha1>4395ekntxkarazvr9i4dju6tr41zztv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838615</id>
      <parentid>838608</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T09:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਭੱਟ */</comment>
      <origin>838615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31382" sha1="3bx6c01sf88787wydh5p93tvrttgeef" xml:space="preserve">[[File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|right|thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ]]

[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''Guru Granth Sahib'''), [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਗੁਰੂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;ke&quot;&gt;{{Cite book|title=Online Worksheets|last=Keene|first=Michael|publisher=Nelson Thornes|year=2003|isbn=0-7487-7159-X|page=38}}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ]] ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਸੰਨ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ  ਵਿੱਚ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 36 ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (6 ਗੁਰੂ), ਭਗਤ (15 ਭਗਤ), ਭੱਟ (11 ਭੱਟ) ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ (4 ਗੁਰਸਿੱਖ) ​​ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ  ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ  ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ  ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ-ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੂਦਰ]] ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Gill 2015&quot;&gt;{{cite book|last=Jodhka|first=Surinder Singh|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society: Perspectives and Challenges|date=|publisher=Concept Publishing Company|year=2003|isbn=9788180690389|editor-last=Gill|editor-first=Manmohan Singh|pages=28|chapter=2: The Scheduled Castes in Contemporary Punjab|accessdate=10 February 2026}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 1705 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। 

== ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ==
[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|title=The Sikh View on Happiness: Guru Arjan's Sukhmani|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2020|isbn=9781350139893|pages=219|chapter=Notes|quote=16 The fifteen bhagats (devotional poets), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kabir, Ravidas, Sheikh Farid, Ramanand, Beni, Namdev, Sadhana, Sheikh Bhikhan, Parmanand, Sain Nayee, Dhanna, Pipa, Surdas, Jaidev and Trilochan. The bhagats belonged to the Hindu (Vaishnava) Bhakti, nirgun Bhakti or Sufi traditions, and either predated or lived during the Guru Nanak period.&lt;br&gt;&lt;br&gt;17 The eleven bhatts (Hindu court bards), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kalashar, Balh, Bhalh, Bhika, Gayand, Harbans, Jalap, Kirat, Mathura, Nalh and Salh. Bhai Baldeep Singh, 'What Is Kirtan?: Observations, Interventions and Personal Reflections', Sikh Formations 7, no. 3 (2011), 282 n. 13. While the Brahmin ballad singers were connected with the divine courts (darbar sahib) of the later Sikh Gurus, their verses praise the first five Sikh Gurus. The bhatt verses are collectively referred to as Bhatt Bani, which is included in the concluding section of the Guru Granth Sahib (pp. 1389-1406).&lt;br&gt;&lt;br&gt;18 Bhai Mardana (GGS, 553) was a Muslim rebab (bowed string instrument) musician, who accompanied Guru Nanak on his travels. Bhai Rai Balwand was a Muslim rebab musician and Satta was a Muslim drummer during the time of Guru Angad up to the time of Guru Arjan; they both sang gurbani-kirtan and composed a Ramkali var that was included in the Guru Granth Sahib (pp. 966-8). Baba Sundar was the great grandson of Guru Amar Das and grandson of Mohri, who wrote Sadu (Call of Death) (GGS, 923-4).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=978-81-8382-075-2 |location=New Delhi |pages=170–171}}&lt;/ref&gt;

* [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]
* [[ਭਗਤ]]
* [[ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ|ਭੱਟ]]
* [[ਗੁਰਸਿੱਖ]]

=== ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
{{main|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}}

ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:{{Columns-list|* [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ | ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]]}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਹਰਿਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Singh|first=Sardar Harjeet|url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&amp;q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&amp;pg=PA100|title=Faith &amp; Philosophy of Sikhism|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-721-8|pages=103–104|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Sikh art and literature|url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse|date=1999|publisher=Routledge|others=Kerry, August 17- Brown|isbn=0-415-20288-4|location=London|page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198]|oclc=39765536}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ (7) ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਾਂ (10) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;

=== ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, &quot;ਭਗਤ&quot;  ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ &quot;ਬਾਣੀ ਭਗਤਾ ਕੀ&quot; ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ।  ਸ਼ਬਦ &quot;ਭਗਤ&quot; ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਭਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।

ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bhagat |url=http://www.markfoster.net/dcf/bhagata.pdf}}&lt;/ref&gt;

{{Columns-list|* [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਕਬੀਰ]]
* [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]]
* [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]]
* [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]}}

=== ਭੱਟ ===
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 11 ਸਿੱਖ ਭੱਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
{{Columns-list|
* [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]]
* [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] 
* [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]]
* [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]]
* [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]]
* [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]]
* [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]]
* [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]]
}}

=== ਗੁਰਸਿੱਖ ===
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 4 ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ:&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bak̲h̲ashī |first=Locana Siṅgha |title=Saint-poets of Guru Granth Sahib: history and heritage |date=2000 |publisher=National Book Shop |isbn=978-81-7116-248-2 |editor-last=Buxi |editor-first=Lochan Singh |location=Delhi |pages=171}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
* [[ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ]] 
* [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]]
* [[ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਡੂਮ]]
* [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ|ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]]                                                  *

== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ==
*1. '''ਜਪੁ'''	: 	38 ਪਉੜੀਆਂ, 2 ਸਲੋਕ, 1 ਮੂਲ ਮੰਤਰ = 41 
*2. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 	33 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 28, ਪੰਚਨਦੇ 31), 18 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 14, ਨੌਪਦੀ 1, ਦਸਪਦੀ 1, ਚਉਬੀਸਪਦੀ 1), 2 ਪਾਰੇ (ਚਉਪਦਾ 1, ਪੰਚਪਦਾ 1) 7 ਸਲੋਕ= 74
*3. '''ਮਾਝ ਰਾਗੁ''':	1 ਅਸ਼ਟਪਦੀ, 24 ਪਉੜੀਆ, 46 ਸਲੋਕ = 74
*4. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 	20 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 15, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛੇ ਪਦੇ 12) 18ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 12, ਨੌਪਦੀਆਂ 5, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 2 ਛੰਤ= 40
*5. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 	1 ਸੋਦਰੁ, 39 ਪਦੇ (ਚੁਪਦੇ 2, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 30, ਪੰਚਪਦੇ 5, ਛਿਪਦਾ 1) 22 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀਆਂ 2, ਅਸ਼ਅਪਦੀਆਂ 16, ਨੌਪਦੀਆ 2,ਚਸਪਦੀਆਂ 2) 5 ਛੰਤ, 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 45 ਸਲੋਕ=171.
*6. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 	2 ਚਉਪਦੇ, 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ = 7
*7. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 2 ਸਲੋਕ = 2
*8. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''':	3 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 2) 2 ਛੰਤ, 5 ਅਣਾਹੁਣੀਆ, 3 ਸਲੋਕ= 13.
*9. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 	12 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 9, ਪੰਚਪਦੇ 3, 4 ਪਦੀਆਂ,) (ਅਸ਼ਟੀਪਦੀਆਂ 3, ਦਸਪਦੀ 1), 2 ਸਲੋਕ=18
*10. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦਾ 7, ਪੰਚਪਦੇ 2) 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 3 ਛੰਤ (ਚਉਪਦਾ 1,ਪੰਚਪਦਾ 2=14. 
*11. '''ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ''': 	5 ਪਦੇ (ਚੁਪਦਾ 1, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 3), 1 ਪਦੀ = 6
*12. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 	9 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 6, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛਿਪਦਾ 1), 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆ 2 ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ, 5 ਛੰਤ 21 ਸਲੋਕ =42
*13. '''ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ''': 4 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 20 ਪਦ, 2 ਛੰਤ, 2 ਸਲੋਕ =30
*14. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 11 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਬਾਹਰਪਦੀ 1, 4 ਚੀਸਪਦੀ 1), 54 ਪਦ (ਓ ਅੰਕਾਰ ਦੇ), 73 ਪਦ ([[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਦੇ), 19 ਸਲੋਕ = 166. 
*15. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੂ''': 12 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦੇ-3, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1) 11ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 8, ਨੌਪਦੀ 1, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 22 ਸੋਲਹੇ, 18 ਸਲੋਕ=63। 
*16. '''ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ''': 5 ਛੰਤ (ਚਉਪਦੇ ਤ, ਪੰਚਪਦੇ 2) 17 ਪਦ ਬਾਰਹਮਾਹ= 22. 
*17. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 8 ਪਦੇ (ਚਉੁਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦਾ 1), 1 ਪਦੀ =3
*18. '''ਬਸੰਤ ਰਾਗੁ''':	10 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 9), 8 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 7, ਦਸਪਦੀ 1) = 18। 
*19. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''':	9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 8, ਪੰਚਪਦਾ 1) 5 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 3, ਨੌਪਦੀ ਦਸਪਦੀ 1), 27 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕ=65.
*20. '''ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 17 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 13, ਪੰਚਪਦੇ 4), 7 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ =24
*21. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 	3 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 35 ਸਲੋਕ=38.
*22. '''ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ''': 3 ਸਲੋਕ
*23. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ''': 32 ਸਲੋਕ

==ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ==
[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਨੇ 63 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਗੁ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਬਲ ਕਿ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

==ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ==
*1. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 31 ਪਦੇ, 8 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 33 ਸਲੋਕ
*2. '''ਮਾਝੁ ਰਾਗੁ''': 	32 ਬਹੁਪਦੀਆਂ ਤੇ 3 ਸਲੋਕ
*3. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 18 ਪਦੇ, 9 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 5 ਛੰਤ ਅਤੇ 7 ਸਲੋਕ 
*4. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''':	12 ਪਦੇ, 15 ਬਹੁਤਪਦੀਆਂ, 2 ਛੰਤ, 1 ਕਾਫੀ, 1 ਪੱਟੀ (18 ਪਉੜੀਆਂ)
*5. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 43 ਸਲੋਕ, 22 ਪਉੜੀਆਂ।
*6. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 33 ਸਲੋਕ
*7. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 6 ਛੰਤ, 4 ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, 40 ਸਲੋਕ
*8. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 48 ਸਲੋਕ
*9. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ। 
*10. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 4 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 7 ਛੰਤ, 15 ਸਲੋਕ, 20 ਪਉੜੀਆਂ, 
*11. '''ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1 ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ
*12. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ
*13. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 24 ਸੋਲਹੇ, 23 ਸਲੋਕ, 22 ਪਾਉੜੀਆਂ।
*14. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 21 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ
*15. '''ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ।
*16. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 23 ਸਲੋਕ 
*17. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 13 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 27 ਸਲੋਕ, 
*18. '''ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 
*19. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ''': 67
*20. '''[[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]]'''
*21. '''ਵਾਰ ਕਵਿ'''
		ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ (20 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 3 (21 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
*22. '''ਪੱਟੀ''': (18 ਪਦਿਆਂ ਚ)
*23. ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ 
*24. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾ ਤੇ ਵਧੀਕ: ਮਹਲਾ 3

==ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ==

[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ 678 ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 264 ਸ਼ਬਦਾਂ, 58 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 38 ਛੰਤਾਂ, 183 ਪਉੜੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ 105 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ- 
*1. ਸਿਰੀਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*2. ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*3. ਬਿਹਰਾੜੇ ਕੀ ਵਾਰ 
*4. ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ
*5. ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ 
*6. ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ 
*7. ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ 
*8. ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ (15 ਪਉੜੀਆਂ)
ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ:
*(ੳ) ਛੰਤ: (ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (78)
*(ਅ) ਕਰਹਲੇ:-	(ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (234)
*(ੲ) ਘੋੜੀਆਂ
*(ਸ) ਪਹਿਰੇ

==ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ==
ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ 2218 ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। 31 ਵਾਂ ਰਾਗ, (ਜੈਜਾਵੰਤੀ) ਬਾਅਦ ਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ `ਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ 	= 1322, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ= 45, ਛੰਤ= 63, ਵਾਰਾਂ (ਛੇ)= 117 ਪਉੜੀਆਂ 

ਰਾਂ  ਵਿੱਚਲੇ ਸਲੋਕ= 252

ਭਾਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ= 3

ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ = 67

ਗਾਥਾ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ = 24

ਫੁਨਹੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ= 23

ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ= 22

ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ= 2

1. '''ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ''': (14 ਪਦੇ)

2. '''ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ''': 52 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ‘ਵਰਣਮਾਲਾ` ਨੂੰ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3. '''ਸੁਖਮਨੀ''': ਸਿਰਲੇਖ-ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ)

4. '''ਥਿਤੀ ਗਉੜੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (17 ਪਉੜੀਆਂ)'''

5. '''ਛੇ ਵਾਰਾਂ''':
*ੳ) ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਅ) ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ੲ) ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਸ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਹ) ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਛਖਣੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾ
*ਕ) ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾਂ ਪੰਜਵਾਂ
6. '''ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ'''

==ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ== 
[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ 15 ਰਾਗਾਂ, 59 ਸ਼ਬਦਾ, 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ। 

1. '''ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ'''- 9 ਸ਼ਬਦ

2. '''ਰਾਗੁ ਆਸਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

3. '''ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

4. '''ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਰਾੜਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

5. '''ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ'''- 12 ਸ਼ਬਦ

6. '''ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ'''	- 4 ਸ਼ਬਦ

7. '''ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

8. '''ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

9. '''ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ (ਕਾਫੀ)''' - 3 ਸ਼ਬਦ

10. '''ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

11. '''ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ

12. '''ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

13. '''ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ'''	- 5 ਸ਼ਬਦ

14. '''ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

15  '''ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

16 '''ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ''' - 59

17 '''ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁੱਲ ਸਲੋਕ''' - 57

==ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ:==

===ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ===
16 ਰਾਗ, 532 ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।

=== ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਜੀ===
ਰਾਗ ਸੂਹੀ, ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ਼ ਸਲੋਕ 130 ਦਰਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 18 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ।

===ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ===

2 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ===
ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 93) ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 974), ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਪੰਨਾ (1351)

===ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ===
ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਪੰਨਾ 659 ਅਤੇ 660)
 
===ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ===
ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ (858)

===ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 695)
ਹੋਰ ਰਚਨਾ-ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਸਰਬ ਗੁੱਟਕਾ

===ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ===
ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।

===ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 1195) ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ।

===ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 526)
ਦੂਜਾ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1106)

===ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1153)

===ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ (ਪੰਨਾ 1253)

===ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ

==ਭੱਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ==

===ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ===
ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 54 ਸਵੱਯੇ

===ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ===
5 ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ

===ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 4 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਲਈ 1 ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ===
ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 1 ਸਵੱਈਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

===ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 16 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 13 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ -7 ਸਵੱਈਏ  

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 7 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 5 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

==ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ==

===ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ===
ਰਚਿਤ ‘ਸਦੁ` ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰਲੇਖ &quot;ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ &quot; ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

===ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ===
ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਕੀ ਵਾਰ
ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਈ ਸਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਨ.

== ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ: ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟੱਲ ==
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ  ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟੱਲ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ:

* ਉੱਥੇ ਮਰਦਾਨਾ 1 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਹਨ&lt;ref&gt;Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa&lt;/ref&gt; [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ  ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੇ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ &lt;ref&gt;''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਲੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ।
* ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟੱਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਹੈ, &lt;ref&gt;''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਟਾਈਪੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ੍ਹਸ਼ਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]]</text>
      <sha1>3bx6c01sf88787wydh5p93tvrttgeef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838616</id>
      <parentid>838615</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T09:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗੁਰਸਿੱਖ */</comment>
      <origin>838616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31411" sha1="ef9dl2k4zyrj9gt5v2qp3z0owlmajh6" xml:space="preserve">[[File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|right|thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ]]

[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''Guru Granth Sahib'''), [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਗੁਰੂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;ke&quot;&gt;{{Cite book|title=Online Worksheets|last=Keene|first=Michael|publisher=Nelson Thornes|year=2003|isbn=0-7487-7159-X|page=38}}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ]] ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਸੰਨ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ  ਵਿੱਚ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 36 ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (6 ਗੁਰੂ), ਭਗਤ (15 ਭਗਤ), ਭੱਟ (11 ਭੱਟ) ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ (4 ਗੁਰਸਿੱਖ) ​​ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ  ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ  ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ  ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ-ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੂਦਰ]] ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Gill 2015&quot;&gt;{{cite book|last=Jodhka|first=Surinder Singh|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society: Perspectives and Challenges|date=|publisher=Concept Publishing Company|year=2003|isbn=9788180690389|editor-last=Gill|editor-first=Manmohan Singh|pages=28|chapter=2: The Scheduled Castes in Contemporary Punjab|accessdate=10 February 2026}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 1705 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। 

== ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ==
[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|title=The Sikh View on Happiness: Guru Arjan's Sukhmani|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2020|isbn=9781350139893|pages=219|chapter=Notes|quote=16 The fifteen bhagats (devotional poets), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kabir, Ravidas, Sheikh Farid, Ramanand, Beni, Namdev, Sadhana, Sheikh Bhikhan, Parmanand, Sain Nayee, Dhanna, Pipa, Surdas, Jaidev and Trilochan. The bhagats belonged to the Hindu (Vaishnava) Bhakti, nirgun Bhakti or Sufi traditions, and either predated or lived during the Guru Nanak period.&lt;br&gt;&lt;br&gt;17 The eleven bhatts (Hindu court bards), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kalashar, Balh, Bhalh, Bhika, Gayand, Harbans, Jalap, Kirat, Mathura, Nalh and Salh. Bhai Baldeep Singh, 'What Is Kirtan?: Observations, Interventions and Personal Reflections', Sikh Formations 7, no. 3 (2011), 282 n. 13. While the Brahmin ballad singers were connected with the divine courts (darbar sahib) of the later Sikh Gurus, their verses praise the first five Sikh Gurus. The bhatt verses are collectively referred to as Bhatt Bani, which is included in the concluding section of the Guru Granth Sahib (pp. 1389-1406).&lt;br&gt;&lt;br&gt;18 Bhai Mardana (GGS, 553) was a Muslim rebab (bowed string instrument) musician, who accompanied Guru Nanak on his travels. Bhai Rai Balwand was a Muslim rebab musician and Satta was a Muslim drummer during the time of Guru Angad up to the time of Guru Arjan; they both sang gurbani-kirtan and composed a Ramkali var that was included in the Guru Granth Sahib (pp. 966-8). Baba Sundar was the great grandson of Guru Amar Das and grandson of Mohri, who wrote Sadu (Call of Death) (GGS, 923-4).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=978-81-8382-075-2 |location=New Delhi |pages=170–171}}&lt;/ref&gt;

* [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]
* [[ਭਗਤ]]
* [[ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ|ਭੱਟ]]
* [[ਗੁਰਸਿੱਖ]]

=== ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
{{main|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}}

ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:{{Columns-list|* [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ | ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]]}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਹਰਿਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Singh|first=Sardar Harjeet|url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&amp;q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&amp;pg=PA100|title=Faith &amp; Philosophy of Sikhism|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-721-8|pages=103–104|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Sikh art and literature|url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse|date=1999|publisher=Routledge|others=Kerry, August 17- Brown|isbn=0-415-20288-4|location=London|page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198]|oclc=39765536}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ (7) ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਾਂ (10) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;

=== ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, &quot;ਭਗਤ&quot;  ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ &quot;ਬਾਣੀ ਭਗਤਾ ਕੀ&quot; ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ।  ਸ਼ਬਦ &quot;ਭਗਤ&quot; ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਭਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।

ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bhagat |url=http://www.markfoster.net/dcf/bhagata.pdf}}&lt;/ref&gt;

{{Columns-list|* [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਕਬੀਰ]]
* [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]]
* [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]]
* [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]}}

=== ਭੱਟ ===
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 11 ਸਿੱਖ ਭੱਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
{{Columns-list|
* [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]]
* [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] 
* [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]]
* [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]]
* [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]]
* [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]]
* [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]]
* [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]]
}}

=== ਗੁਰਸਿੱਖ ===
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 4 ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ:&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bak̲h̲ashī |first=Locana Siṅgha |title=Saint-poets of Guru Granth Sahib: history and heritage |date=2000 |publisher=National Book Shop |isbn=978-81-7116-248-2 |editor-last=Buxi |editor-first=Lochan Singh |location=Delhi |pages=171}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
* [[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ|ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ]] 
* [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]]
* [[ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਡੂਮ]]
* [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ|ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]]                                                  *

== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ==
*1. '''ਜਪੁ'''	: 	38 ਪਉੜੀਆਂ, 2 ਸਲੋਕ, 1 ਮੂਲ ਮੰਤਰ = 41 
*2. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 	33 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 28, ਪੰਚਨਦੇ 31), 18 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 14, ਨੌਪਦੀ 1, ਦਸਪਦੀ 1, ਚਉਬੀਸਪਦੀ 1), 2 ਪਾਰੇ (ਚਉਪਦਾ 1, ਪੰਚਪਦਾ 1) 7 ਸਲੋਕ= 74
*3. '''ਮਾਝ ਰਾਗੁ''':	1 ਅਸ਼ਟਪਦੀ, 24 ਪਉੜੀਆ, 46 ਸਲੋਕ = 74
*4. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 	20 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 15, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛੇ ਪਦੇ 12) 18ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 12, ਨੌਪਦੀਆਂ 5, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 2 ਛੰਤ= 40
*5. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 	1 ਸੋਦਰੁ, 39 ਪਦੇ (ਚੁਪਦੇ 2, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 30, ਪੰਚਪਦੇ 5, ਛਿਪਦਾ 1) 22 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀਆਂ 2, ਅਸ਼ਅਪਦੀਆਂ 16, ਨੌਪਦੀਆ 2,ਚਸਪਦੀਆਂ 2) 5 ਛੰਤ, 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 45 ਸਲੋਕ=171.
*6. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 	2 ਚਉਪਦੇ, 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ = 7
*7. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 2 ਸਲੋਕ = 2
*8. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''':	3 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 2) 2 ਛੰਤ, 5 ਅਣਾਹੁਣੀਆ, 3 ਸਲੋਕ= 13.
*9. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 	12 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 9, ਪੰਚਪਦੇ 3, 4 ਪਦੀਆਂ,) (ਅਸ਼ਟੀਪਦੀਆਂ 3, ਦਸਪਦੀ 1), 2 ਸਲੋਕ=18
*10. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦਾ 7, ਪੰਚਪਦੇ 2) 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 3 ਛੰਤ (ਚਉਪਦਾ 1,ਪੰਚਪਦਾ 2=14. 
*11. '''ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ''': 	5 ਪਦੇ (ਚੁਪਦਾ 1, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 3), 1 ਪਦੀ = 6
*12. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 	9 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 6, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛਿਪਦਾ 1), 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆ 2 ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ, 5 ਛੰਤ 21 ਸਲੋਕ =42
*13. '''ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ''': 4 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 20 ਪਦ, 2 ਛੰਤ, 2 ਸਲੋਕ =30
*14. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 11 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਬਾਹਰਪਦੀ 1, 4 ਚੀਸਪਦੀ 1), 54 ਪਦ (ਓ ਅੰਕਾਰ ਦੇ), 73 ਪਦ ([[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਦੇ), 19 ਸਲੋਕ = 166. 
*15. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੂ''': 12 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦੇ-3, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1) 11ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 8, ਨੌਪਦੀ 1, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 22 ਸੋਲਹੇ, 18 ਸਲੋਕ=63। 
*16. '''ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ''': 5 ਛੰਤ (ਚਉਪਦੇ ਤ, ਪੰਚਪਦੇ 2) 17 ਪਦ ਬਾਰਹਮਾਹ= 22. 
*17. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 8 ਪਦੇ (ਚਉੁਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦਾ 1), 1 ਪਦੀ =3
*18. '''ਬਸੰਤ ਰਾਗੁ''':	10 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 9), 8 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 7, ਦਸਪਦੀ 1) = 18। 
*19. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''':	9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 8, ਪੰਚਪਦਾ 1) 5 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 3, ਨੌਪਦੀ ਦਸਪਦੀ 1), 27 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕ=65.
*20. '''ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 17 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 13, ਪੰਚਪਦੇ 4), 7 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ =24
*21. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 	3 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 35 ਸਲੋਕ=38.
*22. '''ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ''': 3 ਸਲੋਕ
*23. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ''': 32 ਸਲੋਕ

==ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ==
[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਨੇ 63 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਗੁ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਬਲ ਕਿ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

==ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ==
*1. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 31 ਪਦੇ, 8 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 33 ਸਲੋਕ
*2. '''ਮਾਝੁ ਰਾਗੁ''': 	32 ਬਹੁਪਦੀਆਂ ਤੇ 3 ਸਲੋਕ
*3. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 18 ਪਦੇ, 9 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 5 ਛੰਤ ਅਤੇ 7 ਸਲੋਕ 
*4. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''':	12 ਪਦੇ, 15 ਬਹੁਤਪਦੀਆਂ, 2 ਛੰਤ, 1 ਕਾਫੀ, 1 ਪੱਟੀ (18 ਪਉੜੀਆਂ)
*5. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 43 ਸਲੋਕ, 22 ਪਉੜੀਆਂ।
*6. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 33 ਸਲੋਕ
*7. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 6 ਛੰਤ, 4 ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, 40 ਸਲੋਕ
*8. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 48 ਸਲੋਕ
*9. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ। 
*10. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 4 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 7 ਛੰਤ, 15 ਸਲੋਕ, 20 ਪਉੜੀਆਂ, 
*11. '''ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1 ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ
*12. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ
*13. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 24 ਸੋਲਹੇ, 23 ਸਲੋਕ, 22 ਪਾਉੜੀਆਂ।
*14. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 21 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ
*15. '''ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ।
*16. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 23 ਸਲੋਕ 
*17. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 13 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 27 ਸਲੋਕ, 
*18. '''ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 
*19. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ''': 67
*20. '''[[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]]'''
*21. '''ਵਾਰ ਕਵਿ'''
		ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ (20 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 3 (21 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
*22. '''ਪੱਟੀ''': (18 ਪਦਿਆਂ ਚ)
*23. ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ 
*24. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾ ਤੇ ਵਧੀਕ: ਮਹਲਾ 3

==ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ==

[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ 678 ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 264 ਸ਼ਬਦਾਂ, 58 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 38 ਛੰਤਾਂ, 183 ਪਉੜੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ 105 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ- 
*1. ਸਿਰੀਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*2. ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*3. ਬਿਹਰਾੜੇ ਕੀ ਵਾਰ 
*4. ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ
*5. ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ 
*6. ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ 
*7. ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ 
*8. ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ (15 ਪਉੜੀਆਂ)
ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ:
*(ੳ) ਛੰਤ: (ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (78)
*(ਅ) ਕਰਹਲੇ:-	(ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (234)
*(ੲ) ਘੋੜੀਆਂ
*(ਸ) ਪਹਿਰੇ

==ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ==
ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ 2218 ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। 31 ਵਾਂ ਰਾਗ, (ਜੈਜਾਵੰਤੀ) ਬਾਅਦ ਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ `ਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ 	= 1322, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ= 45, ਛੰਤ= 63, ਵਾਰਾਂ (ਛੇ)= 117 ਪਉੜੀਆਂ 

ਰਾਂ  ਵਿੱਚਲੇ ਸਲੋਕ= 252

ਭਾਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ= 3

ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ = 67

ਗਾਥਾ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ = 24

ਫੁਨਹੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ= 23

ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ= 22

ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ= 2

1. '''ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ''': (14 ਪਦੇ)

2. '''ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ''': 52 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ‘ਵਰਣਮਾਲਾ` ਨੂੰ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3. '''ਸੁਖਮਨੀ''': ਸਿਰਲੇਖ-ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ)

4. '''ਥਿਤੀ ਗਉੜੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (17 ਪਉੜੀਆਂ)'''

5. '''ਛੇ ਵਾਰਾਂ''':
*ੳ) ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਅ) ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ੲ) ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਸ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਹ) ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਛਖਣੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾ
*ਕ) ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾਂ ਪੰਜਵਾਂ
6. '''ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ'''

==ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ== 
[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ 15 ਰਾਗਾਂ, 59 ਸ਼ਬਦਾ, 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ। 

1. '''ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ'''- 9 ਸ਼ਬਦ

2. '''ਰਾਗੁ ਆਸਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

3. '''ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

4. '''ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਰਾੜਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

5. '''ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ'''- 12 ਸ਼ਬਦ

6. '''ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ'''	- 4 ਸ਼ਬਦ

7. '''ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

8. '''ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

9. '''ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ (ਕਾਫੀ)''' - 3 ਸ਼ਬਦ

10. '''ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

11. '''ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ

12. '''ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

13. '''ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ'''	- 5 ਸ਼ਬਦ

14. '''ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

15  '''ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

16 '''ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ''' - 59

17 '''ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁੱਲ ਸਲੋਕ''' - 57

==ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ:==

===ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ===
16 ਰਾਗ, 532 ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।

=== ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਜੀ===
ਰਾਗ ਸੂਹੀ, ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ਼ ਸਲੋਕ 130 ਦਰਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 18 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ।

===ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ===

2 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ===
ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 93) ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 974), ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਪੰਨਾ (1351)

===ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ===
ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਪੰਨਾ 659 ਅਤੇ 660)
 
===ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ===
ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ (858)

===ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 695)
ਹੋਰ ਰਚਨਾ-ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਸਰਬ ਗੁੱਟਕਾ

===ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ===
ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।

===ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 1195) ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ।

===ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 526)
ਦੂਜਾ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1106)

===ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1153)

===ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ (ਪੰਨਾ 1253)

===ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ

==ਭੱਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ==

===ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ===
ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 54 ਸਵੱਯੇ

===ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ===
5 ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ

===ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 4 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਲਈ 1 ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ===
ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 1 ਸਵੱਈਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

===ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 16 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 13 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ -7 ਸਵੱਈਏ  

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 7 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 5 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

==ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ==

===ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ===
ਰਚਿਤ ‘ਸਦੁ` ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰਲੇਖ &quot;ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ &quot; ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

===ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ===
ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਕੀ ਵਾਰ
ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਈ ਸਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਨ.

== ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ: ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟੱਲ ==
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ  ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟੱਲ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ:

* ਉੱਥੇ ਮਰਦਾਨਾ 1 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਹਨ&lt;ref&gt;Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa&lt;/ref&gt; [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ  ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੇ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ &lt;ref&gt;''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਲੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ।
* ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟੱਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਹੈ, &lt;ref&gt;''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਟਾਈਪੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ੍ਹਸ਼ਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]]</text>
      <sha1>ef9dl2k4zyrj9gt5v2qp3z0owlmajh6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838617</id>
      <parentid>838616</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T09:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗੁਰਸਿੱਖ */</comment>
      <origin>838617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31360" sha1="33rltrluj6yy0vr2e2e4hk4ypot9xbc" xml:space="preserve">[[File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|right|thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ]]

[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''Guru Granth Sahib'''), [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਗੁਰੂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;ke&quot;&gt;{{Cite book|title=Online Worksheets|last=Keene|first=Michael|publisher=Nelson Thornes|year=2003|isbn=0-7487-7159-X|page=38}}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ]] ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਸੰਨ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ  ਵਿੱਚ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 36 ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (6 ਗੁਰੂ), ਭਗਤ (15 ਭਗਤ), ਭੱਟ (11 ਭੱਟ) ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ (4 ਗੁਰਸਿੱਖ) ​​ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ  ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ  ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ  ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ-ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੂਦਰ]] ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Gill 2015&quot;&gt;{{cite book|last=Jodhka|first=Surinder Singh|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society: Perspectives and Challenges|date=|publisher=Concept Publishing Company|year=2003|isbn=9788180690389|editor-last=Gill|editor-first=Manmohan Singh|pages=28|chapter=2: The Scheduled Castes in Contemporary Punjab|accessdate=10 February 2026}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 1705 ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। 

== ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ==
[[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|title=The Sikh View on Happiness: Guru Arjan's Sukhmani|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2020|isbn=9781350139893|pages=219|chapter=Notes|quote=16 The fifteen bhagats (devotional poets), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kabir, Ravidas, Sheikh Farid, Ramanand, Beni, Namdev, Sadhana, Sheikh Bhikhan, Parmanand, Sain Nayee, Dhanna, Pipa, Surdas, Jaidev and Trilochan. The bhagats belonged to the Hindu (Vaishnava) Bhakti, nirgun Bhakti or Sufi traditions, and either predated or lived during the Guru Nanak period.&lt;br&gt;&lt;br&gt;17 The eleven bhatts (Hindu court bards), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kalashar, Balh, Bhalh, Bhika, Gayand, Harbans, Jalap, Kirat, Mathura, Nalh and Salh. Bhai Baldeep Singh, 'What Is Kirtan?: Observations, Interventions and Personal Reflections', Sikh Formations 7, no. 3 (2011), 282 n. 13. While the Brahmin ballad singers were connected with the divine courts (darbar sahib) of the later Sikh Gurus, their verses praise the first five Sikh Gurus. The bhatt verses are collectively referred to as Bhatt Bani, which is included in the concluding section of the Guru Granth Sahib (pp. 1389-1406).&lt;br&gt;&lt;br&gt;18 Bhai Mardana (GGS, 553) was a Muslim rebab (bowed string instrument) musician, who accompanied Guru Nanak on his travels. Bhai Rai Balwand was a Muslim rebab musician and Satta was a Muslim drummer during the time of Guru Angad up to the time of Guru Arjan; they both sang gurbani-kirtan and composed a Ramkali var that was included in the Guru Granth Sahib (pp. 966-8). Baba Sundar was the great grandson of Guru Amar Das and grandson of Mohri, who wrote Sadu (Call of Death) (GGS, 923-4).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=978-81-8382-075-2 |location=New Delhi |pages=170–171}}&lt;/ref&gt;

* [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]
* [[ਭਗਤ]]
* [[ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ|ਭੱਟ]]
* [[ਗੁਰਸਿੱਖ]]

=== ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
{{main|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}}

ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿੱਖ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:{{Columns-list|* [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ | ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]]}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਹਰਿਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Singh|first=Sardar Harjeet|url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&amp;q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&amp;pg=PA100|title=Faith &amp; Philosophy of Sikhism|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-721-8|pages=103–104|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Sikh art and literature|url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse|date=1999|publisher=Routledge|others=Kerry, August 17- Brown|isbn=0-415-20288-4|location=London|page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198]|oclc=39765536}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ (7) ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਾਂ (10) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:32&quot; /&gt;

=== ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ===
ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, &quot;ਭਗਤ&quot;  ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ &quot;ਬਾਣੀ ਭਗਤਾ ਕੀ&quot; ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ।  ਸ਼ਬਦ &quot;ਭਗਤ&quot; ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਭਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।

ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bhagat |url=http://www.markfoster.net/dcf/bhagata.pdf}}&lt;/ref&gt;

{{Columns-list|* [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਕਬੀਰ]]
* [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]]
* [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]]
* [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]]
* [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]}}

=== ਭੱਟ ===
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 11 ਸਿੱਖ ਭੱਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
{{Columns-list|
* [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]]
* [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] 
* [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]]
* [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]]
* [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]]
* [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]]
* [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]]
* [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]]
* [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]]
}}

=== ਗੁਰਸਿੱਖ ===
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 4 ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ:&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bak̲h̲ashī |first=Locana Siṅgha |title=Saint-poets of Guru Granth Sahib: history and heritage |date=2000 |publisher=National Book Shop |isbn=978-81-7116-248-2 |editor-last=Buxi |editor-first=Lochan Singh |location=Delhi |pages=171}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
* [[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ|ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ]] 
* [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]]
* [[ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਡੂਮ]]
* [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ|ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]]

== ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ==
*1. '''ਜਪੁ'''	: 	38 ਪਉੜੀਆਂ, 2 ਸਲੋਕ, 1 ਮੂਲ ਮੰਤਰ = 41 
*2. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 	33 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 28, ਪੰਚਨਦੇ 31), 18 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 14, ਨੌਪਦੀ 1, ਦਸਪਦੀ 1, ਚਉਬੀਸਪਦੀ 1), 2 ਪਾਰੇ (ਚਉਪਦਾ 1, ਪੰਚਪਦਾ 1) 7 ਸਲੋਕ= 74
*3. '''ਮਾਝ ਰਾਗੁ''':	1 ਅਸ਼ਟਪਦੀ, 24 ਪਉੜੀਆ, 46 ਸਲੋਕ = 74
*4. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 	20 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 15, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛੇ ਪਦੇ 12) 18ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 12, ਨੌਪਦੀਆਂ 5, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 2 ਛੰਤ= 40
*5. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 	1 ਸੋਦਰੁ, 39 ਪਦੇ (ਚੁਪਦੇ 2, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 30, ਪੰਚਪਦੇ 5, ਛਿਪਦਾ 1) 22 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀਆਂ 2, ਅਸ਼ਅਪਦੀਆਂ 16, ਨੌਪਦੀਆ 2,ਚਸਪਦੀਆਂ 2) 5 ਛੰਤ, 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 45 ਸਲੋਕ=171.
*6. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 	2 ਚਉਪਦੇ, 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ = 7
*7. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 2 ਸਲੋਕ = 2
*8. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''':	3 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 2) 2 ਛੰਤ, 5 ਅਣਾਹੁਣੀਆ, 3 ਸਲੋਕ= 13.
*9. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 	12 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 9, ਪੰਚਪਦੇ 3, 4 ਪਦੀਆਂ,) (ਅਸ਼ਟੀਪਦੀਆਂ 3, ਦਸਪਦੀ 1), 2 ਸਲੋਕ=18
*10. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦਾ 7, ਪੰਚਪਦੇ 2) 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 3 ਛੰਤ (ਚਉਪਦਾ 1,ਪੰਚਪਦਾ 2=14. 
*11. '''ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ''': 	5 ਪਦੇ (ਚੁਪਦਾ 1, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 3), 1 ਪਦੀ = 6
*12. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 	9 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 6, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛਿਪਦਾ 1), 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆ 2 ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ, 5 ਛੰਤ 21 ਸਲੋਕ =42
*13. '''ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ''': 4 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 20 ਪਦ, 2 ਛੰਤ, 2 ਸਲੋਕ =30
*14. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 11 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਬਾਹਰਪਦੀ 1, 4 ਚੀਸਪਦੀ 1), 54 ਪਦ (ਓ ਅੰਕਾਰ ਦੇ), 73 ਪਦ ([[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਦੇ), 19 ਸਲੋਕ = 166. 
*15. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੂ''': 12 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦੇ-3, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1) 11ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 8, ਨੌਪਦੀ 1, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 22 ਸੋਲਹੇ, 18 ਸਲੋਕ=63। 
*16. '''ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ''': 5 ਛੰਤ (ਚਉਪਦੇ ਤ, ਪੰਚਪਦੇ 2) 17 ਪਦ ਬਾਰਹਮਾਹ= 22. 
*17. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 8 ਪਦੇ (ਚਉੁਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦਾ 1), 1 ਪਦੀ =3
*18. '''ਬਸੰਤ ਰਾਗੁ''':	10 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 9), 8 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 7, ਦਸਪਦੀ 1) = 18। 
*19. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''':	9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 8, ਪੰਚਪਦਾ 1) 5 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 3, ਨੌਪਦੀ ਦਸਪਦੀ 1), 27 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕ=65.
*20. '''ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 17 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 13, ਪੰਚਪਦੇ 4), 7 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ =24
*21. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 	3 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 35 ਸਲੋਕ=38.
*22. '''ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ''': 3 ਸਲੋਕ
*23. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ''': 32 ਸਲੋਕ

==ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ==
[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਨੇ 63 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਗੁ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਬਲ ਕਿ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

==ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ==
*1. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 31 ਪਦੇ, 8 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 33 ਸਲੋਕ
*2. '''ਮਾਝੁ ਰਾਗੁ''': 	32 ਬਹੁਪਦੀਆਂ ਤੇ 3 ਸਲੋਕ
*3. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 18 ਪਦੇ, 9 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 5 ਛੰਤ ਅਤੇ 7 ਸਲੋਕ 
*4. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''':	12 ਪਦੇ, 15 ਬਹੁਤਪਦੀਆਂ, 2 ਛੰਤ, 1 ਕਾਫੀ, 1 ਪੱਟੀ (18 ਪਉੜੀਆਂ)
*5. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 43 ਸਲੋਕ, 22 ਪਉੜੀਆਂ।
*6. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 33 ਸਲੋਕ
*7. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 6 ਛੰਤ, 4 ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, 40 ਸਲੋਕ
*8. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 48 ਸਲੋਕ
*9. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ। 
*10. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 4 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 7 ਛੰਤ, 15 ਸਲੋਕ, 20 ਪਉੜੀਆਂ, 
*11. '''ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1 ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ
*12. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ
*13. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 24 ਸੋਲਹੇ, 23 ਸਲੋਕ, 22 ਪਾਉੜੀਆਂ।
*14. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 21 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ
*15. '''ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ।
*16. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 23 ਸਲੋਕ 
*17. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 13 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 27 ਸਲੋਕ, 
*18. '''ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 
*19. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ''': 67
*20. '''[[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]]'''
*21. '''ਵਾਰ ਕਵਿ'''
		ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ (20 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 3 (21 ਪਉੜੀਆਂ)
		ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ)
*22. '''ਪੱਟੀ''': (18 ਪਦਿਆਂ ਚ)
*23. ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ 
*24. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾ ਤੇ ਵਧੀਕ: ਮਹਲਾ 3

==ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ==

[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ 678 ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 264 ਸ਼ਬਦਾਂ, 58 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 38 ਛੰਤਾਂ, 183 ਪਉੜੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ 105 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ- 
*1. ਸਿਰੀਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*2. ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ)
*3. ਬਿਹਰਾੜੇ ਕੀ ਵਾਰ 
*4. ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ
*5. ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ 
*6. ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ 
*7. ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ 
*8. ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ (15 ਪਉੜੀਆਂ)
ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ:
*(ੳ) ਛੰਤ: (ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (78)
*(ਅ) ਕਰਹਲੇ:-	(ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (234)
*(ੲ) ਘੋੜੀਆਂ
*(ਸ) ਪਹਿਰੇ

==ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ==
ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ 2218 ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। 31 ਵਾਂ ਰਾਗ, (ਜੈਜਾਵੰਤੀ) ਬਾਅਦ ਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ `ਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ 	= 1322, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ= 45, ਛੰਤ= 63, ਵਾਰਾਂ (ਛੇ)= 117 ਪਉੜੀਆਂ 

ਰਾਂ  ਵਿੱਚਲੇ ਸਲੋਕ= 252

ਭਾਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ= 3

ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ = 67

ਗਾਥਾ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ = 24

ਫੁਨਹੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ= 23

ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ= 22

ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ= 2

1. '''ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ''': (14 ਪਦੇ)

2. '''ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ''': 52 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ‘ਵਰਣਮਾਲਾ` ਨੂੰ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3. '''ਸੁਖਮਨੀ''': ਸਿਰਲੇਖ-ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ)

4. '''ਥਿਤੀ ਗਉੜੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (17 ਪਉੜੀਆਂ)'''

5. '''ਛੇ ਵਾਰਾਂ''':
*ੳ) ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਅ) ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ੲ) ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਸ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ
*ਹ) ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਛਖਣੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾ
*ਕ) ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾਂ ਪੰਜਵਾਂ
6. '''ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ'''

==ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ== 
[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ 15 ਰਾਗਾਂ, 59 ਸ਼ਬਦਾ, 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ। 

1. '''ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ'''- 9 ਸ਼ਬਦ

2. '''ਰਾਗੁ ਆਸਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

3. '''ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

4. '''ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਰਾੜਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

5. '''ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ'''- 12 ਸ਼ਬਦ

6. '''ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ'''	- 4 ਸ਼ਬਦ

7. '''ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

8. '''ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ'''- 1 ਸ਼ਬਦ

9. '''ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ (ਕਾਫੀ)''' - 3 ਸ਼ਬਦ

10. '''ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ'''	- 3 ਸ਼ਬਦ

11. '''ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ

12. '''ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ'''- 3 ਸ਼ਬਦ

13. '''ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ'''	- 5 ਸ਼ਬਦ

14. '''ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

15  '''ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ'''- 4 ਸ਼ਬਦ

16 '''ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ''' - 59

17 '''ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁੱਲ ਸਲੋਕ''' - 57

==ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ:==

===ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ===
16 ਰਾਗ, 532 ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ।

=== ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ===
18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਜੀ===
ਰਾਗ ਸੂਹੀ, ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ਼ ਸਲੋਕ 130 ਦਰਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ  ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 18 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ।

===ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ===

2 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ

===ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ===
ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 93) ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 974), ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਪੰਨਾ (1351)

===ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ===
ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਪੰਨਾ 659 ਅਤੇ 660)
 
===ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ===
ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ (858)

===ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 695)
ਹੋਰ ਰਚਨਾ-ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਸਰਬ ਗੁੱਟਕਾ

===ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ===
ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।

===ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 1195) ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ।

===ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 526)
ਦੂਜਾ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1106)

===ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ===
ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1153)

===ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ (ਪੰਨਾ 1253)

===ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ===
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ

==ਭੱਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ==

===ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ===
ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 54 ਸਵੱਯੇ

===ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ===
5 ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ

===ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 4 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ=== 
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਲਈ 1 ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ===
ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 1 ਸਵੱਈਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

===ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 16 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 13 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ -7 ਸਵੱਈਏ  

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 7 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 5 ਸਵੱਈਏ

===ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ===
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ

==ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ==

===ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ===
ਰਚਿਤ ‘ਸਦੁ` ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰਲੇਖ &quot;ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ &quot; ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

===ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ===
ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਕੀ ਵਾਰ
ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਈ ਸਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਨ.

== ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ: ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟੱਲ ==
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ  ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟੱਲ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ:

* ਉੱਥੇ ਮਰਦਾਨਾ 1 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਹਨ&lt;ref&gt;Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa&lt;/ref&gt; [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ  ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੇ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ &lt;ref&gt;''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਲੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ।
* ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟੱਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਹੈ, &lt;ref&gt;''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth&lt;/ref&gt; ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਟਾਈਪੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ੍ਹਸ਼ਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]]</text>
      <sha1>33rltrluj6yy0vr2e2e4hk4ypot9xbc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪਰਾਗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18966</id>
    <revision>
      <id>838601</id>
      <parentid>762137</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T19:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>1613</id>
      </contributor>
      <origin>838601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5973" sha1="rh8nr7h6xpfwbt9qlgehj7q3ths627c" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ
|ਨਾਂ= ਪ੍ਰਾਗ
|ਦੇਸੀ_ਨਾਂ = ''ਪ੍ਰਾਹਾ''
|ਦੇਸੀ_ਨਾਂ_ਭਾਸ਼ਾ = cs
|ਮਾਟੋ = {{lang|la|''Praga Caput Rei publicae''}}&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(ਪ੍ਰਾਹਾ, ਮੁਲਕ ਦਾ ਮੁਖੀ; [[ਲਾਤੀਨੀ|ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]])&lt;/small&gt;
|ਤਸਵੀਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ = Prague Montage.jpg
|ਤਸਵੀਰਅਕਾਰ = 280px
|ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = Montage of Prague
|ਤਸਵੀਰ_ਝੰਡਾ = Flag of Prague.svg
|ਤਸਵੀਰ_ਢਾਲ = Coat of arms of Prague.svg
|image_map =
|pushpin_ਨਕਸ਼ਾ =ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ
|coordinates_ਖੇਤਰ = CZ
|ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼
|ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ}}
|ਖੇਤਰਫਲ_ਪਗਨੋਟ =&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&amp;init=1&amp;language=en&amp;pcode=tgs00002&amp;plugin=1 |title=Total area and land area, by NUTS 2 regions – km2 |publisher=Europa |date=11 March 2011 |accessdate=14 April 2011}}&lt;/ref&gt;
|ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 = 496
|ਉੱਚਾਈ_ਮੀਟਰ = 399
|ਅਬਾਦੀ_ਪਗਨੋਟ=&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.czso.cz/csu/2011edicniplan.nsf/t/5700358001/$File/d1.pdf |title=Statistical bulletin |last=Czech Statistical Office |publisher=czso.cz |year=2012 [last update] |accessdate=26 January 2012 |archive-date=10 ਅਗਸਤ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120810140912/http://www.czso.cz/csu/2011edicniplan.nsf/t/5700358001/$File/d1.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LUZ&quot;&gt;{{cite web
|author=Eurostat
|title=Urban Audit 2004
|url=http://www.urbanaudit.org/DataAccessed.aspx
|accessdate=20 July 2008
|archive-date=6 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110406130058/http://www.urbanaudit.org/DataAccessed.aspx
|dead-url=yes
}}&lt;/ref&gt;
|ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ = 30 ਸਤੰਬਰ 2011
|ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ = 1262106
|ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ = 2300000
|ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2= auto
|latd= 50|latm= 05|lats= |latNS= N
|longd= 14|longm= 25|longs= |longEW= E
|ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ = ਮੇਅਰ
|ਮੁਖੀ_ਪਾਰਟੀ = ਨਾਗਰਿਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਪਾਰਟੀ
|ਮੁਖੀ_ਨਾਂ = ਬੋਸ਼ੂਲਾਵ ਸਵੋਬੋਦਾ
|ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਸਥਾਪਤ
|ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ = 885 ਦੇ ਨੇੜ-ਤੇੜ
|ਖੇਤਰ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = ISO 3166-2
|area_code =
|ਸਮਾਂ_ਜੋਨ = ਮੱਧ ਯੂਰਪੀ ਸਮਾਂ
|utc_offset = +1
|ਸਮਾਂ_ਜੋਨ_DST = ਮੱਧ ਯੂਰਪੀ ਗਰਮ-ਰੁੱਤੀ ਸਮਾਂ
|utc_offset_DST = +2
|ਡਾਕ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = ਡਾਕ ਕੋਡ
|ਡਾਕ_ਕੋਡ =1xx xx
|ਖ਼ਾਲੀ_ਨਾਂ_sec1 = NUTS ਕੋਡ
|ਖ਼ਾਲੀ_ਜਾਣ_sec1 = CZ01
|ਖ਼ਾਲੀ1_ਨਾਂ_sec1 = GDP ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ (PPP)
|ਖ਼ਾਲੀ1_ਜਾਣ_sec1 = € 42,800(PPS) (2007)&lt;ref name=RHDP&gt;{{cite web|title=Regional GDP per inhabitant in 2007|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/1-18022010-AP/EN/1-18022010-AP-EN.PDF |work=Official site|publisher=Eurostat|date=18 February 2010|accessdate=22 April 2010}}&lt;/ref&gt;
|ਵੈੱਬਸਾਈਟ = [http://www.praha.eu/ praha.eu]
|ਪਗਨੋਟ = '''ਅੰਕੜੇ''' [http://www.statnisprava.cz/rstsp/ciselniky.nsf/i/554782 statnisprava.cz]
}}

[[File:Praga 0003.JPG|thumb|upright|ਪ੍ਰਾਗ ਖਗੋਲੀ ਘੰਟਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1410 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਖਗੋਲੀ ਘੰਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਘੰਟਾ ਹੈ।]]

'''ਪਰਾਗ''' ਜਾਂ '''ਪ੍ਰਾਹਾ''' ({{lang-cs|Praha}} {{IPA-cs|ˈpraɦa|pron|Cs-Praha.ogg}}) [[ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ]] ਦਾ ਚੌਦਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://worldinfozone.com/facts.php?country=CzechRepublic |title=Czech Republic Facts |publisher=World InfoZone |accessdate=14 April 2011}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਬੋਹੀਮੀਆ ਖੇਤਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੀ ਸੀ। ਇਹ ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਲਤਾਵਾ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 13 ਲੱਖ ਹੈ ਜਦਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 20 ਲੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;LUZ&quot;/&gt; ਇਸ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਜਮੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਨਿੱਘੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਠੰਡੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਗ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤੋਲੇਮੇਓਸ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਕਸੂਰਗਿਸ, ਇੱਕ ਜਰਮੇਨੀ ਸ਼ਹਿਰ, ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ}}
{{ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]]</text>
      <sha1>rh8nr7h6xpfwbt9qlgehj7q3ths627c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30193</id>
    <revision>
      <id>838598</id>
      <parentid>324460</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T17:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Awards and honours&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1350896611|Prithviraj Kapoor]]&quot;</comment>
      <origin>838598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10700" sha1="cslzbn7fkq7icsbjhx0wjsd8ysgbcr6" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ
| image = Prithviraj Kapoor portrait 1929.jpg
| imagesize =
| Occupation = ਅਭਿਨੇਤਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ
| height = 6 ਫੁੱਟ 2.5 ਇੰਚ
| eye_colour = [[hazel]] green
| caption = ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ 1929 ਵਿੱਚ 
| birth_date = {{birth date|df=yes|1901|11|3}}
| death_date = {{death date and age|df=yes|1972|5|29|1901|11|3}}
| cause_of_death = [[Hodgkin's Lymphoma]]
| birth_place = [[ਸਮੁੰਦਰੀ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)]] &lt;br/&gt;(ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])
| death_place = [[ਮੁੰਬਈ]], ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ
| nationality = ਭਾਰਤ
| ethnicity = 
| years active = 1927–1971
| spouse = ਰਾਮਸਾਮੀ &quot;ਰਾਮਾ&quot; ਮਹਿਰਾ (1918–1972)
| relatives= [[ਕਪੂਰ ਪਰਵਾਰ]]
| website =
| notable role = ''[[ਮੁਗ਼ਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ]]'' (1960) ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ 
| signature = 
}}
'''ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ।
==ਆਰੰਭਿਕ ਜੀਵਨ==
ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ ਸਮੁੰਦਰੀ, ਲਾਇਲਪੁਰ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ, ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਜਦੋਂ [[ਪਿਸ਼ਾਵਰ]] ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਐਡਵਰਡ ਕਾਲਜ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਬੀਏ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਮਾਸੀ ਨਾਲ ਕਰਜ ਲੈ ਕੇ [[ਬੰਬਈ]] ਚਲੇ ਗਿਆ। 
==ਕੈਰੀਅਰ==
ਕਈ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਹਿੰਦ ਉਪਮਹਾਦੀਪ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬੋਲਦੀ ਫਿਲਮ ''ਆਲਮ ਆਰਾ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਅਤੇ ਬੋਲਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇਸ ਅਭਿਨੇਤਾ ਨੇ ਫਿਲਮੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕਿਰਦਾਰ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮੀ ਦਰਸ਼ਕ ਕਦੇ ਭੁਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਲੇਕਿਨ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ [[ਥੀਏਟਰ]] ਨਾਲ ਲਗਾਓ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ 1944 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਚੱਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁਪ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ [[ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥੀਏਟਰ]] ਰੱਖਿਆ ਸੀ। 1960 ਤੱਕ ਇਹ ਗਰੁਪ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਲੇਕਿਨ ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। 
ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਗਰੁਪ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਲਕ ਭਰ ਘੁੰਮਦੇ ਸੀ। 16 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 2662 ਸ਼ੋਅ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਆਪ ਹਰੇਕ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਲੀਡ ਐਕਟਰ ਹੁੰਦੇ।&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/name/nm0004432/bio Prithviraj's biography at the IMDB]&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ''ਪਠਾਨ'' (1947) ਬੜਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲਗਪਗ 600 ਸ਼ੋਅ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। ਇਹਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੋਅ 13 ਅਪਰੈਲ 1947 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਹ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਦੋਸਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।&lt;ref name=Dandavate&gt;{{Cite book|title=Dialogue with Life|last1=Dandavate|first1=Madhu|authorlink=|coauthors=|volume=|year=2004|publisher=Allied Publishers|location=India|isbn=8-1776-4856-X|page=48|url=http://books.google.com/books?id=qmoiCCN2AK0C&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA48#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=20 July 2013|quote=Prithviraj Kapoor represented the mental make-up of Pathans of North-West Frontier Province through another play called ''Pathan''.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Khan&gt;{{Cite book|title=Urdu/Hindi: An Artificial Divide: African Heritage, Mesopotamian Roots, Indian Culture &amp; Britiah Colonialism|last1=Khan|first1=Abdul Jamil|authorlink=|coauthors=|volume=|year=2006|publisher=Algora Publishing|location=|isbn=0-8758-6438-4|page=319|url=http://books.google.com/books?id=nH1HBxdA1UIC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA319#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=20 July 2013}}&lt;/ref&gt;
ਉਸ ਦੇ ਹਰ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਗੰਭੀਰ ਸਮਾਜੀ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਹਮੀਅਤ ਦਿੱਤੀ।
ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਡਰਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜੀ ਮਸਲੇ ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਬਦਹਾਲੀ, ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤਾੱਲੁਕਾਤ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਧਨ ਦੌਲਤ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੁਮਾਇਆਂ ਹੁੰਦੇ। 
ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਰਾਮੇ ਦੀਵਾਰ, ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ, ਪਠਾਨ, ਗੱਦਾਰ, ਆਹੋਤੀ, ਪੈਸਾ, ਕਿਸਾਨ ਔਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ। 
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਫ਼ਨ ਨੂੰ ਆਜਮਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ ਦੀ ਘੋਰ ਗਰਜ ਜੇਕਰ ਉਸ ਦੇ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਫ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਆਈ ਤਾਂ ਉਥੇ ਹੀ ਫਿਲਮ [[ਮੁਗ਼ਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਰਦਾਰ ਉਸ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭਰਕਮ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਗਰਜਦਾਰ ਆਵਾਜ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਾ ਜਾਵੇਦ ਬਣਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ।

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==

[[ਤਸਵੀਰ:President_Dr._Radhakrishnan_presenting_Abhinandan_Granth_to_Shri_Prithviraj_Kapoor.jpg|thumb|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ. ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਿਥਵੀਜ ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਅਭਿਨੰਦਨ ਗ੍ਰੰਥ ਭੇਟ ਕੀਤਾ।]]
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਨ 1954 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਸੰਨ 1969 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਰਹੇ।&lt;ref name=&quot;iff&quot;&gt;{{Cite web |title=Tribute to Prithvi Raj Kapoor (1901–1972) |url=http://www.iffigoa.org/iffi2006/tribute-det_aid_2.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721124057/http://www.iffigoa.org/iffi2006/tribute-det_aid_2.php |archive-date=21 July 2011 |publisher=International Film Festival of India}}&lt;/ref&gt;

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰਾਂਤ ਸਾਲ 1971 ਵਿੱਚ [[ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਇਨਾਮ|ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸਨ, ਇਹ ਸਨਮਾਨ  [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ|ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਂਦਰਾ ਬੈਂਡਸਟੈਂਡ ਵਿਖੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਾਕ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ  ਦਾ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/walking-with-the-stars-112040100022_1.html|title=Walking with the stars|last=Saraswathy|first=M.|date=1 April 2012|work=Business Standard India|access-date=24 November 2019}}&lt;/ref&gt;

=== ਪੁਰਸਕਾਰ ===

* 1954 ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟ ਅਕਾਦਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ
* 1956 [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]][[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ]]
* 1961: ਨਾਮਜ਼ਦ-ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ-''[[ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ (1960 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ]]''
* 1969: [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] &lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=21 July 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}&lt;/ref&gt;
* 1972-ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਥਾਹ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ [[ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਇਨਾਮ|ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (1971 ਲਈ ਪੋਸਟਹੂਮਸ) 
* 1972: ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਅਵਾਰਡ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ) 
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਪੂਰ ਪਰਿਵਾਰ]]</text>
      <sha1>cslzbn7fkq7icsbjhx0wjsd8ysgbcr6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1981 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66772</id>
    <revision>
      <id>838597</id>
      <parentid>834445</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T16:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;1990&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1348738682|List of Indian Punjabi films between 1981 and 1990]]&quot;</comment>
      <origin>838597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22684" sha1="qriwtc136es8jjdowfof31ujnk73m0l" xml:space="preserve">==1990==
*ਦੀਵੇ ਬਾਲੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ - [[ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ]], Girja ਸ਼ੰਕਰ, ਨੀਨਾ ਟਿਵਾਣਾ, ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ ਅਤੇ ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ)
*ਭਾਬੋ - ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ, B.L. ਚੋਪੜਾ, ਸ਼ਵੇਤਾ, ਗੁਰਸ਼ਰਨ, ਭਾਰਤ ਕਪੂਰ, ਨੀਨਾ ਟਿਵਾਣਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸਮੀਰ ਚੌਧਰੀ) &lt;ref&gt;http://www.flickr.com/photos/gunwan/3848038090/&lt;/ref&gt;
*ਕੁਰਬਾਨੀ ਜੱਟ ਦੀ - ਧਰਮਿੰਦਰ, ਰਾਜ ਬੱਬਰ, ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ, ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, [[ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ]], ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ​​ਨਮਰਤਾ ਸਾਹਨੀ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ)
*ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਸ਼ੇਰ - ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਦੇਵ ਦੀਵਾਨਾ, ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ​​ਸ਼ੋਭਨੀ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਾਲਨੀ ਢਿਲੋ, ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਮਨਾ ਵਧਾਵਨ, ਅਨਿਲ ਪੰਡਿਤ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਅਨਿਲ ਪੰਡਿਤ)
*ਹੁਕੂਮਤ ਜੱਟ ਦੀ - ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਸ਼ਸ਼ੀ ਪੁਰੀ, ਦੀਪ ਢਿਲੋ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਚੰਦਰ ਐੱਚ ਬਹਿਲ)
*ਦੁਸ਼ਮਨੀ ਦੀ ਅੱਗ - ਵੀਰੇਂਦਰ, ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ, [[ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ]], ਮਨਜੀਤ ਮਾਨ, Sharandeep, ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਦੀਪ ਢਿਲੋ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਜਗਮੋਹਨ ਕੌਰ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: Veerendra)
*ਅਣਖ ਜੱਟਾਂ ਦੀ - ਦਿਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਸੰਗੀਤਾ ਮਹਿਤਾ, ਯਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ)

== 1989 ==
* ਮਾੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ - ਰਾਜ ਬੱਬਰ, ਦੀਪਤੀ ਨਵਲ, ਕੰਵਲਜੀਤ, ਪੰਕਜ ਕਪੂਰ, ਸਰਿੰਦਰ, ਆਸ਼ਾ ਸ਼ਰਮਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ)
* ਤੁਣਕਾ ਪਿਆਰ ਦਾ -ਦਿਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਵਾਲੀਆ, ਟੀਨਾ ਘਈ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ, ਅਨਿਲ ਪੰਡਿਤ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਅਨਿਲ ਪੰਡਿਤ)
* ਸ਼ਰੀਕਾ - ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਸ਼ਸ਼ੀ ਪੁਰੀ- (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਕੰਵਰ ਜਗਦੀਸ਼)
* ਜੱਟ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ - Veerendra, ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸ਼ੇਰਾ, ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ, ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਸੁਮਨ ਦੱਤਾ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਸੰਗੀਤਾ ਮਹਿਤਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: Veerendra)

==1988==
* ਸੁਹਾਗ ਛੋਡਾ- ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ​​ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ, ਨਿੰਮੀ ਗਿੱਲ, ਰਾਮ ਮੋਹਨ, ਭਾਰਤ ਕਪੂਰ, ਉਮਾ Kha, ਪ੍ਰੇਮ ਦਿਓਲ, sirpreet ਬਰਾੜ
* ਧੀ ਰਾਣੀ - ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ​​ਰਮਾ ਵਿਜ, ਰਾਕੇਸ਼ ਬੇਦੀ, ਆਸ਼ਾ ਸ਼ਰਮਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਬਲਬੀਰ Begumpari)
* ਅੱਜ ਦੀ ਹੀਰ - ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ​​ਟੀਨਾ ਘਈ, ਯੋਗੇਸ਼ Chabra, ਲੀਨਾ ਦਾਸ, ਓਮ ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ, ਸੁਧੀਰ, ਮਹਿਰ ਮਿੱਤਲ ਅਤੇ ਵੀਰੇਂਦਰ (sp.app) (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਅਸ਼ਵਨੀ ਸ਼ਰਮਾ)
* ਜਗ ਵਾਲਾ ਮੇਲਾ - ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ​​ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਰਾਮ ਮੋਹਨ, ਭਾਰਤ ਕਪੂਰ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਕਮਲ ਸਾਹਨੀ)&lt;ref&gt;http://www.flickr.com/photos/gunwan/3900036062/&lt;/ref&gt;
* ਮੌਲਾ ਜੱਟ - ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ​​ਅਰਪਨਾ ਚੌਧਰੀ, ਰਜ਼ਾ ਮੁਰਾਦ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਰਾਣਾ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ, ਰਾਮ ਮੋਹਨ, ਵੇਦ ਗੋਸਵਾਮੀ, ਟੀਨਾ ਘਈ ਅਤੇ ਬੌਬ Christo (ਡਾਇਰੈਕਟਰ:ਮੋਹਨ Bhakri)
* ਜੱਟ ਸੂਰਮੇ - ਵੀਰੇਂਦਰ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ - ਵੀਰੇਂਦਰ)
* ਪੀਘਾਂ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ - ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ​​ਯੋਗੇਸ਼ ਛਾਬੜਾ, ਸ਼ਵੇਤਾ, ਅਨੂ ਧਵਨ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਮਾਸਟਰ ਪ੍ਰੀਜ਼ੀ, ਲੱਕੀ, ਬੇਬੀ ਸੀਮਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: S.Jasbir)

== 1986 ==
* ਭੁਲੇਖਾ- ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ਭਾਵਨਾ ਭੱਟ ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਰਾਮ ਮੋਹਨ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਚੰਦਰ)
* ਯਾਰ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ - ਦਿਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਗੀਤਾ ਬਹਿਲ, ਜਤਿੰਦਰ ਜੀਤੂ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਉੱਤਮ ਤੁਲਸੀ)
* ਜਗ ਚੰਨਣ ਹੋਇਆ - (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸੁਭਾਸ਼ Bhakri)
* ਜਾਕੋ ਰੱਖੇ ਸਾਈਆਂ - ਸ਼ਸ਼ੀ ਪੁਰੀ, ਟੀਨਾ ਘਈ, ਵੇਦ ਗੋਸਵਾਮੀ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਹਰਦੇਵ ਰਾਜ ਰਿਸ਼ੀ)
* ਕੀ ਬਨੁ ਦੁਨੀਆ ਦਾ - ਦਿਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ, ਮਨਜੀਤ ਮਾਨ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ, ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਗਜੀਤ) &lt;ref&gt;http://www.flickr.com/photos/gunwan/3935537822/&lt;/ref&gt;
* ਮੁੰਡਾ ਨਰਮ ਤੇ ਕੁੜੀ ਗਰਮ Garam-ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਖਸ਼ੀ)
* [[ਲੰਮੇ ਦਾ ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ]] - ਰਾਜ ਬੱਬਰ, ਓਮ ਪੁਰੀ, ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ, ਨੀਨਾ ਟਿਵਾਣਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ - ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ)
* ਗੱਬਰੂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ - ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ, ਰਾਮ ਵਿਜ, ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ, ਮਨਜੀਤ ਮਾਨ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਜਗਜੀਤ)

== 1985 ==
* ਜੀਜਾ ਸਾਲੀ - ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਅਰਪਨਾ ਚੌਧਰੀ, ਭਾਵਨਾ ਭੱਟ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: [[ਮੋਹਨ Bhakri]])
* ਬਾਬੁਲ ਦਾ ਵਿਹਡਾ - ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ਅਰਪਨਾ ਚੌਧਰੀ ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸਤੀਸ਼ Bakhri)
* ਵੈਰੀ-ਜੱਟ - ਵੀਰੇਂਦਰ, ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਬਿਨਯਾਮੀਨ ਗਿਲਾਨੀ, ਅਸ਼ੋਕ ਨਾਗ, ਸ਼ਬਨਮ ਕਪੂਰ, ਹਿਨਾ ਕੌਸਰ, ਯਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਚੰਦ ਉਸਮਾਨੀ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਵੀ.ਕੇ. ਸੋਬਤੀ) &lt;ref&gt;http://www.flickr.com/photos/gunwan/3912058117/&lt;/ref&gt;
* ਮੌਜਾਂ ਦੁਬਈ ਦੀਆਂ - ਮਿਥੁਨ ਚਕਰਵਰਤੀ, ਭਾਵਨਾ ਭੱਟ, ਕੋਕਾ ਕੋਲਾ, ਅਰੁਣਾ ਈਰਾਨੀ, ਮਧੂ ਮਾਲਿਨੀ, ਵਿਨੋਦ ਮਹਿਰਾ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਮਦਨ ਪੁਰੀ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸੁਭਾਸ਼ Bhakri)
* ਗੁੱਡੋ -ਰਮਾ ਵਿਜ, ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ, ਸ਼ਸ਼ੀ ਰੰਜਨ, ਸ਼ੋਭਨੀ ਸਿੰਘ, ਸੁਧਾ ਚੋਪੜਾ, ਯਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਕੰਚਨ ਮੱਟੂ, ਕੁਲਬੀਰ Bandesaro &amp; ਮਹਿਮਾਨ ਐਪਲੀਕੇਸ਼-Veerendra, ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਨੇਵਲ ਕਿਸ਼ੋਰ)
* [[ਕਨਵਾਰਾ ਜੀਜਾ]] - ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, Bhavana ਭੱਟ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਕੰਚਨ ਮੱਟੂ ਅਤੇ ਅਰੁਣਾ ਇਰਾਨੀ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸੁਭਾਸ਼ Bhakri)
* ਕੌਣ ਦਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਣੇ-ਰਜਨੀ ਸ਼ਰਮਾ, Kesai, ਦਵਿੰਦਰਪਾਲ ਮਾਨ, ਮਥਾਈ, ਮਹਿਰ ਮਿੱਤਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਸਪਾ ਪੁਰੀ)&lt;ref&gt;http://www.flickr.com/photos/gunwan/3937683766/&lt;/ref&gt;

==1984==
* ਰਾਂਝਾਂ ਮੇਰਾ ਯਾਰ -Dharmendra, Veerendra, ਮੀਨਾ ਰਾਏ, ਅਰਪਨਾ ਚੌਧਰੀ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ)
* ਯਾਰੀ ਜੱਟ ਦੀ - Veerendra, ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ, ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: Veerendra ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ)
* ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ - ਸ਼ਸ਼ੀ ਪੁਰੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ, Damyinti ਪੁਰੀ, ਰਜਨੀ ਬਾਲਾ, ਵੇਦ ਗੋਸਵਾਮੀ ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਅਵਤਾਰ ਭੋਗਲ)
* ਮਾਵਾਂ ਠੰਡੀਆਂ ਛਾਵਾਂ - ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ​​ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, Kalbhooshan ਖਰਬੰਦਾ, ਅਨੀਤਾ ਸਰੀਨ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸੁਖਦੇਵ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ)
* ਨਿੰਮੋ - Veerendra, ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ, ਸ਼ੰਮੀ, ਮਹਿਰ ਮਿੱਤਲ, ਯਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, (Guest ਐਪ ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਕਪਿਲ ਦੇਵ, ਯੋਗੇਸ਼ Chabra, ਟੀਨਾ ਘਈ) (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: Veerendra)
* ਜਿਗਰੀ ਯਾਰ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਕੇ ਪੱਪੂ)
* ਲਾਲ ਚੂੜਾ - Bhavana ਭੱਟ, ਸੰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ, ਤੇਜ ਸਪਰੂ, ਸੁਧਾ ਚੋਪੜਾ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸੁਭਾਸ਼ Bhakri)&lt;ref&gt;http://www.flickr.com/photos/gunwan/3848038092/&lt;/ref&gt;
* ਵੀਰਾ - ਰਜ਼ਾ ਮੁਰਾਦ, ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ​​ਰਾਮ ਵਿਜ, Aparana ਚੌਧਰੀ, ਸੁਧਾ ਚੋਪੜਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਾਣਾ)
* ਟਕਰਾਰ - ਰਜ਼ਾ ਮੁਰਾਦ, ਸ਼ਸ਼ੀ ਪੁਰੀ, ਰਾਮ ਵਿਜ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸੁਖਦੇਵ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ)

== 1983 ==
* ਮਾਮਲਾ ਗੜਬੜ ਹੈ- ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਰਾਮ ਮੋਹਨ, ਯਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਟੀਨਾ ਘਈ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਹਰੀ ਦੱਤ)
* ਬਾਬੁਲ ਦਾ ਵਿਹੜਾ
* ਬਟਵਾਰਾ - Veerendra, ਦਿਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: Veerendra)
* ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂ-ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ਭਾਵਨਾ ਭੱਟ, [[ਮਨਮੋਹਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]]
* ਸਰਦਾਰਾ ਕਰਤਾਰ-Veerendra, ਅਰਪਨਾ ਚੌਧਰੀ, ਯਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਸੁਧਾ ਚੋਪੜਾ, Rajnibala, ਮਹਿਰ ਮਿੱਤਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: Harbux ਲਤਾ)
* ਮਦਾਰੀ ਹੈ - ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਅਰਪਨਾ ਚੌਧਰੀ, ਕੰਚਨ ਮੱਟੂ, ਮਨੋਰਮਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: [[ਮੋਹਨ Bhakri]])
* ਲਾਜੋ - Veerendra, ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਅਨੀਤਾ ਸਰੀਨ, ਸੁਧਾ ਚੋਪੜਾ, ਯੋਗੇਸ਼ ਛਾਬੜਾ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਯਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: Veerendra)
* ਪਟਵਾਰੀ - ਯੋਗੇਸ਼ ਛਾਬੜਾ, ਅਰਪਨਾ ਚੌਧਰੀ, ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਮਾਹਲ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਬਾਲਾ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਐਸ ਐਸ ਅਰੋੜਾ)
* ਭੁਲੇਖਾ - ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, Bawna ਭੱਟ, ਮਹੇਰ ਮਿੱਤਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਚੰਦਰ) (ਉਤਪਾਦਕ: ਰਜਿੰਦਰ Jaura)
* ਆਸਰਾ ਪਿਆਰ ਦਾ- ਰਾਜ ਬੱਬਰ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ, Kiron ਖੇਰ, ਨਵੀਨ Nischol (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਜੇ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼)
* ਅਮਬਾਰੀ- Guest ਦਿੱਖ ਵਿੱਚ ਧਰਮਿੰਦਰ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਬਿੱਲ Sikand)
* ਜੱਟ ਸੂਰਮੇ - Veerendra, ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: Veerendra ਅਤੇ ਅਵਤਾਰ ਵਾਲੀਆ)
* ਬੱਗਾ ਡਾਕੂ - Bhavana ਭੱਟ, ਅਰੁਣਾ ਈਰਾਨੀ, ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ਰਾਮ ਮੋਹਨ, ਸਾਰਿਕਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸਤੀਸ਼ Bakhri)
* ਕਸ਼ਮੀਰਾ - (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸੁਖਦੇਵ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ)
* ਅਣਖੀਲੀ ਮੁਟਿਆਰ - ਸ਼ਸ਼ੀ ਪੁਰੀ, ਰਾਮ ਵਿਜ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਯਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, (ਪ੍ਰੋਡੀਊਸਰ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ)&lt;ref&gt;http://www.flickr.com/photos/gunwan/3900036066/&lt;/ref&gt;
* ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਂ ਪਿਆਰਾ - (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਅਵਤਾਰ ਭੋਗਲ)
* ਜੈ ਮਾਤਾ ਚਿੰਤਪੁਰਨੀ - (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸਤੀਸ਼ Bhakri)
* ਰੂਪ ਸ਼ੌਕੀਨਨ ਦਾ - ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਕੰਵਲ Viala)
* ਵਹੁਟੀ ਹੱਥ ਸੋਟੀ - ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ਰਾਮ ਵਿਜ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: [[ਮੋਹਨ Bhakri]])

== 1982 ==
* ਉੱਚਾ ਦਰ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦਾ - ਤਨੁਜਾ, ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ, Kalbhooshan ਖਰਬੰਦਾ, ਅਰੁਣਾ ਈਰਾਨੀ, ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ੰਮੀ, ਗਿਰਜਾ ਸ਼ੰਕਰ, ਯਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਸ਼ਰਤ ਸਕਸੈਨਾ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ
* ਅੰਗਰੇਜਨ - ਭਾਵਨਾ ਭੱਟ, ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ਰਜ਼ਾ ਮੁਰਾਦ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸੁਭਾਸ਼ Bhakri)&lt;ref&gt;http://www.flickr.com/photos/gunwan/3894195800/&lt;/ref&gt;
* ਸਰਪੰਚ - Veerendra, ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ, ਅਨੀਤਾ ਸਰੀਨ, ਯੋਗੇਸ਼ Chabra, ਯਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਸ਼ੰਮੀ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: Veerendra)
* ਝਮਕ ਝੱਲੋ - Bhavana ਭੱਟ, ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ਰਾਮ ਮੋਹਨ, ਰਜ਼ਾ ਮੁਰਾਦ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸੁਭਾਸ਼ Bhakri)
* ਜੱਟ ਦਾ ਗੰਡਾਸਾ- ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ, Shobhini ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਦਿਓਲ
* ਰੇਸ਼ਮਾ - ਅਨਿਲ ਧਵਨ, ਰਜ਼ਾ ਮੁਰਾਦ, Bindiya ਗੋਸਵਾਮੀ, ਸ਼ਲਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਬੀਰਬਲ
* ਯਾਰ ਯਾਰਾਂ ਦੇ- ਰਜ਼ਾ ਮੁਰਾਦ, ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ
* ਮਾਤਾ ਦਾ ਦਰਬਾਰ - (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਕੁੰਵਰ ਜਗਦੀਸ਼)
* ਵੀਰ ਤੇਜਾ ਜੀ 
* ਵਿਹੜਾ ਲਮਬਰਾਂ ਦਾ -ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ਪਦਮਿਨੀ ਕਪਿਲਾ, ਯੋਗੇਸ਼ Chabra, ਪਵਨ ਦੇਵ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਬੀਰਬਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਪਵਨ ਦੇਵ)
* ਰਾਂਝਾਂ ਇੱਕ ਹੀਰਾਂ ਦੋ -ਧੀਰਜ ਕੁਮਾਰ, ਭਾਵਨਾ ਭੱਟ, ਰਜ਼ਾ ਮੁਰਾਦ
* ਰਾਨੋ- ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, [[Veerendra]], Bhavana ਭੱਟ, Shobini ਸਿੰਘ, ਕੰਚਨ ਮੱਟੂ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਮੁਹੰਮਦ. ਸਾਦਿਕ, ਐਸ.ਪੀ. ਦਿੱਖ ਰਣਜੀਤ ਕੌਰ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸਤੀਸ਼ Bhakri)

== 1981 ==

* ਚੰਨ ਪਰਦੇਸੀ - ਰਾਜ ਬੱਬਰ, ਰਾਮ ਵਿਜ, Kalbhushan ਖਰਬੰਦਾ, ਅਮਰੀਸ਼ ਪੁਰੀ, ਓਮ ਪੁਰੀ, ਰਜਨੀ ਸ਼ਰਮਾ, ਸੁਸ਼ਮਾ ਸੇਠ, ਸੁਨੀਤਾ ਧੀਰ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਜੋਗਾ ਚੀਮਾ, ਮੋਹਨ Baggan, ਬਲਦੇਵ ਗਿੱਲ, ਮਹਿੰਦਰ ਮਸਤਾਨਾ, ਰਵੀ ਭੂਸ਼ਣ, ਵਰਿਆਮ ਮਾਸਟ, ਜਗਜੀਤ ਸਰੀਨ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: Chitraarth)
* ਬਲਬੀਰੋ ਭਾਬੀ - [[Veerendra]], ਸ਼ੋਮਾ ਆਨੰਦ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: Veerendra)
* ਦੋ ਪੋਸਤੀ -ਅਨਿਲ ਧਵਨ, ਜੌਹਰ, Rajendranath, ਜੈਸ਼੍ਰੀ ਟੀ, Komila ਵਿਰਕ, ਗੋਪਾਲ ਸਹਿਗਲ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਕੰਚਨ ਮੱਟੂ, ਮੁਮਤਾਜ਼ Shanti ਅਤੇ ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ (ਮਹਿਮਾਨ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ) ਹੈ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਚਮਨ Nillay)
* ਲੱਚੀ- ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ਰਜ਼ਾ ਮੁਰਾਦ, Bhavana ਭੱਟ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸਤੀਸ਼ Bhakri)
* ਜੋਸ਼ ਜਵਾਨੀ ਦਾ - ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ਯੋਗੇਸ਼ Chabra, ਬਬਲੀ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪੂਰ)
* ਪੁੱਤ ਜੱਟਾਂ ਦੇ- [[ਧਰਮਿੰਦਰ]], [[ਸ਼ਤਰੂਘਨ ਸਿਨਹਾ]], [[Gugu ਗਿੱਲ]], [[ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ]], ਬਲਦੇਵ ਖੋਸਾ, [[ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ]], [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ]], ਮੁਹੰਮਦ Siddiq, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਿੱਲ, ਵੇਦ ਗੋਸਵਾਮੀ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਜਗਜੀਤ)
* ਮਾਹੀ ਮੁੰਡਾ - ਬਲਦੇਵ ਖੋਸਾ, ਰੀਟਾ Bhaduri (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ)
* ਸੱਜਣ ਠੱਗ-ਨਵੀਨ ਦਾ ਸਾਇਆ
* ਚਸਕਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਮੋਹਨ ਕੌਲ)
* ਜੈ ਬਾਬਾ ਬਾਲਕ ਨਾਥ - ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ਅਰਪਨਾ ਚੌਧਰੀ, ਸੁਧਾ ਚੋਪੜਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸਤੀਸ਼ Bhakri)
* ਸੱਜਰੇ ਫੂਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ: ਸੁਖਦੇਵ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ)
* ਪਰਦੇਸਨ (ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ)

== 1990 ==
* ''ਦੀਵਾ ਬਲੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ''-[[ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ]], ਗਿਰਜਾ ਸ਼ੰਕਰ, ਨੀਨਾ ਟਿਵਾਣਾ, [[ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ]], [[ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ]] ਅਤੇ ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰਃ ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣ) 
* ''ਭਾਬੋ''-ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ, ਬੀ. ਐਲ. ਚੋਪਡ਼ਾ, ਸ਼ਵੇਤਾ, ਗੁਰਸ਼ਰਨ, ਭਰਤ ਕਪੂਰ, ਨੀਨਾ ਟਿਵਾਣਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰਃ ਸਮੀਰ ਚੌਧਰੀ) 
* ''[[ਕੁਰਬਾਨੀ ਜੱਟ ਦੀ]]''-[[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]], [[ਧਰਮਿੰਦਰ]], [[ਰਾਜ ਬੱਬਰ]], ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ, ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ਨਮਰਤਾ ਸਾਹਨੀ (ਡਾਇਰੈਕਟਰਃ ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪ੍ਰੂ) &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-05-21 |title=Beyond Balle Balle: How Punjab Film Industry Can Find Its Bearings Again |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/beyond-balle-balle-how-punjab-film-industry-can-find-its-bearings-again-news-197836 |access-date=2024-11-30 |website=Outlook India |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ''[[Sheran De Putt Sher|ਸ਼ੇਰਨ ਦੇ ਪੁੱਤ ਸ਼ੇਰ]]''-[[ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ]], ਦੇਵ ਦੀਵਾਨਾ, ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਸਤੀਸ਼ ਕੌਲ, ਸ਼ੋਭਨੀ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਨੀ ਢਿੱਲੋਂ, ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਮਨਾ ਵਧਾਵਨ, ਅਨਿਲ ਪੰਡਿਤ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ (ਡਾਇਰੈਕਟਰਃ ਅਨਿਲ ਪੰਡਤ) 
* ਹੁਕੂਮਤ ਜੱਟ ਦੀ-ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ, ਸ਼ਸ਼ੀ ਪੁਰੀ, ਦੀਪ ਢਿੱਲੋਂ (ਡਾਇਰੈਕਟਰਃ ਚੰਦਰ ਐਚ. ਬਹਿਲ) 
* ''ਦੁਸ਼ਮਨੀ ਦੀ ਅੱਗ''-ਵੀਰੇਂਦਰ, ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ, ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਪਰੂ, ਮਨਜੀਤ ਮਾਨ, ਸ਼ਰਨਦੀਪ, ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ, ਦੀਪ ਢਿੱਲੋਂ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਜਗਮੋਹਨ ਕੌਰ (ਡਾਇਰੈਕਟਰਃ ਵੀਰੇਂਦਰ) 
* ਅਣਖ ਜੱਟਾਂ ਦੀ-ਦਲਜੀਤ ਕੌਰ, [[ਗੁੱਗੂ ਗਿੱਲ]], [[ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ]], [[ਯੋਗਰਾਜ ਸਿੰਘ]], ਸੰਗੀਤਾ ਮਹਿਤਾ, ਯਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਛਿੰਦਾ|ਸੁਰਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ]] (ਡਾਇਰੈਕਟਰਃ ਰਵਿੰਦਰ ਰਵੀ) ।
* ''ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰ''-ਚੀਕੋ ਸਿਹਰਾ, ਬਰਖਾ, ਸੱਤੀ ਸਿਹਰਾ, ਦੱਲੀਆ, ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਯਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਨੰਦ ਸਿਹਰਾ, ਮੇਹਰ ਮਿੱਤਲ, ਯੋਗਰਾਜ, ਪੇਰੀ ਸਿਹਰਾ, ਕਾਜਾ ਖੰਨਾ, ਜੇ. ਕੇ. ਬੱਟਾ, ਆਸ਼ਾ ਰਾਣੀ, ਕੁਲਦੀਪ, ਮੁਨੀਸ਼, ਪੈਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ, ਚਰਨਜੀਤ ਸਿਹਰਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਦੇਵ ਕੋਹਲੀ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲ, ਵਿਜੈ ਧਾਮੀ, ਕੁਲਜੀਤ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਹਾਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ]]</text>
      <sha1>qriwtc136es8jjdowfof31ujnk73m0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੁਬਾਰਕ ਬੇਗਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82001</id>
    <revision>
      <id>838595</id>
      <parentid>685536</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T16:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Filmography&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1333151031|Mubarak Begum]]&quot;</comment>
      <origin>838595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10905" sha1="q3mxc340ibqi0ih7k9t0gzkgjyxcv72" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist &lt;!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --&gt;
| name = ਮੁਬਾਰਕ ਬੇਗਮ
| image = 
| image_size = 
| caption = 
| native_name = مبارک بیگم
| native_name_lang = ur
| background = ਗਾਇਕਾ 
| birth_name = 
| alias = 
| birth_date = 
| birth_place = [[ਸੁਜਾਨਗੜ੍ਹ]], [[ਚੁਰੂ ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]]
| genre = [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ]]
| occupation = ਗਾਇਕ 
| instrument = Vocalist
| years_active = 1949-1972
  (ਮੌਤ 18 ਜੁਲਾਈ,2016) 
}}
'''ਮੁਬਾਰਕ ਬੇਗਮ''' ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿਧ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ ਜੋ 1950 ਤੋਂ 1960 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਰਮਿਆਨ ਫਿਲਮੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਨਾਤ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫੀ ਨਾਮ ਕਮਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ 19 ਜੁਲਾਈ,2016 ਨੂੰ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਈ। 
&lt;ref&gt;{{cite news|title= Notes from the past|url=http://www.tribuneindia.com/2008/20081012/spectrum/main4.htm|accessdate=13 July 2010|newspaper=The Chandigarh Tribune|date=12 October 2008}}&lt;/ref&gt;

==ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ==
* &quot;ਐ ਮੇਰੇ ਹਮਰਾਹੀ ਮੁਝਕੋ ਗਲੇ ਲਗਾ ਲੇ&quot; ([[ਹਮਰਾਹੀ]], 1963)
* &quot;ਕਭੀ ਤਨ੍ਹਾਈਓਂ ਮੇਂ ਯੂੰ ਹਮਾਰੀ ਯਾਦ ਆਏਗੀ&quot; ([[ਹਮਾਰੀ ਯਾਦ ਆਏਗੀ]], 1961)
* &quot;ਨੀਂਦ ਉੜ ਜਾਏ ਤੇਰੀ, ਚੈਨ ਸੇ ਸੋਨੇ ਵਾਲੇ&quot; ([[ਜੁਆਰੀ]], 1968)
* &quot;ਵੋ ਨਾ ਆਏਂਗੇ ਪਲਟ ਕੇ&quot; ([[ਦੇਵਦਾਸ (1955 ਫਿਲਮ)|ਦੇਵਦਾਸ, 1955]])
* &quot;ਹਮ ਹਾਲ-ਏ-ਦਿਲ ਸੁਨਾਏਂਗੇ&quot; ([[ਮਧੂਮਤੀ]], 1958)
* &quot;ਵਾਦਾ ਹਮਸੇ ਕੀਆ, ਦਿਲ ਕਿਸੀ ਕੋ ਦੀਆ&quot; ([[ਸਰਸਵਤੀਚੰਦਰ (ਫਿਲਮ)|ਸਰਸਵਤੀਚੰਦਰ]], 1968)
* &quot;ਰਹੋ-ਮੁਰੱਵਤ ਬੇਵਫਾ ਬੇਗਾਨਾ-ਏ ਦਿਲ ਆਪ' ਹੈਂ&quot; ([[ਸੁਸ਼ੀਲਾ (ਫਿਲਮ)|ਸੁਸ਼ੀਲਾ]], 1966)
* &quot;ਐ ਦਿਲ ਬਤਾ ਹਮ ਕਾਹਨ ਆ ਗਏ&quot; (ਖੂਨੀ ਖਜ਼ਾਨਾ, 1965)
* &quot;ਕੁਛ ਅਜਨਬੀ ਸੇ ਆਪ ਹੈਂ&quot; ([[ਸ਼ਗਨ]], 1964)
* &quot;ਏਜੀ ਏਜੀ ਯਾਦ ਰਖਨਾ ਸਨਮ&quot; ([[ਡਾਕੂ ਮਨਸੂਰ]])
* &quot;ਸ਼ਮਾ ਗੁਲ ਕਰਕੇ ਨਾ ਜਾਓ ਯੂੰ&quot; (ਅਰਬ ਕਾ ਸਿਤਾਰਾ, 1961)
* &quot;ਸਾਂਵਰੀਆ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਮੇਂ ਰੋ ਰੋ ਮਾਰੇਂਗੇ ਹਮ&quot; (ਰਾਮੂ ਤੋਹਰਾਹ ਦੀਵਾਨਾ ਹੈ, 1980)
* &quot;ਹਮੇਂ ਦਮ ਦੇਕੇ&quot; ਆਸ਼ਾ ਭੌਸਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ([[ਯੇ ਦਿਲ ਕਿਸਕੋ ਦੂੰ]], 1963) 
* &quot;ਯੇ ਮੂੰਹ ਔਰ ਮਸੁਰ ਕੀ ਦਾਲ&quot; ਸ਼ਾਰਦਾ ਨਾਲ ([[ਅਰਾਊਂਡ ਦ ਵਰਲਡ (1967 ਫਿਲਮ)|ਅਰਾਊਂਡ ਦ ਵਰਲਡ, 1967]])
== ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
* ਆਈਏ (1949) (ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ ਨਾਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot;&gt;{{Cite web |last=Lata Khubchandani |date=5 September 2010 |title=Mubarak Begum – Interview |url=http://cineplot.com/music/mubarak-begum-interview/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111011084650/http://cineplot.com/music/mubarak-begum-interview/ |archive-date=11 October 2011 |access-date=14 June 2022 |website=Cineplot.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IndianExpress&quot;&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/remembering-mubarak-begum-the-voice-that-belonged-to-hindi-films-golden-era-2923452/|title=Remembering Mubarak Begum: The voice that belonged to Hindi films' Golden era|date=19 July 2016|work=The Indian Express|access-date=14 June 2022}}&lt;/ref&gt;
* ''ਬਸੇਰਾ'' (1950) 
* ਡੋਲਤੀ ਨਈਆ (1950) 
* ''ਫੂਲੋਂ ਕਾ ਹਾਰ'' (1951) (ਸੰਗੀਤ [[ਹੰਸਰਾਜ ਬਹਿਲ]] ਦੁਆਰਾ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;
* ''ਮਮਤਾ'' (1952) 
* ਮੋਰਧਵਜ (1952) 
* ''ਸ਼ੀਸ਼ਾ'' (1952) 
* ''ਚਾਰ ਚਾਂਦ'' (1953) 
* ''ਦਾਯਰਾ'' (1953) 
* ''ਧਰਮ ਪਤਨੀ'' (1953) 
* ''ਅਫ਼ਰੀਕਾ'' (1954) 
* ''ਆਮਿਰ'' (1954) 
* ''ਔਲਾਦ'' (1954) 
* ''ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ'' (1954) 
* ''ਡਾਕ ਬਾਬੂ'' (1954) 
* ''ਗਵਈਆ'' (1954) 
* ''ਗੁਲ ਬਹਾਰ'' (1954) 
* ''ਹਾਰ ਜੀਤ'' (1954) 
* ਮਾਨ (1954) 
* ''ਰਿਸ਼ਤਾ'' (1954) 
* ''ਸ਼ਬਾਬ'' (1954) ([[ਨੌਸ਼ਾਦ]] ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;
* ''ਸੰਗਮ'' (1954) 
* ''ਤਾਤਾਰ ਕੇ ਚੋਰ'' (1954) 
* ''ਬਾਰਾਦਰੀ'' (1955) 
* ''[[ਦੇਵਦਾਸ (1955 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੇਵਦਾਸ]]'' (1955) (ਸੰਗੀਤ [[ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ|ਐਸ. ਡੀ. ਬਰਮਨ]] ਦੁਆਰਾ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IndianExpress&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TH&quot; /&gt;
* ਜਾਸੂਸ (1955) 
* ਪਤਿਤ ਪਾਵਨ (1955) 
* ''ਖਾਨਦਾਨ'' (1955) 
* ''ਕੁੰਦਨ'' (1955) 
* ਰੁਖਸਾਨਾ (1955) 
* ''ਸੌ ਕਾ ਨੋਟ'' (1955) 
* ''ਸਖੀ ਲੂਟੇਰਾ'' (1955) 
* ''ਆਨ ਬਾਨ'' (1956) 
* ''ਆਵਾਰਾ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ'' (1956) 
* ''ਬਾਦਲ ਔਰ ਬਿਜਲੀ'' (1956) 
* ''ਬਗਦਾਦ ਕਾ ਜਾਦੂ'' (1956) 
* ''ਬਾਗੀ ਸੌਦਾਗਰ'' (1956) 
* ''ਢੋਲਾ ਮਾਰੂ'' (1956) 
* ਰਾਣੀ ਨਾਲ ਲਡ਼ਾਈ (1956) 
* ''ਹਰਿਹਰ ਭਗਤੀ'' (1956) 
* ''ਜੰਗਲ ਰਾਣੀ'' (1956) 
* ''ਲਾਲ-ਏ-ਯਮਨ'' (1956) 
* ਰੰਗੀਨ ਰਾਤੇਨ (1956) 
* ''ਸੁਲਤਾਨਾ ਡਾਕੂ'' (1956) 
* ''ਫੈਸ਼ਨ'' (1957) 
* ''ਗੇਟਵੇ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ'' (1957) 
* ''ਮਹਾਰਾਣੀ'' (1957) 
* ''ਪੈਸਾ'' (1957) 
* ''ਪਰਵੀਨ'' (1957) 
* ''ਪਾਤਾਲ ਪਰੀ'' (1957) 
* ''ਚੇਤਕ ਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ'' (1958) 
* ''ਜੰਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ'' (1958) 
* ''ਮਧੂਮਤੀ'' (1958) (ਸਲੀਲ ਚੌਧਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TH&quot; /&gt;
* ''ਸਿਮ ਸਿਮ ਮਰਜੀਨਾ'' (1958) 
* ''ਬਹਿਰਾਮ ਡਾਕੂ'' (1959) 
* ਚੀਨੀ ਜਾਦੁਗਰ (1959) 
* ਮਾਂ ਕੇ ਆਂਸੂ (1959) 
* ''ਜਲਿਮ ਜਾਦੁਗਰ'' (1960) 
* ''[[ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ (1960 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ]]'' (1960) 
* ''ਮਿਸਟਰ ਸੁਪਰਮੈਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ'' (1960) 
* ''ਵੀਰ ਦੁਰਘਾਦਾਸ'' (1960) 
* ''ਅਰਬ ਕਾ ਸਿਤਾਰਾ'' (1961) 
* ''ਡਾਕੂ ਮਨਸੂਰ'' (1961) 
* ''ਦੇਖੀ ਤੇਰੀ ਬੰਬਈ'' (1961) 
* ਜਿਪਸੀ ਗਰਲ (1961) 
* ''ਹਮਾਰੀ ਯਾਦ ਆਏਗੀ'' (1961) (ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤ, ਸਨੇਹਲ ਭਟਕਰ ਦਾ ਸੰਗੀਤ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IndianExpress&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TH&quot; /&gt;
* ''ਪੀਆ ਮਿਲਨ ਕੀ ਆਸ'' (1961) 
* ''ਸ਼ਾਹੀ ਫਰਮਾਨ'' (1961) 
* ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਔਰ ਖ਼ਵਾਬ (1961) 
* ''ਕੋਬਰਾ ਗਰਲ'' (1963) 
* ''[[Hamrahi (1963 film)|ਹਮਰਾਹੀ]]'' (1963) (ਸੰਗੀਤ [[ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;
* ''ਸੁਨੇਹਰੀ ਨਾਗਿਨ'' (1963) 
* ''ਯੇ ਦਿਲ ਕਿਸਕੋ ਦੂੰ'' (1963) 
* ਆਂਧੀ ਔਰ ਤੂਫ਼ਾਨ (1964) 
* ''ਬਲਮਾ ਬੜਾ ਨਾਦਾਨ'' (1964) 
* ''ਫ਼ਰੀਆਦ'' (1964) 
* ਹਮੀਰ ਹਾਥ (1964) 
* ਕਬ ਹੋ ਹੈਂ ਗਾਉਣਾ ਹਮਾਰ (1964) 
* ''ਜਾਦੂਈ ਕਾਰਪੇਟ'' (1964) 
* ਮਾਰਵਲ ਮੈਨ (1964) 
* ''ਨੈਹਰ ਚੁਟਲ ਜੈ'' (1964) 
* ''ਪਹਾਡ਼ੀ ਨਾਗਿਨ'' (1964) 
* ''ਪੁਨਰ ਮਿਲਾਨ'' (1964) 
* ''ਕਵਾਲੀ ਕੀ ਰਾਤ'' (1964) 
* ''ਸ਼ਗੂਨ'' (1964) 
* ''ਟਾਰਜ਼ਨ ਅਤੇ ਕੈਪਟਨ ਕਿਸ਼ੋਰ'' (1964) 
* ''ਆਰਜ਼ੂ'' (1965) &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;
* ''ਕਾਲਾ ਤੀਰ'' (1965) 
* ਖੂਨੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ (1965) 
* ਮੈਂ ਹੂਂ ਜਾਦੁਗਰ (1965) 
* ਮੁਹੱਬਤ ਇਸਕੋ ਕਹਤੇ ਹੈਂ (1965) 
* ''ਮੋਰੇ  ਮਨ ਮਿਤਵਾ'' (1965) 
* ''ਕਾਜਲ'' (1965) 
* ''ਟਾਰਜ਼ਨ ਅਤੇ ਕਿੰਗ ਕਾਂਗ'' (1965) 
* ''ਗਾਗੋਲਾ'' (1966) 
* ''ਨੀਂਦ ਹਮਾਰੀ ਖਵਾਬ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ'' (1966) (ਸੰਗੀਤ [[ਮਦਨ ਮੋਹਨ]] ਦੁਆਰਾ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;
* ''ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਔਰ ਜਾਦੁਗਰ'' (1966) 
* ''ਸੁਸ਼ੀਲਾ'' (1966) 
* ''[[ਤੀਸਰੀ ਕਸਮ]]'' (1966) 
* ਜ਼ਿੰਬੋ ਫਾਇਨਡਜ਼ ਏ ਸਨ (1966) 
* ''ਆਵਾਰਾ ਲੜਕੀ'' (1967) 
* ''ਏਰੋਉੰਡ ਦਾਵਰਲਡ'' (1967) 
* ''ਮੇਰਾ ਭਾਈ ਮੇਰਾ ਦੁਸ਼ਮਣ'' (1967) 
* ''ਪੂਨਮ ਕੀ ਚਾਂਦ'' (1967) 
* ਜੁਆਰੀ (1968) ([[ਕਲਿਆਣਜੀ-ਆਨੰਦਜੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;
* ''ਸਰਸਵਤੀਚੰਦਰ'' (1968) &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;
* ''ਹਮ ਏਕ ਹੈਂ।'' (1969) 
* ''ਚੇਤਨਾ'' (1970) 
* ''ਚੰਦਨ'' (1971) 
* ਅੰਨਦਾਤਾ (1972) 
* ''ਏਕ ਬੇਚਾਰਾ'' (1972) 
* ਚੱਤਣ ਸਿੰਘ (1974) 
* ''ਸੁਬਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਆਯੇਗੀ'' (1977) 
* ''ਰਾਮੂ ਤੋ ਦੀਵਾਨਾ ਹੈ'' (1980) &lt;ref name=&quot;IndianExpress&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TH&quot; /&gt;
* ''ਸਿਸਟਰ'' (1980) 
* ''ਗੰਗਾ ਮਾਂਗ ਰਹੀ ਬਲੀਦਾਨ'' (1981) 
* ''ਨਈ ਇਮਾਰਤ'' (1981) 
==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
*[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_songs_recorded_by_Mubarak_Begum ਮੁਬਾਰਕ ਬੇਗਮ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗੀਤ] .

==ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ }}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [http://www.imdb.com/name/nm0610803/ IMDb entry]
* [http://www.tribuneindia.com/2010/20100110/spectrum/main7.htm Leading singers stifled my voice: Mubarak Begum]
* [http://cineplot.com/music/mubarak-begum-interview/ Mubarak Begum – Interview]
* [http://www.geetadutt.com/mubarakbegum.html Mubarak Begum at GeetaDutt.com]

==ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ]]</text>
      <sha1>q3mxc340ibqi0ih7k9t0gzkgjyxcv72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110340</id>
    <revision>
      <id>838613</id>
      <parentid>639944</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T06:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>838613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2931" sha1="jypy7gm7xgsbwzydu83nrsyzzy1rog2" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ''' ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਲੇਠਾ ਨਾਵਲ '''ਵਕਤ ਬੀਤਿਆ ਨਹੀਂ''' 2018 ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.readwhere.com/read/c/30856041|title=ਖ਼ਬਰ|last=|first=|date=|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}&lt;/ref&gt; ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਸਬੇ [[ਕੋਟ ਫੱਤਾ]] ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਯਾਦਵਿੰਦਰ [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਫਿਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਨੂੰ  '''ਵਕਤ ਬੀਤਿਆ ਨਹੀਂ''' ਨਾਵਲ ਲਈ 'ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ' (2019) ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sahitya-akademi.gov.in/pdf/Pressrelease_YP-2019.pdf|title=|last=|first=|date=|website=sahitya-akademi.gov.in|publisher=|access-date=2019-06-15}}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://epaper.punjabitribuneonline.com/2199760/Punjabi-Tribune/PT-15-June-2019#page/4/1|title=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|last=|first=|date=15/06/2019|work=|access-date=20/06/2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620050300/https://epaper.punjabitribuneonline.com/2199760/Punjabi-Tribune/PT-15-June-2019#page/4/1|archive-date=2019-06-20|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

==ਰਚਨਾਵਾਂ==
===ਨਾਵਲ===
*ਵਕਤ ਬੀਤਿਆ ਨਹੀਂ

==ਫ਼ੋਟੋ ਗੈਲਰੀ==
&lt;gallery&gt;
File:Yaadwinder Singh Sandhu.jpg|thumb|ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀਂ ਦਾ ਯੁਵਾ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
File:Yaadwinder Singh Sandhu 1.jpg|thumb|ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀਂ ਦਾ ਯੁਵਾ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
File:Yaadwinder Singh Sandhu 2.jpg|thumb|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
&lt;/gallery&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀਂ ਦਾ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਲੇਖਕ (ਪੰਜਾਬੀ)]]</text>
      <sha1>jypy7gm7xgsbwzydu83nrsyzzy1rog2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ (ਗਾਇਕਾ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126438</id>
    <revision>
      <id>838596</id>
      <parentid>743410</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T16:52:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Published works&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1351008381|Naina Devi (singer)]]&quot;</comment>
      <origin>838596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17789" sha1="h209m28parzx954ktnfnkeg4z64z746" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|Name=ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ (ਗਾਇਕਾ)|Origin=|Associated_acts=|Label=|Years_active=1950–1993|Instrument=|Occupation={{hlist|ਵੋਕਲਿਸਟ | ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ | ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ}}|Genre=[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ]]|death_place=|death_date={{death date and age|df=yes|1993|11|1|1917|09|27}}|birth_place=[[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]]|image=|birth_date={{birth date|df=yes|1917|09|27}}|Alias=|Birth_name=ਨੀਲਿਨਾ ਸੈਨ|Background=ਇਕੱਲੀ ਗਾਇਕ|caption=|alt=|Landscape=&lt;!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --&gt;|image_size=|website=&lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;}} '''ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ''' (27 ਸਤੰਬਰ 1917 - 1 ਨਵੰਬਰ 1993) '''ਨੈਣਾ ਰਿਪਜੀਤ ਸਿੰਘ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਭਾਰਤੀ '''ਗਾਇਕਾ''' ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਆਪਣੇ [[ਠੁਮਰੀ|ਥੁਮਰੀ]] ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ]] ਵੀ [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗਾਈਆਂ ਸਨ]]। ਉਹ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿਚ]] ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਗਿਰਜਾ ਸ਼ੰਕਰ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੰਗੀਤਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 1915 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ, ਰਾਮਪੁਰ-ਸਹਿਸਵਾਨ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ [[ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣਾ|ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਨਾ]] ਦੀ [[ਰਸੂਲਨ ਬਾਈ|ਰਸੂਲਣ ਬਾਈ]] ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ]] ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਦੀ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ 1949 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।

1974 ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ|ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ]], ਇਹ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਹੈ]]।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|title=Padma Awards Directory (1954–2009)|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130510095705/http://www.mha.nic.in/pdfs/LST-PDAWD.pdf|archive-date=10 May 2013|quote=Nina Ripjit Singh, Naina Devi}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ==
ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਕੁਲੀਨ ਬੰਗਾਲੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਲਿਨਾ ਸੇਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ ਕੇਸ਼ੂਬ ਚੰਦਰ ਸੇਨ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮ ਸਮਾਜ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ: (ਸੁਨੀਤ, ਬਿਨੀਤਾ, ਸਾਧੋਨਾ, ਨੀਲੀਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੀਪ), ਨੀਲੀਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਸਰਲ ਚੰਦਰ ਸੇਨ, ਇੱਕ ਬੈਰੀਸਟਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲਾ (ਨੇਲੀ) ਤੋਂ ਇੱਕ ਉਦਾਰ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੱਗੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਚਾਚੇ, ਪੰਚੂ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿਚ, ਜਵਾਨ ਨੀਲੀਨਾ ਨੂੰ ਅੰਗੁਰਬਾਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਸਜਿਦ ਬੇਰੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਅਗਰਬਲਾ ਸੁਣਨ ਲਈ ਗਈ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗਿਰਜਾ ਸ਼ੰਕਰ ਚਕਰਵਰਤੀ (1885–1948) ਦੇ ਅਧੀਨ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋਕਿ ਇੱਕ ਨਾਮਵਰ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਜੋ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਖਿਆਲ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;tele12&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120311/jsp/opinion/story_15229162.jsp#.UbBLt9I3CHg|title=A Tale of Two Women: In search of their own songs|date=11 March 2012|work=The Telegraph|access-date=6 June 2013}}&lt;/ref&gt;

1934 ਵਿਚ, 16 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਰਪਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਬ: 1906) ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਾਹੀ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਸ਼ਹਿਰ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦੀ 1949 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ 32 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;times&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.timescrest.com/culture/naina-devi-and-the-nautch-girl-3599|title=Naina Devi and the nautch girl|last=Subhra Mazumdar|date=25 September 2010|work=The Times of India, Crest Edition|access-date=6 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024090733/http://www.timescrest.com/culture/naina-devi-and-the-nautch-girl-3599|archive-date=24 October 2013}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
1949 ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਆਰਸੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਅਤੇ ਡੀ.ਸੀ.ਐਮ. ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਲਾਲਾ ਚਰਤ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਚਰਿਤ ਰਾਮ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਕਲਾ ਸੰਗਠਨ ਝੰਕਰ ਕਮੇਟੀ ਚਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1952 ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਇਸਦੇ ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ,&lt;ref name=&quot;Khokar1998&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k_9kAAAAMAAJ|title=Shriram Bharatiya Kala Kendra: a history: Sumitra Charat Ram reminisces|last=Ashish Khokar|date=1 January 1998|publisher=Lustre Press|isbn=978-81-7436-043-4|page=52|access-date=11 June 2013}}&lt;/ref&gt; ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ, ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਨਾਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ ਰਹੀ।&lt;ref name=&quot;tele12&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;exp&quot;&gt;{{Cite web|url=http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/20001001/fine.htm|title=Strains of a Bias|date=1 October 2000|access-date=10 June 2013}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸਿਖਲਾਈ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਤਾਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ (ਅ.ਚ. 1964) ਦੇ ਅਧੀਨ, ਰਾਮਪੁਰ-ਸਹਿਸਵਾਨ ਘਰਾਨਾ ਦੇ ਦੋਨੇ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਰਸੂਲਨ ਬਾਈ|ਰਸੂਲਨ ਬਾਈ ਦੇ]] ਅਧੀਨ ਸਨ। ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਨਾ ਦੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਠੁਮਰੀ ਦੀ ''[[ਠੁਮਰੀ|ਪੁਰਾਣ]]'' ਸ਼ੈਲੀ ਸਿੱਖੀ, ਅਤੇ ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਪਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;[[Naina Devi (singer)#Mu|Mukherji, p. 134]]&lt;/ref&gt;

ਆਪਣੀ ਥੁਮਰੀ ਗਾਇਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਥੁਮਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਨੱਤਿਆ [[ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ|ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਨਾਇਕਾ ''ਭੇਦਾ'' (''ਅਸ਼ਟ ਨਾਇਕਾ'') ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;[[Naina Devi (singer)#Ma|Manuel, p. 10]]&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਦੂਜੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ|ਕੱਵਾਲੀ]] ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;toi09&quot;&gt;{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-19/news-and-interviews/28080573_1_shubha-mudgal-classical-music-fusion-styles|title=Shubha: Every child wants to be chota ustad|last=Shubha Mudgal|date=19 October 2009|access-date=10 June 2013|archive-date=20 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://archive.today/20130620204934/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-19/news-and-interviews/28080573_1_shubha-mudgal-classical-music-fusion-styles|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈ ਲਈ, ਉਹ ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਸੀਨੀਅਰ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;Hindu11&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article1128414.ece|title=In service of the arts|date=27 January 2011|access-date=10 June 2013}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ [[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ]], ਮਧੁਮਿਤਾ ਰੇ ਅਤੇ [[ਵਿਦਿਆ ਰਾਓ]] ਵਰਗੇ ਨਾਮਵਰ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;hindu06&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2006/07/14/stories/2006071402640300.htm|title=Simply herself|date=14 July 2006|publisher=The Hindu|access-date=10 June 2013|archive-date=13 ਮਾਰਚ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070313221644/http://www.hindu.com/fr/2006/07/14/stories/2006071402640300.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਸਾਲ 2011 ਵਿਚ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਚੇਲੀ, ਵਿਦਿਆ ਰਾਓ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ, ''ਦਿਲ ਤੋਂ ਦਿਲ: ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਯਾਦ'' ਕਰਦਿਆਂ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਯਾਦ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.frontline.in/navigation/?type=static&amp;page=flonnet&amp;rdurl=fl2826/stories/20111230282609300.htm|title=Intimate universe|last=Chitra Padmanabhan|date=17 December 2011|access-date=6 June 2013|publisher=Frontline}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ, ਦੋ ਬੇਟੇ, (ਰਤਨਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਅ .1940), ਕਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਅ. 1945)), ਅਤੇ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ (ਨੀਲਿਕਾ ਕੌਰ (ਅ. 1935) ਅਤੇ ਰੇਨਾ ਕੌਰ (ਬੀ. 1938)) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1994 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.royalark.net/India/kapurth2.htm|title=Kapurthala Genealogy|date=|publisher=royalark.net|access-date=6 June 2013}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਸਾਧਨਾ ਬੋਸ (1914–1973) 1930 ਅਤੇ 40 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਭੈਣ ਰਾਣੀ ਬਿਨੀਤਾ ਰਾਏ ਦਾ ਵਿਆਹ ਚੱਕਮਾ ਦੇ [http://www.chakmaraj.com ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211231195931/http://www.chakmaraj.com/ |date=2021-12-31 }}। ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜਵਾਈ - ਮਾਸੀਆਂ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਾਰਾਣੀਆਂ ਸਨ। ਸੁਨੀਤੀ ਦੇਵੀ, ਕੁਚ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ, ਕ੍ਰਿਚ ਨਹਿਰਨ ਭੂਪ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ, ਕੁਛ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਸੁਨੀਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਰਾਇਣ ਭੂਪ ਬਹਾਦੁਰ, ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਸਿਆਜੀਰਾਓ ਗਾਏਕਵਾੜ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ, ਬਰੋਦਾ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਇੰਦਰਾ ਰਾਜੇ ਗਾਏਕਵਾੜ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਜੈਤੇਂਦਰ ਨਰਾਇਣ ਅਤੇ ਇੰਦਰਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਧੀ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ, ਜੈਪੁਰ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ, ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਹੀ ਚਿਹਰਾ ਸੀ। ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਮਾਸੀ ਸੁੱਚਰੌ ਦੇਵੀ, ਮਯੂਰਭੰਜ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ, ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਭਾਂਜ ਦਿਓ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ, ਮਯੂਰਭੰਜ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;dailystar&quot;&gt;{{Cite web|url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=69705|title=Flaneuring around Calcutta|date=3 January 2009|access-date=10 June 2013|archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202092858/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=69705|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੰਮ ==

* ''ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ'' (ਜੀਵਨੀ), ਨੈਣਾ ਰਿਪਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ। ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, 1964. 
* ''ਥੁਮਰੀ, ਇਸ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ'', ਜਰਨਲ, ਭਾਗ 6, ਅੰਕ 1. ਆਈ ਟੀ ਸੀ ਸੰਗੀਤ ਰਿਸਰਚ ਅਕੈਡਮੀ. ''ਪੰਨਾ 13-17'' .

== ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ==
* ''ਮੁਸਤਾਕ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ'' (ਜੀਵਨੀ) ਨੈਨਾ ਰਿਪਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ  ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, 1964
* ''ਠੁਮਰੀ, ਇਸ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ'', ਜਰਨਲ, ਖੰਡ 6, ਅੰਕ 1. ਆਈ. ਟੀ. ਸੀ. ਸੰਗੀਤ ਰਿਸਰਚ ਅਕੇਡਮੀ.1985 ਪੀਪੀ''. 13-17''.
== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ|2}}

== ਕਿਤਾਬਚਾ ==

* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PlNShmx3x68C&amp;pg=PA10&amp;dq=naina+devi+thumri&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=1WqwUdeDLMuXrAeGkoHgBQ&amp;ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&amp;q=naina%20devi%20thumri&amp;f=false|title=Ṭhumri: In Historical and Stylistic Perspectives|last=Peter Lamarche Manuel|publisher=Motilal Banarsidass|year=1989|isbn=8120806735|page=|ref=Ma}}
* {{Cite book|url=|title=Heart to Heart: Remembering Naina Devi|last=Vidya Rao|last2=|publisher=HarperCollins|year=2011|isbn=9350291479|page=|ref=|author-link=}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-MR_6Gr26hAC&amp;pg=PA134&amp;dq=Shanno+Khurana&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=tFitUbbjAsntrQeX_oDYAw&amp;ved=0CDcQ6AEwAg#v=onepage&amp;q=Shanno%20Khurana&amp;f=false|title=The Lost World of Hindustani Music|last=Kumar Pradas Mukherji|publisher=Penguin Books India|year=2006|isbn=0143061992|page=|ref=Mu}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1993]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1917]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2020]]</text>
      <sha1>h209m28parzx954ktnfnkeg4z64z746</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੌਡਿਊਲ:Databox</title>
    <ns>828</ns>
    <id>143034</id>
    <revision>
      <id>838611</id>
      <parentid>685206</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T06:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>838611</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="8565" sha1="isf8fzx5jt3qlyj8ngqxli729kk5fr5" xml:space="preserve">-- A more extensive version is stored and documented at the Swedish Wikipedia site, sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox
-- It is supposed to work for any language.

-- Properties excluded for all Databoxes in Dagbani Wikipedia
local site_excluded_properties = {
    'P360', --is a list of
    'P4224', --category contains
    'P935', -- Commons gallery
    'P1472', -- Commons Creator page
    'P1612', -- Commons Institution page
    'P373', -- Commons category
    'P3722', -- Commons maps category
    'P1151', -- topic's main Wikimedia portal
    'P1424', -- topic's main template
    'P910', -- topic's main category
    'P1200', -- bodies of water basin category
    'P1792', -- category of associated people
    'P1464', -- category for people born here
    'P1465', -- category for people who died here
    'P1791', -- category of people buried here
    'P1740', -- category for films shot at this location
    'P2033', -- Category for pictures taken with camera
    'P2517', -- category for recipients of this award
    'P4195', -- category for employees of the organization
    'P1754', -- category related to list
    'P301', -- category's main topic
    'P971', -- category combines topics
    'P3876', -- category for alumni of educational institution
    'P1753', -- list related to category
    'P3921', -- Wikidata SPARQL query equivalent
    'P1204', -- Wikimedia portal's main topic
    'P1423', -- template's main topic
    'P1709', -- equivalent class
    'P3950', -- narrower external class
    'P2888', -- exact match
    'P1382', -- coincident with
    'P527', -- has part
    'P2670', -- has parts of the class
    'P3113', -- does not have part
    'P2737', -- union of
    'P2738', -- disjoint union of
    'P2445', -- metasubclass of
    'P1963', -- properties for this type
    'P3176', -- uses property
    'P1889', -- different from
    'P460', -- said to be the same as
    'P2959', -- permanent duplicated item
    'P2860', -- cites
    'P5125', -- wikimedia outline
    'P5008', -- on focus list of Wikimedia project
    'P2559', -- Wikidata usage instructions
    'P1343', -- described by source
    'P972', --  catalogu
    'P1282', -- OSM tag or key
    'P4839', -- Wolfram Language entity code
    'P6104', -- Maintained by Wikiproject
    'P5996' -- Category for films in this language
}

function valuesToKeys(array)
    local result = {}
    for _, v in pairs(array) do
        result[v] = true
    end
    return result
end

local p = {}

function p.databox(frame)
    local args = frame:getParent().args
    local argsLocal = frame.args

    local itemId = nil
    if args.item then
        itemId = args.item
    end

    local argsLocal = frame.args
    local useImage = nil
    if argsLocal.useImage then
        useImage = argsLocal[&quot;useImage&quot;]
    end

	-- excludeProperties is a local parameter to exclude given properties for a Databox on a specific page
    local excludeProperties = {}
    if argsLocal.excludeProperties then
        for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, &quot;[^,]+&quot;) do
          table.insert(excludeProperties, item)
        end
    end

    local lang = mw.language.getContentLanguage()
    local item = mw.wikibase.getEntity(itemId)

    if item == nil then
        mw.addWarning(&quot;Wikidata item not found&quot;)
        return &quot;&quot;
    end

    local databoxRoot = mw.html.create('div')
        :addClass('infobox')
        :css({
            float = 'right',
            border = '1px solid #aaa',
            ['max-width'] = '300px',
            padding = '0 0.4em',
            margin = '0 0 0.4em 0.4em',
        })

    --Title
    databoxRoot:tag('div')
        :css({
            ['text-align'] = 'center',
            ['background-color'] = '#f5f5f5',
            padding = '0.5em 0',
            margin = '0.5em 0',
            ['font-size'] = '120%',
            ['font-weight'] = 'bold',
        })
        :wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text)

    --Image
    local databoxImage = nil
    if useImage and useImage ~= &quot;&quot; then
        local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18')
        if #allWikidataImages &gt;= 1 then
            for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do
                if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then
                    databoxImage = useImage
                    break
                end
            end
        end
    end
    if databoxImage == nil then
        local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18')
        if #bestWikidataImages &gt;= 1 then
            databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value
        end
    end

    if databoxImage then
        databoxRoot
            :tag('div')
            :wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|300px]]')
    end

    --Table
    local dataTable = databoxRoot
        :tag('table')
        :css({
            ['text-align'] = 'left',
            ['font-size'] = '90%',
            ['word-break'] = 'break-word',
            ['width'] = '100%',
            ['table-layout'] = 'fixed',
        })

    dataTable:tag('caption')
    		 :addClass('notheme')
             :css({
                 ['background-color'] = '#f5f5f5',
                 ['font-weight'] = 'bold',
                 ['margin-top'] = '0.2em',
             })
             :wikitext(item:formatStatements('P31').value)

    local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties())
    local site_excluded_properties_hash = valuesToKeys(site_excluded_properties)
    site_excluded_properties_hash['P31'] = true --Special property
    local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties)

    local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain()
    for _, property in pairs(properties) do
        local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype
        local valueCount = #item:getBestStatements(property)
        if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not site_excluded_properties_hash[property] and not excludeProperties_hash[property] and valueCount &gt; 0 and valueCount &lt;= 5 then
            local propertyValue = item:formatStatements(property)
            dataTable:tag('tr')
                :tag('th')
                    :attr('scope', 'row')
                    :wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done()
                :tag('td')
                    :wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value))
                    :wikitext('&amp;nbsp;[[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]')
        end
    end

    --Map
    local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625')
    if #coordinates_statements &gt;= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then
        --We build the call to mapframe
        local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude
        local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude
        local geojson = {
            type = 'Feature',
            geometry = {
                type = 'Point',
                coordinates = { longitude, latitude }
            },
            properties = {
                title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text,
                ['marker-symbol'] = 'marker',
                ['marker-color'] =  '#224422',
            }
        }
        databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), {
            height = 300,
            width = 300,
            frameless = 'frameless',
            align = 'center',
            latitude = latitude,
            longitude = longitude,
            zoom = zoom
        }))
    end

    --Wikidata Link
    databoxRoot:tag('div')
        :css({
            ['display'] = 'flex',
            padding = '0.3em 0',
            ['width'] = '100%',
            ['font-size'] = '90%',
        })
        :addClass('databox-from-wikidata-link')
        :wikitext('&amp;nbsp;[[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]')
        :tag('div')
            :css({
                margin = '0.05em 0 0 0',
            })
            :wikitext('&amp;nbsp;[[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]')

    return tostring(databoxRoot)
end

return p</text>
      <sha1>isf8fzx5jt3qlyj8ngqxli729kk5fr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:Databox</title>
    <ns>10</ns>
    <id>143035</id>
    <revision>
      <id>838612</id>
      <parentid>685202</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T06:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>838612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="211" sha1="7ygc0brsnuampbl0l61pmzblmlyccab" xml:space="preserve">{{#invoke:Databox|databox|useImage={{{useImage|}}}|excludeProperties={{{excludeProperties|}}}}}
&lt;noinclude&gt;{{documentation}}
&lt;!-- Categories go on the /doc subpage and interwikis go on Wikidata. --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ygc0brsnuampbl0l61pmzblmlyccab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਨਾਲੇਸ਼ਵਰ ਸਵੈਯੰਭੂ ਮੰਦਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181163</id>
    <revision>
      <id>838610</id>
      <parentid>810456</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T05:43:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27187-03</username>
        <id>59934</id>
      </contributor>
      <comment>ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ</comment>
      <origin>838610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8871" sha1="hj2e7hvqgdq4ter57o8vgduczrayyld" xml:space="preserve">
{{Infobox Hindu temple|image=File:ShanaleshwaraSwayambhuTemple.jpg|temple_tree=|country=ਭਾਰਤ|state=[[ਪੰਜਾਬ]]|location=[[ਰਾਜਪੁਰਾ]]|native_name=श्री शानालेश्वर स्वयंभू मन्दिर|caption=ਸ਼ਨਾਲੇਸ਼ਵਰ ਸਵੈਯੰਭੂ ਮੰਦਰ, ਨਾਲਾਸ|website={{URL|www.shanaleshwara.in/}}|coordinates={{coord|30|32|16.08|N|76|34|51.96|E}}|map_type=India|map_relief=yes|district=[[ਪਟਿਆਲਾ]]|deity= [[ਸ਼ਿਵ|ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ]]|festivals=[[ਮਹਾਂ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ]]}}

'''ਸ਼ਨਾਲੇਸ਼ਵਰ ਸਵੈਯੰਭੂ ਮੰਦਰ''' ਭਗਵਾਨ [[ਸ਼ਿਵ]] ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-03-01 |title=550 Years Old Lord Shiva Temple |url=https://www.aajsamaaj.com/religious-places/550-years-old-lord-shiva-temple/ |access-date=2022-03-07 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; &quot;ਸ਼ਨਲੇਸ਼ਵਰ&quot; ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਿਸ ਦੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵਜੋਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ [[ਰਾਜਪੁਰਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਨਲਾਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Citation |title=Know about famous Nalas Lord Shiva Temple Rajpura, Punjab {{!}} 11th November, 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=OsTGXQ27FIQ |language=en |access-date=2022-03-08}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਜੂਨਾ ਅਖਾੜਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ [[ਸਾਧ-ਸੰਤ|ਸਾਧੂਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

== ਮੰਦਰ ==

=== ਸਵੈਯੰਭੂ ===
[[ਤਸਵੀਰ:A_view_of_Shanaleshwara_Swayambhu_lingam.jpg|thumb| ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ 'ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਸਜਾਏ ਗਏ ਸ਼ਨਾਲੇਸ਼ਵਰ ਸਵੈਯੰਭੂ ਲਿੰਗਮ' ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼।]]
ਸ਼ਨਾਲੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਵੈਯੰਭੂ ਲਿੰਗਮ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-08-09 |title=भोलेनाथ का ऐसा चमत्कारी मंदिर जहां मौली बांधने से हर मन्नत होती है पूरी, यहां खुद प्रकट हुआ था शिवलिंग {{!}} nalas shiv mandir rajpura in punjab |url=https://www.patrika.com/temples/nalas-shiv-mandir-rajpura-in-punjab-3232432/ |access-date=2022-03-07 |website=Patrika News |language=hi-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jankaari |first=Acchi |date=2021-10-10 |title=मौली बांधने से महादेव के मंदिर में हर मुराद होती है पूरी, चमत्कारिक रूप से प्रकट हुआ था शिवलिंग |url=https://acchijankaari.in/story-of-the-ancient-shiva-temple-of-rajpura-nalas/ |access-date=2022-03-07 |website=Acchi Jankaari- अच्छी जानकारी |language=en-US |archive-date=2022-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307155445/https://acchijankaari.in/story-of-the-ancient-shiva-temple-of-rajpura-nalas/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=भोलेनाथ के इस मंदिर में स्वयं प्रकट हुआ था शिवलिंग, मान्यता ऐसी कि खाली नहीं जाती मुराद |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/chandigarh/maha-shivratri-2018-nalas-shiv-temple-in-rajpura-of-punjab |access-date=2022-03-07 |website=Amar Ujala |language=hi}}&lt;/ref&gt; ਲਿੰਗਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਵੈਯੰਭੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵੈਯੰਭੂ ਲਿੰਗਮ ਸਵੈ-ਸਿਰਜਿਤ ਜਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਲਿੰਗਮ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹੁਣ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਲੱਭੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਅੰਡਾਕਾਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਪੱਥਰ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ''ਪ੍ਰਾਣ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ'' ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਸਵੈੰਭੂ ਲਿੰਗਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

=== ਮਹੱਤਵ ===
ਇੱਥੇ [[ਮਹਾਂ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ]] ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਮਹਾਂ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਦਾ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖਣਾ ਮੰਗਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਂ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ (ਰਾਜਪੁਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੈਦਲ ਹੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=प्राचीन शिव मंदिर नलास में लाखों महिलाएं करेंगी कलश परिक्रमा |url=https://www.jagran.com/punjab/patiala-millions-of-devotee-worship-lord-shiva-in-nalas-temple-21451372.html |access-date=2022-03-07 |website=Dainik Jagran |language=hi}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਨਾਲੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਤੱਕ ਅਤੇ ਵਲੰਟੀਅਰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਵਰਤਾਉਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mahashivratri Preparation in Nalas-Shiv-Mandir |url=https://m.jagran.com/punjab/patiala-mahashiv-ratri-prepration-in-nalas-shiv-mandir-22495511.html |access-date=2022-03-06 |website=m.jagran.com |language=hi}}&lt;/ref&gt;

1592 ਵਿੱਚ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ]] ਨੇ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nalas Temple History |url=https://www.youtube.com/results?search_query=nalas+temple+history |access-date=2022-03-10 |website=www.youtube.com}}&lt;/ref&gt; 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਇਹ ਮੰਦਰ [[ਸਾਧ-ਸੰਤ|ਸਾਧੂਆਂ]] ਦਾ ਘਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਨਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ [[ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ|ਲਿੰਗਮ]] ਪੰਚ ਭੂਤ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਨਾਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਦੰਤਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਰਾ ਇਲਾਕਾ ਸੰਘਣਾ ਜੰਗਲ ਸੀ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ '''ਗਵਾਲੇ''' ਆਪਣੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਚਾਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਗਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਥਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁੱਧ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ '''ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ''' ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

== ਪਹੁੰਚ ==

=== ਸੜਕ ===
ਰਾਜਪੁਰਾ ਤੋਂ ਨਲਾਸ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਯਾਤਰੀ ਨਿੱਜੀ ਵਾਹਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ।

== ਗੈਲਰੀ ==
&lt;gallery&gt;
File:Shivalinga at Shanaleshwara Swayambhu Temple.jpg
File:Shiva Statue 2025.jpg
File:Shiva Statue back view.jpg
&lt;/gallery&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਰਾਜਪੁਰਾ]]

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈਵ ਮੱਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਿਰ]]</text>
      <sha1>hj2e7hvqgdq4ter57o8vgduczrayyld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕਾਨਹੜਾ (ਰਾਗ ਪਰਿਵਾਰ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189988</id>
    <revision>
      <id>838599</id>
      <parentid>770095</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T17:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;List of ragas in the Kanada family&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1342752041|Kanada (family of ragas)]]&quot;</comment>
      <origin>838599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7868" sha1="smvzxuqxuwtf2lal5e92nz13jbe5k9p" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:'Kanada_Ragini_of_the_Dipak_Raga'_by_Chetan_Das,_1746,_Honolulu_Museum_of_Art.JPG|thumb| ਚੇਤਨ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ''ਦੀਪਕ ਰਾਗ ਦੀ ਕਾਨ੍ਰਾਹੜਾ  ਰਾਗਿਨੀ'' , 1746, ਹੋਨੋਲੂਲੂ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ]]
'''ਕਾਨ੍ਹੜਾ''' ([[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]: कान्हड़ा, [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]]: கானடா, [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]]: কানাড়া) ਜਿਸਨੂੰ '''ਕਾਨਹੜਾ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਵਿੱਚ ''[[ਰਾਗ|ਰਾਗਾਂ]]'' ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਗ, ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਰਾਗ ਕੰਨੜ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਕੰਨੜ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਗ '''ਕਾਨਹੜਾ''' ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਨਹੜਾ/ਦਰਬਾਰੀ ਕਾਨਹੜਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਨਹੜਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੋਮਾਂਟਿਕ, ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ [[ਰਾਗ]] ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਟਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ,ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਸਾਵਰੀ ਜਾਂ ਕਾਫੀ ਰਾਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਰਾਗਾਂ 'ਚ ਸ਼ੁੱਧ/ਕੋਮਲ ਗੰਧਾਰ (ਗਾ) ਅਤੇ ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ/ਸ਼ੁੱਧ/ਕੋਮਲ ਧੈਵਤ (ਧ) ਸੁਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਕਰ ਰੂਪ 'ਚ ਲਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਖਾਸ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਗ'' ''ਮ'' ''ਰੇ'' ਅਤੇ ''ਧ'' ''ਨੀ'' ''ਪ'' ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

== ਕਾਨਹੜਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ==
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਰਾਗ ਇਸ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ:&lt;ref name=&quot;Kaufmann 1968&quot;&gt;Kaufmann 1968&lt;/ref&gt;

# ਆਭੋਗੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਅਡਾਨਾ ਕਾਨਹੜਾ
# [[ਆਸਾਵਰੀ|ਆਸਵਰੀ]] ਕਾਨਹੜਾ
# ਬਸੰਤੀ ਕਾਨਹੜਾ
# [[ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ|ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਕਾਨਹੜਾ]] 
# ਭਵਸਾਖ ਕਾਨਹੜਾ
# [[ਦਰਬਾਰੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ|ਦਰਬਾਰੀ]] ਕਾਨਹੜਾ
# ਇਨਾਇਤਖਾਨੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਦੇਵਸਖ ਕਾਨਹੜਾ
# ਗੂਂਜੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਹੁਸੈਨੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਜਯੰਤ ਕਾਨਹੜਾ
# ਕਾਫੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਕੌਸੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਲਾਚਾਰੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਲੰਕਾਸ਼੍ਰੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਮਾਲਕੌਂਸ ਕਾਨਹੜਾ
# ਨਾਗਧਵਨੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਨਵਰਾਸਾ ਕਾਨਹੜਾ
# ਨਾਇਕੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਰਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਰਾਇਸਾ ਕਾਨਹੜਾ
# ਰਾਮਸਖ ਕਾਨਹੜਾ
# ਸ਼ਾਹਾਨਾ ਕਾਨਹੜਾ
# ਸੁਘਰਾਇ ਕਾਨਹੜਾ
# ਸੂਹਾ ਕਾਨਹੜਾ

== ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ==

ਇਸ ਲੇਖ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਰਾਗ ਹੈ ।
[[ਤਸਵੀਰ:'Kanada_Ragini_of_the_Dipak_Raga'_by_Chetan_Das,_1746,_Honolulu_Museum_of_Art.JPG|thumb| ਚੇਤਨ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ''ਦੀਪਕ ਰਾਗ ਦੀ ਕਾਨ੍ਰਾਹੜਾ  ਰਾਗਿਨੀ'' , 1746, ਹੋਨੋਲੂਲੂ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ]]
'''ਕਾਨ੍ਹੜਾ''' : ਕਾਨ੍ਹੜਾ ''ਰਾਗ'' [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] : कान्हड़ा, [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] : கானடா, [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] : কানাড়া)) ਜਿਸਨੂੰ '''ਕਾਨਹੜਾ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਵਿੱਚ ''[[ਰਾਗ|ਰਾਗਾਂ]]'' ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ &lt;nowiki&gt;&lt;u&gt;ਰਾਗ,&lt;/u&gt;&lt;/nowiki&gt; ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਰਾਗ ਕੰਨੜ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਕੰਨੜ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਗ '''ਕਾਨਹੜਾ''' ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਧ ਕਾਨਹੜਾ/ਦਰਬਾਰੀ ਕਾਨਹੜਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਨਹੜਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੋਮਾਂਟਿਕ, ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸਮੂਹ ਦੇ ਸਾਰੇ [[ਰਾਗ]] ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਟਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ,ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਸਾਵਰੀ ਜਾਂ ਕਾਫੀ ਰਾਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਰਾਗਾਂ 'ਚ ਸ਼ੁੱਧ/ਕੋਮਲ ਗੰਧਾਰ (ਗਾ) ਅਤੇ ਚਤੁਰਸ਼ਰੁਤੀ/ਸ਼ੁੱਧ/ਕੋਮਲ ਧੈਵਤ (ਧ) ਸੁਰ  ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਕਰ ਰੂਪ 'ਚ ਲਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਖਾਸ ਸੁਰ ਸੰਗਤੀਆਂ ਜਿੰਵੇਂ ਕਿ &lt;u&gt;ਗ&lt;/u&gt; ਮ ਰੇ ਅਤੇ &lt;u&gt;ਧ&lt;/u&gt; &lt;u&gt;ਨੀ&lt;/u&gt; ਪ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

== '''ਕਾਨਹੜਾ''' ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ==
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਰਾਗ  ਕਾਨ੍ਹੜਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨਃ  

# ਆਭੋਗੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਅਡਾਨਾ ਕਾਨਹੜਾ
# [[ਆਸਾਵਰੀ|ਆਸਵਰੀ]] ਕਾਨਹੜਾ
# ਬਸੰਤੀ ਕਾਨਹੜਾ
# [[ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ|ਬਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਕਾਨਹੜਾ]] 
# ਭਵਸਾਖ ਕਾਨਹੜਾ
# [[ਦਰਬਾਰੀ ਕਾਨ੍ਹੜਾ|ਦਰਬਾਰੀ]] ਕਾਨਹੜਾ
# ਇਨਾਇਤਖਾਨੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਦੇਵਸਖ ਕਾਨਹੜਾ
# ਗੂਂਜੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਹੁਸੈਨੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਜਯੰਤ ਕਾਨਹੜਾ
# ਕਾਫੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਕੌਸੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਲਾਚਾਰੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਲੰਕਾਸ਼੍ਰੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਮਾਲਕੌਂਸ ਕਾਨਹੜਾ
# ਨਾਗਧਵਨੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਨਵਰਾਸਾ ਕਾਨਹੜਾ
# ਨਾਇਕੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਰਾਗੇਸ਼੍ਰੀ ਕਾਨਹੜਾ
# ਰਾਇਸਾ ਕਾਨਹੜਾ
# ਰਾਮਸਖ ਕਾਨਹੜਾ
# ਸ਼ਾਹਾਨਾ ਕਾਨਹੜਾ
# ਸੁਘਰਾਇ ਕਾਨਹੜਾ
# ਸੂਹਾ ਕਾਨਹੜਾ

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਾਗ]]</text>
      <sha1>smvzxuqxuwtf2lal5e92nz13jbe5k9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jkoop</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204459</id>
    <revision>
      <id>838602</id>
      <parentid>838099</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T21:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jkoop</username>
        <id>59884</id>
      </contributor>
      <comment>ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲੀ ਕੀਤਾ</comment>
      <origin>838602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Year2006</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204493</id>
    <revision>
      <id>838587</id>
      <timestamp>2026-05-04T13:59:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="226" sha1="e78lzj360q9iagynww6dxm3jgntnxdw" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Year2006}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:59, 4 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>e78lzj360q9iagynww6dxm3jgntnxdw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:P.landry1</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204494</id>
    <revision>
      <id>838591</id>
      <timestamp>2026-05-04T15:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="227" sha1="9iroutzasq40r7yorlv9ffh3odb6yus" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=P.landry1}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:13, 4 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9iroutzasq40r7yorlv9ffh3odb6yus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੋਢੀ ਨਗਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204495</id>
    <revision>
      <id>838592</id>
      <timestamp>2026-05-04T15:16:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ</username>
        <id>12797</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''ਸੋਢੀ ਨਗਰ,''' ਭਾਰਤੀ  ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਘੱਲ ਖੁਰਦ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 17 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਘੱਲ ਖੁਰਦ ਤੋਂ 6 ਕਿਲੋਮੀ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>838592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1050" sha1="55slqecwdxd3l8lbg94w1crpntfcv21" xml:space="preserve">'''ਸੋਢੀ ਨਗਰ,''' ਭਾਰਤੀ  ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਘੱਲ ਖੁਰਦ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 17 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਘੱਲ ਖੁਰਦ ਤੋਂ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ। ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 225 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ।https://www.onefivenine.com/india/villages/Firozepur/Ghall-Khurd/Sodhi-Nagar

ਸੋਢੀ ਨਗਰ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 152005 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕਘਰ ਸ਼ੇਰਖਾਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sodhi Nagar Village , Ghall Khurd Tehsil , Firozepur District |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Firozepur/Ghall-Khurd/Sodhi-Nagar |access-date=2026-05-04 |website=www.onefivenine.com}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>55slqecwdxd3l8lbg94w1crpntfcv21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838593</id>
      <parentid>838592</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T15:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ</username>
        <id>12797</id>
      </contributor>
      <origin>838593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1000" sha1="qfl9inzg1kwyq9p1h7ldt7xe1eenyhd" xml:space="preserve">'''ਸੋਢੀ ਨਗਰ,''' ਭਾਰਤੀ  ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਘੱਲ ਖੁਰਦ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 17 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਘੱਲ ਖੁਰਦ ਤੋਂ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ। ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 225 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sodhi Nagar Village , Ghall Khurd Tehsil , Firozepur District |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Firozepur/Ghall-Khurd/Sodhi-Nagar |access-date=2026-05-04 |website=www.onefivenine.com}}&lt;/ref&gt;

ਸੋਢੀ ਨਗਰ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 152005 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕਘਰ ਸ਼ੇਰਖਾਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==</text>
      <sha1>qfl9inzg1kwyq9p1h7ldt7xe1eenyhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mian9790</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204496</id>
    <revision>
      <id>838594</id>
      <timestamp>2026-05-04T16:38:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="226" sha1="muz28rc5zwyak7obokolhs0prwmtmzj" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Mian9790}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:38, 4 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>muz28rc5zwyak7obokolhs0prwmtmzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Johnashu</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204497</id>
    <revision>
      <id>838600</id>
      <timestamp>2026-05-04T18:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="226" sha1="nnk2705zue431qznef6i3iqlmexajfq" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Johnashu}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:03, 4 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>nnk2705zue431qznef6i3iqlmexajfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gkaur 0309</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204498</id>
    <revision>
      <id>838609</id>
      <timestamp>2026-05-05T05:42:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="ocwjqhdlpobwcdcie257978gv16hqm1" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Gkaur 0309}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:42, 5 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ocwjqhdlpobwcdcie257978gv16hqm1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tilphul</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204499</id>
    <revision>
      <id>838614</id>
      <timestamp>2026-05-05T07:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225" sha1="ber5jk9gutu9rk83rdjchejlydl8db7" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Tilphul}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:38, 5 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ber5jk9gutu9rk83rdjchejlydl8db7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Databox</title>
    <ns>11</ns>
    <id>204500</id>
    <revision>
      <id>838618</id>
      <timestamp>2026-05-05T11:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>7061</id>
      </contributor>
      <comment>/* Databox online survey - opportunity to share your thoughts about this Wikidata-powered Infobox */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ</comment>
      <origin>838618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1684" sha1="72qya0q8d5a67540llx6op6vpl7ryju" xml:space="preserve">== Databox online survey - opportunity to share your thoughts about this Wikidata-powered Infobox ==

''I apologise for posting in English. Feel free to translate!''

Hello everyone, the ''Wikidata For Wikimedia Projects'' team worked on improving the Databox Template and Module earlier this year. We are now asking Wikimedians to answer a short survey about their experiences with Databox (a Wikidata-powered infobox for Wikipedia and other Wikimedia Projects), and would appreciate your input. The survey should take ''less than 10 minutes to answer.''

Here is a '''[https://wikimedia.sslsurvey.de/Databox_Survey_2026-Q2 link to the survey]'''

Here you can find '''[[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Databox|more information about the changes made to Databox.]]'''.

For any questions, please feel free to contact me on my [[m:User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|meta user talk page]]. Thank you for your attention, [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the [[d:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.

p.s. If this is not the right place to post a message on this wiki, I apologise. Please move it to the appropriate page, and if possible, ping me so I can record it for future reference. Thank you! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:13, 5 ਮਈ 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=30504104 --&gt;</text>
      <sha1>72qya0q8d5a67540llx6op6vpl7ryju</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>