ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ (ਗਣਿਤ)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</sitename>
    <dbname>pawiki</dbname>
    <base>https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਫਾਟਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ (ਗਣਿਤ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6218</id>
    <revision>
      <id>838863</id>
      <parentid>829321</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T12:18:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13371" sha1="gnwgv20qyot7u7n46dmkf0xxydi52l8" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Matrix.svg|thumb|247px|right|ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਵਿੱਚ ਪਰਤੱਖ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਕਰ ਕੇ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]]
[[ਹਿਸਾਬ]] ਵਿੱਚ ਨੰਬਰਾਂ ਦੇ ਸਮਕੋਨੀ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ '''ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ''' (ਜਾਂ '''ਮੈਟਰਿਕਸ''') ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ,

::&lt;math&gt;
\begin{bmatrix}
1 &amp; 9 &amp; 13 \\
20 &amp; 55 &amp; 4
\end{bmatrix}.
&lt;/math&gt;

ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਨੂੰ ਅਲਜੈਬਰਾ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੌਖੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਜਮ੍ਹਾ ==
&lt;math&gt;

\begin{bmatrix}
1 &amp; 3 &amp; 1 \\
1 &amp; 0 &amp; 0
\end{bmatrix}
+
\begin{bmatrix}
0 &amp; 0 &amp; 5 \\
7 &amp; 5 &amp; 0
\end{bmatrix}
=
\begin{bmatrix}
1+0 &amp; 3+0 &amp; 1+5 \\
1+7 &amp; 0+5 &amp; 0+0
\end{bmatrix}
=
\begin{bmatrix}
1 &amp; 3 &amp; 6 \\
8 &amp; 5 &amp; 0
\end{bmatrix}
&lt;/math&gt;

== ਗੁਣਾ ==
&lt;math&gt;2 \cdot

\begin{bmatrix}
1 &amp; 8 &amp; -3 \\
4 &amp; -2 &amp; 5
\end{bmatrix}
=
\begin{bmatrix}
2 \cdot 1 &amp; 2\cdot 8 &amp; 2\cdot -3 \\
2\cdot 4 &amp; 2\cdot -2 &amp; 2\cdot 5
\end{bmatrix}
=
\begin{bmatrix}
2 &amp; 16 &amp; -6 \\
8 &amp; -4 &amp; 10
\end{bmatrix}
&lt;/math&gt;

== ਪਿਛੋਕੜ ==
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਹਿਸਾਬਕਾਰ, ਹੂ ਸਾਂਗ ਸੁਆਂਗ ਸੂ ਨੇ ਵਰਤਿਆ। ਫ਼ਿਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀਜ਼ਨਬਰਗ, ਪਾਸਕਲ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਭੀ ਅਪਣੀ ਸੋਧ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ।

== ਹਵਾਲੇ ==
* {{Citation | last1=Arnold | first1=V. I. | author1-link=Vladimir Arnold | last2=Cooke | first2=Roger | author2-link=Roger Cooke | title=Ordinary differential equations | publisher=[[Springer-Verlag]] | location=Berlin, New York | isbn=978-3-540-54813-3 | year=1992}}
* {{Citation | last1=Artin | first1=Michael | author1-link=Michael Artin | title=Algebra | publisher=[[Prentice Hall]] | isbn=978-0-89871-510-1 | year=1991}}
* {{Citation | last1=Association for Computing Machinery | title=Computer Graphics | publisher=Tata McGraw-Hill | isbn=978-0-07-059376-3 | year=1979}}
* {{Citation | last1=Baker | first1=Andrew J. | title=Matrix Groups: An Introduction to Lie Group Theory | publisher=[[Springer-Verlag]] | location=Berlin, New York | isbn=978-1-85233-470-3 | year=2003}}
* {{Citation | last1=Bau III | first1=David | last2=Trefethen | first2=Lloyd N. | author2-link=Lloyd Nicholas Trefethen | title=Numerical linear algebra | publisher=Society for Industrial and Applied Mathematics | location=Philadelphia | isbn=978-0-89871-361-9 | year=1997}}
* {{Citation | last1=Bretscher | first1=Otto | title=Linear Algebra with Applications | publisher=[[Prentice Hall]] | edition=3rd | year=2005}}
* {{Citation | last1=Bronson | first1=Richard | title=Schaum's outline of theory and problems of matrix operations | publisher=[[McGraw-Hill]] | location=New York | isbn=978-0-07-007978-6 | year=1989}}
* {{Citation | last1=Brown | first1=William A. | title=Matrices and vector spaces | publisher=M. Dekker | location=New York | isbn=978-0-8247-8419-5 | year=1991}}
* {{Citation | last1=Coburn | first1=Nathaniel | title=Vector and tensor analysis | publisher=Macmillan | location=New York | oclc=1029828 | year=1955}}
* {{Citation | last1=Conrey | first1=J. B. | title=Ranks of elliptic curves and random matrix theory | publisher=[[Cambridge University Press]] | isbn=978-0-521-69964-8 | year=2007}}
* {{Citation | last1=Fudenberg | first1=D. | last2=Tirole | first2=Jean | author2-link=Jean Tirole | title=Game Theory | publisher=[[MIT Press]] | year=1983}}
* {{Citation | author2-link=Neil Trudinger | last1=Gilbarg | first1=David | last2=Trudinger | first2=Neil S. | title=Elliptic partial differential equations of second order | publisher=[[Springer-Verlag]] | location=Berlin, New York | edition=2nd | isbn=978-3-540-41160-4 | year=2001}}
* {{Citation | first1=Chris|last1=Godsil|authorlink1=Chris Godsil|first2=Gordon|last2=Royle|authorlink2=Gordon Royle|title=Algebraic Graph Theory| publisher=[[Springer-Verlag]] | location=Berlin, New York | series=Graduate Texts in Mathematics | isbn=978-0-387-95220-8 | year=2004 | volume=207}}
* {{Citation | last1=Golub | first1=Gene H. | author1-link=Gene H. Golub | last2=Van Loan | first2=Charles F. | author2-link=Charles F. Van Loan | title=Matrix Computations | publisher=Johns Hopkins | edition=3rd | isbn=978-0-8018-5414-9 | year=1996}}
* {{Citation | last1=Greub | first1=Werner Hildbert | title=Linear algebra | publisher=[[Springer-Verlag]] | location=Berlin, New York | series=Graduate Texts in Mathematics | isbn=978-0-387-90110-7 | year=1975}}
* {{Citation | last1=Halmos | first1=Paul Richard | title=A Hilbert space problem book | publisher=[[Springer-Verlag]] | location=Berlin, New York | edition=2nd | series=Graduate Texts in Mathematics | isbn=978-0-387-90685-0 | id={{MathSciNet | id = 675952}} | year=1982 | volume=19}}
* {{Citation | last1=Horn | first1=Roger A. | last2=Johnson | first2=Charles R. | title=Matrix Analysis | publisher=[[Cambridge University Press]] | isbn=978-0-521-38632-6 | year=1985}}
* {{Citation | last1=Householder | first1=Alston S. | title=The theory of matrices in numerical analysis | publisher=[[Dover Publications]] | location=New York | id={{MathSciNet | id = 0378371}} | year=1975}}
* {{Citation | last1=Krzanowski | first1=W. J. | title=Principles of multivariate analysis | publisher=The Clarendon Press Oxford University Press | series=Oxford Statistical Science Series | isbn=978-0-19-852211-9 | id={{MathSciNet | id = 969370}} | year=1988 | volume=3}}
* {{Citation | editor1-last=Itõ | editor1-first=Kiyosi | title=Encyclopedic dictionary of mathematics. Vol. I--IV | publisher=[[MIT Press]] | edition=2nd | isbn=978-0-262-09026-1 | id={{MathSciNet | id = 901762}} | year=1987}}
* {{Citation | last1=Lang | first1=Serge | author1-link=Serge Lang | title=Analysis II | publisher=[[Addison-Wesley]] | year=1969}}
* {{Citation | last1=Lang | first1=Serge | title=Calculus of several variables | publisher=[[Springer-Verlag]] | location=Berlin, New York | edition=3rd | isbn=978-0-387-96405-8 | year=1987a}}
* {{Citation | last1=Lang | first1=Serge | title=Linear algebra | publisher=[[Springer-Verlag]] | location=Berlin, New York | isbn=978-0-387-96412-6 | year=1987b}}
* {{Lang Algebra}}
* {{Citation | last1=Latouche | first1=G. | last2=Ramaswami | first2=V. | title=Introduction to matrix analytic methods in stochastic modeling | publisher=Society for Industrial and Applied Mathematics | location=Philadelphia | edition=1st | isbn=978-0-89871-425-8 | year=1999}}
* {{Citation | last1=Manning | first1=Christopher D. | last2=Schütze | first2=Hinrich | title=Foundations of statistical natural language processing | publisher=[[MIT Press]] | isbn=978-0-262-13360-9 | year=1999}}
* {{Citation | last1=Mehata | first1=K. M. | last2=Srinivasan | first2=S. K. | title=Stochastic processes | publisher=[[McGraw-Hill]] | location=New York | isbn=978-0-07-096612-3 | year=1978}}
* {{Citation | last1=Mirsky | first1=Leonid | title=An Introduction to Linear Algebra | url=http://books.google.de/books?id=ULMmheb26ZcC&amp;pg=PA1&amp;dq=linear+algebra+determinant&amp;lr=lang_en&amp;as_brr=3&amp;as_pt=ALLTYPES#PPA16,M1 | publisher=Courier Dover Publications | isbn=978-0-486-66434-7 | year=1990}}
* {{Citation | last1=Nocedal | first1=Jorge | last2=Wright | first2=Stephen J. | title=Numerical Optimization | publisher=[[Springer-Verlag]] | location=Berlin, New York | edition=2nd | isbn=978-0-387-30303-1 | year=2006 | page=449 }}
* {{Citation | last1=Oualline | first1=Steve | title=Practical C++ programming | publisher=[[O'Reilly Media|O'Reilly]] | isbn=978-0-596-00419-4 | year=2003}}
* {{Citation | last1=Press | first1=William H. | last2=Flannery | first2=Brian P. | last3=Teukolsky | first3=Saul A. | author3-link=Saul Teukolsky | last4=Vetterling | first4=William T. | title=Numerical Recipes in FORTRAN: The Art of Scientific Computing | url=http://www.mpi-hd.mpg.de/astrophysik/HEA/internal/Numerical_Recipes/f2-3.pdf | publisher=[[Cambridge University Press]] | edition=2nd | year=1992 | chapter=LU Decomposition and Its Applications | pages=34–42}}
* {{Citation | last1=Punnen | first1=Abraham P. | last2=Gutin | first2=Gregory | title=The traveling salesman problem and its variations | publisher=Kluwer Academic Publishers | location=Boston | isbn=978-1-4020-0664-7 | year=2002}}
* {{Citation | last1=Reichl | first1=Linda E. | title=The transition to chaos: conservative classical systems and quantum manifestations | publisher=[[Springer-Verlag]] | location=Berlin, New York | isbn=978-0-387-98788-0 | year=2004}}
* {{Citation | last1=Rowen | first1=Louis Halle | title=Graduate Algebra: noncommutative view | publisher=[[American Mathematical Society]] | location=Providence, R.I. | isbn=978-0-8218-4153-2 | year=2008}}
* {{Citation | last1=Šolin | first1=Pavel | title=Partial Differential Equations and the Finite Element Method | publisher=[[Wiley-Interscience]] | isbn=978-0-471-76409-0 | year=2005}}
* {{Citation | last1=Stinson | first1=Douglas R. | title=Cryptography | publisher=Chapman &amp; Hall/CRC | series=Discrete Mathematics and Its Applications | isbn=978-1-58488-508-5 | year=2005}}
* {{Citation | last1=Stoer | first1=Josef | last2=Bulirsch | first2=Roland | title=Introduction to Numerical Analysis | publisher=[[Springer-Verlag]] | location=Berlin, New York | edition=3rd | isbn=978-0-387-95452-3 | year=2002}}
* {{Citation | last1=Ward | first1=J. P. | title=Quaternions and Cayley numbers | publisher=Kluwer Academic Publishers Group | location=Dordrecht | series=Mathematics and its Applications | isbn=978-0-7923-4513-8 | id={{MathSciNet | id = 1458894}} | year=1997 | volume=403}}
* {{Citation | last1=Wolfram | first1=Stephen | author1-link=Stephen Wolfram | title=The Mathematica Book | publisher=Wolfram Media | location=Champaign, Ill | edition=5th | isbn=978-1-57955-022-6 | year=2003}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
; ਪਿਛੋਕੜ
* [http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Matrices_and_determinants.html MacTutor: Matrices and determinants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150308120526/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Matrices_and_determinants.html |date=2015-03-08 }}
* [http://www.economics.soton.ac.uk/staff/aldrich/matrices.htm Matrices and Linear Algebra on the Earliest Uses Pages]
* [http://jeff560.tripod.com/matrices.html Earliest Uses of Symbols for Matrices and Vectors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181005011838/http://jeff560.tripod.com/matrices.html |date=2018-10-05 }}

; ਪੁਸਤਕਾਂ
* {{Citation | last1=Kaw | first1=Autar K. | title=Introduction to Matrix Algebra | url=http://autarkaw.com/books/matrixalgebra/index.html | isbn=978-0-615-25126-4}}
* {{Citation | title= The Matrix Cookbook | url= http://matrixcookbook.com/ | accessdate= 12/10/2008 | archive-date= 2010-03-02 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100302210536/http://www.imm.dtu.dk/pubdb/views/edoc_download.php/3274/pdf/imm3274.pdf | url-status= dead }}
* {{Citation | first1=M. | last1=Brookes | title=The Matrix Reference Manual | url=http://www.ee.ic.ac.uk/hp/staff/dmb/matrix/intro.html | publisher=[[Imperial College]] | location=London|date=2005|accessdate=12/10/2008}}

; ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਕੈਲਕੁਲੇਟਰ
* {{Citation|title=SuperiorMath (Matrix Calculator)|url=http://www.webalice.it/simoalessia/SuperiorMath/matrix.html|access-date=2010-04-23|archivedate=2011-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928084531/http://www.webalice.it/simoalessia/SuperiorMath/matrix.html}}
* {{Citation |title=Matrix Calculator (DotNumerics)| url=http://www.dotnumerics.com/MatrixCalculator/ }}
* {{Citation | last1=Xiao |first1=Gang |title= Matrix calculator| url=http://wims.unice.fr/wims/wims.cgi?module=tool/linear/matrix.en| accessdate=12/10/2008}}
* {{Citation|title=Online matrix calculator|url=http://www.bluebit.gr/matrix-calculator/|accessdate=12/10/2008|archivedate=2008-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081212221215/http://www.bluebit.gr/matrix-calculator/}}
* {{Citation|title=Online matrix calculator(ZK framework)|url=http://matrixcalc.info/MatrixZK/|accessdate=11/26/2009|archivedate=2013-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130512101418/http://matrixcalc.info/MatrixZK/}}

* {{Citation| title=MacAnova|url=http://www.stat.umn.edu/macanova/macanova.home.html|last1=Oehlert|first1=Gary W. |last2=Bingham|first2= Christopher |publisher=[[University of Minnesota]], School of Statistics|accessdate=12/10/2008}}, a freeware package for matrix algebra and statistics
* {{Citation |title=Online matrix calculator| url=http://www.idomaths.com/matrix.php | accessdate=12/14/2009}}
*[http://www.stud.feec.vutbr.cz/~xvapen02/vypocty/matreg.php?language=english Online calculator - Operation with matrices in R (determinant, track, inverse, adjoint, transpose)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718192056/http://www.stud.feec.vutbr.cz/~xvapen02/vypocty/matreg.php?language=english |date=2011-07-18 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਸਾਬ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ]]</text>
      <sha1>gnwgv20qyot7u7n46dmkf0xxydi52l8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਕਾਟਲੈਂਡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20445</id>
    <revision>
      <id>838885</id>
      <parentid>818522</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T20:23:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11818" sha1="ny7eekjb0ytwzfjx5bjnhi7azzyx2qf" xml:space="preserve">{{Infobox Country
| conventional_long_name = ਸਕਾਟਲੈਂਡ
| native_name = ''ਆਲਬਾ''
| common_name = ਸਕਾਟਲੈਂਡ
| image_flag = Flag of Scotland.svg
| flag_width = 127px
| image_coat = Royal Standard of Scotland.svg{{!}}border
| symbol_width = 125px
| symbol_type = ਸ਼ਾਹੀ ਮਿਆਰ
| national_motto = &quot;In My Defens God Me Defend&quot; {{ਛੋਟਾ|([[ਸਕਾਟਸ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਕਾਟਸ]])}}&lt;br/&gt;{{ਛੋਟਾ|(ਕਈ ਵਾਰ ਛੋਟਾ ਕਰ ਕੇ &quot;In Defens&quot; ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)}}
| national_anthem = ਕੋਈ ਨਹੀਂ (''ਕਨੂੰਨੀ'')&lt;br /&gt;ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ''ਯਥਾਰਥ'' – see [[National anthem of Scotland]] and note &lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;
| image_map = Scotland in the UK and Europe.svg
| map_width = 250px
| map_caption = {{map caption|location_color=ਗੂੜ੍ਹਾ ਹਰਾ|subregion=ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ|subregion_color=ਹਲਕਾ ਹਰਾ|region=ਯੂਰਪੀ ਮਹਾਂਦੀਪ|region_color=ਗੂੜ੍ਹਾ ਸਲੇਟੀ}}
| capital = [[ਐਡਿਨਬਰਗ]]
| latd=55 |latm=57 |lats=11 |latNS=N |longd=3 |longm=11 |longs=20 |longEW=W
| largest_city = [[ਗਲਾਸਗੋ]]&lt;br/&gt;{{smaller|{{coord|55|51|N|4|16|W|display=inline}}}}
| official_languages = [[ਸਕਾਟਲੈਂਡੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]&lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt;
| regional_languages = {{vlist |[[ਸਕਾਟਲੈਂਡੀ ਗੇਲੀ]] |[[ਸਕਾਟਸ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਕਾਟਸ]]}}
| ethnic_groups =
 {{vlist
 | 88.09% ਸਕਾਟਲੈਂਡੀ (ਗੋਰੇ)
 | {{nowrap|7.37% ਹੋਰ ਬਰਤਾਨਵੀ (ਗੋਰੇ)}}
 | 2.49% ਹੋਰ ਗੋਰੇ
 | 2.01% ਹੋਰ
 }}
| ethnic_groups_year =2001&lt;ref name=&quot;ethnicity&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.scotland.gov.uk/Publications/2004/02/18876/32939 |title=Analysis of Ethnicity in the 2001 Census - Summary Report |publisher=The Scottish Government |date=4 April 2006 |accessdate=11 October 2012}}&lt;/ref&gt;
| demonym = {{flatlist|{{vlist |[[Scottish people|Scottish]] |[[Scottish people|Scots]]&lt;sup&gt;c&lt;/sup&gt;}}}}
| government_type = [[Scottish devolution|Devolved government]] within [[constitutional monarchy]]&lt;sup&gt;d&lt;/sup&gt;
| leader_title1 = ਮਾਹਾਰਾਣੀ
| leader_name1 = ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਦੂਜੀ
| leader_title2 = ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
| leader_name2 = {{nowrap|ਐਲਕਸ ਸਾਲਮੰਡ}}
| leader_title4 = {{nowrap|ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ(UK)}}
| leader_name4 = {{nowrap|ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰਨ}}
| legislature = ਸਕਾਟਲੈਂਡੀ ਸੰਸਦ
| legislature2 = ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਸੰਸਦ
| sovereignty_type = ਸਥਾਪਨਾ&lt;br/&gt;{{nobold|During the [[Scotland in the Early Middle Ages|Early Middle Ages]]; exact date [[Origins of the Kingdom of Alba|unclear or disputed]]. [[National myth|Tradition]] gives {{nowrap|843 [[Common Era|CE]]/[[Anno Domini|AD]]}} by [[King Kenneth MacAlpin]].&lt;ref name=Lynch_359/&gt;}}
| area_rank =
| area_magnitude = 1 E10
| area_km2 = 77,933
| area_sq_mi = 30,090
| percent_water = 1.9
| population_rank =
|population_census = 5,295,000&lt;ref&gt;http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-20754750&lt;/ref&gt;
|population_census_year = 2011
| population_density_km2 = 67.5
| population_density_sq_mi = 174.1
| population_density_rank = 
| GDP_PPP = |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = |GDP_PPP_per_capita = |GDP_PPP_per_capita_rank = 
| GDP_nominal = 139.774 ਬਿਲੀਅਨ ਸਟਰਲਿੰਗ ਪਾਊਂਡ&lt;ref name=SNAP_GDP&gt;{{cite document |title=Scottish National Accounts Project. Gross Domestic Product in Current Prices for Scotland, 2010 Q4 |publisher=Scottish Government |place=Edinburgh |date=11 August 2010 |url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/Statistics/Browse/Economy/SNAP/expstats/SNAPtables2010Q4updated |accessdate=2 July 2011 |archivedate=19 ਜਨਵਰੀ 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119034415/http://www.scotland.gov.uk/Topics/Statistics/Browse/Economy/SNAP/expstats/SNAPtables2010Q4updated }}{{dead link|date=July 2011}}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_rank = 
| GDP_nominal_year = 2010
| GDP_nominal_per_capita = 26,766 ਸਟਰਲਿੰਗ ਪਾਊਂਡ
| GDP_nominal_per_capita_rank = 21ਵਾਂ
| HDI = |HDI_rank = |HDI_year = |HDI_category = 
| currency = [[ਪਾਊਂਡ ਸਟਰਲਿੰਗ]]
| currency_code = GBP
| time_zone = GMT
| utc_offset = 0
| time_zone_DST = BST
| DST_note = 
| utc_offset_DST = +1
| date_format = ਦਦ/ਮਮ/ਸਸਸਸ ([[Anno Domini|AD]]{{\}}[[Common Era|CE]])
| drives_on = ਖੱਬੇ
| cctld = .uk&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;
| calling_code = +44
| patron_saint = &lt;!--
 --&gt;ਸੰਤ ਐਂਡਰੂ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.scotland.org/about/history-tradition-and-roots/features/culture/st-andrews.html |title =''St Andrew—Quick Facts'' |work=Scotland. org—The Official Online Gateway |accessdate=2 December 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |work=Catholic Online |title=St Andrew |url=http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=109 |accessdate=15 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;&lt;!--
 --&gt;ਸੰਤ ਮਾਰਗਰੈਟ&lt;ref&gt;{{cite web |work=Catholic Online |title=St Margaret of Scotland |url=http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=304 |accessdate=15 November 2011}}&lt;br/&gt;{{cite web |work=Catholic Online |title=Patron saints |url=http://www.catholic.org/saints/patron.php?letter=S |accessdate=15 November 2011}}
&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;&lt;!--
 --&gt;ਸੰਤ ਕੋਲੰਬਾ&lt;ref&gt;{{cite web |work=Catholic Online |title=St Columba |url=http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=419 |accessdate=15 November 2011}}&lt;/ref&gt;
| footnote_a = ''[[Flower of Scotland]]'', ''[[Scotland the Brave]]'' and ''[[Scots Wha Hae]]'' have been used in lieu of an official anthem.
| footnote_b = English is the official language of the United Kingdom.&lt;big&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 |title=Directgov: English language – Government, citizens and rights |work=[[Directgov]] |accessdate=23 August 2011 |archive-date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt; Both Scots and Scottish Gaelic are officially recognised as [[autochthonous language]]s under the [[European Charter for Regional or Minority Languages]].&lt;big&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCultureSport/gaelic/gaelic-english/17910/europeancharter |title=European Charter for Regional or Minority Languages |work=[[Scottish Government]] |accessdate=23 October 2011 |archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224212627/https://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCultureSport/gaelic/gaelic-english/17910/europeancharter%20 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt; Under the [[Gaelic Language (Scotland) Act 2005]], the [[Bòrd na Gàidhlig]] is tasked with securing Gaelic as an [[official language]] of Scotland that commands &quot;equal respect&quot; with English.&lt;big&gt;&lt;ref&gt;Macleod, Angus [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article384045.ece &quot;Gaelic given official status&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100531171029/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article384045.ece |date=2010-05-31 }} (22 April 2005) ''[[The Times]]''. London. Retrieved 2 August 2007.&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
| footnote_c = Historically, the use of &quot;[[Scotch (adjective)|Scotch]]&quot; as an adjective comparable to &quot;Scottish&quot; or &quot;Scots&quot; was commonplace, particularly outside Scotland. However, the modern use of the term describes only ''products'' of Scotland (usually food or drink-related).
| footnote_d = Scotland's head of state is the monarch of the United Kingdom, currently Queen Elizabeth II (since 1952). Scotland has limited self-government within the United Kingdom as well as representation in the UK Parliament. It is also [[Scotland (European Parliament constituency)|a UK electoral region]] for the [[European Parliament]]. Certain executive and legislative powers have been devolved to, respectively, the [[Scottish Government]] and the [[Scottish Parliament]] at [[Scottish Parliament Building|Holyrood]] in Edinburgh.
| footnote_e = Also [[.eu]], as part of the [[European Union]]. [[ISO 3166-1]] is [[Great Britain|GB]], but [[.gb]] is unused.
}}

'''ਸਕਾਟਲੈਂਡ''' ਜਾਂ '''ਸਕੌਟਲੈਂਡ''' ({{lang-gd|'''ਆਵਪਾ''';Alba}} ({{IPA-gd|ˈal̪ˠapə|lang|Alba-gd.ogg|listen}}) ਇੱਕ [[ਦੇਸ਼]] ਹੈ, ਜੋ [[ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Stats 1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html|title=The Countries of the UK|publisher=[[Office for National Statistics]]|accessdate=24 June 2012|archive-date=5 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Country&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.number10.gov.uk/Page823 |title=Countries within a country |accessdate=24 August 2008 |work=10 Downing Street |quote=The United Kingdom is made up of four countries: England, Scotland, Wales and Northern Ireland |archive-date=9 ਸਤੰਬਰ 2008 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iso.org/iso/newsletter_i-9.pdf |format=PDF |title=ISO 3166-2 Newsletter Date: 2007-11-28 No I-9. &quot;Changes in the list of subdivision names and code elements&quot; (Page 11) |accessdate=31 May 2008 |work=[[International Organization for Standardization]] codes for the representation of names of countries and their subdivisions – Part 2: Country subdivision codes |quote=SCT Scotland ''country''}}&lt;/ref&gt; ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਨਾਂ [[ਐਡਿਨਬਰਾ]] ਹੈ। ਇਹਦੀ ਦੱਖਣੀ ਸਰਹੱਦ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦਾ [[ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ|ਯੂ.ਕੇ.]] ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਜੁੜਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ 1707 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ ਹਾਊਸ ਆਫ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਕੁੱਲ ਚੁਣੇ ਹੋਏ, 650 ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ 59 ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਟੈਕਸਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਰੱਖਿਆ ਮਾਮਲੇ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਆਦਿ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਯੂ.ਕੇ. ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਕੋਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੰਨ 2011 ਵਿੱਚ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਬਹੁਮਤ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਅਲੈਕਸ ਸਲਮੰਡ ਨੂੰ ਫਸਟ ਮਨਿਸਟਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼]]</text>
      <sha1>ny7eekjb0ytwzfjx5bjnhi7azzyx2qf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੇਲਜ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21345</id>
    <revision>
      <id>838884</id>
      <parentid>566341</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T19:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5502" sha1="lukhqst4vb0i0uli3nr3iztlzypl8zx" xml:space="preserve">{{Infobox Country
|conventional_long_name = ਵੇਲਜ਼
|native_name = ''Cymru''
|common_name = ਵੇਲਜ਼
|image_flag = Flag of Wales (1959–present).svg
|alt_flag = A flag of a red dragon passant on a green and white field.
|national_motto = &quot;Cymru am byth&quot;&lt;br/&gt;{{small|&quot;ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਵੇਲਜ਼&quot;}}
|national_anthem = ''Hen Wlad Fy Nhadau''&lt;br/&gt;{{small|''ਮੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ''}}
|image_map = Wales in the UK and Europe.svg
|map_width = 250px
|map_caption = {{map caption |location_color=ਗੂੜ੍ਹਾ ਹਰਾ |subregion=ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ |subregion_color=ਹਰਾ |region=ਯੂਰਪ |region_color=ਗੂੜ੍ਹਾ ਸਲੇਟੀ}}
|capital = [[ਕਾਰਡਿਫ਼]] {{small|(''Caerdydd'')}}
|latd=51 |latm=29 |latNS=N |longd=3 |longm=11 |longEW=W
|largest_city = capital
|languages_type = ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
|languages = {{hlist |[[ਵੈਲਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ]] |[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]}}
|demonym = ਵੇਲਜ਼ੀ {{small|(''Cymry'')}}
|government_type = {{nowrap|ਸੰਸਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਸਪੁਰਦ ਸਰਕਾਰ}}
|leader_title1 = ਮਹਾਰਾਣੀ
|leader_name1 = ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਦੂਜੀ
|leader_title2 = ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ
|leader_name2 = ਕਾਰਵਿਨ ਜੋਨਜ
|leader_title4 = {{nowrap|ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ&lt;br/&gt;ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ}}
|leader_name4 = {{nowrap|ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰਨ}}
|leader_title5 = ਰਾਜ ਸਕੱਤਰ (UK)
|leader_name5 = {{nowrap|ਡੇਵਿਡ ਜੋਨਜ਼}}
|legislature = {{nowrap|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਭਾ ਅਤੇ&lt;br/&gt;ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਸੰਸਦ}}
|sovereignty_type = ਇਕਾਤਮਕਤਾ
|established_event1 = ਗਰੱਫ਼ਿਡ ਐਪ ਯੈਵਲਿਨ ਵੱਲੋਂ
|established_date1 = 1057&lt;ref name=&quot;Wales Hist 100&quot;&gt;Davies (1994) p. 100&lt;/ref&gt;
|area_rank = 
|area_magnitude = 1 E10
|area_km2 = 20,779
|area_sq_mi = 8,022
|percent_water = 
|population_estimate = |population_estimate_rank = |population_estimate_year = 
|population_census = 3,063,456
|population_census_year = 2011
|population_density_km2 = 148
|population_density_sq_mi = 381
|population_density_rank = 
|GDP_PPP = {{nowrap|US$85.4 ਬਿਲੀਅਨ}}
|GDP_PPP_rank = 
|GDP_PPP_year = 2006
|GDP_PPP_per_capita = US$30,546
|GDP_PPP_per_capita_rank = 
|GDP_nominal = |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = |GDP_nominal_per_capita = |GDP_nominal_per_capita_rank = 
|Gini_year = |Gini_change = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt; |Gini = &lt;!--number only--&gt; |Gini_ref = |Gini_rank = 
|HDI_year = |HDI_change = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt; |HDI = &lt;!--number only--&gt; |HDI_ref = |HDI_rank = 
|currency = [[ਪਾਊਂਡ ਸਟਰਲਿੰਗ]]
|currency_code = GBP
|time_zone = GMT
|utc_offset = 0
|time_zone_DST = BST
|DST_note =
|utc_offset_DST = +1
|date_format = ਦਦ/ਮਮ/ਸਸਸਸ (ਈਸਵੀ)
|drives_on = ਖੱਬੇ
|calling_code = +44 {{small|(UK)}}
|patron_saint = ਸੰਤ ਡੇਵਿਡ {{small|(''Dewi Sant'')}}
|cctld = .uk&lt;ref&gt;.eu ਵੀ, [[ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ]] ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ। ISO 3166-1 ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਹੈ, ਪਰ .gb ਵਰਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।&lt;/ref&gt;
}}

'''ਵੇਲਜ਼''' {{IPAc-en|audio=en-us-Wales.ogg|ˈ|w|eɪ|l|z}} ({{lang-cy|Cymru}}; {{IPA-cy|ˈkəm.rɨ|pron-cy|Cymru.ogg}}) ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ [[ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ]] ਅਤੇ [[ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ]] ਟਾਪੂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ&lt;ref name=&quot;Stats 1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html|title=The Countries of the UK|publisher=statistics.gov.uk|accessdate=10&amp;nbsp;October 2008|archive-date=2016-01-05|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ]] ਅਤੇ [[ਆਇਰਲੈਂਡੀ ਸਾਗਰ]] ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। 200 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 3,063,456 ਸੀ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 20,779 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਤਟਰੇਖਾ 1200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਊਸ਼ਣ-ਕਟੀਬੰਧੀ ਜੋਨ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲਣਯੋਗ ਸਮੂੰਦਰੀ ਜਲਵਾਯੂ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ।
[[File:Cynhadledd i'r Wasg Press Conference 14.05.21.jpg|thumb|left|ਮਾਰਕ ਡਰੇਕਫੋਰਡ, [[ਵੈਲਸ਼ ਸੰਸਦ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੰਤਰੀ; ਮਈ 2021]]

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼]]</text>
      <sha1>lukhqst4vb0i0uli3nr3iztlzypl8zx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21401</id>
    <revision>
      <id>838883</id>
      <parentid>541554</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T19:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5661" sha1="d7eqg1ews94xtm4g3d0bdc3fs4bs3sc" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ
| ਨਾਂ = ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ
| ਦੇਸੀ_ਨਾਂ = City of Wolverhampton
| ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਹਲਕਾ
| ਉਪਨਾਮ = ਵੁਲਵਜ਼, ਵੁਲਵੋ, ਵੁਲਫ਼ਟਾਊਨ
| ਮਾਟੋ = Out of darkness cometh light
| ਚਿੱਤਰ_ਖ਼ਾਲੀ_ਚਿੰਨ੍ਹ = Wolverhampton City Council coat of arms.jpg
| ਖ਼ਾਲੀ_ਚਿੰਨ੍ਹ_ਅਕਾਰ = 150px
| ਖ਼ਾਲੀ_ਚਿੰਨ੍ਹ_ਕਿਸਮ = ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਲੋਗੋ
| ਚਿੱਤਰ_ਨਕਸ਼ਾ = EnglandWolverhampton.png
| ਨਕਸ਼ਾਅਕਾਰ = 200px
| ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| coordinates_region = GB
|ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ =ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਮੁਲਕ
|ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ ={{ਝੰਡਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ}}
|ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 =ਸੰਘਟਕ ਦੇਸ਼
|ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 =[[ਇੰਗਲੈਂਡ]]
|ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ3 =ਖੇਤਰ
|ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ3 =ਵੈਸਟ ਮਿਡਲੈਂਡਜ਼
|ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ4 =ਰਸਮੀ ਕਾਊਂਟੀ
|ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ4 =ਵੈਸਟ ਮਿਡਲੈਂਡਜ਼
|government_footnotes =
|ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ =ਸਥਾਪਤ
|ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ =985
| ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 = 69.44
| latd = 52 | latm = 35| latNS = N
| longd = 2 | longm = 08| longEW = W
| ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ = 2011
| ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ = 249900
| ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ)ਕਿਮੀ2 = 3407
| ਅਬਾਦੀ_ਖ਼ਾਲੀ1_ਸਿਰਲੇਖ = ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਬਾਦੀ
| ਅਬਾਦੀ_ਖ਼ਾਲੀ1_ਨਾਂ = 251462
| ਅਬਾਦੀ_ਖ਼ਾਲੀ2_ਸਿਰਲੇਖ = ਜਾਤੀ ਸਮੂਹ&lt;br&gt;&lt;small&gt;(2011)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks201ew.xls |title=2011 Census: Ethnic group, local authorities in England and Wales |publisher=ONS |accessdate=12 December 2012 |archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226065719/https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks201ew.xls%20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;| population_blank2 = 68% ਗੋਰੇ (64.5% ਗੋਰੇ ਬਰਤਾਨਵੀ)&lt;br /&gt;17.5% ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ&lt;br /&gt;6.9% ਕਾਲੇ&lt;br /&gt;2.5% ਚੀਨੀ ਜਾਂ ਹੋਰ&lt;br /&gt;5.1% ਮਿਸ਼ਰਤ ਨਸਲ
| ਸਮਾਂ_ਜੋਨ = [[ਗ੍ਰੀਨਵਿੱਚ ਔਸਤ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset = +0
| ਸਮਾਂ_ਜੋਨ_DST = ਬਰਤਾਨਵੀ ਗਰਮ-ਰੁੱਤੀ ਸਮਾਂ
| utc_offset_DST = +1
| ਵੈੱਬਸਾਈਟ = [http://www.wolverhampton.gov.uk/ www.wolverhampton.gov.uk]
| ਚਿੱਤਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ = Wolverhampton.jpg
| ਚਿੱਤਰ_ਅਕਾਰ = 280
| image_caption = 
}}

'''ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ''' ({{IPAc-en|audio=en-uk-Wolverhampton.ogg|ˌ|w|ʊ|l|v|ər|ˈ|h|æ|m|p|t|ən}}) ਵੈਸਟ ਮਿਡਲੈਂਡਜ਼, [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਹਲਕਾ ਹੈ। 2011 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 249,470 ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks101ew.xls |title=2011 Census: KS101EW Usual resident population, local authorities in England and Wales |publisher=Office for National Statistics |date=11 December 2012 |accessdate=20 December 2012 |archive-date=12 ਜਨਵਰੀ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130112212430/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks101ew.xls |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਬਾਦੀ 2011 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵੇਲੇ 251,462 ਸੀ ਅਤੇ ਵੈਸਟ ਮਿਡਲੈਂਡਜ਼ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ&lt;ref name=&quot;KS01-KSUA&quot;&gt;[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/census-2001-key-statistics/urban-areas-in-england-and-wales/urban-areas-in-england-and-wales-ks01-usual-resident-population.xls KS01 Usual resident population Census 2001, Key Statistics for urban areas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022000531/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/census-2001-key-statistics/urban-areas-in-england-and-wales/urban-areas-in-england-and-wales-ks01-usual-resident-population.xls |date=2012-10-22 }} Office for National Statistics. Hectares converted into km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/ref&gt; ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਇਹ [[ਲੰਡਨ]] ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ 12ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]]</text>
      <sha1>d7eqg1ews94xtm4g3d0bdc3fs4bs3sc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਾਗੜੀ ਬੋਲੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29974</id>
    <revision>
      <id>838880</id>
      <parentid>541049</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3704" sha1="g0l63zmdpvq56jwl6jixx3stspdh9yb" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name=ਵਾਗੜੀ
|nativename=ਭਿਲੋੜੀ
|states=[[ਭਾਰਤ]]
|region=[[ਵਾਗੜ]] ਖੇਤਰ, [[ਰਾਜਸਥਾਨ]]
|ethnicity=[[ਭੀਲ ਲੋਕ|ਭੀਲ]]
|speakers= 2.5 ਮਿਲੀਅਨ
|ref=
|familycolor=ਭਾਰੋਪੀ 
|fam2=[[ਭਾਰਤੀ-ਇਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਭਾਰਤੀ-ਇਰਾਨੀ]]
|fam3=[[ਭਾਰਤੀ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਭਾਰਤੀ-ਆਰੀਆ]]
|fam4=[[ਪੱਛਮੀ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੱਛਮੀ]]
|fam5=[[ਭੀਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਭੀਲ]]
|fam6=ਉੱਤਰੀ
|iso3=wbr
}}
'''ਵਾਗੜੀ''' ਇੱਕ ਭੀਲ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗਾਂ - [[ਡੂੰਗਰਪੁਰ]], [[ਬਾਂਸਵਾੜਾ]], [[ਪ੍ਰਤਾਪਗੜ]] ਅਤੇ [[ਉਦੈਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://eprints.soas.ac.uk/14048|title=Dialect Continuum in the Bhil Tribal Belt: Grammatical Aspects (Thesis submitted for the degree of PhD in Linguistics 2012)|last=Phillips|first=Maxwell P.|publisher=University of London|year=2012|isbn=|location=|pages=9|access-date=2020-09-11|archive-date=2020-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531172318/https://eprints.soas.ac.uk/14048//|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ==
'''ਵਾਗੜੀ''' ਬੋਲੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ: ਆਸਪੁਰ, ਖੇਰਵਾੜਾ, ਸਾਗਵਾੜਾ ਅਤੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਵਾਗੜੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011|website=www.censusindia.gov.in|publisher=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India|access-date=2018-07-07}}&lt;/ref&gt;

== ਵਿਆਕਰਨ ==
'''ਨਾਂਵ'''

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਇੱਥੇ ਦੋ ਨੰਬਰ ਹਨ: ਇਕਵਚਨ ਅਤੇ ਬਹੁਵਚਨ।

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਦੋ ਲਿੰਗ: ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਲਿੰਗ।

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਤਿੰਨ ਕੇਸ: ਸਧਾਰਨ, ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ।

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਸਾਰੇ ਸਰਵਉਚਨ ਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਕੇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਲਿੰਗ ਸਿਰਫ ਤੀਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਇਕਵਚਨ ਸਰਵਨਾਵ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਤੀਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਰਵਉਚ ਹਰ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਨੇੜਤਾ / ਰਿਮੋਟਨੇਸਾਈਸ ਮਾਪ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਜਾਂ ਤਾਂ / -o / ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਦਸ ਤਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੰਬਰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਦੋਵੇਂ ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭੂਤਕਾਲੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

'''ਕਿਰਿਆ'''

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;ਤਿੰਨ ਕਾਰਜਕਾਲ ਅਤੇ ਚਾਰ ਮੂਡ।

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>g0l63zmdpvq56jwl6jixx3stspdh9yb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39624</id>
    <revision>
      <id>838908</id>
      <parentid>762028</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T07:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13599" sha1="bl2haqpogiqmcrcao531mi2s8jpsvd7" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width: 23em; font-size: 90%;&quot;
|+ style=&quot;font-size: larger;&quot;| '''ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਸੰਸਥਾ'''
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center; padding: 16px 0 16px 0;&quot;&gt;[[File:Emblem of the ICRC.svg|centre|120px]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot;| ਕਿਸਮ
| ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot;| ਆਰੰਭ
| 1863
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot;| ਸਥਾਨ
| [[ਜਨੇਵਾ]], ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਡ
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot;| ਲੀਡਰ
| [[ਪੀਟਰ ਮੌਰਰ]], ਪ੍ਰਧਾਨ&lt;br&gt;[[ਯਵਸ ਡਕੋਰਡ]], ਭਾਇਰੈਕਟਰ ਜਰਨਲ
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot;| ਖੇਤਰ
|ਮਨੁੱਖੀ ਸੇਵਾ
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot;| ਉਦੇਸ਼
| ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਫੱਟੜ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਆਫਤਾਂ, ਹੜ੍ਹਾਂ, ਸੋਕੇ, ਭੁਚਾਲ ਅਤੇ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ 
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot;| ਬਜ਼ਟ
| 1110.2&amp;nbsp;ਮਿਲੀਅਨ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.icrc.org/eng/assets/files/annual-report/current/icrc-annual-report-financial-overview-2012.pdf|title=ICRC Annual Report 2012, Key facts and figures|access-date=2014-05-08|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225212321/https://www.icrc.org/en/doc/assets/files/annual-report/current/icrc-annual-report-financial-overview-2012.pdf%20|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;180.7 m for headquarters&lt;br&gt;929.4 m for field operations
|-
! style=&quot;text-align:right;&quot;| ਕਰਮਚਾਰੀ
| 12,500 (2011) &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/news-release/2012/annual-report-2011-news-2012-06-25.htm|title=Annual report 2011, Key facts and figures}}&lt;/ref&gt;
|-jjj
! style=&quot;text-align:right;&quot;| ਵੈੱਵਸਾਈਟ
| [http://www.icrc.org www.icrc.org]
|}

'''ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਸੰਸਥਾ''' ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ [[8 ਮਈ]] ਦਾ ਦਿਹਾੜਾ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਬਾਨੀ '''[[ਜੀਨ ਹੈਨਰੀ ਡੁਨਾਂਟ|ਸਰ ਜੀਨ ਹੈਨਰੀ ਡੁਨਾਂਟ]]''' ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ 'ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਦਿਵਸ' ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸਾਲ 1917, 1944, ਅਤੇ 1963 [[ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;NobelFactsorg&quot;&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/organizations.html|title=Nobel Laureates Facts – Organizations|publisher=[[Nobel Foundation]]|accessdate=2009-10-13}}&lt;/ref&gt;
==ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ==
ਸਾਲ 1922 ਤੋਂ ਹੀ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਅਤੇ ਰੈੱਡ ਕਰੀਸੈਂਟ ਸੁਸਾਇਟੀਜ਼ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਸਮਝਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਦੇ ਕੁੱਲ ਸਵੈ-ਸੇਵਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ 1.2 ਕਰੋੜ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਵੈ-ਸੇਵਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾ ਸਲਾਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। 
==ਸਰ ਜਾਨ ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾ==
ਰੈਡ ਕਰਾਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਬਾਨੀ [[ਜੀਨ ਹੈਨਰੀ ਡੁਨਾਂਟ]] ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਬੱਝਿਆ। ਇਸ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਜੀਵਨ ਭਰ ਹਾਲਾਤ ਨਾਲ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕੀਤੀ ਪਰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹਰ ਪਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਿਹਾ। ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਮਈ, 1828 ਨੂੰ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜੇਨੇਵਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਜੀਨ ਜੈਕ ਡਿਊਨਾ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ੲੈਨ ਐਨਟੋਇਨੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਸਾਲਫਰੀਨੋ ਦੀ ਜੰਗ]] ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਫੱਟੜ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਇਸ ਕੋਮਲ ਚਿੱਤ ਇਨਸਾਨ ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। 24 ਜੂਨ, 1859 ਨੂੰ [[ਇਟਲੀ]] ਦੇ ਉਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਸਾਲਫਰੀਨੋ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਦੀ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਗਈ। ਦਇਆਵਾਨ ਇਨਸਾਨ ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਮਨੋਰਥ ਲਈ [[ਨੈਪੋਲੀਅਨ]] ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਾਲਫਰੀਨੋ ਪੁੱਜਾ ਸੀ, ਨੇ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੱਕੇ। ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਦਨਾਕ ਨਜ਼ਾਰਾ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੱਟੜ ਸੈਨਿਕ ਤੜਪ ਰਹੇ ਸਨ। ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗ ਗਏ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲੱਥਪੱਥ ਮੈਦਾਨ ਦਿਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। 40000 ਸੈਨਿਕ ਯੁੱਧ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੋਏ ਜਾਂ ਅਧਮੋਏ ਪਏ ਸਨ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਕ-ਇਕ ਬੂੰਦ ਲਈ ਜ਼ਖਮੀਂ ਸੈਨਿਕ ਕਰਾਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਮਲ੍ਹਮ ਪੱਟੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੁੱਟ ਪਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਸਵੈ-ਸੇਵਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। [[File:Jean Henri Dunant.jpg|upright|thumb|[[ਜੀਨ ਹੈਨਰੀ ਡੁਨਾਂਟ|ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾ]]]]
==ਹੈਨਰੀ ਦਾ ਯੂ ਟਰਨ==
ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖੀ। ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਇਕੱਲਾ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੜਪ ਰਹੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਹਿੱਤ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤਰ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇਟਲੀ ਵਿਚਲੇ ਕਸਬੇ ਕਾਸਟੀਲੀਅਨ ਦੇ ਪੁਰਸ਼, ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜਵਾਨ ਲੜਕੇ ਲੜਕੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾ ਨੇ ਲੜਾਈ ਦੀਆਂ ਤਰਸਮਈ ਅਤੇ ਦਰਦਨਾਕ ਹਾਲਤਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ '[[ਸਾਲਫਰੀਨੋ ਦੀ ਯਾਦ]]'&lt;ref&gt;[http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0361.htm IRC, Memory of Solferino] by Henry Dunant, ICRC publication 1986, complete text&lt;/ref&gt; ਲਿਖੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਰਾਹੀਂ ਹੈਨਰੀ ਨੇ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸੰਸਥਾ ਬਨਾਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜੋ ਯੁੱਧ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਦੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ। ਆਖਿਰ ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਰੰਗ ਲਿਆਈ।
==ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਸੰਸਥਾ==
26 ਅਕਤੂਬਰ, 1863 ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਫੱਟੜ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨਾਂਅ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ '''ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ''' ਦਾ ਨਾਂਅ ਮਿਲਿਆ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਸੰਸਥਾ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਐਕਟ 15 ਅਧੀਨ 1920 ਵਿੱਚ ਬਣੀ। ਅੱਜ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ-ਰੈੱਡ ਕਰੀਸੈਂਟ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹਿੱਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। 
==ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ==
* 1863–1864: [[ਹੈਨਰੀ ਡੁਫੋਰ]] 
* 1864–1910: [[ਗੁਸਟਾਵੇ ਮੋਨੀਅਰ]] 
* 1910–1928: [[ਗੁਰਟਾਵੇ ਅਡੋਰ]] 
* 1928–1944: ਮੈਕਸ ਹੁਬਰ 
* 1944–1948: ਕਾਰਲ ਜੈਕਬ ਬੁਰਕਖਰਡਟ 
* 1948–1955: ਪੌਲ ਰੁਏਗਰ 
* 1955–1964: ਲਿਉਪੋਲਡ ਬੋਆਏਸੀਅਰ 
* 1964–1969: ਸੈਮੁਇਲ ਗੋਨਾਰਡ
* 1969–1973: ਮਰਸੇਲ ਨਵੇਲੇ
* 1973–1976: ਇਰਿਕ ਮਰਟਿਨ 
* 1976–1987: ਅਲੈਗਜੈਂਡਰ ਹੇ
* 1987–1999: ਕੋਰਨੇਲੀਉ ਸੋਮਰੁਗਾ
* 2000–2012: ਜਕੋਬ ਕੇਲਨਬਰਗਰ
* 2012 ਤੋਂ: ਪੀਟਰ ਮੌਰਰ
==ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼==
ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਜਿਥੇ '''ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਫੱਟੜ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਆਫਤਾਂ, ਹੜ੍ਹਾਂ, ਸੋਕੇ, ਭੁਚਾਲ ਅਤੇ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ''' ਵੀ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਹੈ। 
==ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਅਤੇ ਭਾਈ ਘਨ੍ਹਈਆ ਜੀ==
[[ਭਾਈ ਘਨ੍ਹਈਆ]] ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ- [[ਆਨੰਦਪੁਰ]] ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾ ਅਤੇ ਮਰਹਮ ਪੱਟੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਘੱਨ੍ਹਈਆ ਜੀ ਨੇ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਢੇਰ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਨਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਪੁੱਜ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਘਨ੍ਹਈਆ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਰਿਵਰਤਕ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਹੈਨਰੀ ਡਿਊਨਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਘੱਨ੍ਹਈਆ ਜੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਸਵੈ-ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜ਼ਰੀਏ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦੇ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਪੀੜਤ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਸਵੈ-ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਸੰਸਥਾ ਦੁਖੀ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਘਰ-ਘਰ ਪਹੁੰਚਾ ਹਰੀ ਹੈ। 
==ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇ==
ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ ਰੈਡ ਕਰਾਸ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਚੁਣ ਕੇ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਇਸ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਵੱਲੋਂ ਥੀਮ '''ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਨੌਜਵਾਨ''' ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ]]</text>
      <sha1>bl2haqpogiqmcrcao531mi2s8jpsvd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੂਸੀ ਲੋਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40710</id>
    <revision>
      <id>838871</id>
      <parentid>832359</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20386" sha1="rqdod2geqz8hbm1c3xw80m3r9tszydq" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| image            = {{image array|perrow=5|width=60|height=70
| image1 =Dmitri Donskoy 140-190 for collage.jpg|caption1=[[ਦਮਿਤਰੀ ਡੱਬਸਕੋਏ]]
| image2 = M.V. Lomonosov by L.Miropolskiy after G.C.Prenner (1787, RAN).jpg|caption2=[[ਮਿਖਾਇਲ ਲੋਮੋਨੋਸੋਵ]]
| image3 = Tolstoy Leo port.jpg|caption3=[[ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]]
| image4 = VanMeetin-AntonChekhov.jpg|caption4=[[ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]]
| image5 = Fyodor Dostoyevsky (Shapiro, 1879) - 3 (cropped).jpg|caption5=[[ਫਿਉਦਰ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ]]
| image6 = Tchaikovsky by Reutlinger (cropped).jpg|caption6=[[ਪਿਓਤਰ ਇਲੀਚ ਚੈਕੋਵਸਕੀ]]
| image7 =Mikhail lermontov.jpg|caption7=[[ਮਿਖ਼ਾਇਲ ਲਰਮਨਤੋਵ]]
| image8 =Kiprensky Pushkin.jpg|caption8=[[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]]
| image9 = Mendeleev 2.jpg|caption9=[[ਦਮਿਤਰੀ ਮੈਂਡਲੀਵ]]
| image10 = Anna Pavlova, 1915.jpg|caption10=[[ਆਂਨਾ ਪਾਵਲੋਵਾ]]
| image11 = Sergey Korolyov 140-190 for collage.jpg| caption11 = [[ਸਰਗੇਈ ਕੋਰੋਲਵ]]
| image12 = Yuri Gagarin (1961) - Restoration.jpg|caption12=[[ਯੂਰੀ ਗਗਾਰਿਨ]]
| image13 = Modest Musorgskiy, 1870.jpg|caption13=[[ਪੇਤਰੋਵਿਚ ਮੁਸੋਰਗਸਕੀ]] 
| image14 = Ivan Petrovitch Pavlov. Photograph after a photograph taken Wellcome V0027010.jpg|caption14=[[ਇਵਾਨ ਪਾਵਲੋਵ]]
| image15 =Константин Циолковский.jpg| caption15 = [[ਕੋਨਸਟੈਂਟਿਨ ਸਿਓਲਕੋਵਸਕੀ]]
| image16 = Sofja Wassiljewna Kowalewskaja 1 (Remini enhanced).jpg|caption16=[[ਸੋਫੀਆ ਕੋਵਾਲਸਕਾਇਆ]]
| image17 = Nikolai A. Rimsky-Korsakov.jpg| caption17 = [[ਨਿਕੋਲਾਈ ਰਿਮਸਕੀ-ਕੋਰਕੋਵ]]
| image18 =W. bechterew.jpg| caption18 = [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਬੇਖਟੇਰੀਵ]]
| image19 =Dmitri Shostakovich credit Deutsche Fotothek adjusted.jpg| caption19 = [[ਦਿਮਿਤਰੀ ਸ਼ੋਸਤਾਕੋਵਿਚ]]
| image20 = Михаил Булгаков 1937.jpg| caption20 = [[ਮਿਖਾਇਲ ਬੁਲਗਾਕੋਵ]]
| image21 = Akhmatova.jpg| caption21 = [[ਅੰਨਾ ਅਖ਼ਮਾਤੋਵਾ]]
| image22 = Shishkin Ivan Ivanovich.jpg| caption22 = [[ਇਵਾਨ ਸ਼ੀਸ਼ਕੀਨ]]
| image23 = Aleksandr Nikolayevich Ostrovsky 2.jpg| caption23 = [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਓਸਤਰੋਵਸਕੀ]]
| image24 = 1983 CPA 5375 (1) (Савицкая).jpg| caption24 = [[ਸਵੱਛਾ ਸਦਵੀਕਾ]]
| image25 = Kropotkin2.jpg| caption25 = [[ਪੀਟਰ ਕਰੋਪੋਤਕਿਨ]]
| image26 = Ilya Repin (1909).jpg| caption26 = [[ਇਲੀਆ ਰੇਪਿਨ]]
| image27 = Turgenjew F1 (2) (cropped).jpg| caption27 = [[ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]]
| image28 = Vladimir Vysotsky.jpg| caption28 = [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਵਾਈਸੋਤਸਕੀ]]
| image29 =Sharapova at the Mutua Madrid Open 2015.jpg| caption29 = [[ਮਾਰੀਆ ਸ਼ਾਰਾਪੋਵਾ]]
| image30 =Andrej Tarkovskij mug shot at Latina Refugee Camp 1985.jpg| caption30 = [[ਆਂਦਰੇਈ ਤਾਰਕੋਵਸਕੀ]]
}}
| group            = '''Russians''' &lt;br /&gt;русские &lt;br /&gt;''russkiye''
| poptime          = '''133–150 million''' (2003)&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.russkie.org/index.php?module=fullitem&amp;id=4194 | title=Нас 150 миллионов Немного. А могло быть меньше. | publisher=russkie.org | date=September 29, 2003 | accessdate=February 20, 2012 | author=Анатольев, Сергей}}&lt;/ref&gt;
| popplace         = {{flag|Russia}}: 111,016,896&lt;ref name=gks&gt;[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls Ethnic groups in Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211223052305/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |date=2021-12-23 }}, 2010 census, Rosstat. Retrieved 15 February 2012 {{ru icon}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(census, 2010)&lt;/small&gt;
| region1          = {{flag|Ukraine}}
| pop1             = 8,334,141 (census, 2001)&lt;ref name=&quot;Національний склад населення&quot;&gt;[http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/ Про кількість та склад населення України за підсумками Всеукраїнського перепису населення 2001 року] {{ref-uk}}&lt;/ref&gt;
| region2          = {{flag|Kazakhstan}}
| pop2             = 3,793,764 (census, 2009)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8.rar |title=(2009 census) |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2011-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723084412/http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8.rar |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region3          = {{flag|United States}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Russian ancestry)&lt;/small&gt;
| pop3             = 3,072,756 (census, 2009)&lt;ref name=census1&gt;[http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_5YR_B04003&amp;prodType=table]&lt;/ref&gt;
| region4          = {{flag|Uzbekistan}}
| pop4             = 1,199,015 (estimate, 2000)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.library.cjes.ru/online/?a=con&amp;b_id=416 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-09-05 |archive-date=2012-09-03 |archive-url=https://archive.today/20120903195859/http://www.library.cjes.ru/online/?a=con&amp;b_id=416 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| region6          = {{flag|Belarus}}
| pop6             = 785,084 (census, 2009)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/en/census/2009/main.php |title=(2009 census) |access-date=2014-09-05 |archive-date=2010-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111042053/http://belstat.gov.by/homep/en/census/2009/main.php |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region7          = {{flag|Latvia}}
| pop7             = 520,136 (census, 2014)&lt;ref&gt;[http://data.csb.gov.lv/Table.aspx?layout=tableViewLayout1&amp;px_tableid=IS0070.px&amp;px_path=Sociala__Ikgad%C4%93jie%20statistikas%20dati__Iedz%C4%ABvot%C4%81ji__Iedz%C4%ABvot%C4%81ji%20skaits%20un%20t%C4%81%20izmai%C5%86as&amp;px_language=lv&amp;px_db=Sociala&amp;rxid=992a0682-2c7d-4148-b242-7b48ff9fe0c2]&lt;/ref&gt;
| region8          = {{flag|Canada}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Russian ancestry)&lt;/small&gt;
| pop8             = 550,520 (census, 2011)&lt;ref&gt;http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&amp;APATH=3&amp;DETAIL=0&amp;DIM=0&amp;FL=A&amp;FREE=0&amp;GC=0&amp;GID=0&amp;GK=0&amp;GRP=1&amp;PID=105396&amp;PRID=0&amp;PTYPE=105277&amp;S=0&amp;SHOWALL=0&amp;SUB=0&amp;Temporal=2013&amp;THEME=95&amp;VID=0&amp;VNAMEE=&amp;VNAMEF&lt;/ref&gt;
| region9          = {{flag|Kyrgyzstan}}
| pop9             = 419,600 (census, 2009)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.kg/stat.files/tematika/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%B2%20%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%85/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE6.pdf|title=Ethnic groups in Kyrgyzstan (2009 census)|work=Kyrgyz Statistical Agency|year=2009|accessdate=2011-03-31|publisher=Kyrgyz Statistical Agency|archive-date=2012-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308134750/http://www.stat.kg/stat.files/tematika/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84/%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B3%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%20%D0%B2%20%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D1%85/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE6.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| region10         = {{flag|Moldova}}
| pop10            = 369,488 (census, 2004)&lt;ref&gt;2004 [http://www.statistica.md/pageview.php?l=en&amp;idc=295&amp;id=2234 Moldovan Census] and [http://pridnestrovie.net/2004census.html Transnistrian Census]data. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217072904/http://www.pridnestrovie.net/2004census.html |date=2007-02-17 }}&lt;/ref&gt;
| region11         = {{flag| Estonia}}
| pop11            = 324,431 (2013)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.stat.ee/34278|title=Population by ethnic nationality, 1 January, years|publisher=[[Statistics Estonia]]|year=2013|accessdate=11 October 2013|archive-date=7 ਜਨਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107090524/https://www.stat.ee/34278|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| region12         = {{flag|Turkmenistan}}
| pop12            = 297,319 (census, 2000)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2007-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070612214157/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region13         = {{flag|Brazil}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Russian ancestry)&lt;/small&gt;
| pop13            = 200,000&lt;ref name=&quot;Câmara de Comércio Brasil-Rússia&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.brasil-russia.com.br/comunidade.htm |title=Câmara de Comércio Brasil-Rússia |publisher=Brasil-russia.com.br |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2020-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525144021/https://brasil-russia.com.br/comunidade.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| region14         = {{flag|Germany}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Russian citizens)&lt;/small&gt;
| pop14            = 195,310 (estimate, 2011)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/GesellschaftStaat/Bevoelkerung/MigrationIntegration/AuslaendischeBevolkerung/Tabellen/Geburtsort.html |title=Ausländische Bevölkerung am 31.12.2011 nach Geburtsort und ausgewählten Staatsangehörigkeiten |publisher=Statistisches Bundesamt |date= |accessdate=2012-07-27 |language=de |archive-date=2012-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113213538/https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/GesellschaftStaat/Bevoelkerung/MigrationIntegration/AuslaendischeBevolkerung/Tabellen/Geburtsort.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region15         = {{flag|Lithuania}}
| pop15            = 174,900 (census, 2009)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010215&amp;PLanguage=0&amp;TableStyle=&amp;Buttons=&amp;PXSId=3236&amp;IQY=&amp;TC=&amp;ST=ST&amp;rvar0=&amp;rvar1=&amp;rvar2=&amp;rvar3=&amp;rvar4=&amp;rvar5=&amp;rvar6=&amp;rvar7=&amp;rvar8=&amp;rvar9=&amp;rvar10=&amp;rvar11=&amp;rvar12=&amp;rvar13=&amp;rvar14= |title=Gyventojų skaičius metų pradžioje. Požymiai: tautybė – Rodiklių duomenų bazėje |publisher=Db1.stat.gov.lt |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2012-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120906042802/http://db1.stat.gov.lt/statbank/selectvarval/saveselections.asp?MainTable=M3010215&amp;PLanguage=0&amp;TableStyle=&amp;Buttons=&amp;PXSId=3236&amp;IQY=&amp;TC=&amp;ST=ST&amp;rvar0=&amp;rvar1=&amp;rvar2=&amp;rvar3=&amp;rvar4=&amp;rvar5=&amp;rvar6=&amp;rvar7=&amp;rvar8=&amp;rvar9=&amp;rvar10=&amp;rvar11=&amp;rvar12=&amp;rvar13=&amp;rvar14= |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region16         = {{flag|Azerbaijan}}
| pop16            = 119,300 (census, 2009)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/AP_1.shtml |title=Population by ethnic groups (2009 census) |access-date=2014-09-05 |archive-date=2012-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207012257/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/AP_1.shtml |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region17         = {{flag|France}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Country of birth)&lt;/small&gt;
| pop17            = 115,000 (census, 2007)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Russian_diaspora |title=(2007 census) |publisher=Ined.fr |date=2012-07-06 |accessdate=2012-07-22}}&lt;/ref&gt;
| region18         = {{flag|Argentina}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(immigrants between 1895 and 1946)&lt;/small&gt;
| pop18            = 114,303&lt;ref&gt;[http://www.argentina.gob.ar/advf/descargas/acerca_espanol.pdf Cuadro de proyección Inmigratoria periodo 1895–1946] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150714193441/http://www.argentina.gob.ar/advf/descargas/acerca_espanol.pdf |date=2015-07-14 }} {{es icon}}&lt;/ref&gt;
| region19         = {{flag|Georgia}}
| pop19            = 91,091 (census, 2002)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.statistics.ge/main.php?pform=14&amp;plang=1 |title=(2002 census) |access-date=2014-09-05 |archive-date=2007-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071006125019/http://www.statistics.ge/main.php?pform=14&amp;plang=1 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/abhazia.html|title=The ethnic composition of the population of Abkhazia|work=2003 Census|publisher=Управление Государственной Статистики Республики Абхазия «Абхазия в цифрах», г. Сухум, 2005|date=|accessdate=| language=Russian}}&lt;/ref&gt;
| region20         = {{flag|Tajikistan}}
| pop20            = 68,200 (census, 2000)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0191/analit05.php |title=(2000 census) |publisher=Demoscope.ru |date=2000-01-20 |accessdate=2012-07-22}}&lt;/ref&gt;
| region21         = {{flag|Australia}}
| pop21            = 67,055 (census, 2006)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ |title=Australian Bureau of Statistics |publisher=Abs.gov.au |date= |accessdate=2012-07-22}}&lt;/ref&gt;
| region22         = {{flag|Finland}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Russian speakers)&lt;/small&gt;
| pop22            = 66,379 (estimate, 2013)&lt;ref&gt;{{cite web |author=VSY |url=http://pxweb2.stat.fi/Dialog/varval.asp?ma=030_vaerak_tau_102_en&amp;ti=Language+according+to+age+and+gender+by+region+1990+-+2010&amp;path=../Database/StatFin/vrm/vaerak/&amp;lang=1&amp;multilang=en |title=(2013 estimate) |publisher=Vsy.fi |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2013-01-06 |archive-url=https://archive.today/20130106153419/http://pxweb2.stat.fi/Dialog/varval.asp?ma=030_vaerak_tau_102_en&amp;ti=Language+according+to+age+and+gender+by+region+1990+-+2010&amp;path=../Database/StatFin/vrm/vaerak/&amp;lang=1&amp;multilang=en |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region23         = {{flag|Turkey}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Russian ancestry)&lt;/small&gt;
| pop23            = 50,000&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mid.ru/ns_publ.nsf/cb8e241d18a8904ec3256fc7002ddc0e/a26c797ba51042d2c32576800031670a?OpenDocument |title=МИД России &amp;#124; 12/02/2009 &amp;#124; Интервью Посла России в Турции В.Е.Ивановского, опубликованное в журнале &quot;Консул&quot; № 4 /19/, декабрь 2009 года |publisher=Mid.ru |date= |accessdate=2012-07-22}}&lt;/ref&gt;
| region25         = {{flag|Venezuela}}
| pop25            = 34,600&lt;ref&gt;http://www.joshuaproject.net/countries.php?rog3=VE&lt;/ref&gt;
| region24         = {{flag|United Kingdom}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Russian citizens)&lt;/small&gt;
| pop24            = 35,172 (2011)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nationality and country of birth by age, sex and qualifications Jan - Dec 2013 (Excel sheet 60Kb)|url=http://www.ons.gov.uk/ons/about-ons/business-transparency/freedom-of-information/what-can-i-request/published-ad-hoc-data/labour/april-2014/nationality-and-country-of-birth-by-age--sex-and-qualifications-jan---dec-2013.xls|website=www.ons.gov.uk|publisher=[[Office for National Statistics]]|accessdate=11 June 2014|archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924060723/http://www.ons.gov.uk/ons/about-ons/business-transparency/freedom-of-information/what-can-i-request/published-ad-hoc-data/labour/april-2014/nationality-and-country-of-birth-by-age--sex-and-qualifications-jan---dec-2013.xls|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| region26         = {{flag|Romania}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt; ([[Lipovans]])&lt;/small&gt;
| pop26            = 36,397 (census, 2002)&lt;ref&gt;[http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/ Informatii utile | Agentia Nationala pentru Intreprinderi Mici si Mijlocii] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070513211550/http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/ |date=2007-05-13 }} (2002 census) {{ro icon}}&lt;/ref&gt;
| region29         = {{flag|Czech Republic}}
| pop29            = 31,941 (estimate, 2010)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.czso.cz/csu/cizinci.nsf/t/1000466A60/$File/c01t01.pdf |title=(31.12.2010 – estimate) |format=PDF |language=cs |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718171215/http://www.czso.cz/csu/cizinci.nsf/t/1000466A60/%24File/c01t01.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| region30         = {{flag|Italy}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Russian citizens)&lt;/small&gt;
| pop30            = 25,786 (2009)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://demo.istat.it/str2009/index_e.html |title=Foreigner Citizens. Demographic Balance for the year 2009 and Resident Population on 31st December – All countries of citizenship Italy |publisher=Demo.istat.it |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062927/http://demo.istat.it/str2009/index_e.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region31         = {{flag|Greece}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(Russian citizens)&lt;/small&gt;
| pop31            = 18,219 (census, 2001)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1604/Other/A1604_SAP03_TB_DC_00_2001_09_F_GR.pdf |title=(2001 census) |format=PDF |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2010-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101114090629/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1604/Other/A1604_SAP03_TB_DC_00_2001_09_F_GR.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region32         = {{flag|United Arab Emirates}}
| pop32            = 18,000
| region33         = {{flag|People's Republic of China}}
| pop33            = 15,609 (census, 2000)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/renkoupucha/2000pucha/html/t0106.htm |title=(2000 census) |publisher=Stats.gov.cn |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2018-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826143557/http://www.stats.gov.cn/tjsj/ndsj/renkoupucha/2000pucha/html/t0106.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region34         = {{flag|Bulgaria}}
| pop34            = 15,595 (census, 2002)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nsi.bg/Census/Ethnos.htm |title=(2002 census) |publisher=Nsi.bg |date= |accessdate=2012-07-22}}&lt;/ref&gt;
| region35         = {{flag|Armenia}}
| pop35            = 14,660 (census, 2002)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://docs.armstat.am/census/pdfs/51.pdf |title=(2002 census) |format=PDF |date= |accessdate=2012-07-22 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://www.webcitation.org/5nAoWfeZT?url=http://docs.armstat.am/census/pdfs/51.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
| region36         = {{flag|Venezuela}}
| pop36            = 10,000 {{citation needed|date=November 2012}}
| region37         = {{flag|New Zealand}}
| pop37            = 5,000{{citation needed|date=February 2012}}
| region38         = {{flag|Slovakia}}
| pop38            = 1,997{{citation needed|date=May 2011}}
| region39         = 946&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje(1).pdf|publisher=monstat.org|accessdate=27 November 2013}}&lt;/ref&gt;
| pop39            = {{flag|Montenegro}}
| langs            = [[Russian language|Russian]]
| rels             = Predominantly '''†''' [[Eastern Orthodox Church|Eastern Orthodox Christianity]] &lt;br /&gt;([[Russian Orthodox Church]])&lt;br /&gt; Significant [[irreligion|non-religious]] population. Minorities of [[Old Believers]]
| related          = Other [[East Slavs]] ([[Belarusians]] and [[Ukrainians]])&lt;ref name=&quot;2008ydna&quot;&gt;{{cite journal|pmc=2253976 | pmid=18179905 | doi=10.1016/j.ajhg.2007.09.019 | volume=82 | issue=1 | title=Two sources of the Russian patrilineal heritage in their Eurasian context |date=January 2008 | journal=American Journal of Human Genetics | pages=236–50}}&lt;/ref&gt;
}}
'''ਰੂਸੀ ਲੋਕ''' ({{lang-ru|русские}}, ''russkiye'') ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹਨ&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/548156/Slav &quot;Slav.&quot;] Encyclopædia Britannica Online. 30 July 2011.&lt;/ref&gt; ਜਿਹੜੇ [[ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਰੂਸ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। 2010 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਮੁਤਾਬਕ ਰੂਸ ਵਿੱਚ 80% ਲੋਕ ਇਸ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;gks&quot;/&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>rqdod2geqz8hbm1c3xw80m3r9tszydq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਦੀਨਾ ਪਾਠਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51037</id>
    <revision>
      <id>838872</id>
      <parentid>589467</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Personal life&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1347181544|Dina Pathak]]&quot;</comment>
      <origin>838872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8542" sha1="okc3ohg1y0rwfgcy250dwsodizy4p2d" xml:space="preserve">{{Infobox person
| bgcolour = 
| name = ਦੀਨਾ ਪਾਠਕ
| image = Dina Pathak.jpg
| imagesize = 
| caption =
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1922|3|4}} 
| birth_place = [[ਅਮਰੇਲੀ]], ਗੁਜਰਾਤ 
| height = 
| death_date = {{Death date and age|df=yes|2002|10|11|1922|3|4}} 
| death_place = [[ਮੁੰਬਈ]], ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ
| yearsactive = 1948–2002
| spouse = ਬਲਦੇਵ ਪਾਠਕ
| children = [[ਸੁਪਰਈਆ ਪਾਠਕ]], [[ਰਤਨਾ ਪਾਠਕ]]
| birthname = ਦੀਨਾ ਗਾਂਧੀ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sangeetnatak.com/programmes_recognition&amp;honours_drama.html|title=Sangeet Natak Akademi Honours|access-date=2022-01-12|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225122514/http://www.sangeetnatak.com/programmes_recognition%26honours_drama.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| othername = 
| homepage =
| awards = [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]] (1980) &lt;br /&gt;[[ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦਾ (ਥੀਏਟਰ) ਲਈ ''ਮੈਰਿਟ ਅਵਾਰਡ'' (2000–2001)&lt;ref&gt;[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-11-08/ahmedabad/27218362_1_govt-award-sports-award-arts-award Govt award for Dina Pathak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103093438/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-11-08/ahmedabad/27218362_1_govt-award-sports-award-arts-award |date=2012-11-03 }} ''[[The Times of India]]'', 8 November 2001.&lt;/ref&gt; 
}}
'''ਦੀਨਾ ਪਾਠਕ''' (4 ਮਾਰਚ 1922 – 11 ਅਕਤੂਬਰ 2002) [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਥੀਏਟਰ]] ਦੀ ਅਦਾਕਾਰ ਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਜੂਝਣ ਵਾਲੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸੀ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕੌਮੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ]] (NIFW) ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;[http://www.tribuneindia.com/2000/20000203/punjab.htm#9 Need to make women aware: Dina Pathak] ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]'', 3 February 2000.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.tribuneindia.com/1999/99may01/cth1.htm Women panels 'toothless'] ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]'', 1 May 1999.&lt;/ref&gt; [[ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਅਹਿਮ ਹਸਤੀ, ਦੀਨਾ ਪਾਠਕ ਨੇ ਛੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 120 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਭਵਾਈ ਲੋਕ ਥੀਏਟਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ''ਮੀਨਾ ਗੁਜਰੀ'' ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਚੱਲੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਕਲਾ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।&lt;ref name=br&gt;[[#Br|Brandon, p. 83]]&lt;/ref&gt; 
''[[ਗੋਲ ਮਾਲ]]'' ਅਤੇ ''[[ਖੂਬਸੂਰਤ]]'' ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਰੋਲ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਕਲਾ ਸਿਨਮੇ ਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ''[[ਕੋਸ਼ਿਸ਼]]'', ''[[ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ]]'', ''[[ਮਿਰਚ ਮਸਾਲਾ]]'' ਅਤੇ ''[[ਮੋਹਨ ਜੋਸ਼ੀ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੋ!]]'' ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਛਾਪ ਛੱਡੀ।&lt;ref name=Times&gt;[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-10-11/news-interviews/27317077_1_gujarati-films-dina-pathak-veteran-actress Veteran actress Dina Pathak passes away] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130628041139/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-10-11/news-interviews/27317077_1_gujarati-films-dina-pathak-veteran-actress |date=2013-06-28 }} ''[[The Times of India]]'', 11 October 2002.&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਦੀਨਾ ਪਾਠਕ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਮਾਰਚ 1922 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਅਮਰੇਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;:ox&quot;&gt;{{Cite book|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195644463.001.0001/acref-9780195644463-e-0480|title=The Oxford Companion to Indian Theatre|last=Baradi|first=Hasmukh|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=0195644468|editor-last=Lal|editor-first=Ananda|location=New Delhi|oclc=56986659|via=Oxford Reference}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਮੁੰਬਈ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਇੱਕ ਕਾਲਜ 'ਚ ਦਾਖਿਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਰਸਿਕਲਾਲ ਪਰੀਖ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਦਕਿ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਰਧਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨ੍ਰਿਤ ਸਿਖਾਇਆ।

ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਰਗਰਮੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਇੱਕ ਲੋਕ ਨਾਟਕ ਰੂਪ ਭਾਵਈ ਥੀਏਟਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸ਼ਾਂਤਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਤਰਲਾ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਥੀਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਆਈ.ਪੀ.ਟੀ.ਏ.)&lt;ref name=tri&gt;[http://www.tribuneindia.com/1999/99jun11/art-trib.htm#1 &quot;The Grand Dame of Indian Cinema&quot;] ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]'', 11 April 1999&lt;/ref&gt;, ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਜੁੜ ਗਈ; ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ, ਕੈਲਾਸ਼ ਪਾਂਡਿਆ ਅਤੇ ਦਾਮਿਨੀ ਮਹਿਤਾ ਜਿਹੇ ਸਾਥੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਥੀਏਟਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੱਥ ਸੀ। &lt;ref name=exp&gt;[http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=32202 &quot;Veteran actress Dina Pathak passes away&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040712135350/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=32202 |date=12 July 2004 }} ''[[Indian Express]]'', 12 October 2002.&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਉਸ ਨੇ ਬਲਦੇਵ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਰਤਨ ਪਾਠਕ (ਅ. 1957) ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰੀਆ ਪਾਠਕ (ਅ. 1961) ਹਨ।

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==

ਦੀਨਾ ਪਠਾਕ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬਲਦੇਵ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਸਨ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਰਤਨਾ ਪਾਠਕ|ਰਤਨਾ ਪਾਠਕ ਸ਼ਾਹ]] (ਜਨਮ 1957) ਅਤੇ [[ਸੁਪ੍ਰੀਆ ਪਾਠਕ|ਸੁਪ੍ਰਿਆ ਪਾਠਕ ਕਪੂਰ]] (ਜਨਮ 1961) ।
== ਮੌਤ ==
ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਆਖ਼ਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪਿੰਜਰ (2003) ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 11 ਅਕਤੂਬਰ 2002 ਨੂੰ ਬਾਂਦਰਾ, ਬੰਬੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]]</text>
      <sha1>okc3ohg1y0rwfgcy250dwsodizy4p2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਧਾ ਮਲਹੋਤਰਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54798</id>
    <revision>
      <id>838901</id>
      <parentid>809151</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T02:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11203" sha1="rjrgkv4s4j8xuo8q5klld7vgbqtrxy0" xml:space="preserve">
{{Infobox musical artist
| name              = Sudha Malhotra
| image             = 
| image_size        = 200px
| caption           = 
| birth_name        = 
| alias             = 
| birth_date        = {{birth date and age|df=y|1936|11|30}}
| birth_place       = [[New Delhi]], [[India]]
| death_date        = 
| genre             = [[Playback singer|Playback]]
| years_active      = 1954–1982
| spouse            = Girdhar Motwani
| module2           = Awards: [[Padma Shri]]
| occupations       = Singer
}}

'''ਸੁਧਾ ਮਲਹੋਤਰਾ''' (ਜਨਮ 30 ਨਵੰਬਰ 1936) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ]] ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ, 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪਣੀ ਅਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ , ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਆਰਜ਼ੂ'', ''ਬਾਬਰ'', ''ਧੂਲ ਕਾ ਫੂਲ'', ''ਅਬ ਦਿੱਲੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ'', ਗਰਲਫ੍ਰੈਂਡ, ''[[ਬਰਸਾਤ ਕੀ ਰਾਤ]]'', ਦੀਦੀ ਅਤੇ ''ਦੇਖ ਕਬੀਰਾ ਰੋਇਆ।'' ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਵਾਰ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ''ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗ'' (1982) ਵਿੱਚ &quot;ਯੇ ਪਿਆਰ ਥਾ ਯਾ ਕੁਛ ਔਰ ਥਾ&quot; ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਿੰਦੀ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਅਰੁਣ ਦਾਤੇ ਨਾਲ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਰਾਠੀ ਗੀਤ (ਭਾਵਗੀਤ) ਗਾਏ।

ਉਸ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;pib4&quot;&gt;{{Cite press release|title=Padma Awards Announced|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=91838|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]|date=25 January 2013|access-date=27 January 2013}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਸੁਧਾ ਮਲਹੋਤਰਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਭੋਪਾਲ]] ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ 4 ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ-ਅਰੁਣ, ਵਿਜੈ, ਕਿਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਗਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੀ ਖੋਜ ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ (1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ) ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ''ਆਰਜ਼ੂ''  ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1960 ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਗਿਰੀਧਰ ਮੋਟਵਾਨੀ (ਜਿਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਰੇਡੀਓ ਮਾਈਕ ਕੰਪਨੀ ਸੀ) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਈ। ਉਸ ਨੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਐਲਬਮਾਂ ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਇਨ ਏ ਮੂਡ ਆਫ਼ ਲਵ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ''ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗ'' ਲਈ ਵੀ ਗਾਇਆ।

ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਰਾਠੀ ਗੀਤ ਹਨ (ਭਾਵਗੀਤ-&quot;ਸ਼ੁਕਰਤਾਰਾ ਮੰਡਵਾਡ਼ਾ&quot;, &quot;ਹਾਟ ਤੁਜ਼ਾ ਹਾਟਾਟ&quot; ਅਤੇ &quot;ਦਿਵਸ ਤੁਝੇ ਹੇ ਫੁਲੈਚੇ&quot;, ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਰੁਣ ਦਾਤੇ ਨਾਲ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ 155 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ 264 ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==

== ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਗਿਰੀਧਰ ਮੋਟਵਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਰੇਡੀਓ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Kashti Ka Khamosh Safar Hai&quot; - Sudha Malhotra |url=https://www.cinemaazi.com/feature/kashti-ka-khamosh-safar-hai-sudha-malhotra |access-date=2024-03-29 |archive-date=2024-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214194731/https://www.cinemaazi.com/feature/kashti-ka-khamosh-safar-hai-sudha-malhotra |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੀਤਕਾਰ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਲਿਟਜ਼ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਬਲਿਟਜ਼ ਨੇ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗੀ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ ਵੀ''[[ਗੁਮਰਾਹ (ਫ਼ਿਲਮ)|।]]''  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸੁਧਾ ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਜੋਂ ਸਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਾਵੀ ਨੇ '''[[ਗੁਮਰਾਹ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਚਲੋ ਏਕ ਬਾਰ ਫਿਰ]]'' ਸੇ &quot;ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ==
ਹੇਠਾਂ ਕੁਝ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਲਈ ਸੁਧਾ ਮਲਹੋਤ੍ਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ:

* ਮਿਲਾ ਗਏ ਨੈਣ- ਫਿਲਮ - ਆਰਜ਼ੂ ,ਸੰਗੀਤਕਾਰ - ਅਨਿਲ ਬਿਸਵਾਸ,ਗੀਤਕਾਰ - ਮਜ਼ਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ  
* ਆਜ ਮੁਝੇ ਕੁਛ - ਫਿਲਮ - ਗਰਲ ਫ੍ਰੈਂਡ ,ਸੰਗੀਤਕਾਰ - ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ - ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀ
* ਸਲਾਮੇ ਹਸਰਤ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੋ- ਫਿਲਮ - ਬਾਬਰ ,ਸੰਗੀਤਕਾਰ - ਰੋਸ਼ਨ ,ਗੀਤਕਾਰ - ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀ
* ਪੇਯਾਮ-ਏ-ਇਸ਼ਕ - ਫਿਲਮ - ਬਾਬਰ ,ਸੰਗੀਤਕਾਰ - ਰੋਸ਼ਨ ,ਗੀਤਕਾਰ - ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀ
* ਨਾ ਤੋਂ ਕਾਰਵਾਂ ਕੀ ਤਲਾਸ਼ ਹੈ - ਫਿਲਮ -ਬਰਸਾਤ ਕੀ ਰਾਤ ,ਸੰਗੀਤਕਾਰ - ਰੋਸ਼ਨ ,ਗੀਤਕਾਰ - ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀ
* ਜੀ ਚਾਹਤਾ ਹੈ - ਫਿਲਮ - ਬਰਸਾਤ ਕੀ ਰਾਤ ,ਸੰਗੀਤਕਾਰ - ਰੋਸ਼ਨ ,ਗੀਤਕਾਰ - ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀ
* ਨਾ ਮੈਂ ਧਨ- ਫਿਲਮ- ਕਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ - ਏਸ ਡੀ ਬਰਮਨ ,ਗੀਤਕਾਰ - ਸ਼ੈਲਂਦਰ
* ਅਪਣੀ ਖਾਤਿਰ ਜੀਣਾ - ਫਿਲਮ - ਧੂਲ ਕਾ ਫੂਲ ,ਸੰਗੀਤਕਾਰ - ਦੱਤਾ ਨਾਇਕ,ਗੀਤਕਾਰ - ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀ
* ਕਾ ਸੇ ਕਹੂੰ ਮਨ ਕੀ ਬਾਤ  - ਫਿਲਮ - ਧੂਲ ਕਾ ਫੂਲ ,ਸੰਗੀਤਕਾਰ - ਦੱਤਾ ਨਾਇਕ,ਗੀਤਕਾਰ - ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਨਵੀ
* ਮਾਤਾ ਓ ਮਾਤਾ ਜੋ ਤੂੰ ਆਜ - ਫਿਲਮ- ਅਬ ਦਿੱਲੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ , ਸੰਗੀਤਕਾਰ - ਦੱਤਾ ਰਾਮ ਵਾਡਕਰ ,ਗੀਤਕਾਰ - ਸ਼ੈਲਂਦਰ
* ਮੁਹੱਬਤ ਕੀ ਧੁਨ - ਫਿਲਮ - ਦਿਲ-ਏ-ਨਾਦਾਨ ,ਸੰਗੀਤਕਾਰ - ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੱਮਦ ,ਗੀਤਕਾਰ - ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੁਨੀ
* ਹਮ ਤੁਮਹਾਰੇ ਹੈਂ- ਫਿਲਮ- ਚਲਤੀ ਕਾ ਨਾਮ ਗਾੜੀ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ - ਏਸ ਡੀ ਬਰਮਨ ,ਗੀਤਕਾਰ -ਮਜ਼ਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ
* ਆਂਖੋਂ ਪੇ ਭਰੋਸਾ - ਫਿਲਮ- ਡਿਟੇਕਟਿਵ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ - ਮੁਕੁਲ਼ ਰਾੱਯ ,ਗੀਤਕਾਰ - ਸ਼ੈਲਂਦਰ
* ਕਹੀਂ ਦੂਰ ਕੋਯਲਿਆ- ਫਿਲਮ - ਬਾਰਾਤੀ ,ਸੰਗੀਤਕਾਰ - ਰੋਸ਼ਨ ,ਗੀਤਕਾਰ - ਰਾਜਾ ਮੇਹੰਦੀ ਅਲੀ ਖਾਨ
* ਬਾਂਸੂਰਿਆ ਕਾਹੇ ਬਜਾਈ- ਫਿਲਮ- ਆਗੋਸ਼, ਸੰਗੀਤਕਾਰ - ਰੋਸ਼ਨ ,ਗੀਤਕਾਰ - ਸ਼ੈਲਂਦਰ
* ਦਰਸ਼ਨ ਦੋ - ਫਿਲਮ- ਨਰਸੀ ਭਗਤ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ - ਰਵੀ ,ਗੀਤਕਾਰ - ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇਪਾਲੀ 
* ਸਣ ਸਣ ਸਣ ਵੋ - ਫਿਲਮ- ਕਾਗਜ਼ ਕੇ ਫੂਲ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ - ਏਸ ਡੀ ਬਰਮਨ ,ਗੀਤਕਾਰ -ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ
* ਮਾਲਿਕ ਤੇਰੇ ਜਹਾਨ ਮੇਂ -ਫਿਲਮ- ਅਬ ਦਿੱਲੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ , ਸੰਗੀਤਕਾਰ - ਦੱਤਾ ਰਾਮ ਵਾਡਕਰ ,ਗੀਤਕਾਰ - ਸ਼ੈਲਂਦਰ

* ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ

* ''ਆਰਜ਼ੂ'' (1950) 
* ''ਦਿਲ-ਏ-ਨਾਦਾਨ'' (1953) 
* ''ਅਬ ਦਿੱਲੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ'' (1957) 
* ''ਦੇਖ ਕਬੀਰਾ ਰੋਇਆ'' (1957) 
* ''ਰਾਜ ਤਿਲਕ'' (1958) 
* ''ਪਰਵਰਿਸ਼'' (1958) 
* ''ਧੂਲ ਕਾ ਫੂਲ'' (1959) 
* ਦੀਦੀ (1959) 
* ''ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ'' (1960) 
* ''[[ਬਰਸਾਤ ਕੀ ਰਾਤ]]'' (1960) 
* ''ਬਾਬਰ'' (1960) 
* ''ਗੌਹਰ''
* ''ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗ'' (1982) 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb name|0539502}}
* [http://sudha-malhotra.tripod.com/ ਸੁਧਾ ਮਲਹੋਤਰਾ ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]]</text>
      <sha1>rjrgkv4s4j8xuo8q5klld7vgbqtrxy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫ਼ਲੂਟ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61720</id>
    <revision>
      <id>838874</id>
      <parentid>364924</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:29:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Materials&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1352907607|Flute]]&quot;</comment>
      <origin>838874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3217" sha1="7qql24mhe2wcvthd3vp08n9v104tqd1" xml:space="preserve">[[File:Shinobue and other flutes.jpg|right|thumb|320px|ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਫ਼ਲੂਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਚੋਣ।]]

'''ਫ਼ਲੂਟ''' ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਬੰਸਰੀਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ [[ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼]] ਹੈ। ਸਰਕੰਡੇ ਦੇ ਕਾਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਲੱਕੜ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ, ਬੰਸਰੀ ਇੱਕ ਏਰੋਫੋਨ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹਵਾ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਛੇਕ ਦੇ ਪਾਰ ਹਵਾ ਦੇ ਪਰਵਾਹ ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰਨਬੋਸਟਲ-ਸੈਸ਼ਸ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੰਸਰੀ ਨੂੰ ਤੀਬਰ-ਮਾਰ ਏਰੋਫੋਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਾਂਸੁਰੀਵਾਦਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਲੂਟ ਪਲੇਅਰ, ਫਲਾਉਟਿਸਟ, ਇੱਕ ਫਲੂਟਿਸਟ, ਜਾਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇੱਕ ਫਲੂਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬੰਸਰੀ ਪੂਰਵਕਾਲੀਨ ਗਿਆਤ ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਕਰੀਬ 40,000 ਤੋਂ 35, 000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਬਾਂਸੁਰੀਆਂ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਸਵਾਬਿਅਨ ਅਲਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਬਾਂਸੁਰੀਆਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਕਸਿਤ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਅਰੰਭਕ ਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਹੈ।

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਜ਼]]

== ਸਮੱਗਰੀ ==


ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਬੰਸਰੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਈਖ, ਬਾਂਸ, ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਕੱਚ, ਹੱਡੀ ਅਤੇ ਨੇਫ੍ਰਾਈਟ ਦੀਆਂ ਵੀ ਬਣਿਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਬੰਸਰੀਆਂ ਧਾਤ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਚਾਂਦੀ]] ਅਤੇ [[ਨਿਕਲ]] ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਮਿਸ਼ਰਤ ਨਾਲੋਂ ਚਾਂਦੀ ਘੱਟ ਆਮ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|location=San Diego}}&lt;/ref&gt; ਬੰਸਰੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ,ਪਲੈਟੀਨਮ, ਗਰਨੇਡੀਲਾ ਅਤੇ ਪਿੱਤਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Choosing a Flute:Choosing on the basis of the quality of the material - Musical Instrument Guide - Yamaha Corporation |url=https://www.yamaha.com/en/musical_instrument_guide/flute/selection/ |website=www.yamaha.com}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>7qql24mhe2wcvthd3vp08n9v104tqd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕਾਬਲ ਵਾਲਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75483</id>
    <revision>
      <id>838896</id>
      <parentid>701586</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harry sidhuz</username>
        <id>38365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="925" sha1="tg15ddyfbkmjt76ik8dxrp05tyxg8ru" xml:space="preserve">{{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ|date=ਮਾਰਚ 2023}}{{Stub}}

'''ਕਾਬਲ ਵਾਲਾ''' ਪਿੰਡ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲਾ ਫਰੀਦਕੋਟ]] ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਕਬਾ 350 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨ ਸੰਖਿਆ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ 1300ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਡਾਕ ਘਰ ਰਾਜੋਵਾਲਾ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ, ਪਿੰਨ ਕੋਡ 151203 ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸੜਕ ਤੋਂ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੋਲੇਵਾਲਾ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।</text>
      <sha1>tg15ddyfbkmjt76ik8dxrp05tyxg8ru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਾਨ ਚੀਨੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87008</id>
    <revision>
      <id>838905</id>
      <parentid>626459</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T05:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20073" sha1="4k3ppb5oazehffgbtwelr1n1zi42s27" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
|group = &lt;big&gt;ਹਾਨ ਚੀਨੀ&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;{{linktext|漢|族}}/{{linktext|汉|族}}&lt;br /&gt;[[wikt:漢人|漢人]]/[[wikt:汉人|汉人]]
|rawimage = 
|population = [[Circa|c.]] 13 ਕਰੋੜ&lt;ref&gt;12 ਕਰੋੜ (ਕੁੱਲ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ 92%) [[ਪੀ.ਆਰ.ਸੀ]] ਵਿੱਚ ([https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/print_2075.html ਸੀ.ਆਈ.ਏ ਫੈਕਟਬੁੱਕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171211142542/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/print_2075.html |date=2017-12-11 }} 2014 est.), about 22 million in [[demographics of Taiwan|Taiwan]], and an estimated 50 million [[Overseas Chinese]]&lt;/ref&gt; 
|region2 = {{PRC}}
|pop2 = 12 ਕਰੋੜ
|ref2 =&lt;ref name=&quot;ciastat&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013030611/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html |date=2016-10-13 }}: &quot;Han Chinese 91.6%&quot; out of a reported population of 1,355 billion (July 2014 est.)&lt;/ref&gt;
|region3 = {{TWN-ROC}}
|pop3 = 22,575,365
|ref3 = 
|region4 = {{Flagcountry|Thailand}}
|pop4 = 9,392,792
|ref4 =&lt;ref&gt;Barbara A. West (2009), Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania, Facts on File, p. 794, ISBN 1438119135&lt;/ref&gt;
|region5 = {{Flagcountry|Malaysia}}
|pop5 = 66,50,000
|ref5 =&lt;ref name=&quot;statistics.gov.my&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.statistics.gov.my/index.php?r=column%2FcthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=OWlxdEVoYlJCS0hUZzJyRUcvZEYxZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-12 |archive-date=2016-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160812014710/https://www.statistics.gov.my/index.php?r=column%2FcthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=OWlxdEVoYlJCS0hUZzJyRUcvZEYxZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160812014710/https://www.statistics.gov.my/index.php?r=column%2FcthemeByCat&amp;cat=155&amp;bul_id=OWlxdEVoYlJCS0hUZzJyRUcvZEYxZz09&amp;menu_id=L0pheU43NWJwRWVSZklWdzQ4TlhUUT09 |date=2016-08-12 }}&lt;/ref&gt;{{citation needed|reason=where does the reference mention 23.4% are Han?|date=July 2016}}
|region7 = {{Flagcountry|United States}}
|pop7 = 37,94,673
|ref7 =&lt;ref&gt;{{cite web|title=Race Reporting for the Asian Population by Selected Categories: 2010 more information|url=http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_SF1_QTP8&amp;prodType=table|publisher=[[United States Census Bureau]]|accessdate=19 January 2014}}&lt;/ref&gt;
|region8 = {{Flagcountry|Indonesia}}
|pop8 = 2,832,510
|ref8 =&lt;ref name=&quot;census 2010&quot;&gt;
{{cite book
 | last = 
 | first =
 | publisher=Badan Pusat Statistik
 | title =Kewarganegaraan, Suku Bangsa, Agama dan Bahasa Sehari-hari Penduduk Indonesia Hasil Sensus Penduduk 2010
 | year =2011
 | accessdate = 
 | isbn = 9789790644175
 | url = http://sp2010.bps.go.id/files/ebook/kewarganegaraan%20penduduk%20indonesia/index.html}}&lt;/ref&gt;
|region9 = {{Flagcountry|Singapore}}
|pop9 = 2,547,300
|ref9 =&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nptd.gov.sg/portals/0/news/population-in-brief-2014.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-11-20 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304082553/http://www.nptd.gov.sg/portals/0/news/population-in-brief-2014.pdf |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304082553/http://www.nptd.gov.sg/portals/0/news/population-in-brief-2014.pdf |date=2016-03-04 }}&lt;/ref&gt;
|region10 = {{Flagcountry|Myanmar}}
|pop10 = 1,637,540
|ref10 =&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html|title=The World Factbook|publisher=|accessdate=17 February 2016|archive-date=17 ਜਨਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117070224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006115241/https://cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html |date=6 ਅਕਤੂਬਰ 2010 }}&lt;/ref&gt;
|region11 = {{flagcountry|Canada}}
|pop11 = 1,487,580
|ref11 =&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asiapacific.ca/statistics/population/population-2011-census/population-ethnic-origin-province|title=Population by Ethnic Origin by Province|author=Asia Pacific Foundation of Canada|work=Asia Pacific Foundation of Canada|accessdate=17 February 2016|archive-date=22 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322152756/http://www.asiapacific.ca/statistics/population/population-2011-census/population-ethnic-origin-province|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322152756/http://www.asiapacific.ca/statistics/population/population-2011-census/population-ethnic-origin-province |date=22 ਮਾਰਚ 2016 }}&lt;/ref&gt;
|region12 = {{Flagcountry|Philippines}}
|pop12 = 1,350,000
|ref12 =&lt;ref&gt;http://www.senate.gov.ph/press_release/2013/0121_prib1.asp&lt;/ref&gt;{{citation needed|reason=no reference to Han|date=August 2016}}
|region13 = {{Flagcountry|Peru}}
|pop13 = 1,300,000
|ref13 =&lt;ref name=&quot;ocac&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ocac.gov.tw/english/public/public.asp?selno=1163&amp;no=1163&amp;level=B|title=The Ranking of Ethnic Chinese Population|website=Overseas Compatriot Affairs Commission, R.O.C.|archive-url=https://web.archive.org/web/20110104195124/http://www.ocac.gov.tw/english/public/public.asp?selno=1163&amp;no=1163&amp;level=B|archive-date=4 January 2011|dead-url=Yes|access-date=23 September 2016}}&lt;/ref&gt;
|region14 = {{Flagcountry|Cambodia}}
|pop14 = 1,180,000
|ref14 =&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-06/07/content_8324545.htm|title=Cambodia: Zongzi becomes a tool of affection relay_English_Xinhua|publisher=}}&lt;/ref&gt;
|region15 = {{flag|South Korea}}
|pop15 = 898,113
|ref15 =&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.immigration.go.kr/HP/COM/bbs_003/ListShowData.do?strNbodCd=noti0096&amp;strWrtNo=126&amp;strAnsNo=A&amp;strOrgGbnCd=104000&amp;strRtnURL=IMM_6050&amp;strAllOrgYn=N&amp;strThisPage=1&amp;strFilePath=imm/|title=迬(۳) &lt; ڷ &lt; Ա·ܱå|author=Աܱå|publisher=}}&lt;/ref&gt;{{citation needed|reason=no reference to Han|date=August 2016}}
|region16 = {{Flagcountry|Australia}}
|pop16 = 866,200
|ref16 =&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Lookup/2071.0main+features902012-2013|title=2071.0 - Reflecting a Nation: Stories from the 2011 Census, 2012–2013|publisher=}}&lt;/ref&gt;{{citation needed|reason=no reference to Han|date=August 2016}}
|region17 = {{Flagcountry|Vietnam}}
|pop17 = 823,070
|ref17 =&lt;ref&gt;http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=476&amp;idmid=4&amp;ItemID=9815&lt;/ref&gt;
|region18 = {{Flagcountry|Japan}}
|pop18 = 655,377
|ref18 =&lt;ref&gt;{{cite web |title = 国籍（出身地）別在留資格（在留目的）別外国人登録者(Number of foreign residents by country in 2008) |url = http://www.e-stat.go.jp/SG1/estat/Xlsdl.do?sinfid=000004032096 |publisher = Ministry of Justice |date = 2009-09-04 |language = Japanese}}{{Better source|reason=outdated|date=May 2016}}&lt;/ref&gt;
|region20 = {{Flagcountry|United Kingdom}}
|pop20 = 433,150
|ref20 =&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|title=2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom|publisher=Office for National Statistics|date=11 October 2013|accessdate=13 April 2015|archive-date=23 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123182221/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|region21 = {{Flagcountry|Venezuela}}
|pop21 = 400,000
|ref21 =&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |title=Archived copy |accessdate=2012-06-12 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130626010236/http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |archivedate=2013-06-26 |df= }}&quot;Chinese people are an important population mostly in Venezuela (400,000)...&quot; P. 201 (in Spanish) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224061845/http://convergencia.uaemex.mx/rev38/38pdf/LIZCANO.pdf |date=2014-02-24 }}&lt;/ref&gt;{{citation needed|reason=|date=August 2016}}
|region22 = {{Flagcountry|South Africa}}
|pop22 = 350,000
|ref22 =&lt;ref name=&quot;Park2009&quot;&gt;{{cite book |url = http://www.inter-disciplinary.net/wp-content/uploads/2009/11/rei-v1.3b.pdf |work = Representation, Expression and Identity |year = 2009 |publisher = Interdisciplinary Perspectives |title = Recent Chinese Migrations to South Africa – New Intersections of Race, Class and Ethnicity |first = Yoon Jung |last = Park |isbn = 978-1-904710-81-3 |accessdate = September 20, 2010 |archive-date = ਜਨਵਰੀ 7, 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190107061840/https://www.inter-disciplinary.net/wp-content/uploads/2009/11/rei-v1.3b.pdf%20 |dead-url = yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101228041728/http://www.inter-disciplinary.net/wp-content/uploads/2009/11/rei-v1.3b.pdf |date=ਦਸੰਬਰ 28, 2010 }}&lt;/ref&gt;
|region23 = {{Flagcountry|Italy}}
|pop23 = 333,986
|ref23 =&lt;ref&gt;[http://www.istat.it/it/files/2016/09/Cittadini-non-comunitari_2016.pdf?title=Cittadini+non+comunitari++-+29%2Fset%2F2016+-+Testo+integrale+e+nota+metodologica.pdf] Non-EU citizens legally residing Jan 2016&lt;/ref&gt;
|region24 = {{Flagcountry|Russia}}
|pop24 = 998,000
|ref24 =&lt;ref name=&quot;ocac&quot; /&gt;
|region25 = {{flagcountry|France}}
|pop25 = 230,515
|ref25 =&lt;ref name=&quot;ocac&quot; /&gt;
|region26 = {{Flagcountry|Germany}}
|pop26 = 204,828
|ref26 =&lt;ref name=&quot;migration-info.de&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.migration-info.de/mub_artikel.php?Id=110904 |title=Migration &amp; Bevölkerung |work=Migration &amp; Bevölkerung |accessdate=17 February 2016 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120314104617/http://www.migration-info.de/mub_artikel.php?Id=110904 |archivedate=14 March 2012 |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;destatis.de&quot;&gt;{{de icon}} [https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/2010/07/PD10_248_122.html Erstmals mehr als 16 Millionen Menschen mit Migrationshintergrund in Deutschland]Statistisches Bundesamt Deutschland (German text about migrants in Germany) {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131116190127/https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/2010/07/PD10_248_122.html |date=2013-11-16 }}&lt;/ref&gt;{{citation needed|reason=dead links|date=August 2016}}
|region27 = {{Flagcountry|Spain}}
|pop27 = 197,214{{citation needed|reason=|date=August 2016}}
|region28 = {{Flagcountry|India}}
|pop28 = 189,470
|ref28 =&lt;ref name=&quot;ocac&quot; /&gt;
|region29 = {{Flagcountry|Laos}}
|pop29 = 185,765
|ref29 =&lt;ref name=&quot;ocac&quot; /&gt;
|region30 = {{flagcountry|Brazil}}
|pop30 = 151,649
|ref30 =&lt;ref name=&quot;ocac&quot; /&gt;
|region31 = {{Flagcountry|New Zealand}}
|pop31 = 147,510
|ref31 =&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/NationalEthnicPopulationProjections_HOTP2006-26/Technical%20Notes.aspx |title=National Ethnic Population Projections: 2006(base)–2026 update |accessdate=July 22, 2011 }}&lt;/ref&gt;{{citation needed|reason=no reference to Han|date=August 2016}}
|region32 = {{flagcountry|Netherlands}}
|pop32 = 144,928
|ref32 =&lt;ref name=&quot;ocac&quot; /&gt;
|region33 = {{Flagcountry|Panama}}
|pop33 = 135,000
|ref33 =&lt;ref&gt;[http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/panama/ch_pa01.htm#3 ] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20081204231050/http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/panama/ch_pa01.htm#3 |date=December 4, 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/monitoring/media_reports/1166678.stm |work = BBC News |title = Little China in Belgrade |date = 2001-02-12 |accessdate = 2010-05-04}}&lt;/ref&gt;
|region34 = {{Flagcountry|Cuba}}
|pop34 = ~150
|ref34 =&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Stetler|first1=Carrie|title=As Chinese-Cuban Population Dwindles, Traditions Die|url=http://news.rutgers.edu/feature/chinese-cuban-population-dwindles-traditions-die/20131020|website=Rutgers Today|accessdate=22 September 2016|date=18 October 2013}}&lt;/ref&gt;
|region35 = {{Flagcountry|Costa Rica}}
|pop35 = 9,170&lt;ref&gt;{{cite web|title=X Censo Nacional de Población y VI de Vivienda 2011, Características Sociales y Demográficas|url=http://www.inec.go.cr/sites/default/files/documentos/inec_institucional/estadisticas/resultados/repoblaccenso2011-12.pdf.pdf|website=[[National Institute of Statistics and Census of Costa Rica]]|accessdate=22 September 2016|page=61|format=PDF|date=July 2012|quote=Cuadro 23. Costa Rica: Población total por autoidentificación étnica-racial, según provincia, zona y sexo. Chino(a) 9,170|archive-date=19 ਜੂਨ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619090918/http://www.inec.go.cr/sites/default/files/documentos/inec_institucional/estadisticas/resultados/repoblaccenso2011-12.pdf.pdf|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180619090918/http://www.inec.go.cr/sites/default/files/documentos/inec_institucional/estadisticas/resultados/repoblaccenso2011-12.pdf.pdf |date=19 ਜੂਨ 2018 }}&lt;/ref&gt;
|ref35 = 
|region36 = {{Flagcountry|Finland}}
|pop36 = 15,722{{citation needed|reason=|date=August 2016}}
|region37 = {{Flagcountry|Ireland}}
|pop37 = 11,218
|ref37 =&lt;ref&gt;[http://beyond2020.cso.ie/Census/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=1835] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20121016092935/http://beyond2020.cso.ie/Census/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=1835 |date=October 16, 2012 }}&lt;/ref&gt;
|region38 = {{Flagcountry|Christmas Island}}
|pop38 = ~940
|ref38 =&lt;ref name=pau&gt;{{cite web|last=Hibbard|first=John|title=A COMPARISON OF CABLE AND SATELLITE FOR CHRISTMAS ISLAND COMMUNICATIONS|url=http://www.aph.gov.au/Parliamentary_Business/Committees/House_of_Representatives_Committees?url=/ncet/economicenvironment/subs/sub15.3.pdf|accessdate=17 July 2013}}&lt;/ref&gt;
|languages = [[Chinese language|Chinese]]
|religions = [[Non-religious]], [[Chinese folk religion]] (including [[Taoism]], [[ancestor veneration in China|ancestral worship]] and others), [[Mahayana Buddhism]], [[Christianity]] and other faiths.&lt;ref name=&quot;CSLS2010&quot;&gt;2010 Chinese Spiritual Life Survey conducted by Dr. Yang Fenggang, Purdue University’s Center on Religion and Chinese Society. Statistics published in: Katharina Wenzel-Teuber, David Strait. ''[http://www.china-zentrum.de/fileadmin/redaktion/RCTC_2012-3.29-54_Wenzel-Teuber_Statistical_Overview_2011.pdf People’s Republic of China: Religions and Churches Statistical Overview 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303184353/http://www.china-zentrum.de/fileadmin/redaktion/RCTC_2012-3.29-54_Wenzel-Teuber_Statistical_Overview_2011.pdf |date=2016-03-03 }}''. Religions &amp; Christianity in Today's China, Vol. II, 2012, No. 3, pp. 29–54, {{ISSN|2192-9289}}.&lt;/ref&gt;
|related = Other [[Sino-Tibetan peoples]], such as [[Hui people|Hui]]
|footnotes = Some sources refer to Han Chinese directly as &quot;Chinese&quot; or group them with other Chinese peoples.}}
{{Chinese|s=汉族|t=漢族|p=Hànzú|myr=Hàndzú|w=Han-tzu|mi={{IPAc-cmn|h|an|4|z|u|2}}|j=Hon3 zuk6|y=Hon juhk|ci={{IPA-yue|hɔ̄ːn tsʊ̀k|}}|bpmf=ㄏㄢˋ ㄗㄨˊ|wuu=Hoe zoh|buc=Háng-cŭk|poj=Hàn-cho̍k|teo=Hàng-tsôk|h=Hòn-tshu̍k|order=st}}
[[File:Ethnolinguistic map of China 1983.png|thumb|1983 Map of ethnolinguistic groups in [[mainland China]] and [[Taiwan]] (Han is in olive green){{#tag:ref|Source: United States Central Intelligence Agency, 1983. The map shows the distribution of ethnolinguistic groups according to the historical majority ethnic groups by region. Note this does not represent the current distribution due to age-long internal migration and assimilation.|group=&quot;Note&quot;}}]]

'''ਹਾਨ ਚੀਨੀ''' (ਚੀਨੀ: 汉族, ਹਾਨਜੂ ਜਾਂ ਹਾਨਰੇਨ) ਚੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 1,31,01,58,851 ਹਾਨ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਸੰਨ 2010 ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 20% ਜਿੰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਹਾਨ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਨ। ਚੀਨ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ 92% ਲੋਕ ਹਾਨ ਨਸਲ ਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹਾਨ ਲੋਕ ਤਾਈਵਾਨ ਵਿੱਚ 98% ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ 78% ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਬੀਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਨ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਹਾਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਨੁਵੰਸ਼ਿਕੀ (ਯਾਨੀ ਜਨੈਟਿਕ) ਵਖਰੇਵੇਂ ਹਨ।

ਹਾਨ ਸ਼ਬਦ ਚੀਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਚਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਚਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੇ ਚੀਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਭਾਗ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਾਂਧਾ ਅਤੇ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮਰਾਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਾਨ ਜੋਂਗ ਦਾ ਰਾਜਾ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਾਨ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ੀਰਮਾਰਗ (ਸਾਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ) ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨ ਦੇ ਲੋਕ ਸਵਰਗ ਦੀ ਨਦੀ (天河, ਤੀਯਾਨ ਹੇ) ਬੁਲਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੀਨੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਾਨ ਦੇ ਲੋਕ (漢人) ਜਾਂ ਹਾਨ ਦੇ ਬੇਟੇ ਬੁਲਾਉਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਇਹੀ ਨਾਮ ਅੱਜ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਆਇਆ ਹੈ।

ਪਿਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਓ ਦੀ ਓ3 (O3) ਸ਼ਾਖਾ ਲਗਭਗ 50% ਹਾਨ ਚੀਨੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਨਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਵੱਧ ਕੇ 80% ਤੱਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਅਤਿ-ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਪਿਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਰਾਬਰੀ ਤੋਂ ਉਲਟਿਆ ਮਾਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੋੜ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਤੋਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੱਖਣ ਚੀਨ ਦੀ ਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ।
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016]]</text>
      <sha1>4k3ppb5oazehffgbtwelr1n1zi42s27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਮ੍ਰਿਤੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95773</id>
    <revision>
      <id>838888</id>
      <parentid>542225</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T21:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2488" sha1="b4m3lulspog0ddexhm4hoqg2wj1rk89" xml:space="preserve">'''ਸਮ੍ਰਿਤੀ''' ([[ਹਿੰਦੀ]]: स्मृति) [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ [[ਧਰਮ]] ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਸ਼ਰੂਤੀ ਤੋਂ ਨੀਚੇ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਵੇਦ]] ਨਹੀਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ। ਸਮਤੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ - 'ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ'। ਇਸਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ([[ਰਮਾਇਣ]], [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]], [[ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ|ਗੀਤਾ]], [[ਪੁਰਾਣ]]) ਜਿਆਦਾ ਤਰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਪੜਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਸੰਕਰਾਚਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਮਾਇਣ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ, ਗੀਤਾ, ਪੁਰਾਣ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।

== ਮੁੱਖ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ==
* 
* [[ਮੰਨੂੰ ਸਿਮ੍ਰਤੀ]]
* ਜਾਗਯਵਲਕਯ ਸਿਮ੍ਰਤੀ

ਅਤਰੀ ਸਮ੍ਰਿਤੀ&lt;br&gt;
ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ&lt;br&gt;
ਹਰੀਤ ਸਮ੍ਰਿਤੀ
&lt;br&gt;
ਅਵਸੰਸ ਸਮ੍ਰਿਤੀ&lt;br&gt;
ਅੰਗੀਰਾ ਸਮ੍ਰਿਤੀ&lt;br&gt;
ਯੱਮ ਸਮ੍ਰਿਤੀ&lt;br&gt;
ਕਤਿਆਇਨ ਸਮ੍ਰਿਤੀ
&lt;br&gt;
ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਸਮ੍ਰਿਤੀ&lt;br&gt;
ਪਰਾਸ਼ਰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ&lt;br&gt;
ਵਿਆਸ ਸਮ੍ਰਿਤੀ&lt;br&gt;
ਕੁਸ਼ਲ ਸਮ੍ਰਿਤੀ
&lt;br&gt;
ਗੌਤਮ ਸਮ੍ਰਿਤੀ
&lt;br&gt;
ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸਮ੍ਰਿਤੀ&lt;br&gt;
ਅਪਾਸਤਾੰਬਾ ਸਮ੍ਰਿਤੀ&lt;br&gt;
ਸੰਵਾਰਤ ਸਮ੍ਰਿਤੀ&lt;br&gt;
ਘੋਗਾ ਸਮ੍ਰਿਤੀ&lt;br&gt;
ਲਿਖਤੀ ਸਮ੍ਰਿਤੀ&lt;br&gt;
 ਦੇਵਲ ਸਮ੍ਰਿਤੀ&lt;br&gt;
 ਸਤਾਪਤ ਸਮ੍ਰਿਤੀ

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
* [http://unlimitedmemory.tripod.com/id23.html स्मृति-सहायक (न्युमोनिक्स)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111116165259/http://unlimitedmemory.tripod.com/id23.html |date=2011-11-16 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]]</text>
      <sha1>b4m3lulspog0ddexhm4hoqg2wj1rk89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਿਨਾ ਸੁਲਤਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97496</id>
    <revision>
      <id>838906</id>
      <parentid>626488</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T05:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4252" sha1="ttaosokih9e9k5mk27i91fwaovocbs8" xml:space="preserve">'''ਹਿਨਾ ਸੁਲਤਾਨ''' ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਮੇਜ਼ਬਾਨ, ਵੀ.ਜੇ. ਅਤੇ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.islotimes.com/2012/09/hina-sultan-interview.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-09-19 |archive-date=2014-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140429061656/http://www.islotimes.com/2012/09/hina-sultan-interview.html |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਸੁਲਤਾਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]] ਦੇ ਜੇਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;AP&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.a-plus.tv/models.php |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-09-19 |archive-date=2012-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313181845/http://www.a-plus.tv/models.php |dead-url=yes }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313181845/http://www.a-plus.tv/models.php |date=2012-03-13 }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕੇਂਦਰੀ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਪੀ.ਆਈ.ਸੀ. ਅਤੇ ਕਿਨਾਰਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ [[ਜਨ-ਸੰਚਾਰ|ਜਨ ਸੰਚਾਰ]] ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;styleinstep.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.styleinstep.com/2012/04/hina-sultan-exclusive-interview-with.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-09-19 |archive-date=2012-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421201636/http://www.styleinstep.com/2012/04/hina-sultan-exclusive-interview-with.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਐੱਸ.ਜੇ.ਜੇ. / ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਏਪਲੱਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਤੇ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਟੁੱਨ ਹੋ ਜਾਓ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਏਪਲੱਸ ਲਈ ਲਾਈਵ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੋਅ &quot;ਕਾਲ ਟੂਊਨ&quot; ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ 2011 ਵਿੱਚ ਪਲੇ ਟੀਵੀ ਲਈ ਰਮਜਾਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਸੀਜ਼ਨ 4 ਦੀ ਮੇਜਬਾਨੀ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮੂਵਿੰਗ ਹੈਡਜ਼ ਸਟਾਈਲ 360 ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਲੀ ਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰਸਾਲਾ ਸ਼ੋਅ &quot;ਏਜੰਟ ਓਲਵੈੱਡ&quot; ਦਾ ਵੀ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਏਪਲੱਸ ਲਈ ਲਾਈਵ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਬ੍ਰਾਂਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ &quot;ਮੇਲਜੋਲ&quot; ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੇ ਸ਼ਮਾ ਟੀ.ਵੀ. ਉੱਤੇ &quot;ਹਰ ਪਕਸਤਨੀ ਮੇਂ ਛੂਪਾ ਏਕੇ ਨਾਇਕ&quot; ਦੀ ਮੇਜਬਾਨੀ ਲਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>ttaosokih9e9k5mk27i91fwaovocbs8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੰਜੂਸ਼੍ਰੀ ਥਾਪਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112440</id>
    <revision>
      <id>838866</id>
      <parentid>583293</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T13:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8826" sha1="41pvahdrghp70bs4vbkj3ntg96a9xlo" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name         = ਮੰਜੂਸ਼੍ਰੀ ਥਾਪਾ
| image        =MANJU3.jpg
|caption= ਮੰਜੂਸ਼੍ਰੀ ਥਾਪਾ
| birth_name    = 
| birth_date    = 
| birth_place   = [[ਕਠਮੰਡੂ]], [[ਨੇਪਾਲ]]
| occupation   = ਲੇਖਿਕਾ
| nationality  = ਕੈਨੇਡੀਅਨ
| period       = 1989 - ਹੁਣ ਤੱਕ
| genre        = [[ਨਾਵਲ]], ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਲੇਖ
| subject      = 
| notableworks = ''ਫਾਰਗੈੱਟ ਕਾਠਮੰਡੂ '' (2005), ''ਟਿੳੂਟਰ ਅਾਫ ਹਿਸਟਰੀ'' (2001), ''ਸੀਜ਼ਨ ਅਾਫ ਫਲਾੲੀਟ'' (2010)
| relations = ਡਾ. ਬਹਿਕ ਬਹਾਦੁਰ ਥਾਪਾ &lt;/small&gt;(ਪਿਤਾ)&lt;/small&gt;,&lt;br /&gt;ਭਾਸਕਰ ਥਾਪਾ &lt;/small&gt;(ਭਰਾ)&lt;/small&gt;
| website      = {{URL|http://www.manjushreethapa.com/}}
| portaldisp   =
}}

'''ਮੰਜੂਸ਼੍ਰੀ ਥਾਪਾ''' ({{lang-ne|मञ्जुश्री थापा}}), [[ਕਠਮੰਡੂ]], [[ਨੇਪਾਲ]] ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਇੱਕ ਕਨੇਡੀਅਨ ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਕਥਾ [[ਲੇਖਕ|ਲੇਖਿਕਾ]], ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਮੂਲ ਦੀ [[ਸੰਪਾਦਕ]] ਹੈ।&lt;ref name=&quot;(KathmanduGroup2005&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=RV1uAAAAMAAJ|title=Studies in Nepali history and society|author=Kathmandu Centre for Social Research and Development. Nepal Studies|publisher=Mandala Book Point|year=2005|page=459|quote=&quot;Senior&quot; Nepali language writers have not been able to come to terms with the fact that Manjushree Thapa and Samrat Upadhyay have been established as the two important representatives of contemporary writings in English. ...|accessdate=5 April 2011}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
ਮੰਜੂਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਨੇਪਾਲ ਰਾਸਤਾ ਬੈਂਕ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਪਾਲ ਡਾ. ਬਹਿਕ ਬਹਾਦੁਰ ਥਾਪਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਮਾਹਰ ਡਾ. ਰੀਤਾ ਥਾਪਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://thehimalayantimes.com/people/the-life-that-you-write/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-11-02 |archive-date=2019-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327091305/https://thehimalayantimes.com/people/the-life-that-you-write/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਤੇਜਸ਼੍ਰੀ ਥਾਪਾ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਤੀਜੇ ਬਰੂਨ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾ, ਉਹਦੇ ਭਰਾ ਸਵ: ਭਾਸਕਰ ਥਾਪਾ ਅਤੇ ਸੁਮੀਰਾ ਥਪਾ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;nepalitimes&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2013/06/23/bhaskar-thapa-49/|title=Nepali Times - The Brief  » Blog Archive   » Bhaskar Thapa, 49|website=www.nepalitimes.com|accessdate=7 May 2017}}&lt;/ref&gt; ਮੰਜੂਸ਼ੀ ਥਾਪਾ [[ਨੇਪਾਲ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਅਤੇ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਿਜ਼ਾਈਨ 'ਤੇ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ' ਤੇ ਆਪਣੇ ਬੀ.ਐੱਫ਼.ਏ. ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ''ਮਸਟੈਂਗ ਭੋਟ ਇਨ ਫ੍ਰੇਗਮੈਂਟਸ ''(1992) ਸੀ। 2001 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਨਾਵਲ &quot;ਟੂਟਰ ਆਫ਼ ਹਿਸਟਰੀ&quot; ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਸੀਏਟਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਐਮਐਫਏ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਐਮ ਐਫ ਏ ਥੀਸਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਫੁਲਬ੍ਰਾਈਟ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇੰਦਰਾ ਬਹਾਦੁਰ ਰਾਇ ਦੇ ''ਦੇਅਰ ਇਜ਼ ਏ ਕਾਰਨੀਵਲ ਟੂਡੇ''  ਦੇ ਉਸਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੇ 2017 ਪੈਨ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਹੀਮ ਟਰਾਂਸਲੇਸ਼ਨ ਗ੍ਰਾਂਟ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://pen.org/2017-pen-literary-awards-winners/|title=2017 PEN America Literary Awards Winners - PEN America|date=2017-03-27|work=PEN America|access-date=2017-08-02|language=en-US|archive-date=2017-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802211202/https://pen.org/2017-pen-literary-awards-winners/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬ ''ਫਾਰਗੈੱਟ ਕਾਠਮੰਡੂ: ਐਨ ਐਲੀਜੀ ਫਾਰ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਸੀ ''(2005), 1 ਫਰਵਰੀ 2005 ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ ਪਲਟਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। 2006 ਵਿੱਚ ਲੈਟਰ ਯੂਲੇਸਿਸ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.opendemocracy.net/arts-Literature/kathmandu_3907.jsp|title=Forget Kathmandu: An Elegy for Democracy|date=2006-09-15|publisher=openDemocracy|accessdate=2012-07-15}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਥਾਪਾ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਾਨਾਸ਼ੲਹੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਲਿਖਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।&lt;span&gt;2007 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਟਿਲਡ ਅਰਥ ''ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;/span&gt; 2009 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ ਵਾਤਾਵਰਣਵਾਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ ''ਏ ਬੁਆਏ ਆਫ ਸਿਕਲਿਸ: ਦਿ ਲਾਈਫ ਐਂਡ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਚੰਦਰਾ ਗੁਰੂੰਗ''  ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਸੀਜ਼ਨਸ ਆਫ਼ ਫਲਾਈਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। 2011 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਕਾਲਪਨਿਕ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ,'' ਦ ਲਾਈਵਜ਼ ਵੀ ਹੋਸਟ ਲੌਸਟ: ਐਸੇਜ਼ ਐਂਡ ਓਪੀਨੀਅਨਜ਼  ਆਨ ਨੇਪਾਲ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ, ਜੋ ਕਿ 2016 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗਈ ਸੀ, ਇੱਕ ਨਾਵਲ ''ਆਲ ਆਫ ਇਨ ਅਵਰ ਓਨ ਲਾਈਵਜ਼ ''ਹੈ।ਉਸਨੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਪ-ਐਡ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/02/23/opinion/23thapa.html|title=Nepal's Stalled Revolution|last=Thapa|first=Manjushree|date=22 February 2011|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2010/05/06/opinion/06thapa.html|title=Waiting at the Top of the World|last=Thapa|first=Manjushree|work=Waiting at the Top of the World|publisher=New York Times|accessdate=22 May 2016}}&lt;/ref&gt;

== ਬਿਬਿਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ==
'''ਗੈਰ-ਗਲਪ'''

* ''ਟਿੳੂਟਰ ਆਫ ਹਿਸਟਰੀ 2001''
* ''ਟਿਲਡ ਅਰਥ'' (2007)
* ''ਸੀਜ਼ਨ ਆਫ ਫਲਾਈਟ'' (2010)
* ''ਆਲ ਆਫ ਅਸ ਇਨ ਆਰ ਕਾਈਫ'' (2016)

'''ਗੈਰ-ਗਲਪ'''

* ''ਮਸਟੈਂਗ ਭੋਟ ਇਨ ਫ੍ਰੇਗਮੈਂਟਸ'' (1992)&lt;br /&gt;
* ''ਫਾਰਗੈੱਟ ਕਾਠਮੰਡੂ '' (2005)
* ''ਏ ਬੁਆਏ ਆਫ ਸਿਕਲਿਸ'' (2009)
* ''ਦ ਲਾਈਵਜ਼ ਵੀ ਹੋਸਟ ਲੌਸਟ'' (2012)

'''ਅਨੁਵਾਦ'''

* ''ਦੀ ਕੰਟਰੀ ਇਜ਼ ਯੋਅਰਜ਼'' (2009)

==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ==
[[ਨੇਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਠਮੰਡੂ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>41pvahdrghp70bs4vbkj3ntg96a9xlo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੀਡਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117587</id>
    <revision>
      <id>838877</id>
      <parentid>479293</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12781" sha1="6ekmnr84knygyuruj7qjt4ew1eow6yc" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = ਲੀਡਸ
| official_name                   = 
| other_name                      = 
| native_name                     = &lt;!--F for cities whose native name is not in English --&gt;
| settlement_type                 = [[ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦਰਜਾ|ਸ਼ਹਿਰ]]
| motto                           = ''Pro rege et lege''&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ਪੰਜਾਬੀ: &quot;ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਲਈ&quot;)&lt;/small&gt;
| nickname                        = &lt;!-- images and maps -----------&gt;
| image_skyline                   = Leeds Montage.jpg
| imagesize                       = 270px
| image_alt                       = Leeds
| image_caption                   = ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਘੜੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: [[ਲੀਡਸ ਟਾਊਨ ਹਾਲ]], [[ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਲੀਡਸ]], [[ਬਰਿੱਜਵਾਟਰ ਪਲੇਸ, ਲੀਡਸ|ਬਰਿੱਜਵਾਟਰ ਪਲੇਸ]], [[ਲੀਡਸ ਡੌਕ]], [[ਫ਼ਰਸਟ ਡਿਰੈਕਟ ਅਰੀਨਾ]]
| image_flag                      = 
| flag_size                       = 
| image_seal                      = 
| seal_size                       = 
| pushpin_map                     = ਯੂਕੇ ਇੰਗਲੈਂਡ#ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ#ਯੂਰਪ
| pushpin_map_caption             = ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ##ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ##ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| pushpin_relief                  = 1
| image_shield                    = Coat of arms of Leeds City Council.png
| shield_link                     = ਲੀਡਸ ਦਾ ਕੋਟ ਆਫ਼ ਆਰਮਸ
| shield_size                     = 150px
| image_blank_emblem              = 
| blank_emblem_type               = 
| blank_emblem_size               = 
| blank_emblem_alt                = A shield, with three white stars on a black background at the top and, below, a suspended fleece on a light-blue background. Above the shield is a helmet with leaves above and behind and a small owl on top. To the left and right are two large owls wearing golden ducal coronets. They are perched on a scroll below the shield which reads &quot;PRO LEGE ET REGE&quot;.
| blank_emblem_link               = ਲੀਡਸ ਦਾ ਕੋਟ ਆਫ਼ ਆਰਮਸ
| image_map                       = Leeds UK locator map.svg
| mapsize                         = 250px
| map_alt                         = A map of England coloured pink showing the administrative subdivisions of the country. The Leeds metropolitan borough area is coloured red.
| map_caption                     = [[ਪੱਛਮੀ ਯੌਰਕਸ਼ਾਇਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| image_map1                      = 
| mapsize1                        = 
| map_caption1                    = [[ਦ ਹੈੱਡਰੋਅ, ਲੀਡਸ|ਦ ਹੈੱਡਰੋਅ]]
&lt;!-- Location ------------------&gt;| subdivision_type                = [[ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਦੇਸ਼]]
| subdivision_name                = [[ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]]
| subdivision_type1               = [[ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਦੇਸ਼|ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਦੇਸ਼]]
| subdivision_name1               = [[ਇੰਗਲੈਂਡ]]
| subdivision_type2               = [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖੇਤਰ|ਖੇਤਰ]]
| subdivision_name2               = ਯੌਰਕਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਹੰਬਰ
| subdivision_type3               = ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ
| subdivision_name3               = [[ਲੀਡਸ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ|ਲੀਡਸ]]
| subdivision_type4               = ਕਾਊਂਟੀ
| subdivision_name4               = [[ਪੱਛਮੀ ਯੌਰਕਸ਼ਾਇਰ]]
| subdivision_type5               = ਮਹਾਂਨਗਰ ਬੌਰੋ
| subdivision_name5               = [[ਲੀਡਸ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ]]
| subdivision_type6               = ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਾਊਂਟੀ
| subdivision_name6               = [[ਯੌਰਕਸ਼ਾਇਰ]]
&lt;!-- Politics -----------------&gt;| government_footnotes            = 
| government_type                 = ਮਹਾਂਨਗਰ ਬੌਰੋ
| governing_body                  = [[ਲੀਡਸ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲ]]
| leader_title                    = ਲੀਡਰ
| leader_name                     = ਲੀਡਰ ਅਤੇ ਕੈਬਨਿਟ
| leader_title1                   = ਪ੍ਰਬੰਧਕ
| leader_name1                    = {{English district control|GSS=E08000035}}
| leader_title2                   = ਲਾਰਡ ਮੇਅਰ
| leader_name2                    = ਈਲੀਨ ਟੇਲਰ
| leader_title3                   = ਕੌਂਸਲ ਲੀਡਰ
| leader_name3                    = [[ਜਿਊਡਿਥ ਬਲੇਕ]]
| leader_title4                   = ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕ
| leader_name4                    = ਟੋਮ ਰਿਓਰਡੈਨ
| established_title               = ਬੌਰੇ ਚਾਰਟਰ
| established_date                = 1207
| established_title2              = ਮਿਊਂਸਪਲ ਚਾਰਟਰ
| established_date2               = 1626
| established_title3              = ਸ਼ਹਿਰੀ ਦਰਜਾ
| established_date3               = 1893
| seat_type                       = ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ
| seat                            = [[ਲੀਡਸ ਸਿਵਿਕ ਹਾਲ]],&lt;br /&gt;[[ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਸਕੇਅਰ (ਲੀਡਸ)|ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਸਕੇਅਰ]]
&lt;!-- Area ---------------------&gt;| area_magnitude                  = 
| total_type                      = ਸ਼ਹਿਰ
| unit_pref                       = 
| area_footnotes                  = 
| area_total_km2                  = {{English district area|GSS=E08000035}}
| area_rank                       = [[List of English districts by area|{{English district area rank|GSS=E08000035}}]]
| area_land_km2                   = 
| area_water_km2                  = 
| area_total_sq_mi                = 
| area_land_sq_mi                 = 
| area_water_sq_mi                = 
| area_water_percent              = 
| area_urban_km2                  = 487.8
| area_urban_sq_mi                = 
| area_metro_km2                  = 
| area_metro_sq_mi                = 
| area_blank1_title               = 
| area_blank1_km2                 = 
| area_blank1_sq_mi               = &lt;!-- Population -----------------------&gt;
| population_as_of                = {{English statistics year}}
| population_footnotes            = 
| population_note                 = 
| population_total                = {{English district population|GSS=E08000035}}
| population_rank                 = [[List of English districts by population|{{English district rank|GSS=E08000035}}]]
| population_density_km2          = {{English district density|GSS=E08000035}}
| population_density_sq_mi        = 
| population_metro                = 2,638,127  (ਚੌਥਾ)
| population_density_metro_km2    = 
| population_density_metro_sq_mi  = 
| population_urban                = 1,901,934 (ਚੌਥਾ)
| population_density_urban_km2    = 3,645
| population_density_urban_sq_mi  = 
| population_blank2_title         = ਨਸਲਾਂ &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(2011 census)&lt;/small&gt;&lt;ref name=stats_1&gt;{{cite web | url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rpt-ethnicity.html | author=National Statistics: Neighbourhood Statistics | title=Ethnicity and National Identity in England and Wales 2011 | accessdate=29 April 2015 | archive-date=24 ਜਨਵਰੀ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160124090812/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rpt-ethnicity.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| population_blank2               = 85% ਗੋਰੇ&lt;br /&gt;5.7% ਏਸ਼ੀਆਈ ਜਾਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼&lt;br /&gt;3.5% ਕਾਲੇ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼&lt;br /&gt;2.7% ਮਿਸ਼ਰਿਤ&lt;br /&gt;3.1% ਹੋਰ
| population_blank1               = 
| population_density_blank1_km2   = 
| population_density_blank1_sq_mi = 
| population_demonym              = ਲਾਇਨਰ, ਲਿਓਡਨਸੀਅਨ
&lt;!-- General information ---------------&gt;| timezone                        = [[ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ ਮੱਧ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset                      = +0
| timezone_DST                    = [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਰਮੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset_DST                  = +1
| coordinates                     = {{coord|53|47|59|N|1|32|57|W|region:GB|display=inline,title}}
| elevation_footnotes             = 
| elevation_max_footnotes         = &lt;ref&gt;Max (City of Leeds) at SE140445 Hawksworth Moor in extreme west of district.&lt;/ref&gt;
| elevation_min_footnotes         = &lt;ref&gt;Min (City of Leeds) at points where district boundary crosses Rivers Aire and Wharfe in extreme east.&lt;/ref&gt;
| elevation_min_ft                = 33
| elevation_max_ft                = 1115
| elevation_min_m                 = 10
| elevation_max_m                 = 340
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;| postal_code_type                = [[Postcodes in the United Kingdom|Postcode areas]]
| postal_code                     = ਪੋਸਟਕੋਡ ਖੇਤਰ
| area_code_type                  = ਡਾਇਲਿੰਗ ਕੋਡ
| area_codes                      = 0113 (ਲੀਡਸ)&lt;br /&gt;01924 (''[[ਵੇਕਫ਼ੀਲਡ]]'')&lt;br /&gt;01937 ([[ਵੈਦਰਬਾਏ]])&lt;br /&gt;01943 ([[ਗਿਊਸਿਲੀ]])&lt;br /&gt;01977 (''[[ਪੌਂਟੇਫ਼ਰੈਕਟ]]'')
| iso_code                        = [[ISO 3166-2:GB|GB-LDS]]
| blank_name_sec1                 = ਜੀਐਸਐਸ ਕੋਡ
| blank_info_sec1                 = E08000035
| blank1_name_sec1                = ਨਟਸ ਕੋਡ
| blank1_info_sec1                = UKE42
| blank2_name_sec1                = ਓਐਨਕੋਡ
| blank2_info_sec1                = 00DA
| blank3_name_sec1                = ਓਐਸ ਗ੍ਰਿਡ ਰੈਂਫ਼ਰੈਂਸ
| blank3_info_sec1                = {{gbmappingsmall|SE296338}}
| blank4_name_sec1                = 
| blank4_info_sec1                = 
| blank5_name_sec1                = ਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
| blank5_info_sec1                = ਲੀਡਸ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
| blank6_name_sec1                = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਅਰਪੋਰਟ
| blank6_info_sec1                = ਲੀਡਸ ਬਰੈਡਫ਼ੋਰਡ ਏਅਰਪੋਰਟ
| blank_name_sec2                 = GDP
| blank_info_sec2                 = [[ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ]] 82.98&amp;nbsp;billion&lt;ref name=&quot;brookingsgdp&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |title=Global city GDP 2014 |publisher=Brookings Institution |accessdate=18 November 2014 |deadurl=yes |archive-url=https://www.webcitation.org/6H7Jql2A9?url=http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |archivedate=4 June 2013  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;leeds.gov.uk&quot;/&gt;
| blank1_name_sec2                = – ਪਰ ਕੈਪੀਟਾ
| blank1_info_sec2                = US$33,355&lt;ref name=&quot;brookingsgdp&quot;/&gt;
| blank2_name_sec2                = ਜੀਵੀਏ (2015)
| blank2_info_sec2                = ਜੀਬੀਪੀ {{Increase}} 14.6%
| blank3_name_sec2                = – ਪਰ ਕੈਪੀਟਾ
| blank3_info_sec2                = ਜੀਬੀਪੀ {{Increase}} 14.6%
| blank4_name_sec2                = ਕੌਂਸਲਰ
| blank4_info_sec2                = 99
| blank5_name_sec2                = ਐਮ.ਪੀ. 
| blank5_info_sec2                = {{Collapsible list
|title       = 
|frame_style=border:none; padding: 0;
|title_style =
|list_style  = 
}}
| blank6_name_sec2                = [[ਯੂਰਪੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ]]
| blank6_info_sec2                = ਯੌਰਕਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਹੰਬਰ
| website                         = [http://www.leeds.gov.uk/ www.leeds.gov.uk]
| footnotes                       = 
}}
&lt;!-- INFOBOX END --&gt;
&lt;!---Start of article---&gt;
'''ਲੀਡਸ''' [[ਪੱਛਮੀ ਯੌਰਕਸ਼ਾਇਰ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/leeds|title=Definition of 'Leeds'|publisher=[[Collins English Dictionary]]|accessdate=15 December 2018}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]]</text>
      <sha1>6ekmnr84knygyuruj7qjt4ew1eow6yc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੀਹੋ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119857</id>
    <revision>
      <id>838869</id>
      <parentid>581069</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T15:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6703" sha1="nnwqoy0dgy8ti6qu9sn3tzzznwqqjw1" xml:space="preserve">{{Infobox professional wrestler|name=ਰੀਹੋ|names=ਬਲੈਕ ਚੈਰੀ (#1)&lt;ref name=UnionPro100310/&gt;&lt;br /&gt;ਲੀ ਹੂ&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.ddtpro.com/result/ddt/article/1214283660/ | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110706093315/http://www.ddtpro.com/result/ddt/article/1214283660/ | script-title=ja:新北京プロレス Japan Tour 2009 in Shinjuku Face | archivedate=July 6, 2011 | accessdate=January 30, 2012 | work=[[DDT Pro-Wrestling]] | language=Japanese}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'''ਰੀਹੋ'''&lt;br /&gt;ਰਿਹੋ ਹਿਮ&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://ameblo.jp/gtmvsakura/entry-11604147488.html | script-title=ja:【試合結果】2013年8月31日(土)板橋グリーンホール | last=Sakura | first=Emi | authorlink=Emi Sakura | date=September 1, 2013 | accessdate=September 3, 2013 | work=ਗਤੋਹ ਮੂਵ ਸਾਕੁਰਾ | publisher=[[Ameba (website)|Ameba]] | language=Japanese}}&lt;/ref&gt;|image=Riho 2015.jpg|image_size=|caption=ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਰੀਹੋ|height={{height|m=1.55}}&lt;!-- In Japan they measure height in meters so that should be first --&gt;&lt;ref name=GatohMove/&gt;&lt;ref name=W1/&gt;|weight={{convert|45|kg|lb|abbr=on}}&lt;!--In Japan they measure weight in kilograms so that should be first --&gt;&lt;ref&gt;https://www.cagematch.net/?id=2&amp;nr=9434{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved September 22, 2020.&lt;/ref&gt;|real_height=|real_weight=|birth_date={{birth date and age|1997|06|04|mf=y}}&lt;ref name=GatohMove/&gt;&lt;ref name=W1/&gt;&lt;ref name=IceRibbon/&gt;|birth_place=ਸਿਨਾਗਾਵਾ, [[ਟੋਕੀਓ]]&lt;ref name=GatohMove/&gt;&lt;ref name=W1/&gt;&lt;ref name=IceRibbon/&gt;|death_date=|death_place=|resides=|billed=|trainer=ਏਮੀ ਸਕੂਰਾ&lt;ref name=W1/&gt;|debut=May 29, 2006&lt;ref name=GatohMove/&gt;&lt;ref name=W1/&gt;&lt;ref name=IceRibbon/&gt;|retired=}} ਰੀਹੋ (ਜਨਮ 4 ਜੂਨ 1997) &lt;ref name=&quot;GatohMove&quot;&gt;{{Cite web|url=http://gatohmove.com/?page_id=278|website=Gatoh Move Pro Wrestling|language=Japanese|script-title=ja:里歩|access-date=March 29, 2017|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 13, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170213035711/http://gatohmove.com/?page_id=278|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;W1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.w-1.co.jp/player/riho.php|website=[[Wrestle-1]]|language=Japanese|script-title=ja:里歩|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224092834/http://www.w-1.co.jp/player/riho.php|archive-date=December 24, 2013|access-date=December 22, 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;IceRibbon&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ice-ribbon.ne07.jp/page/fighter_4.html|website=[[Ice Ribbon]]|language=Japanese|script-title=ja:りほ|archive-url=https://web.archive.org/web/20120127065850/http://ice-ribbon.ne07.jp/page/fighter_4.html|archive-date=January 27, 2012|access-date=January 17, 2012}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਪੇੇੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਹੈ, ਪਰ ਆਲ ਏਲੀਟ ਰੈਸਲਿੰਗ (ਏ ਈ ਡਬਲਯੂ) ਅਤੇ ਵਰਲਡ ਵਾਂਡਰ ਰਿੰਗ ਸਟਾਰਡਮ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਏਮੀ ਸਕੂਰਾ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਮਈ 2006 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਈਸ ਰਿਬਨ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਲਈ ਰੱੱਖਿਆ ਗਿਆ,ਕਿ  ਉਹ ਅਗਲੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਬਨ ਟੈਗ ਟੀਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਕ ਵਾਰ ਤਿਕੋਣ ਰਿਬਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਰੀਹੋ ਨੇ ਆਈ ਡਬਲਯੂ ਏ ਟ੍ਰਿਪਲ ਕ੍ਰਾਊਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। 

== ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ==

=== ਆਈਸ ਰਿਬਨ (2006–2012) ===
2006 ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਰੀਹੋ ਸਿਰਫ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ  ਐਲੀਮੈਂਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸੀ।ਉਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸੀਨਾ ਨੇ ਆਈਮੀ ਸਕੂਰਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਉਸ ਦੇ ਆਈਸ ਰਿਬਨ ਡੋਜੋ ਵਿਖੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। &lt;ref name=&quot;IceRibbon&quot;/&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਟੋੋੋਕਿਓ ਦੇ ਸ਼ੀਨਾਗਾਵਾ ਵਿੱਚ 29 ਮਈ 2006 ਨੂੰ ਨਾਨੇ ਟਕਾਹਾਸ਼ੀ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। &lt;ref name=&quot;W1&quot;/&gt; ਮਾਰਚ 2008 ਵਿੱਚ, ਰੀਹੋ ਅਤੇ ਸੀਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਚਾਰ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੀਹੋ ਨੇ 3-1 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ice-ribbon.ne07.jp/page/resultData_122.html|website=[[Ice Ribbon]]|language=Japanese|script-title=ja:ｱｲｽﾘﾎﾞﾝ･69|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621102803/http://ice-ribbon.ne07.jp/page/resultData_122.html|archive-date=June 21, 2013|access-date=January 17, 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ice-ribbon.ne07.jp/page/resultData_124.html|website=[[Ice Ribbon]]|language=Japanese|script-title=ja:ｱｲｽﾘﾎﾞﾝ･72|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621112819/http://ice-ribbon.ne07.jp/page/resultData_124.html|archive-date=June 21, 2013|access-date=January 17, 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ice-ribbon.ne07.jp/page/resultData_125.html|website=[[Ice Ribbon]]|language=Japanese|script-title=ja:ｱｲｽﾘﾎﾞﾝ･73|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621113744/http://ice-ribbon.ne07.jp/page/resultData_125.html|archive-date=June 21, 2013|access-date=January 17, 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;IceRibbon77&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ice-ribbon.ne07.jp/page/resultData_129.html|website=[[Ice Ribbon]]|language=Japanese|script-title=ja:ｱｲｽﾘﾎﾞﾝ･77|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621103719/http://ice-ribbon.ne07.jp/page/resultData_129.html|archive-date=June 21, 2013|access-date=January 17, 2012}}&lt;/ref&gt; 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ|30em}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text]]</text>
      <sha1>nnwqoy0dgy8ti6qu9sn3tzzznwqqjw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਜੀ ਨਰਾਇਣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125942</id>
    <revision>
      <id>838873</id>
      <parentid>698768</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:26:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Compositions&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1332496098|Rajee Narayan]]&quot;</comment>
      <origin>838873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6036" sha1="o7j1yxzbaehktjwxk2k9ys87r394djv" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Guru Rajee Narayan Photograph.jpg|thumb|ਰਾਜੀ ਨਰਾਇਣ]]
'''ਰਾਜੀ ਨਰਾਇਣ''' ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ [[ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] ਹੈ, ਜੋ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇਕ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ ਨ੍ਰਿਤਯਾ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]], ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨੱਤੂਵੰਗਮ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਲਈ ਮੇਕ-ਅਪ ਅਤੇ ਹੇਅਰ-ਸਟਾਇਲਿੰਗ ਦੇ ਕੋਰਸ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19970612/16350713.html|title=A balancing act|date=12 June 1997|website=[[The Indian Express]]|access-date=8 August 2010}}&lt;/ref&gt; 

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ==
ਰਾਜੀ ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਅਗਸਤ 1931 ਨੂੰ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਸ. ਨਰਾਇਣਾ ਅਈਅਰ ਅਤੇ ਗੰਗਾਮਮਲ ਦਾ 11 ਵਾਂ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਰਾਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਟਰਾਜਾ ਨਾਟਯ ਨਿਕੇਤਨਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੀਲਾ ਬਾਲਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਰਸਵਤੀ ਗਾਨਾ ਨੀਲਾਯਮ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇ. ਲਲਿਤਾ  ਤੋਂ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2018}}   

ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਰਾਇਣ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੇਰਮਿਨਚੱਕੁਰਾ' (ਸ਼ੰਕ੍ਰਭਾਰਨਮ ਰਾਗ - ਇਕਨਾ ਤਾਲਾ) ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਗਾਣੇ ਗਾਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2018}}   

ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਭਾ ਇੰਦੂਮਦਾਰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਿਲਾਸਾ ਸਭਾ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਡਾਂਸ-ਡਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਕੋਲਾਟਾ ਜੋਥਰੈ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਡੱਪੈ ਲਕਸ਼ਮੀਅਮਲ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਸਨ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2018}}   

== ਰਚਨਾਵਾਂ ==
ਨਰਾਇਣ ਨੇ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਲਈ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਣੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਗੀਤਾਮਾਲਾ (2 ਭਾਗ) ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ''ਸੰਗੀਤਾ ਸ਼ਾਰਤਰਾ ਮਾਲਾ ਨਾਮੀ ਕਾਰਨਾਟਿਕ'' ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਮੁੱ''ਢਲੀਆਂ'' ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ''ਨਾਟਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਮਾਲਾ'' ਦੀ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬ ''ਨਾਟਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ''  ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2018}}   

== ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ==

ਰਾਜੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਨ੍ਰਿਤ ਲਈ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਰਚੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਗੀਤਮਾਲਾ (2 ਖੰਡਾਂ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ''ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਮਾਲਾ'' ਹੈ। ਉਹ ''ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਮਾਲਾ'' ਦੀ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rajee Narayan Official Website |url=https://www.rajeenarayan.com/compositions/Natya_Sastra_Mala.html |access-date=October 3, 2020 |website=Rajee Narayan}}{{Dead link|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;
== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.rajeenarayan.com ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ] 

&lt;br /&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]]</text>
      <sha1>o7j1yxzbaehktjwxk2k9ys87r394djv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੇਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134264</id>
    <revision>
      <id>838899</id>
      <parentid>657346</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harry sidhuz</username>
        <id>38365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3852" sha1="rroeix0uj6zz6op0x8y3d743cc2g7e0" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=Krishna Sen Ichhuk|alias=|agent=|credits=|religion=|relatives=|children=|spouse=|family=|title=|years_active=|image=|occupation=[[Journalism]]|education=|death_place=Mahendra Police Club [[Kathmandu]]|death_date=27 May 2002|birth_place=[[Dehradun]], [[India]]|birth_date=19 October 1956|birth_name=|caption=|URL=}}{{Cleanup infobox}}
'''ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੇਨ (ਇਛੁੱਕ)''' (19 ਅਕਤੂਬਰ 1956 &amp;#x2013; 27 ਮਈ 2002) ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਸੀ।

ਉਹ ਨੇਪਾਲ ਵਿਚ ਮਾਓਵਾਦੀ ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸੇਨ ਮਾਓਵਾਦੀ ਪੱਖੀ ਸਥਾਨਕ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ, ਜਨਦੇਸ਼ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 20 ਮਈ, 2002 ਨੂੰ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2001 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਓਵਾਦੀ ਬਾਗੀਆਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸੰਪਰਕ ਜਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;cpj1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://cpj.org/killed/2002/krishna-sen-janadisha.php |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-03-31 |archive-date=2010-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222004710/http://cpj.org/killed/2002/krishna-sen-janadisha.php |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

ਸਥਾਨਕ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮੂਹ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਸੈਕਟਰ ਸਰਵਿਸ ਸੈਂਟਰ (ਇਨਸੈੱਕ) ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੇਨ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਇਕ ਹਫਤੇ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਠਮੰਡੂ ਦੇ ਮਹਿੰਦਰ ਪੁਲਿਸ ਕਲੱਬ ਵਿਖੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।&lt;ref name=&quot;cpj1&quot;/&gt;

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸੇਨ ਨੂੰ ਕਾਠਮੰਡੂ ਦੇ ਬਟਿਸਪੁਤਾਲੀ ਵਿਚ ਨੇਪਾਲੀ ਸੁੱਰਖਿਆ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਣਪਛਾਤੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹਿਜ਼ਰਤ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;omtc&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.omct.org/urgent-campaigns/urgent-interventions/nepal/2002/06/d15830/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-03-31 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304191011/http://www.omct.org/urgent-campaigns/urgent-interventions/nepal/2002/06/d15830/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਓਵਾਦੀ) ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸੇਨ ਓਨਲਾਈਨ ਵਜੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੇਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਓਨਲਾਈਨ ਨਿਊਜ਼ ਪੋਰਟਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://web.archive.org/web/20130121104704/http://krishnasenonline.org/main/index.php?pubid=87 ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੇਨ ਨਲਾਈਨ]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2002]]</text>
      <sha1>rroeix0uj6zz6op0x8y3d743cc2g7e0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਾਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141223</id>
    <revision>
      <id>838897</id>
      <parentid>616144</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harry sidhuz</username>
        <id>38365</id>
      </contributor>
      <origin>838897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5386" sha1="288mfqwiih788no6dhicjcjc6qo5y34" xml:space="preserve">'''ਮਾਸ''' ਕਿਸੇ [[ਪ੍ਰਾਣੀ|ਜੀਵ]] ਦੇ [[ਨਰਮ ਟਿਸ਼ੂ|ਨਰਮ]] [[ਪੁਲੰਦਾ (ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ)|ਟਿਸ਼ੂਆਂ]] ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਇਕੱਠ ਹੈ। ਕਈ [[ਬਹੁਕੋਸ਼ੀ ਜੀਵ|ਬਹੁ-ਸੈਲੂਲਰ ਜੀਵਾਂ]] ਵਿੱਚ ਨਰਮ ਟਿਸ਼ੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ &quot;ਮਾਸ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[ਥਣਧਾਰੀ|ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ]] ਵਿੱਚ [[ਮਨੁੱਖ|ਮਨੁੱਖਾਂ]] ਸਮੇਤ, ''ਮਾਸ'' ਵਿੱਚ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ, ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਢਿੱਲੇ ਜੋੜਨ ਵਾਲੇ ਟਿਸ਼ੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਗੈਰ-ਮਾਸਪੇਸ਼ੀ [[ਅੰਗ (ਸਰੀਰੀ ਬਣਤਰ)|ਅੰਗਾਂ]] ([[ਕਾਲਜਾ|ਜਿਗਰ]], [[ਫੇਫੜਾ|ਫੇਫੜੇ]], [[ਤਿੱਲੀ]], [[ਗੁਰਦਾ|ਗੁਰਦੇ]]) ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਪਸ਼ੂ ਉਤਪਾਦ|ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਗਾਂ]] (ਸਖ਼ਤ [[ਟੈਂਡਨ|ਨਸਾਂ]], [[ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ|ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂ]], [[ਅੰਤੜੀ|ਅੰਤੜੀਆਂ]], ਆਦਿ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। ਇੱਕ [[ਰਸੋਈ]] ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਪਤਯੋਗ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਮਾਸ ਨੂੰ [[ਮੀਟ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਕੰਗਰੋੜਧਾਰੀ|ਰੀੜ੍ਹ]] ਦੀ ਹੱਡੀ, [[ਮੋਲਸਕਾ|ਮੋਲਸਕਸ]] ਅਤੇ [[ਆਰਥਰੋਪੋਡ|ਆਰਥਰੋਪੌਡਜ਼]] ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ [[ਹੱਡੀ]], ਸ਼ੈੱਲ ਅਤੇ ਸਕੂਟ ਵਰਗੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਸਰੀਰਿਕ ਬਣਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Flesh&quot;&gt;{{Cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/flesh|title=Flesh|publisher=dictionary.reference.com|access-date=14 February 2013}}&lt;/ref&gt; [[ਬੂਟਾ|ਪੌਦਿਆਂ]] ਵਿੱਚ, &quot;ਮਾਸ&quot; ਮਜ਼ੇਦਾਰ, ਖਾਣ ਯੋਗ ਬਣਤਰ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਫਲ|ਫਲਾਂ]] ਅਤੇ ਖਰਬੂਜੇ ਦੇ ਮੇਸੋਕਾਰਪ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਰਮ ਕੰਦ, ਰਾਈਜ਼ੋਮ ਅਤੇ ਟੇਪਰੂਟਸ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਗਿਰੀ|ਗਿਰੀਦਾਰ]] ਅਤੇ [[ਪੌਦੇ ਦਾ ਸਟੈਮ|ਤਣੀਆਂ]] ਵਰਗੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਬਣਤਰਾਂ ਦੇ ਉਲਟ। ਫੰਗੀ ਵਿੱਚ, ''ਮਾਸ'' ਟਰਾਮਾ, [[ਖੁੰਭ|ਮਸ਼ਰੂਮ]] ਦੇ ਨਰਮ, ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ, ਜਾਂ ਫਲਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=A source-book of biological names and terms|url=https://archive.org/details/sourcebookofbiol0000unse|last=Jaeger|first=Edmund Carroll|date=1959|publisher=Thomas|isbn=978-0-398-06179-1|location=Springfield, IL|author-link=Edmund Jaeger}}&lt;/ref&gt; ਕੁਝ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਤਿਬੰਧਿਤ ਵਰਤੋਂ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟਸ, ਜਿੱਥੇ ''ਮਾਸ'' ਸਿਰਫ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਨੁੱਖੀ ਚਮੜੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪਹਿਰਾਵਾ|ਕੱਪੜੇ]] ਅਤੇ [[ਵਾਲ|ਵਾਲਾਂ]] ਦੁਆਰਾ ਢੱਕੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਉਲਟ। ਰੰਗ ਦੇ ਵਰਣਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਮਾਸ'' ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਗੋਰੇ ਲੋਕ|ਚਿੱਟੇ]] ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਗੈਰ- ਮੇਲੇਨੇਟਿਡ ਫਿੱਕੇ ਜਾਂ ਗੁਲਾਬੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

[[ਇਸਾਈ ਧਰਮ|ਈਸਾਈ]] ਧਾਰਮਿਕ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਮਾਸ [[ਲਿਬਿਡੋ|ਸਰੀਰਕਤਾ]] ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ [[ਰੂਪਕ ਅਲੰਕਾਰ|ਅਲੰਕਾਰ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.google.fr/books/edition/So_Great_Salvation/pGPXx25y4fEC?hl=en&amp;gbpv=1|title=So Great Salvation|last=Ryrie|first=Charles|date=1997|publisher=Moody Publishers|isbn=978-0802478184|page=54|quote=[F]lesh also has a metaphorical sense when it refers to our disposition to sin and to oppose or omit God in our lives.}}&lt;/ref&gt;

== ਗੈਲਰੀ ==
&lt;gallery&gt;
ਤਸਵੀਰ:Standing-rib-roast.jpg|ਗਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ( [[Beef|ਬੀਫ]] )
ਤਸਵੀਰ:Papaya - longitudinal section.jpg|ਪਪੀਤੇ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਮਾਸ
ਤਸਵੀਰ:Boletus erythropus 2010 G1.jpg|ਕੱਟੋ ਮਸ਼ਰੂਮ ( ''[[Neoboletus luridiformis]]'' ) ਨੀਲੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ
&lt;/gallery&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}</text>
      <sha1>288mfqwiih788no6dhicjcjc6qo5y34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਨਾਹੀਆਂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147251</id>
    <revision>
      <id>838898</id>
      <parentid>642245</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 15 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32694" sha1="my6bpkggwlqhlkp3xl1h4zf7x6626s5" xml:space="preserve">[[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਕਈ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਾਲਣਾ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

== ਮਨਾਹੀ ==
ਇਹਨਾਂ ਮਨਾਹੀਆਂ ਦੀ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੇ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖਾਲਸਾ]] ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮਾਰਗ ( ਗੁਰ-ਮਤਿ ) ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ ਬਿਹਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਦੇ ਰਹਿਤ (ਮਨੁੱਖ-ਮਤ):4 ਵੱਡੇ ਅਪਰਾਧ:&lt;ref&gt;Sikh Rehat Maryada: [https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_four.html Section Four, Chapter X, Article XVI, i.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220318012833/https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_four.html |date=2022-03-18 }}; [https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_six.html Section Six, Chapter XIII, Article XXIV, p. 1.-4.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221209103321/https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_six.html |date=2022-12-09 }}&lt;/ref&gt;

* ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ - ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ [[ਵਾਲ|ਵਾਲਾਂ]] ਨੂੰ [[ਕਟਾਈ|ਕੱਟਣਾ]], ਕੱਟਣਾ, ਹਟਾਉਣਾ, ਸ਼ੇਵ ਕਰਨਾ, ਵੱਢਣਾ, ਧਾਗਾ ਬਣਾਉਣਾ, ਰੰਗਣਾ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;Sikh Rehat Maryada: [https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_four.html Section Four, Chapter X, Article XVI, i.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220318012833/https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_four.html |date=2022-03-18 }}; [https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_six.html Section Six, Chapter XIII, Article XXIV, p. 1. &amp; q. 3.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221209103321/https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_six.html |date=2022-12-09 }}&lt;/ref&gt;
* ਕਿਸੇ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ( [[ਝਟਕਾ|ਕੁਠਾ]] ਮਾਸ) ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_six.html |title=Sikh Rehat Maryada: Section Six, Chapter XIII, Article XXIV, p. 2. |access-date=2022-12-18 |archive-date=2022-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209103321/https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_six.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਸਭ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਸਿੱਖਾਂ]] ਲਈ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਡਾ ਮਤਭੇਦ ਰਿਹਾ ਹੈ। [[ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ]] ਅਤੇ ਏ.ਕੇ.ਜੇ ਦੀ ਰਹਿਤ (ਰਹਿਤ ਰਹਿਤ) ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਵੀ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। [[ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ|ਅਕਾਲੀ ਨਿਹੰਗ]] ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਝਟਕਾ]] ਕਰਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sarbloh.info/htmls/article_samparda_kartar17.html|title=The Multifarious Faces of Sikhism throughout Sikh History|website=sarbloh.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718132057/http://www.sarbloh.info/htmls/article_samparda_kartar17.html|archive-date=2011-07-18|access-date=2010-08-18|quote=A Nihang carries out 'Chatka' on a 'Chatanga' (a specially selected goat for sacrifice)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mahaprashad&quot;&gt;''&quot;The most special occasion of the Chhauni is the festival of Diwali which is celebrated for ten days. This is the only Sikh shrine at Amritsar where Maha Prasad (meat) is served on special occasions in Langar&quot;'', The Sikh review, Volume 35, Issue 409 – Volume 36, Issue 420, Sikh Cultural Centre., 1988&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sikh Goat Sacrifice&quot;&gt;''&quot;The tradition traces back to the time of Sri Guru Hargobind Sahib Ji who started the tradition of hunting for Sikhs ... The tradition of ritually sacrificing goats and consuming Mahaparshad remains alive not only with the Nihang Singh Dals, but also at Sachkhand Sri Hazoor Sahib and Sachkhand Sri Patna Sahib (two of the Sikhs holiest shrines).&quot;'' [http://www.nihangsingh.org/website/trad-jhatka.html Panth Akali Budha Dal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100523054532/http://www.nihangsingh.org/website/trad-jhatka.html|date=2010-05-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sikh Goat Sacrifice2&quot;&gt;''&quot;Another noteworthy practice performed here is that a goat is sacrificed on Dussehra night every year. This ceremony was performed on Diwali day this year (Oct 28, 2008). The fresh blood of the sacrificed goat is used for tilak on the Guru’s weapons.&quot;'', SIGNIFICANT DEVELOPMENTS OF THE SIKH COMMUNITY, Dr Madanjit Kaur, Institute of Sikh Studies [http://sikhinstitute.org/apr_2009/10-madakaur.html Institute of Sikh Studies, Madan Kaur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612142006/http://sikhinstitute.org/apr_2009/10-madakaur.html|date=2010-06-12}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਥ ਵਿਚ ਸਹੀ &quot;ਸਿੱਖ ਖੁਰਾਕ&quot; ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਇਸ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨ ( [[ਹਲਾਲ]] ) ਜਾਂ ਯਹੂਦੀ ( ਸ਼ੇਚਿਤਾ ) ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਮਾਸ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ। &lt;ref&gt;&quot;Sikhism, A Complete Introduction&quot; by Dr. H.S. Singha &amp; Satwant Kaur Hemkunt, Hemkunt Press, New Delhi, 1994, {{ISBN|81-7010-245-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Sikh Identity: An Exploration of Groups Among Sikhs&quot; by Opinderjit Kaur Takhar, pg. 51, Ashgate Publishing, Ltd, 2005, {{ISBN|0-7546-5202-5}}&lt;/ref&gt; [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਸਿੱਖ ਪੰਥ (ਭਾਈਚਾਰੇ ਜਾਂ ਸਮੂਹਿਕ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ|ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ [[ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਜਥੇਦਾਰ|ਜਥੇਦਾਰ]] [[ਜਥੇਦਾਰ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਭੌਰਾ|ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਭਿਉਰਾ]] ਵੱਲੋਂ ਮਿਤੀ 15 ਫਰਵਰੀ 1980 ਨੂੰ ਜਾਰੀ [[ਹੁਕਮਨਾਮਾ]] (ਫ਼ਰਮਾਨ ਜਾਂ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ) ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ]] ਸਿੱਖ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਮਾਸ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ [[ਝਟਕਾ]] ਮਾਸ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;Singh 2001 89&quot;&gt;{{Cite book|title=Perspectives on Sikhism: Papers Presented at the International Seminar on Sikhism: a Religion for the Third Millennium Held at Punjabi University, Patiala on 27-29 March 2000|last=Singh|first=Dharam|publisher=Publication Bureau, Punjabi University|year=2001|isbn=9788173807367|page=89}}&lt;/ref&gt;
* ਵਿਭਚਾਰ : ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਭੋਗ ਕਰਨਾ (ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਵਿਆਹੇ ਨਹੀਂ ਹੋ - ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਜੋਂ ਨਾ ਫੜਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਔਰਤ ਨਾਲ ਸੰਭੋਗ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ) &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vgixwfeCyDAC&amp;pg=PA119|title=The A to Z of Sikhism|last=McLeod|first=W. H.|date=2009-07-24|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6344-6|pages=119|language=en|quote=The sexual intercourse item, however is evidently a modern development from the 18th century prohibition of intercourse with Muslim women.|author-link=W. H. McLeod}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xajcAwAAQBAJ&amp;pg=PA214|title=Historical Dictionary of Sikhism|last=Fenech|first=Louis E.|last2=McLeod|first2=W. H.|date=2014-06-11|publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=978-1-4422-3601-1|pages=214|language=en|quote=Sources from the 18th century indicate that sexual contact with Muslim women was polluting, and Guru Gobind Singh is said to have commanded that during warfare they should not be seized for this purpose.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YDLNDwAAQBAJ&amp;pg=PT95|title=Guru Gobind Singh (1666–1708): Master of the White Hawk|last=Grewal|first=J. S.|date=2019-07-25|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-099038-1|pages=95|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pgmNpPoYabwC&amp;pg=PA456|title=World Religions Reader|last=Beckerlegge|first=Gwilym|date=2001|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-24748-1|pages=456|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jakobsh, Doris R. 2003. ''Relocating Gender In Sikh History: Transformation, Meaning and Identity''. New Delhi: Oxford University Press. pp. 39–40&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_six.html |title=Sikh Rehat Maryada: Section Six, Chapter XIII, Article XXIV, p. 3. |access-date=2022-12-18 |archive-date=2022-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209103321/https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_six.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[ਵਸ਼ੈਲਾਪਣ|ਨਸ਼ਾ]] - ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ [[ਹੈਂਪ|ਭੰਗ]] ( ਭੰਗ ), [[ਅਫ਼ੀਮ|ਅਫੀਮ]], [[ਸ਼ਰਾਬ]], [[ਤਮਾਕੂ|ਤੰਬਾਕੂ]], ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਵੀ ਨਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। &lt;ref&gt;Sikh Rehat Maryada: [https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_four.html Section Four, Chapter X, Article XVI, j.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220318012833/https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_four.html |date=2022-03-18 }}&lt;/ref&gt; [[ਤਮਾਕੂ|ਤੰਬਾਕੂ]] ਅਤੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ( [[ਹੈਂਪ|ਭੰਗ]], [[ਅਫ਼ੀਮ|ਅਫੀਮ]], [[ਸ਼ਰਾਬ]], ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ, [[ਕੋਕੀਨ]], ਆਦਿ) ਦੇ ਸੇਵਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। &lt;ref&gt;Sikh Rehat Maryada: [https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_six.html Section Six, Chapter XIII, Article XXIV, p. 4. &amp; q. 1., q. 5.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221209103321/https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_six.html |date=2022-12-09 }}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Macauliffe|1909}} ਕੈਨਾਬਿਸ ਦੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨਾਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਸੇਵਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;SinghFenech2014&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ&amp;pg=PA378|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|last=Singh|first=Pashaura|last2=Fenech|first2=Louis E.|date=March 2014|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-969930-8|pages=378–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SinghHawley2012&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4SLhLakpsNsC&amp;pg=PA34|title=Re-imagining South Asian Religions: Essays in Honour of Professors Harold G. Coward and Ronald W. Neufeldt|last=Singh|first=Pashaura|last2=Hawley|first2=Michael|date=7 December 2012|publisher=Brill Academic|isbn=978-90-04-24236-4|pages=34–}}&lt;/ref&gt; [[ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ]] ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਸਮੂਹ [[ਚਾਹ|ਭਾਰਤੀ ਚਾਹ]] ਵਿੱਚ ਕੈਫੀਨ ਪੀਣ ਦੇ ਵੀ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਚਾਹ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਪਰੋਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ [[ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ|ਅਕਾਲੀ ਨਿਹੰਗ]] ਸਮੂਹ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇਗ ( {{ਬੋਲੀ|pa|ਭੰਗ}} ) [[ਗਾਂਜਾ|ਵਾਲੀ ਭੰਗ ਦਾ]] ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ), ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਧਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ। &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Gcse Religious Studies for Aqa|url=https://archive.org/details/truthspiritualit0000beck|last=Richard Beck|first=David Worden|year=2002|isbn=0-435-30692-8|page=[https://archive.org/details/truthspiritualit0000beck/page/64 64]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110811031946/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-03-19/chandigarh/27281595_1_bhang-united-colours-procession Hola Mohalla: United colours of celebrations],&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1040103/asp/opinion/story_2735311.asp|title=Mad About Words|date=2004-01-03|publisher=Telegraphindia.com|access-date=2014-01-04}}&lt;/ref&gt; ''ਸੁਖਾ'' {{ਬੋਲੀ|pa|ਸੁੱਖਾ ਪ੍ਰਰਸਾਦ}} ), &quot;ਸੁੱਕੀ-ਮਿੱਠੀ&quot; ਸ਼ਬਦ [[ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ|ਅਕਾਲੀ ਨਿਹੰਗਾਂ]] ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਤਰਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ|ਹੋਲਾ ਮੁਹੱਲਾ]] ਵਰਗੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ। ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਸਿਗਰਟ ਨਹੀਂ ਪੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/sikhism/akalis.html|title=UCSM.ac.uk|publisher=Philtar.ucsm.ac.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20101016012718/http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/sikhism/akalis.html|archive-date=2010-10-16|access-date=2014-01-04}}&lt;/ref&gt; 2001 ਵਿੱਚ, ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ ਆਗੂ, ਜਥੇਦਾਰ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ, [[ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ|ਨਿਹੰਗ]] ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ 20 ਮੁਖੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੁਆਰਾ ''ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇਗ'' ਦੇ ਭੋਗ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। &lt;ref&gt;[http://www.tribuneindia.com/2001/20010326/punjab1.htm#3 Nihangs ‘not to accept’ ban on shaheedi degh]. [[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]. March 26, 2001.&lt;/ref&gt; ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਲੇਖ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, &quot;ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇਗ, ਭੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਵੇਸ਼, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਲਈ ਵੀ ਪੀਤਾ&quot;। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-15480741|title=BBC News - The only living master of a dying martial art|last=Hegarty|first=Stephanie|date=2011-10-29|publisher=Bbc.co.uk|access-date=2014-01-04}}&lt;/ref&gt; ਬਾਬਾ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ''ਭੰਗ'' ਦਾ ਸੇਵਨ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ। &lt;ref name=&quot;No bhang’ at Hola Mohalla&quot;&gt;[http://www.tribuneindia.com/2001/20010310/main7.htm#2 No ‘bhang’ at Hola Mohalla]. [[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]. March 10, 2001.&lt;/ref&gt;

=== ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਚਣ ਲਈ ਹੋਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੇ ਅਭਿਆਸਾਂ: ===

* ਸਿੱਖ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਗਹਿਣੇ ਪਾਉਣ ਲਈ ਨੱਕ ਜਾਂ ਕੰਨ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;Sikh Rehat Maryada: [https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_four.html Section Four, Chapter X, Article XVI, k.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220318012833/https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_four.html |date=2022-03-18 }}&lt;/ref&gt;
* ਕੰਨਿਆ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ: ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਨਾ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਧੀ ਦੇ ਕਾਤਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;Sikh Rehat Maryada: [https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_four.html Section Four, Chapter X, Article XVI, l.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220318012833/https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_four.html |date=2022-03-18 }}&lt;/ref&gt;
* ਸਿੱਖ ਚੋਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਸ਼ੱਕੀ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾਵੇਗਾ ਜਾਂ [[ਜੂਆ|ਜੂਆ ਖੇਡੇਗਾ]] ਨਹੀਂ। &lt;ref&gt;Sikh Rehat Maryada: [https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_four.html Section Four, Chapter X, Article XVI, o.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220318012833/https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_four.html |date=2022-03-18 }}&lt;/ref&gt;
* ਸਿੱਖ [[ਔਰਤ]] ਲਈ [[ਪਰਦਾ]] ਪਾਉਣਾ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਢੱਕ ਕੇ ਜਾਂ [[ਪਰਦਾ|ਢੱਕ]] ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। &lt;ref&gt;Sikh Rehat Maryada: [https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_four.html Section Four, Chapter X, Article XVI, s.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220318012833/https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_four.html |date=2022-03-18 }}&lt;/ref&gt;
* ਸਿੱਖ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਦਾ ਕੋਈ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨ ਸਕਦੇ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨੰਗੇ ਜਾਂ ਟੋਪੀਆਂ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ। ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨ ਸਕਦੇ। &lt;ref&gt;Sikh Rehat Maryada: [https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_four.html Section Four, Chapter X, Article XVI, i.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220318012833/https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_four.html |date=2022-03-18 }}; [https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_six.html Section Six, Chapter XIII, Article XXIV, d.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221209103321/https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_six.html |date=2022-12-09 }}&lt;/ref&gt;
* ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਪੁਜਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੁਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ 10ਵੇਂ ਗੁਰੂ) ਦੁਆਰਾ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sikhs.org/summary.htm|title=Sikhism Religion of the Sikh People|publisher=sikhs.org}}&lt;/ref&gt; ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ [[ਗ੍ਰੰਥੀ]] ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਿਆ ਸੀ; ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ ਬਣਨ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਣ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;
* ਅੰਨ੍ਹੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ: ਮੂਰਤੀ-ਪੂਜਾ, ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; [[ਖ਼ਤਨਾ|ਸੁੰਨਤ]] ; ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ [[ਕਬਰ]] ਦੀ ਪੂਜਾ; ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ [[ਪਰਦਾ]] ਪਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, [[ਪੰਜ ਕਕਾਰ|ਪੰਜ ਕਕਾਰਾਂ]] ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
* ਪਦਾਰਥਕ ਜਨੂੰਨ: ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥਕ ਦੌਲਤ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
* ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬਲੀਦਾਨ: ਪਵਿੱਤਰ ਮੌਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ [[ਪਸ਼ੂ ਬਲੀ]] ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ।
* ਗੈਰ-ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ: ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕਾਂਤ, ਭਿਖਾਰੀ, ਯੋਗੀ, ਸੰਨਿਆਸੀ ( ਭਿਕਸ਼ੂ / ਨਨ ), ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਜੋਂ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਬੇਕਾਰ ਗੱਲਾਂ: ਸ਼ੇਖ਼ੀ ਮਾਰਨਾ, ਗੱਪਾਂ ਮਾਰਨ, [[ਝੂਠ|ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ]], [[ਮਾਨਹਾਨੀ|ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਨਾ]], &quot;ਪਿੱਠ ਵਿੱਚ ਛੁਰਾ ਮਾਰਨਾ,&quot; ਆਦਿ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਨੇ ਦੂਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਨਿੰਦਿਆ ਅਤੇ ਚੁਗਲੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ। ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਬੇਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਾਰਥਕ ਹੈ।&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&amp;Param=1253&amp;english=t&amp;id=53906|title=Sri Granth: Sri Guru Granth Sahib|website=srigranth.org}}&lt;/ref&gt;

== ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ==
ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ-ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਮਨਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਹਿਜਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਨਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਲ ਕੱਟਣ ( ''[[ਕੇਸ|ਕੇਸ਼]]'' ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖ ਹੁਣ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਕੱਟ ਰਹੇ ਹਨ। &lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2007/03/29/world/asia/29turban.html Young Sikh Men Get Haircuts, Annoying Their Elders]. ''[[New York Times]]''. March 29, 2007.&lt;/ref&gt; ਸਿੱਖ ਪਾਦਰੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ , &quot;ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਗੜੀ ਵਹਾਉਣ ਦਾ [[ਦਸਤਾਰ|ਜਨੂੰਨ]] &quot; ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲੋਂ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/India/Pagri_not_very_attractive_out_of_tune_with_times/articleshow/msid-223157,curpg-1.cms|title='Pagri not very attractive, out of tune with times'|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ|ਨਿਹੰਗ ਸਿੱਖ]], ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਰਾਖੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਅਪਵਾਦ ਹਨ ਅਤੇ [[ਧਿਆਨ|ਸਿਮਰਨ]] ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ''[[ਭੰਗ]]'' ( [[ਗਾਂਜਾ|ਕੈਨਾਬਿਸ ਸਤੀਵਾ]] ), ਅਫੀਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ,&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Gcse Religious Studies for Aqa|url=https://archive.org/details/truthspiritualit0000beck|last=Richard Beck|first=David Worden|year=2002|isbn=0-435-30692-8|pages=[https://archive.org/details/truthspiritualit0000beck/page/64 64]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/40701351.cms|title=Hola Mohalla: United colours of celebrations|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1040103/asp/opinion/story_2735311.asp|title=The Telegraph – Calcutta : Opinion|website=telegraphindia.com}}&lt;/ref&gt; ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ 'ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਪਰੰਪਰਾ' ( [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] : ''ਪੁਰਾਤਨ ਮਰਯਾਦਾ'' )। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਆਮ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Gcse Religious Studies for Aqa|url=https://archive.org/details/truthspiritualit0000beck|last=Richard Beck|first=David Worden|year=2002|isbn=0-435-30692-8|pages=[https://archive.org/details/truthspiritualit0000beck/page/63 63]}}&lt;/ref&gt; 2001 ਵਿੱਚ, ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਦੇ [[ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਜਥੇਦਾਰ|ਜਥੇਦਾਰ]] ਬਾਬਾ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ 20 ਨਿਹੰਗ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸਿੱਖ ਪਾਦਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ''ਭੰਗ'' ਦੇ ਸੇਵਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। &lt;ref&gt;[http://www.tribuneindia.com/2001/20010326/punjab1.htm#3 Nihangs ‘not to accept’ ban on bhang]. [[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]. March 26, 2001.&lt;/ref&gt; ਬਾਬਾ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਬਾਬਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ''ਭੰਗ'' ਦਾ ਸੇਵਨ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ। &lt;ref name=&quot;No bhang’ at Hola Mohalla&quot;/&gt;

[[ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ|ਉਦਾਸੀਆਂ]], ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ &quot;ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿਤ ਰਹਿਣ&quot; ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ਦੇ ਤਪੱਸਵੀ ਪੁੱਤਰ [[ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ]], [[ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ|ਉਦਾਸੀ]] ਦੇ ਮੋਢੀ ਸਨ।

ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ [[ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ|ਮਰਯਾਦਾ]] (ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ) ਦਾ ਆਰਟੀਕਲ XXV ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਖਾਲਸਾ]] ਸਿੱਖ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇੜਲੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਲੰਘਣਾ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀ ਪਾਵਨ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ [[ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ|ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਚੁਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ]] ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਕਸੂਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਉਸ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਸਜ਼ਾ (ਸਜ਼ਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਕਰਨ। ਕਲੀਸਿਯਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿੱਦੀ ਰੁਖ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮਾਫ਼ੀ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਡਿਫਾਲਟਰ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਜਾਂ ਸਜ਼ਾ ਬਾਰੇ ਬਹਿਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ, ਗੁਰੂ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ]] ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਵਜੋਂ ਪੂਰੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲਗਾਈ ਗਈ ਸਜ਼ਾ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਸੇਵਾ ਜੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ [[ਅਰਦਾਸ]] ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_six.html|title=Sikh Reht Maryada, the Definition of Sikh, Sikh Conduct &amp; Conventions, Sikh Religion Living, India|access-date=2022-12-18|archive-date=2022-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221209103321/https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_six.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ|ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
{{ਸਿੱਖੀ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਦਸਤੂਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]]</text>
      <sha1>my6bpkggwlqhlkp3xl1h4zf7x6626s5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸੰਗੀਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149899</id>
    <revision>
      <id>838876</id>
      <parentid>815776</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:44:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Kashmir&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1324386187|Music of Jammu and Kashmir]]&quot;</comment>
      <origin>838876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36137" sha1="7xwj4m7v1sbzdrbcke0mp6axjqmu3ga" xml:space="preserve">
 '''ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ''' ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਭਾਰਤ]] -ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ [[ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ|ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰੀ ਜੰਮੂ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ [[ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [[ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ]] ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kashmirobserver.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2017:common-cultural-links-between-kashmir-a-central-asia&amp;catid=27:heritage&amp;Itemid=56|title=Common Cultural Links Between Kashmir &amp; Central Asia|website=Kashmir Observer|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124103405/http://www.kashmirobserver.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2017:common-cultural-links-between-kashmir-a-central-asia&amp;catid=27:heritage&amp;Itemid=56|archive-date=2010-11-24}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੰਮੂ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।

== ਕਸ਼ਮੀਰ ==

=== ਚੱਕਰੀ ===
ਚੱਕਰੀ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵਜਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਚੱਕਰੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਗੀਤ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ [[ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ]], ਰੁਬਾਬ, [[ਸਾਰੰਗੀ]], [[Nout|ਨੌਟ]], ਗੇਗਰ, ਤੁੰਬਕਨਰ ਅਤੇ [[Tumbaknaer|ਚਿਮਟਾ]] ਵਰਗੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ [[ਚਿਮਟਾ|ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ]] ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਕਸ਼ਮੀਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC|title=The Garland Encyclopedia of World Music: South Asia : the Indian subcontinent|last=Nettl|first=Bruno|last2=Arnold|first2=Alison|last3=Stone|first3=Ruth M.|last4=Porter|first4=James|last5=Rice|first5=Timothy|last6=Olsen|first6=Dale Alan|last7=Miller|first7=Terry E.|last8=Kaeppler|first8=Adrienne Lois|last9=Sheehy|first9=Daniel Edward|year=1998|isbn=9780824049461}}&lt;/ref&gt; ਚੱਕਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਾਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਯੂਸਫ-ਜ਼ੁਲੈਖਾ'', ''ਲੈਲਾ-ਮਜਨੂ'', ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਚੱਕਰੀ ਦਾ ਅੰਤ ''ਰਊਫ'' ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ''ਰਊਫ'' ਇੱਕ ਨਾਚ ਰੂਪ ਹੈ ਪਰ ਚੱਕਰੀ ਦੇ ਕੁਝ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਨੋਟ ਜੋ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਨੋਟਾਂ 'ਤੇ ਖੇਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਰਊਫ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;kashmir_music&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.kashmironline.net/kashmir_music.asp|title=Kashmir Music Download, Free Kashmir Music, Kashmir mp3 Songs, Kashmiri Songs Free Download, Download Mobile Ringtones, Singtones in kashmir, Latest Kashmir Music Download, Kashmir Songs, Santoor, Chakri, Sufiana|last=Mohammad Saleem Mir (Salsoftin Networks)|date=23 January 2017}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਵਿਆਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੇਨਾ ਨਾਈਟ (ਮਾਏਂਜ਼ੀ ਰਾਤ) ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

=== ਹੇਂਜ਼ਾ ===
ਹੇਂਜ਼ਾ ਗਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ [[ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤ|ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤਾਂ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਪ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.koausa.org/KoshSam/Henzae.html |title=P.N. Pushp, Henzae: A Folk Genre Viewed Afresh |access-date=2023-02-01 |archive-date=2015-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415124959/http://www.koausa.org/KoshSam/Henzae.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ਰੂਫ ਜਾਂ ਵਾਨਵੁਨ ===
ਰੌਫ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dancesofindia.co.in/folk-dances-india/kashmir/|title=Folk Dances of Kashmir|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513013523/http://www.dancesofindia.co.in/folk-dances-india/kashmir/|archive-date=13 May 2012}} 
&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Rouf_Dance (edited).jpg|thumb| ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰੌਫ ਡਾਂਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ]]

=== ਲਦੀਸ਼ਾਹ ===
ਲਦੀਸ਼ਾਹ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਲਾਡੀਸ਼ਾਹ ਗਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਗੀਤ ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਗਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹਾਸੋਹੀਣੇ ਹਨ। ਗਾਇਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਢੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੀਤ ਉਸ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹੋਣ, ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੀ ਰਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੀਤ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਔਖਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੋਰੰਜਕ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indialine.com/travel/jammukashmir/music-dance.html|title=Famous Kashmiri Music And Dance of Jammu And Kashmir|access-date=2023-02-01|archive-date=2020-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226014756/http://www.indialine.com/travel/jammukashmir/music-dance.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.culturenorthindia.com/jk/instruments.htm|title=Music Instruments, Jammu Kashmir, NZCC|archive-url=https://web.archive.org/web/20010221215252/http://www.culturenorthindia.com/jk/instruments.htm|archive-date=21 February 2001|access-date=2009-05-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ikashmir.net/musicofkashmir/preface.html|title=The Traditional Music of Kashmir by Dr. Sunita Dhar}}&lt;/ref&gt;

=== ਸੂਫੀਆਨਾ ਕਲਾਮ (ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕਲਾਸੀਕਲ) ===
[[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫੀਆਨਾ]] ਕਲਾਮ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਰਾਗਾਂ (ਮਕਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਾਜ਼, ਸੇਤਾਰ, ਅਤੇ [[ਤਬਲਾ|ਡੋਕਰਾ]] ਦੇ ਨਾਲ [[ਸੰਤੂਰ]] ਨਾਮਕ ਸੌ-ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਸਾਜ਼ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਚ [[ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ|ਸੂਫ਼ੀਆਨਾਂ]] ਕਲਮ ''ਤੇ'' ਆਧਾਰਿਤ ਨਾਚ ''ਹਾਫਿਜ਼ ਨਗਮਾ'' ਹੈ।&lt;ref name=&quot;kashmir_music&quot;/&gt;

[[ਤਸਵੀਰ:Pandit_shivkumar_sharma.jpg|right|thumb| [[ਪੰਡਤ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ|ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ]], [[ਜੰਮੂ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਜੰਮੂ]] ਤੋਂ, ਭਾਰਤੀ [[ਸੰਤੂਰ]] ਦਾ ਮਾਸਟਰ]]

=== ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ===
ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਾਲਹਣ ਦੁਆਰਾ [[ਕਲਹਣ|ਨੀਲਮਤਾਪੁਰਾਣ]] ਅਤੇ [[ਰਾਜਤਰੰਗਿਣੀ|ਰਾਜਤਰੰਗਿਨੀ]] ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।  ਇਹ ਇੱਕ [[ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ|ਕਸ਼ਮੀਰੀ]], [[ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ]] (ਮਹਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ) ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਭਰਤ ਦੇ ''ਨਾਟਯਸ਼ਤਰ'' ਉੱਤੇ ਅਭਿਨਵਭਾਰਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀ ਲਿਖੀ ਸੀ, ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਾਜ਼ [[ਸੰਤੂਰ]] (ਸ਼ਤ-ਤੰਤਰੀ-ਵੀਣਾ) ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਵੀ [[ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਸ਼ਾਰਦਾ]] (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੀ ਦੇਵੀ) ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

[[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਸੰਤੂਰ]] ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਤੋਂ [[ਪੰਡਤ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ|ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ]] ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਭਜਨ ਸੋਪੋਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

== ਜੰਮੂ ਖੇਤਰ ==
ਜੰਮੂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਡੋਗਰੀ ਭਾਸ਼ਾ]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jammulinksnews.com/newsdetail/123186/Jammu-Links-News-The_profound_richness_and_vitality_of_Dogra_culture|title=The profound richness and vitality of Dogra culture|last=Limited|first=InLinks Communication Private|website=Jammu Links News|access-date=2020-07-22|archive-date=2020-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200723031006/http://www.jammulinksnews.com/newsdetail/123186/Jammu-Links-News-The_profound_richness_and_vitality_of_Dogra_culture|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/it-s-viral/kadun-jaana-tu-coroneyaa-siblings-sing-in-dogri-on-coronavirus-people-love-it/story-nfkmJqR6gJXqiXtVdWZH3M.html|title=Kadun Jaana Tu Coroneyaa: Siblings sing in Dogri on coronavirus, people love it|last=Sengupta|first=Trisha|date=2020-05-08|website=Hindustan Times|access-date=2020-07-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dailyexcelsior.com/remembering-a-stalwart-of-dogri/|title=Remembering a stalwart of Dogri|date=2020-07-11|website=Daily Excelsior|access-date=2020-07-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/lockdown-music-videos-go-mobile/article32113398.ece|title=Lockdown music videos go mobile|last=Tagat|first=Anurag|date=2020-07-17|website=The Hindu|access-date=2020-07-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=2020-05-18|title=Jammu Origin Artist Bhau Brings a Refreshing Twist to Dogri on 'Kelli?' -|url=https://rollingstoneindia.com/jammu-origin-artist-bhau-brings-a-refreshing-twist-to-dogri-on-kelli/|magazine=Rolling Stone|access-date=2020-07-22}}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਜਾਰੀ|ਗੁਜਰੀ ਭਾਸ਼ਾ]], [[ਪਹਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਡੋਗਰੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ''ਭਾਖ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dailyexcelsior.com/dss-celebrates-dogri-manyata-diwas|title=DSS celebrates 'Dogri Manyata Diwas'|date=2020-07-11|website=Daily Excelsior|access-date=2020-07-22}}&lt;/ref&gt;

== ਕਸ਼ਮੀਰ ==
=== ਸੂਫ਼ੀਆਨਾ ਕਲਾਮ (ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕਲਾਸੀਕਲ) ===
ਸੂਫੀਆਨਾ ਕਲਾਮ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਕਾਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਲਈ ਰੁਬਾਬ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਾਜ਼, ਸੰਤੂਰ, ਮਸੂਲ ਅਤੇ ਡੋਕਰਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ][ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਸੂਫ਼ੀਆਨਾ ਕਲਾਮ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਾਚ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਨਗਮਾ ਹੈ।[1]

=== ਚਕਰੀ ===
ਚਕਰੀ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵਜਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਚਕਰੀ ਇੱਕ ਜਵਾਬਦੇਹ ਗੀਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਜ਼ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ [[ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ]], ਰੂਬਾਬ, [[ਸਾਰੰਗੀ]], ਘਾਟਮ ਵਰਗੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] ਵਿੱਚ ਨੋਏਟ , ਗੇਗਰ, ਤੁੰਬਕਨੇਰ ਅਤੇ [[ਚਿਮਟਾ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 January 2019 |title=Clay musical instruments of Kashmir |url=https://www.greaterkashmir.com/todays-paper/op-ed/clay-musical-instruments-of-kashmir/}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਕਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਰੀ ਕਿੱਸਿਆਂ ਜਾਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਯੂਸਫ਼-ਜ਼ੁਲੈਖਾ'', ''ਲੈਲਾ-ਮਜਨੂੰ'', ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਚਕਰੀ ਰੌਫ਼ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੌਫ਼ ਇੱਕ ਨਾਚ ਰੂਪ ਹੈ ਪਰ ਚਕਰੀ ਦੇ ਕੁਝ ਅੰਤ ਦੇ ਸੁਰ ਜੋ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਸੁਰਾਂ  ਨੂੰ ਰੌਫ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;kashmir_music&quot;&gt;{{Cite web |last=Mohammad Saleem Mir (Salsoftin Networks) |date=23 January 2017 |title=Kashmir Music Download, Free Kashmir Music, Kashmir mp3 Songs, Kashmiri Songs Free Download, Download Mobile Ringtones, Singtones in kashmir, Latest Kashmir Music Download, Kashmir Songs, Santoor, Chakri, Sufiana |url=http://www.kashmironline.net/kashmir_music.asp}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਵਿਆਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਿਨਾ ਨਾਈਟ (ਮੈਏਂਜ਼ੀ ਰਾਤ) ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

=== ਹੇੰਜ਼ੇ ===
ਹੇਂਜ਼ੇ ਗਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ [[ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਤ|ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ ਗਾਇਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਰੂਪ ਹੈ।

=== ਰੌਫ ਜਾਂ ਵਾਨਵੂਨ ===
ਰੌਫ਼ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Folk Dances of Kashmir |url=http://www.dancesofindia.co.in/folk-dances-india/kashmir/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513013523/http://www.dancesofindia.co.in/folk-dances-india/kashmir/ |archive-date=13 May 2012}} 
&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Rouf_Dance.jpg|thumb|ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੜਕੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਰੌਫ਼ ਡਾਂਸ]]

=== ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ===

* ਰੁਬਾਬ: ਰਬਾਬ ਜਾਂ ਰਬਾਬ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਤੂਤ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਅੰਤੜੀ ਦੀ ਚਮਡ਼ੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਰਬਾਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਸੰਗੀਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
* [[ਸੰਤੂਰ]] ਸੰਤੋਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਨਾ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਗੀਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਧਨ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੈਪੇਜ਼ੋਇਡਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ 12 ਤਾਰਾਂ ਅਤੇ 12 ਖੂੰਟੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 December 2021 |title=List of Famous Traditional Music Instruments of Jammu and Kashmir |url=https://indianationfirst.in/art-culture-jammu-kashmir/famous-traditional-music-instruments-of-jammu-and-kashmir/}}&lt;/ref&gt;
* ਸਾਜ-ਏ-ਕਸ਼ਮੀਰਃ ਇਹ ਇੱਕ ਤਾਰ ਵਾਲਾ ਸਾਜ਼ ਹੈ, ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਗੋਲ, ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਮਾਨ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਇਲਿਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

[[ਤਸਵੀਰ:Tumbaknaar.jpg|thumb|ਟੰਬਕਨੇਰ]]

* ਤੁੰਬਕਨੇਰਃ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਘਾੜ [[ਈਰਾਨ|ਇਰਾਨ]] ਜਾਂ [[ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਤੁੰਬਕਨੇਰ ਇੱਕ ਢੋਲ ਹੈ ਜੋ ਭੇਡਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਬਣੇ ਬੇਸ ਨਾਲ ਤਪੀ ਹੋਈ  ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੱਧਯੁੱਗ ਤੋਂ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
* ''ਨੌਟ'' ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼ ਇੱਕ ਗੋਲ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘੜਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਖੁੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਿੱਤਲ ਜਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* [[ਡਫ਼|ਡਫ]] ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਲ ਫਰੇਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਧਾਤ ਦੇ ਜਿੰਗਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਜਾਂ ਬੱਕਰੀ ਦੀ  ਚਮੜੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਸਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਈਰਾਨ|ਈਰਾਨੀ]] ਮੂਲ ਦਾ ਹੈ।
* [[ਸਿਤਾਰ]] ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਿਤਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਸਰੀਰ ਅਤੇ 7 ਤਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਤਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Musical Heritage |url=http://brighterkashmir.com/musical-heritage}}&lt;/ref&gt;
* [[Kashmiri sarang|ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਾਰੰਗ]] ਸਾਰੰਗੀ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਇਹ ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼ ਸ਼ਹਿਤੂਤ ਜਾਂ ਸਾਗਬਾਨ ਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਸੁਹਾਵਣਾ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
* ਸੁਰਨਾਈਃ ਇਹ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ ਲੱਕਡ਼ ਦੀ ਪਾਈਪ ਹੈ ਜੋ ਲੱਗਭੱਗ 18 ਇੰਚ ਲੰਬੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 7 ਆਊਟਲੈੱਟ ਹੋਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫੁਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਲ ਅਤੇ ਘੰਟੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਆਊਟਲੈੱਡ ਹੈ। ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੰਸਰੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 7 ਸੰਗੀਤਕ ਸੁਰਾਂ ਲਈ 7 ਛੇਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾਈ-ਪਾਈ ਨਾਮਕ ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ 7 ਸਵਰਾਂ ਲਈ 7 ਛੇਕ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਫੁਆਉਣ ਵਾਲਾ ਛੇਕ ਨਹੀਂ ਹੈ।
* [[Geger|ਗੇਗਰ]] ਇਹ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਤਾਲਵਾਦਕ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪਿੱਤਲ ਜਾਂ ਧਾਤ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਜਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਉੱਤੇ ਰਿੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਚਕਰੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* [[Dokra|ਡੋਕਰਾ]] ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਸੁਲ ਜਾਂ ਡੋਲਕੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਵਾਇਤੀ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਤਾਲਵਾਦਕ ਸਾਜ਼ ਸੀ। ਅੱਜ ਇਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤਬਲੇ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਤਬਲੇ ਵਿੱਚ ਖੋਖਲੀ ਲੱਕੜ, ਧਾਤ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਣੇ ਦੋ ਹੱਥ ਦੇ ਢੋਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਢੋਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
* ਨਾਗਦਾ-ਇਹ ਢੋਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਜ਼ ਦੁੰਦੁਭੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਕੜ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਨਾਲ ਨਾਗਦੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਸ਼ੰਖ ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਸਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਤੱਤ ਜੋੜਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੂ]] ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ [[ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ|ਭਾਗਵਤ ਗੀਤਾ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
* [[Swarnai|ਸਵਰਨਾਈ]] ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਨਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਨੌ ਛੇਕ ਵਾਲਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਸਾਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵਰਗ ਰਾਹੀਂ, ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਵਾ ਨੂੰ ਉਡਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਰਨਾਈ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਮਧੁਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਗੀਤ ਸਾਜ਼ ਨੂੰ ਵਜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ।
* ਖਾਸਿਆਃ ਧਾਰਮਿਕ ਇਕੱਠਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਖਾਸਿਆ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਵਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
* ਥਲੁਜ਼ਃ ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨਾਂ  ਦੌਰਾਨ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਨਈ ਬੰਸਰੀ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Traditional Music of Kashmir by Dr. Sunita Dhar |url=http://ikashmir.net/musicofkashmir/3.html}}&lt;/ref&gt;

&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, 'ਨਈ' ਦਾ ਆਮ ਅਰਥ ਬੰਸਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ, ਨਈ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨੀਲਮਾਤਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। &quot;ਪੁੰਯਾਹਵੇਦ ਸ਼ੱਬਦੀਨ ਵੰਸੀ ਵੇਨੂਰੇਵਨਯਾ ਸੁਤ ਮਗਧ ਸ਼ੱਬਦੇਨ ਤਾਥਾ ਵੰਦੀਸਵੈਨੈਂਕਸ&quot; ਨੀਲਮਾਤਾ ਪੁਰਾਣ ਨੇ ਬੰਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੇਨੂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਨੰਤਨਾਗ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ, ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੰਸਰੀਆਂ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ।

1. ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸੰਗੀਤਕ ਸੁਰਾਂ  ਲਈ ਸੱਤ ਛੇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ।

2. ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਪਾਈ-ਪਾਈ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਅਖਰੋਟ ਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਸ ਬੰਸਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੱਤ ਛੇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜਿਸ ਛੇਕ ਤੋਂ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਹੈ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਛੇਕ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਦਕ ਸੱਤ ਛੇਕ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਧਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਦਕ ਜਲਦੀ ਥੱਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬੰਸਰੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

=== ਲਾਦੀਸ਼ਾ ===
ਲਾਦੀਸ਼ਾ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਲਾਦੀਸ਼ਾ ਗਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਗੀਤ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹੋਏ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਸੋਹੀਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗਾਇਕ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਾਢੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਣੇ ਉਸ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਮੌਕੇ' ਤੇ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹੋਵੇ। ਗੀਤ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੋਰੰਜਕ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Famous Kashmiri Music And Dance of Jammu And Kashmir |url=http://www.indialine.com/travel/jammukashmir/music-dance.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Music Instruments, Jammu Kashmir, NZCC |url=http://www.culturenorthindia.com/jk/instruments.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20010221215252/http://www.culturenorthindia.com/jk/instruments.htm |archive-date=21 February 2001 |access-date=2009-05-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Traditional Music of Kashmir by Dr. Sunita Dhar |url=http://ikashmir.net/musicofkashmir/preface.html}}&lt;/ref&gt;

=== ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ===
ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਲਹਣ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਨੀਲਮਾਤਾਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਰਾਜਤਰੰਗਿਨੀ ਵਰਗੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਇਹ ਤੱਥ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ, ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ (ਮਹਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ) ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਭਰਤ ਦੇ ਨਾਟਯਸ਼ਾਤਰ 'ਤੇ ਅਭਿਨਵਭਾਰਤੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਟਿੱਪਣੀ ਲਿਖੀ ਸੀ, ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਜ਼ ਸੰਤੂਰ (ਸ਼ਤ-ਤੰਤਰੀ-ਵੀਣਾ) ਹੈ, ਇੱਕ ਸੌ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪਰਕਸ਼ਨ ਸਾਜ਼ ਜੋ ਦੇਵੀ ਸ਼ਾਰਦਾ (ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੀ ਦੇਵੀ) ਦੁਆਰਾ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਤੂਰ ਵਾਦਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ&lt;/sup&gt; 

&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;ਦੇ ਭਜਨ ਸੋਪੋਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]&lt;/sup&gt; 
== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)]]
* [[ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰ|ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://web.archive.org/web/20090619085545/http://jammukashmir.nic.in/culture/music.htm ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ]]</text>
      <sha1>7xwj4m7v1sbzdrbcke0mp6axjqmu3ga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਤਨੂ ਗਰੇਵਾਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154329</id>
    <revision>
      <id>838892</id>
      <parentid>745539</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:05:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botjagdeep567</username>
        <id>59901</id>
      </contributor>
      <origin>838892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9053" sha1="bx014pharicu9n4t4jzbc9j5ao2ml0c" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਤਨੂੰ ਗਰੇਵਾਲ
| image              = Tanu Grewal.jpg
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ
}}

'''ਤਨੂ ਗਰੇਵਾਲ''' ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ'' ਵਿੱਚ ਕੁਲਜੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ''ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵਾਰਗਾ'' ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ''ਚਿੱਟਾ ਕੁਰਤਾ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ==
ਤਨੂ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਜਨਵਰੀ 2001 ਨੂੰ [[ਵੈਨਕੂਵਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਡੇਵਿਡ ਥਾਮਸਨ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;News&quot;&gt;{{Cite web |title=Who is Tanu Grewal? The Rising Actress taking Pollywood by Storm |url=https://www.5dariyanews.com/news/393924-Who-is-Tanu-Grewal-The-Rising-Actress-taking-Pollywood-by-Storm |website=5 Dariya News}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਿੱਟਾ ਕੁੜਤਾ, ਚਿੱਠੀਆਂ, ਰਿਮ ਅਤੇ ਝਾਂਜਰ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀ ਫਿਲਮ &quot;ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ&quot; 'ਚ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੌਣ ਹੈ ਇਹ ਅਦਾਕਾਰਾ?  ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿੱਪੀ ਨਾਲ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਨੂੰ ਦੀ ਹੁਣ ਗਿੱਪੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫਿਲਮ ਆ ਰਹੀ ਹੈ |url=https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/gallery/celebrities/new-pictures-of-punjabi-actress-tanu-grewal/pb20220718150920707707306/c_id_62d52a4d9efff10ec500026e |website=etvbharat.com |access-date=2023-02-28 |archive-date=2022-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113163620/https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/gallery/celebrities/new-pictures-of-punjabi-actress-tanu-grewal/pb20220718150920707707306/c_id_62d52a4d9efff10ec500026e |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਲਾਈਫਸਟੇਲ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Watch Latest Full Punjabi Music Video Song 2020 'Lifestyle' Sung By Amrit Maan Featuring Gurlej Akhtar And Tanu Grewal {{!}} Punjabi Video Songs - Times of India |url=https://m.timesofindia.com/videos/entertainment/music/punjabi/watch-latest-full-punjabi-music-video-song-2020-lifestyle-sung-by-amrit-maan-featuring-gurlej-akhtar-and-tanu-grewal/amp_videoshow/75153231.cms |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ਰਾਜਵੀਰ ਜਵੰਦਾ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬਣ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 March 2020 |title=New Punjabi song 2020: सिंगर राजवीर जवांदा का गाना 'पंजाबन' हुआ वायरल, मिले 25 लाख से भी ज्यादा व्यूज,Rajvir Jawanda New Punjabi song Punjaban released watch video |url=https://www.timesnowhindi.com/amp/punjabi/video/rajvir-jawanda-new-punjabi-song-punjaban-crosses-25-lakh-views-in-youtube-watch-video/285583 |website=www.timesnowhindi.com |language=hi}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਕਰਨ ਔਜਲਾ]] ਦੁਆਰਾ ਲੌਟ ਆਨਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 September 2022 |title=Karan Aujla shares glimpse of his 'first Hindi song Laut Aana' |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/karan-aujla-shares-glimpse-of-his-first-hindi-song-laut-aana |website=PTC Punjabi |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੇ [[ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shava Ni Girdhari Lal - Official Trailer {{!}} Punjabi Movie News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/punjabi/shava-ni-girdhari-lal-official-trailer/videoshow/88044290.cms |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵਾਰਗਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 September 2022 |title=‘ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਤਿੱਤਲੀਆਂ ਵਰਗਾ’ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ 3 ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਕੀਤੀ 9 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ |url=https://jagbani.punjabkesari.in/entertainment/news/yaar-mera-titliaan-warga-box-office-collection-1378076 |website=jagbani}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ਕੁੰਜੀ
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |
| ਉਹਨਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ
|}

=== ਅਦਾਕਾਰ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਫਿਲਮ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਭਾਸ਼ਾ
! ਰੈਫ.
|-
| 2021
| ''ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ''
| ਕੁਲਜੀਤ
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shava Ni Girdhari Lal song ‘Kuljeete’: Foot-tapping number with hook steps |url=https://www.cinestaan.com/articles/2021/dec/15/32517/shava-ni-girdhari-lal-song-kuljeete-foot-tapping-number-with-hook-steps |website=Cinestaan }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| ''ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵਾਰਗਾ''
| ਬੇਅੰਤ
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yaar Mera Titliaan Warga Movie Review: It is a comic lesson in finding marital bliss within confines of a marriage |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-reviews/yaar-mera-titliaan-warga/movie-review/93956626.cms}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ਮੌਜਾਂ ਹੀ ਮੌਜਾਨ''
|
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maujaan Hi Maujaan: Gippy Grewal Announced His Upcoming Movie, Shoot Started |url=https://www.5dariyanews.com/news/392548-Maujaan-Hi-Maujaan-Gippy-Grewal-Announced-His-Upcoming-Movie-Shoot-Started |website=5 Dariya News}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=PR |first=ANI |date=7 November 2022 |title=Gippy Grewal announces &quot;Maujaan Hi Maujaan&quot; |url=https://theprint.in/ani-press-releases/gippy-grewal-announces-maujaan-hi-maujaan/1202717/ |website=ThePrint}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 November 2022 |title=‘Maujan Hi Maujan': Gippy Grewal's new film goes on floor; details inside |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/maujan-hi-maujan-gippy-grewals-new-film-goes-on-floor-details-inside |website=PTC Punjabi |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ਮੁੰਡਾ ਸਾਊਥਾਲ ਦਾ''
|
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref name=&quot;News&quot; /&gt;
|-
| 2023
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ਆਉਟ ਲਾਅ
|
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref name=&quot;News&quot; /&gt;
|}

== ਅਵਾਰਡ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਅਵਾਰਡ
! ਸ਼੍ਰੇਣੀ
! ਫਿਲਮ
! ਨਤੀਜਾ
! ਰੈਫ.
|-
| 2022
| ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ
| ਵਧੀਆ ਡੈਬਿਊ ਔਰਤ
| ''ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ''
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 November 2022 |title=PTC Punjabi Film Awards 2022: Nominations for 'Best Debut Female' |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/ptc-punjabi-film-awards-2022-nominations-for-best-debut-female |website=PTC Punjabi |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 December 2022 |title=PTC Punjabi Film Awards 2022: Here's the list of Winners of Punjabi Film Awards |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/ptc-punjabi-film-awards-2022-heres-the-list-of-winners-of-punjabi-film-awards |website=PTC Punjabi |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2001]]</text>
      <sha1>bx014pharicu9n4t4jzbc9j5ao2ml0c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838893</id>
      <parentid>838892</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:09:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botjagdeep567</username>
        <id>59901</id>
      </contributor>
      <origin>838893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9242" sha1="nxjip8rxjxk842qncwgqgnfheoxmq9e" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਤਨੂ ਗਰੇਵਾਲ
| image              = Tanu Grewal.jpg
| birth_date         = {{Birth date and age|2001|01|27|df=y}}
| birth_place        = [[ਵੈਨਕੁਵਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਲੰਬੀਆ]], ਕਨੇਡਾਕਨੇਡਾ
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ
}}

'''ਤਨੂ ਗਰੇਵਾਲ''' ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ'' ਵਿੱਚ ਕੁਲਜੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ''ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵਾਰਗਾ'' ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ''ਚਿੱਟਾ ਕੁਰਤਾ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ==
ਤਨੂ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਜਨਵਰੀ 2001 ਨੂੰ [[ਵੈਨਕੂਵਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਡੇਵਿਡ ਥਾਮਸਨ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;News&quot;&gt;{{Cite web |title=Who is Tanu Grewal? The Rising Actress taking Pollywood by Storm |url=https://www.5dariyanews.com/news/393924-Who-is-Tanu-Grewal-The-Rising-Actress-taking-Pollywood-by-Storm |website=5 Dariya News}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਿੱਟਾ ਕੁੜਤਾ, ਚਿੱਠੀਆਂ, ਰਿਮ ਅਤੇ ਝਾਂਜਰ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀ ਫਿਲਮ &quot;ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ&quot; 'ਚ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੌਣ ਹੈ ਇਹ ਅਦਾਕਾਰਾ?  ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿੱਪੀ ਨਾਲ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਨੂੰ ਦੀ ਹੁਣ ਗਿੱਪੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫਿਲਮ ਆ ਰਹੀ ਹੈ |url=https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/gallery/celebrities/new-pictures-of-punjabi-actress-tanu-grewal/pb20220718150920707707306/c_id_62d52a4d9efff10ec500026e |website=etvbharat.com |access-date=2023-02-28 |archive-date=2022-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113163620/https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/gallery/celebrities/new-pictures-of-punjabi-actress-tanu-grewal/pb20220718150920707707306/c_id_62d52a4d9efff10ec500026e |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਲਾਈਫਸਟੇਲ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Watch Latest Full Punjabi Music Video Song 2020 'Lifestyle' Sung By Amrit Maan Featuring Gurlej Akhtar And Tanu Grewal {{!}} Punjabi Video Songs - Times of India |url=https://m.timesofindia.com/videos/entertainment/music/punjabi/watch-latest-full-punjabi-music-video-song-2020-lifestyle-sung-by-amrit-maan-featuring-gurlej-akhtar-and-tanu-grewal/amp_videoshow/75153231.cms |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ਰਾਜਵੀਰ ਜਵੰਦਾ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬਣ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 March 2020 |title=New Punjabi song 2020: सिंगर राजवीर जवांदा का गाना 'पंजाबन' हुआ वायरल, मिले 25 लाख से भी ज्यादा व्यूज,Rajvir Jawanda New Punjabi song Punjaban released watch video |url=https://www.timesnowhindi.com/amp/punjabi/video/rajvir-jawanda-new-punjabi-song-punjaban-crosses-25-lakh-views-in-youtube-watch-video/285583 |website=www.timesnowhindi.com |language=hi}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਕਰਨ ਔਜਲਾ]] ਦੁਆਰਾ ਲੌਟ ਆਨਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 September 2022 |title=Karan Aujla shares glimpse of his 'first Hindi song Laut Aana' |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/karan-aujla-shares-glimpse-of-his-first-hindi-song-laut-aana |website=PTC Punjabi |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੇ [[ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shava Ni Girdhari Lal - Official Trailer {{!}} Punjabi Movie News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/punjabi/shava-ni-girdhari-lal-official-trailer/videoshow/88044290.cms |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵਾਰਗਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 September 2022 |title=‘ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਤਿੱਤਲੀਆਂ ਵਰਗਾ’ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ 3 ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਕੀਤੀ 9 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ |url=https://jagbani.punjabkesari.in/entertainment/news/yaar-mera-titliaan-warga-box-office-collection-1378076 |website=jagbani}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ਕੁੰਜੀ
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |
| ਉਹਨਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ
|}

=== ਅਦਾਕਾਰ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਫਿਲਮ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਭਾਸ਼ਾ
! ਰੈਫ.
|-
| 2021
| ''ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ''
| ਕੁਲਜੀਤ
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shava Ni Girdhari Lal song ‘Kuljeete’: Foot-tapping number with hook steps |url=https://www.cinestaan.com/articles/2021/dec/15/32517/shava-ni-girdhari-lal-song-kuljeete-foot-tapping-number-with-hook-steps |website=Cinestaan }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| ''ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵਾਰਗਾ''
| ਬੇਅੰਤ
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yaar Mera Titliaan Warga Movie Review: It is a comic lesson in finding marital bliss within confines of a marriage |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-reviews/yaar-mera-titliaan-warga/movie-review/93956626.cms}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ਮੌਜਾਂ ਹੀ ਮੌਜਾਨ''
|
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maujaan Hi Maujaan: Gippy Grewal Announced His Upcoming Movie, Shoot Started |url=https://www.5dariyanews.com/news/392548-Maujaan-Hi-Maujaan-Gippy-Grewal-Announced-His-Upcoming-Movie-Shoot-Started |website=5 Dariya News}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=PR |first=ANI |date=7 November 2022 |title=Gippy Grewal announces &quot;Maujaan Hi Maujaan&quot; |url=https://theprint.in/ani-press-releases/gippy-grewal-announces-maujaan-hi-maujaan/1202717/ |website=ThePrint}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 November 2022 |title=‘Maujan Hi Maujan': Gippy Grewal's new film goes on floor; details inside |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/maujan-hi-maujan-gippy-grewals-new-film-goes-on-floor-details-inside |website=PTC Punjabi |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ਮੁੰਡਾ ਸਾਊਥਾਲ ਦਾ''
|
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref name=&quot;News&quot; /&gt;
|-
| 2023
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ਆਉਟ ਲਾਅ
|
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref name=&quot;News&quot; /&gt;
|}

== ਅਵਾਰਡ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਅਵਾਰਡ
! ਸ਼੍ਰੇਣੀ
! ਫਿਲਮ
! ਨਤੀਜਾ
! ਰੈਫ.
|-
| 2022
| ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ
| ਵਧੀਆ ਡੈਬਿਊ ਔਰਤ
| ''ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ''
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 November 2022 |title=PTC Punjabi Film Awards 2022: Nominations for 'Best Debut Female' |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/ptc-punjabi-film-awards-2022-nominations-for-best-debut-female |website=PTC Punjabi |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 December 2022 |title=PTC Punjabi Film Awards 2022: Here's the list of Winners of Punjabi Film Awards |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/ptc-punjabi-film-awards-2022-heres-the-list-of-winners-of-punjabi-film-awards |website=PTC Punjabi |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2001]]</text>
      <sha1>nxjip8rxjxk842qncwgqgnfheoxmq9e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838894</id>
      <parentid>838893</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botjagdeep567</username>
        <id>59901</id>
      </contributor>
      <origin>838894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9242" sha1="pknp80gvxdbugijw4fb55tfq7aqpzau" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਤਨੂ ਗਰੇਵਾਲ
| image              = Tanu Grewal.jpg
| birth_date         = {{Birth date and age|2001|01|27|df=y}}
| birth_place        = [[ਵੈਨਕੂਵਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਲੰਬੀਆ]], ਕਨੇਡਾਕਨੇਡਾ
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ
}}

'''ਤਨੂ ਗਰੇਵਾਲ''' ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ'' ਵਿੱਚ ਕੁਲਜੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ''ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵਾਰਗਾ'' ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ''ਚਿੱਟਾ ਕੁਰਤਾ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ==
ਤਨੂ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਜਨਵਰੀ 2001 ਨੂੰ [[ਵੈਨਕੂਵਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਡੇਵਿਡ ਥਾਮਸਨ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;News&quot;&gt;{{Cite web |title=Who is Tanu Grewal? The Rising Actress taking Pollywood by Storm |url=https://www.5dariyanews.com/news/393924-Who-is-Tanu-Grewal-The-Rising-Actress-taking-Pollywood-by-Storm |website=5 Dariya News}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਿੱਟਾ ਕੁੜਤਾ, ਚਿੱਠੀਆਂ, ਰਿਮ ਅਤੇ ਝਾਂਜਰ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀ ਫਿਲਮ &quot;ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ&quot; 'ਚ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੌਣ ਹੈ ਇਹ ਅਦਾਕਾਰਾ?  ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿੱਪੀ ਨਾਲ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਨੂੰ ਦੀ ਹੁਣ ਗਿੱਪੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫਿਲਮ ਆ ਰਹੀ ਹੈ |url=https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/gallery/celebrities/new-pictures-of-punjabi-actress-tanu-grewal/pb20220718150920707707306/c_id_62d52a4d9efff10ec500026e |website=etvbharat.com |access-date=2023-02-28 |archive-date=2022-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113163620/https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/gallery/celebrities/new-pictures-of-punjabi-actress-tanu-grewal/pb20220718150920707707306/c_id_62d52a4d9efff10ec500026e |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਲਾਈਫਸਟੇਲ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Watch Latest Full Punjabi Music Video Song 2020 'Lifestyle' Sung By Amrit Maan Featuring Gurlej Akhtar And Tanu Grewal {{!}} Punjabi Video Songs - Times of India |url=https://m.timesofindia.com/videos/entertainment/music/punjabi/watch-latest-full-punjabi-music-video-song-2020-lifestyle-sung-by-amrit-maan-featuring-gurlej-akhtar-and-tanu-grewal/amp_videoshow/75153231.cms |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ਰਾਜਵੀਰ ਜਵੰਦਾ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬਣ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 March 2020 |title=New Punjabi song 2020: सिंगर राजवीर जवांदा का गाना 'पंजाबन' हुआ वायरल, मिले 25 लाख से भी ज्यादा व्यूज,Rajvir Jawanda New Punjabi song Punjaban released watch video |url=https://www.timesnowhindi.com/amp/punjabi/video/rajvir-jawanda-new-punjabi-song-punjaban-crosses-25-lakh-views-in-youtube-watch-video/285583 |website=www.timesnowhindi.com |language=hi}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਕਰਨ ਔਜਲਾ]] ਦੁਆਰਾ ਲੌਟ ਆਨਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 September 2022 |title=Karan Aujla shares glimpse of his 'first Hindi song Laut Aana' |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/karan-aujla-shares-glimpse-of-his-first-hindi-song-laut-aana |website=PTC Punjabi |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੇ [[ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shava Ni Girdhari Lal - Official Trailer {{!}} Punjabi Movie News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/punjabi/shava-ni-girdhari-lal-official-trailer/videoshow/88044290.cms |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵਾਰਗਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 September 2022 |title=‘ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਤਿੱਤਲੀਆਂ ਵਰਗਾ’ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ 3 ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਕੀਤੀ 9 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ |url=https://jagbani.punjabkesari.in/entertainment/news/yaar-mera-titliaan-warga-box-office-collection-1378076 |website=jagbani}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ਕੁੰਜੀ
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |
| ਉਹਨਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ
|}

=== ਅਦਾਕਾਰ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਫਿਲਮ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਭਾਸ਼ਾ
! ਰੈਫ.
|-
| 2021
| ''ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ''
| ਕੁਲਜੀਤ
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shava Ni Girdhari Lal song ‘Kuljeete’: Foot-tapping number with hook steps |url=https://www.cinestaan.com/articles/2021/dec/15/32517/shava-ni-girdhari-lal-song-kuljeete-foot-tapping-number-with-hook-steps |website=Cinestaan }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| ''ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵਾਰਗਾ''
| ਬੇਅੰਤ
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yaar Mera Titliaan Warga Movie Review: It is a comic lesson in finding marital bliss within confines of a marriage |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-reviews/yaar-mera-titliaan-warga/movie-review/93956626.cms}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ਮੌਜਾਂ ਹੀ ਮੌਜਾਨ''
|
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maujaan Hi Maujaan: Gippy Grewal Announced His Upcoming Movie, Shoot Started |url=https://www.5dariyanews.com/news/392548-Maujaan-Hi-Maujaan-Gippy-Grewal-Announced-His-Upcoming-Movie-Shoot-Started |website=5 Dariya News}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=PR |first=ANI |date=7 November 2022 |title=Gippy Grewal announces &quot;Maujaan Hi Maujaan&quot; |url=https://theprint.in/ani-press-releases/gippy-grewal-announces-maujaan-hi-maujaan/1202717/ |website=ThePrint}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 November 2022 |title=‘Maujan Hi Maujan': Gippy Grewal's new film goes on floor; details inside |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/maujan-hi-maujan-gippy-grewals-new-film-goes-on-floor-details-inside |website=PTC Punjabi |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ਮੁੰਡਾ ਸਾਊਥਾਲ ਦਾ''
|
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref name=&quot;News&quot; /&gt;
|-
| 2023
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ਆਉਟ ਲਾਅ
|
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref name=&quot;News&quot; /&gt;
|}

== ਅਵਾਰਡ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਅਵਾਰਡ
! ਸ਼੍ਰੇਣੀ
! ਫਿਲਮ
! ਨਤੀਜਾ
! ਰੈਫ.
|-
| 2022
| ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ
| ਵਧੀਆ ਡੈਬਿਊ ਔਰਤ
| ''ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ''
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 November 2022 |title=PTC Punjabi Film Awards 2022: Nominations for 'Best Debut Female' |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/ptc-punjabi-film-awards-2022-nominations-for-best-debut-female |website=PTC Punjabi |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 December 2022 |title=PTC Punjabi Film Awards 2022: Here's the list of Winners of Punjabi Film Awards |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/ptc-punjabi-film-awards-2022-heres-the-list-of-winners-of-punjabi-film-awards |website=PTC Punjabi |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2001]]</text>
      <sha1>pknp80gvxdbugijw4fb55tfq7aqpzau</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838895</id>
      <parentid>838894</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:11:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Botjagdeep567</username>
        <id>59901</id>
      </contributor>
      <origin>838895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9230" sha1="k5lzcy1b8fiq8mome3wyipdmdfzmt9q" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਤਨੂ ਗਰੇਵਾਲ
| image              = Tanu Grewal.jpg
| birth_date         = {{Birth date and age|2001|01|27|df=y}}
| birth_place        = [[ਵੈਨਕੂਵਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]], ਕਨੇਡਾ
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ
}}

'''ਤਨੂ ਗਰੇਵਾਲ''' ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ'' ਵਿੱਚ ਕੁਲਜੀਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ''ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵਾਰਗਾ'' ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ''ਚਿੱਟਾ ਕੁਰਤਾ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ==
ਤਨੂ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਜਨਵਰੀ 2001 ਨੂੰ [[ਵੈਨਕੂਵਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਡੇਵਿਡ ਥਾਮਸਨ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;News&quot;&gt;{{Cite web |title=Who is Tanu Grewal? The Rising Actress taking Pollywood by Storm |url=https://www.5dariyanews.com/news/393924-Who-is-Tanu-Grewal-The-Rising-Actress-taking-Pollywood-by-Storm |website=5 Dariya News}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਿੱਟਾ ਕੁੜਤਾ, ਚਿੱਠੀਆਂ, ਰਿਮ ਅਤੇ ਝਾਂਜਰ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀ ਫਿਲਮ &quot;ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ&quot; 'ਚ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੌਣ ਹੈ ਇਹ ਅਦਾਕਾਰਾ?  ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿੱਪੀ ਨਾਲ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਨੂੰ ਦੀ ਹੁਣ ਗਿੱਪੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫਿਲਮ ਆ ਰਹੀ ਹੈ |url=https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/gallery/celebrities/new-pictures-of-punjabi-actress-tanu-grewal/pb20220718150920707707306/c_id_62d52a4d9efff10ec500026e |website=etvbharat.com |access-date=2023-02-28 |archive-date=2022-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113163620/https://www.etvbharat.com/punjabi/punjab/gallery/celebrities/new-pictures-of-punjabi-actress-tanu-grewal/pb20220718150920707707306/c_id_62d52a4d9efff10ec500026e |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਲਾਈਫਸਟੇਲ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Watch Latest Full Punjabi Music Video Song 2020 'Lifestyle' Sung By Amrit Maan Featuring Gurlej Akhtar And Tanu Grewal {{!}} Punjabi Video Songs - Times of India |url=https://m.timesofindia.com/videos/entertainment/music/punjabi/watch-latest-full-punjabi-music-video-song-2020-lifestyle-sung-by-amrit-maan-featuring-gurlej-akhtar-and-tanu-grewal/amp_videoshow/75153231.cms |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ਰਾਜਵੀਰ ਜਵੰਦਾ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬਣ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 March 2020 |title=New Punjabi song 2020: सिंगर राजवीर जवांदा का गाना 'पंजाबन' हुआ वायरल, मिले 25 लाख से भी ज्यादा व्यूज,Rajvir Jawanda New Punjabi song Punjaban released watch video |url=https://www.timesnowhindi.com/amp/punjabi/video/rajvir-jawanda-new-punjabi-song-punjaban-crosses-25-lakh-views-in-youtube-watch-video/285583 |website=www.timesnowhindi.com |language=hi}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਕਰਨ ਔਜਲਾ]] ਦੁਆਰਾ ਲੌਟ ਆਨਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 September 2022 |title=Karan Aujla shares glimpse of his 'first Hindi song Laut Aana' |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/karan-aujla-shares-glimpse-of-his-first-hindi-song-laut-aana |website=PTC Punjabi |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਨੇ [[ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shava Ni Girdhari Lal - Official Trailer {{!}} Punjabi Movie News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/regional/punjabi/shava-ni-girdhari-lal-official-trailer/videoshow/88044290.cms |website=timesofindia.indiatimes.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 2022 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵਾਰਗਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 September 2022 |title=‘ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਤਿੱਤਲੀਆਂ ਵਰਗਾ’ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ 3 ਦਿਨਾਂ ’ਚ ਕੀਤੀ 9 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ |url=https://jagbani.punjabkesari.in/entertainment/news/yaar-mera-titliaan-warga-box-office-collection-1378076 |website=jagbani}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ਕੁੰਜੀ
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |
| ਉਹਨਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ
|}

=== ਅਦਾਕਾਰ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਫਿਲਮ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਭਾਸ਼ਾ
! ਰੈਫ.
|-
| 2021
| ''ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ''
| ਕੁਲਜੀਤ
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shava Ni Girdhari Lal song ‘Kuljeete’: Foot-tapping number with hook steps |url=https://www.cinestaan.com/articles/2021/dec/15/32517/shava-ni-girdhari-lal-song-kuljeete-foot-tapping-number-with-hook-steps |website=Cinestaan }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| ''ਯਾਰ ਮੇਰਾ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵਾਰਗਾ''
| ਬੇਅੰਤ
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yaar Mera Titliaan Warga Movie Review: It is a comic lesson in finding marital bliss within confines of a marriage |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-reviews/yaar-mera-titliaan-warga/movie-review/93956626.cms}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ਮੌਜਾਂ ਹੀ ਮੌਜਾਨ''
|
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maujaan Hi Maujaan: Gippy Grewal Announced His Upcoming Movie, Shoot Started |url=https://www.5dariyanews.com/news/392548-Maujaan-Hi-Maujaan-Gippy-Grewal-Announced-His-Upcoming-Movie-Shoot-Started |website=5 Dariya News}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=PR |first=ANI |date=7 November 2022 |title=Gippy Grewal announces &quot;Maujaan Hi Maujaan&quot; |url=https://theprint.in/ani-press-releases/gippy-grewal-announces-maujaan-hi-maujaan/1202717/ |website=ThePrint}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 November 2022 |title=‘Maujan Hi Maujan': Gippy Grewal's new film goes on floor; details inside |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/maujan-hi-maujan-gippy-grewals-new-film-goes-on-floor-details-inside |website=PTC Punjabi |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ਮੁੰਡਾ ਸਾਊਥਾਲ ਦਾ''
|
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref name=&quot;News&quot; /&gt;
|-
| 2023
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ਆਉਟ ਲਾਅ
|
| ਪੰਜਾਬੀ
| &lt;ref name=&quot;News&quot; /&gt;
|}

== ਅਵਾਰਡ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਅਵਾਰਡ
! ਸ਼੍ਰੇਣੀ
! ਫਿਲਮ
! ਨਤੀਜਾ
! ਰੈਫ.
|-
| 2022
| ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ
| ਵਧੀਆ ਡੈਬਿਊ ਔਰਤ
| ''ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ''
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 November 2022 |title=PTC Punjabi Film Awards 2022: Nominations for 'Best Debut Female' |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/ptc-punjabi-film-awards-2022-nominations-for-best-debut-female |website=PTC Punjabi |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 December 2022 |title=PTC Punjabi Film Awards 2022: Here's the list of Winners of Punjabi Film Awards |url=https://www.ptcpunjabi.co.in/ptc-punjabi-film-awards-2022-heres-the-list-of-winners-of-punjabi-film-awards |website=PTC Punjabi |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2001]]</text>
      <sha1>k5lzcy1b8fiq8mome3wyipdmdfzmt9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਨਿਥਿਆ ਦਾਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158399</id>
    <revision>
      <id>838900</id>
      <parentid>837518</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:44:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harry sidhuz</username>
        <id>38365</id>
      </contributor>
      <origin>838900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15074" sha1="2crvavdluqv9p2cpshwiq3fsg6qqnos" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Nithya Das
| image              = 
| caption            = 
| birth_name         = &lt;!-- only if different than 'name' --&gt;
| birth_date         = 
| birth_place        = [[Calicut district|Calicut]], Kerala, India
| death_date         = 
| death_place        = 
| occupation         = Actress
| spouse             = Arvind Singh
| children           = 2&lt;!-- # of children (e.g., 3); only list names of independently notable or particularly relevant children.--&gt;
| parents            = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
{{Cleanup infobox}}

'''ਨਿਥਿਆ ਦਾਸ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਦਾਸ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=இவ்ளோ இளமையான அம்மா எங்கயாச்சும் இருக்காங்களா? 'கண்ணான கண்ணே' நித்யா தாஸ் |url=https://tamil.indianexpress.com/lifestyle/nithya-das-kannana-kanne-serial-sun-tv-serial-actress-nithya-das-232770/}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2001 ਵਿੱਚ ਥਾਹਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਅਭਿਨੀਤ ਫ਼ਿਲਮ ''ਈ ਪਰਾਕੁਮ ਥਾਲਿਕਾ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/ee-parakkum-thalika-actress-nithya-das-dance-is-now-trending-on-social-media/articleshow/76247401.cms|title=Ee Parakkum Thalika actress Nithya Das' dance is now trending on social media - Times of India|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://theprimetime.in/what-happened-later-in-the-life-of-all-the-actresses-who-came-as-dileeps-heroine/|title=What happened later in the life of all the actresses who came as Dileep's heroine|date=17 September 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਸਫਲ ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ''ਕੰਨਮਾਸ਼ੀ'' ਵਿੱਚ ਕਲਾਭਵਨ ਮਨੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਬਲੇਤਨ'', ''[[Choonda|ਚੁੰਡਾ]]'', ''ਹਿਰਦੈਥਿਲ ਸੂਕਸ਼ਿਕਨ'', ''ਨਾਗਰਮ'', ''ਸੂਰਿਆ ਕਿਰੀਦਮ'' ਅਤੇ ''ਨਰੀਮਨ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=മഞ്ഞ പുതച്ച കടുകുപാടങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ; യാത്രാവിശേഷങ്ങളുമായി നിത്യ ദാസ് |url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/actress-nithya-das-punjab-travel-photos-451315/}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਿਆ ਟੀਵੀ, ਕੈਰਾਲੀ ਟੀਵੀ, ਸਨ ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਜਯਾ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2023 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਪੱਲੀਮਣੀ'' ਰਾਹੀਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/nithya-das-to-make-her-comeback-to-the-malayalam-film-industry-with-the-film-pallimani/articleshow/88068523.cms|title=Nithya Das to make her comeback to the Malayalam film industry with the film 'Pallimani'|date=3 December 2021|work=The Times Of India|access-date=14 December 2021}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਨਿਥਿਆ ਦਾਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਵਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜਮਵਾਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਨਿਥਿਆ ਉਸ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਰਵਿੰਦ ਫਲਾਈਟ ਦੇ ਕਰਿਊ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;mathrubhumi.chand.2017.07.25&quot; /&gt; ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;mathrubhumi.chand.2017.07.25&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mangalam-varika-6-May-2013 |url=http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/86/26 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509011142/http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/86/26 |archive-date=9 May 2013 |access-date=31 October 2013 |publisher=mangalamvarika.com}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਚਲੇ ਗਏ।&lt;ref name=&quot;mathrubhumi.chand.2017.07.25&quot;&gt;{{Cite web |last=Chand |first=Veena |date=25 July 2017 |script-title=ml:ബസന്തി ഹാപ്പിയാണ്,16 വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറവും!! |trans-title=Basanti is happy, even after 16 years!! |url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/women/interview/actress-nithyadas-interview--1.2114466 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801110607/https://www.mathrubhumi.com/women/interview/actress-nithyadas-interview--1.2114466 |archive-date=1 August 2017 |website=[[Mathrubhumi]] |language=ml}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 June 2007 |title=Marriage registration of actress declined |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/june-07-04/27-06-07-nithya-das.html |access-date=5 September 2019 |publisher=behindwoods.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 June 2020 |title=Chiranjeevi Sarja and Meghana were expecting their first baby - Malayalam News |url=https://www.indiaglitz.com/actress-nithya-das-dance-video-with-daughter-viral-malayalam-news-262277 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ਨਿਤਿਆ ਦਾਸ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੀ ਸੂਚੀ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; | ਭੂਮਿਕਾ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | ਨੋਟਸ
|-
| 2001
| ''ਈ ਪਾਰਕੁਮ ਥਲਿਕਾ'' &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ee Parakkum Thalika |url=http://www.seventymm.com/Movie/Ee_Parakkum_Thalika/17036/Profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716043601/http://www.seventymm.com/Movie/Ee_Parakkum_Thalika/17036/Profile |archive-date=16 July 2011}}&lt;/ref&gt;
| ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ/ਬਸੰਤੀ
| ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ਏਸ਼ੀਆਨੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ - ਸਾਲ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਨਵਾਂ ਚਿਹਰਾ (ਮਹਿਲਾ)
|-
| 2001
| ''ਨਰੀਮਨ''
| ਸਰੁਤੀ
|
|-
| 2002
| ''ਕਨਮਾਸ਼ੀ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}}
| ਸੇਤੁਲਕਸ਼ਮੀ/ਕਨਮਾਸ਼ੀ
|
|-
| 2002
| ''ਕੁੰਜੀਕੂਨਨ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}}
| ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਪਤਨੀ
| ਇੱਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਖ
|-
| 2003
| ''ਬਲੇਟਨ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}}
| ਦੇਵਕੀ
|
|-
| 2003
| ''ਵਰੁਮ ਵਰੁਣੁ ਵਣੁ ॥''
| ਪੋਡੀਮੋਲ
|
|-
| 2003
| ''ਚੌਂਦਾ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}}
| ਅਨੀਤਾ
|
|-
| 2004
| ''ਕਢਵਸੇਸ਼ਨ'' &lt;ref&gt;{{Cite web |title=കഥാവശേഷൻ |url=https://m3db.com/film/kathavaseshan-epilogue-life-lived}}&lt;/ref&gt;
| ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ
|
|-
| 2004
| ''ਮਰਾਠਾ ਨਾਡੂ''
| ਸ਼ਾਹੀਨਾ
|
|-
| 2004
| ''ਆਜ਼ਾਦੀ''
| ਸ਼ਾਲਿਨੀ
|
|-
| 2005
| ''ਹਦਯਥਿਲ ਸੂਕ੍ਸ਼ਿਕਂ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}}
| ਨੰਦਿਤਾ
|
|-
| 2005
| ''ਪੋਨ ਮੇਗਲਾਈ'' &lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 February 2006 |title=Glamour for Nityadas too |url=https://www.indiaglitz.com/glamour-for-nityadas-too-tamil-news-20304 |access-date=5 September 2019 |publisher=indiaglitz.com |archive-date=4 ਸਤੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190904195745/https://www.indiaglitz.com/glamour-for-nityadas-too-tamil-news-20304 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ਮੇਖਲਾ
| [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਡੈਬਿਊ
|-
| 2005
| ''ਅਮਲਾਪੁਰਮ ਤੋਂ 123''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}}
| ਅਸਵਿਨੀ
| [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਡੈਬਿਊ
|-
| 2006
| ''ਮਾਨਥੋਦੁ ਮਝਾਈਕਲਮ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}}
| ਸਤਿਆ
| ਤਾਮਿਲ
|-
| 2007
| ''ਨਗਰਮ''
| ਪੁਨਕੋਡੀ
|
|-
| 2007
| ''ਸੂਰ੍ਯਾ ਕਿਰੀਦਮ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}}
| ਉਰਮਿਲਾ
|
|-
| 2023
| ''ਪੱਲਿਮਣੀ''{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2023}}
| ਅਵੰਤਿਕਾ
| 15 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਾਪਿਸ ਆਓ।
|}

== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ਨਿਤਿਆ ਦਾਸ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੀ ਸੂਚੀ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; | ਭੂਮਿਕਾ
! scope=&quot;col&quot; | ਚੈਨਲ
! scope=&quot;col&quot; | ਭਾਸ਼ਾ
|-
| 2007
| ''ਸ਼੍ਰੀ ਅਯੱਪਨਮ ਵਾਵਰੁਮ''
| ਆਇਸ਼ਾ
| ਸੂਰਿਆ ਟੀ.ਵੀ
| rowspan=&quot;2&quot; | [[ਮਲਿਆਲਮ]]
|-
| 2008
| ''ਮਾਨਾਪੁਰੁਥਮ''
| ਮਾਇਆ
| ਕੈਰਾਲੀ ਟੀ.ਵੀ
|-
| 2009-2012
| ''ਇਧਾਯਾਮ''
| ਨੰਦਿਨੀ
| ਸਨ ਟੀ.ਵੀ
| [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]]
|-
| 2010
| ''ਇੰਦਰਨੀਲਮ''
| ਗੀਤਾਂਜਲੀ/ਗੀਠੂ
| ਸੂਰਿਆ ਟੀ.ਵੀ
| [[ਮਲਿਆਲਮ]]
|-
| 2012-2015
| ''ਭੈਰਵੀ ਅਵਿਗਲੁਕਃ ਪ੍ਰਿਯਮਾਨਵਲਃ''
| ਭੈਰਵੀ
| rowspan=&quot;2&quot; | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ
| rowspan=&quot;3&quot; | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]]
|-
| 2013
| ''ਕਾਟ੍ਰਿਨਿਲੇ ਵਰੁਮ ਗੀਤਮ੍''
|
|-
| 2014-2015
| ''ਅੱਕਾ''
| ਸੀਥਾ
| ਜਯਾ ਟੀ.ਵੀ
|-
| 2016–2017
| ''ਓਟਾਚਿਲਾਂਬੂ'' &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/i-will-comeback-if-great-roles-come-my-way-nithya-das/articleshow/55870059.cms|title=I will comeback if great roles come my way : Nithya das - Times of India|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
| ਸਿਆਮੰਡਕਮ/ਸੀਮੰਤਿਨੀ
| ਮਜ਼੍ਹਵੀਲ ਮਨੋਰਮਾ
| [[ਮਲਿਆਲਮ]]
|-
| 2018
| ''ਅਜ਼ਗੁ''
| ਐਸ਼ਵਰਿਆ
| rowspan=&quot;3&quot; | ਸਨ ਟੀ.ਵੀ
| rowspan=&quot;3&quot; | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]]
|-
| 2020-2022
| ''ਕੰਨਨਾ ਕੰਨੇ''
| rowspan=&quot;2&quot; | ਯਮੁਨਾ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2021
| ''ਅੰਬੇ ਵਾ''
|-
| ''ਚਿੰਤਨਕਾਲਮਾਨ''
| ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ
| ਸੂਰਿਆ ਟੀ.ਵੀ
| [[ਮਲਿਆਲਮ]]
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ਨਿਤਿਆ ਦਾਸ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੀ ਸੂਚੀ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; | ਭੂਮਿਕਾ
! scope=&quot;col&quot; | ਚੈਨਲ
! scope=&quot;col&quot; | ਭਾਸ਼ਾ
|-
| 2017
| ''ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ''
| ਮਹਿਮਾਨ
| ਮਾਤ੍ਰਭੂਮੀ ਨਿਊਜ਼
| [[ਮਲਿਆਲਮ]]
|-
| 2018–2019
| ''ਸ਼੍ਰੇਸ਼੍ਠਭਾਰਤਮ੍''
| ਮੇਜ਼ਬਾਨ
| ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀ.ਵੀ
| rowspan=&quot;4&quot; | [[ਮਲਿਆਲਮ]]
|-
| 2018
| ''ਐਨੀਜ਼ ਕਿਚਨ''
| ਮਹਿਮਾਨ
| ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀ.ਵੀ
|-
| 2018
| ''ਆਨੰ ਆਨੰ ਮੂਨੰ ॥''
| ਮਹਿਮਾਨ
| ਮਜ਼੍ਹਵੀਲ ਮਨੋਰਮਾ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2020
| ''ਕਾਮੇਡੀ ਸਿਤਾਰੇ ਸੀਜ਼ਨ 2''
| ਜੱਜ
| ਏਸ਼ੀਆਨੈੱਟ
|-
| ''ਵਣਕਮ ਤਮੀਝਾ''
| ਮਹਿਮਾਨ
| ਸਨ ਟੀ.ਵੀ
| rowspan=&quot;2&quot; | [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2021
| ''ਵਡਾ ਦਾ''
| ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ
| ਸੂਰਜ ਸੰਗੀਤ
|-
| ''ਸਟਾਰ ਮੈਜਿਕ''
| rowspan=&quot;2&quot; | ਸਲਾਹਕਾਰ
| rowspan=&quot;3&quot; | ਫੁੱਲ
| rowspan=&quot;5&quot; | [[ਮਲਿਆਲਮ]]
|-
| ''ਸੁਪਰ ਪਾਵਰ''
|-
| 2022
| ''ਅਮਾਮਾਰੁਦੇ ਸਮਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮ੍ਮੇਲਨਮ੍''
| ਮਹਿਮਾਨ
|-
| 2022
| ''ਲਾਲ ਚਟਾਈ''
| ਸਲਾਹਕਾਰ
| ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਟੀ.ਵੀ
|-
| 2022-2023
| ''Njanum Njanumentalum'' &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/njanum-entalum-judge-nithya-das-gains-laurels-for-her-statement-on-respecting-parents/articleshow/95143830.cms|title=Njanum Entalum: Judge Nithya das gains laurels for her statement on respecting parents|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
| ਜੱਜ
| ਜ਼ੀ ਕੇਰਲਮ
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDB name|1522872}}
* [http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&amp;artist=Nithyadas&amp;limit=10 Nithya Das at MSI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003329/http://en.msidb.org/displayProfile.php?category=actors&amp;artist=Nithyadas&amp;limit=10 |date=2016-03-04 }}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>2crvavdluqv9p2cpshwiq3fsg6qqnos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੀਰ ਬਾਲਾ ਰਸਤੋਗੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163331</id>
    <revision>
      <id>838882</id>
      <parentid>669026</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T19:54:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4204" sha1="bf7adkh18l88gfbfo3opqum05gjajav" xml:space="preserve">'''ਵੀਰ ਬਾਲਾ ਰਸਤੋਗੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Veer Bala Rastogi''') [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੈਰਿਟ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਮਾਣ ਨਾਲ [[ਜੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ|ਜ਼ੂਆਲੋਜੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਮੇਰਠ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਉੱਘੇ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ, ਮਰਹੂਮ ਡਾ. ਐਮ.ਐਲ. ਭਾਟੀਆ, ਜ਼ੂਆਲੋਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ, [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ।

ਰਸਤੋਗੀ &quot;ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਜ਼ੂਆਲੋਜੀ&quot; ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ &quot;ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਵਿਕਾਸ ਕਮੇਟੀ&quot;, NCERT, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। 1967 ਤੱਕ ਮੇਰਠ ਕਾਲਜ, ਮੇਰਠ ([[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]) ਵਿੱਚ ਜ਼ੂਆਲੋਜੀ ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ISC, [[ਕੇਂਦਰੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ|CBSE]] ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਰਾਜ ਬੋਰਡਾਂ ਲਈ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। [[ਕੋਸ਼ਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨ|ਸਾਈਟੋਲੋਜੀ]], ਜੈਨੇਟਿਕਸ, [[ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਗਿਆਨ|ਈਕੋਲੋਜੀ]] ਅਤੇ ਈਵੋਲੂਸ਼ਨਰੀ ਬਾਇਓਲੋਜੀ 'ਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2000-08-09 |title=IAS Zoology Books,Civil Service Exam Book for Zoology,Zoology Books for IAS Exam |url=http://www.civilserviceindia.com/subject/Zoology/suggested-reading.html |access-date=2014-04-19 |publisher=Civilserviceindia.com |archive-date=2017-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170509213554/http://www.civilserviceindia.com/subject/Zoology/suggested-reading.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=KNRN Publishers : Biology- Genetics By : Dr. Veer Bala Rastogi |url=http://knrnpublications.com/biology-genetics-3.html |access-date=2014-04-19 |publisher=Knrnpublications.com |archive-date=2017-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170317021952/http://www.knrnpublications.com/biology-genetics-3.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ ਲਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫੰਡਾਮੈਂਟਲਜ਼ ਆਫ਼ ਮੋਲੇਕਿਊਲਰ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਰਸਤੋਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਹੈ।&lt;ref&gt;Fundamentals_Of_Molecular_Biology_2_Colo&lt;/ref&gt; ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ 11ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>bf7adkh18l88gfbfo3opqum05gjajav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੋਉਮਿਤਾ ਦੱਤਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163704</id>
    <revision>
      <id>838864</id>
      <parentid>671776</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T12:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7555" sha1="owjfiltssfox7ryec817u3z27fhexrm" xml:space="preserve">[[Category:Articles with hCards]]
'''ਮੋਉਮਿਤਾ ਦੱਤਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Moumita Dutta''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ ਜੋ ਸਪੇਸ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ (SAC), [[ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ]] (ISRO) - ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ/ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਆਪਟੀਕਲ ਅਤੇ ਆਈਆਰ ਸੈਂਸਰ/ਯੰਤਰ/ਪੇਲੋਡ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਮਰੇ ਅਤੇ ਇਮੇਜਿੰਗ ਸਪੈਕਟਰੋਮੀਟਰ) ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਟੈਸਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹੈ। ਉਹ 2014 ਵਿੱਚ [[ਮੰਗਲ (ਗ੍ਰਹਿ)|ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ]] ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਟੀਮ [[ਮੰਗਲ ਪਾਂਧੀ ਮਿਸ਼ਨ|ਮਾਰਸ ਆਰਬਿਟਰ ਮਿਸ਼ਨ]] (MOM) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ MOM ਦੇ ਪੰਜ ਪੇਲੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;Kiser 2018&quot;&gt;{{Cite web |last=Kiser |first=Barbara |date=29 November 2017 |title=Rocket woman |url=http://blogs.nature.com/aviewfromthebridge/2017/11/29/rocket-woman/ |access-date=26 March 2018 |website=A view From the Bridge |publisher=Nature.com |archive-date=26 ਮਾਰਚ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180326062810/http://blogs.nature.com/aviewfromthebridge/2017/11/29/rocket-woman |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{Infobox person
| name               = ਮੋਉਮਿਤਾ ਦੱਤਾ
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = 
| birth_place        = 
| death_date         = 
| death_place        = 
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| alma_mater         = ਰਾਜਾਬਾਜ਼ਾਰ ਸਾਇੰਸ ਕਾਲਜ&lt;br&gt;(ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ)
| occupation         = ਭਾਰਤੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਇਸਰੋ
| years_active       = 
| known_for          = 
| notable_works      = ਮਾਰਸ ਔਰਬਿਟਲ ਮਿਸ਼ਨ, 2014
}}

== ਜੀਵਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ==
ਦੱਤਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vogue.in/content/the-women-of-isro/|title=The women of ISRO|last=Daswani|first=Divia Thani|date=2016-03-01|work=VOGUE India|access-date=2018-03-26|language=en-US|archive-date=2017-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226021218/https://www.vogue.in/content/the-women-of-isro/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਚੰਦਰਯਾਨ-੧|ਚੰਦਰਯਾਨ]] ਮਿਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ|ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ]] (ਇਸਰੋ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਦੱਤਾ ਦੀ [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ, ਨੌਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ [[ਇੰਜੀਨੀਅਰ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Agarwal 2018&quot;&gt;{{Cite magazine|last=Agarwal|first=Ipsita|date=17 March 2017|title=These Scientists Sent a Rocket to Mars for Less Than It Cost to Make &quot;The Martian&quot;|url=https://www.wired.com/2017/03/these-scientists-sent-a-rocket-to-mars-for-less-than-it-cost-to-make-the-martian/|magazine=Wired|access-date=26 March 2018}}&lt;/ref&gt; ਦੱਤਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੰਗਲ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Devnath 2018&quot;&gt;{{Cite web |last=Devnath |first=Vinay |date=16 February 2017 |title=8 Hardworking ISRO Women Scientists Who Are Breaking The Space Ceilings With Their Work |url=https://www.storypick.com/isro-women-scientists/ |access-date=26 March 2018 |website=Storypick}}&lt;/ref&gt; ਦੱਤਾ ਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ]] ਰਾਜਾਬਾਜ਼ਾਰ ਸਾਇੰਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅਪਲਾਈਡ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਐਮ ਟੈਕ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਸਪੇਸ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ, [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਓਸ਼ਨਸੈਟ, ਰਿਸੋਰਸਸੈਟ, ਹਾਈਸੈਟ, ਚੰਦਰਯਾਨ I ਅਤੇ [[ਮੰਗਲ ਪਾਂਧੀ ਮਿਸ਼ਨ|ਮਾਰਸ ਆਰਬਿਟਰ ਮਿਸ਼ਨ]] ਵਰਗੇ ਕਈ ਵੱਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਮੰਗਲ ਲਈ [[ਮੀਥੇਨ]] ਸੈਂਸਰ ਲਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਆਪਟੀਕਲ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਅਨੁਕੂਲਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਸੈਂਸਰ ਦੇ ਕੈਲੀਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਟੀਕਲ ਯੰਤਰਾਂ (ਭਾਵ ਇਮੇਜਿੰਗ ਸਪੈਕਟਰੋਮੀਟਰ) ਦੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ 'ਮੇਕ ਇਨ ਇੰਡੀਆ' ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਖੋਜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਸੈਂਸਰਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾਕਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪਟਿਕਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 2017 |title=Women-Power Moms of Mars Mission |url=http://corporatecitizen.in/v2-issue21/women-power-moms-of-mars-mission.html |access-date=26 March 2018 |website=Corporate Citizen }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ==
ਉਹ [[ਮੰਗਲ ਪਾਂਧੀ ਮਿਸ਼ਨ|ਮੰਗਲਯਾਨ]] ਲਈ ਇਸਰੋ ਟੀਮ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।

== ਰੁਚੀਆਂ ==
ਇੱਕ ਪੁਲਾੜ [[ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ [[ਸਾਹਿਤ]], ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖਣ, ਪਾਠ ਅਤੇ [[ਸੰਗੀਤ]] ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>owjfiltssfox7ryec817u3z27fhexrm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੱਲੂਪੋਤਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165181</id>
    <revision>
      <id>838915</id>
      <parentid>672525</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>838915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3104" sha1="6q12z40y21f75r8e82ti0elt731i5ty" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:1201_malupotaC.JPG|right|thumb|200x200px| '''ਮੱਲੂਪੋਤਾ''' ਦੇ ਬਾਨੀ [[Baba Khan Das|ਬਾਬਾ ਖ਼ਾਨ ਦਾਸ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਮੰਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ]]
'''ਮੱਲੂਪੋਤਾ''' [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]]  [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ|ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਹੈ  [[ਰਾਹੋਂ]] - [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਰੋਡ ਤੋਂ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਫਾਸਲੇ ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਆਪਣਾ [[ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਹੈ। ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ 55 ਏਕੜ (220,000 ਵਰਗ ਮੀਟਰ) ਹੈ।   &lt;ref&gt;[http://www.mypind.com/naw/nawPage290.htm Welcome to Mypind Kapurthala District Village Info.guest...Punjab India Village Amritsar,Bhatinda,Ludhiana,Chandigarh,Moga,Jalandher,Vancouver,Canada, Faridkot,Sangroor,Ferozp...]&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ 22 ਮੰਜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਤੀਜੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ - ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਮੱਲੂਪੋਤਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ [[Baba Khan Das|ਬਾਬਾ ਖ਼ਾਨ ਦਾਸ]] ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੱਲੂਪੋਤਾ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਇਕ [[ਮੰਦਰ]] ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਹੋਣ ਬਾਬਾ ਖ਼ਾਨ ਦਾਸ ਨੂੰ ਸੰਤ ਜਾਂ ਅਰਧ ਭਗਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਦਸੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ [[2020 ਦੇ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ|2020 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੁਧਾਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ]] ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਸਦਕਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ 10 ਕੁਇੰਟਲ ਦੇਸੀ [[ਪਿੰਨੀ|ਪਿੰਨੀਆਂ]] ਵੰਡੀਆਂ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Save Indian Farmers {{!}} |url=https://www.saveindianfarmers.org/ |access-date=2020-12-18 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>6q12z40y21f75r8e82ti0elt731i5ty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫ਼ੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168736</id>
    <revision>
      <id>838870</id>
      <parentid>838804</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hundalsu</username>
        <id>7527</id>
      </contributor>
      <comment>ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫੀ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜੋੜੀ।</comment>
      <origin>838870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14813" sha1="6583we9a4505b5ubkltxf9vrp9ci2ld" xml:space="preserve">''ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫ਼ੀ'' ਕੈਨੇਡੀਅਨ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਕਵੀ, ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ। ਮੌਲਿਕ ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ਢਾਅ |first=ਸਤਨਾਮ |date=2021-11-22 |title=ਯੂਨੀਅਨਨਿਸਟ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਲੇਖਕ: ਸੂਫ਼ੀ ਅਮਰਜੀਤ-ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਢਾਅ |url=https://likhari.net/%E0%A8%AF%E0%A9%82%E0%A8%A8%E0%A9%80%E0%A8%85%E0%A8%A8%E0%A8%A8%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%9F-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%AC%E0%A8%B9%E0%A9%81%E0%A8%AA%E0%A9%B1%E0%A8%96%E0%A9%80-%E0%A8%B2/ |access-date=2026-05-01 |website=ਲਿਖਾਰੀ |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫੀ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਜੁਲਾਈ 1940 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਿ਼ਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੱਸੀਆਂ ਜਿ਼ਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਜੇ ਬੀ ਟੀ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲਈ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਟੀਚਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਸਬੌਰਡੀਨੇਟ ਇੰਪਲਾਈਜ਼ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿ਼ਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ `ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ਢਾਅ |first=ਸਤਨਾਮ |date=2021-11-22 |title=ਯੂਨੀਅਨਨਿਸਟ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਲੇਖਕ: ਸੂਫ਼ੀ ਅਮਰਜੀਤ-ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਢਾਅ |url=https://likhari.net/%E0%A8%AF%E0%A9%82%E0%A8%A8%E0%A9%80%E0%A8%85%E0%A8%A8%E0%A8%A8%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%9F-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%AC%E0%A8%B9%E0%A9%81%E0%A8%AA%E0%A9%B1%E0%A8%96%E0%A9%80-%E0%A8%B2/ |access-date=2026-05-01 |website=ਲਿਖਾਰੀ |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਨੇਡਾ ਅਵਾਸ ==
ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫੀ ਸੰਨ 1970 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੇਲਵੇ (ਸੀ ਐੱਨ ਆਰ) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ਢਾਅ |first=ਸਤਨਾਮ |date=2021-11-22 |title=ਯੂਨੀਅਨਨਿਸਟ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਲੇਖਕ: ਸੂਫ਼ੀ ਅਮਰਜੀਤ-ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਢਾਅ |url=https://likhari.net/%E0%A8%AF%E0%A9%82%E0%A8%A8%E0%A9%80%E0%A8%85%E0%A8%A8%E0%A8%A8%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%9F-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%AC%E0%A8%B9%E0%A9%81%E0%A8%AA%E0%A9%B1%E0%A8%96%E0%A9%80-%E0%A8%B2/ |access-date=2026-05-02 |website=ਲਿਖਾਰੀ |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== ਸਾਹਿਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ==
ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸੰਨ 1973 ਵਿੱਚ ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਭਾ ਦਾ ਨਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ ਵੈਨਕੂਵਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।। ਇਸ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਰੈਗੂਲਰ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ  ਵੈਨਕੂਵਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫਰ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫੀ ਨੇ 1993 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਇਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ: &quot;ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਕੁੱਝ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਕੁੱਝ ਮੈਂ ਅੱਜ ਹਾਂ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਸਮਾਜੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਮੈਂ ਮੁੱਢ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਹੀ ਲਿਖਦਾ ਸਾਂ ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਦੀ ਕਦਾਈਂ ਵਾਰਤਕ ਵੀ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਆਲੋਚਨਾ, ਕਹਾਣੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਇਆ।&quot;&lt;ref&gt;[https://dn721604.ca.archive.org/0/items/sirjanadepanjhi-vareh/sirjanadepanjhi-vareh.pdf ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ 25 ਵਰ੍ਹੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ, ਸਫਾ 22]&lt;/ref&gt;

ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਟਰੇਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ/ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਜਿ਼ੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਕੌਆਰਡੀਨੇਟਰ ਹੋਣ ਦੀ ਜਿ਼ੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ ਵਲੋਂ ਸੰਨ 1987 ਵਿੱਚ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ ਵਲੋਂ ਮੰਚ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ &quot;ਮਨ ਪਰਦੇਸੀ ਜੇ ਥੀਐ&quot; ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦਾ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। &lt;ref&gt;ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ 25 ਵਰ੍ਹੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ, ਸਫਾ 52-[https://dn721604.ca.archive.org/0/items/sirjanadepanjhi-vareh/sirjanadepanjhi-vareh.pdf 53]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ਕੈਨੇਡਾ ਦਰਪਣ 28 ਅਗਸਤ, 1987 (ਸਫਾ 9)[https://ia600507.us.archive.org/26/items/canada-darpan-august-28-1987/Canada%20Darpan%20August%2028.PDF]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://dn710205.ca.archive.org/0/items/man-pardesi-je-thia/Man%20Pardesi%20Je%20Thia.pdf ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਮੰਚ, ਮਨ ਪਰੇਦਸੀ ਜੇ ਥੀਐ]&lt;/ref&gt;

== ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ==
ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਅਨ ਵਰਕਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨਿਪਟਣ ਲਈ ਬਣੀ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1977 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਸਨ: 1. ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨਾ 2. ਰੰਗ ਨਸਲ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਤਕਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨਾ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ  ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਜਦੋਜਹਿਦ ਕਰਨਾ 3. ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨਾ 4. ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣਾ 5. ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਲੁੱਟੇ-ਪੁੱਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨਾ 6. ਆਪਣੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਸਿਆਸੀ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਾਉਣਾ ਤਾਂ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰਿਕ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੇ। ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫੀ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;[https://dn721808.ca.archive.org/0/items/sangharsh-de-sau-vareh-/sangharsh-de-sau-vareh-.pdf ਸਾਧੂ ਬਿਨਿੰਗ ਅਤੇ ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ, ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ: ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲਹਿਰ, (ਸਫਾ 97-100)]&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫੀ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ `ਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ਢਾਅ |first=ਸਤਨਾਮ |date=2021-11-22 |title=ਯੂਨੀਅਨਨਿਸਟ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਲੇਖਕ: ਸੂਫ਼ੀ ਅਮਰਜੀਤ-ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਢਾਅ |url=https://likhari.net/%E0%A8%AF%E0%A9%82%E0%A8%A8%E0%A9%80%E0%A8%85%E0%A8%A8%E0%A8%A8%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%9F-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%AC%E0%A8%B9%E0%A9%81%E0%A8%AA%E0%A9%B1%E0%A8%96%E0%A9%80-%E0%A8%B2/ |access-date=2026-05-05 |website=ਲਿਖਾਰੀ |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== ਪੱਤਰਕਾਰੀ ==
ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫੀ ਈਸਟ ਇੰਡੀਅਨ ਵਰਕਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਕੈਨੇਡਾ ਵਲੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਮਾਸਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲੋਕਤਾ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;[https://ia600705.us.archive.org/9/items/lokta-june-1986/Lokta-June%201986.pdf ਲੋਕਤਾ, ਜੂਨ 1986]&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਖਬਾਰ ਕੈਨੇਡਾ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਬਕਾਇਦਗੀ ਨਾਲ ਲਿਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਕੋਅਪ੍ਰੁਟਿਵ ਰੇਡੀਉ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਰੇਡੀਉ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼' ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਚਲੰਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;[https://dn721901.ca.archive.org/0/items/canada-darpan-august-2-1985/Canada%20Darpan-August%202-1985.PDF ਕੈਨੇਡਾ ਦਰਪਣ- 2ਅਗਸਤ-1985, (ਸਫਾ16)]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://shows.acast.com/689a0b3c2dbca7f6698a5350/68a522bde2f63983a7711184 ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1988]&lt;/ref&gt;

== ਦਿਹਾਂਤ ==
ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਵਿੱਚ ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫੀ ਦਾ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://punjablinkpaper.com/2022/10/%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%95%E0%A8%B8%E0%A9%80-%E0%A8%9A%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%A4%E0%A8%95-%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%A4%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0|title=ਮਾਰਕਸੀ ਚਿੰਤਕ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੂਫੀ ਅਮਰਜੀਤ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜੇ ਉੱਪਰ ਦੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ - Punjab Link Paper|last=Arora|first=Kamal|date=2022-10-22|work=Punjab Link Paper|access-date=2026-05-07|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==ਰਚਨਾਵਾਂ==
* ਹੋਂਦ ਕਥਾ (ਕਵਿਤਾ)
* ਪੰਜਾਬ ਸਮੱਸਿਆ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ (ਵਾਰਤਕ), ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1992
* ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖਵਾਦ ਦੀ ਵਕਾਲਤ, (ਵਾਰਤਕ), ਅਨੂਪਮ ਪ੍ਰੈਸ, ਜਲੰਧਰ, 1995
* ਹੋ ਚੀ ਮਿੰਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ (ਵਾਰਤਕ), 1996, ਚਿਰਾਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
* ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ (ਵਾਰਤਕ), ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ, 2003
* ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਕਾਮਰੇਡ ਏ. ਕੇ. ਗੁਪਾਲਨ (ਵਾਰਤਕ: ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ), ਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ, 2005
* ਸਿੰਮਲ ਰੁਖੁ ਸਰਾਇਰਾ (ਨਾਵਲ), ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2007

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>6583we9a4505b5ubkltxf9vrp9ci2ld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2025 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180536</id>
    <revision>
      <id>838919</id>
      <parentid>734420</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:32:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]]</comment>
      <origin>838919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1192" sha1="s5pofbw7fbxmif33q9d8c3m3vkehbcb" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = 2025 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
| image = 2025 IPL logo.png
| fromdate = 22 ਮਾਰਚ
| todate = 3 ਜੂਨ 2025
| administrator = [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ]]
| cricket format = [[ਟਵੰਟੀ20]]
| tournament format = [[ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ]] ਅਤੇ [[ਪਲੇਆਫ਼]]
| participants = 10
| matches = 74
| champions = [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੁਰੂ]] 
| count = 1 
| runner up = [[ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼]] 
| most valuable player = [[ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਯਾਦਵ]] ([[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]])
| most runs = [[ਸਾਈ ਸੁਧਰਸਨ]] ([[ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼]]) (759)
| most wickets = [[ਪ੍ਰਸੀਧ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] (ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਸ) (25)
| website = {{URL|iplt20.com}}
| previous_year = 2024
| previous_tournament = 2024 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
| next_year = 2026
| next_tournament = 2026 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
}}
{{2025 Indian Premier League Teams|main=y}}</text>
      <sha1>s5pofbw7fbxmif33q9d8c3m3vkehbcb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838920</id>
      <parentid>838919</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:37:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>838920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4927" sha1="7ilnwvctlk3ccjyewnm8lo1igkcswcc" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = 2025 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
| image = 2025 IPL logo.png
| fromdate = 22 ਮਾਰਚ
| todate = 3 ਜੂਨ 2025
| administrator = [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ]]
| cricket format = [[ਟਵੰਟੀ20]]
| tournament format = [[ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ]] ਅਤੇ [[ਪਲੇਆਫ਼]]
| participants = 10
| matches = 74
| champions = [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੁਰੂ]] 
| count = 1 
| runner up = [[ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼]] 
| most valuable player = [[ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਯਾਦਵ]] ([[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]])
| most runs = [[ਸਾਈ ਸੁਧਰਸਨ]] ([[ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼]]) (759)
| most wickets = [[ਪ੍ਰਸੀਧ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] (ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਸ) (25)
| website = {{URL|iplt20.com}}
| previous_year = 2024
| previous_tournament = 2024 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
| next_year = 2026
| next_tournament = 2026 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
}}
{{2025 Indian Premier League Teams|main=y}}
'''2025 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ''', ਜਿਸਨੂੰ '''ਆਈਪੀਐੱਲ 18''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ '''ਟਾਟਾ ਆਈਪੀਐੱਲ 2025''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]], ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਟੀ20|ਟੀ-20]] [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਲੀਗ ਦਾ 18ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਸੀ। ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ 10 ਟੀਮਾਂ ਨੇ 74 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਹ 22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ [[2025 ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੰਕਟ|2025 ਦੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੰਕਟ]] ਕਾਰਨ 9 ਮਈ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 13 ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਚ 17 ਮਈ ਤੋਂ ਛੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ, ਫਾਈਨਲ 25 ਮਈ ਤੋਂ 3 ਜੂਨ ਤੱਕ ਮੁੜ ਤਹਿ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਮੌਜੂਦਾ ਚੈਂਪੀਅਨ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਇਟ ਰਾਈਡਰਜ਼|ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]] ਲੀਗ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੁਰੂ]] ਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼]] ਨੂੰ 6 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ 18 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। [[ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼]] ਦੇ [[ਸਾਈ ਸੁਧਰਸਨ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਸਿਧ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ]] ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ (759) ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ (25) ਲਈਆਂ। [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] ਦੇ [[ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਯਾਦਵ]] ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references&gt;

&lt;ref name=&quot;sch-chng1&quot;&gt;[[#sch1|Original 2025 IPL Schedule]] vs [[#sch3|Revised 2025 IPL Schedule]]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;sch-chng2&quot;&gt;{{cite web|access-date=13 May 2025|title=IPL 2025 schedule: What's changed in the new fixture list vs old?|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-2025-schedule-whats-changed-in-the-new-fixture-list-vs-old/articleshow/121128408.cms|work=Times of India|date=13 May 2025|archive-date=13 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250513064518/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-2025-schedule-whats-changed-in-the-new-fixture-list-vs-old/articleshow/121128408.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;/references&gt;
=== ਆਮ ਹਵਾਲੇ ===
* {{anchor|sch1}}{{Cite journal |date=2025-02-16 |title=IPL Season Schedule 2025 |url=https://documents.iplt20.com/smart-images/1739621485265_IPL%20Season%20Schedule%202025-1.pdf |journal=Indian Premier League Schedule |publisher=[[Board of Control for Cricket in India]] |volume=18 |issue=1}}
* {{anchor|sch3}}{{Cite journal |date=2025-05-12 |title=IPL Season Schedule 2025 |url=https://scores.iplt20.com/TATA%20IPL%202025%20Season%20Schedule.pdf |journal=Indian Premier League Schedule |publisher=[[Board of Control for Cricket in India]] |volume=18 |issue=3}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{Official website|https://www.iplt20.com/}}
* {{ESPNcricinfo 2|series|id=ipl-2025-1449924}}</text>
      <sha1>7ilnwvctlk3ccjyewnm8lo1igkcswcc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838925</id>
      <parentid>838920</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>added [[Category:ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਸੀਜ਼ਨ]] using [[WP:HC|HotCat]]</comment>
      <origin>838925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5024" sha1="88jx9izby3r6ckpg2y1mxhfkx0eyav1" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = 2025 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
| image = 2025 IPL logo.png
| fromdate = 22 ਮਾਰਚ
| todate = 3 ਜੂਨ 2025
| administrator = [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ]]
| cricket format = [[ਟਵੰਟੀ20]]
| tournament format = [[ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ]] ਅਤੇ [[ਪਲੇਆਫ਼]]
| participants = 10
| matches = 74
| champions = [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੁਰੂ]] 
| count = 1 
| runner up = [[ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼]] 
| most valuable player = [[ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਯਾਦਵ]] ([[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]])
| most runs = [[ਸਾਈ ਸੁਧਰਸਨ]] ([[ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼]]) (759)
| most wickets = [[ਪ੍ਰਸੀਧ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] (ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਸ) (25)
| website = {{URL|iplt20.com}}
| previous_year = 2024
| previous_tournament = 2024 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
| next_year = 2026
| next_tournament = 2026 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
}}
{{2025 Indian Premier League Teams|main=y}}
'''2025 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ''', ਜਿਸਨੂੰ '''ਆਈਪੀਐੱਲ 18''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ '''ਟਾਟਾ ਆਈਪੀਐੱਲ 2025''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]], ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਟੀ20|ਟੀ-20]] [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਲੀਗ ਦਾ 18ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਸੀ। ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ 10 ਟੀਮਾਂ ਨੇ 74 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਹ 22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ [[2025 ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੰਕਟ|2025 ਦੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸੰਕਟ]] ਕਾਰਨ 9 ਮਈ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 13 ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਚ 17 ਮਈ ਤੋਂ ਛੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ, ਫਾਈਨਲ 25 ਮਈ ਤੋਂ 3 ਜੂਨ ਤੱਕ ਮੁੜ ਤਹਿ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਮੌਜੂਦਾ ਚੈਂਪੀਅਨ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਇਟ ਰਾਈਡਰਜ਼|ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]] ਲੀਗ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੁਰੂ]] ਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼]] ਨੂੰ 6 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ 18 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। [[ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼]] ਦੇ [[ਸਾਈ ਸੁਧਰਸਨ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਸਿਧ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ]] ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ (759) ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ (25) ਲਈਆਂ। [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] ਦੇ [[ਸੂਰਿਆਕੁਮਾਰ ਯਾਦਵ]] ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references&gt;

&lt;ref name=&quot;sch-chng1&quot;&gt;[[#sch1|Original 2025 IPL Schedule]] vs [[#sch3|Revised 2025 IPL Schedule]]&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;sch-chng2&quot;&gt;{{cite web|access-date=13 May 2025|title=IPL 2025 schedule: What's changed in the new fixture list vs old?|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-2025-schedule-whats-changed-in-the-new-fixture-list-vs-old/articleshow/121128408.cms|work=Times of India|date=13 May 2025|archive-date=13 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250513064518/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-2025-schedule-whats-changed-in-the-new-fixture-list-vs-old/articleshow/121128408.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;/references&gt;
=== ਆਮ ਹਵਾਲੇ ===
* {{anchor|sch1}}{{Cite journal |date=2025-02-16 |title=IPL Season Schedule 2025 |url=https://documents.iplt20.com/smart-images/1739621485265_IPL%20Season%20Schedule%202025-1.pdf |journal=Indian Premier League Schedule |publisher=[[Board of Control for Cricket in India]] |volume=18 |issue=1}}
* {{anchor|sch3}}{{Cite journal |date=2025-05-12 |title=IPL Season Schedule 2025 |url=https://scores.iplt20.com/TATA%20IPL%202025%20Season%20Schedule.pdf |journal=Indian Premier League Schedule |publisher=[[Board of Control for Cricket in India]] |volume=18 |issue=3}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{Official website|https://www.iplt20.com/}}
* {{ESPNcricinfo 2|series|id=ipl-2025-1449924}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਸੀਜ਼ਨ]]</text>
      <sha1>88jx9izby3r6ckpg2y1mxhfkx0eyav1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੈਲਾ ਵਸਤੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182901</id>
    <revision>
      <id>838879</id>
      <parentid>788304</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10473" sha1="cx0hiwrw0j5efzhqxgylblvud01uzte" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਲੈਲਾ ਵਸਤੀ
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| birth_date         = {{birth date and age|1977|6|3|df=y}}
| birth_place        = [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਸਿੰਧ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ
| education          = ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ
| occupation         = {{Hlist | ਅਦਾਕਾਰਾ | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ}}
| years_active       = 1990s–ਮੌਜੂਦ
| children           = 1
| mother             = [[ਤਾਹਿਰਾ ਵਸਤੀ]]
| father             = 
| relatives          = 
}}

'''ਲੈਲਾ ਵਸਤੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Laila Wasti''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2021 |title=That Week Was Teri Meri Kahani |url=https://www.dawn.com/news/1394438 |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਕੁਰਬਾਨ'', ''ਦਿਲ ਰੁਬਾ'', ''ਦਲਾਲ'', ''ਹਮ ਕਹਾਂ ਕੇ ਸੱਚੇ ਥੇ'', ''ਸੁਨ ਯਾਰਾ'' ਅਤੇ ''ਡੰਕ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 March 2021 |title=Saheefa Khattak's Drama Debut and Azfar Rehman to Play a Different Role in 'Teri Meri Kahani'! |url=https://en.dailypakistan.com.pk/18-Jan-2018/saheefa-khattak-s-drama-debut-and-azfar-rehman-to-play-a-different-role-in-teri-meri-kahani |website=Daily Pakistan Global}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਲੈਲਾ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਜੂਨ 1977 ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 March 2021 |title=Ayesha O for organic beauty |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/803701-ayesha-o-for-organic-beauty |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ ਕਾਨਵੈਂਟ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;GNN&quot; /&gt; ਉਸਨੇ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 March 2021 |title=Actor Rizwan Wasti is dead |url=https://www.dawn.com/news/601526/actor-rizwan-wasti-is-dead |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 August 2021 |title=Video: Laila Wasti talks about acting, nepotism, Dunk &amp; much more |url=https://www.somethinghaute.com/video-laila-wasti-talks-about-acting-nepotism-dunk-much-more |website=Something Haute |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=26 ਜਨਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126090231/https://somethinghaute.com/video-laila-wasti-talks-about-acting-nepotism-dunk-much-more/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਲੈਲਾ ਦੀ ਮਾਂ ਤਾਹਿਰਾ ਵਸਤੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਰਿਜ਼ਵਾਨ ਵਸਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 March 2021 |title=Obituary: Television stars mourn as Tahira Wasti passes away |url=https://tribune.com.pk/story/348798/obituary-television-stars-mourn-as-tahira-wasti-passes-away |website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2021 |title=Daughters Who Are Actors Like Their Mothers |url=https://en.dailyqudrat.pk/59577 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200410171433/http://en.dailyqudrat.pk/59577/ |archive-date=10 April 2020 |access-date=31 March 2021 |website=Daily Qudrat Global}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਲੈਲਾ ਨੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ 'ਚ ਪੀਟੀਵੀ ' ਤੇ ਐਕਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 March 2021 |title=This photo from the shoot of 'Badlon Par Basera' reminds of Noorul Huda Shah's masterpiece |url=https://nation.com.pk/22-May-2018/this-photo-from-the-shoot-of-badlon-par-basera-reminds-of-noorul-huda-shahs-masterpiece |website=The Nation}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਇਤਰਾਫ਼'', ''ਪੁਕਾਰ'', ''ਸੈਬਾਨ'', ''ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਦਵਾਰਕਾ 1965'', ''ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ'' ਅਤੇ ''ਈਂਧਨ'', ''ਬਦਲੋਂ ਪਰ ਬਸੇਰਾ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 March 2021 |title=Saheefa Jabbar talks about her TV debut in 'Teri Meri Kahani' |url=https://www.somethinghaute.com/saheefa-jabbar-talks-about-her-tv-debut-on-teri-meri-kahani |website=Something Haute |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=19 ਜੁਲਾਈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719065853/https://somethinghaute.com/saheefa-jabbar-talks-about-her-tv-debut-on-teri-meri-kahani/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 March 2021 |title=Sana Javed &amp; Bilal Abbas are coming together in drama 'Dunk' |url=https://nation.com.pk/23-Jul-2020/sana-javed-bilal-abbas-are-coming-together-in-drama-dunk |website=The Nation}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਜੁਨੈਦ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ''ਸੁਨ ਯਾਰਾ'', [[ਹੀਰਾ ਮਾਨੀ|ਹੀਰਾ ਮਨੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਫਾਰਿਸ ਸ਼ਫੀ ਅਤੇ ''ਕਿਸਮਤ'' ਮੀਨਲ ਖਾਨ ਅਤੇ [[ਜ਼ਾਲੇ ਸਰਹਦੀ|ਝੱਲੇ ਸਰਹਦੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 March 2021 |title=Twitter: Laila Wasti not well |url=https://www.dawn.com/news/607500/www.tupernic.com |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 March 2021 |title=Dramas that we're happy to step into 2021 with |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/765040-dramas-that-were-happy-to-step-into-2021-with |website=The News International}}&lt;/ref&gt; ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ''ਸੰਗਰ'', ''ਕੁਰਬਾਨ'', ''ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ'', ''ਭਰਮ'', ''ਦਲਾਲ'' ਅਤੇ ''ਡੰਕ ਨਾਟਕਾਂ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 March 2021 |title=Bilal Abbas Khan's 'Dunk' to go on air from today |url=https://dailytimes.com.pk/705125/bilal-abbas-khans-dunk-to-go-on-air-from-today |website=Daily Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 March 2021 |title=Saheefa Jabbar Khattak on her TV debut, Teri Meri Kahani |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/269977-saheefa-jabbar-khattak-on-her-tv-debut-teri-meri-kahani |website=The News International}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 March 2021 |title=Ayesha Omar launches her all-natural skincare line Ayesha.O Beauty |url=https://www.somethinghaute.com/ayesha-omar-launches-her-all-natural-skincare-line-ayesha-o-beauty |website=Something Haute |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=13 ਜੂਨ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613233021/https://somethinghaute.com/ayesha-omar-launches-her-all-natural-skincare-line-ayesha-o-beauty/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਲੈਲਾ ਅਤੇ ਫਹਾਦ ਦਾ ਵਿਆਹ 27 ਦਸੰਬਰ 2008 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 March 2021 |title=Does the talent gene pass down in families? |url=https://www.samaa.tv/opinion/2015/05/does-the-talent-gene-pass-down-in-families |website=Samaa News}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਊਕੀਮੀਆ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। 6-7 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦਰਦਨਾਕ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਖਰਕਾਰ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਬਚ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 March 2021 |title=Broadcaster Rizwan Wasti remembered |url=https://www.dawn.com/news/605055/broadcaster-rizwan-wasti-remembered |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt; ਲੈਲਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਿਜ਼ਵਾਨ ਵਸਤੀ ਦੀ 2011 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਤਾਹਿਰਾ ਵਸਤੀ ਦੀ 2012 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 March 2021 |title=Renowned TV actress Tahira Wasti dies at age 68 |url=https://www.dawn.com/news/701865/renowned-tv-actress-tahira-wasti-dies-at-age-68 |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰੇਹਾਨ ਵਸਤੀ ਅਤੇ ਅਦਨਾਨ ਵਸਤੀ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 March 2021 |title=Tahira Wasti will be missed |url=https://www.dawn.com/news/703372/tahira-wasti-will-be-missed |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 January 2023 |title=Actress Tahira Wasti laid to rest |url=https://www.khaleejtimes.com/world/actress-tahira-wasti-laid-to-rest |website=Khaleej Times}}&lt;/ref&gt; ਲੈਲਾ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ [[ਮਾਰੀਆ ਵਸਤੀ]] ਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 March 2021 |title=Veteran actress Tahira Wasti remembered |url=https://dailytimes.com.pk/578021/veteran-actress-tahira-wasti-remembered |website=Daily Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 March 2021 |title=TV actress Tahira Wasti passes away |url=https://nation.com.pk/12-Mar-2012/tv-actress-tahira-wasti-passes-away |website=The Nation}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Instagram|lailarwasti}}
* {{IMDb name|11613007}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]]</text>
      <sha1>cx0hiwrw0j5efzhqxgylblvud01uzte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਲਤਾਨਾ ਜ਼ਫ਼ਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182907</id>
    <revision>
      <id>838902</id>
      <parentid>836223</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T02:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9240" sha1="fbetcrual2jbq8n3giwku6g2h4xq2qb" xml:space="preserve">
'''ਸੁਲਤਾਨਾ ਜ਼ਫਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sultana Zafar;''' 21 ਫਰਵਰੀ 1955 – 16 ਜੁਲਾਈ 2021) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;24NewsHD&quot;&gt;{{Cite web |date=2 September 2021 |title=Veteran actress Sultana Zafar passes away |url=https://www.24newshd.tv/16-Jul-2021/veteran-actress-sultana-zafar-passes-away |website=24 News HD }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਸੁਲਤਾਨਾ ਨੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 October 2021 |title=Actor Sultana Zafar passes away at age 66 |url=https://dailytimes.com.pk/792565/actor-sultana-zafar-passes-away-at-age-66 |website=Daily Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 January 2021 |title=Classic TV serials Dhoop Kinare, Taanhaiyaan to be aired in Saudi Arabia |url=https://en.dailypakistan.com.pk/04-Apr-2019/classic-tv-serials-dhoop-kinare-taanhaiyaan-to-be-aired-in-saudi-arabia |website=Daily Pakistan}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਨਾਟਕਾਂ ''ਮੁਨਕੀਰ'', ''ਅਨਾ'', ''ਜ਼ਿਦ'' ਅਤੇ ''ਤਨਹਾਈਆਂ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 November 2021 |title=Veteran actress Sultana Zafar dies at 66 |url=https://www.thenews.com.pk/latest/865051-veteran-actress-sultana-zafar-dies-at-66 |website=The News International}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਪਣਾ ਬੁਟੀਕ ''ਆਰਮਾਲੇ ਸਟੂਡੀਓ'' ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 December 2021 |title=Veteran actress Sultana Zafar passes away |url=https://www.geo.tv/latest/360347-veteran-actress-sultana-zafar-passes-away |website=Geo News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 October 2021 |title=Pakistani celebrities who passed away in 2021 |url=https://en.dailypakistan.com.pk/16-Oct-2021/pakistani-celebrities-who-passed-away-in-2021 |website=Daily Pakistan |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117173356/https://en.dailypakistan.com.pk/16-Oct-2021/pakistani-celebrities-who-passed-away-in-2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਸੁਲਤਾਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 1955 ਵਿੱਚ 21 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਸਿੰਧ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;PakistanTelevisionCorporation&quot;&gt;{{Cite journal|date=4 June 2013|title=سلطانہ ظفر کا انٹرویو}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸੁਲਤਾਨਾ ਕਰਾਚੀ ਪੀਟੀਵੀ ਸੈਂਟਰ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ 1972 ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;TheNewsInternational&quot;&gt;{{Cite web |date=25 July 2021 |title=Remembering the best |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/866852-remembering-the-best |website=The News International |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=27 ਨਵੰਬਰ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127052448/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/866852-remembering-the-best |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਸੁਲਤਾਨਾ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਵਿਵਹਾਰ, ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਾਲੀ ਡਾਇਲਾਗ ਡਿਲੀਵਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੰਭੀਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;TheExpressTribune&quot;&gt;{{Cite web |date=1 December 2021 |title=Industry mourns the passing of Sultana Zafar |url=https://tribune.com.pk/story/2311056/industry-mourns-the-passing-of-sultana-zafar |website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt; ਸੁਲਤਾਨਾ ਨੇ 1970, 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਅਖਰੀ ਚੱਟਨ'', ''ਅਰੂਸਾ'', ''ਖਲਾ ਖੈਰਾਨ'' ਅਤੇ ''ਆਂਗਨ ਤੇਰਾ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 October 2021 |title=Tanhaiyaan fame Sultana Zafar passes away |url=https://www.samaa.tv/entertainment/2021/07/tanhaiyaan-fame-sultana-zafar-passes-away |website=Samaa TV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 September 2021 |title=اداکارہ سلطانہ ظفر امریکا میں انتقال کر گئیں |url=https://urdu.dunyanews.tv/index.php/ur/Entertainment/611024 |website=Dunya News}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਅਖਰੀ ਚਟਨ'', ''ਨਾਦਾਨ ਨਾਦੀਆ'', ''ਆਨਾ'', ''ਜ਼ੀਨਤ'', ''ਤਨਹਾਈਆਂ'' ਅਤੇ ''ਬਾਬਰ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 June 2022 |title=ٹی وی ڈراموں کی چند مقبول مائیں |url=https://jang.com.pk/news/740631 |website=Daily Jang News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 March 2021 |title=Why Haseena Moin's women will live forever |url=https://tribune.com.pk/article/97341/why-haseena-moins-women-will-live-forever |website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 February 2021 |title=Veteran actress Sultana Zafar passes away |url=https://www.thenews.com.pk/print/865384-veteran-actress-sultana-zafar-passes-away |website=The News International}}&lt;/ref&gt; ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਰੁ ਬਾਰੂ'', ''ਜ਼ਿਦ'', ''ਹੱਕ ਮੇਹਰ'', ''ਵੋਹ'' ਅਤੇ ''ਮੁਨਕੀਰ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 August 2021 |title=11 Pakistani dramas you can't miss this year! |url=https://tribune.com.pk/story/853244/11-pakistani-dramas-you-cant-miss-this-year |website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 November 2021 |title=Five of the most powerful women in Pakistani dramas |url=https://www.samaa.tv/entertainment/2021/11/five-of-the-most-powerful-women-in-pakistani-dramas |website=Samaa TV}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਸੁਲਤਾਨਾ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਡਲਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਬੁਟੀਕ ''ਆਰਮਲੇ ਸਟੂਡੀਓ'' ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 July 2021 |title=Tanhaiyaan Star Sultana Zafar Passes Away |url=https://reviewit.pk/tanhaiyaan-star-sultana-zafar-passes-away |website=Pakistani Drama Story &amp; Movie Reviews {{!}} Ratings {{!}} Celebrities {{!}} Entertainment news Portal {{!}} Reviewit.pk |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਹੁਮਾ ਅਕਬਰ, ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਉਸਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਡਰਾਮੇ ''ਸ਼ਾਹੀਨ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੁਮਾ ਨੇ ਡਰਾਮਾ ''ਕਾਰਵਾਂ'', ''ਛੋਟੀ ਛੋਟੀ ਬਾਤੇਂ'' ਅਤੇ ''ਖਲੀਜ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 June 2022 |title=ہماری بہت پیاری فنکارہ &quot;نائلہ جعفری&quot; |url=https://jang.com.pk/news/962206 |website=Daily Jang News}}&lt;/ref&gt;

== ਮੌਤ ==
ਸੁਲਤਾਨਾ ਦੀ ਮੌਤ 69 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 16 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ [[ਟੈਕਸਸ|ਟੈਕਸਾਸ ਦੇ]] [[ਡਾਲਸ|ਡਲਾਸ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 July 2021 |title=Sultana Zafar passes away in US |url=https://en.dailypakistan.com.pk/16-Jul-2021/sultana-zafar-passes-away-in-us |website=Daily Pakistan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 July 2021 |title=The Grapevine |url=https://www.dawn.com/news/1636825 |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 July 2021 |title=Sultana Zafar passes away |url=https://dailytimes.com.pk/792883/sultana-zafar-passes-away |website=Daily Times}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955]]</text>
      <sha1>fbetcrual2jbq8n3giwku6g2h4xq2qb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਜਿਦਾ ਸਈਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182929</id>
    <revision>
      <id>838891</id>
      <parentid>835833</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T00:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7473" sha1="cs2md6gurvtbgnax1um4zsrzb6bmudk" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸਾਜਿਦਾ ਸਈਦ
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| birth_name         = ਸਾਜਿਦਾ ਸਈਦ
| birth_date         = {{birth date and age|1960|11|4|df=y}}
| birth_place        = [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]
| education          = [[ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ
| years_active       = 1980–ਮੌਜੂਦ
| spouse             = 
| children           = 3
| parents            = 
| relatives          = 
}}

'''ਸਾਜਿਦਾ ਸਈਦ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sajida Syed;''' {{Lang-ur|{{nq|ساجدہ سید}}}}) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 August 2020 |title=Geo mega serial 'Ab Dekh Khuda Kia Karta Hai' starts today |url=https://www.thenews.com.pk/print/351864-geo-mega-serial-ab-dekh-khuda-kia-karta-hai-starts-today |website=The News International}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਡਰਾਮੇ ''ਮੇਰੇ ਖੁਦਾਯਾ'', ''ਡਰ ਖੁਦਾ ਸੇ'', ''ਖਾਸ'', ''ਅਬ ਦੇਖ ਖੁਦਾ ਕਯਾ ਕਰਤਾ ਹੈ'', ''ਸਾਸ ਬਹੂ'', ''ਜਲਨ'' ਅਤੇ ''ਮੁਨਾਫਿਕ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 August 2021 |title=Drama serial 'Mujhe Khuda Pe Yakeen Hai' airs first episode |url=https://www.incpak.com/entertainment/drama-serial-mujhe-khuda-pe-yakeen-hai |website=INCPak}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 March 2021 |title=Another tale of love Mujhe Khuda Pe Yakeen Hai |url=https://nation.com.pk/02-Feb-2021/another-tale-of-love-mujhe-khuda-pe-yakeen-hai |website=The Nation}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਸਾਜਿਦਾ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਨਵੰਬਰ 1960 ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 June 2020 |title=Drama serial 'Darr Khuda Se' aims to highlight social issues |url=https://dailytimes.com.pk/416086/drama-serial-darr-khuda-se-aims-to-highlight-social-issues |website=The Daily Times}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 June 2020 |title=Infocus: New to telly |url=https://www.dawn.com/news/542400 |website=Dawn}}&lt;/ref&gt; ਸਾਜਿਦਾ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 November 2023 |title=Radio Pakistan The Forgotten Jewel of Bunder Road |url=https://magtheweekly.com/detail/697-radio-pakistan-the-forgotten-jewel-of-bunder-road |website=Mag - The Weekly}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸਾਜਿਦਾ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 June 2020 |title=What to watch out for Imam Zamin |url=https://www.dawn.com/news/1356790/the-tube |website=Dawn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 November 2021 |title=نفسیاتی مسائل میں گھری لڑکی کی کہانی ڈرامہ سیریل&quot;پگلی&quot; |url=https://dailypakistan.com.pk/14-Sep-2017/642202 |website=Daily Pakistan }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪੀਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ' ਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 June 2020 |title=Ab Dekh Khuda Kya Karta Hai |url=https://www.dawn.com/news/1457264 |website=Dawn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Accessions List, South Asia, Volume 12, Issues 1-7|publisher=Library of Congress Office, New Delhi|page=204}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=South and Southeast Asia Video Archive Holdings, Issue 2|publisher=University of Wisconsin--Madison|page=1}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 June 2020 |title=THE WEEK THAT WAS Khudparast |url=https://www.dawn.com/news/1443515 |website=Dawn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 September 2021 |title=شکیل کے ڈرامہ سیریل &quot;امام ضامن&quot;کا کیمرہ کلوز |url=https://dailypakistan.com.pk/21-Jul-2017/612181 |website=Daily Pakistan }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪੀਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ ''ਅਨਾ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 June 2020 |title=Saif-e-Hassan’s first directorial work in horror genre set to release tomorrow on HUM Tv |url=https://dailytimes.com.pk/201199/saif-e-hassans-first-directorial-work-horror-genre-set-release-tomorrow-hum-tv |website=The Daily Times}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 2019 ਵਿੱਚ ਡਰਾਮਾ ''ਖਾਸ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 June 2020 |title=Mehreen Jabbar and Abid Ali reunite for 'Dil Kiya Karay' |url=https://dailytimes.com.pk/341030/mehreen-jabbar-and-abid-ali-reunite-for-dil-kiya-karay |website=The Daily Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 June 2020 |title=Another Love Story drama 'Main Agar Chup Hoon' starts today |url=https://www.incpak.com/entertainment/drama-main-agar-chup-hoon |website=INCPak}}&lt;/ref&gt; 2020 ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਮੁਨਾਫ਼ਿਕ'', ''ਮੁਹੱਬਤ ਤੁਝੇ ਅਲਵਿਦਾ'' ਅਤੇ ''ਜਲਨ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 June 2020 |title='Khaas' has to be one of the most relatable drama serials of Pakistan |url=https://dailytimes.com.pk/436974/khaas-has-to-be-one-of-the-most-relatable-drama-serials-of-pakistan |website=The Daily Times |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428193504/https://dailytimes.com.pk/436974/khaas-has-to-be-one-of-the-most-relatable-drama-serials-of-pakistan/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 September 2020 |title=Television's national pride |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/710486-televisions-national-pride |website=The News International |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411130100/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/710486-televisions-national-pride |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਸਾਜਿਦਾ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Instagram|sajidasyed_official}}
* {{IMDb name|10157220}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960]]</text>
      <sha1>cs2md6gurvtbgnax1um4zsrzb6bmudk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਹਿਰ ਖ਼ਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183072</id>
    <revision>
      <id>838889</id>
      <parentid>744273</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T22:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4989" sha1="4ssbgl3zv5rror9ied4y40ogssuzbac" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸਹਿਰ ਖ਼ਾਨ
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 2023 ਵਿੱਚ ਸਹਿਰ ਖਾਨ
| native_name_lang   = 
| birth_name         = 
| birth_date         = 
| birth_place        = [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਸਿੰਧ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]
| education          = [[ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]
| occupation         = {{Hlist | ਅਦਾਕਾਰਾ | ਮਾਡਲ}}
| years_active       = 2018 – ਮੌਜੂਦ
}}

'''ਸਹਿਰ [[ਸਾਰਾਹ ਖ਼ਾਨ|ਖ਼ਾਨ]]''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sehar Khan''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਹ ''ਮੈਂ ਅਗਰ ਚੁਪ ਹੂੰ'', ''ਸਾਂਵਰੀ'', ''ਜ਼ਖਮ'', ''ਮੁਸ਼ਕ'', ''ਰੰਗ ਮਹਿਲ'', ''ਫਾਸੀਕ'', ''ਫ਼ੇਅਰੀ ਟੇਲ'' ਅਤੇ ''ਫ਼ੇਅਰੀ ਟੇਲ 2'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 November 2022 |title=That Week That Was Farq |url=https://www.dawn.com/news/1723441/the-tube |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਸਹਿਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ [[ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 June 2022 |title=Meet the new faces of Pakistan showbiz |url=https://www.gulftoday.ae/culture/2022/06/02/meet-the-new-faces-of-pakistan-showbiz |website=Gulf Today}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਸਨੇ ਸ਼ਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ''ਸਾਂਵਰੀ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 January 2023 |title=TV's new favourites |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/590423-tvs-ne-favourites |website=The News International |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=7 ਮਾਰਚ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200307124225/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/590423-tvs-ne-favourites |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਅਲੀ ਅੱਬਾਸ, ਹਾਜਰਾ ਯਾਮੀਨ, ਅਲੀ ਅੰਸਾਰੀ ਅਤੇ [[ਸਬੂਰ ਅਲੀ]] ਨਾਲ ਨਾਟਕ ''ਨਕਾਬ ਜ਼ਾਨ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਨਾਟਕਾਂ ''ਮੈਂ ਅਗਰ ਚੁਪ ਹੂੰ'', ''ਵਫਾ ਕਰ ਚਲਾਏ'', ''ਦਿਖਾਵਾ ਸੀਜ਼ਨ 2'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ''ਰੰਗ ਮਹਿਲ'' ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ''ਜ਼ਖਮ'', ''ਫਾਰਕ'', ''ਹਕੀਕਤ'', ''ਫਾਸੀਕ'' ਅਤੇ ''ਮੁਸ਼ਕ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ [[ਬੁਸ਼ਰਾ ਅੰਸਾਰੀ]], ਹਾਰੂਨ ਕਾਦਵਾਨੀ, ਉਸਮਾਨ ਪੀਰਜ਼ਾਦਾ ਅਤੇ [[ਜਾਵੇਦ ਸ਼ੇਖ]] ਨਾਲ ਟੈਲੀਫਿਮ ''ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ'' ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2021 |title=7th Sky Entertainment brings another fun-filled and romantic telefilm 'Teri Meri Kahani' |url=https://dailytimes.com.pk/741839/7th-sky-entertainment-brings-another-fun-filled-and-romantic-telefilm-teri-meri-kahani/ |website=Daily Times}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਰਮਜ਼ਾਨ ਸਪੈਸ਼ਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼, ਹਮਜ਼ਾ ਸੋਹੇਲ ਦੇ ਨਾਲ ''ਪਰੀ ਕਹਾਣੀ'', [[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਹਮ ਟੀਵੀ ']] ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਕਾਸਟ ਨਾਲ &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwTQ&quot;&gt;ਪਰੀ ਕਹਾਣੀ 2&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Staff |first=Images |date=19 April 2023 |title=Twitter is loving every second of the fairytale romance in the TV drama Fairytale |url=https://images.dawn.com/news/1191715 |website=Dawn Images}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb name|12436421}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>4ssbgl3zv5rror9ied4y40ogssuzbac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਰਮੀਨ ਅਲੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183164</id>
    <revision>
      <id>838890</id>
      <parentid>788760</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T22:28:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7379" sha1="rzh6a3543uefg24aqh9vebgijbnkna1" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸ਼ਰਮੀਨ ਅਲੀ
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| birth_name         = ਸ਼ਰਮੀਨ ਕਾਸ਼ਿਫ ਅਲੀ
| birth_date         = {{birth date and age|1990|5|24|df=y}}
| birth_place        = [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]
| education          = ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
| occupation         = {{Hlist | ਅਦਾਕਾਰਾ | ਮਾਡਲ | ਮੇਜ਼ਬਾਨ}}
| years_active       = 2015 – ਮੌਜੂਦ
| children           = 1
| parents            = 
| relatives          = 
}}

'''ਸ਼ਰਮੀਨ ਅਲੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sharmeen Ali''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਹੋਸਟ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 August 2021 |title=The Tube: The Week That Was |url=https://www.dawn.com/news/1533029 |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਪਿਆਰ ਕੇ ਸਦਕੇ'', ''ਤੁਮ ਹੋ ਵਜਾਹ'', ''ਰੁਸਵਾਈ'', ''ਲੌਟ ਕੇ ਚਲੇ ਆਨਾ'', ''ਸੰਗ-ਏ-ਮਾਰ ਮਾਰ'' ਅਤੇ ''ਪਰਦੇਸ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 August 2021 |title=Ruswai is going south fast and doing a disservice to Sameera's journey |url=https://images.dawn.com/news/1184902 |website=Images.Dawn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 June 2021 |title=Television's national pride |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/710486-televisions-national-pride |website=The News International |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411130100/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/710486-televisions-national-pride |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਸ਼ਰਮੀਨ ਦਾ ਜਨਮ 1990 ਵਿੱਚ 24 ਜੂਨ ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;DunyaNews&quot;&gt;{{Cite web |date=26 August 2021 |title=Hashim Dogar &amp; Shermeen Ali {{!}} Mazaaq Raat 9 October 2018 {{!}} مذاق رات {{!}} Dunya News |url=https://www.youtube.com/watch?v=oUD_vr25QmU |website=Dunya News}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ [[ਹਮ ਟੀਵੀ]] ਡਰਾਮਾ ''ਮੇਰਾ ਦਰਦ ਨਾ ਜਾਣੇ ਕੋਈ'' ਵਿੱਚ ਰਮਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 June 2021 |title=Amanat Ali, Shafaat Ali enthral Islooites |url=https://www.thenews.com.pk/print/457664-amanat-ali-shafaat-ali-enthral-islooites |website=The News International}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 June 2021 |title=Quick to satisfy your hunger pangs |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/420983-quick-to-satisfy-your-hunger-pangs |website=The News International}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਸਨਮ'', ''ਜ਼ਰਾ ਯਾਦ ਕਰ'', ''ਜਲਤੀ ਬਾਰਿਸ਼'' ਅਤੇ ''ਸੰਗ-ਏ-ਮਾਰ ਮਾਰ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 July 2021 |title=That Week That Was |url=https://www.dawn.com/news/1626544 |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 June 2021 |title=KKAWF recognises its volunteers |url=https://www.thenews.com.pk/print/149869-KKAWF-recognises-its-volunteers |website=The News International}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਰਮੀਨ ''ਲੌਟ ਕੇ ਚਲੇ ਆਨਾ'', ''ਆਦਤ'', ''ਛੋਟੀ ਛੋਟੀ ਬਾਟੇਂ'' ਅਤੇ ''ਆਤਿਸ਼'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 August 2021 |title=The feisty women of Pyar Ke Sadqay |url=https://www.somethinghaute.com/the-feisty-women-of-pyar-ke-sadqay |website=Something Haute |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=7 ਅਗਸਤ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807181704/https://somethinghaute.com/the-feisty-women-of-pyar-ke-sadqay/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 June 2021 |title=Of oriental taste |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/482624-of-oriental-taste |website=The News International}}&lt;/ref&gt; ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਡਰਾਮੇ ''ਕਿਸਮਤ'', ''ਪਿਆਰ ਕੇ ਸਦਕੇ'', ''ਤੁਮ ਹੋ ਵਜਾਹ'' ਅਤੇ ''ਪਰਦੇਸ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 August 2021 |title=Mikaal Zulfiqar will play a pilot in love with Sana Javed in his next drama |url=https://images.dawn.com/news/1183367 |website=Images.Dawn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 June 2021 |title=Carrying the mission forward |url=https://www.thenews.com.pk/print/81602-Carrying-the-mission-forward |website=The News International}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 March 2021 |title=IVY Youth Leadership Olympiad concludes |url=https://nation.com.pk/30-Nov-2017/ivy-youth-leadership-olympiad-concludes |website=The Nation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 March 2021 |title=Pardes Episodes 9 &amp; 10: Ahsan Makes Some Big Decisions Regarding His Family |url=https://thebrownidentity.com/pardes-episodes-9-10-ahsan-makes-some-big-decisions-regarding-his-family |website=The Brown Identity |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226050200/https://thebrownidentity.com/pardes-episodes-9-10-ahsan-makes-some-big-decisions-regarding-his-family/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 January 2021 |title=Pardes depicts struggles of a lower-middle class family |url=https://cutacut.com/2021/05/18/pardes-episode-1 |website=Cutacut}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 January 2021 |title=Shaista Lodhi to make a comeback in era-based play 'Pardes' |url=https://galaxylollywood.com/2021/04/01/shaista-lodhi-to-star-in-humayun-saeed-and-marina-khans-upcoming-serial |website=Galaxy Lollywood |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=26 ਜੂਨ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626201648/https://galaxylollywood.com/2021/04/01/shaista-lodhi-to-star-in-humayun-saeed-and-marina-khans-upcoming-serial/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਸ਼ਰਮੀਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਬੇਟੀ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb name|8446038}}
* {{Instagram|shermeenaliofficial}}
* {{Facebook|shermeen.Ali.offical}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]]</text>
      <sha1>rzh6a3543uefg24aqh9vebgijbnkna1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੂਈਸਾ ਮਾਰਗਰੇਟ ਡੰਕਲੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184815</id>
    <revision>
      <id>838878</id>
      <parentid>812891</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:07:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10166" sha1="5mazls4v1d091b30pdm80wmczs0mvnq" xml:space="preserve">'''ਲੂਇਸਾ ਮਾਰਗਰੇਟ ਡੰਕਲੇ''' (28 ਮਈ 1866&amp;#x2D; ਮਾਰਚ 1927) ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ਿਸਟ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਕੰਮ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਤਨਖਾਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਲੂਇਸਾ ਮਾਰਗਰੇਟ ਡੰਕਲੇ ਦਾ ਜਨਮ ਰਿਚਮੰਡ, [[ਮੈਲਬਰਨ|ਮੈਲਬੌਰਨ]], ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਬੂਟ ਦਰਾਮਦਕਾਰ ਵਿਲੀਅਮ ਜੇਮਜ਼ ਡੰਕਲੇ ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਐਨ ਰੀਗਨ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਲਡ਼ਕੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite book|title=Australian Dictionary of Biography|last=Baker|first=J. S.|publisher=National Centre of Biography, Australian National University|chapter=Dunkley, Louisa Margaret (1866–1927)|access-date=19 January 2019|chapter-url=http://adb.anu.edu.au/biography/dunkley-louisa-margaret-6047|via=Australian Dictionary of Biography|archive-date=19 ਜਨਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121055/http://adb.anu.edu.au/biography/dunkley-louisa-margaret-6047|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਸ ਨੇ 1882 ਵਿੱਚ ਪੋਸਟਮਾਸਟਰ-ਜਨਰਲ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, 11 ਜੂਨ 1887 ਨੂੰ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1888 ਵਿੱਚ ਮੈਲਬੌਰਨ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸੰਚਾਲਕ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article207772154|title=PUBLIC SERVICE EXAMINATIONS|date=28 July 1887|work=[[The Ballarat Star]]|access-date=27 April 2016|issue=176|location=Victoria, Australia|volume=XXXII|page=4|via=National Library of Australia}}&lt;/ref&gt; ਸੰਨ 1890 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ਿਸਟ ਵਜੋਂ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ਿਸਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਅਪਰੇਟਰਾਂ ਦੀ ਅਸਮਾਨ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਜੀ ਹਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਗਈ। [[ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼]] ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ਿਸਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਰੁਤਬੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੇ ਡਾਕ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਹਿਲਾ ਅਪਰੇਟਰਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਸ਼ ਅਪਰੇਟਰਾਂ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ ਡਾਕਘਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

1900 ਵਿੱਚ, ਡੰਕਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਪਰੇਟਰਾਂ ਨੇ ਬਰਾਬਰ ਤਨਖਾਹ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਜੀ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਵੁਮੈਨਜ਼ ਪੋਸਟ ਐਂਡ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵੈੱਬ, ਇੱਕ ਪੋਸਟਮਾਸਟਰ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਡੰਕਲੇ ਨੂੰ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਬੁਲਾਰੇ (1900-1904) ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਤੂਬਰ 1900 ਵਿੱਚ ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ਿਸਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਲਈ ਇੱਕ ਡੈਲੀਗੇਟ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨਵੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਧੀਨ ਸਮਾਨਤਾ ਲਈ ਆਪਣਾ ਕੇਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। 

ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸੰਸਦ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਮਹਿਲਾ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਡਾਕਘਰਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਤਨਖਾਹ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਐਕਟ 1902 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Melbourne |first=National Foundation for Australian Women and The University of |title=Victorian Women's Post and Telegraph Association - Organisation - The Australian Women's Register |url=http://www.womenaustralia.info/biogs/AWE0648b.htm |access-date=19 January 2019 |website=www.womenaustralia.info}}&lt;/ref&gt;
== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ==
23 ਦਸੰਬਰ 1903 ਨੂੰ, ਡੰਕਲੇ ਨੇ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੇ ਓਕਲੇਹ ਵਿੱਚ [https://adb.anu.edu.au/biography/kraegen-edward-charles-6999 ਐਡਵਰਡ ਚਾਰਲਸ ਕਰੇਗਨ] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article82410361|title=Family Notices|date=18 March 1904|work=[[Daily News (Perth, Western Australia)|The Daily News]]|access-date=27 April 2016|issue=9003|location=Western Australia|volume=XXIII|page=6|via=National Library of Australia}}&lt;/ref&gt; ਐਡਵਰਡ ਕਰੇਗਨ ਕਾਰਲ ਵਿਲਹੈਲਮ ਕਰੇਗਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਡਾਕ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਪੀਕ ਵਿਖੇ ਓਵਰਲੈਂਡ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਲਾਈਨ ਰਿਪੀਟਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿਖੇ ਪਹਿਲੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮਾਸਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Carl Kraegen |url=https://monumentaustralia.org.au/themes/people/industry/display/115338-carl-kraegen }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਜੋਡ਼ੇ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ 1904 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ 1906 ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ। 

ਲੂਇਸਾ ਮਾਰਗਰੇਟ ਡੰਕਲੇ ਕਰੇਗਨ ਦੀ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ 10 ਮਾਰਚ 1927 ਨੂੰ ਲੋਂਗਵੇਵਿਲ, ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਉਪਨਗਰ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੰਕਲੇ ਦੇ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਸੰਘੀ ਵੋਟਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਪੈਂਸ ਦੇ ਕੈਨਬਰਾ ਉਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਡੰਕਲੇ ਪਲੇਸ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article127217286|title=Victoria may get seven new seats in Representatives|date=1 August 1984|work=[[The Canberra Times]]|access-date=27 April 2016|issue=17,839|location=Australian Capital Territory, Australia|volume=58|page=17|via=National Library of Australia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=corporateName=Australian Electoral Commission; address=50 Marcus Clarke Street |first=Canberra ACT 2600; contact=13 23 26 |title=Profile of the electoral division of Dunkley (Vic) |url=https://www.aec.gov.au/profiles/vic/dunkley.htm |access-date=19 January 2019 |website=Australian Electoral Commission}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article237708927|title=National Memorial Ordinance 1928 Determination of Nomenclature Australian Capital Territory National Memorials Ordinance 1928 Determination of Nomenclature|date=1988-08-31|work=Commonwealth of Australia Gazette. Periodic (National : 1977–2011)|access-date=2019-05-20|pages=1}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1927]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1866]]</text>
      <sha1>5mazls4v1d091b30pdm80wmczs0mvnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਾਲਮਨੀ ਮਿਸ਼ਰਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195760</id>
    <revision>
      <id>838875</id>
      <parentid>798538</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meenukusam</username>
        <id>51574</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the section &quot;Works&quot; from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1350347364|Lalmani Misra]]&quot;</comment>
      <origin>838875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13489" sha1="dvdbte1ot7afl9o0osj8i9kbcngt1ec" xml:space="preserve">ਲਾਲਮਣੀ ਮਿਸ਼ਰਾ (ਜਨਮ 11 ਅਗਸਤ 1924-ਦੇਹਾਂਤ 17 ਜੁਲਾਈ 1979) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਸੀ। ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਸਿਤਾਰ|ਉਹ ਸਿਤਾਰ]] ਅਤੇ ਵਚਿੱਤਰ ਵੀਨਾ ਵੀ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਚਿੱਤਰ ਵੀਨਾ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਕੇਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਲਾਲਮਣੀ ਮਿਸ਼ਰਾ (1924-1979) ਨੂੰ ਵਿਦਿਤਰਾ ਵੀਣਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਚਿਤਰਾ ਵੀਨਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=India: Vicitra Vina: The Music of Pandit Lalmani Misra |url=https://folkways.si.edu/india-vicitra-vina-the-music-of-pandit-lalmani-misra/world/music/album/smithsonian |access-date=2025-03-02 |website=Smithsonian Folkways Recordings |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਲਾਲਮਨੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਭੱਟ ਅਤੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਭਰਿਗੁਨਾਥ ਲਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ [[ਧਰੁਪਦ]] ਅਤੇ ਧਮਾਰ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vyas |first=Suneera Kasliwal |date=29 January 2025 |title=Indian Aesthetics and Fine Arts: Instrumentalists and Scholars of North India-1 |url=https://epgp.inflibnet.ac.in/epgpdata/uploads/epgp_content/S000829IC/P001482/M015579/ET/1462790070et30.pdf |publisher=INFLIBNET CENTRE}}&lt;/ref&gt; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਮਪੁਰ ਸੇਨੀ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਚੇਲੇ ਉਸਤਾਦ ਮਹਿੰਦੀ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਨਾਲ ਖਿਆਲ ਗਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|date=1996|title=The music of pandit Lalmani Misra|url=https://folkways-media.si.edu/docs/folkways/artwork/UNES08267.pdf|journal=INDIA: Vicitra Vina}}&lt;/ref&gt; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੋਕਲ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਰਾਏ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਿਤਾਰ ਅਤੇ ਸਵਾਮੀ ਪ੍ਰਮੋਦਾਨੰਦ ਦੇ ਅਧੀਨ [[ਤਬਲਾ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|date=1996|title=The music of pandit Lalmani Misra|url=https://folkways-media.si.edu/docs/folkways/artwork/UNES08267.pdf|journal=INDIA: Vicitra Vina}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://folkways-media.si.edu/docs/folkways/artwork/UNES08267.pdf &quot;The music of pandit Lalmani Misra&quot;] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''INDIA: Vicitra Vina''. 1996.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਉਹ ਅਗਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਅਮਲੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=February 2025}}&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2025)&quot;&gt;citation needed&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== ਬਾਲਗ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਮਿਸ਼ਰਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1940 ਵਿੱਚ [[ਕਾਨਪੁਰ]] ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਵਿਦਿਅਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਈ &quot;ਬਾਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਿਆਲਯ-ਸੰਗੀਤ&quot; ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਸੰਗੀਤ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਰਸਮੀ ਦੋਵਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਸੋਧਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

== ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ==
ਡਾ. ਪੁਸ਼ਪਾ ਬਾਸੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਾਲਮਨੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਗਏ  ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾਃ 

# ''ਮਧੂ ਭੈਰਵ'' ''ਭੈਰਵ ਅੰਗ'' ਦਾ ਹੈਕਸਟੋਨੀਕ ਰਾਗ ਸਵੇਰੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
# ''ਸ਼ਿਆਮ ਬਿਹਾਗ'' ਪੈਂਟਾ- ਕਲਿਆਣ ਥਾਟ ਅਤੇ ''ਅੰਗ'' ਦਾਹੈਪਟੈਟੋਨਿਕ ਰਾਗ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
# ''ਮਧੁਕਲੀ'' ''ਮਧੁਵੰਤੀ'', ''ਮੁਲਤਾਨੀ'' ਅਤੇ ਰਾਮਕਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੇਂਟਾ-ਹੈਪਟੈਟੋਨਿਕ ਰਾਗ ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਗਾਇਆ/ਵਜਾਇਆ  ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
# ''ਸਮੇਸ਼ਵਰੀ'' ਰਾਗਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ''ਕਲਾਵਤੀ'' ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੇਂਟਾ-ਹੈਪਟੌਨਿਕ ਰਾਗ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਗਾਇਆ/ਵਜਾਇਆ  ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
# ''ਬਲੇਸ਼ਵਰੀ'' ਹੇਕਸ-ਹੈਕਸਾਟੋਨਿਕ ਰਾਗ, ''ਬਾਗੇਸ਼ਵਰੀ'' ਅਤੇ ਬਿਲਾਸਖਾਨੀ ਟੋਡੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਇਆ/ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
# ''ਜੋਗ ਤੋੜੀ''  ਹੈਕਸਾ-ਹੈਪਟੌਨਿਕ ਰਾਗ, ਜੋਗ ਅਤੇ ਤੋੜੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ, ਇਸ ਦੇ ਹਲਕੇ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਗਾਇਆ/ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
# ਆਨੰਦ ਭੈਰਵੀ ਖੋਜ ਦੁਆਰਾ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ''ਭੈਰਵੀ'' ਦੀ ਕਿਸਮ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੱਧਮ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਪ-ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰਿਤ) ਜੋ ''ਰਿਸ਼ਭ'' ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ (ਸੁਪਰਟੋਨਿਕ) 

== ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਲਿੰਕ ==

# ''ਨਾਡਾ ਰੂਪਾ'', ਸ਼ਰਮਾ, ਡਾ. (ਮਿਸ ਪ੍ਰੇਮਲਤਾ, ਐਡੀ. ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਬੀ. ਐਚ. ਯੂ., ਵਾਰਾਣਸੀਃ 1961 ਸਪਲੀਮੈਂਟਰੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ, ਵਾਲੀਅਮ I, ਨੰਬਰ 1, ਜਨਵਰੀ 1961
# ਸੰਗੀਤੇਨ੍ਦੁ ਪੰਡਿਤ ਲਾਲਮਣੀ ਜੀ ਮਿਸ਼ਰਾਃ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸੰਗੀਤਗਯ, [http://janhaag.com/MUtewari.html ਤਿਵਾਡ਼ੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਗਣੇਸ਼] ਸਵਰ ਸਾਧਨਾ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, 1996.
# ਸ਼ਰੂਤੀ ਔਰ ਸਮ੍ਰਿਤੀਃ ਮਹਾਨ ਸੰਗੀਤਾਗਿਆ ਪੰਡਿਤ ਲਾਲਮਣੀ ਮਿਸ਼ਰਾ, [https://web.archive.org/web/20070928192146/http://opchourasiya.com/ ਚੌਰਸੀਆ, ਓਮਪ੍ਰਕਾਸ਼], ਐੱਡ. ਮਧੁਕਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਭੋਪਾਲ, ਅਗਸਤ 1999.
# ''ਸੰਗੀਤੇਨ੍ਦੁ ਆਚਾਰੀਆ ਲਾਲਮਣੀ ਮਿਸ਼ਰਾ'' [http://omenad.net/articles/tribute_premlata.html ਵਿਦੂਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮਲਤਾ ਸ਼ਰਮਾ]
# ਨਸਲੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ [http://www.kinar.com/sangeet/ ਡਾ. ਲਕਸ਼ਮੀ ਗਣੇਸ਼ ਤਿਵਾਡ਼ੀ]
# 'ਵਿਚਿਤਰ ਵੀਨਾ' 'ਤੇ' ਸਿੰਧੁਰਾ ', [http://omenad.net ਔਨਲਾਈਨ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ]' ਤੇ ਇੱਕ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਕਲਿੱਪ
# ''ਪੰਡਿਤ ਲਾਲਮਣੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਸਵਰਗੀ ਸੰਗੀਤ'' ਡੀਵੀਡੀ. ਸੈਂਟਾ ਰੋਜ਼ਾ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆਃ ਸਵਰ ਸਾਧਨਾ, 2007.
# ''ਰਾਗ-ਰੁਪੰਜਲੀ'' ਰਤਨ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ਃ ਵਾਰਾਣਸੀ। 2007. [https://web.archive.org/web/20070928022543/http://www.omenad.net/articles/bjack_ragrup.htm ਡਾ. ਪੁਸ਼ਪਾ ਬਾਸੂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤੇਨ੍ਦੁ ਡਾ. ਲਾਲਮਣੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ।]
# ਰਾਗ ਵਿਬੋਧਃ ਮਿਸਰਬਾਨੀ। ਡਾ. ਰਾਗਿਨੀ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ ਹਿੰਦੀ ਮੱਧਮ ਕਾਰਜਵਯਾ ਨਿਦੇਸ਼ਲਿਆਃ ਦਿੱਲੀ। 2010.
# ''ਓਮ ਸਵਰਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਸਿਤਾਰ ਰਚਨਾਵਾਂ'' [http://omenad.net/articles/omeswarlipi.htm ਡਾ. ਰਾਗਿਨੀ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ] 2010.
# [http://www.omenad.net/refer/tracks.htm ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਟੁਕਡ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਲਿੰਕ]
# [https://web.archive.org/web/20090718030303/http://madhukali.com/ ਮਧੁਕਲੀ-ਸੰਗੀਤੇਨ੍ਦੁ ਡਾ. ਲਾਲਮਣੀ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ]

== ਕੰਮ ==

ਡਾ. ਪੁਸ਼ਪਾ ਬਾਸੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ [[ਰਾਗ|ਰਾਗਾਂ]] ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾਃ 

# ''ਮਧੂ ਭੈਰਵਪ-'' ''ਭੈਰਵ ਅੰਗ'' ਦਾ ਹੈਕਸਟੋਨੀਕ ਰਾਗ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
# ''ਸ਼ਿਆਮ ਬਿਹਾਗ'' -ਕਲਿਆਣ ਥਾਟ ਅਤੇ ''ਅੰਗ'' ਦਾ ਪੈਂਟਾ-ਹੈਪਟੈਟੋਨਿਕ ਰਾਗ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
# ''ਮਧੁਕਲੀ'' -''ਮਧੁਵੰਤੀ'', ਮੁਲਤਾਨੀ ਅਤੇ ਰਾਮਕਲੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੇਂਟਾ-ਹੈਪਟੈਟੋਨਿਕ ਰਾਗ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
# ''ਸਮੇਸ਼ਵਰੀ'' - ਰਾਗਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ''ਕਲਾਵਤੀ'' ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪੇਂਟਾ-ਹੈਪਟੈਟੋਨਿਕ ਰਾਗ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
# ''ਬਲੇਸ਼ਵਰੀ'' -ਹੈਕਸਾਟੋਨਿਕ ਰਾਗ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਬਾਗੇਸ਼ਵਰੀ'' ਅਤੇ ਬਿਲਾਸਖਾਨੀ ਤੋੜੀ  ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੁਪਹਿਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
# ''ਜੋਗ ਤੋੜੀ -''ਹੈਕਸਾ-ਹੈਪਟੈਟੋਨਿਕ ਰਾਗ, ਜੋਗ ਅਤੇ ਤੋੜੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ, ਇਸ ਦੇ ਹਲਕੇ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਵਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
# ਆਨੰਦ ਭੈਰਵੀ ਖੋਜ ਦੁਆਰਾ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ''ਭੈਰਵੀ'' ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੱਧਮ-ਪ੍ਰਧਾਨ (ਉਪ-ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰਿਤ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ''ਰਿਸ਼ਭ'' (ਸੁਪਰਟੋਨਿਕ) ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1979]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924]]</text>
      <sha1>dvdbte1ot7afl9o0osj8i9kbcngt1ec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੋਨਾ ਹੈਂਸਮੈਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>198588</id>
    <revision>
      <id>838865</id>
      <parentid>809299</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T12:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11296" sha1="fv2ia8231t8a680r9spbx8dxlo2pku4" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder||
| name                = ਮੋਨਾ ਹੈਂਸਮੈਨ
| birth_name          = ਮੋਨਾ ਮਿੱਤਰ
| caption             = 
| image               = 
| birth_date          = {{birth date |1899|8|25|df=yes}}
| birth_place         = [[ਬਿਰਹਮਪੁਰ]], [[ਗੰਜਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰਾਂਤ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] (ਹੁਣ ਓਡੀਸ਼ਾ)
| residence           = 
| death_date          = {{death date and age|1991|12|5|1899|8|25|df=yes}}
| death_place         = ਚੇਨਈ
| office              = [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]], [[ਰਾਜ ਸਭਾ]]
| constituency        = [[ਮਦਰਾਸ ਰਾਜ]]
| term_start          = 1952
| term_end            = 1956
| predecessor         = 
| successor           = 
| office1             = Member of the [[ਮਦਰਾਸ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ]]
| constituency1       = 
| term1               = 1937-1952
| predecessor1        = 
| successor1          = 
| office2             = 
| termstart2          = 
| predecessor2        = 
| successor2          = 
| party               = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]]
| spouse              = ਡਾ. ਹੈਨਰੀ ਐਸ. ਹੈਂਸਮੈਨ
| children            = ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੈਂਸਮੈਨ ਅਤੇ ਬੇਨੋਦਿਨੀ ਐਸ ਬੈਨਰਜੀ, ਧੀਰੇਨ ਬੈਨਰਜੀ ਇਕਲੌਤਾ ਪੋਤਾ
| website             = 
| footnotes           = 
| date                = 
| year                = 
| source              = 
}}

'''ਮੋਨਾ ਹੈਂਸਮੈਨ''' ਐਮਬੀਈ (25 ਅਗਸਤ 1899 - 5 ਦਸੰਬਰ 1991), ਜਨਮ ਸਮੇਂ '''ਮੋਨਾ ਮਿੱਤਰ''', ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਅਕ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]] ਸੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ]] ਦੇ [[ਉੱਪਰਲਾ ਸਦਨ|ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ]], [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਰਾਜ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵ੍ਹਿਪ ਸੀ। ਉਹ 1953 ਤੋਂ 1960 ਤੱਕ ਏਥੀਰਾਜ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੀ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਮੋਨਾ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ 1899 ਵਿੱਚ ਬਿਹਰਮਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਆਰ.ਕੇ. ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਬੇਨੋਦਿਨੀ ਬੋਸ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਰਜਨ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=4 March 1893|title=Naval and Military Medical Services|url=https://books.google.com/books?id=cfJAAQAAMAAJ&amp;dq=Lt.+Col.+R.+K.+Mitter&amp;pg=PA492|journal=British Medical Journal|pages=492}}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ [[ਊਟੀ|ਊਟਾਕਾਮੁੰਡ]] ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਹਿਲਡਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬੈੱਡਫੋਰਡ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਵੈਸਟਫੀਲਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ludwig|first=Frieder|date=2016|title=Mona Hensman: An Indian Woman at the World Missionary Conference in Tambaram (1938)|url=http://www.jstor.org/stable/10.5325/jworlchri.6.1.0123|journal=Journal of World Christianity|volume=6|issue=1|pages=123–147|doi=10.5325/jworlchri.6.1.0123|jstor=10.5325/jworlchri.6.1.0123|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਹੈਂਸਮੈਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਵਜੋਂ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ ਕਿਨੇਅਰਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਸੀ। 1924 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਚੇਨਈ]] ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਈ। 1930 ਵਿੱਚ, ਹੈਂਸਮੈਨ ਨੇ [[ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਸੈਨੇਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ 1953 ਤੋਂ 1960 ਤੱਕ ਏਥੀਰਾਜ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੀ, ਜੋ [[ਸੁਬਰ ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ|ਸੁਬੁਰ ਪਾਰਥਸਾਰਥੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Former Principals |url=http://www.ethirajcollege.edu.in/about-college/former-principals |access-date=29 November 2017 |publisher=[[Ethiraj College for Women]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 1962 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੂਮੈਨ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੂਮੈਨ ਦੇ ਦੋ-ਸਾਲਾ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article105858833|title=What People are Doing|date=1962-01-11|work=Canberra Times (ACT : 1926 - 1995)|access-date=2020-10-12|pages=5|via=[[Trove]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article104919927|title=Indian Delegate Welcomed|date=1962-01-16|work=Canberra Times (ACT : 1926 - 1995)|access-date=2020-10-12|pages=5|via=[[Trove]]}}&lt;/ref&gt;

ਹੈਂਸਮੈਨ ਨੇ ਈਸਾਈ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲਈ ਸੀ। 1929 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ YWCA ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1937 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ YWCA ਦੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ludwig|first=Frieder|date=2016|title=Mona Hensman: An Indian Woman at the World Missionary Conference in Tambaram (1938)|url=http://www.jstor.org/stable/10.5325/jworlchri.6.1.0123|journal=Journal of World Christianity|volume=6|issue=1|pages=123–147|doi=10.5325/jworlchri.6.1.0123|jstor=10.5325/jworlchri.6.1.0123|url-access=subscription}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFLudwig2016&quot;&gt;Ludwig, Frieder (2016). &lt;span class=&quot;id-lock-subscription&quot; title=&quot;Paid subscription required&quot;&gt;[http://www.jstor.org/stable/10.5325/jworlchri.6.1.0123 &quot;Mona Hensman: An Indian Woman at the World Missionary Conference in Tambaram (1938)&quot;]&lt;/span&gt;. ''Journal of World Christianity''. '''6''' (1): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;123–&lt;/span&gt;147. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.5325/jworlchri.6.1.0123|10.5325/jworlchri.6.1.0123]]. [[JSTOR (identifier)|JSTOR]]&amp;nbsp;[https://www.jstor.org/stable/10.5325/jworlchri.6.1.0123 10.5325/jworlchri.6.1.0123].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਕਲਕੱਤਾ (1936) ਅਤੇ ਐਡਿਨਬਰਗ (1938) ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਯੋਜਨਾ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1938 ਵਿੱਚ ਤੰਬਰਮ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਵ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੈਲੀਗੇਟ ਸੀ।

ਹੈਂਸਮੈਨ ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ਜਸਟਿਸ ਆਫ਼ ਦ ਪੀਸ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article105858833|title=What People are Doing|date=1962-01-11|work=Canberra Times (ACT : 1926 - 1995)|access-date=2020-10-12|pages=5|via=[[Trove]]}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://nla.gov.au/nla.news-article105858833 &quot;What People are Doing&quot;]. ''Canberra Times (ACT : 1926 - 1995)''. 11 January 1962. p.&amp;nbsp;5&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;12 October&lt;/span&gt; 2020&lt;/span&gt; &amp;#x2013; via [[Trove]].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਰਾਜ ਦੀ, ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ, ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RAJYA SABHA MEMBERS BIOGRAPHICAL SKETCHES 1952 - 2003 |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/h.pdf |access-date=29 November 2017 |publisher=[[Rajya Sabha]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Women Members of Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/publication_electronic/Women_Members_Rajya%20Sabha.pdf |access-date=22 November 2017 |publisher=[[Rajya Sabha]] |pages=145}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Distinguished Alumni |url=https://wccalumnae.wordpress.com/distinguished-alumni/ |access-date=29 November 2017 |publisher=Women's Christian College |archive-date=1 ਦਸੰਬਰ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201035648/https://wccalumnae.wordpress.com/distinguished-alumni/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵ੍ਹਿਪ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।

1937 ਵਿੱਚ, ਹੈਂਸਮੈਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਆਰਡਰ (MBE) ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਮੋਨਾ ਮਿੱਤਰ ਨੇ ਹੈਨਰੀ ਐਸ. ਹੈਂਸਮੈਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਤਾਮਿਲ ਜੱਫਨਾ ਮੂਲ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਡਾਕਟਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਬੇਨੋਦਿਨੀ, ਸੰ। ਮੋਨਾ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ 1991 ਵਿੱਚ 92 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1991]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1899]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]]</text>
      <sha1>fv2ia8231t8a680r9spbx8dxlo2pku4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204475</id>
    <revision>
      <id>838911</id>
      <parentid>838382</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ */</comment>
      <origin>838911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4649" sha1="l8b4dziyr226d7suvt2wu2ourfq3mk4" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name               = '''ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ'''
| other_name         = 
| style              = Indian Railways
| type               = [[Indian Railways]] station
| image              = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]]
| caption            = Indian Railways logo
| address            = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਬੰਗਾਾਂ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| country            = {{flagu|India}}
| coordinates        = {{coord|31.176819|76.999191|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}}
| elevation          = {{convert|355|m|ft}}
| owned              = [[Indian Railway]]
| operator           = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
| lines              = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ
| platforms          = 2
| tracks             = 1
| connections        = 
| structure          = Standard (on-ground station)
| depth              = 
| levels             = 
| parking            = ਹਾਂ
| bicycle            = ਹਾਂ
| accessible         = 
| status             = Single Track Electrified
| code               = {{Indian railway code
  | code = BXB
  | zone = [[Northern Railway zone]]
  | division = {{rwd|firozpur}}
  }}
| opened             = 
| closed             = 
| rebuilt            = 
| electrified        = ਹਾਂ
| former             = 
| mpassengers        = 
| passengers         = 
| pass_system        = 
| pass_year          = 
| pass_percent       = 
| services           = &lt;!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --&gt;
| map_type           = India Punjab#India
}}

'''ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.railyatri.in/stations/banga-bxb&lt;/ref&gt; ਬੰਗਾ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''BXB''' ਹੈ। ਬੰਗਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਬੰਗਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੌ ਰੇਲ ਟਿਕਟ ਬੁਕਿੰਗ ਅਤੇ ਰੇਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਬੰਗਾ (BXB) ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। ਬੰਗਾਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਗਲ ਲਾਇਨ ਟ੍ਰੈਕ ਹੈ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਜੋਨ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਲਾਇਨ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/station/map/khatkar-kalan-jhanda-ji-khhj/5031&lt;/ref&gt;


== ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ ==

#(ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਪੈਸੰਜਰ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/departures/jaijon-doaba-jjj/5039&lt;/ref&gt;
#ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਡੇਮੂ, ਆਦਿ)

== ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ==
#[[ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ]]
#[[ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਸਤਨੌਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]

== ਹਾਵਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]</text>
      <sha1>l8b4dziyr226d7suvt2wu2ourfq3mk4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jaskaran Korey</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204524</id>
    <revision>
      <id>838867</id>
      <timestamp>2026-05-07T14:06:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="232" sha1="7oxyxju9fpr7iyj58ekkliarcc36nub" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Jaskaran Korey}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:06, 7 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>7oxyxju9fpr7iyj58ekkliarcc36nub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AntNishu</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204525</id>
    <revision>
      <id>838868</id>
      <timestamp>2026-05-07T15:01:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="226" sha1="teasmlc4gctoqd1e08bz27xlikfujt4" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=AntNishu}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:01, 7 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>teasmlc4gctoqd1e08bz27xlikfujt4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:EraBlind</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204526</id>
    <revision>
      <id>838881</id>
      <timestamp>2026-05-07T19:45:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="226" sha1="7kmcwmx6sualh7kf8cwfv6fk62wrnng" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=EraBlind}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:45, 7 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>7kmcwmx6sualh7kf8cwfv6fk62wrnng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Laxdonk</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204527</id>
    <revision>
      <id>838886</id>
      <timestamp>2026-05-07T20:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225" sha1="9f8fwbe63jlyn66d2btyyqya5ttd5mr" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Laxdonk}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:27, 7 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9f8fwbe63jlyn66d2btyyqya5ttd5mr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Vzneyv</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204528</id>
    <revision>
      <id>838887</id>
      <timestamp>2026-05-07T21:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="224" sha1="jtfxuoguve5op1dm6dddkmfsp3w8kco" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Vzneyv}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:05, 7 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>jtfxuoguve5op1dm6dddkmfsp3w8kco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ ਪ੍ਰਭਾਵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204529</id>
    <revision>
      <id>838903</id>
      <timestamp>2026-05-08T03:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aman Arora PTL</username>
        <id>46281</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1347782956|Sylvia Plath effect]]&quot; ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ</comment>
      <origin>838903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1343" sha1="heh67kmrl4d1kp32isogf8ik03rc0tf" xml:space="preserve">
[[ਤਸਵੀਰ:Sylvia_Plath.jpg|right|thumb|335x335px|ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ]]
'''ਸਿਲਵੀਆ ਪਲੈਥ ਪ੍ਰਭਾਵ''' ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਵੀ ਹੋਰ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ [[ਮਨੋਵਿਕਾਰ|ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ]] ਲਈ ਵੱਧ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ 2001 ਵਿੱਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਜੇਮਜ਼ ਸੀ. ਕੌਫਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। &lt;ref name=&quot;kaufman&quot;&gt;{{Cite journal|year=2011|title=The sylvia plath effect: Mental illness in eminent creative writers|deadurl=Kaufman JC|journal=The Journal of Creative Behavior|volume=35|issue=1|pages=37–50|doi=10.1002/j.2162-6057.2001.tb01220.x}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਨਾਮ ਲੇਖਕ [[ਸਿਲਵੀਆ ਪਲੈਥ|ਸਿਲਵੀਆ ਪਲਾਥ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ  30 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।</text>
      <sha1>heh67kmrl4d1kp32isogf8ik03rc0tf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Khadoosbaby</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204530</id>
    <revision>
      <id>838904</id>
      <timestamp>2026-05-08T04:30:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="4yiwoqo4252gkxill071b8ynmadjbbm" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Khadoosbaby}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 04:30, 8 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>4yiwoqo4252gkxill071b8ynmadjbbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Weddingbanquets911</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204531</id>
    <revision>
      <id>838907</id>
      <timestamp>2026-05-08T07:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236" sha1="9n0wq6dq9c38qsj4fo6sgnp84xfxm62" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Weddingbanquets911}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:41, 8 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9n0wq6dq9c38qsj4fo6sgnp84xfxm62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Johny Baldi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204532</id>
    <revision>
      <id>838909</id>
      <timestamp>2026-05-08T08:57:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229" sha1="na8xxwto9776yfg6ovywsaorxnmi0du" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Johny Baldi}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:57, 8 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>na8xxwto9776yfg6ovywsaorxnmi0du</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:दशरथ सिंह सकराय</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204533</id>
    <revision>
      <id>838910</id>
      <timestamp>2026-05-08T09:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="259" sha1="tr748rdczw091rwsubfm1rdidpm1f14" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=दशरथ सिंह सकराय}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:19, 8 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>tr748rdczw091rwsubfm1rdidpm1f14</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204534</id>
    <revision>
      <id>838912</id>
      <timestamp>2026-05-08T10:39:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ,ਮ ਾਲੂਪੋਤਾ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>838912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1899" sha1="9inlcf0sor0cp2qv2cfpnkbdqk1bynl" xml:space="preserve">ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ,ਮ ਾਲੂਪੋਤਾ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ  '''MXP''' ਹੈ। ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਾ ਹੈ। ਮਾਲੂਪੋਟਾ MXP ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਟ ਕਾਊਂਟਰ, ਵੇਟਿੰਗ ਰੂਮ, ਫੂਡ ਸਟਾਲ ਅਤੇ ਰੈਸਟਰੂਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਲਈ 1 ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀਆਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਾਰਕਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ਜੋ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੱਕ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।</text>
      <sha1>9inlcf0sor0cp2qv2cfpnkbdqk1bynl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838913</id>
      <parentid>838912</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>838913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4599" sha1="8si6hi65tmbb8testvvcaubwtu66i1r" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name               = '''ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ'''
| other_name         = 
| style              = Indian Railways
| type               = [[Indian Railways]] station
| image              = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]]
| caption            = Indian Railways logo
| address            = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਮਾਲੂਪੋਤਾ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| country            = {{flagu|India}}
| coordinates        = {{coord|31.184624|75.998617|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}}
| elevation          = {{convert|355|m|ft}}
| owned              = [[Indian Railway]]
| operator           = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
| lines              = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ
| platforms          = 2
| tracks             = 1
| connections        = 
| structure          = Standard (on-ground station)
| depth              = 
| levels             = 
| parking            = ਹਾਂ
| bicycle            = ਹਾਂ
| accessible         = 
| status             = Single Track Electrified
| code               = {{Indian railway code
  | code = BXB
  | zone = [[Northern Railway zone]]
  | division = {{rwd|firozpur}}
  }}
| opened             = 
| closed             = 
| rebuilt            = 
| electrified        = ਹਾਂ
| former             = 
| mpassengers        = 
| passengers         = 
| pass_system        = 
| pass_year          = 
| pass_percent       = 
| services           = &lt;!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --&gt;
| map_type           = India Punjab#India
}}

'''ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.railyatri.in/stations/malupota-mxp&lt;/ref&gt; ਇਹ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ  '''MXP''' ਹੈ ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਟ ਕਾਊਂਟਰ, ਵੇਟਿੰਗ ਰੂਮ, ਫੂਡ ਸਟਾਲ ਅਤੇ ਰੈਸਟਰੂਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਲਈ 1 ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀਆਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਾਰਕਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

== ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ ==

#(ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਪੈਸੰਜਰ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/departures/jaijon-doaba-jjj/5039&lt;/ref&gt;
#ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਡੇਮੂ, ਆਦਿ)

== ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ==
#[[ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ]]
#[[ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਸਤਨੌਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]

== ਹਾਵਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]</text>
      <sha1>8si6hi65tmbb8testvvcaubwtu66i1r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838914</id>
      <parentid>838913</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>838914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4674" sha1="2oadao9chwqwjq1a7jzuf99gw0d1107" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name               = '''ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ'''
| other_name         = 
| style              = Indian Railways
| type               = [[Indian Railways]] station
| image              = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]]
| caption            = Indian Railways logo
| address            = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਮੱਲੂਪੋਤਾ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| country            = {{flagu|India}}
| coordinates        = {{coord|31.184624|75.998617|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}}
| elevation          = {{convert|355|m|ft}}
| owned              = [[Indian Railway]]
| operator           = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
| lines              = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ
| platforms          = 2
| tracks             = 1
| connections        = 
| structure          = Standard (on-ground station)
| depth              = 
| levels             = 
| parking            = ਹਾਂ
| bicycle            = ਹਾਂ
| accessible         = 
| status             = Single Track Electrified
| code               = {{Indian railway code
  | code = BXB
  | zone = [[Northern Railway zone]]
  | division = {{rwd|firozpur}}
  }}
| opened             = 
| closed             = 
| rebuilt            = 
| electrified        = ਹਾਂ
| former             = 
| mpassengers        = 
| passengers         = 
| pass_system        = 
| pass_year          = 
| pass_percent       = 
| services           = &lt;!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --&gt;
| map_type           = India Punjab#India
}}

'''ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ [[ਮੱਲੂਪੋਤਾ]] ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.railyatri.in/stations/malupota-mxp&lt;/ref&gt; ਇਹ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ  '''MXP''' ਹੈ ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਟ ਕਾਊਂਟਰ, ਵੇਟਿੰਗ ਰੂਮ, ਫੂਡ ਸਟਾਲ ਅਤੇ ਰੈਸਟਰੂਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਲਈ 1 ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀਆਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਾਰਕਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

== ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ ==

#(ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਪੈਸੰਜਰ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/departures/jaijon-doaba-jjj/5039&lt;/ref&gt;
#ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਡੇਮੂ, ਆਦਿ)

== ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ==
#[[ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ]]
#[[ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਸਤਨੌਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]

== ਹਾਵਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]</text>
      <sha1>2oadao9chwqwjq1a7jzuf99gw0d1107</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838916</id>
      <parentid>838914</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ */</comment>
      <origin>838916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4730" sha1="21zimazo7lb5mxsyc90hqsl3vs1dr14" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name               = '''ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ'''
| other_name         = 
| style              = Indian Railways
| type               = [[Indian Railways]] station
| image              = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]]
| caption            = Indian Railways logo
| address            = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਮੱਲੂਪੋਤਾ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| country            = {{flagu|India}}
| coordinates        = {{coord|31.184624|75.998617|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}}
| elevation          = {{convert|355|m|ft}}
| owned              = [[Indian Railway]]
| operator           = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
| lines              = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ
| platforms          = 2
| tracks             = 1
| connections        = 
| structure          = Standard (on-ground station)
| depth              = 
| levels             = 
| parking            = ਹਾਂ
| bicycle            = ਹਾਂ
| accessible         = 
| status             = Single Track Electrified
| code               = {{Indian railway code
  | code = BXB
  | zone = [[Northern Railway zone]]
  | division = {{rwd|firozpur}}
  }}
| opened             = 
| closed             = 
| rebuilt            = 
| electrified        = ਹਾਂ
| former             = 
| mpassengers        = 
| passengers         = 
| pass_system        = 
| pass_year          = 
| pass_percent       = 
| services           = &lt;!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --&gt;
| map_type           = India Punjab#India
}}

'''ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ [[ਮੱਲੂਪੋਤਾ]] ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.railyatri.in/stations/malupota-mxp&lt;/ref&gt; ਇਹ ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਵਾਜਾਈ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ  '''MXP''' ਹੈ ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਟ ਕਾਊਂਟਰ, ਵੇਟਿੰਗ ਰੂਮ, ਫੂਡ ਸਟਾਲ ਅਤੇ ਰੈਸਟਰੂਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਲਈ 1 ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀਆਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਾਰਕਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

== ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ ==

#(ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਪੈਸੰਜਰ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/departures/jaijon-doaba-jjj/5039&lt;/ref&gt;
#ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਡੇਮੂ, ਆਦਿ)

== ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ==
#[[ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ]]
#[[ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਸਤਨੌਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਬਹਰਾਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]

== ਹਾਵਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]</text>
      <sha1>21zimazo7lb5mxsyc90hqsl3vs1dr14</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬਹਰਾਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204535</id>
    <revision>
      <id>838917</id>
      <timestamp>2026-05-08T11:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox station | name               = '''ਬਹਰਾਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | other_name         =  | style              = Indian Railways | type               = [[Indian Railways]] station | image              = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]] | caption            = Indian Railways logo | address            = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਬਹਰਾਮ]], ਸ਼ਹੀਦ ਭਗ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>838917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3216" sha1="9xvajhzvza136ubo0cauyeyo0anis3m" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name               = '''ਬਹਰਾਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ'''
| other_name         = 
| style              = Indian Railways
| type               = [[Indian Railways]] station
| image              = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]]
| caption            = Indian Railways logo
| address            = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਬਹਰਾਮ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| country            = {{flagu|India}}
| coordinates        = {{coord|31.195670|75.901603|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}}
| elevation          = {{convert|355|m|ft}}
| owned              = [[Indian Railway]]
| operator           = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
| lines              = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ
| platforms          = 2
| tracks             = 1
| connections        = 
| structure          = Standard (on-ground station)
| depth              = 
| levels             = 
| parking            = ਹਾਂ
| bicycle            = ਹਾਂ
| accessible         = 
| status             = Single Track Electrified
| code               = {{Indian railway code
  | code = BXB
  | zone = [[Northern Railway zone]]
  | division = {{rwd|firozpur}}
  }}
| opened             = 
| closed             = 
| rebuilt            = 
| electrified        = ਹਾਂ
| former             = 
| mpassengers        = 
| passengers         = 
| pass_system        = 
| pass_year          = 
| pass_percent       = 
| services           = &lt;!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --&gt;
| map_type           = India Punjab#India
}}

'''ਬਹਰਾਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ  ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਹਰਾਮ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਬਹਰਾਮ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''BHM''' ਹੈ। ਬਹਰਾਮ (BHM) ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ।

== ਬਹਰਾਮ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ ==

#(ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਪੈਸੰਜਰ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/departures/jaijon-doaba-jjj/5039&lt;/ref&gt;
#ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਡੇਮੂ, ਆਦਿ)

== ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ==
#[[ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ]]
#[[ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਸਤਨੌਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]

== ਹਾਵਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]</text>
      <sha1>9xvajhzvza136ubo0cauyeyo0anis3m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838918</id>
      <parentid>838917</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:17:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ */</comment>
      <origin>838918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3281" sha1="9e2u67s3uega0hvfjpy8p2ir2sbqknx" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name               = '''ਬਹਰਾਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ'''
| other_name         = 
| style              = Indian Railways
| type               = [[Indian Railways]] station
| image              = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]]
| caption            = Indian Railways logo
| address            = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਬਹਰਾਮ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| country            = {{flagu|India}}
| coordinates        = {{coord|31.195670|75.901603|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}}
| elevation          = {{convert|355|m|ft}}
| owned              = [[Indian Railway]]
| operator           = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
| lines              = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ
| platforms          = 2
| tracks             = 1
| connections        = 
| structure          = Standard (on-ground station)
| depth              = 
| levels             = 
| parking            = ਹਾਂ
| bicycle            = ਹਾਂ
| accessible         = 
| status             = Single Track Electrified
| code               = {{Indian railway code
  | code = BXB
  | zone = [[Northern Railway zone]]
  | division = {{rwd|firozpur}}
  }}
| opened             = 
| closed             = 
| rebuilt            = 
| electrified        = ਹਾਂ
| former             = 
| mpassengers        = 
| passengers         = 
| pass_system        = 
| pass_year          = 
| pass_percent       = 
| services           = &lt;!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --&gt;
| map_type           = India Punjab#India
}}

'''ਬਹਰਾਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ  ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਹਰਾਮ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਬਹਰਾਮ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''BHM''' ਹੈ। ਬਹਰਾਮ (BHM) ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ।

== ਬਹਰਾਮ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ ==

#(ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਪੈਸੰਜਰ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/departures/jaijon-doaba-jjj/5039&lt;/ref&gt;
#ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਡੇਮੂ, ਆਦਿ)

== ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ==
#[[ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ]]
#[[ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਸਤਨੌਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]

== ਹਾਵਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]</text>
      <sha1>9e2u67s3uega0hvfjpy8p2ir2sbqknx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਤਸਵੀਰ:2025 IPL logo.png</title>
    <ns>6</ns>
    <id>204536</id>
    <revision>
      <id>838921</id>
      <timestamp>2026-05-08T11:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>838921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838922</id>
      <parentid>838921</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:39:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>838922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="446" sha1="4i0l5qz794gceuy2zydkow9jes37y77" xml:space="preserve">== Summary ==
{{Non-free use rationale logo
 | Article = 2025 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
 | Use = Org
 | Source = [https://www.icccricketschedule.com/ipl-2025-schedule-tentative-date-teams-auction-history-overview/amp/]
 | Owner = [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ]]
}}

== Licensing ==
{{non-free logo|Cricket logos|image has rationale=yes}}

[[Category:Indian Premier League files]]</text>
      <sha1>4i0l5qz794gceuy2zydkow9jes37y77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਤਸਵੀਰ:2026 IPL logo.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>204537</id>
    <revision>
      <id>838923</id>
      <timestamp>2026-05-08T11:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>838923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838924</id>
      <parentid>838923</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>838924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="390" sha1="8y4rm2gu52ouol0ai01taoza9vx9rxn" xml:space="preserve">== Summary ==
{{Non-free use rationale logo
| Article = 2026 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
| Use = Org
| Source = [https://www.instagram.com/p/DV1BFqrkcwu/ Instagram]
| Owner = [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ]]
}}

== Licensing ==
{{non-free logo|Cricket logos|image has rationale=yes}}

[[Category:Indian Premier League files]]</text>
      <sha1>8y4rm2gu52ouol0ai01taoza9vx9rxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2026 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204538</id>
    <revision>
      <id>838926</id>
      <timestamp>2026-05-08T11:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox cricket tournament | name = 2026 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ | image = 2026 IPL logo.jpg | fromdate = 28 ਮਾਰਚ | todate = 31 ਮਈ 2026 | administrator = [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ]] | cricket format = [[ਟਵੰਟੀ20]] | tournament format = [[ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ]] ਅਤੇ [[ਪਲੇਆਫ਼]] | participants = 10 | matches = 74 | champions =  | r...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>838926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2442" sha1="2uta689s4ocjwrdy22dklxvnoamutjc" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = 2026 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
| image = 2026 IPL logo.jpg
| fromdate = 28 ਮਾਰਚ
| todate = 31 ਮਈ 2026
| administrator = [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ]]
| cricket format = [[ਟਵੰਟੀ20]]
| tournament format = [[ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ]] ਅਤੇ [[ਪਲੇਆਫ਼]]
| participants = 10
| matches = 74
| champions = 
| runner up =
| most valuable player =
| most runs =
| most wickets =
| website = {{URL|iplt20.com}}
| previous_year = 2025
| previous_tournament = 2025 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
| next_year = 2027
| next_tournament = 2027 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ
}}
{{2026 Indian Premier League Teams|main=y}}

'''2026 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ''', ਜਿਸਨੂੰ '''ਆਈਪੀਐੱਲ''' '''19''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ '''ਟਾਟਾ ਆਈਪੀਐੱਲ''' '''2026''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]], ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਟੀ20|ਟੀ-20]] [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਲੀਗ ਦਾ 19ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ 10 ਟੀਮਾਂ 74 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ 28 ਮਾਰਚ ਤੋਂ 31 ਮਈ ਤੱਕ 13 ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਖੇਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

[[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੁਰੂ]] ਮੌਜੂਦਾ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹਨ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}

=== ਆਮ ਹਵਾਲੇ ===
* {{Cite journal |date=11 March 2026 |title=IPL Season Schedule 2026 Part 1 |url=https://documents.iplt20.com/bcci/documents/1773233174530_TATA%20IPL%20Schedule%202026_Part%201.pdf |journal=Indian Premier League Schedule |publisher=[[Board of Control for Cricket in India]] |volume=19 |issue=1}}
* {{Cite journal |date=26 March 2026 |title=IPL Season Schedule 2026 Complete |url=https://scores.iplt20.com/TATA%20IPL%202026%20Season%20Schedule.pdf |journal=Indian Premier League Schedule |publisher=[[Board of Control for Cricket in India]] |volume=19 |issue=2}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{Official website|https://www.iplt20.com/}}
* {{ESPNcricinfo 2|series|id=ipl-2026-1510719}}</text>
      <sha1>2uta689s4ocjwrdy22dklxvnoamutjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪਲੇਆਫ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204539</id>
    <redirect title="ਪਲੇਆਫਸ" />
    <revision>
      <id>838927</id>
      <timestamp>2026-05-08T11:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>Redirected page to [[ਪਲੇਆਫਸ]]</comment>
      <origin>838927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="nna8tdnco89dinx6aluom5rfv0vu21g" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਪਲੇਆਫਸ]]</text>
      <sha1>nna8tdnco89dinx6aluom5rfv0vu21g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204540</id>
    <redirect title="ਗਰੁੱਪ ਸਟੇਜ" />
    <revision>
      <id>838928</id>
      <timestamp>2026-05-08T11:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>Redirected page to [[ਗਰੁੱਪ ਸਟੇਜ]]</comment>
      <origin>838928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="69mi0aurt9es2v9sp8ksh46qmg8q89y" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਗਰੁੱਪ ਸਟੇਜ]]</text>
      <sha1>69mi0aurt9es2v9sp8ksh46qmg8q89y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗਰੁੱਪ ਸਟੇਜ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204541</id>
    <redirect title="ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ" />
    <revision>
      <id>838929</id>
      <timestamp>2026-05-08T11:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>Redirected page to [[ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ#ਗਰੁੱਪ ਸਟੇਜ]]</comment>
      <origin>838929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="rz0b6mes4t6mhuhim8c1d2pkk7mcbii" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ#ਗਰੁੱਪ ਸਟੇਜ]]</text>
      <sha1>rz0b6mes4t6mhuhim8c1d2pkk7mcbii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:2026 Indian Premier League Teams</title>
    <ns>10</ns>
    <id>204542</id>
    <revision>
      <id>838930</id>
      <timestamp>2026-05-08T11:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Sidebar | title = {{#ifeq:{{{main}}}|y||[[2026 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]]}} ਟੀਮਾਂ | image = {{#ifeq:{{{main}}}|y||[[File:Ipl.svg|150px]]}}  | heading1 = ਗਰੁੱਪ A | content1 = {{ubl| * [[2026 ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ ਸੀਜ਼ਨ|ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]] * 2026 ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼ ਸੀਜ਼ਨ|ਕੋਲਕਾਤ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>838930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1760" sha1="iu63s3hwalb48nzkdispg0qvl9kuc9d" xml:space="preserve">{{Sidebar
| title = {{#ifeq:{{{main}}}|y||[[2026 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]]}} ਟੀਮਾਂ
| image = {{#ifeq:{{{main}}}|y||[[File:Ipl.svg|150px]]}}

| heading1 = ਗਰੁੱਪ A
| content1 = {{ubl|
* [[2026 ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ ਸੀਜ਼ਨ|ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]]
* [[2026 ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼ ਸੀਜ਼ਨ|ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]]
* [[2026 ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ ਸੀਜ਼ਨ|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]]
* [[2026 ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੁਰੂ ਸੀਜ਼ਨ|ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੁਰੂ]]
* [[2026 ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼ ਸੀਜ਼ਨ|ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼]]
}}

| heading2 = ਗਰੁੱਪ B
| content2 = {{ubl|
* [[2026 ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਸੀਜ਼ਨ|ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]]
* [[2026 ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਜ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸੀਜ਼ਨ|ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਜ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ]]
* [[2026 ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼ ਸੀਜ਼ਨ|ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼]]
* [[2026 ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼ ਸੀਜ਼ਨ|ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼]]
* [[2026 ਲਖਨਊ ਸੁਪਰ ਜਾਇੰਟਸ ਸੀਜ਼ਨ|ਲਖਨਊ ਸੁਪਰ ਜਾਇੰਟਸ]]
}}

| below = '''ਨੋਟ:''' ਟੀਮਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।&lt;br/&gt;{{Navbar|2026 Indian Premier League Teams|plain=1}}

}}&lt;noinclude&gt;
[[Category:2026 Indian Premier League|t-Teams]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iu63s3hwalb48nzkdispg0qvl9kuc9d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838932</id>
      <parentid>838930</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:56:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <origin>838932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1550" sha1="6zg3blhv21dggcesxzq841ua6bt2zf8" xml:space="preserve">{{Sidebar
| title = {{#ifeq:{{{main}}}|y||[[2026 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]]}} ਟੀਮਾਂ
| image = {{#ifeq:{{{main}}}|y||[[File:Ipl.svg|150px]]}}

| heading1 = ਗਰੁੱਪ A
| content1 = {{ubl|
* [[ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼|ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]]
* [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼|ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]]
* [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]]
* [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੁਰੂ|ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੁਰੂ]]
* [[ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼|ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼]]
}}

| heading2 = ਗਰੁੱਪ B
| content2 = {{ubl|
* [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼|ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]]
* [[ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਜ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ|ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਜ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ]]
* [[ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼|ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼]]
* [[ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼|ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼]]
* [[ਲਖਨਊ ਸੁਪਰ ਜਾਇੰਟਸ|ਲਖਨਊ ਸੁਪਰ ਜਾਇੰਟਸ]]
}}

| below = '''ਨੋਟ:''' ਟੀਮਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।&lt;br/&gt;{{Navbar|2026 Indian Premier League Teams|plain=1}}

}}&lt;noinclude&gt;
[[Category:2026 Indian Premier League|t-Teams]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6zg3blhv21dggcesxzq841ua6bt2zf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਰਮਾ:2025 Indian Premier League Teams</title>
    <ns>10</ns>
    <id>204543</id>
    <revision>
      <id>838931</id>
      <timestamp>2026-05-08T11:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuldeepburjbhalaike</username>
        <id>18176</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Sidebar | title = {{#ifeq:{{{main}}}|y||[[2025 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]]}} ਟੀਮਾਂ | image = {{#ifeq:{{{main}}}|y||[[File:Ipl.svg|150px]]}}  | heading1 = ਗਰੁੱਪ A | content1 = {{ubl| * [[ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼|ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]] * [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼|ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]] * [...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>838931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1550" sha1="gv8cxs10hcksem5fnig0hymke2h9x83" xml:space="preserve">{{Sidebar
| title = {{#ifeq:{{{main}}}|y||[[2025 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]]}} ਟੀਮਾਂ
| image = {{#ifeq:{{{main}}}|y||[[File:Ipl.svg|150px]]}}

| heading1 = ਗਰੁੱਪ A
| content1 = {{ubl|
* [[ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼|ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]]
* [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼|ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]]
* [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]]
* [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੁਰੂ|ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੁਰੂ]]
* [[ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼|ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼]]
}}

| heading2 = ਗਰੁੱਪ B
| content2 = {{ubl|
* [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼|ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]]
* [[ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਜ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ|ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਜ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ]]
* [[ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼|ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਈਟਨਜ਼]]
* [[ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼|ਦਿੱਲੀ ਕੈਪੀਟਲਜ਼]]
* [[ਲਖਨਊ ਸੁਪਰ ਜਾਇੰਟਸ|ਲਖਨਊ ਸੁਪਰ ਜਾਇੰਟਸ]]
}}

| below = '''ਨੋਟ:''' ਟੀਮਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ।&lt;br/&gt;{{Navbar|2025 Indian Premier League Teams|plain=1}}

}}&lt;noinclude&gt;
[[Category:2025 Indian Premier League|t-Teams]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gv8cxs10hcksem5fnig0hymke2h9x83</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>