ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 4396 839039 757686 2026-05-09T14:08:34Z CommonsDelinker 156 Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]). 839039 wikitext text/x-wiki {{ਅਨੁਵਾਦ}} {{Infobox state <!-- See template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ | native_name = {{nobold|தமிழ் நாடு}} | native_name_lang = ta | other_name = | type=[[ਰਾਜ]] | image_blank_emblem = Seal of Tamil Nadu.svg | blank_emblem_type = [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ]] | blank_emblem_size = 70px | anthem="[[Invocation to Tamil Mother]]"{{ref|est|#}} | image_map = IN-TN.svg | map_alt = | map_caption = [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਚ ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|13.09|80.27|region:IN-TN_type:adm1st|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flagu|ਭਾਰਤ}} | established_title = ਸਥਾਪਤ | established_date = 26 January 1950{{ref|est|†}} | parts_type = ਜ਼ਿਲ਼੍ਹੇ | parts_style = para | p1 = 32 | seat_type = ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਬ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ | seat = [[ਚੇਨਈ]] | government_footnotes = | governing_body = [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ]] | leader_title = [[Governors of Tamil Nadu|Governor]] | leader_name = [[RN Ravi]] | leader_title1 = [[Chief Ministers of Tamil Nadu|Chief Minister]] | leader_name1 = [[Mk Sztálin]] | leader_title2 = [[Chief Secretary (India)|Chief Secretary]] | leader_name2 =Girija Vaidyanathan [[Indian Administrative Service|IAS]]<ref>{{cite news|title=Tamil Nadu: Girija Vaidyanathan is the new chief secretary|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/231216/tamil-nadu-girija-vaidyanathan-is-the-new-chief-secretary.html|accessdate=31 December 2016|work=[[Deccan Chronicle]]|location =Tamil Nadu |date=23 December 2016}}</ref> | leader_title3 = [[Director General of Police]] | leader_name3 = T. K. Rajendran [[Indian Police Service|IPS]] | leader_title4 = [[Tamil Nadu Legislative Assembly|Legislature]] | leader_name4 = [[Unicameral]] ([[List of constituencies of Tamil Nadu Legislative Assembly|234 seats]]) | demographics_type2 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics2_title1 = ਅਧਿਕਾਰੀ | demographics2_info1 = [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ਼]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 =130,060 | area_note = | area_rank = [[List of states and territories of India by area|11th]] | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes =<ref>{{cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/PCA_Highlights/pca_highlights_file/Tamil_Nadu/6.Figures_Glance_Tamil%20Nadu.pdf |title=Census of india 2011 |publisher=Government of India}}</ref> | population_total = 72,147,030 | population_as_of = 2011 | population_rank = 6ਵਾਂ | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = ਤਮਿਲ਼, Tamizhan | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-TN]] | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] | blank_info_sec1 = {{increase}} 0.570 (<span style="colour:#fc0">medium</span>)<ref>{{cite news |url=http://indiabudget.nic.in/es2011-12/echap-13.pdf |accessdate=28 December 2012 |title=India government economic survey |archive-date=10 ਜਨਵਰੀ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110130030/http://indiabudget.nic.in/es2011-12/echap-13.pdf |dead-url=yes }}</ref> | blank1_name_sec1 = HDI rank | blank1_info_sec1 = 6th (2015)<ref name="in.undp.org">{{cite web |title=Inequality adjusted Human Development Index for India's States 2011, United Nations Development Programme |url=http://www.in.undp.org/content/dam/india/docs/inequality_adjusted_human_development_index_for_indias_state1.pdf |access-date=2017-04-04 |archive-date=2013-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130301034958/http://www.in.undp.org/content/dam/india/docs/inequality_adjusted_human_development_index_for_indias_state1.pdf |dead-url=yes }}</ref> | blank_name_sec2 = [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਖਰਤਾ|ਸਾਖਰਤਾ]] | blank_info_sec2 = 80.33% (2011 census)<ref>{{cite web |title=censusindia.gov.in |url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/tamilnadu/3.Tamil%20Nadu_PPT_2011-BOOK%20FINAL.pdf}}</ref> | area_code_type = [[UN/LOCODE]] | area_code = | registration_plate = | website = [http://www.tn.gov.in/ tn.gov.in] | footnotes = {{note|est|#}} [[Jana Gana Mana]] is the national anthem, while "Invocation to Tamil Mother" is the state song/anthem.<br/>{{note|est|†}} Established in 1773; Madras State was formed in 1950 and renamed as Tamil Nadu on 14 January 1969{{sfn|Tamil Nadu Legislative Assembly history|2012}}<br/>{{note|est|^}} Tamil is the [[official language]] of the state. English is declared as an additional official language for communication purposes.<ref>{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf#page=137 |title=52nd report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India (July 2014 to June 2015) |date=29 March 2016 |work=Ministry of Minority Affairs (Government of India) |access-date=4 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 |archive-date=25 ਮਈ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf#page=137 |dead-url=yes }}</ref> |unemployment_rate=}} '''ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਚੇਨੱਈ]] ਹੈ ਅਤੇ [[ਤਾਮਿਲ]] ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ [[ਮਦੁਰਈ]], ਤਰਿਚੀ, ਕੋਇੰਬਤੂਰ, ਸਲੇਮ ਅਤੇ ਤੀਰੂਨੇਲਵੇਲੀ ਦੇ ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਗੁਆਂਡੀ ਸੂਬੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਅਤੇ [[ਕੇਰਲਾ]] ਹਨ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 1,30,058 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹਾਲ [[ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] ਜੈ ਲਲਿਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਪਾਲ [[ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ]] ਹਨ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ==ਭੂਗੋਲ== ==ਜਨਸੰਖਿਆ== ==ਅਰਥ-ਵਿਵਸਥਾ== ==ਰਾਜਨੀਤੀ== ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== {{ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ}} ==ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ== <gallery> File:Tamil cultural dance.jpg|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਲੋਕਧਾਰਾ File:Tamil Temple Architecture.jpg|ਤਾਮਿਲ ਮੰਦਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ File:Tamilnadu folk god.jpg|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਲੋਕ ਦੇਵਤਾ File:Tamilnadu Restaurant Wall.jpg|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਾਲ File:Tamilnadu South Side God statue.jpg|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਾਊਥ ਸਾਈਡ ਗੌਡ ਮੂਰਤੀ File:Tamilnadu village women sitting at temple.jpg|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀਆਂ </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਮਿਲਨਾਡੂ]] hit3oxa0anjm97rgicrcoblp909j5ds 0 15322 839043 806563 2026-05-09T16:32:47Z Sonia Atwal 49604 839043 wikitext text/x-wiki [[File:Everest kalapatthar crop.jpg|thumb|250px|ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਕਾਲਾ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਦਿਸਦੀ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]] [[ਤਸਵੀਰ:Everest North Face toward Base Camp Tibet Luca Galuzzi 2006 edit 1.jpg|250px|thumb|ਤਿੱਬਤ ਕੋਲੋਂ ਦਿਸਦੀ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]] '''ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mount Everest''') ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਮਹਾਲੰਗੂਰ ਹਿਮਾਲ ਉਪ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ '''ਸਾਗਰਮਾਥਾ''' ਜਾਂ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ '''ਕੋਮੋਲਾਂਗਮਾ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ (ਬਰਫ਼ ਦੀ ਉਚਾਈ) '''8,848 ਮੀਟਰ''' (29,031 ਫੁੱਟ 8+1⁄2 ਇੰਚ) ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ 2020 ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Bishart">{{cite magazine|last=Bishart|first=Andrew|date=4 May 2016|title=China's New Road May Clear a Path for More Everest Climbers|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/adventure-blog/2016/05/04/how-the-everest-experience-is-different-in-china-versus-nepal/|magazine=National Geographic|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921114517/https://www.nationalgeographic.com/adventure/adventure-blog/2016/05/04/how-the-everest-experience-is-different-in-china-versus-nepal/|archive-date=21 September 2018|url-status=dead}}</ref> ਇਹ [[ਨੇਪਾਲ]] ਵਿੱਚ [[ਤਿੱਬਤ]] ([[ਚੀਨ]]) ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀ ਹੱਦ ’ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਰਬਤ ਲੜੀ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=https://www.nationalgeographic.com/science/2020/12/new-height-of-mount-everest-announced-by-china-and-nepal/|title=Mount Everest is two feet taller, China and Nepal announce|work=[[National Geographic]]|access-date=8 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208113343/https://www.nationalgeographic.com/science/2020/12/new-height-of-mount-everest-announced-by-china-and-nepal/|archive-date=8 December 2020|url-status=dead}}</ref><ref name="LiveScience">{{cite web |author=Joe Phelan |date=Oct 28, 2022 |title=Is Mount Everest really the tallest mountain on Earth? It depends how you measure height. |url=https://www.livescience.com/tallest-mountain-on-earth |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226121526/https://www.livescience.com/tallest-mountain-on-earth |archive-date=26 December 2021 |access-date=April 27, 2023 |website=livescience.com |publisher=Future US, Inc. |quote=Researchers have measured Mount Everest many times over the past few decades, but the latest assessment, announced in November 2021, puts it at 29,031.69 feet (8,848.86 meters), which is almost 5.5 miles (8.8 kilometers) tall.}}</ref> ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਚੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਸਤੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ (ਜਿਸਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਰਸਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਤੋਂ। ਮਿਆਰੀ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਕਨੀਕੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਐਵਰੈਸਟ ਉਚਾਈ ਬਿਮਾਰੀ, ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਅਤੇ ਖੁੰਬੂ ਆਈਸਫਾਲ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਈ 2024 ਤੱਕ, ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ 340 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਸ਼ਾਂ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Climber News">{{cite web |date=November 7, 2022 |title=How Many Dead Bodies Are On Mount Everest? |url=https://www.climbernews.com/how-many-dead-bodies-are-on-mount-everest/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241005160805/https://www.climbernews.com/how-many-dead-bodies-are-on-mount-everest/ |archive-date=5 October 2024 |access-date=April 27, 2023 |website=climbernews.com |publisher=Climber News |quote="As of November 2022, 310 people have died while attempting to climb Mount Everest."}}</ref><ref name="Nuwer">{{cite web |author=Rachel Nuwer |author-link=Rachel Nuwer |date=October 8, 2015 |title=Death in the clouds: The problem with Everest's 200+ bodies |url=https://www.bbc.com/future/article/20151008-the-graveyard-in-the-clouds-everests-200-dead-bodies |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241005160807/https://www.bbc.com/future/article/20151008-the-graveyard-in-the-clouds-everests-200-dead-bodies |archive-date=5 October 2024 |access-date=April 27, 2023 |publisher=BBC |quote=}}</ref> ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਹੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੂਰੀ ਉਚਾਈ ਜੀਓਇਡ ਤੋਂ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ। ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ [[ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ]] ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 700 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (430 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਪੂਰੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤੱਟਰੇਖਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ, ਇਹ ਇੱਕ ਕਾਰਨਾਮਾ ਟਿਮ ਮੈਕਕਾਰਟਨੀ-ਸਨੈਪ ਦੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ 1990 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 5,000 ਮੀਟਰ (16,404 ਫੁੱਟ) ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਬੇਸ ਕੈਂਪਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕੈਂਪਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਿੱਬਤੀ ਪਾਸੇ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਸਿੱਧੇ ਉੱਤਰੀ ਬੇਸ ਕੈਂਪ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੇਪਾਲੀ ਪਾਸੇ, ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਕਠਮੰਡੂ|ਕਾਠਮੰਡੂ]], ਫਿਰ ਲੁਕਲਾ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਬੇਸ ਕੈਂਪ ਤੱਕ ਟ੍ਰੈਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੁਕਲਾ ਤੋਂ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਲਗਭਗ 6,000 ਮੀਟਰ (19,685 ਫੁੱਟ) ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਪਹਿਲੀਆਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਨੇਪਾਲ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਤਿੱਬਤੀ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਰਿਜ ਰੂਟ 'ਤੇ ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। 1921 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ ਮੁਹਿੰਮ ਉੱਤਰੀ ਕੋਲ 'ਤੇ 7,000 ਮੀਟਰ (22,970 ਫੁੱਟ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1922 ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਰਿਜ ਰੂਟ ਨੂੰ 8,320 ਮੀਟਰ (27,300 ਫੁੱਟ) ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ 8,000 ਮੀਟਰ (26,247 ਫੁੱਟ) ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। 1924 ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਹੱਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਇਆ: ਜਾਰਜ ਮੈਲੋਰੀ ਅਤੇ ਐਂਡਰਿਊ ਇਰਵਿਨ ਨੇ 8 ਜੂਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਖਰੀ ਸਿਖਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਇਸ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਸਨ। [[ਤੇਨਜ਼ਿੰਗ ਨੋਰਗੇ]] ਅਤੇ [[ਐਡਮੰਡ ਹਿਲਰੀ|ਐਡਮੰਡ ਹਿਲੇਰੀ]] ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਰਿਜ ਰੂਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਨੋਰਗੇ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 1952 ਦੀ ਸਵਿਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 8,595 ਮੀਟਰ (28,199 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਵਾਂਗ ਫੂਜ਼ੌ, ਗੋਂਪੋ ਅਤੇ ਕਿਊ ਯਿਨਹੂਆ ਦੀ ਚੀਨੀ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਟੀਮ ਨੇ 25 ਮਈ, 1960 ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਰਿਜ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ।<ref name="NorthRidge">{{cite book|last=Lewis|first=Jon E.|title=The Mammoth Book of How it Happened – Everest|chapter-url=https://books.google.com/books?id=vWqeBAAAQBAJ&pg=PT212|year=2012|publisher=Little, Brown Book Group|isbn=978-1-78033-727-2|page=212|chapter=Appendix 1}}</ref> 1865 ਤੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇਸਨੂੰ Peak XV ਆਖਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਸਰ ਜਾਰਜ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name="a">{{cite web |date=ਜੂਨ 28, 2009 |title=Mount Everest |url=http://geography.about.com/od/specificplacesofinterest/a/mounteverest.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121115020755/http://geography.about.com/od/specificplacesofinterest/a/mounteverest.htm |archive-date=2012-11-15 |accessdate=ਅਕਤੂਬਰ 27, 2012 |publisher=[http://geography.about.com About.com] |dead-url=yes}}</ref> ਜੋ 1830 ਤੋਂ 1843 ਤੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਸਰ ਰਿਹਾ। 29 ਮਈ, 1953 – ਸ਼ੇਰਪਾ [[ਤੇਨਜ਼ਿੰਗ ਨੋਰਗੇ]] ਅਤੇ [[ਐਡਮੰਡ ਹਿਲਰੀ]] ਨੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਸਰ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਸਨ, ਜੋ ਉਸ ਚੋਟੀ ‘ਤੇ ਪੁੱਜੇ ਸਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}}{{ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਚੋਟੀਆਂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਲਿਆ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ]] hogvmdy3e2muu6qvgp8jeg7b5v4qih2 839046 839043 2026-05-09T16:40:59Z Sonia Atwal 49604 839046 wikitext text/x-wiki [[File:Everest kalapatthar crop.jpg|thumb|250px|ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਕਾਲਾ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਦਿਸਦੀ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]] [[ਤਸਵੀਰ:Everest North Face toward Base Camp Tibet Luca Galuzzi 2006 edit 1.jpg|250px|thumb|ਤਿੱਬਤ ਕੋਲੋਂ ਦਿਸਦੀ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]] '''ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mount Everest''') ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਮਹਾਲੰਗੂਰ ਹਿਮਾਲ ਉਪ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ '''ਸਾਗਰਮਾਥਾ''' ਜਾਂ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ '''ਕੋਮੋਲਾਂਗਮਾ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਉਚਾਈ (ਬਰਫ਼ ਦੀ ਉਚਾਈ) '''8,848 ਮੀਟਰ''' (29,031 ਫੁੱਟ 8+1⁄2 ਇੰਚ) ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ 2020 ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Bishart">{{cite magazine|last=Bishart|first=Andrew|date=4 May 2016|title=China's New Road May Clear a Path for More Everest Climbers|url=https://www.nationalgeographic.com/adventure/adventure-blog/2016/05/04/how-the-everest-experience-is-different-in-china-versus-nepal/|magazine=National Geographic|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921114517/https://www.nationalgeographic.com/adventure/adventure-blog/2016/05/04/how-the-everest-experience-is-different-in-china-versus-nepal/|archive-date=21 September 2018|url-status=dead}}</ref> ਇਹ [[ਨੇਪਾਲ]] ਵਿੱਚ [[ਤਿੱਬਤ]] ([[ਚੀਨ]]) ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀ ਹੱਦ ’ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਰਬਤ ਲੜੀ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=https://www.nationalgeographic.com/science/2020/12/new-height-of-mount-everest-announced-by-china-and-nepal/|title=Mount Everest is two feet taller, China and Nepal announce|work=[[National Geographic]]|access-date=8 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208113343/https://www.nationalgeographic.com/science/2020/12/new-height-of-mount-everest-announced-by-china-and-nepal/|archive-date=8 December 2020|url-status=dead}}</ref><ref name="LiveScience">{{cite web |author=Joe Phelan |date=Oct 28, 2022 |title=Is Mount Everest really the tallest mountain on Earth? It depends how you measure height. |url=https://www.livescience.com/tallest-mountain-on-earth |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226121526/https://www.livescience.com/tallest-mountain-on-earth |archive-date=26 December 2021 |access-date=April 27, 2023 |website=livescience.com |publisher=Future US, Inc. |quote=Researchers have measured Mount Everest many times over the past few decades, but the latest assessment, announced in November 2021, puts it at 29,031.69 feet (8,848.86 meters), which is almost 5.5 miles (8.8 kilometers) tall.}}</ref> ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਜ਼ਰਬੇਕਾਰ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਚੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਸਤੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ (ਜਿਸਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਰਸਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਤੋਂ। ਮਿਆਰੀ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਕਨੀਕੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਐਵਰੈਸਟ ਉਚਾਈ ਬਿਮਾਰੀ, ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਅਤੇ ਖੁੰਬੂ ਆਈਸਫਾਲ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਈ, 2024 ਤੱਕ, ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ 340 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਾਸ਼ਾਂ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Climber News">{{cite web |date=November 7, 2022 |title=How Many Dead Bodies Are On Mount Everest? |url=https://www.climbernews.com/how-many-dead-bodies-are-on-mount-everest/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241005160805/https://www.climbernews.com/how-many-dead-bodies-are-on-mount-everest/ |archive-date=5 October 2024 |access-date=April 27, 2023 |website=climbernews.com |publisher=Climber News |quote="As of November 2022, 310 people have died while attempting to climb Mount Everest."}}</ref><ref name="Nuwer">{{cite web |author=Rachel Nuwer |author-link=Rachel Nuwer |date=October 8, 2015 |title=Death in the clouds: The problem with Everest's 200+ bodies |url=https://www.bbc.com/future/article/20151008-the-graveyard-in-the-clouds-everests-200-dead-bodies |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241005160807/https://www.bbc.com/future/article/20151008-the-graveyard-in-the-clouds-everests-200-dead-bodies |archive-date=5 October 2024 |access-date=April 27, 2023 |publisher=BBC |quote=}}</ref> ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਹੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੂਰੀ ਉਚਾਈ ਜੀਓਇਡ ਤੋਂ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੈ। ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ [[ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ]] ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 700 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (430 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਪੂਰੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤੱਟਰੇਖਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ, ਇਹ ਇੱਕ ਕਾਰਨਾਮਾ ਟਿਮ ਮੈਕਕਾਰਟਨੀ-ਸਨੈਪ ਦੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ 1990 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 5,000 ਮੀਟਰ (16,404 ਫੁੱਟ) ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਬੇਸ ਕੈਂਪਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕੈਂਪਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਿੱਬਤੀ ਪਾਸੇ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਸਿੱਧੇ ਉੱਤਰੀ ਬੇਸ ਕੈਂਪ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੇਪਾਲੀ ਪਾਸੇ, ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਕਠਮੰਡੂ|ਕਾਠਮੰਡੂ]], ਫਿਰ ਲੁਕਲਾ, ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਬੇਸ ਕੈਂਪ ਤੱਕ ਟ੍ਰੈਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੁਕਲਾ ਤੋਂ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਲਗਭਗ 6,000 ਮੀਟਰ (19,685 ਫੁੱਟ) ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਪਹਿਲੀਆਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਨੇਪਾਲ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਤਿੱਬਤੀ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਰਿਜ ਰੂਟ 'ਤੇ ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। 1921 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਖੋਜ ਮੁਹਿੰਮ ਉੱਤਰੀ ਕੋਲ 'ਤੇ 7,000 ਮੀਟਰ (22,970 ਫੁੱਟ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1922 ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਰਿਜ ਰੂਟ ਨੂੰ 8,320 ਮੀਟਰ (27,300 ਫੁੱਟ) ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ 8,000 ਮੀਟਰ (26,247 ਫੁੱਟ) ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। 1924 ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਹੱਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਇਆ: ਜਾਰਜ ਮੈਲੋਰੀ ਅਤੇ ਐਂਡਰਿਊ ਇਰਵਿਨ ਨੇ 8 ਜੂਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਖਰੀ ਸਿਖਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਇਸ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਸਨ। [[ਤੇਨਜ਼ਿੰਗ ਨੋਰਗੇ]] ਅਤੇ [[ਐਡਮੰਡ ਹਿਲਰੀ|ਐਡਮੰਡ ਹਿਲੇਰੀ]] ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਰਿਜ ਰੂਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਨੋਰਗੇ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 1952 ਦੀ ਸਵਿਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 8,595 ਮੀਟਰ (28,199 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਵਾਂਗ ਫੂਜ਼ੌ, ਗੋਂਪੋ ਅਤੇ ਕਿਊ ਯਿਨਹੂਆ ਦੀ ਚੀਨੀ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਟੀਮ ਨੇ 25 ਮਈ, 1960 ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਰਿਜ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ।<ref name="NorthRidge">{{cite book|last=Lewis|first=Jon E.|title=The Mammoth Book of How it Happened – Everest|chapter-url=https://books.google.com/books?id=vWqeBAAAQBAJ&pg=PT212|year=2012|publisher=Little, Brown Book Group|isbn=978-1-78033-727-2|page=212|chapter=Appendix 1}}</ref> 1865 ਤੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇਸਨੂੰ Peak XV ਆਖਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਸਰ ਜਾਰਜ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name="a">{{cite web |date=ਜੂਨ 28, 2009 |title=Mount Everest |url=http://geography.about.com/od/specificplacesofinterest/a/mounteverest.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121115020755/http://geography.about.com/od/specificplacesofinterest/a/mounteverest.htm |archive-date=2012-11-15 |accessdate=ਅਕਤੂਬਰ 27, 2012 |publisher=[http://geography.about.com About.com] |dead-url=yes}}</ref> ਜੋ 1830 ਤੋਂ 1843 ਤੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਸਰ ਰਿਹਾ। 29 ਮਈ, 1953 – ਸ਼ੇਰਪਾ [[ਤੇਨਜ਼ਿੰਗ ਨੋਰਗੇ]] ਅਤੇ [[ਐਡਮੰਡ ਹਿਲਰੀ]] ਨੇ ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਸਰ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਖ਼ਸ ਸਨ, ਜੋ ਉਸ ਚੋਟੀ ‘ਤੇ ਪੁੱਜੇ ਸਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}}{{ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਚੋਟੀਆਂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿਮਾਲਿਆ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ]] oytgque1uoc863euj57t1vhywvtexyw 0 15570 839053 832969 2026-05-09T16:50:33Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1338463391|Bhai Baldeep Singh]]" 839053 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name = ਭਾਈ ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ |background =ਭਾਈ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਪਿਤਾ), ਭਾਈ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਤੀਜਾ,ਭਾਈ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਰਾਗੀ ਦੇ ਭਰਾ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਭਾਈ ਸਧਾਰਣ ਜੀ ਦੀ 13ਵੀਂ ਪੀੜੀ ਦਾ ਜਾਨਸ਼ੀਨ |image = |caption = |image_size = |birth_name = |birth_place = |birth_date = {{birth date and age|1969|9|13|df=y}} |death_date = |origin = |genre = [[ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ]], ਛੰਤ ,ਵਾਰ ਤੇ ਧਰੁਪਦ |instrument =ਤੰਬੂਰਾ ( ਤਾਨਪੁਰਾ) ,ਸਾਰੰਦਾ, ਰਬਾਬ, ਸਾਰੇ ਤੰਤੀਸਾਜ਼, ਜੋੜੀ ( ਪਖਾਵਜ) ( ਮਿਰਦੰਗ) |occupation =ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ ਘੜਨਹਾਰਾ,ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਾਗ ਵਾਦਕ ਤੇ ਗਾਇਕ(ਧਰੁਪਦ,ਵਾਰ ਤੇ ਛੰਤ),ਜੋੜੀ ਪਖਾਵਜ ਦਾ ਰਸੂਲ,ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਨ |years_active =1989- |label = |associated_acts = ਖੋਜ,ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ ਖੋਜ ,ਈਜਾਦ ਤੇ ਘੜਨਾ, ਗੁਰਮਤ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਬਨਾਉਣਾ |website = https://anadfoundation.org/ |current_members = |past_members = |URL=anadfoundation.org|notableworks=ਖੋਜ,ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ ਖੋਜ ,ਈਜਾਦ ਤੇ ਘੜਨਾ, ਗੁਰਮਤ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਬਨਾਉਣਾ|ethnicity=ਭਾਰਤੀ|notable=ਤੰਬੂਰਾ ( ਤਾਨਪੁਰਾ) ,ਸਾਰੰਦਾ, ਰਬਾਬ, ਤਾਊਸ,ਦਿਲਰੁਬਾ ਸਾਰੇ ਤੰਤੀਸਾਜ਼, ਜੋੜੀ ( ਪਖਾਵਜ) ( ਮਿਰਦੰਗ) ਬਨਾਉਣਾ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਦੇ 120 ਕਰੋੜੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ( ਕਲਾਵਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ) ‘ਅਨਾਦ ਖੰਡ ‘ ਦਾ ਬਾਨੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਿਊਮੈਨਿਟੀਜ਼ ਤੇ ਧਾਰਮਕ ਅਧਿਅਨ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਡੀਨ।|parents=ਭਾਈ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ <ref name=KKH/>( ਪਿਤਾ)|religion=ਸਿੱਖ|relations=ਭਾਈ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੜ ਭਤੀਜਾ,ਭਾਈ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਰਾਗੀ ਦੇ ਭਰਾ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੜ-ਪੋਤਰਾ ਭਾਈ ਸਧਾਰਣ ਦੀ 13ਵੀਂ ਪੀੜੀ ਦਾ ਜਾਨਸ਼ੀਨ <ref name=SW/>|awards=# ਬਾਤਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ 1997 # ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪਰਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਲਾਨਾ ਇਨਾਮ 2002-03 # ਸਿੱਖਦਾ ਗੌਰਵ ਅਵਾਰਡ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 2003 # ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ 15 ਅਗੱਸਤ 2011 # ਬਿਹਾਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਰਟੀਫੀਕੇਟ ਆਫ ਮੈਰਿਟ 2017 # ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਕੋਰ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ 2001-03 ਤੇ 2004-06 # ਕੌਮੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ 2009-14|education=ਆਰਟਸ ਦਾ ਸਨਾਤਕ। ਪੁਰਾਤਨ ਪਖਾਵਜ ਤੇ ਜੋੜੀ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ‘ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀ ਬਾਜ’ ਦਾ ਪਗੜੀ ਨਸ਼ੀਨ।|alma mater=ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਐਫੀਲੀਏਟਡ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ( ਲੜਕਿਆਂ) ਸੈਕਟਰ 11 ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਉਸਤਾਦ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਤਰੰਦਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਗੀਤ ਟਕਸਾਲ।}} '''ਭਾਈ ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ''' ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ /ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਗੀਤ ਵਾਦਕ ਤੇ ਗਾਇਕ , ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ ਘੜਨ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ, ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਗੁਰੂਕਾਲ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਖੋਜੀ ਤੇ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤਕਾਰ ਤੇ ਜੋੜੀ ( ਪਖਾਵਜ , ਮਿਰਦੰਗ) ਮਾਹਿਰ ਵਾਦਕ ਹਨ।ਉਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ [[ਆਨਾਦਿ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਦਾ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਚੇਅਰਮੈਨ<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130326/2/90755.cms</ref> ਅਤੇ ਉੱਘਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। <ref name=AF>{{Cite web|url=https://anadfoundation.org/about/board-of-trustees-advisors-of-the-anad-foundation/bhai-baldeep-singh/|title=Bhai Baldeep Singh|date=2012-01-13|website=The Anād Foundation|language=en|access-date=2022-03-15}}</ref>ਉਹ 2014 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] ਤੋਂ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਭਾਈ ਬਲਦੀਪ ਦਾ ਜਨਮ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ,ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁਖਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ 13 ਸਤੰਬਰ 1969 ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏਅਰਫੋਰਸ ਸਕੂਲ ਵਡੋਦਰਾ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਡਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸੈਕਟਰ 32 ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 1984 ਵਿੱਚ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ , ਸੈਕਟਰ 11 ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੀ ਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਕਾਲਜ ਦੇ ਐਨਸੀਸੀ ਏਅਰੋ ਵਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਕੈਡੇਟ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 1987 ਦੀ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਪਰੇਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪਰੇਡ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬੀ ਏ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਸਐਸਬੀ ( ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੋਰਡ) ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ।ਉਸਨੂੰ  ਸੰਯੁਕਤ ਪੰਜਾਬ(  ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ) ਦੇ  ਐਨ.ਸੀ.ਸੀ. ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ, ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਏਅਰੋ ਮਾਡਲਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਵਿਰਾਸਤ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ == ਸਿੱਖ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਸੁਖਜੀਤ ਕੌਰ ਤੋਂ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਕੀਰਤਨ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ।ਫਿਰ ਤਬਲਾ ਵਜਾਉਣਾ ਸਿੱਖਣਾ 1976 ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਭਾਈ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪ ਕੀਰਤਨੀਏ ਸਨ ।ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਾਸਤੇ ਥਾਪੇ 22 ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਭਾਈ ਸਾਧਾਰਣ ਜੀ ਸਨ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਉਘੇ ਪਖਾਵਜੀਏ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਐਸੇ ਉੱਘੇ ਕੀਰਤਨੀਏ ਵੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਸ਼ਬਦ ਰੀਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ।ਭਾਈ ਸਧਾਰਨ ਆਪਣੇ ਸਾਜ਼ ਵੀ ਆਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਗੁਰਸਿੱਖ ਕੀਰਤਨਕਾਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ (1926-2006) ਭਾਈ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ( 1915-2017)(ਸੈਦਪੁਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਾਲਿਆਂ) ਤੱਕ ਅੱਪੜੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਈ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਭਤੀਜਾ ਪੋਤਰਾ ਹਨ ਅੱਜ ਇਸ ਪਵਿਤਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ 13 ਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਨੁੰਮਾਇਦੇ ਹਨ। == ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ == ਭਾਈ ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਾਂਝ ਦੀ ਲੜੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜੁੜਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਭਾਈ ਸਧਾਰਣ ਸੈਂਬੀ ( ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਮੇਂ ਬਾਊਲੀ ਸਾਹਿਬ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦੇ ਨੱਕਾਸ਼ ਵੀ ਸਨ) , ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ( ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਿੱਖ), ਭਾਈ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇਟਾ ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਉਰਫ ਭਾਈ ਪੰਜਾਬ ਸਿੰਘ ( ਸਾਰੰਦਾ ਵਜਾ ਕੇ ਪੰਚ ਪਦਾਰਥੀ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਅਸਤ ਤੋਂ ਉਦੇ ਤੱਕ ਦੇ ਗਾਇਕ), ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ ( ਮੌਤ 1894) ,ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੇਟੇ ਸਨ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬਾਬਾ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ( 1872-1952) ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਾਈ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ( 1856-1906), ਬਾਬਾ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੇ ਭਾਈ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ( ਜ: 1964) ਤੇ ਭਾਈ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ( 1925-2006) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇਟਾ ਹੈ ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ( ਜ: 1964) ।ਭਾਈ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੇਟਾ ਸਨ ਗਿਆਨੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ( 1897-1906) ਕੀਰਤਨੀਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਹੈ ਭਾਈ ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਇਸ 13ਵੀਂ ਪੀੜੀ ਦਾ ਨੁੰਮਾਇਦਾ।<ref name=":0">{{Cite journal|last=ਖਾਲਸਾ|first=ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ|year=2014|title=ਦੀ ਰੀਨਾਇਸੈਂਸ ਆਫ ਸਿੱਖ ਡੀਵੋਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ,ਮੈਮੋਰੀ, ਆਈਡੈਂਟਿਟੀ , ਪਰੈਕਸੀ|url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/107325/nirinjan_1.pdf?sequence=1|journal=ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਪੀ ਐਚ ਡੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਥੀਸਿਸ|access-date=18 March 2022|via=deeplue.lib.umich.edu}}</ref> == ਕਾਰੋਬਾਰ == ਉਸ ਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੋਸ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ ਚੁਣਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="SW">{{Cite web|url=https://www.sikhiwiki.org/index.php/Bhai_Baldeep_Singh|title=Bhai Baldeep Singh - SikhiWiki, free Sikh encyclopedia.|website=www.sikhiwiki.org|access-date=2022-03-17|archive-date=2022-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109043451/https://www.sikhiwiki.org/index.php/Bhai_Baldeep_Singh|url-status=dead}}</ref> == ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਘਾੜਤ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਖੋਜ == 1987-2005 ਦੌਰਾਨ ਭਾਈ ਬਲਦੀਪ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਖੋਜ ਮਿਸ਼ਨ ਚਲਾਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਮੰਤਵ ਸੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਰਾਗੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਕਰਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੜੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ। ਉਸ ਨੇ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ਬਦਰੀਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋੜੀ -ਪਖਾਵਜ ਦੀਆਂ ਬਰੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਉਸਾਰਿਆ ਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮੋਰ ਦੇ ਮੁੱਠੇ ਵਾਲੇ ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ ਤਾਊਸ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਜ਼ਿੰਦਾ ਗਿਆਨੀ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ ਤਾਊਸ , ਸਾਰੰਦਾ ਰਬਾਬ ਇਤਿਆਦ ਬਨਾਉਣ , ਗਾਉਣ ਤੇ ਵਜਾਉਣ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/jalandhar/curtains-set-to-fall-on-anad-foundation-296874|title=ਅਨਾਦ ਫਾਂਊਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕਿਲਾ ਸਰਾਏ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਮਲੇ ਦੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਦਾ ਦਰਦ|last=Service|first=Tribune News curtain set to fall on anad foundation project at kila Raipur Sultanpur Lodhi|website=Tribuneindia News Service|language=en|access-date=2022-03-21}}</ref>ਗਿਆਨੀ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਮਿਸਤਰੀ (1920-2005) ਨੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਨੌਜੁਆਨ ਪੋਤਰੇ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਮਰਾ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ ਘੜਨਸਾਜ਼ ਤੇ ਜੋੜੀ ਪਖਾਵਜ ਵਾਦਕ ਬਣਿਆ।<ref name=":0" /> == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੇ ਇਨਾਮ<ref name="AF" /> == ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੋੜੀ ਤੇ ਮਿਰਦੰਗ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਵਾਦਕ ਉਸਤਾਦ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਤਰੰਗਰ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਚੇਲਾ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿੱਧੀਵੱਤ ਪਖਾਵਜ ਮਿਰਦੰਗ( ਜੋੜੀ ,ਤਬਲਾ) ਵਾਦਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਭਾਈ ਮਇਯਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀ ਬਾਜ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਪਗੜੀ ਨਸ਼ੀਨੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਭਾਈ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਰਾਗੀ ਤੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਰਾਗ ਤੇ ਗੁਰਮਤ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੀਤੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾਗੱਤ ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼ ਰਬਾਬ, ਸਾਰੰਦਾ, ਤੰਬੂਰਾ, ਦਿਲਰੁਬਾ ਆਦਿ ਘੜਨੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਲਏ। ਭਾਈ ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ,ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੰਤੀਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕੇਵਲ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜੁਟਿਆ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਸਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕਈ ਉਤਸਵ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ , ਯੂਰਪ, ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਨਿਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗਾਇਨ ਤੇ ਵਾਦਨ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/forgotten-gurbani-strings-draw-foreign-sikh-converts/articleshow/11971923.cms|title='Forgotten' Gurbani strings draw foreign Sikh converts {{!}} Chandigarh News - Times of India|last=Feb 21|first=TNN / Updated:|last2=2012|website=The Times of India|language=en|access-date=2022-03-21|last3=Ist|first3=07:16}}</ref> ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਹੋਫਸਟਰਾ ਯੂਨੀ ਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਤੇ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਬਤੇ ਕਈ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜ-ਪੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਵਾਏ ਹਨ।ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ‘ਕੀਰਤਨ ਕੀ ਹੈ’ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਖੋਜ ਭਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।<ref name=KKH >{{Cite journal|last=Singh|first=Bhaibaldeep|year=2011|title=Kirtan ki Hai|url=https://www.academia.edu/23059816/What_is_K%C4%ABrtan_?email_work_card=view-paper|journal=Sikh Formations|volume=7 : 3|pages=245-295|via=academia.edu}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਭਾਈ ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਸਤੰਬਰ 1969 ਨੂੰ ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁਖਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਸਕੂਲ ਵਡੋਦਰਾ ਗੁਜਰਾਤ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਡਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸੈਕਟਰ 32 ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ ਤੋਂ 1984 ਵਿੱਚ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਦੇ ਐੱਨ ਸੀ ਸੀ ਏਅਰੋ ਵਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੈਡੇਟ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਪਰੇਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪਰੇਡ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐੱਸ ਐੱਸ ਬੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ (ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ) ਦੇ ਐਨ. ਸੀ. ਸੀ., ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਵਿਖੇ ਸਰਬੋਤਮ ਏਅਰੋ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == [https://www.youtube.com/watch?v=fA4ne9zOwdY&t=1220s ਭਾਈ ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਇੰਟਰਵਿਊ ਯੂ ਟਿਊਬ ਤੇ ਦੁਆਰਾ ਫਤੇਹ ਟੀਵੀ ਤੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ]] lhrn4h0rtlfdj0ff3jy8jtdn0l4a1g5 0 16548 839066 553844 2026-05-09T18:34:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839066 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਕਾਮਰੇਡ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ | image =Amarjit Chandan (3rd from left) with Sohan Singh Josh and others. 13 Jul 1974. Amritsar.jpg | caption = ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼, ਨੌਜਵਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ਼ | birth_date = {{birth date|1898|11|12|df=y}} | birth_place =ਪਿੰਡ [[ਚੇਤਨਪੁਰਾ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = {{death date and age|1982|07|29|1898|11|12|df=y}}<ref>http://www.tribuneindia.com/2006/20060511/aplus.htm#1</ref> | death_place =[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = [[ਰਾਜਨੀਤੀਵੇਤਾ]] }} '''ਕਾਮਰੇਡ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼''' ([[12 ਨਵੰਬਰ]], [[1898]]-[[29 ਜੁਲਾਈ]] [[1982]]) ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ,ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਤੇ ਉਘੇ ਨੇਤਾ ਸਨ। [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ ਸਨ ਤੇ [[ਕਿਰਤੀ]] ਨਾਮ ਦੇ ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਪ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੇ ਮਾਰਕਸੀ ਸੋਚ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਰਹੇ। ==ਜੀਵਨ== ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੋਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਝੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ [[ਪਿੰਡ]] [[ਚੇਤਨਪੁਰਾ]] ਵਿਖੇ [[12 ਨਵੰਬਰ]], [[1898]] ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ।<ref>[http://books.google.co.in/books?id=vnJ0MwbAsEAC&pg=PA220&lpg=PA220&dq=Praja+Mandal+Movement+in+East+Punjab+States&source=bl&ots=0vK2fbRlQE&sig=xNosuM11P98i1DFi3IvA3mdHDQI&hl=en&sa=X&ei=4zrmUJnGOcWbkgX4m4DwAQ&ved=0CEIQ6AEwBDgU#v=onepage&q=Praja%20Mandal%20Movement%20in%20East%20Punjab%20States&f=false Freedom fighters of India, Volume 3, edited by Lion M. G. Agrawal,pages-229]</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਾਮ ਸ੍ਰੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਦਿਆਲ ਕੌਰ ਸੀ। [[File:Meerut prisoners outside the jail.jpg|350px|thumb|right|25 [[ਮੇਰਠ]] ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਪੋਰਟਰੇਟ, ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠੇ ਹਨ ''ਪਿੱਛੇ ਵਾਲੀ ਕਤਾਰ'':(ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ) K.N. ਸਹਿਗਲ, ਐਸ.ਐਸ. ਜੋਸ਼, H [[ਲੈਸਟਰ ਹਚਿਸਨ]], [[ਸ਼ੌਕਤ ਉਸਮਾਨੀ]], ਐਫ ਬਰੈਡਲੇ, ਕੇ ਪ੍ਰਸਾਦ, [[ਫ਼ਿਲਿਪੁੱਸ ਸਪਰਾਟ]], ਅਤੇ ਜੀ. ਅਧਿਕਾਰੀ '' ਮਿਡਲ ਕਤਾਰ '': ਕੇ ਆਰ ਮਿੱਤਰਾ, Gopan Chakravarthy, ਕਿਸ਼ੋਰ ਲਾਲ ਘੋਸ਼, KL ਕਦਮ, D.R. Thengdi, Goura ਸ਼ੰਕਰ, ਸ ਬੈਨਰਜੀ, K.N. Joglekar, [[ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ|ਪੀ ਸੀ ਜੋਸ਼ੀ]], ਅਤੇ [[ਮੁਜ਼ਫਰ ਅਹਿਮਦ (ਸਿਆਸਤਦਾਨ)|ਮੁਜ਼ੱਫਰ ਅਹਿਮਦ]]. '' ਸਾਹਮਣੀ ਕਤਾਰ '': M.G. ਦੇਸਾਈ, G. ਗੋਸਵਾਮੀ, R.S. Nimkar, ਐਸ ਐਸ ਮਿਰਾਜਕਰ, [[ਸ਼ਰੀਪਾਦ ਅਮ੍ਰਿਤ ਡਾਂਗੇ|ਐਸ ਏ ਡਾਂਗੇ]], ਗੀ ਵੀ ਘਾਟੇ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲ ਬਸਕ.]] 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਉਸ੍ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁਗਲੀ, [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਜੀਠਾ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚਰਚ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਹ [[ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ]] ਦੇ ਕਾਰਕੁਨਾ ਤੇ ਜੁਲਮ ਅਤੇ [[ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ]] ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਵਕਤ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਨਾਮਿਲਵਰਤਨ ਲਹਿਰ ਵੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਚਰਚ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਮਜੀਠਾ ਵਿੱਚ ਹੜਤਾਲ ਕਰਵਾਉਣ ਨਾਲ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਚਰਚ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 'ਅਕਾਲੀ ਅਖਬਾਰ ਲਾਹੌਰ' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮਹੰਤਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮੁੱਖ ਆਗੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] ਬਣੀ ਤਾਂ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20141112/4/743350.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1898]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1982]] sjneb8ysqibypkgbe4gh9lugg48hclp 0 16565 839034 838991 2026-05-09T13:54:23Z Jagmit Singh Brar 17898 839034 wikitext text/x-wiki [[File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|right|thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ]] [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''Guru Granth Sahib'''), [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਗੁਰੂ ਹੈ।<ref name="ke">{{Cite book|title=Online Worksheets|last=Keene|first=Michael|publisher=Nelson Thornes|year=2003|isbn=0-7487-7159-X|page=38}}</ref> [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ]] ਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 36 ਸੰਤਾਂ, ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (6 ਗੁਰੂ), ਭਗਤ (15 ਭਗਤ), ਭੱਟ (11 ਭੱਟ) ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ (4 ਗੁਰਸਿੱਖ), ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ-ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੂਦਰ]] ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Gill 2015">{{cite book|last=Jodhka|first=Surinder Singh|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society: Perspectives and Challenges|date=|publisher=Concept Publishing Company|year=2003|isbn=9788180690389|editor-last=Gill|editor-first=Manmohan Singh|pages=28|chapter=2: The Scheduled Castes in Contemporary Punjab|accessdate=10 February 2026}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 1705 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। == ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ == [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:<ref name=":4">{{Cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|title=The Sikh View on Happiness: Guru Arjan's Sukhmani|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2020|isbn=9781350139893|pages=219|chapter=Notes|quote=16 The fifteen bhagats (devotional poets), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kabir, Ravidas, Sheikh Farid, Ramanand, Beni, Namdev, Sadhana, Sheikh Bhikhan, Parmanand, Sain Nayee, Dhanna, Pipa, Surdas, Jaidev and Trilochan. The bhagats belonged to the Hindu (Vaishnava) Bhakti, nirgun Bhakti or Sufi traditions, and either predated or lived during the Guru Nanak period.<br><br>17 The eleven bhatts (Hindu court bards), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kalashar, Balh, Bhalh, Bhika, Gayand, Harbans, Jalap, Kirat, Mathura, Nalh and Salh. Bhai Baldeep Singh, 'What Is Kirtan?: Observations, Interventions and Personal Reflections', Sikh Formations 7, no. 3 (2011), 282 n. 13. While the Brahmin ballad singers were connected with the divine courts (darbar sahib) of the later Sikh Gurus, their verses praise the first five Sikh Gurus. The bhatt verses are collectively referred to as Bhatt Bani, which is included in the concluding section of the Guru Granth Sahib (pp. 1389-1406).<br><br>18 Bhai Mardana (GGS, 553) was a Muslim rebab (bowed string instrument) musician, who accompanied Guru Nanak on his travels. Bhai Rai Balwand was a Muslim rebab musician and Satta was a Muslim drummer during the time of Guru Angad up to the time of Guru Arjan; they both sang gurbani-kirtan and composed a Ramkali var that was included in the Guru Granth Sahib (pp. 966-8). Baba Sundar was the great grandson of Guru Amar Das and grandson of Mohri, who wrote Sadu (Call of Death) (GGS, 923-4).}}</ref><ref name=":5">{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=978-81-8382-075-2 |location=New Delhi |pages=170–171}}</ref> * [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] * [[ਭਗਤ]] * [[ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ|ਭੱਟ]] * ਗੁਰਸਿੱਖ === ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ === {{main|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}} ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਿੱਖ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:{{Columns-list|* [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ | ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]]}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਹਰਿਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite book|last=Singh|first=Sardar Harjeet|url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&pg=PA100|title=Faith & Philosophy of Sikhism|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-721-8|pages=103–104|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|title=Sikh art and literature|url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse|date=1999|publisher=Routledge|others=Kerry, August 17- Brown|isbn=0-415-20288-4|location=London|page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198]|oclc=39765536}}</ref> ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ (7) ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਾਂ (10) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। === ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ === ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, "ਭਗਤ" ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ "ਬਾਣੀ ਭਗਤਾ ਕੀ" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ "ਭਗਤ" ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਭਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:<ref>{{Cite web |title=Bhagat |url=http://www.markfoster.net/dcf/bhagata.pdf}}</ref> {{Columns-list|* [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਕਬੀਰ]] * [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]] * [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] * [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]}} === ਭੱਟ === ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 11 ਸਿੱਖ ਭੱਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: {{Columns-list| * [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]] * [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]] * [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]] * [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] * [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]] * [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]] * [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]] * [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]] * [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]] * [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]] * [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]] }} === ਗੁਰਸਿੱਖ === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 4 ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ:<ref name=":4" /><ref>{{Cite book |last=Bak̲h̲ashī |first=Locana Siṅgha |title=Saint-poets of Guru Granth Sahib: history and heritage |date=2000 |publisher=National Book Shop |isbn=978-81-7116-248-2 |editor-last=Buxi |editor-first=Lochan Singh |location=Delhi |pages=171}}</ref><ref name=":5" /><ref name=":6" /> * [[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ|ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ]] * [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] * [[ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਡੂਮ]] * [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ|ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] == ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ == {| class="wikitable sortable" |+'''Background Details and No. of Hymns''' |- ! ਨਾਂ || ਸਮਾਂ || ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ |- ! colspan="3" |ਗੁਰੂ |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]]''' || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 974<ref name="ShackleMandair2013xviii">{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xviii–xix}}</ref><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 62<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 907<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 679<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 2218<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]]''' || 17ਵੀਂ ਸਦੀ || 116<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- ! colspan="3" |ਭਗਤ |- | [[ਜੈਦੇਵ|ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ]]|| 13ਵੀਂ ਸਦੀ<ref name="brown114">{{cite book|author=Kerry Brown|title=Sikh Art and Literature|url=https://books.google.com/books?id=ddgO-DldmSwC&pg=PA114|year=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-63136-0|pages=114–115, 120 (Appendix II)}}</ref> || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਭਗਤ ਫ਼ਰੀਦ]] || 13ਵੀਂ ਸਦੀ || 134<ref name="kapoor" />{{refn|group=note|including 130<ref name="kapoor"/><ref name=brown114/><ref name=cole217>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC |year=1995|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|page=217}}</ref> ''[[salok]]''s, or short verses}}{{refn|group=note|Some of these may be by his successors, or by the Bhagat Farid of the 15th century, rather than Farid's own compositions.<ref name=cole217/>}} |- | [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 62<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 5<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ|ਭਗਤ ਧੰਨਾ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 4<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ|ਭਗਤ ਭੀਖਨ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਬੇਣੀ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 3<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ|ਭਗਤ ਸੈਣ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 41<ref name=":5" /> |- | [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]]|| 15ਵੀਂ ਸਦੀ|| 541<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" />{{refn|group=note|243<ref name="kapoor">{{cite book |last1=Sukhbir Singh |first1=Kapoor |last2=Mohinder Kaur |first2=Kapoor |title=Guru Granth Sahib: an Advance Study |date=2002 |publisher=Hemkunt Press |location=New Delhi |isbn=9788170103219 |pages=24, 72, 219, 291, 344 |url=https://books.google.com/books?id=emCLb8xjVqYC&q=compositions |access-date=18 March 2020}}</ref> of Kabir's hymns are ''salok''s, or short verses.<ref name="ShackleMandair2013xviii"/> One hymn formerly believed to as that of Kabir was later attributed by Guru Arjan to Namdev.<ref>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC |year=1995|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=48–49}}</ref>}} |- ! colspan="3" | [[ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵੱਈਏ|ਭੱਟ]] |- | [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 54<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || <ref name=":5" />5 |- | [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 13<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 5<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]]|| 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 8<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 14<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]]|| 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 16<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 3<ref name=":5" /> |- ! colspan="3" |ਗੁਰਸਿੱਖ |- |[[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |2<ref name=":6" /> |- |[[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ|ਬਾਬਾ ਸੂਦ੍ਰ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |6<ref name=":5" /> |- |[[ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਬੰਡ ਡੂਮ|ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਡੂਮ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |1 ਵਾਰ<ref name="brown114" /><ref name=":5" /> |- |[[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |1 ਵਾਰ<ref name="brown114" /><ref name=":5" /> |} == ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ == === ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟਾਲ === ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟਾਲ, ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ।<ref name=":6" /> ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: * ਮਰਦਾਨਾ 1<ref>Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa</ref> ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਜਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,<ref>''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth</ref> ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮਰਦਾਨਾ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ। * ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟਾਲ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸੱਵਈਆ (ਕਾਵਿਕ ਛੰਦ) ਹੈ,<ref>''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ ਲਈ ਗੁਰਮੁਖੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੈ।<ref>''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth</ref> === ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ === [[File:Mural from Gurdwara Ramsar Sahib of Sri Chand meeting Guru Arjan and Bhai Gurdas at Amritsar. Probably a depiction of the tale of him contributing a verse during the composition of the Sukhmani Sahib.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਮੂਰਾਲ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਛੰਦ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਹੈ।]] ਇੱਕ ਸਾਖੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਗੌਰੀ ਸੁਖਮਨੀ ਰਚਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ (ਕੰਟੋ) ਰਚੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਤਾਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ। ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੇ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਉੜੀ ਦਾ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book |title=The encyclopaedia of Sikhism |date=1992–1998 |publisher=Punjabi University |others=Harbans Singh |isbn=0-8364-2883-8 |volume=4 |location=Patiala |pages=265–65 |oclc=29703420 |quote=It is said that Baba Sri Chand, elder son of Guru Nanak and founder of the Udasi order, came to Amritsar to meet Guru Arjan, then engaged in composing the poem. The Guru who had by that time completed sixteen astpadis, or cantos, requested him to continue the composition. Baba Sri Chand, out of humility, only recited the Sloka of Guru Nanak following the Mul Mantra in the Japu- "adi sachu jugadi sachu hai bhi sach Nanak hosi bhi sachu"- In the beginning, in the primal time was He the Eternal Reality; in the present is He the Eternal Reality. To eternity shall He the Reality abide (GG, 285). This sloka was thereupon repeated by Guru Arjan at the head of the seventeenth astpadi.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Nayar |first=Kamala Elizabeth |title=The Sikh View on Happiness : Guru Arjan's Sukhmani. |date=2020 |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |others=Jaswinder Singh Sandhu |isbn=978-1-350-13988-6 |location=London |pages=38–40 |chapter=Guru Arjan's Life, Work, and Martyrdom |oclc=1140790571}}</ref> == ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਵਲੋਂ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਲੇਖਕ == ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀਲੂ, ਕਾਹਨਾ ਭਗਤ, ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite news |last=Soofi|first=Mushtaq|date=2 January 2023|title=Punjab Notes: Silence and what comes out of it|url=https://www.dawn.com/news/1729389|access-date=18 April 2026|work=Dawn}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਨਿਰਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref name=":52">{{Cite book |last=Dhillon|first=Balwant Singh|url=https://gurmatveechar.com/books/English_Books/Guru.Granth.Sahib.Among.the.Scriptures.of.the.World.by.Darshan.Singh.(GurmatVeechar.com).pdf|title=Guru Granth Sahib Among Scriptures of the World|publisher=Punjabi University|year=2004|isbn=817380-9283|editor-last=Singh|editor-first=Darshan|location=Patiala|pages=42–43|chapter=Formation of Guru Granth Sahib}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਤਿਆਗ/ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book |last=Narang |first=C. L. |title=History of Punjabi Literature, 850-1850 A.D. |publisher=National Book Shop |year=1987 |pages=103}}</ref> == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ == *1. '''ਜਪੁ''' : 38 ਪਉੜੀਆਂ, 2 ਸਲੋਕ, 1 ਮੂਲ ਮੰਤਰ = 41 *2. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 33 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 28, ਪੰਚਨਦੇ 31), 18 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 14, ਨੌਪਦੀ 1, ਦਸਪਦੀ 1, ਚਉਬੀਸਪਦੀ 1), 2 ਪਾਰੇ (ਚਉਪਦਾ 1, ਪੰਚਪਦਾ 1) 7 ਸਲੋਕ= 74 *3. '''ਮਾਝ ਰਾਗੁ''': 1 ਅਸ਼ਟਪਦੀ, 24 ਪਉੜੀਆ, 46 ਸਲੋਕ = 74 *4. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 15, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛੇ ਪਦੇ 12) 18ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 12, ਨੌਪਦੀਆਂ 5, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 2 ਛੰਤ= 40 *5. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 1 ਸੋਦਰੁ, 39 ਪਦੇ (ਚੁਪਦੇ 2, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 30, ਪੰਚਪਦੇ 5, ਛਿਪਦਾ 1) 22 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀਆਂ 2, ਅਸ਼ਅਪਦੀਆਂ 16, ਨੌਪਦੀਆ 2,ਚਸਪਦੀਆਂ 2) 5 ਛੰਤ, 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 45 ਸਲੋਕ=171. *6. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 2 ਚਉਪਦੇ, 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ = 7 *7. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 2 ਸਲੋਕ = 2 *8. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 3 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 2) 2 ਛੰਤ, 5 ਅਣਾਹੁਣੀਆ, 3 ਸਲੋਕ= 13. *9. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 9, ਪੰਚਪਦੇ 3, 4 ਪਦੀਆਂ,) (ਅਸ਼ਟੀਪਦੀਆਂ 3, ਦਸਪਦੀ 1), 2 ਸਲੋਕ=18 *10. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦਾ 7, ਪੰਚਪਦੇ 2) 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 3 ਛੰਤ (ਚਉਪਦਾ 1,ਪੰਚਪਦਾ 2=14. *11. '''ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ (ਚੁਪਦਾ 1, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 3), 1 ਪਦੀ = 6 *12. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 6, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛਿਪਦਾ 1), 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆ 2 ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ, 5 ਛੰਤ 21 ਸਲੋਕ =42 *13. '''ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ''': 4 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 20 ਪਦ, 2 ਛੰਤ, 2 ਸਲੋਕ =30 *14. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 11 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਬਾਹਰਪਦੀ 1, 4 ਚੀਸਪਦੀ 1), 54 ਪਦ (ਓ ਅੰਕਾਰ ਦੇ), 73 ਪਦ ([[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਦੇ), 19 ਸਲੋਕ = 166. *15. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੂ''': 12 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦੇ-3, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1) 11ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 8, ਨੌਪਦੀ 1, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 22 ਸੋਲਹੇ, 18 ਸਲੋਕ=63। *16. '''ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ''': 5 ਛੰਤ (ਚਉਪਦੇ ਤ, ਪੰਚਪਦੇ 2) 17 ਪਦ ਬਾਰਹਮਾਹ= 22. *17. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 8 ਪਦੇ (ਚਉੁਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦਾ 1), 1 ਪਦੀ =3 *18. '''ਬਸੰਤ ਰਾਗੁ''': 10 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 9), 8 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 7, ਦਸਪਦੀ 1) = 18। *19. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 8, ਪੰਚਪਦਾ 1) 5 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 3, ਨੌਪਦੀ ਦਸਪਦੀ 1), 27 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕ=65. *20. '''ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 17 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 13, ਪੰਚਪਦੇ 4), 7 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ =24 *21. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 35 ਸਲੋਕ=38. *22. '''ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ''': 3 ਸਲੋਕ *23. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ''': 32 ਸਲੋਕ ==ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ== [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਨੇ 63 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਗੁ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਬਲ ਕਿ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ==ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ== *1. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 31 ਪਦੇ, 8 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 33 ਸਲੋਕ *2. '''ਮਾਝੁ ਰਾਗੁ''': 32 ਬਹੁਪਦੀਆਂ ਤੇ 3 ਸਲੋਕ *3. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 18 ਪਦੇ, 9 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 5 ਛੰਤ ਅਤੇ 7 ਸਲੋਕ *4. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 15 ਬਹੁਤਪਦੀਆਂ, 2 ਛੰਤ, 1 ਕਾਫੀ, 1 ਪੱਟੀ (18 ਪਉੜੀਆਂ) *5. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 43 ਸਲੋਕ, 22 ਪਉੜੀਆਂ। *6. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 33 ਸਲੋਕ *7. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 6 ਛੰਤ, 4 ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, 40 ਸਲੋਕ *8. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 48 ਸਲੋਕ *9. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ। *10. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 4 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 7 ਛੰਤ, 15 ਸਲੋਕ, 20 ਪਉੜੀਆਂ, *11. '''ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1 ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ *12. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ *13. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 24 ਸੋਲਹੇ, 23 ਸਲੋਕ, 22 ਪਾਉੜੀਆਂ। *14. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 21 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ *15. '''ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ। *16. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 23 ਸਲੋਕ *17. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 13 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 27 ਸਲੋਕ, *18. '''ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, *19. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ''': 67 *20. '''[[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]]''' *21. '''ਵਾਰ ਕਵਿ''' ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ) ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ (20 ਪਉੜੀਆਂ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 3 (21 ਪਉੜੀਆਂ) ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ) *22. '''ਪੱਟੀ''': (18 ਪਦਿਆਂ ਚ) *23. ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ *24. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾ ਤੇ ਵਧੀਕ: ਮਹਲਾ 3 ==ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ== [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ 678 ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 264 ਸ਼ਬਦਾਂ, 58 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 38 ਛੰਤਾਂ, 183 ਪਉੜੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ 105 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ- *1. ਸਿਰੀਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ) *2. ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ) *3. ਬਿਹਰਾੜੇ ਕੀ ਵਾਰ *4. ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ *5. ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ *6. ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ *7. ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ *8. ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ (15 ਪਉੜੀਆਂ) ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ: *(ੳ) ਛੰਤ: (ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (78) *(ਅ) ਕਰਹਲੇ:- (ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (234) *(ੲ) ਘੋੜੀਆਂ *(ਸ) ਪਹਿਰੇ ==ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ== ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ 2218 ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। 31 ਵਾਂ ਰਾਗ, (ਜੈਜਾਵੰਤੀ) ਬਾਅਦ ਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ `ਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ = 1322, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ= 45, ਛੰਤ= 63, ਵਾਰਾਂ (ਛੇ)= 117 ਪਉੜੀਆਂ ਰਾਂ ਵਿੱਚਲੇ ਸਲੋਕ= 252 ਭਾਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ= 3 ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ = 67 ਗਾਥਾ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ = 24 ਫੁਨਹੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ= 23 ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ= 22 ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ= 2 1. '''ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ''': (14 ਪਦੇ) 2. '''ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ''': 52 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ‘ਵਰਣਮਾਲਾ` ਨੂੰ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 3. '''ਸੁਖਮਨੀ''': ਸਿਰਲੇਖ-ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ) 4. '''ਥਿਤੀ ਗਉੜੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (17 ਪਉੜੀਆਂ)''' 5. '''ਛੇ ਵਾਰਾਂ''': *ੳ) ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ *ਅ) ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ *ੲ) ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ *ਸ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ *ਹ) ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਛਖਣੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾ *ਕ) ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾਂ ਪੰਜਵਾਂ 6. '''ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ''' ==ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ== [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ 15 ਰਾਗਾਂ, 59 ਸ਼ਬਦਾ, 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ। 1. '''ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ'''- 9 ਸ਼ਬਦ 2. '''ਰਾਗੁ ਆਸਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ 3. '''ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ'''- 3 ਸ਼ਬਦ 4. '''ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਰਾੜਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ 5. '''ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ'''- 12 ਸ਼ਬਦ 6. '''ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ''' - 4 ਸ਼ਬਦ 7. '''ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ 8. '''ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ'''- 1 ਸ਼ਬਦ 9. '''ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ (ਕਾਫੀ)''' - 3 ਸ਼ਬਦ 10. '''ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ''' - 3 ਸ਼ਬਦ 11. '''ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ 12. '''ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ'''- 3 ਸ਼ਬਦ 13. '''ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ''' - 5 ਸ਼ਬਦ 14. '''ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ'''- 4 ਸ਼ਬਦ 15 '''ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ'''- 4 ਸ਼ਬਦ 16 '''ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ''' - 59 17 '''ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁੱਲ ਸਲੋਕ''' - 57 ==ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ:== ===ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ=== 16 ਰਾਗ, 532 ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। === ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ === 18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸ਼ਬਦ ===ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ=== 18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਸ਼ਬਦ ===ਭਗਤ ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਜੀ=== ਰਾਗ ਸੂਹੀ, ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ਼ ਸਲੋਕ 130 ਦਰਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 18 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ। ===ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ=== 2 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ ===ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ=== ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 93) ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 974), ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਪੰਨਾ (1351) ===ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ=== ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਪੰਨਾ 659 ਅਤੇ 660) ===ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ=== ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ (858) ===ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 695) ਹੋਰ ਰਚਨਾ-ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਸਰਬ ਗੁੱਟਕਾ ===ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ=== ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ===ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 1195) ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ। ===ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 526) ਦੂਜਾ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1106) ===ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1153) ===ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ=== ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ (ਪੰਨਾ 1253) ===ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ=== ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ==ਭੱਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ== ===ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ=== ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 54 ਸਵੱਯੇ ===ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ=== 5 ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ ===ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 4 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 2 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਲਈ 1 ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ=== ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 1 ਸਵੱਈਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ===ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 16 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 13 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ -7 ਸਵੱਈਏ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 7 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 5 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ ==ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ== ===ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ=== ਰਚਿਤ ‘ਸਦੁ` ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰਲੇਖ "ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ " ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ===ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ=== ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਕੀ ਵਾਰ ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਈ ਸਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਨ. == ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ: ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟੱਲ == ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟੱਲ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: * ਉੱਥੇ ਮਰਦਾਨਾ 1 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਹਨ<ref>Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa</ref> [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੇ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ <ref>''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth</ref> ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਲੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। * ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟੱਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਹੈ, <ref>''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਟਾਈਪੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ੍ਹਸ਼ਾਰ ਹੈ।<ref>''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] 41k4xw8hdkg9u29szzu18fmgwkx2uwy 839035 839034 2026-05-09T13:55:44Z Jagmit Singh Brar 17898 839035 wikitext text/x-wiki [[File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|right|thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ]] [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''Guru Granth Sahib'''), [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਗੁਰੂ ਹੈ।<ref name="ke">{{Cite book|title=Online Worksheets|last=Keene|first=Michael|publisher=Nelson Thornes|year=2003|isbn=0-7487-7159-X|page=38}}</ref> [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ]] ਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 36 ਸੰਤਾਂ, ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (6 ਗੁਰੂ), ਭਗਤ (15 ਭਗਤ), ਭੱਟ (11 ਭੱਟ) ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ (4 ਗੁਰਸਿੱਖ), ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ-ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੂਦਰ]] ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Gill 2015">{{cite book|last=Jodhka|first=Surinder Singh|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society: Perspectives and Challenges|date=|publisher=Concept Publishing Company|year=2003|isbn=9788180690389|editor-last=Gill|editor-first=Manmohan Singh|pages=28|chapter=2: The Scheduled Castes in Contemporary Punjab|accessdate=10 February 2026}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 1705 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। == ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ == [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:<ref name=":4">{{Cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|title=The Sikh View on Happiness: Guru Arjan's Sukhmani|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2020|isbn=9781350139893|pages=219|chapter=Notes|quote=16 The fifteen bhagats (devotional poets), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kabir, Ravidas, Sheikh Farid, Ramanand, Beni, Namdev, Sadhana, Sheikh Bhikhan, Parmanand, Sain Nayee, Dhanna, Pipa, Surdas, Jaidev and Trilochan. The bhagats belonged to the Hindu (Vaishnava) Bhakti, nirgun Bhakti or Sufi traditions, and either predated or lived during the Guru Nanak period.<br><br>17 The eleven bhatts (Hindu court bards), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kalashar, Balh, Bhalh, Bhika, Gayand, Harbans, Jalap, Kirat, Mathura, Nalh and Salh. Bhai Baldeep Singh, 'What Is Kirtan?: Observations, Interventions and Personal Reflections', Sikh Formations 7, no. 3 (2011), 282 n. 13. While the Brahmin ballad singers were connected with the divine courts (darbar sahib) of the later Sikh Gurus, their verses praise the first five Sikh Gurus. The bhatt verses are collectively referred to as Bhatt Bani, which is included in the concluding section of the Guru Granth Sahib (pp. 1389-1406).<br><br>18 Bhai Mardana (GGS, 553) was a Muslim rebab (bowed string instrument) musician, who accompanied Guru Nanak on his travels. Bhai Rai Balwand was a Muslim rebab musician and Satta was a Muslim drummer during the time of Guru Angad up to the time of Guru Arjan; they both sang gurbani-kirtan and composed a Ramkali var that was included in the Guru Granth Sahib (pp. 966-8). Baba Sundar was the great grandson of Guru Amar Das and grandson of Mohri, who wrote Sadu (Call of Death) (GGS, 923-4).}}</ref><ref name=":5">{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=978-81-8382-075-2 |location=New Delhi |pages=170–171}}</ref> * [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] * [[ਭਗਤ]] * [[ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ|ਭੱਟ]] * ਗੁਰਸਿੱਖ === ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ === {{main|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}} ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਿੱਖ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:{{Columns-list|* [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ | ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]]}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਹਰਿਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite book|last=Singh|first=Sardar Harjeet|url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&pg=PA100|title=Faith & Philosophy of Sikhism|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-721-8|pages=103–104|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|title=Sikh art and literature|url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse|date=1999|publisher=Routledge|others=Kerry, August 17- Brown|isbn=0-415-20288-4|location=London|page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198]|oclc=39765536}}</ref> ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ (7) ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਾਂ (10) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। === ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ === ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, "ਭਗਤ" ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ "ਬਾਣੀ ਭਗਤਾ ਕੀ" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ "ਭਗਤ" ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਭਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:<ref>{{Cite web |title=Bhagat |url=http://www.markfoster.net/dcf/bhagata.pdf}}</ref> {{Columns-list|* [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਕਬੀਰ]] * [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]] * [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] * [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]}} === ਭੱਟ === ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 11 ਸਿੱਖ ਭੱਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: {{Columns-list| * [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]] * [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]] * [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]] * [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] * [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]] * [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]] * [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]] * [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]] * [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]] * [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]] * [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]] }} === ਗੁਰਸਿੱਖ === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 4 ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ:<ref name=":4" /><ref>{{Cite book |last=Bak̲h̲ashī |first=Locana Siṅgha |title=Saint-poets of Guru Granth Sahib: history and heritage |date=2000 |publisher=National Book Shop |isbn=978-81-7116-248-2 |editor-last=Buxi |editor-first=Lochan Singh |location=Delhi |pages=171}}</ref><ref name=":5" /> * [[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ|ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ]] * [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] * ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਡੂਮ * [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ|ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] == ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ == {| class="wikitable sortable" |+'''Background Details and No. of Hymns''' |- ! ਨਾਂ || ਸਮਾਂ || ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ |- ! colspan="3" |ਗੁਰੂ |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]]''' || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 974<ref name="ShackleMandair2013xviii">{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xviii–xix}}</ref><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 62<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 907<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 679<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 2218<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]]''' || 17ਵੀਂ ਸਦੀ || 116<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- ! colspan="3" |ਭਗਤ |- | [[ਜੈਦੇਵ|ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ]]|| 13ਵੀਂ ਸਦੀ<ref name="brown114">{{cite book|author=Kerry Brown|title=Sikh Art and Literature|url=https://books.google.com/books?id=ddgO-DldmSwC&pg=PA114|year=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-63136-0|pages=114–115, 120 (Appendix II)}}</ref> || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਭਗਤ ਫ਼ਰੀਦ]] || 13ਵੀਂ ਸਦੀ || 134<ref name="kapoor" />{{refn|group=note|including 130<ref name="kapoor"/><ref name=brown114/><ref name=cole217>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC |year=1995|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|page=217}}</ref> ''[[salok]]''s, or short verses}}{{refn|group=note|Some of these may be by his successors, or by the Bhagat Farid of the 15th century, rather than Farid's own compositions.<ref name=cole217/>}} |- | [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 62<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 5<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ|ਭਗਤ ਧੰਨਾ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 4<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ|ਭਗਤ ਭੀਖਨ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਬੇਣੀ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 3<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ|ਭਗਤ ਸੈਣ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 41<ref name=":5" /> |- | [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]]|| 15ਵੀਂ ਸਦੀ|| 541<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" />{{refn|group=note|243<ref name="kapoor">{{cite book |last1=Sukhbir Singh |first1=Kapoor |last2=Mohinder Kaur |first2=Kapoor |title=Guru Granth Sahib: an Advance Study |date=2002 |publisher=Hemkunt Press |location=New Delhi |isbn=9788170103219 |pages=24, 72, 219, 291, 344 |url=https://books.google.com/books?id=emCLb8xjVqYC&q=compositions |access-date=18 March 2020}}</ref> of Kabir's hymns are ''salok''s, or short verses.<ref name="ShackleMandair2013xviii"/> One hymn formerly believed to as that of Kabir was later attributed by Guru Arjan to Namdev.<ref>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC |year=1995|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=48–49}}</ref>}} |- ! colspan="3" | [[ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵੱਈਏ|ਭੱਟ]] |- | [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 54<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || <ref name=":5" />5 |- | [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 13<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 5<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]]|| 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 8<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 14<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]]|| 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 16<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 3<ref name=":5" /> |- ! colspan="3" |ਗੁਰਸਿੱਖ |- |[[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |2 |- |[[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ|ਬਾਬਾ ਸੂਦ੍ਰ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |6<ref name=":5" /> |- |[[ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਬੰਡ ਡੂਮ|ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਡੂਮ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |1 ਵਾਰ<ref name="brown114" /><ref name=":5" /> |- |[[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |1 ਵਾਰ<ref name="brown114" /><ref name=":5" /> |} == ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ == === ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟਾਲ === ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟਾਲ, ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: * ਮਰਦਾਨਾ 1<ref>Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa</ref> ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਜਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,<ref>''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth</ref> ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮਰਦਾਨਾ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ। * ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟਾਲ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸੱਵਈਆ (ਕਾਵਿਕ ਛੰਦ) ਹੈ,<ref>''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ ਲਈ ਗੁਰਮੁਖੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੈ।<ref>''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth</ref> === ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ === [[File:Mural from Gurdwara Ramsar Sahib of Sri Chand meeting Guru Arjan and Bhai Gurdas at Amritsar. Probably a depiction of the tale of him contributing a verse during the composition of the Sukhmani Sahib.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਮੂਰਾਲ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਛੰਦ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਹੈ।]] ਇੱਕ ਸਾਖੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਗੌਰੀ ਸੁਖਮਨੀ ਰਚਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ (ਕੰਟੋ) ਰਚੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਤਾਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ। ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੇ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਉੜੀ ਦਾ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book |title=The encyclopaedia of Sikhism |date=1992–1998 |publisher=Punjabi University |others=Harbans Singh |isbn=0-8364-2883-8 |volume=4 |location=Patiala |pages=265–65 |oclc=29703420 |quote=It is said that Baba Sri Chand, elder son of Guru Nanak and founder of the Udasi order, came to Amritsar to meet Guru Arjan, then engaged in composing the poem. The Guru who had by that time completed sixteen astpadis, or cantos, requested him to continue the composition. Baba Sri Chand, out of humility, only recited the Sloka of Guru Nanak following the Mul Mantra in the Japu- "adi sachu jugadi sachu hai bhi sach Nanak hosi bhi sachu"- In the beginning, in the primal time was He the Eternal Reality; in the present is He the Eternal Reality. To eternity shall He the Reality abide (GG, 285). This sloka was thereupon repeated by Guru Arjan at the head of the seventeenth astpadi.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Nayar |first=Kamala Elizabeth |title=The Sikh View on Happiness : Guru Arjan's Sukhmani. |date=2020 |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |others=Jaswinder Singh Sandhu |isbn=978-1-350-13988-6 |location=London |pages=38–40 |chapter=Guru Arjan's Life, Work, and Martyrdom |oclc=1140790571}}</ref> == ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਵਲੋਂ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਲੇਖਕ == ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀਲੂ, ਕਾਹਨਾ ਭਗਤ, ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite news |last=Soofi|first=Mushtaq|date=2 January 2023|title=Punjab Notes: Silence and what comes out of it|url=https://www.dawn.com/news/1729389|access-date=18 April 2026|work=Dawn}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਨਿਰਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref name=":52">{{Cite book |last=Dhillon|first=Balwant Singh|url=https://gurmatveechar.com/books/English_Books/Guru.Granth.Sahib.Among.the.Scriptures.of.the.World.by.Darshan.Singh.(GurmatVeechar.com).pdf|title=Guru Granth Sahib Among Scriptures of the World|publisher=Punjabi University|year=2004|isbn=817380-9283|editor-last=Singh|editor-first=Darshan|location=Patiala|pages=42–43|chapter=Formation of Guru Granth Sahib}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਤਿਆਗ/ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book |last=Narang |first=C. L. |title=History of Punjabi Literature, 850-1850 A.D. |publisher=National Book Shop |year=1987 |pages=103}}</ref> == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ == *1. '''ਜਪੁ''' : 38 ਪਉੜੀਆਂ, 2 ਸਲੋਕ, 1 ਮੂਲ ਮੰਤਰ = 41 *2. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 33 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 28, ਪੰਚਨਦੇ 31), 18 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 14, ਨੌਪਦੀ 1, ਦਸਪਦੀ 1, ਚਉਬੀਸਪਦੀ 1), 2 ਪਾਰੇ (ਚਉਪਦਾ 1, ਪੰਚਪਦਾ 1) 7 ਸਲੋਕ= 74 *3. '''ਮਾਝ ਰਾਗੁ''': 1 ਅਸ਼ਟਪਦੀ, 24 ਪਉੜੀਆ, 46 ਸਲੋਕ = 74 *4. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 15, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛੇ ਪਦੇ 12) 18ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 12, ਨੌਪਦੀਆਂ 5, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 2 ਛੰਤ= 40 *5. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 1 ਸੋਦਰੁ, 39 ਪਦੇ (ਚੁਪਦੇ 2, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 30, ਪੰਚਪਦੇ 5, ਛਿਪਦਾ 1) 22 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀਆਂ 2, ਅਸ਼ਅਪਦੀਆਂ 16, ਨੌਪਦੀਆ 2,ਚਸਪਦੀਆਂ 2) 5 ਛੰਤ, 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 45 ਸਲੋਕ=171. *6. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 2 ਚਉਪਦੇ, 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ = 7 *7. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 2 ਸਲੋਕ = 2 *8. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 3 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 2) 2 ਛੰਤ, 5 ਅਣਾਹੁਣੀਆ, 3 ਸਲੋਕ= 13. *9. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 9, ਪੰਚਪਦੇ 3, 4 ਪਦੀਆਂ,) (ਅਸ਼ਟੀਪਦੀਆਂ 3, ਦਸਪਦੀ 1), 2 ਸਲੋਕ=18 *10. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦਾ 7, ਪੰਚਪਦੇ 2) 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 3 ਛੰਤ (ਚਉਪਦਾ 1,ਪੰਚਪਦਾ 2=14. *11. '''ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ (ਚੁਪਦਾ 1, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 3), 1 ਪਦੀ = 6 *12. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 6, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛਿਪਦਾ 1), 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆ 2 ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ, 5 ਛੰਤ 21 ਸਲੋਕ =42 *13. '''ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ''': 4 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 20 ਪਦ, 2 ਛੰਤ, 2 ਸਲੋਕ =30 *14. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 11 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਬਾਹਰਪਦੀ 1, 4 ਚੀਸਪਦੀ 1), 54 ਪਦ (ਓ ਅੰਕਾਰ ਦੇ), 73 ਪਦ ([[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਦੇ), 19 ਸਲੋਕ = 166. *15. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੂ''': 12 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦੇ-3, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1) 11ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 8, ਨੌਪਦੀ 1, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 22 ਸੋਲਹੇ, 18 ਸਲੋਕ=63। *16. '''ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ''': 5 ਛੰਤ (ਚਉਪਦੇ ਤ, ਪੰਚਪਦੇ 2) 17 ਪਦ ਬਾਰਹਮਾਹ= 22. *17. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 8 ਪਦੇ (ਚਉੁਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦਾ 1), 1 ਪਦੀ =3 *18. '''ਬਸੰਤ ਰਾਗੁ''': 10 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 9), 8 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 7, ਦਸਪਦੀ 1) = 18। *19. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 8, ਪੰਚਪਦਾ 1) 5 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 3, ਨੌਪਦੀ ਦਸਪਦੀ 1), 27 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕ=65. *20. '''ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 17 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 13, ਪੰਚਪਦੇ 4), 7 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ =24 *21. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 35 ਸਲੋਕ=38. *22. '''ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ''': 3 ਸਲੋਕ *23. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ''': 32 ਸਲੋਕ ==ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ== [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਨੇ 63 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਗੁ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਬਲ ਕਿ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ==ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ== *1. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 31 ਪਦੇ, 8 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 33 ਸਲੋਕ *2. '''ਮਾਝੁ ਰਾਗੁ''': 32 ਬਹੁਪਦੀਆਂ ਤੇ 3 ਸਲੋਕ *3. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 18 ਪਦੇ, 9 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 5 ਛੰਤ ਅਤੇ 7 ਸਲੋਕ *4. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 15 ਬਹੁਤਪਦੀਆਂ, 2 ਛੰਤ, 1 ਕਾਫੀ, 1 ਪੱਟੀ (18 ਪਉੜੀਆਂ) *5. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 43 ਸਲੋਕ, 22 ਪਉੜੀਆਂ। *6. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 33 ਸਲੋਕ *7. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 6 ਛੰਤ, 4 ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, 40 ਸਲੋਕ *8. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 48 ਸਲੋਕ *9. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ। *10. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 4 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 7 ਛੰਤ, 15 ਸਲੋਕ, 20 ਪਉੜੀਆਂ, *11. '''ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1 ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ *12. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ *13. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 24 ਸੋਲਹੇ, 23 ਸਲੋਕ, 22 ਪਾਉੜੀਆਂ। *14. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 21 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ *15. '''ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ। *16. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 23 ਸਲੋਕ *17. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 13 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 27 ਸਲੋਕ, *18. '''ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, *19. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ''': 67 *20. '''[[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]]''' *21. '''ਵਾਰ ਕਵਿ''' ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ) ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ (20 ਪਉੜੀਆਂ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 3 (21 ਪਉੜੀਆਂ) ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ) *22. '''ਪੱਟੀ''': (18 ਪਦਿਆਂ ਚ) *23. ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ *24. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾ ਤੇ ਵਧੀਕ: ਮਹਲਾ 3 ==ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ== [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ 678 ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 264 ਸ਼ਬਦਾਂ, 58 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 38 ਛੰਤਾਂ, 183 ਪਉੜੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ 105 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ- *1. ਸਿਰੀਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ) *2. ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ) *3. ਬਿਹਰਾੜੇ ਕੀ ਵਾਰ *4. ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ *5. ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ *6. ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ *7. ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ *8. ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ (15 ਪਉੜੀਆਂ) ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ: *(ੳ) ਛੰਤ: (ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (78) *(ਅ) ਕਰਹਲੇ:- (ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (234) *(ੲ) ਘੋੜੀਆਂ *(ਸ) ਪਹਿਰੇ ==ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ== ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ 2218 ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। 31 ਵਾਂ ਰਾਗ, (ਜੈਜਾਵੰਤੀ) ਬਾਅਦ ਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ `ਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ = 1322, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ= 45, ਛੰਤ= 63, ਵਾਰਾਂ (ਛੇ)= 117 ਪਉੜੀਆਂ ਰਾਂ ਵਿੱਚਲੇ ਸਲੋਕ= 252 ਭਾਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ= 3 ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ = 67 ਗਾਥਾ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ = 24 ਫੁਨਹੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ= 23 ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ= 22 ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ= 2 1. '''ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ''': (14 ਪਦੇ) 2. '''ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ''': 52 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ‘ਵਰਣਮਾਲਾ` ਨੂੰ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 3. '''ਸੁਖਮਨੀ''': ਸਿਰਲੇਖ-ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ) 4. '''ਥਿਤੀ ਗਉੜੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (17 ਪਉੜੀਆਂ)''' 5. '''ਛੇ ਵਾਰਾਂ''': *ੳ) ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ *ਅ) ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ *ੲ) ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ *ਸ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ *ਹ) ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਛਖਣੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾ *ਕ) ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾਂ ਪੰਜਵਾਂ 6. '''ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ''' ==ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ== [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ 15 ਰਾਗਾਂ, 59 ਸ਼ਬਦਾ, 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ। 1. '''ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ'''- 9 ਸ਼ਬਦ 2. '''ਰਾਗੁ ਆਸਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ 3. '''ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ'''- 3 ਸ਼ਬਦ 4. '''ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਰਾੜਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ 5. '''ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ'''- 12 ਸ਼ਬਦ 6. '''ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ''' - 4 ਸ਼ਬਦ 7. '''ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ 8. '''ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ'''- 1 ਸ਼ਬਦ 9. '''ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ (ਕਾਫੀ)''' - 3 ਸ਼ਬਦ 10. '''ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ''' - 3 ਸ਼ਬਦ 11. '''ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ 12. '''ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ'''- 3 ਸ਼ਬਦ 13. '''ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ''' - 5 ਸ਼ਬਦ 14. '''ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ'''- 4 ਸ਼ਬਦ 15 '''ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ'''- 4 ਸ਼ਬਦ 16 '''ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ''' - 59 17 '''ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁੱਲ ਸਲੋਕ''' - 57 ==ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ:== ===ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ=== 16 ਰਾਗ, 532 ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। === ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ === 18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸ਼ਬਦ ===ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ=== 18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਸ਼ਬਦ ===ਭਗਤ ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਜੀ=== ਰਾਗ ਸੂਹੀ, ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ਼ ਸਲੋਕ 130 ਦਰਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 18 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ। ===ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ=== 2 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ ===ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ=== ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 93) ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 974), ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਪੰਨਾ (1351) ===ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ=== ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਪੰਨਾ 659 ਅਤੇ 660) ===ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ=== ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ (858) ===ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 695) ਹੋਰ ਰਚਨਾ-ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਸਰਬ ਗੁੱਟਕਾ ===ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ=== ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ===ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 1195) ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ। ===ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 526) ਦੂਜਾ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1106) ===ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1153) ===ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ=== ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ (ਪੰਨਾ 1253) ===ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ=== ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ==ਭੱਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ== ===ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ=== ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 54 ਸਵੱਯੇ ===ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ=== 5 ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ ===ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 4 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 2 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਲਈ 1 ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ=== ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 1 ਸਵੱਈਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ===ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 16 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 13 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ -7 ਸਵੱਈਏ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 7 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 5 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ ==ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ== ===ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ=== ਰਚਿਤ ‘ਸਦੁ` ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰਲੇਖ "ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ " ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ===ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ=== ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਕੀ ਵਾਰ ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਈ ਸਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਨ. == ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ: ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟੱਲ == ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟੱਲ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: * ਉੱਥੇ ਮਰਦਾਨਾ 1 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਹਨ<ref>Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa</ref> [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੇ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ <ref>''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth</ref> ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਲੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। * ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟੱਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਹੈ, <ref>''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਟਾਈਪੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ੍ਹਸ਼ਾਰ ਹੈ।<ref>''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] <references /> 7kk11qryrpuezhfb3dpm56e1nu91qhf 839036 839035 2026-05-09T13:56:11Z Jagmit Singh Brar 17898 839036 wikitext text/x-wiki [[File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|right|thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ]] [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''Guru Granth Sahib'''), [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਗੁਰੂ ਹੈ।<ref name="ke">{{Cite book|title=Online Worksheets|last=Keene|first=Michael|publisher=Nelson Thornes|year=2003|isbn=0-7487-7159-X|page=38}}</ref> [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ]] ਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 36 ਸੰਤਾਂ, ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (6 ਗੁਰੂ), ਭਗਤ (15 ਭਗਤ), ਭੱਟ (11 ਭੱਟ) ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ (4 ਗੁਰਸਿੱਖ), ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ-ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੂਦਰ]] ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Gill 2015">{{cite book|last=Jodhka|first=Surinder Singh|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society: Perspectives and Challenges|date=|publisher=Concept Publishing Company|year=2003|isbn=9788180690389|editor-last=Gill|editor-first=Manmohan Singh|pages=28|chapter=2: The Scheduled Castes in Contemporary Punjab|accessdate=10 February 2026}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 1705 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। == ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ == [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:<ref name=":4">{{Cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|title=The Sikh View on Happiness: Guru Arjan's Sukhmani|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2020|isbn=9781350139893|pages=219|chapter=Notes|quote=16 The fifteen bhagats (devotional poets), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kabir, Ravidas, Sheikh Farid, Ramanand, Beni, Namdev, Sadhana, Sheikh Bhikhan, Parmanand, Sain Nayee, Dhanna, Pipa, Surdas, Jaidev and Trilochan. The bhagats belonged to the Hindu (Vaishnava) Bhakti, nirgun Bhakti or Sufi traditions, and either predated or lived during the Guru Nanak period.<br><br>17 The eleven bhatts (Hindu court bards), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kalashar, Balh, Bhalh, Bhika, Gayand, Harbans, Jalap, Kirat, Mathura, Nalh and Salh. Bhai Baldeep Singh, 'What Is Kirtan?: Observations, Interventions and Personal Reflections', Sikh Formations 7, no. 3 (2011), 282 n. 13. While the Brahmin ballad singers were connected with the divine courts (darbar sahib) of the later Sikh Gurus, their verses praise the first five Sikh Gurus. The bhatt verses are collectively referred to as Bhatt Bani, which is included in the concluding section of the Guru Granth Sahib (pp. 1389-1406).<br><br>18 Bhai Mardana (GGS, 553) was a Muslim rebab (bowed string instrument) musician, who accompanied Guru Nanak on his travels. Bhai Rai Balwand was a Muslim rebab musician and Satta was a Muslim drummer during the time of Guru Angad up to the time of Guru Arjan; they both sang gurbani-kirtan and composed a Ramkali var that was included in the Guru Granth Sahib (pp. 966-8). Baba Sundar was the great grandson of Guru Amar Das and grandson of Mohri, who wrote Sadu (Call of Death) (GGS, 923-4).}}</ref><ref name=":5">{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=978-81-8382-075-2 |location=New Delhi |pages=170–171}}</ref> * [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] * [[ਭਗਤ]] * [[ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ|ਭੱਟ]] * ਗੁਰਸਿੱਖ === ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ === {{main|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}} ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਿੱਖ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:{{Columns-list|* [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ | ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]]}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਹਰਿਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite book|last=Singh|first=Sardar Harjeet|url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&pg=PA100|title=Faith & Philosophy of Sikhism|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-721-8|pages=103–104|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|title=Sikh art and literature|url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse|date=1999|publisher=Routledge|others=Kerry, August 17- Brown|isbn=0-415-20288-4|location=London|page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198]|oclc=39765536}}</ref> ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ (7) ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਾਂ (10) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। === ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ === ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, "ਭਗਤ" ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ "ਬਾਣੀ ਭਗਤਾ ਕੀ" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ "ਭਗਤ" ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਭਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:<ref>{{Cite web |title=Bhagat |url=http://www.markfoster.net/dcf/bhagata.pdf}}</ref> {{Columns-list|* [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਕਬੀਰ]] * [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]] * [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] * [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]}} === ਭੱਟ === ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 11 ਸਿੱਖ ਭੱਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: {{Columns-list| * [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]] * [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]] * [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]] * [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] * [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]] * [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]] * [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]] * [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]] * [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]] * [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]] * [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]] }} === ਗੁਰਸਿੱਖ === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 4 ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ:<ref name=":4" /><ref>{{Cite book |last=Bak̲h̲ashī |first=Locana Siṅgha |title=Saint-poets of Guru Granth Sahib: history and heritage |date=2000 |publisher=National Book Shop |isbn=978-81-7116-248-2 |editor-last=Buxi |editor-first=Lochan Singh |location=Delhi |pages=171}}</ref><ref name=":5" /> * [[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ|ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ]] * [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] * ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਡੂਮ * [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ|ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] == ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ == {| class="wikitable sortable" |+'''Background Details and No. of Hymns''' |- ! ਨਾਂ || ਸਮਾਂ || ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ |- ! colspan="3" |ਗੁਰੂ |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]]''' || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 974<ref name="ShackleMandair2013xviii">{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xviii–xix}}</ref><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 62<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 907<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 679<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 2218<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]]''' || 17ਵੀਂ ਸਦੀ || 116<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- ! colspan="3" |ਭਗਤ |- | [[ਜੈਦੇਵ|ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ]]|| 13ਵੀਂ ਸਦੀ<ref name="brown114">{{cite book|author=Kerry Brown|title=Sikh Art and Literature|url=https://books.google.com/books?id=ddgO-DldmSwC&pg=PA114|year=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-63136-0|pages=114–115, 120 (Appendix II)}}</ref> || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਭਗਤ ਫ਼ਰੀਦ]] || 13ਵੀਂ ਸਦੀ || 134<ref name="kapoor" /> |- | [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 62<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 5<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ|ਭਗਤ ਧੰਨਾ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 4<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ|ਭਗਤ ਭੀਖਨ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਬੇਣੀ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 3<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ|ਭਗਤ ਸੈਣ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 41<ref name=":5" /> |- | [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]]|| 15ਵੀਂ ਸਦੀ|| 541<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" />{{refn|group=note|243<ref name="kapoor">{{cite book |last1=Sukhbir Singh |first1=Kapoor |last2=Mohinder Kaur |first2=Kapoor |title=Guru Granth Sahib: an Advance Study |date=2002 |publisher=Hemkunt Press |location=New Delhi |isbn=9788170103219 |pages=24, 72, 219, 291, 344 |url=https://books.google.com/books?id=emCLb8xjVqYC&q=compositions |access-date=18 March 2020}}</ref> of Kabir's hymns are ''salok''s, or short verses.<ref name="ShackleMandair2013xviii"/> One hymn formerly believed to as that of Kabir was later attributed by Guru Arjan to Namdev.<ref>{{cite book|author1=William Owen Cole|author2=Piara Singh Sambhi|title=The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices |url=https://books.google.com/books?id=zIC_MgJ5RMUC |year=1995|publisher=Sussex Academic Press|isbn=978-1-898723-13-4|pages=48–49}}</ref>}} |- ! colspan="3" | [[ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵੱਈਏ|ਭੱਟ]] |- | [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 54<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || <ref name=":5" />5 |- | [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 13<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 5<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]]|| 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 8<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 14<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]]|| 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 16<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 3<ref name=":5" /> |- ! colspan="3" |ਗੁਰਸਿੱਖ |- |[[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |2 |- |[[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ|ਬਾਬਾ ਸੂਦ੍ਰ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |6<ref name=":5" /> |- |[[ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਬੰਡ ਡੂਮ|ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਡੂਮ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |1 ਵਾਰ<ref name="brown114" /><ref name=":5" /> |- |[[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |1 ਵਾਰ<ref name="brown114" /><ref name=":5" /> |} == ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ == === ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟਾਲ === ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟਾਲ, ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: * ਮਰਦਾਨਾ 1<ref>Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa</ref> ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਜਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,<ref>''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth</ref> ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮਰਦਾਨਾ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ। * ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟਾਲ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸੱਵਈਆ (ਕਾਵਿਕ ਛੰਦ) ਹੈ,<ref>''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ ਲਈ ਗੁਰਮੁਖੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੈ।<ref>''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth</ref> === ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ === [[File:Mural from Gurdwara Ramsar Sahib of Sri Chand meeting Guru Arjan and Bhai Gurdas at Amritsar. Probably a depiction of the tale of him contributing a verse during the composition of the Sukhmani Sahib.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਮੂਰਾਲ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਛੰਦ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਹੈ।]] ਇੱਕ ਸਾਖੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਗੌਰੀ ਸੁਖਮਨੀ ਰਚਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ (ਕੰਟੋ) ਰਚੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਤਾਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ। ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੇ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਉੜੀ ਦਾ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book |title=The encyclopaedia of Sikhism |date=1992–1998 |publisher=Punjabi University |others=Harbans Singh |isbn=0-8364-2883-8 |volume=4 |location=Patiala |pages=265–65 |oclc=29703420 |quote=It is said that Baba Sri Chand, elder son of Guru Nanak and founder of the Udasi order, came to Amritsar to meet Guru Arjan, then engaged in composing the poem. The Guru who had by that time completed sixteen astpadis, or cantos, requested him to continue the composition. Baba Sri Chand, out of humility, only recited the Sloka of Guru Nanak following the Mul Mantra in the Japu- "adi sachu jugadi sachu hai bhi sach Nanak hosi bhi sachu"- In the beginning, in the primal time was He the Eternal Reality; in the present is He the Eternal Reality. To eternity shall He the Reality abide (GG, 285). This sloka was thereupon repeated by Guru Arjan at the head of the seventeenth astpadi.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Nayar |first=Kamala Elizabeth |title=The Sikh View on Happiness : Guru Arjan's Sukhmani. |date=2020 |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |others=Jaswinder Singh Sandhu |isbn=978-1-350-13988-6 |location=London |pages=38–40 |chapter=Guru Arjan's Life, Work, and Martyrdom |oclc=1140790571}}</ref> == ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਵਲੋਂ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਲੇਖਕ == ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀਲੂ, ਕਾਹਨਾ ਭਗਤ, ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite news |last=Soofi|first=Mushtaq|date=2 January 2023|title=Punjab Notes: Silence and what comes out of it|url=https://www.dawn.com/news/1729389|access-date=18 April 2026|work=Dawn}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਨਿਰਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref name=":52">{{Cite book |last=Dhillon|first=Balwant Singh|url=https://gurmatveechar.com/books/English_Books/Guru.Granth.Sahib.Among.the.Scriptures.of.the.World.by.Darshan.Singh.(GurmatVeechar.com).pdf|title=Guru Granth Sahib Among Scriptures of the World|publisher=Punjabi University|year=2004|isbn=817380-9283|editor-last=Singh|editor-first=Darshan|location=Patiala|pages=42–43|chapter=Formation of Guru Granth Sahib}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਤਿਆਗ/ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book |last=Narang |first=C. L. |title=History of Punjabi Literature, 850-1850 A.D. |publisher=National Book Shop |year=1987 |pages=103}}</ref> == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ == *1. '''ਜਪੁ''' : 38 ਪਉੜੀਆਂ, 2 ਸਲੋਕ, 1 ਮੂਲ ਮੰਤਰ = 41 *2. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 33 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 28, ਪੰਚਨਦੇ 31), 18 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 14, ਨੌਪਦੀ 1, ਦਸਪਦੀ 1, ਚਉਬੀਸਪਦੀ 1), 2 ਪਾਰੇ (ਚਉਪਦਾ 1, ਪੰਚਪਦਾ 1) 7 ਸਲੋਕ= 74 *3. '''ਮਾਝ ਰਾਗੁ''': 1 ਅਸ਼ਟਪਦੀ, 24 ਪਉੜੀਆ, 46 ਸਲੋਕ = 74 *4. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 15, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛੇ ਪਦੇ 12) 18ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 12, ਨੌਪਦੀਆਂ 5, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 2 ਛੰਤ= 40 *5. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 1 ਸੋਦਰੁ, 39 ਪਦੇ (ਚੁਪਦੇ 2, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 30, ਪੰਚਪਦੇ 5, ਛਿਪਦਾ 1) 22 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀਆਂ 2, ਅਸ਼ਅਪਦੀਆਂ 16, ਨੌਪਦੀਆ 2,ਚਸਪਦੀਆਂ 2) 5 ਛੰਤ, 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 45 ਸਲੋਕ=171. *6. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 2 ਚਉਪਦੇ, 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ = 7 *7. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 2 ਸਲੋਕ = 2 *8. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 3 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 2) 2 ਛੰਤ, 5 ਅਣਾਹੁਣੀਆ, 3 ਸਲੋਕ= 13. *9. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 9, ਪੰਚਪਦੇ 3, 4 ਪਦੀਆਂ,) (ਅਸ਼ਟੀਪਦੀਆਂ 3, ਦਸਪਦੀ 1), 2 ਸਲੋਕ=18 *10. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦਾ 7, ਪੰਚਪਦੇ 2) 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 3 ਛੰਤ (ਚਉਪਦਾ 1,ਪੰਚਪਦਾ 2=14. *11. '''ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ (ਚੁਪਦਾ 1, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 3), 1 ਪਦੀ = 6 *12. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 6, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛਿਪਦਾ 1), 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆ 2 ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ, 5 ਛੰਤ 21 ਸਲੋਕ =42 *13. '''ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ''': 4 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 20 ਪਦ, 2 ਛੰਤ, 2 ਸਲੋਕ =30 *14. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 11 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਬਾਹਰਪਦੀ 1, 4 ਚੀਸਪਦੀ 1), 54 ਪਦ (ਓ ਅੰਕਾਰ ਦੇ), 73 ਪਦ ([[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਦੇ), 19 ਸਲੋਕ = 166. *15. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੂ''': 12 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦੇ-3, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1) 11ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 8, ਨੌਪਦੀ 1, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 22 ਸੋਲਹੇ, 18 ਸਲੋਕ=63। *16. '''ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ''': 5 ਛੰਤ (ਚਉਪਦੇ ਤ, ਪੰਚਪਦੇ 2) 17 ਪਦ ਬਾਰਹਮਾਹ= 22. *17. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 8 ਪਦੇ (ਚਉੁਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦਾ 1), 1 ਪਦੀ =3 *18. '''ਬਸੰਤ ਰਾਗੁ''': 10 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 9), 8 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 7, ਦਸਪਦੀ 1) = 18। *19. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 8, ਪੰਚਪਦਾ 1) 5 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 3, ਨੌਪਦੀ ਦਸਪਦੀ 1), 27 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕ=65. *20. '''ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 17 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 13, ਪੰਚਪਦੇ 4), 7 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ =24 *21. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 35 ਸਲੋਕ=38. *22. '''ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ''': 3 ਸਲੋਕ *23. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ''': 32 ਸਲੋਕ ==ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ== [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਨੇ 63 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਗੁ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਬਲ ਕਿ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ==ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ== *1. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 31 ਪਦੇ, 8 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 33 ਸਲੋਕ *2. '''ਮਾਝੁ ਰਾਗੁ''': 32 ਬਹੁਪਦੀਆਂ ਤੇ 3 ਸਲੋਕ *3. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 18 ਪਦੇ, 9 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 5 ਛੰਤ ਅਤੇ 7 ਸਲੋਕ *4. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 15 ਬਹੁਤਪਦੀਆਂ, 2 ਛੰਤ, 1 ਕਾਫੀ, 1 ਪੱਟੀ (18 ਪਉੜੀਆਂ) *5. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 43 ਸਲੋਕ, 22 ਪਉੜੀਆਂ। *6. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 33 ਸਲੋਕ *7. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 6 ਛੰਤ, 4 ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, 40 ਸਲੋਕ *8. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 48 ਸਲੋਕ *9. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ। *10. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 4 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 7 ਛੰਤ, 15 ਸਲੋਕ, 20 ਪਉੜੀਆਂ, *11. '''ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1 ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ *12. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ *13. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 24 ਸੋਲਹੇ, 23 ਸਲੋਕ, 22 ਪਾਉੜੀਆਂ। *14. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 21 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ *15. '''ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ। *16. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 23 ਸਲੋਕ *17. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 13 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 27 ਸਲੋਕ, *18. '''ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, *19. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ''': 67 *20. '''[[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]]''' *21. '''ਵਾਰ ਕਵਿ''' ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ) ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ (20 ਪਉੜੀਆਂ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 3 (21 ਪਉੜੀਆਂ) ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ) *22. '''ਪੱਟੀ''': (18 ਪਦਿਆਂ ਚ) *23. ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ *24. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾ ਤੇ ਵਧੀਕ: ਮਹਲਾ 3 ==ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ== [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ 678 ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 264 ਸ਼ਬਦਾਂ, 58 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 38 ਛੰਤਾਂ, 183 ਪਉੜੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ 105 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ- *1. ਸਿਰੀਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ) *2. ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ) *3. ਬਿਹਰਾੜੇ ਕੀ ਵਾਰ *4. ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ *5. ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ *6. ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ *7. ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ *8. ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ (15 ਪਉੜੀਆਂ) ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ: *(ੳ) ਛੰਤ: (ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (78) *(ਅ) ਕਰਹਲੇ:- (ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (234) *(ੲ) ਘੋੜੀਆਂ *(ਸ) ਪਹਿਰੇ ==ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ== ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ 2218 ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। 31 ਵਾਂ ਰਾਗ, (ਜੈਜਾਵੰਤੀ) ਬਾਅਦ ਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ `ਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ = 1322, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ= 45, ਛੰਤ= 63, ਵਾਰਾਂ (ਛੇ)= 117 ਪਉੜੀਆਂ ਰਾਂ ਵਿੱਚਲੇ ਸਲੋਕ= 252 ਭਾਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ= 3 ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ = 67 ਗਾਥਾ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ = 24 ਫੁਨਹੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ= 23 ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ= 22 ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ= 2 1. '''ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ''': (14 ਪਦੇ) 2. '''ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ''': 52 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ‘ਵਰਣਮਾਲਾ` ਨੂੰ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 3. '''ਸੁਖਮਨੀ''': ਸਿਰਲੇਖ-ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ) 4. '''ਥਿਤੀ ਗਉੜੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (17 ਪਉੜੀਆਂ)''' 5. '''ਛੇ ਵਾਰਾਂ''': *ੳ) ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ *ਅ) ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ *ੲ) ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ *ਸ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ *ਹ) ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਛਖਣੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾ *ਕ) ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾਂ ਪੰਜਵਾਂ 6. '''ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ''' ==ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ== [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ 15 ਰਾਗਾਂ, 59 ਸ਼ਬਦਾ, 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ। 1. '''ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ'''- 9 ਸ਼ਬਦ 2. '''ਰਾਗੁ ਆਸਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ 3. '''ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ'''- 3 ਸ਼ਬਦ 4. '''ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਰਾੜਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ 5. '''ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ'''- 12 ਸ਼ਬਦ 6. '''ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ''' - 4 ਸ਼ਬਦ 7. '''ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ 8. '''ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ'''- 1 ਸ਼ਬਦ 9. '''ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ (ਕਾਫੀ)''' - 3 ਸ਼ਬਦ 10. '''ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ''' - 3 ਸ਼ਬਦ 11. '''ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ 12. '''ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ'''- 3 ਸ਼ਬਦ 13. '''ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ''' - 5 ਸ਼ਬਦ 14. '''ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ'''- 4 ਸ਼ਬਦ 15 '''ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ'''- 4 ਸ਼ਬਦ 16 '''ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ''' - 59 17 '''ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁੱਲ ਸਲੋਕ''' - 57 ==ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ:== ===ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ=== 16 ਰਾਗ, 532 ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। === ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ === 18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸ਼ਬਦ ===ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ=== 18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਸ਼ਬਦ ===ਭਗਤ ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਜੀ=== ਰਾਗ ਸੂਹੀ, ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ਼ ਸਲੋਕ 130 ਦਰਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 18 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ। ===ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ=== 2 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ ===ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ=== ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 93) ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 974), ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਪੰਨਾ (1351) ===ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ=== ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਪੰਨਾ 659 ਅਤੇ 660) ===ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ=== ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ (858) ===ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 695) ਹੋਰ ਰਚਨਾ-ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਸਰਬ ਗੁੱਟਕਾ ===ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ=== ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ===ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 1195) ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ। ===ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 526) ਦੂਜਾ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1106) ===ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1153) ===ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ=== ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ (ਪੰਨਾ 1253) ===ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ=== ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ==ਭੱਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ== ===ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ=== ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 54 ਸਵੱਯੇ ===ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ=== 5 ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ ===ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 4 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 2 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਲਈ 1 ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ=== ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 1 ਸਵੱਈਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ===ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 16 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 13 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ -7 ਸਵੱਈਏ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 7 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 5 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ ==ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ== ===ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ=== ਰਚਿਤ ‘ਸਦੁ` ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰਲੇਖ "ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ " ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ===ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ=== ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਕੀ ਵਾਰ ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਈ ਸਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਨ. == ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ: ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟੱਲ == ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟੱਲ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: * ਉੱਥੇ ਮਰਦਾਨਾ 1 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਹਨ<ref>Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa</ref> [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੇ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ <ref>''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth</ref> ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਲੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। * ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟੱਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਹੈ, <ref>''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਟਾਈਪੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ੍ਹਸ਼ਾਰ ਹੈ।<ref>''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] <references /> qxstd218oakx8gt66jyodq0yb886a2d 839037 839036 2026-05-09T13:57:34Z Jagmit Singh Brar 17898 839037 wikitext text/x-wiki [[File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|right|thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ]] [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''Guru Granth Sahib'''), [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਗੁਰੂ ਹੈ।<ref name="ke">{{Cite book|title=Online Worksheets|last=Keene|first=Michael|publisher=Nelson Thornes|year=2003|isbn=0-7487-7159-X|page=38}}</ref> [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ]] ਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 36 ਸੰਤਾਂ, ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (6 ਗੁਰੂ), ਭਗਤ (15 ਭਗਤ), ਭੱਟ (11 ਭੱਟ) ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ (4 ਗੁਰਸਿੱਖ), ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ-ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੂਦਰ]] ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Gill 2015">{{cite book|last=Jodhka|first=Surinder Singh|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society: Perspectives and Challenges|date=|publisher=Concept Publishing Company|year=2003|isbn=9788180690389|editor-last=Gill|editor-first=Manmohan Singh|pages=28|chapter=2: The Scheduled Castes in Contemporary Punjab|accessdate=10 February 2026}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 1705 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। == ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ == [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:<ref name=":4">{{Cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|title=The Sikh View on Happiness: Guru Arjan's Sukhmani|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2020|isbn=9781350139893|pages=219|chapter=Notes|quote=16 The fifteen bhagats (devotional poets), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kabir, Ravidas, Sheikh Farid, Ramanand, Beni, Namdev, Sadhana, Sheikh Bhikhan, Parmanand, Sain Nayee, Dhanna, Pipa, Surdas, Jaidev and Trilochan. The bhagats belonged to the Hindu (Vaishnava) Bhakti, nirgun Bhakti or Sufi traditions, and either predated or lived during the Guru Nanak period.<br><br>17 The eleven bhatts (Hindu court bards), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kalashar, Balh, Bhalh, Bhika, Gayand, Harbans, Jalap, Kirat, Mathura, Nalh and Salh. Bhai Baldeep Singh, 'What Is Kirtan?: Observations, Interventions and Personal Reflections', Sikh Formations 7, no. 3 (2011), 282 n. 13. While the Brahmin ballad singers were connected with the divine courts (darbar sahib) of the later Sikh Gurus, their verses praise the first five Sikh Gurus. The bhatt verses are collectively referred to as Bhatt Bani, which is included in the concluding section of the Guru Granth Sahib (pp. 1389-1406).<br><br>18 Bhai Mardana (GGS, 553) was a Muslim rebab (bowed string instrument) musician, who accompanied Guru Nanak on his travels. Bhai Rai Balwand was a Muslim rebab musician and Satta was a Muslim drummer during the time of Guru Angad up to the time of Guru Arjan; they both sang gurbani-kirtan and composed a Ramkali var that was included in the Guru Granth Sahib (pp. 966-8). Baba Sundar was the great grandson of Guru Amar Das and grandson of Mohri, who wrote Sadu (Call of Death) (GGS, 923-4).}}</ref><ref name=":5">{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=978-81-8382-075-2 |location=New Delhi |pages=170–171}}</ref> * [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] * [[ਭਗਤ]] * [[ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ|ਭੱਟ]] * ਗੁਰਸਿੱਖ === ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ === {{main|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}} ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਿੱਖ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:{{Columns-list|* [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ | ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]]}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਹਰਿਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite book|last=Singh|first=Sardar Harjeet|url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&pg=PA100|title=Faith & Philosophy of Sikhism|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-721-8|pages=103–104|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|title=Sikh art and literature|url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse|date=1999|publisher=Routledge|others=Kerry, August 17- Brown|isbn=0-415-20288-4|location=London|page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198]|oclc=39765536}}</ref> ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ (7) ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਾਂ (10) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। === ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ === ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, "ਭਗਤ" ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ "ਬਾਣੀ ਭਗਤਾ ਕੀ" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ "ਭਗਤ" ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਭਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:<ref>{{Cite web |title=Bhagat |url=http://www.markfoster.net/dcf/bhagata.pdf}}</ref> {{Columns-list|* [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਕਬੀਰ]] * [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]] * [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] * [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]}} === ਭੱਟ === ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 11 ਸਿੱਖ ਭੱਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: {{Columns-list| * [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]] * [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]] * [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]] * [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] * [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]] * [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]] * [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]] * [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]] * [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]] * [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]] * [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]] }} === ਗੁਰਸਿੱਖ === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 4 ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ:<ref name=":4" /><ref>{{Cite book |last=Bak̲h̲ashī |first=Locana Siṅgha |title=Saint-poets of Guru Granth Sahib: history and heritage |date=2000 |publisher=National Book Shop |isbn=978-81-7116-248-2 |editor-last=Buxi |editor-first=Lochan Singh |location=Delhi |pages=171}}</ref><ref name=":5" /> * [[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ|ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ]] * [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] * ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਡੂਮ * [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ|ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] == ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ == {| class="wikitable sortable" |+'''Background Details and No. of Hymns''' |- ! ਨਾਂ || ਸਮਾਂ || ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ |- ! colspan="3" |ਗੁਰੂ |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]]''' || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 974<ref name="ShackleMandair2013xviii">{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xviii–xix}}</ref><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 62<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 907<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 679<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 2218<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]]''' || 17ਵੀਂ ਸਦੀ || 116<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- ! colspan="3" |ਭਗਤ |- | [[ਜੈਦੇਵ|ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ]]|| 13ਵੀਂ ਸਦੀ<ref name="brown114">{{cite book|author=Kerry Brown|title=Sikh Art and Literature|url=https://books.google.com/books?id=ddgO-DldmSwC&pg=PA114|year=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-63136-0|pages=114–115, 120 (Appendix II)}}</ref> || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਭਗਤ ਫ਼ਰੀਦ]] || 13ਵੀਂ ਸਦੀ || 134<ref name="kapoor" /> |- | [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 62<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 5<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ|ਭਗਤ ਧੰਨਾ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 4<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ|ਭਗਤ ਭੀਖਨ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਬੇਣੀ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 3<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ|ਭਗਤ ਸੈਣ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 41<ref name=":5" /> |- | [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]]|| 15ਵੀਂ ਸਦੀ|| 541<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- ! colspan="3" | [[ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵੱਈਏ|ਭੱਟ]] |- | [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 54<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || <ref name=":5" />5 |- | [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 13<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 5<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]]|| 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 8<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 14<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]]|| 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 16<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 3<ref name=":5" /> |- ! colspan="3" |ਗੁਰਸਿੱਖ |- |[[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |2 |- |[[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ|ਬਾਬਾ ਸੂਦ੍ਰ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |6<ref name=":5" /> |- |[[ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਬੰਡ ਡੂਮ|ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਡੂਮ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |1 ਵਾਰ<ref name="brown114" /><ref name=":5" /> |- |[[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |1 ਵਾਰ<ref name="brown114" /><ref name=":5" /> |} == ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ == === ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟਾਲ === ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟਾਲ, ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: * ਮਰਦਾਨਾ 1<ref>Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa</ref> ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਜਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,<ref>''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth</ref> ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮਰਦਾਨਾ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ। * ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟਾਲ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸੱਵਈਆ (ਕਾਵਿਕ ਛੰਦ) ਹੈ,<ref>''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ ਲਈ ਗੁਰਮੁਖੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੈ।<ref>''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth</ref> === ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ === [[File:Mural from Gurdwara Ramsar Sahib of Sri Chand meeting Guru Arjan and Bhai Gurdas at Amritsar. Probably a depiction of the tale of him contributing a verse during the composition of the Sukhmani Sahib.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਮੂਰਾਲ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਛੰਦ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਹੈ।]] ਇੱਕ ਸਾਖੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਗੌਰੀ ਸੁਖਮਨੀ ਰਚਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ (ਕੰਟੋ) ਰਚੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਤਾਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ। ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੇ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਉੜੀ ਦਾ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book |title=The encyclopaedia of Sikhism |date=1992–1998 |publisher=Punjabi University |others=Harbans Singh |isbn=0-8364-2883-8 |volume=4 |location=Patiala |pages=265–65 |oclc=29703420 |quote=It is said that Baba Sri Chand, elder son of Guru Nanak and founder of the Udasi order, came to Amritsar to meet Guru Arjan, then engaged in composing the poem. The Guru who had by that time completed sixteen astpadis, or cantos, requested him to continue the composition. Baba Sri Chand, out of humility, only recited the Sloka of Guru Nanak following the Mul Mantra in the Japu- "adi sachu jugadi sachu hai bhi sach Nanak hosi bhi sachu"- In the beginning, in the primal time was He the Eternal Reality; in the present is He the Eternal Reality. To eternity shall He the Reality abide (GG, 285). This sloka was thereupon repeated by Guru Arjan at the head of the seventeenth astpadi.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Nayar |first=Kamala Elizabeth |title=The Sikh View on Happiness : Guru Arjan's Sukhmani. |date=2020 |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |others=Jaswinder Singh Sandhu |isbn=978-1-350-13988-6 |location=London |pages=38–40 |chapter=Guru Arjan's Life, Work, and Martyrdom |oclc=1140790571}}</ref> == ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਵਲੋਂ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਲੇਖਕ == ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀਲੂ, ਕਾਹਨਾ ਭਗਤ, ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite news |last=Soofi|first=Mushtaq|date=2 January 2023|title=Punjab Notes: Silence and what comes out of it|url=https://www.dawn.com/news/1729389|access-date=18 April 2026|work=Dawn}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਨਿਰਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref name=":52">{{Cite book |last=Dhillon|first=Balwant Singh|url=https://gurmatveechar.com/books/English_Books/Guru.Granth.Sahib.Among.the.Scriptures.of.the.World.by.Darshan.Singh.(GurmatVeechar.com).pdf|title=Guru Granth Sahib Among Scriptures of the World|publisher=Punjabi University|year=2004|isbn=817380-9283|editor-last=Singh|editor-first=Darshan|location=Patiala|pages=42–43|chapter=Formation of Guru Granth Sahib}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਤਿਆਗ/ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book |last=Narang |first=C. L. |title=History of Punjabi Literature, 850-1850 A.D. |publisher=National Book Shop |year=1987 |pages=103}}</ref> == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ == *1. '''ਜਪੁ''' : 38 ਪਉੜੀਆਂ, 2 ਸਲੋਕ, 1 ਮੂਲ ਮੰਤਰ = 41 *2. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 33 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 28, ਪੰਚਨਦੇ 31), 18 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 14, ਨੌਪਦੀ 1, ਦਸਪਦੀ 1, ਚਉਬੀਸਪਦੀ 1), 2 ਪਾਰੇ (ਚਉਪਦਾ 1, ਪੰਚਪਦਾ 1) 7 ਸਲੋਕ= 74 *3. '''ਮਾਝ ਰਾਗੁ''': 1 ਅਸ਼ਟਪਦੀ, 24 ਪਉੜੀਆ, 46 ਸਲੋਕ = 74 *4. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 15, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛੇ ਪਦੇ 12) 18ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 12, ਨੌਪਦੀਆਂ 5, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 2 ਛੰਤ= 40 *5. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 1 ਸੋਦਰੁ, 39 ਪਦੇ (ਚੁਪਦੇ 2, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 30, ਪੰਚਪਦੇ 5, ਛਿਪਦਾ 1) 22 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀਆਂ 2, ਅਸ਼ਅਪਦੀਆਂ 16, ਨੌਪਦੀਆ 2,ਚਸਪਦੀਆਂ 2) 5 ਛੰਤ, 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 45 ਸਲੋਕ=171. *6. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 2 ਚਉਪਦੇ, 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ = 7 *7. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 2 ਸਲੋਕ = 2 *8. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 3 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 2) 2 ਛੰਤ, 5 ਅਣਾਹੁਣੀਆ, 3 ਸਲੋਕ= 13. *9. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 9, ਪੰਚਪਦੇ 3, 4 ਪਦੀਆਂ,) (ਅਸ਼ਟੀਪਦੀਆਂ 3, ਦਸਪਦੀ 1), 2 ਸਲੋਕ=18 *10. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦਾ 7, ਪੰਚਪਦੇ 2) 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 3 ਛੰਤ (ਚਉਪਦਾ 1,ਪੰਚਪਦਾ 2=14. *11. '''ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ (ਚੁਪਦਾ 1, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 3), 1 ਪਦੀ = 6 *12. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 6, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛਿਪਦਾ 1), 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆ 2 ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ, 5 ਛੰਤ 21 ਸਲੋਕ =42 *13. '''ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ''': 4 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 20 ਪਦ, 2 ਛੰਤ, 2 ਸਲੋਕ =30 *14. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 11 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਬਾਹਰਪਦੀ 1, 4 ਚੀਸਪਦੀ 1), 54 ਪਦ (ਓ ਅੰਕਾਰ ਦੇ), 73 ਪਦ ([[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਦੇ), 19 ਸਲੋਕ = 166. *15. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੂ''': 12 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦੇ-3, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1) 11ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 8, ਨੌਪਦੀ 1, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 22 ਸੋਲਹੇ, 18 ਸਲੋਕ=63। *16. '''ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ''': 5 ਛੰਤ (ਚਉਪਦੇ ਤ, ਪੰਚਪਦੇ 2) 17 ਪਦ ਬਾਰਹਮਾਹ= 22. *17. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 8 ਪਦੇ (ਚਉੁਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦਾ 1), 1 ਪਦੀ =3 *18. '''ਬਸੰਤ ਰਾਗੁ''': 10 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 9), 8 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 7, ਦਸਪਦੀ 1) = 18। *19. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 8, ਪੰਚਪਦਾ 1) 5 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 3, ਨੌਪਦੀ ਦਸਪਦੀ 1), 27 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕ=65. *20. '''ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 17 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 13, ਪੰਚਪਦੇ 4), 7 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ =24 *21. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 35 ਸਲੋਕ=38. *22. '''ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ''': 3 ਸਲੋਕ *23. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ''': 32 ਸਲੋਕ ==ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ== [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਨੇ 63 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਗੁ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਬਲ ਕਿ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ==ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ== *1. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 31 ਪਦੇ, 8 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 33 ਸਲੋਕ *2. '''ਮਾਝੁ ਰਾਗੁ''': 32 ਬਹੁਪਦੀਆਂ ਤੇ 3 ਸਲੋਕ *3. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 18 ਪਦੇ, 9 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 5 ਛੰਤ ਅਤੇ 7 ਸਲੋਕ *4. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 15 ਬਹੁਤਪਦੀਆਂ, 2 ਛੰਤ, 1 ਕਾਫੀ, 1 ਪੱਟੀ (18 ਪਉੜੀਆਂ) *5. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 43 ਸਲੋਕ, 22 ਪਉੜੀਆਂ। *6. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 33 ਸਲੋਕ *7. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 6 ਛੰਤ, 4 ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, 40 ਸਲੋਕ *8. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 48 ਸਲੋਕ *9. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ। *10. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 4 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 7 ਛੰਤ, 15 ਸਲੋਕ, 20 ਪਉੜੀਆਂ, *11. '''ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1 ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ *12. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ *13. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 24 ਸੋਲਹੇ, 23 ਸਲੋਕ, 22 ਪਾਉੜੀਆਂ। *14. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 21 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ *15. '''ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ। *16. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 23 ਸਲੋਕ *17. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 13 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 27 ਸਲੋਕ, *18. '''ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, *19. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ''': 67 *20. '''[[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]]''' *21. '''ਵਾਰ ਕਵਿ''' ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ) ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ (20 ਪਉੜੀਆਂ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 3 (21 ਪਉੜੀਆਂ) ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ) *22. '''ਪੱਟੀ''': (18 ਪਦਿਆਂ ਚ) *23. ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ *24. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾ ਤੇ ਵਧੀਕ: ਮਹਲਾ 3 ==ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ== [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ 678 ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 264 ਸ਼ਬਦਾਂ, 58 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 38 ਛੰਤਾਂ, 183 ਪਉੜੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ 105 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ- *1. ਸਿਰੀਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ) *2. ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ) *3. ਬਿਹਰਾੜੇ ਕੀ ਵਾਰ *4. ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ *5. ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ *6. ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ *7. ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ *8. ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ (15 ਪਉੜੀਆਂ) ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ: *(ੳ) ਛੰਤ: (ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (78) *(ਅ) ਕਰਹਲੇ:- (ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (234) *(ੲ) ਘੋੜੀਆਂ *(ਸ) ਪਹਿਰੇ ==ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ== ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ 2218 ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। 31 ਵਾਂ ਰਾਗ, (ਜੈਜਾਵੰਤੀ) ਬਾਅਦ ਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ `ਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ = 1322, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ= 45, ਛੰਤ= 63, ਵਾਰਾਂ (ਛੇ)= 117 ਪਉੜੀਆਂ ਰਾਂ ਵਿੱਚਲੇ ਸਲੋਕ= 252 ਭਾਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ= 3 ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ = 67 ਗਾਥਾ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ = 24 ਫੁਨਹੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ= 23 ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ= 22 ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ= 2 1. '''ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ''': (14 ਪਦੇ) 2. '''ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ''': 52 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ‘ਵਰਣਮਾਲਾ` ਨੂੰ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 3. '''ਸੁਖਮਨੀ''': ਸਿਰਲੇਖ-ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ) 4. '''ਥਿਤੀ ਗਉੜੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (17 ਪਉੜੀਆਂ)''' 5. '''ਛੇ ਵਾਰਾਂ''': *ੳ) ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ *ਅ) ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ *ੲ) ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ *ਸ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ *ਹ) ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਛਖਣੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾ *ਕ) ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾਂ ਪੰਜਵਾਂ 6. '''ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ''' ==ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ== [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ 15 ਰਾਗਾਂ, 59 ਸ਼ਬਦਾ, 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ। 1. '''ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ'''- 9 ਸ਼ਬਦ 2. '''ਰਾਗੁ ਆਸਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ 3. '''ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ'''- 3 ਸ਼ਬਦ 4. '''ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਰਾੜਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ 5. '''ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ'''- 12 ਸ਼ਬਦ 6. '''ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ''' - 4 ਸ਼ਬਦ 7. '''ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ 8. '''ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ'''- 1 ਸ਼ਬਦ 9. '''ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ (ਕਾਫੀ)''' - 3 ਸ਼ਬਦ 10. '''ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ''' - 3 ਸ਼ਬਦ 11. '''ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ 12. '''ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ'''- 3 ਸ਼ਬਦ 13. '''ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ''' - 5 ਸ਼ਬਦ 14. '''ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ'''- 4 ਸ਼ਬਦ 15 '''ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ'''- 4 ਸ਼ਬਦ 16 '''ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ''' - 59 17 '''ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁੱਲ ਸਲੋਕ''' - 57 ==ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ:== ===ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ=== 16 ਰਾਗ, 532 ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। === ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ === 18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸ਼ਬਦ ===ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ=== 18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਸ਼ਬਦ ===ਭਗਤ ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਜੀ=== ਰਾਗ ਸੂਹੀ, ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ਼ ਸਲੋਕ 130 ਦਰਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 18 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ। ===ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ=== 2 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ ===ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ=== ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 93) ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 974), ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਪੰਨਾ (1351) ===ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ=== ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਪੰਨਾ 659 ਅਤੇ 660) ===ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ=== ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ (858) ===ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 695) ਹੋਰ ਰਚਨਾ-ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਸਰਬ ਗੁੱਟਕਾ ===ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ=== ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ===ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 1195) ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ। ===ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 526) ਦੂਜਾ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1106) ===ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1153) ===ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ=== ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ (ਪੰਨਾ 1253) ===ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ=== ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ==ਭੱਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ== ===ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ=== ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 54 ਸਵੱਯੇ ===ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ=== 5 ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ ===ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 4 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 2 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਲਈ 1 ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ=== ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 1 ਸਵੱਈਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ===ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 16 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 13 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ -7 ਸਵੱਈਏ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 7 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 5 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ ==ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ== ===ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ=== ਰਚਿਤ ‘ਸਦੁ` ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰਲੇਖ "ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ " ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ===ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ=== ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਕੀ ਵਾਰ ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਈ ਸਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਨ. == ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ: ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟੱਲ == ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟੱਲ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: * ਉੱਥੇ ਮਰਦਾਨਾ 1 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਹਨ<ref>Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa</ref> [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੇ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ <ref>''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth</ref> ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਲੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। * ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟੱਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਹੈ, <ref>''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਟਾਈਪੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ੍ਹਸ਼ਾਰ ਹੈ।<ref>''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] <references /> 5o1ycvho0aqcctfb5a398gye456t5ns 839038 839037 2026-05-09T13:58:24Z Jagmit Singh Brar 17898 839038 wikitext text/x-wiki [[File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|right|thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ]] [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''Guru Granth Sahib'''), [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਗੁਰੂ ਹੈ।<ref name="ke">{{Cite book|title=Online Worksheets|last=Keene|first=Michael|publisher=Nelson Thornes|year=2003|isbn=0-7487-7159-X|page=38}}</ref> [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ]] ਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 36 ਸੰਤਾਂ, ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (6 ਗੁਰੂ), ਭਗਤ (15 ਭਗਤ), ਭੱਟ (11 ਭੱਟ) ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ (4 ਗੁਰਸਿੱਖ), ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ-ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੂਦਰ]] ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Gill 2015">{{cite book|last=Jodhka|first=Surinder Singh|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society: Perspectives and Challenges|date=|publisher=Concept Publishing Company|year=2003|isbn=9788180690389|editor-last=Gill|editor-first=Manmohan Singh|pages=28|chapter=2: The Scheduled Castes in Contemporary Punjab|accessdate=10 February 2026}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 1705 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। == ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ == [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:<ref name=":4">{{Cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|title=The Sikh View on Happiness: Guru Arjan's Sukhmani|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2020|isbn=9781350139893|pages=219|chapter=Notes|quote=16 The fifteen bhagats (devotional poets), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kabir, Ravidas, Sheikh Farid, Ramanand, Beni, Namdev, Sadhana, Sheikh Bhikhan, Parmanand, Sain Nayee, Dhanna, Pipa, Surdas, Jaidev and Trilochan. The bhagats belonged to the Hindu (Vaishnava) Bhakti, nirgun Bhakti or Sufi traditions, and either predated or lived during the Guru Nanak period.<br><br>17 The eleven bhatts (Hindu court bards), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kalashar, Balh, Bhalh, Bhika, Gayand, Harbans, Jalap, Kirat, Mathura, Nalh and Salh. Bhai Baldeep Singh, 'What Is Kirtan?: Observations, Interventions and Personal Reflections', Sikh Formations 7, no. 3 (2011), 282 n. 13. While the Brahmin ballad singers were connected with the divine courts (darbar sahib) of the later Sikh Gurus, their verses praise the first five Sikh Gurus. The bhatt verses are collectively referred to as Bhatt Bani, which is included in the concluding section of the Guru Granth Sahib (pp. 1389-1406).<br><br>18 Bhai Mardana (GGS, 553) was a Muslim rebab (bowed string instrument) musician, who accompanied Guru Nanak on his travels. Bhai Rai Balwand was a Muslim rebab musician and Satta was a Muslim drummer during the time of Guru Angad up to the time of Guru Arjan; they both sang gurbani-kirtan and composed a Ramkali var that was included in the Guru Granth Sahib (pp. 966-8). Baba Sundar was the great grandson of Guru Amar Das and grandson of Mohri, who wrote Sadu (Call of Death) (GGS, 923-4).}}</ref><ref name=":5">{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=978-81-8382-075-2 |location=New Delhi |pages=170–171}}</ref> * [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] * [[ਭਗਤ]] * [[ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ|ਭੱਟ]] * ਗੁਰਸਿੱਖ === ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ === {{main|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}} ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਿੱਖ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:{{Columns-list|* [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ | ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]]}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਹਰਿਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite book|last=Singh|first=Sardar Harjeet|url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&pg=PA100|title=Faith & Philosophy of Sikhism|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-721-8|pages=103–104|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|title=Sikh art and literature|url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse|date=1999|publisher=Routledge|others=Kerry, August 17- Brown|isbn=0-415-20288-4|location=London|page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198]|oclc=39765536}}</ref> ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ (7) ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਾਂ (10) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। === ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ === ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, "ਭਗਤ" ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ "ਬਾਣੀ ਭਗਤਾ ਕੀ" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ "ਭਗਤ" ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਭਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:<ref>{{Cite web |title=Bhagat |url=http://www.markfoster.net/dcf/bhagata.pdf}}</ref> {{Columns-list|* [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਕਬੀਰ]] * [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]] * [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] * [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]}} === ਭੱਟ === ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 11 ਸਿੱਖ ਭੱਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: {{Columns-list| * [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]] * [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]] * [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]] * [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] * [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]] * [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]] * [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]] * [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]] * [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]] * [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]] * [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]] }} === ਗੁਰਸਿੱਖ === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 4 ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ:<ref name=":4" /><ref>{{Cite book |last=Bak̲h̲ashī |first=Locana Siṅgha |title=Saint-poets of Guru Granth Sahib: history and heritage |date=2000 |publisher=National Book Shop |isbn=978-81-7116-248-2 |editor-last=Buxi |editor-first=Lochan Singh |location=Delhi |pages=171}}</ref><ref name=":5" /> * [[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ|ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ]] * [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] * ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਡੂਮ * [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ|ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] == ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ == {| class="wikitable sortable" |+'''Background Details and No. of Hymns''' |- ! ਨਾਂ || ਸਮਾਂ || ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ |- ! colspan="3" |ਗੁਰੂ |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]]''' || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 974<ref name="ShackleMandair2013xviii">{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xviii–xix}}</ref><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 62<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 907<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 679<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 2218<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]]''' || 17ਵੀਂ ਸਦੀ || 116<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- ! colspan="3" |ਭਗਤ |- | [[ਜੈਦੇਵ|ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ]]|| 13ਵੀਂ ਸਦੀ<ref name="brown114">{{cite book|author=Kerry Brown|title=Sikh Art and Literature|url=https://books.google.com/books?id=ddgO-DldmSwC&pg=PA114|year=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-63136-0|pages=114–115, 120 (Appendix II)}}</ref> || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਭਗਤ ਫ਼ਰੀਦ]] || 13ਵੀਂ ਸਦੀ || 134 |- | [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 62<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 5<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ|ਭਗਤ ਧੰਨਾ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 4<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ|ਭਗਤ ਭੀਖਨ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਬੇਣੀ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 3<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ|ਭਗਤ ਸੈਣ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 41<ref name=":5" /> |- | [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]]|| 15ਵੀਂ ਸਦੀ|| 541<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- ! colspan="3" | [[ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵੱਈਏ|ਭੱਟ]] |- | [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 54<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || <ref name=":5" />5 |- | [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 13<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 5<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]]|| 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 8<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 14<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]]|| 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 16<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 3<ref name=":5" /> |- ! colspan="3" |ਗੁਰਸਿੱਖ |- |[[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |2 |- |[[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ|ਬਾਬਾ ਸੂਦ੍ਰ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |6<ref name=":5" /> |- |[[ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਬੰਡ ਡੂਮ|ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਡੂਮ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |1 ਵਾਰ<ref name="brown114" /><ref name=":5" /> |- |[[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |1 ਵਾਰ<ref name="brown114" /><ref name=":5" /> |} == ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ == === ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟਾਲ === ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟਾਲ, ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: * ਮਰਦਾਨਾ 1<ref>Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa</ref> ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਜਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,<ref>''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth</ref> ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮਰਦਾਨਾ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ। * ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟਾਲ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸੱਵਈਆ (ਕਾਵਿਕ ਛੰਦ) ਹੈ,<ref>''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ ਲਈ ਗੁਰਮੁਖੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੈ।<ref>''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth</ref> === ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ === [[File:Mural from Gurdwara Ramsar Sahib of Sri Chand meeting Guru Arjan and Bhai Gurdas at Amritsar. Probably a depiction of the tale of him contributing a verse during the composition of the Sukhmani Sahib.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਮੂਰਾਲ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਛੰਦ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਹੈ।]] ਇੱਕ ਸਾਖੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਗੌਰੀ ਸੁਖਮਨੀ ਰਚਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ (ਕੰਟੋ) ਰਚੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਤਾਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ। ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੇ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਉੜੀ ਦਾ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book |title=The encyclopaedia of Sikhism |date=1992–1998 |publisher=Punjabi University |others=Harbans Singh |isbn=0-8364-2883-8 |volume=4 |location=Patiala |pages=265–65 |oclc=29703420 |quote=It is said that Baba Sri Chand, elder son of Guru Nanak and founder of the Udasi order, came to Amritsar to meet Guru Arjan, then engaged in composing the poem. The Guru who had by that time completed sixteen astpadis, or cantos, requested him to continue the composition. Baba Sri Chand, out of humility, only recited the Sloka of Guru Nanak following the Mul Mantra in the Japu- "adi sachu jugadi sachu hai bhi sach Nanak hosi bhi sachu"- In the beginning, in the primal time was He the Eternal Reality; in the present is He the Eternal Reality. To eternity shall He the Reality abide (GG, 285). This sloka was thereupon repeated by Guru Arjan at the head of the seventeenth astpadi.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Nayar |first=Kamala Elizabeth |title=The Sikh View on Happiness : Guru Arjan's Sukhmani. |date=2020 |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |others=Jaswinder Singh Sandhu |isbn=978-1-350-13988-6 |location=London |pages=38–40 |chapter=Guru Arjan's Life, Work, and Martyrdom |oclc=1140790571}}</ref> == ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਵਲੋਂ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਲੇਖਕ == ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀਲੂ, ਕਾਹਨਾ ਭਗਤ, ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite news |last=Soofi|first=Mushtaq|date=2 January 2023|title=Punjab Notes: Silence and what comes out of it|url=https://www.dawn.com/news/1729389|access-date=18 April 2026|work=Dawn}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਨਿਰਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref name=":52">{{Cite book |last=Dhillon|first=Balwant Singh|url=https://gurmatveechar.com/books/English_Books/Guru.Granth.Sahib.Among.the.Scriptures.of.the.World.by.Darshan.Singh.(GurmatVeechar.com).pdf|title=Guru Granth Sahib Among Scriptures of the World|publisher=Punjabi University|year=2004|isbn=817380-9283|editor-last=Singh|editor-first=Darshan|location=Patiala|pages=42–43|chapter=Formation of Guru Granth Sahib}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਤਿਆਗ/ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book |last=Narang |first=C. L. |title=History of Punjabi Literature, 850-1850 A.D. |publisher=National Book Shop |year=1987 |pages=103}}</ref> == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ == *1. '''ਜਪੁ''' : 38 ਪਉੜੀਆਂ, 2 ਸਲੋਕ, 1 ਮੂਲ ਮੰਤਰ = 41 *2. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 33 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 28, ਪੰਚਨਦੇ 31), 18 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 14, ਨੌਪਦੀ 1, ਦਸਪਦੀ 1, ਚਉਬੀਸਪਦੀ 1), 2 ਪਾਰੇ (ਚਉਪਦਾ 1, ਪੰਚਪਦਾ 1) 7 ਸਲੋਕ= 74 *3. '''ਮਾਝ ਰਾਗੁ''': 1 ਅਸ਼ਟਪਦੀ, 24 ਪਉੜੀਆ, 46 ਸਲੋਕ = 74 *4. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 15, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛੇ ਪਦੇ 12) 18ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 12, ਨੌਪਦੀਆਂ 5, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 2 ਛੰਤ= 40 *5. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 1 ਸੋਦਰੁ, 39 ਪਦੇ (ਚੁਪਦੇ 2, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 30, ਪੰਚਪਦੇ 5, ਛਿਪਦਾ 1) 22 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀਆਂ 2, ਅਸ਼ਅਪਦੀਆਂ 16, ਨੌਪਦੀਆ 2,ਚਸਪਦੀਆਂ 2) 5 ਛੰਤ, 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 45 ਸਲੋਕ=171. *6. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 2 ਚਉਪਦੇ, 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ = 7 *7. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 2 ਸਲੋਕ = 2 *8. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 3 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 2) 2 ਛੰਤ, 5 ਅਣਾਹੁਣੀਆ, 3 ਸਲੋਕ= 13. *9. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 9, ਪੰਚਪਦੇ 3, 4 ਪਦੀਆਂ,) (ਅਸ਼ਟੀਪਦੀਆਂ 3, ਦਸਪਦੀ 1), 2 ਸਲੋਕ=18 *10. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦਾ 7, ਪੰਚਪਦੇ 2) 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 3 ਛੰਤ (ਚਉਪਦਾ 1,ਪੰਚਪਦਾ 2=14. *11. '''ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ (ਚੁਪਦਾ 1, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 3), 1 ਪਦੀ = 6 *12. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 6, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛਿਪਦਾ 1), 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆ 2 ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ, 5 ਛੰਤ 21 ਸਲੋਕ =42 *13. '''ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ''': 4 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 20 ਪਦ, 2 ਛੰਤ, 2 ਸਲੋਕ =30 *14. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 11 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਬਾਹਰਪਦੀ 1, 4 ਚੀਸਪਦੀ 1), 54 ਪਦ (ਓ ਅੰਕਾਰ ਦੇ), 73 ਪਦ ([[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਦੇ), 19 ਸਲੋਕ = 166. *15. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੂ''': 12 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦੇ-3, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1) 11ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 8, ਨੌਪਦੀ 1, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 22 ਸੋਲਹੇ, 18 ਸਲੋਕ=63। *16. '''ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ''': 5 ਛੰਤ (ਚਉਪਦੇ ਤ, ਪੰਚਪਦੇ 2) 17 ਪਦ ਬਾਰਹਮਾਹ= 22. *17. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 8 ਪਦੇ (ਚਉੁਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦਾ 1), 1 ਪਦੀ =3 *18. '''ਬਸੰਤ ਰਾਗੁ''': 10 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 9), 8 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 7, ਦਸਪਦੀ 1) = 18। *19. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 8, ਪੰਚਪਦਾ 1) 5 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 3, ਨੌਪਦੀ ਦਸਪਦੀ 1), 27 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕ=65. *20. '''ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 17 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 13, ਪੰਚਪਦੇ 4), 7 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ =24 *21. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 35 ਸਲੋਕ=38. *22. '''ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ''': 3 ਸਲੋਕ *23. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ''': 32 ਸਲੋਕ ==ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ== [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਨੇ 63 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਗੁ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਬਲ ਕਿ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ==ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ== *1. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 31 ਪਦੇ, 8 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 33 ਸਲੋਕ *2. '''ਮਾਝੁ ਰਾਗੁ''': 32 ਬਹੁਪਦੀਆਂ ਤੇ 3 ਸਲੋਕ *3. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 18 ਪਦੇ, 9 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 5 ਛੰਤ ਅਤੇ 7 ਸਲੋਕ *4. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 15 ਬਹੁਤਪਦੀਆਂ, 2 ਛੰਤ, 1 ਕਾਫੀ, 1 ਪੱਟੀ (18 ਪਉੜੀਆਂ) *5. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 43 ਸਲੋਕ, 22 ਪਉੜੀਆਂ। *6. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 33 ਸਲੋਕ *7. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 6 ਛੰਤ, 4 ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, 40 ਸਲੋਕ *8. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 48 ਸਲੋਕ *9. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ। *10. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 4 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 7 ਛੰਤ, 15 ਸਲੋਕ, 20 ਪਉੜੀਆਂ, *11. '''ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1 ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ *12. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ *13. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 24 ਸੋਲਹੇ, 23 ਸਲੋਕ, 22 ਪਾਉੜੀਆਂ। *14. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 21 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ *15. '''ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ। *16. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 23 ਸਲੋਕ *17. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 13 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 27 ਸਲੋਕ, *18. '''ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, *19. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ''': 67 *20. '''[[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]]''' *21. '''ਵਾਰ ਕਵਿ''' ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ) ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ (20 ਪਉੜੀਆਂ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 3 (21 ਪਉੜੀਆਂ) ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ) *22. '''ਪੱਟੀ''': (18 ਪਦਿਆਂ ਚ) *23. ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ *24. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾ ਤੇ ਵਧੀਕ: ਮਹਲਾ 3 ==ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ== [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ 678 ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 264 ਸ਼ਬਦਾਂ, 58 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 38 ਛੰਤਾਂ, 183 ਪਉੜੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ 105 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ- *1. ਸਿਰੀਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ) *2. ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ) *3. ਬਿਹਰਾੜੇ ਕੀ ਵਾਰ *4. ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ *5. ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ *6. ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ *7. ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ *8. ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ (15 ਪਉੜੀਆਂ) ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ: *(ੳ) ਛੰਤ: (ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (78) *(ਅ) ਕਰਹਲੇ:- (ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (234) *(ੲ) ਘੋੜੀਆਂ *(ਸ) ਪਹਿਰੇ ==ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ== ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ 2218 ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। 31 ਵਾਂ ਰਾਗ, (ਜੈਜਾਵੰਤੀ) ਬਾਅਦ ਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ `ਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ = 1322, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ= 45, ਛੰਤ= 63, ਵਾਰਾਂ (ਛੇ)= 117 ਪਉੜੀਆਂ ਰਾਂ ਵਿੱਚਲੇ ਸਲੋਕ= 252 ਭਾਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ= 3 ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ = 67 ਗਾਥਾ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ = 24 ਫੁਨਹੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ= 23 ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ= 22 ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ= 2 1. '''ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ''': (14 ਪਦੇ) 2. '''ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ''': 52 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ‘ਵਰਣਮਾਲਾ` ਨੂੰ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 3. '''ਸੁਖਮਨੀ''': ਸਿਰਲੇਖ-ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ) 4. '''ਥਿਤੀ ਗਉੜੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (17 ਪਉੜੀਆਂ)''' 5. '''ਛੇ ਵਾਰਾਂ''': *ੳ) ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ *ਅ) ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ *ੲ) ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ *ਸ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ *ਹ) ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਛਖਣੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾ *ਕ) ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾਂ ਪੰਜਵਾਂ 6. '''ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ''' ==ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ== [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ 15 ਰਾਗਾਂ, 59 ਸ਼ਬਦਾ, 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ। 1. '''ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ'''- 9 ਸ਼ਬਦ 2. '''ਰਾਗੁ ਆਸਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ 3. '''ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ'''- 3 ਸ਼ਬਦ 4. '''ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਰਾੜਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ 5. '''ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ'''- 12 ਸ਼ਬਦ 6. '''ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ''' - 4 ਸ਼ਬਦ 7. '''ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ 8. '''ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ'''- 1 ਸ਼ਬਦ 9. '''ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ (ਕਾਫੀ)''' - 3 ਸ਼ਬਦ 10. '''ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ''' - 3 ਸ਼ਬਦ 11. '''ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ 12. '''ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ'''- 3 ਸ਼ਬਦ 13. '''ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ''' - 5 ਸ਼ਬਦ 14. '''ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ'''- 4 ਸ਼ਬਦ 15 '''ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ'''- 4 ਸ਼ਬਦ 16 '''ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ''' - 59 17 '''ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁੱਲ ਸਲੋਕ''' - 57 ==ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ:== ===ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ=== 16 ਰਾਗ, 532 ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। === ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ === 18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸ਼ਬਦ ===ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ=== 18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਸ਼ਬਦ ===ਭਗਤ ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਜੀ=== ਰਾਗ ਸੂਹੀ, ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ਼ ਸਲੋਕ 130 ਦਰਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 18 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ। ===ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ=== 2 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ ===ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ=== ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 93) ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 974), ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਪੰਨਾ (1351) ===ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ=== ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਪੰਨਾ 659 ਅਤੇ 660) ===ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ=== ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ (858) ===ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 695) ਹੋਰ ਰਚਨਾ-ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਸਰਬ ਗੁੱਟਕਾ ===ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ=== ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ===ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 1195) ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ। ===ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 526) ਦੂਜਾ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1106) ===ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1153) ===ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ=== ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ (ਪੰਨਾ 1253) ===ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ=== ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ==ਭੱਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ== ===ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ=== ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 54 ਸਵੱਯੇ ===ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ=== 5 ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ ===ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 4 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 2 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਲਈ 1 ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ=== ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 1 ਸਵੱਈਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ===ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 16 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 13 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ -7 ਸਵੱਈਏ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 7 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 5 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ ==ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ== ===ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ=== ਰਚਿਤ ‘ਸਦੁ` ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰਲੇਖ "ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ " ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨੋਟ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ===ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ=== ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਕੀ ਵਾਰ ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਈ ਸਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਨ. == ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ: ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟੱਲ == ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟੱਲ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: * ਉੱਥੇ ਮਰਦਾਨਾ 1 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਹਨ<ref>Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa</ref> [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੇ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ <ref>''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth</ref> ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਲੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। * ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟੱਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਹੈ, <ref>''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਟਾਈਪੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ੍ਹਸ਼ਾਰ ਹੈ।<ref>''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] <references /> tlbo2589qqr5dtak8tavzxtdp0j9g3k 839070 839038 2026-05-09T21:23:53Z Nitesh Gill 8973 /* ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ */ 839070 wikitext text/x-wiki [[File:Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg|right|thumb|ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ]] [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''Guru Granth Sahib'''), [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕਾਲ ਗੁਰੂ ਹੈ।<ref name="ke">{{Cite book|title=Online Worksheets|last=Keene|first=Michael|publisher=Nelson Thornes|year=2003|isbn=0-7487-7159-X|page=38}}</ref> [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ]] ਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ 1601 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ 1430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 36 ਸੰਤਾਂ, ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ (6 ਗੁਰੂ), ਭਗਤ (15 ਭਗਤ), ਭੱਟ (11 ਭੱਟ) ਅਤੇ ਗੁਰਸਿੱਖ (4 ਗੁਰਸਿੱਖ), ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀ-ਪਿਛੋਕੜਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੂਦਰ]] ਅਤੇ ਅਛੂਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Gill 2015">{{cite book|last=Jodhka|first=Surinder Singh|url=https://books.google.com/books?id=EcW3eLUr4IoC|title=Punjab Society: Perspectives and Challenges|date=|publisher=Concept Publishing Company|year=2003|isbn=9788180690389|editor-last=Gill|editor-first=Manmohan Singh|pages=28|chapter=2: The Scheduled Castes in Contemporary Punjab|accessdate=10 February 2026}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 1705 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। == ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ == [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:<ref name=":4">{{Cite book|last1=Nayar|first1=Kamala Elizabeth|title=The Sikh View on Happiness: Guru Arjan's Sukhmani|last2=Sandhu|first2=Jaswinder Singh|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2020|isbn=9781350139893|pages=219|chapter=Notes|quote=16 The fifteen bhagats (devotional poets), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kabir, Ravidas, Sheikh Farid, Ramanand, Beni, Namdev, Sadhana, Sheikh Bhikhan, Parmanand, Sain Nayee, Dhanna, Pipa, Surdas, Jaidev and Trilochan. The bhagats belonged to the Hindu (Vaishnava) Bhakti, nirgun Bhakti or Sufi traditions, and either predated or lived during the Guru Nanak period.<br><br>17 The eleven bhatts (Hindu court bards), whose verses have been incorporated in the Guru Granth Sahib, are Kalashar, Balh, Bhalh, Bhika, Gayand, Harbans, Jalap, Kirat, Mathura, Nalh and Salh. Bhai Baldeep Singh, 'What Is Kirtan?: Observations, Interventions and Personal Reflections', Sikh Formations 7, no. 3 (2011), 282 n. 13. While the Brahmin ballad singers were connected with the divine courts (darbar sahib) of the later Sikh Gurus, their verses praise the first five Sikh Gurus. The bhatt verses are collectively referred to as Bhatt Bani, which is included in the concluding section of the Guru Granth Sahib (pp. 1389-1406).<br><br>18 Bhai Mardana (GGS, 553) was a Muslim rebab (bowed string instrument) musician, who accompanied Guru Nanak on his travels. Bhai Rai Balwand was a Muslim rebab musician and Satta was a Muslim drummer during the time of Guru Angad up to the time of Guru Arjan; they both sang gurbani-kirtan and composed a Ramkali var that was included in the Guru Granth Sahib (pp. 966-8). Baba Sundar was the great grandson of Guru Amar Das and grandson of Mohri, who wrote Sadu (Call of Death) (GGS, 923-4).}}</ref><ref name=":5">{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=978-81-8382-075-2 |location=New Delhi |pages=170–171}}</ref> * [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] * [[ਭਗਤ]] * [[ਭਾਟੜੇ ਸਿੱਖ|ਭੱਟ]] * ਗੁਰਸਿੱਖ === ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ === {{main|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ}} ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਿੱਖ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਭਾਵ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਪਰ ਆਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ 1469 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ:{{Columns-list|* [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ | ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]]}}ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ]] [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਹਰਿਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite book|last=Singh|first=Sardar Harjeet|url=https://books.google.com/books?id=fleka3YEE8sC&q=a+couplet+attributed+to+Guru+Har+Rai&pg=PA100|title=Faith & Philosophy of Sikhism|date=2009|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-721-8|pages=103–104|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|title=Sikh art and literature|url=https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse|date=1999|publisher=Routledge|others=Kerry, August 17- Brown|isbn=0-415-20288-4|location=London|page=[https://archive.org/details/sikhartliteratur0000unse/page/198 198]|oclc=39765536}}</ref> ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸੱਤਵਾਂ (7) ਅਤੇ ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਾਂ (10) ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। === ਭਗਤ/ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ === ਉਪਰੋਕਤ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, "ਭਗਤ" ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਦਮੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ "ਬਾਣੀ ਭਗਤਾ ਕੀ" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ "ਭਗਤ" ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ। ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਇਕ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿੰਦੂ ਭਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਉਪਰੋਕਤ ਵਿੱਚੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:<ref>{{Cite web |title=Bhagat |url=http://www.markfoster.net/dcf/bhagata.pdf}}</ref> {{Columns-list|* [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਕਬੀਰ]] * [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ]] * [[ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] * [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]] * [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]}} === ਭੱਟ === ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਰਸਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਉਹ ਭੱਟਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ 11 ਸਿੱਖ ਭੱਟ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: {{Columns-list| * [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]] * [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]] * [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]] * [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] * [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]] * [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]] * [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]] * [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]] * [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]] * [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]] * [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]] }} === ਗੁਰਸਿੱਖ === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 4 ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ:<ref name=":4" /><ref>{{Cite book |last=Bak̲h̲ashī |first=Locana Siṅgha |title=Saint-poets of Guru Granth Sahib: history and heritage |date=2000 |publisher=National Book Shop |isbn=978-81-7116-248-2 |editor-last=Buxi |editor-first=Lochan Singh |location=Delhi |pages=171}}</ref><ref name=":5" /> * [[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ|ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ]] * [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] * ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਡੂਮ * [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ|ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] == ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ == {| class="wikitable sortable" |+'''Background Details and No. of Hymns''' |- ! ਨਾਂ || ਸਮਾਂ || ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ |- ! colspan="3" |ਗੁਰੂ |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]]''' || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 974<ref name="ShackleMandair2013xviii">{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xviii–xix}}</ref><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 62<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 907<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 679<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]]''' || 16ਵੀਂ ਸਦੀ || 2218<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- | style="background: #ffc500;" | '''[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]]''' || 17ਵੀਂ ਸਦੀ || 116<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- ! colspan="3" |ਭਗਤ |- | [[ਜੈਦੇਵ|ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ]]|| 13ਵੀਂ ਸਦੀ<ref name="brown114">{{cite book|author=Kerry Brown|title=Sikh Art and Literature|url=https://books.google.com/books?id=ddgO-DldmSwC&pg=PA114|year=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-63136-0|pages=114–115, 120 (Appendix II)}}</ref> || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਭਗਤ ਫ਼ਰੀਦ]] || 13ਵੀਂ ਸਦੀ || 134 |- | [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 62<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 5<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ|ਭਗਤ ਧੰਨਾ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 4<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ|ਭਗਤ ਭੀਖਨ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਬੇਣੀ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 3<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਪੀਪਾ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ|ਭਗਤ ਸੈਣ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ]] || 14ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 41<ref name=":5" /> |- | [[ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]]|| 15ਵੀਂ ਸਦੀ|| 541<ref name="ShackleMandair2013xviii" /><ref name=":5" /> |- ! colspan="3" | [[ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵੱਈਏ|ਭੱਟ]] |- | [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 54<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || <ref name=":5" />5 |- | [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 1<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 13<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 2<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 5<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]]|| 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 8<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 14<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]]|| 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 16<ref name=":5" /> |- | [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]] || 15ਵੀਂ ਸਦੀ || 3<ref name=":5" /> |- ! colspan="3" |ਗੁਰਸਿੱਖ |- |[[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |2 |- |[[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ|ਬਾਬਾ ਸੂਦ੍ਰ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |6<ref name=":5" /> |- |[[ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਬੰਡ ਡੂਮ|ਭਾਈ ਸੱਤਾ ਡੂਮ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |1 ਵਾਰ<ref name="brown114" /><ref name=":5" /> |- |[[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] |15ਵੀਂ ਸਦੀ |1 ਵਾਰ<ref name="brown114" /><ref name=":5" /> |} == ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ == === ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟਾਲ === ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟਾਲ, ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: * ਮਰਦਾਨਾ 1<ref>Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa</ref> ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੂਸਰੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਜਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ,<ref>''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth</ref> ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਮਰਦਾਨਾ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ। * ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟਾਲ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸੱਵਈਆ (ਕਾਵਿਕ ਛੰਦ) ਹੈ,<ref>''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ ਲਈ ਗੁਰਮੁਖੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਗਲਤੀ ਹੈ।<ref>''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth</ref> === ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ === [[File:Mural from Gurdwara Ramsar Sahib of Sri Chand meeting Guru Arjan and Bhai Gurdas at Amritsar. Probably a depiction of the tale of him contributing a verse during the composition of the Sukhmani Sahib.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਮੂਰਾਲ। ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਛੰਦ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ ਹੈ।]] ਇੱਕ ਸਾਖੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਗੌਰੀ ਸੁਖਮਨੀ ਰਚਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ (ਕੰਟੋ) ਰਚੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਤਾਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ। ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਨੇ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਉੜੀ ਦਾ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book |title=The encyclopaedia of Sikhism |date=1992–1998 |publisher=Punjabi University |others=Harbans Singh |isbn=0-8364-2883-8 |volume=4 |location=Patiala |pages=265–65 |oclc=29703420 |quote=It is said that Baba Sri Chand, elder son of Guru Nanak and founder of the Udasi order, came to Amritsar to meet Guru Arjan, then engaged in composing the poem. The Guru who had by that time completed sixteen astpadis, or cantos, requested him to continue the composition. Baba Sri Chand, out of humility, only recited the Sloka of Guru Nanak following the Mul Mantra in the Japu- "adi sachu jugadi sachu hai bhi sach Nanak hosi bhi sachu"- In the beginning, in the primal time was He the Eternal Reality; in the present is He the Eternal Reality. To eternity shall He the Reality abide (GG, 285). This sloka was thereupon repeated by Guru Arjan at the head of the seventeenth astpadi.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Nayar |first=Kamala Elizabeth |title=The Sikh View on Happiness : Guru Arjan's Sukhmani. |date=2020 |publisher=Bloomsbury Publishing Plc |others=Jaswinder Singh Sandhu |isbn=978-1-350-13988-6 |location=London |pages=38–40 |chapter=Guru Arjan's Life, Work, and Martyrdom |oclc=1140790571}}</ref> == ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਵਲੋਂ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਲੇਖਕ == ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀਲੂ, ਕਾਹਨਾ ਭਗਤ, ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite news |last=Soofi|first=Mushtaq|date=2 January 2023|title=Punjab Notes: Silence and what comes out of it|url=https://www.dawn.com/news/1729389|access-date=18 April 2026|work=Dawn}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਨਿਰਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸਨ।<ref name=":52">{{Cite book |last=Dhillon|first=Balwant Singh|url=https://gurmatveechar.com/books/English_Books/Guru.Granth.Sahib.Among.the.Scriptures.of.the.World.by.Darshan.Singh.(GurmatVeechar.com).pdf|title=Guru Granth Sahib Among Scriptures of the World|publisher=Punjabi University|year=2004|isbn=817380-9283|editor-last=Singh|editor-first=Darshan|location=Patiala|pages=42–43|chapter=Formation of Guru Granth Sahib}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਤਿਆਗ/ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਭੱਜਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book |last=Narang |first=C. L. |title=History of Punjabi Literature, 850-1850 A.D. |publisher=National Book Shop |year=1987 |pages=103}}</ref> == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ == *1. '''ਜਪੁ''' : 38 ਪਉੜੀਆਂ, 2 ਸਲੋਕ, 1 ਮੂਲ ਮੰਤਰ = 41 *2. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 33 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 28, ਪੰਚਨਦੇ 31), 18 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 14, ਨੌਪਦੀ 1, ਦਸਪਦੀ 1, ਚਉਬੀਸਪਦੀ 1), 2 ਪਾਰੇ (ਚਉਪਦਾ 1, ਪੰਚਪਦਾ 1) 7 ਸਲੋਕ= 74 *3. '''ਮਾਝ ਰਾਗੁ''': 1 ਅਸ਼ਟਪਦੀ, 24 ਪਉੜੀਆ, 46 ਸਲੋਕ = 74 *4. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦੇ 2, ਚਉਪਦੇ 15, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛੇ ਪਦੇ 12) 18ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 12, ਨੌਪਦੀਆਂ 5, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 2 ਛੰਤ= 40 *5. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 1 ਸੋਦਰੁ, 39 ਪਦੇ (ਚੁਪਦੇ 2, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 30, ਪੰਚਪਦੇ 5, ਛਿਪਦਾ 1) 22 ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀਆਂ 2, ਅਸ਼ਅਪਦੀਆਂ 16, ਨੌਪਦੀਆ 2,ਚਸਪਦੀਆਂ 2) 5 ਛੰਤ, 24 ਪਉੜੀਆਂ ਅਤੇ 45 ਸਲੋਕ=171. *6. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 2 ਚਉਪਦੇ, 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ = 7 *7. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 2 ਸਲੋਕ = 2 *8. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 3 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 2) 2 ਛੰਤ, 5 ਅਣਾਹੁਣੀਆ, 3 ਸਲੋਕ= 13. *9. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 9, ਪੰਚਪਦੇ 3, 4 ਪਦੀਆਂ,) (ਅਸ਼ਟੀਪਦੀਆਂ 3, ਦਸਪਦੀ 1), 2 ਸਲੋਕ=18 *10. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦਾ 7, ਪੰਚਪਦੇ 2) 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 3 ਛੰਤ (ਚਉਪਦਾ 1,ਪੰਚਪਦਾ 2=14. *11. '''ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ (ਚੁਪਦਾ 1, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 3), 1 ਪਦੀ = 6 *12. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਇਕਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 6, ਪੰਚਪਦਾ 1, ਛਿਪਦਾ 1), 5 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆ 2 ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ, 5 ਛੰਤ 21 ਸਲੋਕ =42 *13. '''ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ''': 4 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 20 ਪਦ, 2 ਛੰਤ, 2 ਸਲੋਕ =30 *14. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 11 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਬਾਹਰਪਦੀ 1, 4 ਚੀਸਪਦੀ 1), 54 ਪਦ (ਓ ਅੰਕਾਰ ਦੇ), 73 ਪਦ ([[ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ]] ਦੇ), 19 ਸਲੋਕ = 166. *15. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੂ''': 12 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦੇ-3, ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1) 11ਪਦੀਆਂ (ਸਪਤਪਦੀ 1, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 8, ਨੌਪਦੀ 1, ਬਾਰਹਪਦੀ 1), 22 ਸੋਲਹੇ, 18 ਸਲੋਕ=63। *16. '''ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ''': 5 ਛੰਤ (ਚਉਪਦੇ ਤ, ਪੰਚਪਦੇ 2) 17 ਪਦ ਬਾਰਹਮਾਹ= 22. *17. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 8 ਪਦੇ (ਚਉੁਪਦੇ 7, ਪੰਚਪਦਾ 1), 1 ਪਦੀ =3 *18. '''ਬਸੰਤ ਰਾਗੁ''': 10 ਪਦੇ (ਤ੍ਰਿਪਦਾ 1, ਚਉਪਦੇ 9), 8 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 7, ਦਸਪਦੀ 1) = 18। *19. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 8, ਪੰਚਪਦਾ 1) 5 ਪਦੀਆਂ (ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ 3, ਨੌਪਦੀ ਦਸਪਦੀ 1), 27 ਪਉੜੀਆਂ ਤੇ 24 ਸਲੋਕ=65. *20. '''ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 17 ਪਦੇ (ਚਉਪਦੇ 13, ਪੰਚਪਦੇ 4), 7 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ =24 *21. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਚਉਪਦੇ, 2 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 35 ਸਲੋਕ=38. *22. '''ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ''': 3 ਸਲੋਕ *23. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ''': 32 ਸਲੋਕ ==ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ== [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] ਨੇ 63 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਗੁ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਬਲ ਕਿ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ==ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ== *1. '''ਸਿਰੀ ਰਾਗੁ''': 31 ਪਦੇ, 8 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 33 ਸਲੋਕ *2. '''ਮਾਝੁ ਰਾਗੁ''': 32 ਬਹੁਪਦੀਆਂ ਤੇ 3 ਸਲੋਕ *3. '''ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ''': 18 ਪਦੇ, 9 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 5 ਛੰਤ ਅਤੇ 7 ਸਲੋਕ *4. '''ਆਸਾ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 15 ਬਹੁਤਪਦੀਆਂ, 2 ਛੰਤ, 1 ਕਾਫੀ, 1 ਪੱਟੀ (18 ਪਉੜੀਆਂ) *5. '''ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 43 ਸਲੋਕ, 22 ਪਉੜੀਆਂ। *6. '''ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ''': 33 ਸਲੋਕ *7. '''ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 6 ਛੰਤ, 4 ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ, 40 ਸਲੋਕ *8. '''ਸੋਰਠਿ ਰਾਗੁ''': 12 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 48 ਸਲੋਕ *9. '''ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ''': 9 ਪਦੇ। *10. '''ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ''': 4 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 7 ਛੰਤ, 15 ਸਲੋਕ, 20 ਪਉੜੀਆਂ, *11. '''ਬਿਲਾਵਲੁ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1 ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ *12. '''ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ''': 6 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 1ਸਤਵਾਰਾ, 24 ਸਲੋਕ 21 ਪਾਉੜੀਆਂ *13. '''ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ''': 5 ਪਦੇ, 1 ਬਹੁਪਦੀ, 24 ਸੋਲਹੇ, 23 ਸਲੋਕ, 22 ਪਾਉੜੀਆਂ। *14. '''ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ''': 21 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ *15. '''ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ''': 20 ਪਦੇ। *16. '''ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ''': 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 23 ਸਲੋਕ *17. '''ਮਲ੍ਹਾਰ ਰਾਗੁ''': 13 ਪਦੇ, 3 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, 27 ਸਲੋਕ, *18. '''ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ''': 7 ਪਦੇ, 2 ਬਹੁਪਦੀਆਂ, *19. '''ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ''': 67 *20. '''[[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]]''' *21. '''ਵਾਰ ਕਵਿ''' ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ) ਸੂਹੀ ਕੀ ਵਾਰ (20 ਪਉੜੀਆਂ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ 3 (21 ਪਉੜੀਆਂ) ਮਾਰੂ ਕੀ ਵਾਰ (22 ਪਉੜੀਆਂ) *22. '''ਪੱਟੀ''': (18 ਪਦਿਆਂ ਚ) *23. ਅਲਾਹੁਣੀਆਂ *24. ਸਲੋਕ ਵਾਰਾ ਤੇ ਵਧੀਕ: ਮਹਲਾ 3 ==ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ== [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ 678 ਸ਼ਬਦਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ਕੁੱਲ 264 ਸ਼ਬਦਾਂ, 58 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ, 38 ਛੰਤਾਂ, 183 ਪਉੜੀਆਂ, ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ 105 ਸਲੋਕਾਂ ਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ- *1. ਸਿਰੀਰਾਗ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ) *2. ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ (ਮਹੱਲਾ ਚੌਥਾ) *3. ਬਿਹਰਾੜੇ ਕੀ ਵਾਰ *4. ਵਡਹੰਸ ਕੀ ਵਾਰ *5. ਸੋਰਠਿ ਕੀ ਵਾਰ *6. ਸਾਰੰਗ ਕੀ ਵਾਰ *7. ਬਿਲਾਵਲ ਕੀ ਵਾਰ *8. ਕਾਨੜੇ ਕੀ ਵਾਰ (15 ਪਉੜੀਆਂ) ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਕਾਵਿ ਰੂਪ: *(ੳ) ਛੰਤ: (ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (78) *(ਅ) ਕਰਹਲੇ:- (ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਮਹੱਲਾ 4, ਪੰਨਾ (234) *(ੲ) ਘੋੜੀਆਂ *(ਸ) ਪਹਿਰੇ ==ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ== ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ 2218 ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 30 ਰਾਗਾਂ ਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। 31 ਵਾਂ ਰਾਗ, (ਜੈਜਾਵੰਤੀ) ਬਾਅਦ ਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ `ਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ = 1322, ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ= 45, ਛੰਤ= 63, ਵਾਰਾਂ (ਛੇ)= 117 ਪਉੜੀਆਂ ਰਾਂ ਵਿੱਚਲੇ ਸਲੋਕ= 252 ਭਾਗਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ= 3 ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ = 67 ਗਾਥਾ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ = 24 ਫੁਨਹੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ= 23 ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ= 22 ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਲੋਕ= 2 1. '''ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ''': (14 ਪਦੇ) 2. '''ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ''': 52 ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ‘ਵਰਣਮਾਲਾ` ਨੂੰ ਬਾਵਨ ਅੱਖਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 3. '''ਸੁਖਮਨੀ''': ਸਿਰਲੇਖ-ਗਉੜੀ ਸੁਖਮਨੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (24 ਅਸ਼ਟਪਦੀਆਂ) 4. '''ਥਿਤੀ ਗਉੜੀ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ (17 ਪਉੜੀਆਂ)''' 5. '''ਛੇ ਵਾਰਾਂ''': *ੳ) ਗਉੜੀ ਕੀ ਵਾਰ *ਅ) ਗੂਜਰੀ ਕੀ ਵਾਰ *ੲ) ਜੈਤਸਰੀ ਕੀ ਵਾਰ *ਸ) ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ *ਹ) ਮਾਰੂ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਛਖਣੇ ਮਹੱਲਾ ਪੰਜਵਾ *ਕ) ਬਸੰਤ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹੱਲਾਂ ਪੰਜਵਾਂ 6. '''ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ਪੰਜਵਾਂ''' ==ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ== [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ 15 ਰਾਗਾਂ, 59 ਸ਼ਬਦਾ, 57 ਸਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1706 ਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲੇਖਣ ਕਰਵਾਇਆ। 1. '''ਰਾਗੁ ਗਉੜੀ'''- 9 ਸ਼ਬਦ 2. '''ਰਾਗੁ ਆਸਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ 3. '''ਰਾਗੁ ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ'''- 3 ਸ਼ਬਦ 4. '''ਰਾਗੁ ਬਿਹਾਰਾੜਾ'''- 1 ਸ਼ਬਦ 5. '''ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ'''- 12 ਸ਼ਬਦ 6. '''ਰਾਗੁ ਧਨਾਸਰੀ''' - 4 ਸ਼ਬਦ 7. '''ਰਾਗੁ ਜੈਤਸਰੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ 8. '''ਰਾਗੁ ਟੋਡੀ'''- 1 ਸ਼ਬਦ 9. '''ਰਾਗੁ ਤਿਲੰਗ (ਕਾਫੀ)''' - 3 ਸ਼ਬਦ 10. '''ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲ''' - 3 ਸ਼ਬਦ 11. '''ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ''' - 3 ਸ਼ਬਦ 12. '''ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ'''- 3 ਸ਼ਬਦ 13. '''ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ''' - 5 ਸ਼ਬਦ 14. '''ਰਾਗੁ ਸਾਰੰਗ'''- 4 ਸ਼ਬਦ 15 '''ਰਾਗੁ ਜੈਜਾਵੰਤੀ'''- 4 ਸ਼ਬਦ 16 '''ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸ਼ਬਦ''' - 59 17 '''ਰਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁੱਲ ਸਲੋਕ''' - 57 ==ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ:== ===ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ=== 16 ਰਾਗ, 532 ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। === ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ === 18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 40 ਸ਼ਬਦ ===ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ=== 18 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 61 ਸ਼ਬਦ ===ਭਗਤ ਸੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਜੀ=== ਰਾਗ ਸੂਹੀ, ਰਾਗ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਦਰਜ਼ ਸਲੋਕ 130 ਦਰਜ਼ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 18 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਹਨ। ===ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ=== 2 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ ===ਭਗਤ ਬੇਣੀ ਜੀ=== ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 93) ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (ਪੰਨਾ 974), ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਪੰਨਾ (1351) ===ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ=== ਦੋ ਸ਼ਬਦ, ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ (ਪੰਨਾ 659 ਅਤੇ 660) ===ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ=== ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਨਾ (858) ===ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 695) ਹੋਰ ਰਚਨਾ-ਬਾਣੀ ਸ੍ਰੀ ਪੀਪਾ ਜੀ, ਸਰਬ ਗੁੱਟਕਾ ===ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ=== ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ===ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ (ਪੰਨਾ 1195) ਰਾਗੁ ਬਸੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ। ===ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 526) ਦੂਜਾ ਰਾਗੁ ਮਾਰੂ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1106) ===ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ=== ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ ਵਿੱਚ (ਪੰਨਾ 1153) ===ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ=== ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੰਕਤੀ (ਪੰਨਾ 1253) ===ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ=== ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ==ਭੱਟ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ== ===ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ=== ਪੰਜ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 54 ਸਵੱਯੇ ===ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ=== 5 ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ ===ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 4 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਭਿਖਾ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਵਿੱਚ 2 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਲਈ 1 ਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ=== ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 1 ਸਵੱਈਏ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ===ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 16 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਗਯੰਦ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਲਈ 13 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਮਥਰਾ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ -7 ਸਵੱਈਏ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 7 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਈ 5 ਸਵੱਈਏ ===ਭੱਟ ਹਰਿਬੰਸ ਜੀ=== ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਲਈ 2 ਸਵੱਈਏ ==ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ== ===ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ ਜੀ=== ਰਚਿਤ ‘ਸਦੁ’ ਸ਼ਬਦ ਰਾਗੁ ਰਾਮਕਲੀ ‘ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਛੇ ਪਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਿਰਲੇਖ "ਮਰਦਾਨਾ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ " ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ===ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਵੰਡ ਜੀ=== ਰਾਇ ਬਲਵੰਡ ਤਥਾ ਸਤੈ ਡੂਮਿ ਕੀ ਵਾਰ ਗੁਰਸਿੱਖ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ, ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਈ ਸਤਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬਲਵੰਡ ਜਿਹੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀ ਸਨ. == ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਲੇਖਕ: ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਟੱਲ == ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ: ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਅਤੇ ਭੱਟ ਟੱਲ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: * ਉੱਥੇ ਮਰਦਾਨਾ 1 ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੋ ਭਜਨ ਹਨ<ref>Page 553, Adi Granth, Translation of Sant Singh Khalsa</ref> [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਕੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾਮ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|ਨਾਨਕ]] ਨੇ ਗੀਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ <ref>''ਇਸ ਸਲੋਕ ਮੈਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਕੇ ਪੂਛਨੇ ਸੇ ਤਿਸ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਗੁਰਮੁਖਤਾ ਅਰੁ ਮਨਮੁਖਤਾ ਕੀ ਮਦਰਾ ਕਾ ਰੂਪੁ ਬਰਨਨ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਔਰੁ ਦੋ ਪਰਕਾਰ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਔਰੁ ਗੁਰਮੁਖੋਂ ਕੀ ਕਹੀ ਹੈ॥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਨਮੁਖੋਂ ਕੀ ਮਦਿਰਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ॥'': Fareedkoti Teeka, Adi Granth</ref> ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਸਲੋਕ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। * ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੱਟ ਟੱਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਈਆ ਹੈ, <ref>''ਟਲ' ਜੀ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਹੇ ਭਾਈ ਐਸੇ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੋ ਸਹਜ ਸੁਭਾਵਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹੀ ਸੇਵੀਐ ਹੇ ਭਾਈ ਸਤਿਗੁਰੋਂ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕਰਨੇ ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੁਖ ਜਾਤਾ ਰਹਿਤਾ ਹੈ॥੧੦॥'': Page 1392, Teeka Fareedkoti, Adi Granth</ref> ਜੋ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਟਾਈਪੋ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਲ ਭਾਵ ਭੱਟ ਕਲ੍ਹਸ਼ਾਰ ਹੈ।<ref>''Page 1392: ਟਲ = ਹੇ ਟੱਲ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯ! ਹੇ ਕਲ੍ਯ੍ਯਸਹਾਰ!'': Teeka by Professor Sahib Singh, Adi Granth</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] <references /> p8awyucsqek69ir28vbox79hjs8z63t 0 29032 839112 707828 2026-05-10T10:15:43Z ~2026-28182-23 59979 839112 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''ਤੂਤ'' | image = [[File:ਸਹਿਤੂਤ.jpg|thumb|ਸਹਿਤੂਤ ਫ਼ਲ]] | image_caption = ''[[ਮੋਰੁਸ ਨਿਗਰਾ]]'' | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Rosids]] | ordo = [[Rosales]] | familia = [[ਮੋਰਾਸੇਈ]] | tribus = [[ਮੋਰੇਈ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?7821 |title=''Morus'' L. |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date=2009-01-16 |accessdate=2009-03-11 |archive-date=2013-06-23 |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ha4VcYDZ?url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?7821 |dead-url=yes }}</ref> | genus = '''''ਮੋਰੁਸ''''' | genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | subdivision_ranks = ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ | subdivision = }} '''''ਤੂਤ''''', [[ਮੋਰਾਸੇਈ]] ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਫੁੱਲਦਾਰ [[ਦਰੱਖ਼ਤ]] ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ‘ਮੋਰੁਸ ਨਿਗਰਾ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪਤਝੜੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ 10&ndash;16 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]], [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]], [[ਕੁਰਦ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੁਰਦ]], [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਉਰਦੂ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਆਮ ਨਾਮ ਤੂਤ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗਲੀ ਰੁੱਖ ਹੈ ਪਰ ਅਨੇਕ ਤਪਤਖੰਡੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਜਾਮਨੀ, ਚਿੱਟਾ ਗੁਲਾਬੀ ਫਲ ਲਗਦਾ ਹੈ।ਜੋ ਕਿ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਮਿਠਾ ਹੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/Gbase/data/pf000542.htm |title=''Morus alba'' L. |author=Suttie JM |date= |work=Plant Production and Protection |publisher=Food and Agricultural Organization of the United Nations |accessdate=20 October 2012 |archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024112337/http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/Gbase/data/pf000542.htm |dead-url=yes }}</ref> ਤੂਤ ਦੀਆਂ ਛਟੀਆਂ ਜਾਂ ਡੰਡੀਆਂ ਟੋਕਰੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਂਉਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਤਰਾਂ ਘਰੇਲੂ ਦਸਤਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ==ਲੋਕ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ== ;ਪਿੱਪਲ ਗਾਵੇ ਬੋਹੜ ਗਾਵੇ, ਗਾਵੇ ਹਰਿਓਲਾ ਤੂਤ ;ਖੜ ਕੇ ਸੁਣ ਰਾਹੀਆ ਤੇਰੀ ਰੂਹ ਹੋ ਜੂਗੀ ਸੂਤ। ==ਗੈਲਰੀ== <gallery> File:Mulberryflowerbud3000px.JPG|Clusters (inflorescences) of unopened female flower buds. File:Morus nigra male flowers.jpg|''[[Morus nigra]]'' male flowers. File:Unripe white mulberry.jpg|Unripe white mulberries File:Black Mulberry Female Flowers.jpg|Female flower clusters. File:2014-10-30 10 05 50 Mulberry autumn foliage along Dunmore Avenue in Ewing, New Jersey.JPG|Autumn foliage </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} 14 (UTC) [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਰੱਖ਼ਤ]] 4mtsp6q7jlqvw8dmssc5wydqr2xo838 0 37435 839072 822858 2026-05-10T05:20:03Z Sonia Atwal 49604 839072 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = 1857/58 ਦਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ | image = Indian Rebellion of 1857.jpg | caption = ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ 1912 ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ | date = {{Start date|df=yes|1857|05|10}} – {{End date|df=yes|1858|11|01}}<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=05|day1=01|year1=1857|month2=11|day2=01|year2=1858}}) | place = [[ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ]] | territory = [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] ਨੇ ਸਾਬਕਾ [[ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬਣਾਇਆ। ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਮੂਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਦੂਜੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਤਾਜ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। | result = ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਿੱਤ * ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਦਮਨ * [[ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦਾ ਰਸਮੀ ਅੰਤ * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਸ਼ਾਸਨ]] ਦਾ ਅੰਤ * [[ਦ ਕ੍ਰਾਊਨ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕ੍ਰਾਊਨ]] ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ | combatant1 = | combatant2 = | commander1 = [[ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਸਰਾ]] <br/> [[ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ]] <br/>[[ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਗ਼ਲ]] <br/>[[ਬਖਤ ਖਾਨ]] <br/> [[ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ]] <br/> [[ਤਾਤਿਆ ਟੋਪੇ]] <br/> [[ਬੇਗਮ ਹਜਰਤ ਮਹਲ]]<br/> [[ਲਿਆਕਤ ਅਲੀ]]<br/> [[ਕੁਬੇਰ ਸਿੰਘ]] | commander2 = [[ਜਾਰਜ ਏਨਸੋਨ (1797 - 1857)|ਜਾਰਜ ਏਨਸੋਨ]] (ਮਈ 1857 ਤੋਂ) <br/>ਸਰ [[ਪੈਟਰਿਕ ਗਰਾਂਟ]] <br/> [[ਕਾਲਿਨ ਕੈਂਪਬੈਲ]] (ਅਗਸਤ 1857 ਤੋਂ) <br/> [[ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ]]<br/>[[ਜੌਹਨ ਨਿਕੋਲਸਨ]] <br/> [[ਹਿਊਗ ਰੌਸ]] <br/> [[ਕਰਨਲ ਨੀਲ]] <br/> [[ਵਿਲੀਅਮ ਟੇਲਰ]] | strength1 = | strength2 = | casualties1 = | casualties2 = | notes = | casus = [[ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] ਦੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਕਦਮ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਬਗ਼ਾਵਤ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਕਈ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬਾਗ਼ੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ। }} 1857 ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ, ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਜੰਗ, ਸਿਪਾਹੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਗਦਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਬਰਤਾਂਵੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸ਼ਸਤਰਬੰਦ ਵਿਦਰੋਹ ਸੀ। '''10 ਮਈ, 1857''' ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ 'ਚ ਮੇਰਠ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਇਹ ਵਿਦਰੋਹ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ। ਇਹ ਬਗ਼ਾਵਤ ਛਾਉਣੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਝੜਪਾਂ ਅਤੇ ਆਗਜਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਜਨਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਇਸਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਅੰਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅੰਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਤਾਜ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਹੋ ਗਈ ਜੋ ਅਗਲੇ 90 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਹੀ। == ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ == ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਾਰਤੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ 25 ਜੁਲਾਈ 1856 ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਰਵਿਸ ਇਨਲਿਸਟਮੈਂਟ ਐਕਟ ਸੀ। ਬੰਗਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਲਈ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਾਰਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਬੰਬੇ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਛੇ ਜਨਰਲ ਸਰਵਿਸ ਬਟਾਲੀਅਨਾਂ ਨੇ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਬਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੇਵਾ ਲਈ ਟੁਕੜੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਬੋਝ, ਸਿਰਫ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸੰਭਵ ਸੀ। ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਵਜੋਂ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਲਾਰਡ ਕੈਨਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਦਸਤਖਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਆਮ ਸੇਵਾ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਨਵੇਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=A Matter of Honour – an Account of the Indian Army, its Officers and Men|year=1986|url=https://archive.org/details/matterofhonourac0000maso|last=Mason|first=Philip|isbn=0-333-41837-9}}</ref> ਤਰੱਕੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਟਾਲੀਅਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ,<ref>{{Cite book|title=The Indian Rebellion 1857–1858|publisher=Gregory Fremont-Barnes|year=2007|pages=25.}}</ref> ਨੇ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਅਫਸਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉੱਚੇ ਰੈਂਕ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ।<ref>{{Cite book|title=From Sepoy to Subedar – Being the Life and Adventures of Subedar Sita Ram, a Native Officer of the Bengal Army|year=1988|url=https://archive.org/details/fromsepoytosubed0000unse|last=Lunt|first=James|isbn=0-333-45672-6|pages=[https://archive.org/details/fromsepoytosubed0000unse/page/n201 172]}}</ref> === ਚਰਬੀ ਵਾਲੇ ਕਾਰਤੂਸ === ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੂੰ '''ਐਨਫੀਲਡ ਪੈਟਰਨ 1853 ਰਾਈਫਲ ਮਸਕੇਟ''' ਲਈ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬਾਰੂਦ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਰਾਈਫਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਖ਼ਤ ਫਿੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਤੂਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਗਰੀਸ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਰਾਈਫਲ ਨੂੰ ਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਰਤੂਸ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਕੱਟਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Britain's Imperial Century, 1815–1914|url=https://archive.org/details/britainsimperial0000hyam_y3r2|last=Hyam|first=R|publisher=Palgrave Macmillan|year=2002|edition=3|pages=135.}}</ref> ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਤੂਸਾਂ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗਰੀਸ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰ ਦੀ ਚਰਬੀ ਮਿਲਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=The Tools of Empire: Technology and European Imperialism in the Nineteenth Century|url=https://archive.org/details/toolsofempiretec0000head|last=Headrick|first=Daniel R|publisher=Oxford University Press|year=1981|pages=88.}}</ref> ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite book|title=The great fear of 1857: rumours, conspiracies and the making of the Indian Mutiny|last=Kim A.|first=A. Wagner|publisher=Peter Lang|year=2010|isbn=9781906165277|quote=}}</ref> === ਨਾਗਰਿਕ ਬੇਚੈਨੀ === ਨਾਗਰਿਕ ਵਿਦਰੋਹ ਵਧੇਰੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸੀ। ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਮੂਹ ਸਨ: ਜਗੀਰੂ ਰਈਸ ਜਾਂ ਕੁਲੀਨ, ਪੇਂਡੂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਲੁਕਦਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ। ਕੁਲੀਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ [[ਲੈਪਸ ਦੀ ਨੀਤੀ|ਲੈਪਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ]] ਦੇ ਤਹਿਤ ਆਪਣਾ ਰੁਤਬਾ ਗੁਆ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਗੋਦ ਲਏ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਾਰਸ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਝਾਂਸੀ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵਰਗੇ ਬਾਗੀ ਆਗੂ ਇਸ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ।<ref>{{Cite book|title=From Plassey to Partition: A History of Modern India|last=Bandyopadhyay|first=Sekhara|publisher=Orient Longman|year=2004|isbn=978-81-250-2596-2|location=New Delhi}}</ref> ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਇੰਦੌਰ]] ਅਤੇ ਸੌਗਰ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਕੰਪਨੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਹੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿੱਥੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=Modern South Asia: History, Culture, Political Economy|url=https://archive.org/details/modernsouthasiah00bose|last=Bose|first=Sugata|last2=Jalal|first2=Ayesha|publisher=Routledge|year=2004|isbn=978-0-415-30787-1|edition=2|location=London|pages=[https://archive.org/details/modernsouthasiah00bose/page/n270 253]}}</ref> ਦੂਸਰਾ ਸਮੂਹ, ਤਾਲੁਕਦਾਰ, ਅਵਧ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਏ ਭੂਮੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਿਸਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅੱਧੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਜਾਇਦਾਦ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ-ਮਾਲੀਆ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|title=The Aftermath of Revolt: India, 1857–1870|url=https://archive.org/details/aftermathofrevol0000metc|last=Metcalf|first=Thomas R|publisher=Princeton University Press|year=1964}}</ref> ਨਾਗਰਿਕ ਵਿਦਰੋਹ ਆਪਣੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਅਸਮਾਨ ਸੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉੱਤਰ-ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਕੰਪਨੀ ਸਿੰਚਾਈ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਹਾ। == ਬਗਾਵਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ == ਅਸਲ ਬਗਾਵਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਵਾਪਰੀਆਂ। 26 ਫਰਵਰੀ, 1857 ਨੂੰ 19ਵੀਂ ਬੰਗਾਲ ਨੇਟਿਵ ਇਨਫੈਂਟਰੀ (ਬੀਐਨਆਈ) ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਵੇਂ ਕਾਰਤੂਸ ਗਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰ ਦੀ ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਗਰੀਸ ਕੀਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਪਿਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਨਲ ਨੇ ਪਰੇਡ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਅਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਕੁਝ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਪਖਾਨੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਦੀ ਪਰੇਡ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2010-08-18 |title=Project South Asia |url=http://projectsouthasia.sdstate.edu/docs/history/primarydocs/War%20of%201857/Indian%20Mutiny--Ch1/letter%2031.htm |access-date=2023-05-05 |website=web.archive.org |archive-date=2010-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100818120054/http://projectsouthasia.sdstate.edu/docs/history/primarydocs/War%20of%201857/Indian%20Mutiny--Ch1/letter%2031.htm |url-status=dead }}</ref> === [[ਮੰਗਲ ਪਾਂਡੇ]] === 29 ਮਾਰਚ 1857 ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੈਰਕਪੁਰ ਪਰੇਡ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, 34ਵੀਂ ਬੀਐਨਆਈ ਦੇ 29 ਸਾਲਾ ਮੰਗਲ ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਤਾਜ਼ਾ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ, ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕਰੇਗਾ। ਪਾਂਡੇ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਬਾਰੇ ਸਾਰਜੈਂਟ-ਮੇਜਰ ਜੇਮਸ ਹਿਊਸਨ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਹੀ ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਹੈਨਰੀ ਬਾਘ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਹਰ ਆਇਆ, ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਉਸ ਤੇ ਵੀ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite book|title=The Indian Mutiny: 1857|url=https://archive.org/details/indianmutiny18570000davi|last=David|first=Saul|publisher=Penguin Books|year=2003|isbn=978-0-14-100554-6|location=London|pages=528}}</ref> ਜਨਰਲ ਜੌਹਨ ਹਰਸੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰੇਡ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੰਗਲ ਪਾਂਡੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ "ਧਾਰਮਿਕ ਜਨੂੰਨ" ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੁਆਰਟਰ ਗਾਰਡ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਾਂਡਰ ਜਮਾਂਦਾਰ ਈਸ਼ਵਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਪਾਂਡੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਜਮਾਂਦਾਰ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੇਖ ਪਲਟੂ ਨੇ ਪਾਂਡੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਮਲਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ।<ref>{{Cite book|title="The Indian Mutiny of 1857", Col. G. B. Malleson|publisher=Rupa & Co. Publishers|year=2005|location=New Delhi.}}</ref> ਮੰਗਲ ਪਾਂਡੇ ਨੂੰ 6 ਅਪਰੈਲ, ਨੂੰ ਕੋਰਟ ਮਾਰਸ਼ਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਮਾਂਦਾਰ ਈਸ਼ਵਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 21 ਅਪਰੈਲ, ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾੜੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੇਖ ਪਲਟੂ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਹੌਲਦਾਰ ਦੇ ਰੈਂਕ ਲਈ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ 34ਵੀਂ ਬੀਐਨਆਈ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":0" /> ਦੂਜੀਆਂ ਰੈਜੀਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਕਠੋਰ ਸਮਝੀਆਂ। ਰਸਮੀ ਭੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਾਬਕਾ ਸਿਪਾਹੀ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਵਧ ਘਰ ਪਰਤ ਆਏ। === ਅਪ੍ਰੈਲ 1857 ਦੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ === ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ, ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀਆਂ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿਖੇ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜੀ ਛਾਉਣੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸੈਨਿਕ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਕਈ ਯੂਨਿਟ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਬੰਗਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਜਨਰਲ ਐਨਸਨ ਲਈ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ ਕਿ ਕਾਰਤੂਸਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਿਵਲੀਅਨ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦੇ ਸਟਾਫ਼ ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਸ਼ਕ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਕਾਰਤੂਸਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਪੂਰੀ ਬੰਗਾਲ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਿਆਰੀ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਕੋਈ ਆਮ ਆਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਮੁਸੀਬਤ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਫਿਰ [[ਸ਼ਿਮਲਾ]], ਠੰਢੇ ਪਹਾੜੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਗਰਮੀਆਂ ਬਿਤਾਈਆਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿਖੇ ਕੋਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਬਗਾਵਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਅਪਰੈਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਬੈਰਕ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ (ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਨਫੀਲਡ ਕਾਰਤੂਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ) ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਫਸਰਾਂ ਦੇ ਬੰਗਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/6618155|title=The great mutiny : India 1857|last=Hibbert|first=Christopher|date=1980|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004752-2|location=Harmondsworth}}</ref> == ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਆਰੰਭ == [[ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ|ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫਰ]] ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਕਾਲੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=http://dx.doi.org/10.5040/9781472895394|title=The Indian Mutiny 1857–58 : Essential Histories|date=2007|publisher=Osprey Publishing Ltd.|isbn=978-1-4728-9539-4}}</ref> ਪਿਛਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਅਜੇ ਵੀ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਕਾਰ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/228429525|title=The last Mughal : the fall of a dynasty, Delhi, 1857|last=Dalrymple|first=William|date=2006|isbn=978-0-670-99925-5|location=New Delhi}}</ref> ਨਾਗਰਿਕਾਂ, ਪਤਵੰਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਤਵੰਤਿਆਂ ਨੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। ਸਮਰਾਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਸਿੱਕੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਾਹੀ ਰੁਤਬੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਸਨ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜ਼ਫਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸੱਦੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":1" /> ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਬਾਗੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕਣ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ, ਬਿਹਾਰ, ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਸਬਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਵਿਦਰੋਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮਾਂਡ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਲੜਨ ਤੋਂ ਅਮਰੱਥ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਗੀਆਂ ਨੇ ਬਖਤ ਖਾਨ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਤਾਕਤਵਰ ਨੇਤਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਗਲ ਦੇ ਬੇਅਸਰ ਸਾਬਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਸਨ। ਪਰ ਦੂਸਰੇ ਸਵਾਰਥੀ ਜਾਂ ਅਯੋਗ ਸਨ। ਮੇਰਠ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਆਮ ਗੁੱਜਰ ਵਿਦਰੋਹ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਮੇਰਠ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ, ਗੁੱਜਰਾਂ ਨੇ ਚੌਧਰੀ ਕਦਮ ਸਿੰਘ (ਕੁੱਦਮ ਸਿੰਘ) ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਗੂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਕਦਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name=":2">{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/12663567|title=The peasant armed : the Indian revolt of 1857|last=Bayly|first=C. A.|date=1986|publisher=Clarendon Press|isbn=0-19-821570-3|location=Oxford|oclc=}}</ref> [[ਬੁਲੰਦ ਸ਼ਹਿਰ]] ਅਤੇ [[ਬਿਜਨੌਰ]] ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਲੀਦਾਦ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮਹੋ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧੀਨ ਗੁੱਜਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਏ। ਸਮਕਾਲੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਠ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਗੁੱਜਰ ਪਿੰਡਾਂ ਨੇ ਵਿਦਰੋਹ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਸਥਾਨਕ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ।<ref name=":2" /> ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ 1857 ਦੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦੌਰਾਨ, ਗੁੱਜਰ ਅਤੇ ਰੰਘੜ (ਮੁਸਲਿਮ ਰਾਜਪੂਤ) ਨੇ ਬੁਲੰਦ ਸ਼ਹਿਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ "ਸਭ ਤੋਂ ਅਟੁੱਟ ਦੁਸ਼ਮਣ" ਸਨ।<ref>{{Cite journal|date=2007-06-19|title=Imperial Gazetteer of India|url=http://dx.doi.org/10.1108/09504120710755815|journal=Reference Reviews|volume=21|issue=5|pages=61–62|issn=0950-4125}}</ref> ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਮੁਫ਼ਤੀ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਫਤਵਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਓ ਤੁਲਾ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। [[ਨਾਰਨੌਲ]] (ਨਸੀਬਪੁਰ) ਵਿਖੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। 16 ਨਵੰਬਰ, 1857 ਨੂੰ ਰਾਓ ਤੁਲਾ ਰਾਮ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਫਤੀ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਮੁਫਤੀ ਯਾਕੀਨੂਦੀਨ ਅਤੇ ਜੀਜਾ ਅਬਦੁਰ ਰਹਿਮਾਨ (ਉਰਫ ਨਬੀ ਬਖਸ਼) ਨੂੰ ਤਿਜਾਰਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਲਿਜਾ ਕੇ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। === ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ === ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ ਅਤੇ ਬਖ਼ਤ ਖਾਨ ਨੇ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫੌਜ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਜੌਹਨ ਨਿਕੋਲਸ ਅਤੇ ਹਡਸਨ ਨੇ ਕੀਤੀ।ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਰੀ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ, ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਟੁਕੜੀਆਂ ਮੇਰਠ ਅਤੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਵਧੇ ਅਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ। [[ਮੇਰਠ]] ਵਿਖੇ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵੇਂ ਫੌਜਾਂ ਕਰਨਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲੀਆਂ। ਨੇਪਾਲ ਰਾਜ ਤੋਂ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਅਧੀਨ ਬੰਗਾਲ ਆਰਮੀ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਦੋ ਗੋਰਖਾ ਯੂਨਿਟਾਂ ਸਮੇਤ, ਸੰਯੁਕਤ ਫੋਰਸ ਬਦਲੀ-ਕੇ-ਸਰਾਏ ਵਿਖੇ ਬਾਗੀਆਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਫੌਜ ਨਾਲ ਲੜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦਿੱਲੀ ਲੈ ਗਏ। ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਿਜ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਟਿਕਾਣਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਲਗਭਗ 1 ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ 21 ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਚੱਲੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਹ ਅਕਸਰ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਸਨ ਨਾ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਜੋ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਅਧੀਨ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਗੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ, ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਾਪਦੀ ਸੀ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਿਮਾਰੀ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਮਲੇ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਨਗੇ, ਪਰ ਜੌਹਨ ਨਿਕੋਲਸਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। 30 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|url=http://dx.doi.org/10.5040/9781472895394|title=The Indian Mutiny 1857–58 : Essential Histories|date=2007|publisher=Osprey Publishing Ltd.|isbn=978-1-4728-9539-4}}</ref> ਸੈਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਟੁਕੜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 7 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ, ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਨੇ ਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਨ ਤੋੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਗੀਆਂ ਦੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ [[ਹੁਮਾਯੂੰ]] ਦੀ ਕਬਰ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। === ਕਾਨ੍ਹਪੁਰ === ਕਾਨ੍ਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫੌਜ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੌਲਿਨ ਕੈਂਪਬੈੱਲ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਕਾਨ੍ਹਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਾਨਪੁਰ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ, ਮਰਦਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ। 25 ਜੂਨ, ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਰਾਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ ਬਸ਼ਰਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖ ਸਕਣ ਅਤੇ 27 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦਿਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ (ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਨਿਕਾਸੀ 26 ਤਰੀਕ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੋਵੇ) 27 ਜੂਨ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘੇਰਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite book|title=The story of Cawnpore: The Indian Mutiny 1857, Capt. Mowbray Thomson, Brighton, Tom Donovan, 1859, pp. 148–159.}}</ref> ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸੈਨਾ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਕਿਧਰੋਂ ਗੋਲੀ ਚੱਲਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ। ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/6618155|title=The great mutiny : India 1857|last=Hibbert|first=Christopher|date=1980|publisher=Penguin Books|isbn=0-14-004752-2|location=Harmondsworth|oclc=}}</ref> ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਤਲੇਆਮ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਰਦ ਮੈਂਬਰ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਚੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀ ਘਰ ਕਤਲੇਆਮ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਲਈ ਬੰਧਕ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=A History of the Indian Mutiny by G. W. Forrest, London, William Blackwood, 1904.}}</ref> ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਆਦਮੀ ਆਖਰਕਾਰ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ 'ਤੇ ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਬਚ ਨਿਕਲੇ: ਦੋ ਨਿੱਜੀ ਸਿਪਾਹੀ, ਇੱਕ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ, ਅਤੇ ਕੈਪਟਨ ਮੋਬਰੇ ਥੌਮਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਨਪੁਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ (ਲੰਡਨ, 1859) ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ। ਪਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੌਰਾਨ, ਤਾਤਿਆ ਟੋਪੇ ਨੇ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਘਟਨਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ:- ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਤਾਤਿਆ ਟੋਪੇ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਉਠਾਇਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਭੀੜ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇੱਕ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਬਿਗਲ ਵਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੰਗਾਮਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ, ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਾਲੇ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਗਏ। ਬਾਗੀਆਂ ਨੇ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ, ਜੋ ਕਿ ਨੇੜੇ ਹੀ ਸਾਵਦਾ ਕੋਠੀ (ਬੰਗਲਾ) ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਆਏ।<ref>{{Cite book|title=Kaye's and Malleson's History of the Indian Mutiny. Longman's, London, 1896. Footnote, p. 257.}}</ref> ਕੁਝ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਦੁਰਘਟਨਾ ਜਾਂ ਗਲਤੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਨੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਦਨੀਤੀ ਨਾਲ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|title=Michael Edwardes, Battles of the Indian Mutiny, Pan, 1963 ISBN 0-330-02524-4}}</ref> ਬਚੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਵਦਾ ਕੋਠੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਥਾਨਕ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਕਲਰਕ (ਬੀਬੀਘਰ) ਦੇ ਘਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ [[ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਬੀਬੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਪੰਜ ਮਰਦ ਅਤੇ ਦੋ ਸੌ ਛੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਲਗਭਗ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 25 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੇਚਸ਼ ਅਤੇ ਹੈਜ਼ੇ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite book|title=S&T magazine No. 121 (September 1998), p. 56.}}</ref> ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਰਾਹਤ ਫੋਰਸ ਜੋ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ]] ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧੀ ਸੀ, ਨੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ 15 ਜੁਲਾਈ, ਤੱਕ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਕਾਨਪੁਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬੰਧਕ ਮਾਰ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਸਾਈ, ਦੋ ਹਿੰਦੂ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕ ਬੀਬੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਚਾਕੂਆਂ ਅਤੇ ਹੈਚਟਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|title=Harris, John (2001), The Indian Mutiny, Ware: Wordsworth Editions, p. 205, ISBN 978-1-84022-232-6}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://dx.doi.org/10.5040/9781472895394|title=The Indian Mutiny 1857–58 : Essential Histories|date=2007|publisher=Osprey Publishing Ltd.|isbn=978-1-4728-9539-4}}</ref><ref>{{Cite book|title=S&T magazine No. 121 (September 1998), p. 58.}}</ref> ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਨਤਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ-ਪੱਖੀ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸਮਰਥਨ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਨਪੋਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਜੰਗੀ ਰੋਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੂਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਬੀਬੀਘਰ (ਅਤੇ ਉਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰਠ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ) ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਦੋ ਹਫਤੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਜੇਮਸ ਜਾਰਜ ਸਮਿਥ ਨੀਲ ਦੁਆਰਾ ਕਰੂਰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। [[ਫਤਹਿਪੁਰ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਨੀਲ ਨੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite book|title=J. W. Sherer, Daily Life during the Indian Mutiny, 1858, p. 56.}}</ref><ref>{{Cite book|title=Our bones are scattered : the Cawnpore massacres and the Indian Mutiny of 1857|last=1946|first=Ward, Andrew,|date=|publisher=John Murray|isbn=0-7195-6410-7}}</ref><ref>{{Cite book|title=Ramson, Martin & Ramson, Edward, The Indian Empire, 1858.}}</ref> ਨੀਲ 26 ਸਤੰਬਰ, ਨੂੰ ਲਖਨਊ ਵਿਖੇ ਸੈਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸਦੇ ਦੰਡਕਾਰੀ ਉਪਾਵਾਂ ਲਈ ਜਵਾਬਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਕਾਨ੍ਹਪੁਰ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਕਬਜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੰਧਕ ਬਣਾਏ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਫਰਸ਼ ਤੋਂ ਖੂਨ ਦੇ ਧੱਬੇ ਚੱਟਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਂ ਤੋਪ ਤੋਂ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/57076949|title=The Victorians at war, 1815-1914 : an encyclopedia of British military history|last=Raugh|first=Harold E.|date=2004|publisher=ABC-CLIO|isbn=1-57607-926-0|location=Santa Barbara, Calif.}}</ref> === ਲਖਨਊ === ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਬੇਗਮ ਹਜ਼ਰਤ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫੌਜ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੌਲਿਨ ਕੈਂਪਬੈੱਲ ਨੇ ਕੀਤੀ।ਮੇਰਠ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਬਾਅਦ, ਅਵਧ (ਅਜੋਕੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਵਧ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਖਨਊ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਸਰ ਹੈਨਰੀ ਲਾਰੈਂਸ ਕੋਲ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 1700 ਸੀ। ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੇ। ਬਾਗੀਆਂ ਨੇ ਵਿਸਫੋਟਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੁਰੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਈਪਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ।<ref name=":3">{{Cite book|title=Porter, Maj Gen Whitworth (1889). History of the Corps of Royal Engineers Vol I. Chatham: The Institution of Royal Engineers.}}</ref> 25 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ, ਸਰ ਹੈਨਰੀ ਹੈਵਲੌਕ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਇੱਕ ਰਾਹਤ ਟੁਕੜੀ ਅਤੇ ਸਰ ਜੇਮਜ਼ ਆਊਟਰਾਮ ਦੀ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੋਟੀ ਟੁਕੜੀ ਸੀ, ਨੇ ਬਾਗੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ, ਨਵੇਂ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼, ਸਰ ਕੋਲਿਨ ਕੈਂਪਬੈਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨੇ 18 ਨਵੰਬਰ, ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਐਨਕਲੇਵ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਆਲਮਬਾਗ 4 ਮੀਲ (6.4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜਿੱਥੇ ਕਿਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 4,000 ਦੀ ਫੋਰਸ ਛੱਡੀ ਗਈ ਸੀ, ਫਿਰ [[ਕਾਨਪੁਰ]], ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਾਂਤੀਆ ਟੋਪੇ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਕੈਂਪਬੈਲ ਨੇ 21 ਮਾਰਚ, ਨੂੰ ਹੋਈ ਅੰਤਮ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਲਖਨਊ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਰ ਅਸੰਗਠਿਤ ਵਿਦਰੋਹੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":3" /> === ਝਾਂਸੀ === ਝਾਂਸੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫੌਜ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹਿਊਗ ਰੋਜ਼ ਨੇ ਕੀਤੀ।ਝਾਂਸੀ ਰਿਆਸਤ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਾ ਸ਼ਾਸਿਤ ਰਿਆਸਤ ਸੀ। ਜਦੋਂ 1853 ਵਿੱਚ ਝਾਂਸੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਵਾਰਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ-ਜਨਰਲ ਦੁਆਰਾ ਲੈਪਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਵਿਧਵਾ [[ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ|ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ]], ਝਾਂਸੀ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਲਏ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਝਾਂਸੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਝਾਂਸੀ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਛੱਡਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਿਲੀਭੁਗਤ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਸੀ। ਜੂਨ 1857 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਕੰਟਰੋਲ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਆਰਮੀ ਯੂਨਿਟਾਂ ਨੇ, ਬਗਾਵਤ ਕਰਕੇ, [[ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ ਕਾਨਪੁਰ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਸਤੰਬਰ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 1857 ਵਿੱਚ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਦਤੀਆ ਅਤੇ ਓਰਛਾ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਮਲਾਵਰ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਝਾਂਸੀ ਦੀ ਸਫਲ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 3 ਫਰਵਰੀ, ਨੂੰ ਸਰ ਹਿਊਗ ਰੋਜ਼ ਨੇ ਸੌਗੋਰ ਦੀ 3 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਥਾਨਕ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਰੋਹੀ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|title=Essential Histories, the Indian Mutiny 1857–58, Gregory Fremont-Barnes, Osprey 2007, p. 79.}}</ref> ਮਾਰਚ 1858 ਵਿੱਚ, ਸਰ ਹਿਊਗ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਡੀਆ ਫੀਲਡ ਫੋਰਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਝਾਂਸੀ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਰਾਣੀ ਭੇਸ ਬਦਲ ਕੇ ਨਿਕਲਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਈ। ਝਾਂਸੀ ਅਤੇ ਕਾਲਪੀ ਤੋਂ ਭਜਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1 ਜੂਨ, 1858 ਨੂੰ ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ ਅਤੇ ਮਰਾਠਾ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਸਿੰਧੀਆ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਤੋਂ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਲ ਮਿਲਿਆ ਪਰ ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਡੀਆ ਫੀਲਡ ਫੋਰਸ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਈ। ਰਾਣੀ ਦੀ ਮੌਤ 17 ਜੂਨ ਨੂੰ, ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਗੋਲੀ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਵਾਲੀਅਰ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite book|title=Lachmi Bai Rani of Jhansi, the Jeanne d'Arc of India (1901), White, Michael (Michael Alfred Edwin), 1866, New York: J.F. Taylor & Company, 1901.}}</ref> == ਯੁੱਧ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ == ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਦੋਨੇਂ ਹੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ। ਇਕੱਲੇ ਅਵਧ ਵਿੱਚ ਹੀ 150000 ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋਇਆ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 100000 ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/32388316|title=The Cambridge illustrated history of the British Empire|last=Marshall|first=P. J.|date=1996|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-43211-1|location=Cambridge [England]}}</ref> ਇਕੱਲੇ ਜਰਨਲ ਨੀਲ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/56696109|title=Martial races : the military, race and masculinity in British imperial culture, 1857-1914|last=Streets-Salter|first=Heather|date=2004|publisher=Manchester University Press|isbn=0-7190-6962-9|location=Manchester}}</ref> ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬਦਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਤੋਂ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Constitutional Rights Foundation |url=https://www.crf-usa.org/bill-of-rights-in-action/bria-18-2-a-the-great-rebellion-of-1857-in-india |access-date=2023-05-05 |website=www.crf-usa.org |archive-date=2019-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224070714/https://www.crf-usa.org/bill-of-rights-in-action/bria-18-2-a-the-great-rebellion-of-1857-in-india |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book|title="Shahjahanabad, 1857"|last=Bhattacharya|first=Bibek}}</ref><ref>{{Cite book|title=Behal, Arsh. "Scottish historian reflects on horrors of 1857 uprising". Times of India.}}</ref><ref>{{Cite book|title=Redfern (1858). Justice for India.}}</ref> == ਵਿਦਰੋਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਫਿਲਮਾਂ == * Shatranj Ke Khilari - ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇਅ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ 1977 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ, 1857 ਦੇ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। * Mangal Pandey - ਕੇਤਨ ਮਹਿਤਾ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਮੰਗਲ ਪਾਂਡੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। * Manikarnika: The Queen of Jhansi -ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਆਧਾਰਤ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ]] l5x94kf5cvz86aot4y52u3xb6qg73x4 0 44242 839031 346953 2026-05-09T13:20:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839031 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਪੁਸਤਕ <!--|italic title = --> |name = ਰੇਤੇ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਠੀ |image = |image_caption = |author = [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ]] |title_orig = |translator = |illustrator = |cover_artist = |country = [[ਭਾਰਤ]] |language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] |series = |subject = ਪੰਜਾਬੀ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬੇਕਿਰਕ ਯਥਾਰਥ |genre = ਨਾਵਲ |publisher = |pub_date = |english_pub_date = |media_type = ਪ੍ਰਿੰਟ |pages = |isbn = |oclc = |dewey = |congress = |preceded_by = |followed_by = }} '''''ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ''''' [[ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ]] ਨਾਵਲ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਟੈਲੀ ਨਾਟਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130318/4/80337.cms ਪੰਜਾਬੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਾਟਕ ਦਾ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਦਾ ਸਫ਼ਰ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ]] e5m6zk3ra8fvaa6ue3egmf6on1dnnup 0 58131 839065 348009 2026-05-09T17:54:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839065 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਆਰਥ''' ਜਾਂ '''ਮਤਲਬੀਪਣ''' ਜਾਂ '''ਖ਼ੁਦਗ਼ਰਜ਼ੀ''' ਬਾਕੀਆਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਨਿੱਜ ਨਾਲ਼ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਫ਼ਾਇਦੇ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ, ਜਾਂ ਭਲਾਈ ਨਾਲ਼ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਣ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ।<ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/selfish?show=0&t=1408827003 "Selfish"], Merriam-Webster Dictionary, accessed on 23 August 2014</ref><ref>[http://dictionary.reference.com/browse/selfish Selfishness - meaning], reference.com, accessed on 23 April 2012</ref> ਸੁਆਰਥ [[ਪਰਉਪਕਾਰ]] ਜਾਂ ਪਰਮਾਰਥ ਜਾਂ ਬੇਗ਼ਰਜ਼ੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।<ref>C. S. Lewis, ''Surprised by Joy'' (1988) p. 116-7</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ== * ''[[ਨਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤ]]'' ([[ਜੌਨ ਰੌਲਜ਼]] ਵੱਲੋਂ) * ''[[ਮਿਲਵਰਤਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ]]'', [[ਰੌਬਰਟ ਐਕਸਲਰੌਡ]], ਬੇਕਿਸ ਬੁੱਕਸ, ISBN 0-465-02121-2 *''[[ਦ ਸੈਲਫ਼ਿਸ਼ ਜੀਨ]]'', [[ਰਿਚਰਡ ਡੌਕਿਨਜ਼]] (੧੯੯੦), ਦੂਜੀ ਜਿਲਦ—includes two chapters about the evolution of cooperation, ISBN 0-19-286092-5 *''[[ਸੁਆਰਥ ਦਾ ਗੁਣ]]'', [[ਏਨ ਰੈਂਡ]], ISBN 0451163931 ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== [http://healthland.time.com/2012/10/08/is-human-nature-fundamentally-selfish-or-altruistic/ ਕੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਆਰਥੀ ਹੈ ਜਾਂ ਪਰਮਾਰਥੀ?]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਦਾਚਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵੈ-ਮੋਹ]] nu30g08jmag56859usa0ljzenf5f8rt 0 65090 839045 805861 2026-05-09T16:38:27Z Sonia Atwal 49604 839045 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountaineer | name = ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ | image = Padma Bhushan Bachendri Pal (cropped).jpg | birth_name = | main_discipline = [[ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ]] ਅਤੇ<br/> ਪ੍ਰੋਮੋਟਰ ਫ਼ਾਰ ਐਡਵੈਂਚਰ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1954|5|24}} | birth_place = ਬੰਪਾ,ਜਿਲ੍ਹਾ ਚਮੋਲੀ , ਉਤਰਾਂਚਲ, ਭਾਰਤ | death_date = | death_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | start_age = | awards = [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] [[ਅਰਜੁਨ Awਅਵਾਰਡard]] | start_discipline = ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ– ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਡਵੈਂਚਰ ਫਾਉੰਡੇਸ਼ਨ<ref name="iloveindia">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/bachendri-pal.html|title=Bachendri Pal Biography – Bachendri Pal Profile, Childhood, Life, Timeline|accessdate=11 January 2014|archive-date=9 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151009093412/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/bachendri-pal.html|url-status=dead}}</ref> Chief of Tata Steel Adventure Foundation (since 1984)<ref name="tatasteel">{{cite web|url=http://www.tatasteel.com/UserNewsRoom/usershowcontent.asp?id=963&type=PressRelease&REFERER=http://www.tatasteel.com/media/press-release.asp|title=Tata Steel Newsroom – Press Releases|accessdate=11 January 2014|archive-date=27 ਸਤੰਬਰ 2013|archive-url=https://archive.today/20130927130448/http://www.tatasteel.com/UserNewsRoom/usershowcontent.asp?id=963&type=PressRelease&REFERER=http://www.tatasteel.com/media/press-release.asp|url-status=dead}}</ref> | notable_ascents = ''1984 ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]] ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ''<ref name="britannica">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1912159/Bachendri-Pal|title=Bachendri Pal (Indian mountaineer) – Encyclopedia Britannica|accessdate=11 January 2014}}</ref> | partnerships = | spouse = | children = | Website ={{url|tsafindia.org}} }} '''ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ''' (ਹਿੰਦੀ: बचेंद्री पाल; ਜਨਮ [[24 ਮਈ]] [[1954]]) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] [[ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ]] ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜੋ [[1984]] ਵਿੱਚ [[ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]] ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚੀ। <ref name="britannica"/> ==ਮੁਢੱਲਾ ਜੀਵਨ== ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ ਦਾ ਜਨਮ [[24 ਮਈ]], [[1954]] ਵਿੱਚ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਦੇ [[ਉਤਰਕਾਸ਼ੀ]] ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪਿੰਡ ਨਾਕੁਰੀ, ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਗੜਵਾਲ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਹੰਸਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੱਤ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>https://www.britannica.com/biography/Bachendri-Pal</ref> ਇਸ ਨੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਬਣਨ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਪਿਕਨਿਕ ਤੇ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਿਕਨਿਕ ਦੌਰਾਨ 13,123 ਫੁੱਟ (3,999.9 ਮੀਟਰ) ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਸਕੇਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ 5ਵੀਂ ਔਰਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਟਾਟਾ ਕੰਪਨੀ 'ਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਉਹ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ 'ਚ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾ ਨੂੰ ਸਿਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। [[ਤੇਨਜ਼ਿੰਗ ਨੋਰਗੇ]] ਅਤੇ [[ਐਡਮੰਡ ਹਿਲੇਰੀ]] ਦੀ ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਤਸਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਤੋਂ ਸਿਰਫ ਪੰਜ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਏ. ਅਤੇ ਬੀ.ਐਡ. ਤੋਂ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕਾਲਜ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ 1982 ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਕਾਲਜ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਨਹਿਰੂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮਾਉਂਟਨੇਅਰਿੰਗ ਦੇ ਕੋਰਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਮਾਉਂਟ ਗੰਗੋਤਰੀ 1 21,889.77 ਫੁੱਟ (6,672.0 ਮੀਟਰ) ਅਤੇ ਮਾਉਂਟ ਰੁਦਰਾਗਰੀਆ 19,091 ਫੁੱਟ (5,818.9 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਚੜਾਈ ਕੀਤੀ। ==ਚੜਾਈ== ਸੰਨ 1984 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੌਥੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ, "ਐਵਰੇਸਟ' 84" "ਦਾ ਨਾਮ, ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਤੱਕ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ ਨੂੰ ਛੇ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਕੁਲੀਨ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ (ਨੇਪਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰਮਾਥਾ) ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਤੇਜਨਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਰਚ 1984 ਵਿੱਚ, ਟੀਮ ਨੂੰ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਾਠਮਾਂਡੂ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਟੀਮ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਈ। ਮਾਊਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਝਲਕ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਬਾਚੇਂਦਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ: "ਅਸੀਂ ਪਹਾੜੀ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ...।"<ref name="My Journey to the Top">Book: ' st – My Journey to the Top'', an autobiography published By [[National Book Trust]], Delhi''</ref> ਟੀਮ ਨੇ ਮਈ 1984 ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਬਰਫੀਲੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੈਂਪ ਨੂੰ ਦਫ=ਫ਼ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੂਹ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਥਕਾਵਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਚੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਛੱਡ ਗਏ। ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ ਅਤੇ ਟੀਮ ਦੇ ਬਾਕੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ। ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ: "ਮੈਂ ਕੈਂਪ III 'ਚ 24,000 ਫੁੱਟ (7,315.2 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਸੌ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ 15-16 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਮੇਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਰਾਤ ਦੇ 00:30 'ਤੇ ਇੱਕ ਝਟਕੇ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹੀ; ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜੋਰ ਨਾਲ ਵੱਜੀ; ਮੈਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਠੰਢੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਿਪਟਿਆ ਪਾਇਆ।" 22 ਮਈ, 1984 ਨੂੰ, ਐਂਗ ਡੋਰਜੀ (ਸ਼ੇਰਪਾ ਸਿਰਦਾਰ) ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚੜਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ; ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ ਇਕਲੌਤੀ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਹ 'ਦੱਖਣੀ ਕੌਲ' ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਉਥੇ ਕੈਂਪ IV 'ਚ 26,000 ਫੁੱਟ (7,924.8 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇ ਬਿਤਾਈ। 23 ਮਈ, 1984 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 6:20 ਵਜੇ ਸਵੇਰੇ, ਉਹ ਚੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, “ਜੰਮੀਆਂ ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ” ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ; 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਠੰਢੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਮਾਇਨਸ 30 ਤੋਂ 40 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। 23 ਮਈ, 1984 ਨੂੰ, ਟੀਮ ਸਵੇਰੇ 1:07 ਵਜੇ ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਇਸ ਚੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.tsafindia.org/mystory.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20040722091626/http://www.tsafindia.org/mystory.html |archive-date=22 July 2004 |url-status=dead |title=mystory |accessdate=9 February 2014 }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਕਾਰਨਾਮਾ ਆਪਣੇ 30ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦੀ 31ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਤੋਂ ਛੇ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰ ਦਿਖਾਇਆ ਸੀ। ==ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ== ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ:- * ਇੱਕ "ਇੰਡੋ-ਨੇਪਾਲੀ ਔਰਤ ਦੀ ਮਾਊਟ ਐਵਰੈਸਟ ਅਭਿਆਨ - 1993" ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਹੜੀ ਭਾਰਤੀ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਲਈ ਮਾਪਦੰਡ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਜਦੋਂ ਇਸ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿਚ 7 ਔਰਤਾਂ ਸਮੇਤ 18 ਲੋਕ ਪਹੁੰਚੇ।<ref>{{cite web|url=http://www.everesthistory.com/climbers/pal.htm |title=EverestHistory.com: Bachendri Pal |accessdate=11 January 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131206202929/http://www.everesthistory.com/climbers/pal.htm |archivedate=6 December 2013 |df=dmy }}</ref> * "ਦਿ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਰਾਫਟਿੰਗ ਵੋਆਜ - 1994" ਵਿੱਚ ਰੈਫਟਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 3 ਰਾਫਟਾਂ 'ਚ 18 ਔਰਤਾਂ ਸਨ। 2155 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ, ਹਰਿਦੁਆਰ ਤੋਂ ਕਲਕੱਤਾ ਤੱਕ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ 39 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਇਹ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਉਪਰਾਲਾ ਸੀ। " ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਟ੍ਰਾਂਸ-ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਮੁਹਿੰਮ - 1997", ਜੋ ਕਿ 8 ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਹਿਆਲਿਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਸਿਆਚਿਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਯਾਤਰਾ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ - 20,100 ਫੁੱਟ (6,126.5 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਾ ਸਿਹਰਾ,'225' ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 4000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜੀ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ 4,500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਸਫਲਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.in/news/feb/03hima.htm |title=Madhumita Chakraborty |publisher=Rediff |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131003045710/http://www.rediff.in/news/feb/03hima.htm |archivedate=3 October 2013 }}</ref> ==ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਜ== ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ ਦੇ ਨਾਲ [[ਪ੍ਰੇਮਲਤਾ ਅਗਰਵਾਲ]] ਅਤੇ ਐਸ ਪਹਾੜ ਰੋਹੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਵਰੈਸਟ ਸੰਮੇਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਚੁੱਪ-ਚੁਪੀਤੇ ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਉਚਾਈ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਕਾਰਜ ਚਲਾਏ ਜੋ 2013 ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹ ਹੋਏ ਸਨ।<ref>{{cite web|url=http://sports.ndtv.com/othersports/othersports/210099-everest-conquerors-to-the-rescue|title=Everest conquerors to the rescue! – Other Sports - More – NDTVSports.com|accessdate=11 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019155242/http://sports.ndtv.com/othersports/othersports/210099-everest-conquerors-to-the-rescue|archive-date=19 October 2013|url-status=dead}}</ref> ==ਸਨਮਾਨ== * ਭਾਰਤ ਪਰਬਤ ਰੋਹੀ ਫਾਉੰਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਸੋਨ ਤਗਮਾ (1984) * ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (1984) * ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ (1985)। * ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨ [[ਅਰਜੁਨ ਇਨਾਮ]] (1986) * ਕੋਲਕਾਤਾ ਲੇਡੀਜ਼ ਸਟੱਡੀ ਗਰੁੱਪ ਆਰਡਰ (1986)। * ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਡ ਰਿਕਾਰਡ (1990) 'ਚ ਨਾਮਜਦ * ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੌਮੀ ਐਡਵੈਂਚਰ ਸਨਮਾਨ (1994)। * ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੇ ਯਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸਨਮਾਨ (1995)। * ਹੇਮਵਤੀ ਨੰਦਨ ਬਹੁਗੁਣਾ ਗੜਵਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ (1997)। * ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੰਤਰਾਲਾ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੇ ਪਿਹਲੀ ਵੀਰਾਂਗਣਾ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨ (2013-14) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ]] gnvq0ilj3njl6vszzwopzg8fz1rsbey 0 65747 839047 830789 2026-05-09T16:42:55Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Origin" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1351604529|Gurjari (raga)]]" 839047 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਗ ਗੂਜਰੀ''' ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਸ਼ਬਜ ਜਾਂ ਭਜਨ ਗਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਗੁ ਗੂਜਰੀ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਜੀ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਵਾਂ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਚਾਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ 194 ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੰਨਾ 489 ਤੋਂ ਪੰਨਾ 526 ਤੱਕ, ਰਾਗੁ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੀਆਂ 9 ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |url=http://searchgurbani.com/raags/raag_gujri |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-10-06 |archive-date=2015-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150828215242/http://searchgurbani.com/raags/raag_gujri |url-status=dead }}</ref> #ਮਹਾਰਾਸਟਰਾ ਗੂਜਰੀ #ਦੱਖਣੀ ਗੂਜਰੀ #ਦ੍ਰਾਵਰੀ ਗੂਜਰੀ #ਉੱਤਰੀ ਗੂਜਰੀ #ਸੌਰਾਸ਼ਟਰਾ ਗੂਜਰੀ #ਮੰਗਲ ਗੂਜਰੀ #ਰਾਮਕਲੀ ਗੂਜਰੀ #ਬਹੁਲਾ ਗੂਜਰੀ #ਸਿਆਮ ਗੂਜਰੀ' <poem> ਮਨੁ ਕੁੰਚਰੁ ਪੀਲਕੁ ਗੁਰੂ ਗਿਆਨੁ ਕੁੰਡਾ ਜਹ ਖਿੰਚੇ ਤਹ ਜਾਇ॥ ਨਾਨਕ ਹਸਤੀ ਕੁੰਡੇ ਬਾਹਰਾ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਉਝੜਿ ਪਾਇ ॥ 2 ॥ ਪਉੜੀ ॥ </poem> {| class="wikitable sortable" |+ਗੂਜਰੀ ਰਾਗ !ਵਿਸ਼ਸ਼ਤਾ !!ਜਿਵੇ |- |[[ਥਾਟ]]|| ਤੋੜੀ |- |ਜਾਤਿ || ਸਾੜਵ-ਸਾੜਵ (ਆਰੋਹ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਛੇ ਛੇ ਸੁਰ) |- |ਪ੍ਰਾਕਰਿਤੀ|| ਸ਼ਾਤ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਭਾਵ |- |ਸਵਰ|| ਰੇ, ਗਾ, ਧਾ ਕੋਮਲ, ਮਾ ਤੀਵਰ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸੁਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ |- |ਵਾਦੀ|| ਧਾ |- |ਸਮਵਾਦੀ || ਗਾ (ਰੇ) |- |ਸਮਾ || ਦਿਨ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਪਹਿਰ 9 ਵਜੇ ਤੋਂ 12 ਵਜੇ ਤੱਕ |- |ਵਰਜਿਤ|| ਪਾ |- |ਆਰੋਹੀ || ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ* ਧਾ ਨੀ ਸਾ |- |ਅਵਰੋਹੀ || ਸਾਂ ਨੀ ਧੁ ਮਾ* ਗਾ ਰੇ ਸਾ |- |ਪਕੜ|| ਮਾ* ਧਾ ਨੀ ਧਾ, ਮਾ* ਗਾ ਰੇ ਗਾ ਰੇ ਸਾ |} {| class="wikitable sortable" |+ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ ਬਾਣੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ !ਬਾਣੀ ਰਚੇਤਾ ਦਾ ਨਾਮ !!ਸ਼ਬਦ |- |[[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ]] ||7 |- |[[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]] || 74 |- |[[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ]] || 8 |- |[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] || 97 |- |[[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] || 2 |- |[[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ]] ||1 |- |[[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]] || 20 |- |[[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]] ||1 |- | [[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]] ||2 |} == ਮੂਲ == ਸਮਕਾਲੀ ਸਰੋਤ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[Guru Granth Vishvakosh|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼]] ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਜਰੀ ਰਾਗ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਗੁਰਜਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ|ਰਵਾਇਤੀ ਗੀਤ]] ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ]] ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ [[Taran Singh|ਤਰਨ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ [[ਰਾਗ]] ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰਜਰ ਜਾਤੀ (ਜਾਤੀ) ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਗ ਦਾ ਨਾਮ [[ਪੰਜਾਬ]] ਖੇਤਰ ਦੇ [[ਗੁੱਜਰ|ਗੁਰਜਰ]] ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ "ਓ. ਗੋਸਵਾਮੀ" ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਵੀ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਨਾਮ ਗੁਰਜਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗੁਜਰੀ ਰਾਗ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ, ਪਰ ਠੋਸ ਅਤੇ ਵਾਜਿਬ ਸਬੂਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਨੂੰ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਰਾਜ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਤੋਮਰ ਦੀ ਰਾਣੀ ਮਿਰਗ ਨੈਨੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਟਕਲਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਸਬੂਤ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ''ਫ੍ਰੈਂਕੋਇਸ ਡੇਲਵੋਏ'' ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰਜਰੀ ਰਾਗ ਦਾ ਨਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ [[Gujarata|ਗੁਜਰਾਤ]], ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਸਮੀ ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਗੁਰਬਾਣੀ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਅਧਾਰ]] jkdeof7jv9vbs8xwe22hbht0l1xsl77 0 67763 839064 820082 2026-05-09T17:36:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839064 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ | name_official = ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ | image = Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 01.JPG|Migratory birds at Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 09.JPG| | image_caption = ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ | country = ਭਾਰਤ | location = [[ਮੋਹਾਲੀ]], [[ਪੰਜਾਬ]] | purpose = ਸਿੰਚਾਈ, ਹੜ੍ਹ ਰੋਕਣਾ | status = ਚਾਲੂ | opening = {{Start date and age|1998}} | owner = ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ | dam_type = ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਭਰਤ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਬੰਨ੍ਹ | dam_crosses = ਸਿਸਵਾਂ ਖੱਡ | dam_length = {{Convert|435|ft|abbr=on}} | height = {{Convert|24|ft|abbr=on}} | spillway_capacity = 66 }} '''ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ''' ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਮੋਹਾਲੀ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਿਸਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਡੈਮ ਹੈ। ਇਹ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਬੱਦੀ-ਕੁਰਾਲੀ ਸੜਕ <ref>{{cite web | url=http://punjabitribuneonline.com/2015/05/%E0%A8%95%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A9%80%E0%A8%B8%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%B8%E0%A9%9C%E0%A8%95-%E0%A8%A4%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%AE%E0%A8%B9/ | title=ਕੁਰਾਲੀ-ਸੀਸਵਾਂ ਸੜਕ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ’ਚ ਹੀ ਟੁੱਟਣੀ ਸ਼ੁਰੂ | accessdate=4 ਮਈ 2016}}</ref> ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਨੀਵਾਂ ਡੈਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਉਚਾਈ 24 ਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ 950 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਦੀ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web | url=http://wikimapia.org/8336626/Siswan-Dam | title=Siswan Dam | accessdate=4 ਮਈ 2016}}</ref><ref>{{cite web | url=http://india-wris.nrsc.gov.in/wrpinfo/index.php?title=Siswan_Dam_D03731 | title=Siswan Dam D03731 | accessdate=4 ਮਈ 2016 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਡੈਮ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਪਾਣੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ==ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ== ਇਸ ਡੈਮ ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਰਗਾਬੀਆਂ (lesser whistling ducks), ਜਲ ਕਾਂ (Cormorants) ਆਦਿ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾਵਾਂ == ਇਹ ਖੇਤਰ ਸੁਖ਼ਨਾ ਝੀਲ ਵਾਂਗ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਵੱਡੀ ਜਲਗਾਹ ਵੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕਾਫੀ ਸੰਭਵਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਸਨੂੰ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130818/16/255941.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ== <gallery> ਤਸਵੀਰ:Siswan dam lake.jpg|ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤਸਵੀਰ:Siswan dam lake.jpg|ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ File:Migratory birds at Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 02.JPG| ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ File:Migratory birds at Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 03.JPG| ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ File:Migratory birds at Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 04.JPG| ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ File:Migratory birds at Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 05.JPG| ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ File:Migratory birds at Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 06.JPG| ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ File:Migratory birds at Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 07.JPG| ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ File:Migratory birds at Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 08.JPG| ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ File:Migratory birds a Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 10.JPG| ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ File:Migratory birds at Sisvan Dam, district Mohali, Punjab, India 09.JPG| ਸਿਸਵਾਂ ਡੈਮ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਡੈਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਡੈਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੈਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਜਲਗਾਹਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਜਲਥਾਵਾਂ]] 7ureldnh9jmngzs630nctay26r5b1fz 0 91666 839042 771672 2026-05-09T16:03:46Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Selected songs" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1328053246|Jagjit Kaur]]" 839042 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Jagjit Kaur.jpg|thumb|2016 ਵਿਚ ਕੌਰ]] '''ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ'''<ref>{{Cite web|url=http://www.songsofyore.com/some-timeless-songs-of-jagjit-kaur/|title=Some timeless songs of Jagjit Kaur|website=songsofyore.com|access-date=28 October 2016}}</ref> ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]/[[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]] ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, [[ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖ਼ਯਾਮ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਅਤੇ [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]] ਵਰਗੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਮਕਾਲੀ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਘੱਟ ਗਾਇਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਯਾਦਗਾਰ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੀਤ == ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੀਤ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:<ref>{{Cite web|url=http://www.hindigeetmala.net/singer/jagjit_kaur.php|title=Singer: Jagjit Kaur: Lyrics and video of Hindi Film Songs - Page 1 of 2|website=hindigeetmala.net|access-date=28 October 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://music.raag.fm/singer/jagjit-kaur|title=Jagjit Kaur albums - Raag.Fm|website=raag.fm|access-date=28 October 2016|archive-date=28 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161028083941/http://music.raag.fm/singer/jagjit-kaur|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.amazon.in/Music-Jagjit-Kaur/s?ie=UTF8&page=1&rh=n:976445031,p_32:Jagjit%20Kaur|title=Amazon.in: Jagjit Kaur: Music|website=amazon.in|access-date=28 October 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/shagoon-mw0001571997|title=Shagoon - Suman Kalyanpur,Jagjit Kaur - Songs, Reviews, Credits - AllMusic|website=allmusic.com|access-date=28 October 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.saregama.com/artist/jagjit-kaur_2902/songs|title=Listen to Jagjit Kaur songs online, Jagjit Kaur songs MP3 download|website=saregama.com|access-date=28 October 2016}}</ref> * "ਦੇਖੋ ਦੇਖੋ ਜੀ ਗੋਰੀ ਸਸੁਰਾਲ ਚਲੀ" ਸ਼ਗੁਨ (1964), ਬੋਲ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ, ਸੰਗੀਤ ਖ਼ਯਾਮ * "ਤੁਮ ਅਪਨਾ ਰੰਜ–ਓ-ਗ਼ਮ ਅਪਨੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਮੁਝੇ ਦੇ" ਤੱਕ ''ਸ਼ਗੁਨ ''ਵਿੱਚੋਂ * "ਖਮੋਸ਼ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੋ ਅਫ਼ਸਾਨਾ ਮਿਲ ਗਯਾ" ਦਿਲ-ਏ-ਨਾਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ (1953), ਲਿਰਿਕਸ ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੂੰਨੀ, ਮ੍ਯੂਜਿਕ ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੋਹੰਮਦ * "ਚਲੇ ਆਓ ਸੈਯਾਂ ਰੰਗੀਲੇ ਮੈਂ ਵਾਰੀ "(ਪਾਮੇਲਾ ਚੋਪੜਾ ਨਾਲ) ''ਬਾਜ਼ਾਰ'' (1982) ਵਿੱਚ, ਬੋਲ ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ, ਸੰਗੀਤ ਖ਼ਯਾਮ  * "ਦੇਖ ਲੋ ਆਜ ਹਮਕੋ ਜੀ ਭਰ ਕੇ " ''ਬਾਜ਼ਾਰ ''ਵਿੱਚ * "ਕਾਹੇ ਕੋ ਬਿਆਹੀ ਬਦੇਸ"  ਉਮਰਾਵ ਜਾਨ (1981), ਸੰਗੀਤ ਖ਼ਯਾਮ * "ਸਾਡਾ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ ਵੇ"  ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਾਮੇਲਾ ਚੋਪੜਾ ਵਿੱਚ  ''ਕਭੀ ਕਭੀ ''(1976), ਸੰਗੀਤ ਖ਼ਯਾਮ * "ਚੰਦਾ ਗਾਏ ਰਾਗਨੀ" ਦਿਲ-ਏ-ਨਦਾਨ ਵਿੱਚ * "ਪਹਲੇ ਤੋ ਆਂਖ ਮਿਲਾਨਾ" ਸ਼ੋਲਾ ਔਰ ਸ਼ਬਨਮ ਵਿੱਚ ਰਫੀ ਦੇ  ਨਾਲ (1961), ਗੀਤ ਕੈਫੀ ਆਜਮੀ, ਸੰਗੀਤ ਖ਼ਯਾਮ * "ਨੈਨ ਮਿਲਾਕੇ ਪ੍ਯਾਰ ਜਤਾ ਕੇ ਆਗ ਲਗਾ ਦੀ" (ਰਫੀ ਦੇ ਨਾਲ) ''ਮੇਰਾ ਭਾਈ ਮੇਰਾ ਦੁਸ਼ਮਨ'' ਵਿੱਚ (1967), ਸੰਗੀਤ ਖ਼ਯਾਮ == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਉਭਰ ਰਹੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਖਯਾਮ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਮੱਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਐਕਟਰ ਪ੍ਰਦੀਪ ਖਯਾਮ ਸੀ,<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/musicbetween-silence-and-speech/article4414752.ece|title=Music…between silence and speech|last=Mahaan|first=Deepak|date=14 February 2013|access-date=28 October 2016}}</ref> ਜਿਸਦੀ 2012 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਖਯਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਟਰੱਸਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। <ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/interview-we-were-inspired-by-the-divine-to-do-what-we-did-khayyam-2215087|title=We were inspired by the divine to do what we did: Khayyam - Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=22 May 2016|website=dnaindia.com|access-date=28 October 2016}}</ref> == ਚੁੰਨਿੰਦਾ ਗੀਤ == ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਕੁਝ ਗੀਤ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨਃ <ref>{{Cite web |title=Singer : Jagjit Kaur : Lyrics and video of Hindi Film Songs – Page 1 of 2 |url=http://www.hindigeetmala.net/singer/jagjit_kaur.php |access-date=28 October 2016 |website=hindigeetmala.net}}</ref><ref>{{Cite web |title=Jagjit Kaur albums |url=http://music.raag.fm/singer/jagjit-kaur |access-date=28 October 2016 |website=raag.fm}}</ref><ref>{{Cite web |title=Shagoon – Suman Kalyanpur, Jagjit Kaur – Songs, Reviews, Credits |url=http://www.allmusic.com/album/shagoon-mw0001571997 |access-date=28 October 2016 |publisher=AllMusic}}</ref> * "ਦੇਖੋ ਦੇਖੋ ਜੀ ਗੋਰੀ ਸਸੁਰਾਲ ਚਲੀ" ''ਸ਼ਗੂਨ'' ਤੋਂ (1964) ਬੋਲ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਾਵੀ, ਸੰਗੀਤ ਖਯਾਮ * ''ਸ਼ਗੂਨ'' ਤੋਂ "ਤੁਮ ਅਪਨਾ ਰੰਜ-ਓ-ਗਮ ਅਪਨੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਮੁਝੇ ਦੇ ਦੋ" * "ਖਾਮੋਸ਼ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੋ ਅਫ਼ਸਾਨਾ ਮਿਲ ਗਯਾ" ਦਿਲ-ਏ-ਨਾਦਨ ਤੋਂ (1953) ਗੀਤ ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੁਨੀ, ਸੰਗੀਤ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ * "ਚਲੇ ਆਓ ਸਾਇਆਂ ਰੰਗੀਲੇ ਮੈਂ ਵਾਰੀ ਰੇ" (ਪਾਮੇਲਾ ਚੋਪੜਾ ਨਾਲ ''ਬਾਜ਼ਾਰ'' ਤੋਂ (1982) ਗੀਤ ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ, ਸੰਗੀਤ ਖਯਾਮ * ''ਬਾਜ਼ਾਰ'' ਤੋਂ "ਦੇਖ ਲੋ ਆਜ ਹਮਕੋ ਜੀ ਭਰ ਕੇ" * ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ (1981) ਸੰਗੀਤ ਖਯਾਮ ਤੋਂ "ਕਾਹੇ ਕੋ ਬ੍ਯਾਹੀ ਬਿਦੇਸ " * "ਸਾਡਾ ਚਿਡੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ ਵੇ" ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਾਮੇਲਾ ਚੋਪੜਾ ਦੁਆਰਾ ''ਕਭੀ ਕਭੀ'' ਤੋਂ (1976) * ''ਦਿਲ-ਏ-ਨਾਦਾਨ'' ਤੋਂ "ਚੰਦਾ ਗਾਏ ਰਾਗਿਨੀ" * "ਪਹਿਲੇ ਤੋ ਆਂਖ ਮਿਲਾਣਾ" (''ਸ਼ੋਲਾ ਔਰ ਸ਼ਬਨਮ'' ਤੋਂ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਨਾਲ (1961) ਗੀਤ ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ, ਸੰਗੀਤ ਖਯਾਮ * "ਲੜੀ ਰੇ ਲੜੀ ਤੁਮਸੇ ਆਁਖ ਜੋ ਲੜੀ" ਸ਼ੋਲਾ ਔਰ ਸ਼ਬਨਮ ਤੋਂ (1961) * "ਨੈਨ ਮਿਲੇਕੇ ਪਿਆਰ ਜਾਤ ਕੇ ਆਗ ਲਗਾ ਦੀ" (ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨਾਲ ''ਮੇਰਾ ਭਾਈ ਮੇਰਾ ਦੁਸ਼ਮਣ'' (1967) ਸੰਗੀਤ [[ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਖਯਾਮ]] ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ- (ਸਤਗੁਰੂ ਤੇਰੀ ਓਟ 1974) [[ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ]], ਸੋਮ ਦੱਤ ਵਰਗੇ ਸਟਾਰ ਕਾਸਟ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] 1rsrbq6vzj4pqnhqqqgjz9uw4afk0ml 0 94236 839051 773179 2026-05-09T16:49:37Z Sonia Atwal 49604 839051 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Arunima sinha.png|thumb|ਅਰੁਣਿਮਾ ਸਿਨਹਾ]] '''ਅਰੁਣਿਮਾ ਸਿਨਹਾ,''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਹਾੜੀ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਸਪੋਰਟਸਵੁਮੈਨ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਤ ਵਾਰ ਦੀ ਭਾਰਤੀ [[ਵਾਲੀਬਾਲ]] ਖਿਡਾਰੀ, ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ[[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਏਵਰੇਸਟ]], ਮਾਊਂਟ ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ (ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ), ਮਾਊਂਟ ਐਲਬਰਸ (ਰੂਸ), ਮਾਊਂਟ ਕੋਸੀਅਸਕੋ (ਆਸਟਰੇਲੀਆ), ਮਾਉਂਟ ਏਕਨਕਾਗੁਆ (ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ), ਕਾਰਸਟਨਜ਼ ਪਿਰਾਮਿਡ (ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ) ਅਤੇ ਮਾਉਂਟ ਵਿਨਸਨ ਚੜਨ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਹੈ।<ref name="HuffingtonPost">{{Cite news|url=http://www.coolthoughts.in/अरुणिमा-सिन्हा-के-बारे-मे.|title=Arunima Sinha, Indian Woman, Is First Female Amputee To Climb Everest in the world|date=22 May 2013|work=[[The Huffington Post]]|access-date=22 May 2013}}</ref><ref name="indoscopy.com">http://www.indoscopy.com/2013/05/first-indian-amputee-climb-everest.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208072142/http://www.indoscopy.com/2013/05/first-indian-amputee-climb-everest.html |date=2015-12-08 }} | Arunima Sinha World's first female amputee to climb Mount Everest</ref><ref name="hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/arunima-becomes-first-indian-amputee-to-scale-everest/article4736281.ece|title=Arunima becomes first Indian amputee to scale Everest|date=21 May 2013|work=[[The Hindu]]|access-date=21 May 2013}}She is also the World's first female amputee to climb Mount Everest.</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/another-peak-scaled-indias-arunima-sinha-becomes-first-female-amputee-to-climb-mount-vinson/articleshow/67380549.cms|title=Another peak scaled: India's Arunima Sinha becomes world's first female amputee to climb the highest peak of Antarctica - Mt Vinson - Times of India|website=The Times of India|access-date=2019-01-05}}</ref> ਕੁਝ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਗੋਡੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕੱਟਣਾ ਪਿਆ, ਸੱਜੀ ਲੱਤ ਵਿੱਚ ਰੌਡ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਫ੍ਰੈਕਚਰ ਆਏ।<ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/arunima-sinha-inspiring-story-first-indian-female-amputee-mount-everest-proud-mountain-climb-lifest/1/692252.html|title=This inspiring story of the first female amputee to climb Mount Everest will make you proud|website=intoday.in|access-date=29 June 2017}}</ref> ਉਸਦਾ ਉਦੇਸ਼, ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਹਰੇਕ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2014 ਤਕ ਸੱਤ ਜਲੌਅ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ: [[ਏਸ਼ੀਆ]] 'ਚ [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਐਵਰੈਸਟ]], [[ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ|ਕਿਲਿਮੰਜਾਰੋ]] [[ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਅਫਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ, [[ਯੂਰਪ]] ਵਿੱਚ [[ਮਾਉਂਟ ਐਲਬਰਸ|ਐਲਬਰਸ]], [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਵਿੱਚ ਕੋਸਚਿਊਸਜਕੋ, [[ਅਰਜਨਟੀਨਾ|ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚAconcagua]], ਅਤੇ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਕਾਰਟੇਨਸਜ਼ ਪਿਰਾਮਿਡ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/arunima-sinha-conquers-indonesias-highest-peak-1431681|title=Arunima Sinha Conquers Indonesia's Highest Peak|work=NDTV.com|access-date=2017-10-25}}</ref> ਉਸਨੇ 1 ਜਨਵਰੀ, 2019 ਨੂੰ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਨਸਨ ਮਾਉਂਟ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅੰਤਮ ਸੰਮੇਲਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/pm-modi-congratulates-first-woman-amputee-mountaineer-arunima-sinha-for-scaling-mount-vinson-1972614|title=PM Modi Congratulates First Woman Amputee For Scaling Mount Vinson|website=NDTV.com|access-date=2019-01-05}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == ਸਿਨਹਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਬੇਦਕਰ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਲਖਨਊ]] ਵਿੱਚ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ|ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ]] ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਹ 3 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਅਰੁਣਿਮਾ ਸਾਈਕਲਿੰਗ, [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁਟਬਾਲ]] ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਨੀਮ ਫੌਜੀ ਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਸੀ.ਆਈ.ਐਸ.ਐਫ. ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਲ ਪੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਦਲਦੇ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-23/india/39474986_1_everest-climber-arunima-sinha-cisf|title=Amputee Everest climber Arunima Sinha to be an officer in CISF|date=23 May 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=24 May 2013|archive-date=2013-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609061702/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-23/india/39474986_1_everest-climber-arunima-sinha-cisf|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-23/india/39474986_1_everest-climber-arunima-sinha-cisf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-06-06 |archive-date=2013-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609061702/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-23/india/39474986_1_everest-climber-arunima-sinha-cisf |dead-url=yes }}{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-23/india/39474986_1_everest-climber-arunima-sinha-cisf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-06-06 |archive-date=2013-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609061702/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-23/india/39474986_1_everest-climber-arunima-sinha-cisf |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kreedon.com/arunima-sinha-biography-wiki/|title=Arunima Sinha Biography: An Inspiring Tale of a Girl who Conquered the Everest of Determination|date=January 12, 2019|website=Kreedon|access-date=July 10, 2019|archive-date=ਜੁਲਾਈ 10, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190710110751/https://www.kreedon.com/arunima-sinha-biography-wiki/|url-status=dead}}</ref> == ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਚੜ੍ਹਨਾ == === ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ === ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ [[ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ|ਮਾਊਂਟ]] ਐਵਰੈਸਟ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ [[ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ|ਔਰਤ ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ]] ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ<ref name="firstpost">{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/sports/win-arunima-sinha-is-first-indian-amputee-to-scale-mount-everest-801977.html|title=Win: Arunima Sinha is first Indian amputee to scale Mount Everest|date=21 May 2013|work=First Post (India)|access-date=24 May 2013}}</ref> ਟੈਲੀਫੋਨ ਰਾਹੀਂ<ref name="itvnews">{{Cite news|url=http://www.indiatvnews.com/news/india/real-life-heroine-arunima-sinha-thrown-from-a-running-train-23155.html?page=2|title=Real-life heroine Arunima Sinha: Thrown from a running train, lost her leg, conquers Mt. Everest|date=21 May 2013|work=India TV News|access-date=24 May 2013}}</ref> ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਟਾਟਾ ਸਟੀਲ ਐਡਵੈਂਚਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (ਟੀ.ਐਸ.ਏ.ਐਫ.) 2012 ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-12/others/33788429_1_tata-steel-adventure-foundation-uttarkashi-disabled-woman|title=Volleyballer Arunima Sinha who lost leg climbs 21,000ft|date=12 September 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=21 May 2013|archive-date=2013-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130301022523/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-12/others/33788429_1_tata-steel-adventure-foundation-uttarkashi-disabled-woman|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-12/others/33788429_1_tata-steel-adventure-foundation-uttarkashi-disabled-woman |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-12-26 |archive-date=2013-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130301022523/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-12/others/33788429_1_tata-steel-adventure-foundation-uttarkashi-disabled-woman |dead-url=yes }}{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-12/others/33788429_1_tata-steel-adventure-foundation-uttarkashi-disabled-woman |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-12-26 |archive-date=2013-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130301022523/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-12/others/33788429_1_tata-steel-adventure-foundation-uttarkashi-disabled-woman |dead-url=yes }}</ref> ਸਿਨਹਾ 2012 ਵਿੱਚ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਆਈਲੈਂਡ ਪੀਕ (6150 ਮੀਟਰ) ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2013/may/22/first-female-amputee-scales-everest|title=First female amputee scales Everest|date=22 May 2013|work=[[The Guardian]]|access-date=24 May 2013}}</ref> === ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ === ਅਰੁਣਿਮਾ ਸਿਨਹਾ ਹੁਣ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਖੇਡ ਅਕੈਡਮੀ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਹੀ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/arunima-wants-to-donate-all-financial-aid-to-open-sports-academy/1/135521.html|title=Arunima wants to donate all financial aid to open sports academy|access-date=10 October 2013}}</ref> ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਹੀਦ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਵਿਕਲੰਗ ਖੇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/lucknow/arunima-chases-her-next-dream-a-sports-academy-in-unnao/article1-1069948.aspx|title=Arunima chases her next dream: A sports academy in Unnao|work=Hindustan Times|access-date=2019-12-26|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224204010/https://www.hindustantimes.com/archive-news/|dead-url=yes}} {{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/archive-news/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-12 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224204010/https://www.hindustantimes.com/archive-news/ |dead-url=unfit }}{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/archive-news/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-12 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224204010/https://www.hindustantimes.com/archive-news/ |dead-url=unfit }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="pdma">{{Cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|title=Padma Awards 2015|publisher=Press Information Bureau|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128022143/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|archive-date=28 January 2015|access-date=25 January 2015}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੇਨਜਿੰਗ ਨੋਰਗੇ ਸਰਬੋਤਮ ਪਹਾੜੀ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਮੁਹਿੰਮ == [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]] ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਰੁਣਿਮਾ ਸਿਨਹਾ ਦਾ ਅਗਲਾ ਟੀਚਾ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2014 ਤੱਕ ਛੇ ਸਿਖਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਸ਼ੀਆ, ਯੂਰਪ, ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ। ਉਸਨੇ ਰੂਸ ਦੇ ਐਲਬਰਸ (ਯੂਰਪ) ਐਲੀਵੇਸ਼ਨ 5,642 ਮੀਟਰ (18,510 ਫੁੱਟ), ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ 4,741 ਮੀਟਰ (15,554 ਫੁੱਟ) ਅਤੇ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ (ਅਫਰੀਕਾ) ਦੇ ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ ਉੱਚਾਈ 5,895 ਮੀਟਰ (19,341 ਫੁੱਟ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ 5,885 ਮੀਟਰ (19,308 ਫੁੱਟ) ਮਾਉਂਟ ਨੂੰ ਸੰਮਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://arunimasinha.com/mission.php|title=Arunima Sinha - World's first female amputee to climb Mt. Everest {{!}} Motivational Speaker|website=arunimasinha.com|access-date=2019-01-04|archive-date=2018-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223090827/http://arunimasinha.com/mission.php|dead-url=yes}}</ref> 4 ਜਨਵਰੀ, 2019 ਨੂੰ, ਉਹ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ 'ਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਚੋਟੀ' ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਅਤੇ ਵਿਨਸਨ ਪਹਾੜ ' ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਅੰਪੁਟੀ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://sae.news/arunima-sinha-becomes-worlds-first-woman-amputee-to-climb-highest-peak-of-antarctica/|title=Arunima Sinha becomes world's first woman amputee to climb highest peak of Antarctica|last=Express|first=The South Asian|date=2019-01-04|website=The South Asian Express|language=en-US|access-date=2019-01-04}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਮੇਲਨ - ਸਾਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ * ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੁਆਰਾ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] brtlls6ytftwim6p7ta3u9clsrqaf7a 839052 839051 2026-05-09T16:49:39Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s 839052 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Arunima sinha.png|thumb|ਅਰੁਣਿਮਾ ਸਿਨਹਾ]] '''ਅਰੁਣਿਮਾ ਸਿਨਹਾ,''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਹਾੜੀ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਸਪੋਰਟਸਵੁਮੈਨ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਤ ਵਾਰ ਦੀ ਭਾਰਤੀ [[ਵਾਲੀਬਾਲ]] ਖਿਡਾਰੀ, ਪਹਾੜ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ[[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਏਵਰੇਸਟ]], ਮਾਊਂਟ ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ (ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ), ਮਾਊਂਟ ਐਲਬਰਸ (ਰੂਸ), ਮਾਊਂਟ ਕੋਸੀਅਸਕੋ (ਆਸਟਰੇਲੀਆ), ਮਾਉਂਟ ਏਕਨਕਾਗੁਆ (ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ), ਕਾਰਸਟਨਜ਼ ਪਿਰਾਮਿਡ (ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ) ਅਤੇ ਮਾਉਂਟ ਵਿਨਸਨ ਚੜਨ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਹੈ।<ref name="HuffingtonPost">{{Cite news|url=http://www.coolthoughts.in/अरुणिमा-सिन्हा-के-बारे-मे.|title=Arunima Sinha, Indian Woman, Is First Female Amputee To Climb Everest in the world|date=22 May 2013|work=[[The Huffington Post]]|access-date=22 May 2013}}</ref><ref name="indoscopy.com">http://www.indoscopy.com/2013/05/first-indian-amputee-climb-everest.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208072142/http://www.indoscopy.com/2013/05/first-indian-amputee-climb-everest.html |date=2015-12-08 }} | Arunima Sinha World's first female amputee to climb Mount Everest</ref><ref name="hindu">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/arunima-is-first-woman-amputee-to-scale-everest/article4736281.ece|title=Arunima becomes first Indian amputee to scale Everest|date=21 May 2013|work=[[The Hindu]]|access-date=21 May 2013}}She is also the World's first female amputee to climb Mount Everest.</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/others/another-peak-scaled-indias-arunima-sinha-becomes-first-female-amputee-to-climb-mount-vinson/articleshow/67380549.cms|title=Another peak scaled: India's Arunima Sinha becomes world's first female amputee to climb the highest peak of Antarctica - Mt Vinson - Times of India|website=The Times of India|access-date=2019-01-05}}</ref> ਕੁਝ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਖੱਬੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਗੋਡੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕੱਟਣਾ ਪਿਆ, ਸੱਜੀ ਲੱਤ ਵਿੱਚ ਰੌਡ ਅਤੇ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਫ੍ਰੈਕਚਰ ਆਏ।<ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/arunima-sinha-inspiring-story-first-indian-female-amputee-mount-everest-proud-mountain-climb-lifest/1/692252.html|title=This inspiring story of the first female amputee to climb Mount Everest will make you proud|website=intoday.in|access-date=29 June 2017}}</ref> ਉਸਦਾ ਉਦੇਸ਼, ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਹਰੇਕ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾਉਣਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2014 ਤਕ ਸੱਤ ਜਲੌਅ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ: [[ਏਸ਼ੀਆ]] 'ਚ [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਐਵਰੈਸਟ]], [[ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ|ਕਿਲਿਮੰਜਾਰੋ]] [[ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਅਫਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ, [[ਯੂਰਪ]] ਵਿੱਚ [[ਮਾਉਂਟ ਐਲਬਰਸ|ਐਲਬਰਸ]], [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਵਿੱਚ ਕੋਸਚਿਊਸਜਕੋ, [[ਅਰਜਨਟੀਨਾ|ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿੱਚAconcagua]], ਅਤੇ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਕਾਰਟੇਨਸਜ਼ ਪਿਰਾਮਿਡ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/arunima-sinha-conquers-indonesias-highest-peak-1431681|title=Arunima Sinha Conquers Indonesia's Highest Peak|work=NDTV.com|access-date=2017-10-25}}</ref> ਉਸਨੇ 1 ਜਨਵਰੀ, 2019 ਨੂੰ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਨਸਨ ਮਾਉਂਟ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅੰਤਮ ਸੰਮੇਲਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/pm-modi-congratulates-first-woman-amputee-mountaineer-arunima-sinha-for-scaling-mount-vinson-1972614|title=PM Modi Congratulates First Woman Amputee For Scaling Mount Vinson|website=NDTV.com|access-date=2019-01-05}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == ਸਿਨਹਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਬੇਦਕਰ ਨਗਰ ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਲਖਨਊ]] ਵਿੱਚ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ|ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ]] ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਹ 3 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਅਰੁਣਿਮਾ ਸਾਈਕਲਿੰਗ, [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁਟਬਾਲ]] ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਨੀਮ ਫੌਜੀ ਬਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਸੀ.ਆਈ.ਐਸ.ਐਫ. ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਲ ਪੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਦਲਦੇ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-23/india/39474986_1_everest-climber-arunima-sinha-cisf|title=Amputee Everest climber Arunima Sinha to be an officer in CISF|date=23 May 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=24 May 2013|archive-date=2013-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609061702/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-23/india/39474986_1_everest-climber-arunima-sinha-cisf|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-23/india/39474986_1_everest-climber-arunima-sinha-cisf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-06-06 |archive-date=2013-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609061702/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-23/india/39474986_1_everest-climber-arunima-sinha-cisf |dead-url=yes }}{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-23/india/39474986_1_everest-climber-arunima-sinha-cisf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-06-06 |archive-date=2013-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609061702/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-23/india/39474986_1_everest-climber-arunima-sinha-cisf |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kreedon.com/arunima-sinha-biography-wiki/|title=Arunima Sinha Biography: An Inspiring Tale of a Girl who Conquered the Everest of Determination|date=January 12, 2019|website=Kreedon|access-date=July 10, 2019|archive-date=ਜੁਲਾਈ 10, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190710110751/https://www.kreedon.com/arunima-sinha-biography-wiki/|url-status=dead}}</ref> == ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਚੜ੍ਹਨਾ == === ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ === ਉਸਨੇ 2011 ਵਿੱਚ [[ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ|ਮਾਊਂਟ]] ਐਵਰੈਸਟ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ [[ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ|ਔਰਤ ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ]] ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ<ref name="firstpost">{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/sports/win-arunima-sinha-is-first-indian-amputee-to-scale-mount-everest-801977.html|title=Win: Arunima Sinha is first Indian amputee to scale Mount Everest|date=21 May 2013|work=First Post (India)|access-date=24 May 2013}}</ref> ਟੈਲੀਫੋਨ ਰਾਹੀਂ<ref name="itvnews">{{Cite news|url=http://www.indiatvnews.com/news/india/real-life-heroine-arunima-sinha-thrown-from-a-running-train-23155.html?page=2|title=Real-life heroine Arunima Sinha: Thrown from a running train, lost her leg, conquers Mt. Everest|date=21 May 2013|work=India TV News|access-date=24 May 2013}}</ref> ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਟਾਟਾ ਸਟੀਲ ਐਡਵੈਂਚਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (ਟੀ.ਐਸ.ਏ.ਐਫ.) 2012 ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-12/others/33788429_1_tata-steel-adventure-foundation-uttarkashi-disabled-woman|title=Volleyballer Arunima Sinha who lost leg climbs 21,000ft|date=12 September 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=21 May 2013|archive-date=2013-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130301022523/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-12/others/33788429_1_tata-steel-adventure-foundation-uttarkashi-disabled-woman|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-12/others/33788429_1_tata-steel-adventure-foundation-uttarkashi-disabled-woman |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-12-26 |archive-date=2013-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130301022523/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-12/others/33788429_1_tata-steel-adventure-foundation-uttarkashi-disabled-woman |dead-url=yes }}{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-12/others/33788429_1_tata-steel-adventure-foundation-uttarkashi-disabled-woman |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-12-26 |archive-date=2013-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130301022523/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-12/others/33788429_1_tata-steel-adventure-foundation-uttarkashi-disabled-woman |dead-url=yes }}</ref> ਸਿਨਹਾ 2012 ਵਿੱਚ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਆਈਲੈਂਡ ਪੀਕ (6150 ਮੀਟਰ) ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2013/may/22/first-female-amputee-scales-everest|title=First female amputee scales Everest|date=22 May 2013|work=[[The Guardian]]|access-date=24 May 2013}}</ref> === ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ === ਅਰੁਣਿਮਾ ਸਿਨਹਾ ਹੁਣ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਖੇਡ ਅਕੈਡਮੀ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਹੀ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/arunima-wants-to-donate-all-financial-aid-to-open-sports-academy/1/135521.html|title=Arunima wants to donate all financial aid to open sports academy|access-date=10 October 2013}}</ref> ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਹੀਦ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਵਿਕਲੰਗ ਖੇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/lucknow/arunima-chases-her-next-dream-a-sports-academy-in-unnao/article1-1069948.aspx|title=Arunima chases her next dream: A sports academy in Unnao|work=Hindustan Times|access-date=2019-12-26|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224204010/https://www.hindustantimes.com/archive-news/|dead-url=yes}} {{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/archive-news/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-12 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224204010/https://www.hindustantimes.com/archive-news/ |dead-url=unfit }}{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/archive-news/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-10-12 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224204010/https://www.hindustantimes.com/archive-news/ |dead-url=unfit }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="pdma">{{Cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|title=Padma Awards 2015|publisher=Press Information Bureau|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128022143/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|archive-date=28 January 2015|access-date=25 January 2015}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਜਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੇਨਜਿੰਗ ਨੋਰਗੇ ਸਰਬੋਤਮ ਪਹਾੜੀ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਮੁਹਿੰਮ == [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]] ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਰੁਣਿਮਾ ਸਿਨਹਾ ਦਾ ਅਗਲਾ ਟੀਚਾ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2014 ਤੱਕ ਛੇ ਸਿਖਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਸ਼ੀਆ, ਯੂਰਪ, ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ, ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ। ਉਸਨੇ ਰੂਸ ਦੇ ਐਲਬਰਸ (ਯੂਰਪ) ਐਲੀਵੇਸ਼ਨ 5,642 ਮੀਟਰ (18,510 ਫੁੱਟ), ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ 4,741 ਮੀਟਰ (15,554 ਫੁੱਟ) ਅਤੇ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ (ਅਫਰੀਕਾ) ਦੇ ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ ਉੱਚਾਈ 5,895 ਮੀਟਰ (19,341 ਫੁੱਟ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ 5,885 ਮੀਟਰ (19,308 ਫੁੱਟ) ਮਾਉਂਟ ਨੂੰ ਸੰਮਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://arunimasinha.com/mission.php|title=Arunima Sinha - World's first female amputee to climb Mt. Everest {{!}} Motivational Speaker|website=arunimasinha.com|access-date=2019-01-04|archive-date=2018-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223090827/http://arunimasinha.com/mission.php|dead-url=yes}}</ref> 4 ਜਨਵਰੀ, 2019 ਨੂੰ, ਉਹ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ 'ਤੇ ਸੱਤਵੀਂ ਚੋਟੀ' ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ ਅਤੇ ਵਿਨਸਨ ਪਹਾੜ ' ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਅੰਪੁਟੀ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://sae.news/arunima-sinha-becomes-worlds-first-woman-amputee-to-climb-highest-peak-of-antarctica/|title=Arunima Sinha becomes world's first woman amputee to climb highest peak of Antarctica|last=Express|first=The South Asian|date=2019-01-04|website=The South Asian Express|language=en-US|access-date=2019-01-04}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਮੇਲਨ - ਸਾਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ * ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੁਆਰਾ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 1q5d9fg5bpegis52c98ml1co863lo1z 0 120734 839040 526484 2026-05-09T14:08:43Z CommonsDelinker 156 Replacing TamilNadu_Logo.svg with [[File:Seal_of_Tamil_Nadu.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]]). 839040 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu leader|name=ਆਂਡਾਲ <br /> ਗੋਡਾਦੇਵੀ|image=NarayanaTirumala5.JPG|caption=ਆਂਡਾਲ ਜਾਂ ਗੋਡਾਦੇਵੀ|religion=[[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]]|birth_date=7ਵੀਂ ਜਾਂ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਸੀ.ਈ.<ref name=chitnis116>{{cite book|last=Chitnis|first=Krishnaji Nageshrao|title=Medieval Indian History|url=https://books.google.com/books?id=xMcIu7kL42MC&pg=PA116|year=2003|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-7156-062-2|page=116}}; Quote: '''Andal, a woman saint (ninth century)...'''</ref><ref name=bryant188>{{cite book|last= Bryant|first=Edwin Francis|title=Krishna: A Sourcebook|url=https://books.google.com/books?id=0z02cZe8PU8C&pg=PA188|year=2007|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-803400-1|page=188}}</ref><ref name="Chari1997"/>|birth_place=[[ਸ੍ਰੀਵਿੱਲੀਪੁਥੂਰ]]|birth_name=ਕੋਢਾਈ|death_date=|death_place=|philosophy=[[ਵੈਸ਼ਨਵਾਦ]] [[ਭਕਤੀ]]|honors=[[ਅਲਵਰ]]|literary_works=[[ਥਿਰੂਪਾਵਈ]], [[ਨਾਚਿਰ ਤਿਰੂਮੋਜ਼ਹੀ]]|footnotes=}} '''ਆਂਡਾਲ''' ( {{Lang-ta|ஆண்டாள்}}, ''Äṇɖāḷ)'' ਜਾਂ '''ਗੋੜਾਦੇਵੀ''' ਸਿਰਫ ਮਾਦਾ ਅਲਵਰ ਹੈ ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ 12 ਅਲਵਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸੰਤ, [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੀ ਸ਼੍ਰੀਵੈਸ਼ਨਵ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 8-ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xMcIu7kL42MC&pg=PA116|title=Medieval Indian History|last=Chitnis|first=Krishnaji Nageshrao|publisher=Atlantic Publishers & Dist|year=2003|isbn=978-81-7156-062-2|page=116}}</ref> ਕੁਝ ਸੁਝਾਅ 7 ਸਦੀ ਨਾਲ,<ref name="Chari1997">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8TwHhuZrZ-wC&pg=PA10|title=Philosophy and Theistic Mysticism of the Āl̲vārs|last=S. M. Srinivasa Chari|date=1 January 1997|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-1342-7|pages=11–12}}</ref>{{Refn|The hagiographic tradition asserts that Andal lived around 3000 BCE.<ref name="Chari1997"/><ref name="BaileyKesarcodi-Watson1992">{{cite book|author1=Greg Bailey|author2=Ian Kesarcodi-Watson|title=Bhakti Studies|url=https://books.google.com/books?id=blkqAAAAYAAJ|year=1992|publisher=Sterling Publishers|isbn=978-81-207-0835-8}}</ref>}} ਆਂਡਾਲ ਮਹਾਨ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਕੰਮਾਂ, ਥਿਰੂਪਵਾਈ ਅਤੇ ਨਾਚਿਰ ਤਿਰੂਮੋਜ਼ਹੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਾਜ਼ੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੁੱਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Seal of Tamil Nadu.svg|thumb|176x176px| ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਵਿਲੀਪੱਟੂਰ ਆਂਡਾਲ ਮੰਦਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:The_Saint_Andal_LACMA_M.86.94.2.jpg|thumb|304x304px| ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕਾਉਂਟੀ ਮਿਉਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਆਰਟ ਵਿਖੇ ਸੰਤ ਆਂਡਾਲ (14ਵੀਂ ਸਦੀ, ਮਦੁਰਈ)]] == ਆਂਡਾਲ ਦੀ ਭਕਤੀ == ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, [[ਰਾਧਾ]] ਰਾਣੀ ਨੂੰ " ਭਗਤੀ ਦੀ ਰਾਣੀ " ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਮੀਰਾ ਬਾਈ]] ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵਿਚੋਂ, [[ਮੀਰਾ ਬਾਈ|ਮੀਰਾਬਾਈ]] ਦਾ ਨਾਮ ਭਗਵਾਨ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਆਂਡਾਲ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਤਿਰੂਪਾਵੈ * ਨਚੀਅਰ ਤਿਰੂਮੋਜ਼ਹੀ * ਸ਼੍ਰੀਵਿਲੀਪੁਥੁਰ ਆਂਡਾਲ ਮੰਦਰ * ਅਮੁਕਤਮਲਯਾਦਾ == ਨੋਟ == {{ਹਵਾਲੇ|group=note}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|3}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.youtube.com/watch?v=9vl0mXJJm8k&list=PLrDHFXR22SMH--lhSD2USzV6pQY3gYO7h Andal's Thirupavai meaning in English] * [https://www.youtube.com/watch?v=wJ6Ojq68iK8 Andal's Varanam Aayiram] * Works by Andal * http://www.advaita.org.uk/discourses/teachers/andal_marvelly.htm [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ]] nlozdwlug3nwluucii3f76hzul0vzzh 0 120885 839029 755027 2026-05-09T12:09:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839029 wikitext text/x-wiki '''ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ''' ('''ਵਾਈ.ਓ.ਜੀ''') ਇਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਹੁ-ਖੇਡ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਹੈ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਹਰ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿੰਟਰ ਗੇਮਜ਼ ਦੇ ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾ ਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਸੰਸਕਰਣ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ 14 ਤੋਂ 26 ਅਗਸਤ 2010 ਸਮਰ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ ਇੰਨਸਬਰਕ, [[ਆਸਟਰੀਆ]] ਵਿੱਚ 13 ਤੋਂ 22 ਤੱਕ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਨਵਰੀ2012 ਵਿੰਟਰ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿਚ।<ref name="FIS">{{cite news |url=http://www.fasterskier.com/racing4278.html |title=FIS in favor of Youth Olympic Games |date=8 May 2007 |publisher=[[International Ski Federation|FIS]] |accessdate=20 May 2007 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070927021042/http://www.fasterskier.com/racing4278.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 27 September 2007}}</ref>ਐਥਲੀਟਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਹੱਦ 14 ਤੋਂ 18 ਹੈ।<ref name="No kidding">{{cite news |title=No kidding: Teens to get Youth Olympic Games |url=https://www.usatoday.com/sports/olympics/2007-04-25-2774646336_x.htm |work=USA Today |accessdate=19 May 2007 | date=25 April 2007}}</ref> ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਜੋਹਾਨ ਰੋਜ਼ੈਨਜੋਫਫ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੀਆ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। 6 ਜੁਲਾਈ 2007 ਨੂੰ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀ (ਆਈਓਸੀ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ 119 ਵੇਂ ਆਈਓਸੀ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸਿਟੀ ਨੇ [[ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਦੇ ਯੁਵਾ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਈਓਸੀ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਦੇ ਖਰਚੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਐਥਲੀਟਾਂ ਅਤੇ ਕੋਚਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸੀ ਆਈਓਸੀ ਦੁਆਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਓਲੰਪਿਕ ਅਥਲੀਟਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਹੋਣਗੇ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਕਈ ਹੋਰ ਓਲੰਪਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕ ਉਤਸਵ ਹਰ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕ ਉਤਸਵ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਫਲ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਯੂਥ ਗੇਮਜ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡ ਸਮਾਗਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਦਰਸ਼ ਹਨ।<ref name="Rogge introduces">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/6467087.stm |title=Rogge wants Youth Olympic Games |date=19 March 2007 |publisher=BBC Sport |accessdate=19 May 2007}}</ref> ਵਾਈਓਜੀ ਬੰਦ ਨਾ ਕੀਤੇ [[ਵਿਸ਼ਵ ਯੁਵਕ ਖੇਡਾਂ]] ਦਾ ਵੀ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੈ. 2010 ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਸਮਰ ਸਮਰ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕ ਅਤੇ ਨਾਨਜਿੰਗ ਵਿੱਚ 2010 ਸਮਰ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕ| ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਨਸਬਰਕ ਦੀ 2012 ਵਿੰਟਰ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕ |ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ,<ref name="CRI English">{{cite news |url=http://english.cri.cn/2886/2007/04/25/1221@220491.htm |title=IOC to Introduce Youth Olympic Games in 2010 |date=25 April 2007 |accessdate=20 May 2007 |archive-date=8 ਮਈ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150508175827/http://english.cri.cn/2886/2007/04/25/1221@220491.htm |url-status=deviated |archivedate=8 ਮਈ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150508175827/http://english.cri.cn/2886/2007/04/25/1221@220491.htm }}</ref><ref name="YOG brochure">{{cite web|title=1st Summer Youth Olympic Games in 2010 |url=http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_1215.pdf |publisher=[[International Olympic Committee]] Department of Communications |year=2007 |format=pdf |page=8 |accessdate=24 August 2007 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071118234849/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_1215.pdf |archivedate=18 November 2007 }}</ref> ਵਾਈਓਜੀ ਅਜੇ ਵੀ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰੀ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਗਰਮੀ ਦਾ ਵਾਈਓਜੀ ਬੁਏਨਸ ਆਇਰਸ ਦਾ 2018 ਸਮਰ ਸਮਰ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕ ਸੀ। ਅਗਲਾ ਵਿੰਟਰ ਵਾਈਓਜੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ 2020 ਵਿੰਟਰ ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਯੂਥ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਜੋਹਾਨ ਰੋਜ਼ੈਨਜੋਫਫ ਦੁਆਰਾ 1998 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ।<ref name="faz_trial">{{cite news |url=http://www.faz.net/-01mcn3 |title=Olympischer Frieden |date=27 December 2010 |publisher=[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]] |accessdate=4 February 2011}}</ref> ਇਹ ਬਚਪਨ ਦੇ ਮੋਟਾਪੇ ਬਾਰੇ ਵਧ ਰਹੀ ਗਲੋਬਲ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖੇਡ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਘੱਟ ਰਹੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਸੀ।<ref name=yogextract28>{{cite web|title=Youth Olympic Games|publisher=International Olympic Committee|format=pdf|page=28|url=http://www.olympic.org/Assets/YOG/pdf/extract-from-olympic-review.pdf|accessdate=20 May 2011}}</ref> ਇਹ ਅੱਗੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਇਕ ਯੁਵਾ ਸੰਸਕਰਣ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗਾ। <ref name=cep>{{cite web|title=Welcome to the Family|publisher=International Olympic Committee|last=Stoneman|first=Michael|url=http://view.digipage.net/?id=olympicreview76|accessdate=20 May 2011|archive-date=21 ਮਈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110521234348/http://view.digipage.net/?id=olympicreview76|url-status=dead}}</ref> ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਓਲੰਪਿਕ ਸਮਾਗਮ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਪੋਰਟਸ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਲਈ ਆਈਓਸੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] jzeetrvg9phv3wjluqhyyzk20dmyixg 0 123766 839050 705142 2026-05-09T16:47:42Z Sonia Atwal 49604 839050 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:The President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Tenzing Norgay National Adventure Award, 2017 to Smt. Premlata Agrawal for Land Adventure, in a glittering ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on August 29, 2017.jpg|thumb|ਪ੍ਰੇਮਲਤਾ ਅਗਰਵਾਲ]] '''ਪ੍ਰੇਮਲਤਾ ਅਗਰਵਾਲ''' (ਜਨਮ 1963) ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਔਰਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-01/india/39674155_1_woman-mountaineer-premlata-agrawal-mountaineer-premlata|title=Mountaineer Premlata scales seven summits - The Times of India|website=The Times of India|access-date=2016-06-25|archive-date=2013-06-29|archive-url=https://archive.today/20130629121227/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-01/india/39674155_1_woman-mountaineer-premlata-agrawal-mountaineer-premlata|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/premlata-the-first-indian-woman-to-conquer-seven-summits-of-the-world/article4769137.ece|title=Premlata, the first Indian woman to conquer seven Summits of the world|date=2013-05-31|work=The Hindu|access-date=2016-06-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ]] 2013 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਤੇਨਜਿੰਗ ਨੋਰਗੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਹਿਸਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx|title=Padma Awards|date=27 January 2013|publisher=pib|access-date=27 January 2013}}</ref> 20 ਮਈ, 2011 ਨੂੰ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ, ਮਾਊਂਟ [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਐਵਰੈਸਟ]] (29,029 ਫੁੱਟ) ਨੂੰ ਸਕੇਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ, ਉਸ ਸਮੇਂ 48 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸੰਗੀਤਾ ਸਿੰਧੀ ਬਹਿਲ ਨੇ 19 ਮਈ, 2018 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 53 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ '''ਐਵਰੈਸਟ''' ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/53-year-old-from-jammu-becomes-oldest-indian-woman-to-scale-mt-everest-5187517/|title=Gurgaon mountaineer Sangeeta becomes oldest Indian woman to climb Mt Everest|date=2018-05-23|work=The Indian Express|access-date=2018-05-25|language=en-IN}}</ref> ਉਹ [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]] ਸਕੇਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਰਾਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਬਣੀ।<ref name="tele">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1110521/jsp/frontpage/story_14009988.jsp|title=On the top of the world - Steel city mom oldest Indian woman to scale Everest|last=Thaker|first=Jayesh|date=21 May 2011|publisher=[[The Telegraph (Kolkata)]]|location=Calcutta, India}}</ref><ref name="dna">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report_premlata-agarwal-becomes-oldest-indian-woman-to-scale-mt-everest_1545687|title=Premlata Agarwal becomes oldest Indian woman to scale Mt Everest|date=20 May 2011|publisher=[[DNA (newspaper)|DNA]]}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਆਈਲੈਂਡ ਪੀਕ ਮੁਹਿੰਮ (20,600 ਫੁੱਟ) ਵਿੱਚ 2004; ਕਾਰਾਕੋਰਮ ਪਾਸ (18,300 ਫੁੱਟ) ਅਤੇ ਮਾਉਂਟ ਸਾਲਟੋਰੋ ਕਾਂਗੜੀ (20,150 ਫੁੱਟ) 2006 ਵਿੱਚ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ 2015 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਦੇ ਥਾਰ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ; ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਭੁਜ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਾਹਗਾ ਬਾਰਡਰ (ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਸਰਹੱਦ) ਤੱਕ 40 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਊਠ ਦੀ ਸਫਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਿਕਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ।<ref name="tele"/><ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/45yearold-housewife-to-climb-mount-everest/758981/|title=45-year-old housewife to climb Mount Everest|date=7 Mar 2011|publisher=[[Indian Express]]}}</ref><ref name="ndtv">{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/article/india/mother-of-two-becomes-oldest-indian-woman-to-climb-mount-everest-107224|title=Mother of two becomes oldest Indian woman to climb Mount Everest|date=20 May 2011|publisher=[[NDTV]]}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਚੜਾਈ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 36 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸਲਾਹ- [[ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ|ਮਸ਼ਵਰਾ ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ 1984 ਵਿੱਚ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1110603/jsp/frontpage/story_14065257.jsp|title=‘Sherpas were sending me back’|last=Shekhar|first=Shashank|date=3 June 2011|publisher=The Telegraph|last2=Thaker|first2=Jayesh|location=Calcutta, India}}</ref><ref name="ibn">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/45-yearold-indian-woman-scales-mt-everest/155804-3.html|title=Premlata oldest Indian woman to scale Everest|date=1 Jun 2011|publisher=[[IBN Live]]|access-date=16 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-date=4 ਜੂਨ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604154624/http://ibnlive.in.com/news/45-yearold-indian-woman-scales-mt-everest/155804-3.html|dead-url=yes}}</ref> ਫਿਲਹਾਲ ਉਹ ਟਾਟਾ ਸਟੀਲ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਐਡਵੈਂਚਰ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਰਾਮਾਵਤਾਰ ਗਰਗ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਟਾਟਾ ਸਟੀਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਸਿੰਘਭੂਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਦੇ ਕਸਬੇ ਜੁਗਸਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਿਮਲ ਅਗਰਵਾਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿਆਹੀ ਹੈ। == ਦਬਾਓ ਕਵਰੇਜ == ਪ੍ਰੇਮਲਤਾ ਅਗਰਵਾਲ ਨੂੰ ਇੰਡੀਆ ਟਾਈਮਜ਼ ਡਾਟ ਕਾਮ ਦੁਆਰਾ 2012 ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indiatimes.com/more-from-india/iday-special-indias-top-10-women-achievers-36143.html|title=I-Day Special: India's Top 10 Women Achievers|access-date=2016-06-25}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੋ ਟਾਟਾ ਨਮਕ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ womens ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Citation|last1=Tata Salt|title=Iron Strong Women of India - Scaling New Heights|date=2016-06-01|url=https://www.youtube.com/watch?v=DfZRC4W-HAk}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਮੇਲਨ - ਸਾਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ * ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੁਆਰਾ * ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਵਾੜੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] ign3w8jv4ob54856wk4vku6elsyf2f0 0 123767 839060 783889 2026-05-09T17:05:02Z Sonia Atwal 49604 839060 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:To wiki.JPG|thumb|ਅਜੀਤ ਬਜਾਜ]] '''ਅਜੀਤ ਬਜਾਜ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Ajeet Bajaj; ਜਨਮ 1965) ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ [[ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ]] ਅਤੇ [[ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ]] 'ਤੇ ਸਕੀਇੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਬਜਾਜ (ਪਿਆਰ ਨਾਲ "ਬੈਗੇਜ" ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲੌਰੈਂਸ ਸਕੂਲ, ਸਨਾਵਰ ਵਿਖੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>[http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=181504 Ajeet Bajaj says the school motto kept him going] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090917181548/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=181504|date=17 September 2009}} at expressindia.com</ref> ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਕੁੱਲੂ|ਕੁੱਲੂ ਦੇ]] ਨੇੜੇ ਉਹ {{Convert|12000|ft|m|-high|adj=mid}} ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ {{Convert|20000|ft|m|-high|adj=mid}} ਹਨੂਮਾਨ ਟਿੱਬਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ [[ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ|ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref name="blogs.timesofindia.indiatimes.com">https://blogs.timesofindia.indiatimes.com/author/ajeetbajaj</ref> == ਅਡਵੈਂਚਰ == ਬਜਾਜ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2006/05/07/stories/2006050714960300.htm|title=Honoured for conquering North Pole|last=Bindu Shajan Perappadan|date=7 May 2005|work=The Hindu|access-date=2011-11-07|archive-date=2012-09-05|archive-url=https://archive.today/20120905061820/http://www.hindu.com/2006/05/07/stories/2006050714960300.htm|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://www.hindu.com/2006/05/07/stories/2006050714960300.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-12-16 |archive-date=2012-09-05 |archive-url=https://archive.today/20120905061820/http://www.hindu.com/2006/05/07/stories/2006050714960300.htm |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਕਾਈ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੱਤ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਮਲਟੀਪਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.snowleopardadventures.com/about-us/the-beginning/|title=Ajeet Bajaj, Adventure in India, Adventure Tourism - Snow Leopard Adventures: The Beginning {{!}} Snow Leopard Adventures|language=en-US|access-date=2019-10-09}}</ref> ਜੁਲਾਈ, 2008 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਅਮੈਰੀਕਨ ਟੀਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ। ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ 'ਤੇ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/society/the-formidable-challenge-of-scaling-the-everest/article24077185.ece|title=The formidable challenge of scaling the Everest|last=Kullar|first=Gagan Dhillon|date=2018-06-04|work=The Hindu|access-date=2019-10-09|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਬਜਾਜ ਨੇ ਕਾਇਆਕਿੰਗ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸਾਇਬੇਰੀਆ, ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਫਟਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਦੋ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.coca-colaindia.com/stories/lbr-2019-first-indian-to-ski-to-the-north-pole|title=First Indian to ski to the North Pole|website=The Coca-Cola Company|language=en-IN|access-date=2019-10-09|archive-date=2019-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009053728/https://www.coca-colaindia.com/stories/lbr-2019-first-indian-to-ski-to-the-north-pole|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191009053728/https://www.coca-colaindia.com/stories/lbr-2019-first-indian-to-ski-to-the-north-pole |date=2019-10-09 }}</ref> ਉਸਨੇ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੱਟੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-dna-mumbai-anniversary-ajeet-bajaj-father-of-indian-adventure-tourism-2642838|title=DNA Mumbai Anniversary: Ajeet Bajaj - Father of Indian adventure tourism|last=Basu|first=Dyuti|date=2018-07-29|website=DNA India|language=en|access-date=2019-10-09}}</ref> ਬਜਾਜ ਨੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਐਲਪਿਨਿਜ਼ਮ ਐਂਡ ਸਕੀਇੰਗ ਵਿਖੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਸਕਾਈਿੰਗ, ਰਾਕ ਕਲਾਈਬਿੰਗ, ਸਨੋਰਕਲਿੰਗ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੇਆਕਿੰਗ, ਸਕੂਬਾ ਡਾਈਵਿੰਗ, ਬੰਜੀ ਜੰਪਿੰਗ ਅਤੇ ਕੈਨਿਓਨਿੰਗ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਕਈ ਐਡਵੈਂਚਰ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/bajajs-become-first-father-daughter-duo-to-scale-the-mount-everest/article23905889.ece|title=Bajajs become first father-daughter duo to scale the Mount Everest|last=Kumar|first=Ashok|date=2018-05-16|work=The Hindu|access-date=2019-10-09|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਉਹ ਰਾਇਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਹੈ ਅਤੇ ਐਡਵੈਂਚਰ ਟੂਰ ਓਪਰੇਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ।<ref name="blogs.timesofindia.indiatimes.com"/> ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀਆ ਬਜਾਜ ਨਾਲ 16 ਮਈ, 2018 ਨੂੰ ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/sunday-chronicle/headliners/030618/like-father-like-daughter-1.html|title=Like father, like daughter|last=Kapil|first=Shagun|date=2018-06-03|website=Deccan Chronicle|language=en|access-date=2019-10-09}}</ref> ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਪਿਤਾ - ਧੀ ਜੋੜੀ ਬਣਾਉਣਾ।<ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/blogs/author/ajeet-bajaj-and-deeya-bajaj/?source=app|title=Ajeet Bajaj and Deeya Bajaj Blog|website=Economic Times Blog|language=en-US|access-date=2019-10-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/delhi-news/adventure-is-a-way-of-life-indias-first-father-daughter-duo-who-climbed-mount-everest-1856863|title="Adventure Is A Way Of Life": India's First Father-Daughter Duo Who Climbed Mount Everest|website=NDTV.com|access-date=2019-10-09}}</ref> == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == ਨਹਿਰੂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮਾਊਂਟੈਨੀਅਰਿੰਗ, ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰਾਂ ਲਈ ਕਾਇਆਕਿੰਗ ਕੋਰਸ ਲਈ ਮੁੱਖ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.adventuretravelnews.com/13412|title=Ajeet Bajaj Awarded Prestigious Honor by President of India for Work in Adventure Tourism|website=AdventureTravelNews|language=en-US|access-date=2019-10-09}}</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਵਾਟਰ ਸਪੋਰਟਸ, ਗੋਆ, ਭਾਰਤ ਲਈ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਰਿਵਰ ਰਨਿੰਗ ਕੋਰਸਾਂ ਲਈ ਕੋਰਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨੁਬਰਾ, ਸ਼ਯੋਕ, ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਉਤਰਾਈ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਨੇਤਾ।<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|url=http://outstandingspeakersbureau.in/Speakers/ajeet-bajaj/|title=Ajeet Bajaj – TOSB|language=en|access-date=2019-10-09|archive-date=2019-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009053728/http://outstandingspeakersbureau.in/Speakers/ajeet-bajaj/|url-status=dead}}</ref> ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਲਈ ਸਿੰਧ, ਜ਼ਾਂਸਕਰ, ਯਮੁਨਾ, ਭਾਗੀਰਥੀ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਅਤੇ ਅਲਕਨੰਦਾ ਨਦੀਆਂ 'ਤੇ ਰਾਫਟਿੰਗ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੇ ਆਗੂ। ਉਪਰਲੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕਾਯਕ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾ ਉੱਤਰ। ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਲਈ ਚਾਲੀ ਪੰਦਰਾਂ ਦਰਿਆ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਕੋਰਸਾਂ ਅਤੇ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਅਣਛੂਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਨ।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/author/ajeetbajaj/|title=Ajeet Bajaj Blog|website=Times of India Blog|language=en-US|access-date=2019-10-09}}</ref> ਸਾਂਝੇ ਨੇਤਾ ਇੰਡੋ-ਯੂਐਸ ਕਾਲੀ-ਸਰਦਾ ਨਦੀ ਮੁਹਿੰਮ (ਪਹਿਲਾ ਉੱਤਰ) - 1987। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਫੋਰ ਸਕਵਾਇਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵ੍ਹਾਈਟ ਵਾਟਰ ਚੈਲੇਂਜ 2001, ਭਾਰਤ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ। ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਰਾਫਟਿੰਗ ਆਊਟਫਿਟਰਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ। ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨਹਿਰੂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮਾਉਂਟੇਨਿੰਗ 2012 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=79881|title=Padma Awards|date=27 January 2013|publisher=pib|access-date=27 January 2013}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.snowleopardadventures.com ਬਰਫ ਦੇ ਤਿੰਗੇ ਸਾਹਸੀ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] s1xogum9uu5blw5y203sytgjjnuhkdu 0 125942 839030 838873 2026-05-09T12:38:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839030 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Guru Rajee Narayan Photograph.jpg|thumb|ਰਾਜੀ ਨਰਾਇਣ]] '''ਰਾਜੀ ਨਰਾਇਣ''' ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ [[ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] ਹੈ, ਜੋ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇਕ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ ਨ੍ਰਿਤਯਾ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]], ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨੱਤੂਵੰਗਮ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਲਈ ਮੇਕ-ਅਪ ਅਤੇ ਹੇਅਰ-ਸਟਾਇਲਿੰਗ ਦੇ ਕੋਰਸ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19970612/16350713.html|title=A balancing act|date=12 June 1997|website=[[The Indian Express]]|access-date=8 August 2010}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ == ਰਾਜੀ ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਅਗਸਤ 1931 ਨੂੰ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਸ. ਨਰਾਇਣਾ ਅਈਅਰ ਅਤੇ ਗੰਗਾਮਮਲ ਦਾ 11 ਵਾਂ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਰਾਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਟਰਾਜਾ ਨਾਟਯ ਨਿਕੇਤਨਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੀਲਾ ਬਾਲਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਰਸਵਤੀ ਗਾਨਾ ਨੀਲਾਯਮ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇ. ਲਲਿਤਾ ਤੋਂ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2018}} ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਰਾਇਣ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੇਰਮਿਨਚੱਕੁਰਾ' (ਸ਼ੰਕ੍ਰਭਾਰਨਮ ਰਾਗ - ਇਕਨਾ ਤਾਲਾ) ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਗਾਣੇ ਗਾਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2018}} ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਭਾ ਇੰਦੂਮਦਾਰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਿਲਾਸਾ ਸਭਾ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਡਾਂਸ-ਡਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਕੋਲਾਟਾ ਜੋਥਰੈ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਡੱਪੈ ਲਕਸ਼ਮੀਅਮਲ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਸਨ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2018}} == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਨਰਾਇਣ ਨੇ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਲਈ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਣੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਗੀਤਾਮਾਲਾ (2 ਭਾਗ) ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ''ਸੰਗੀਤਾ ਸ਼ਾਰਤਰਾ ਮਾਲਾ ਨਾਮੀ ਕਾਰਨਾਟਿਕ'' ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਮੁੱ''ਢਲੀਆਂ'' ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ''ਨਾਟਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਮਾਲਾ'' ਦੀ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬ ''ਨਾਟਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ'' ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2018}} == ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ == ਰਾਜੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਨ੍ਰਿਤ ਲਈ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਰਚੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਗੀਤਮਾਲਾ (2 ਖੰਡਾਂ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ''ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਮਾਲਾ'' ਹੈ। ਉਹ ''ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਮਾਲਾ'' ਦੀ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Rajee Narayan Official Website |url=https://www.rajeenarayan.com/compositions/Natya_Sastra_Mala.html |access-date=October 3, 2020 |website=Rajee Narayan }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.rajeenarayan.com ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ] <br /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] nf96s2ygclpblh17esojtp7sbybr9u6 0 132784 839069 590602 2026-05-09T18:42:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839069 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਸ੍ਰੀਲਤਾ ਬਟਲੀਵਾਲਾ|image=Srilatha Batliwala.png|alt=|caption=ਬਟਲੀਵਾਲਾ 2011 ਵਿਚ।|birth_name=|birth_date=|birth_place=[[ਬੰਗਲੌਰ]], [[ਭਾਰਤ]]|death_date=<!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) -->|death_place=|other_names=|occupation=ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ|years_active=1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ|known_for=ਔਰਤੀ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ|notable_works='ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ - ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ (1993) ''<ref name=March/>}}'''ਸ੍ਰੀਲਤਾ ਬਟਲੀਵਾਲਾ''' ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ, [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੰਗਲੁਰੂ]], (ਪਹਿਲਾਂ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ "ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ, ਵਕਾਲਤ, ਸਿੱਖਿਆ, ਖੋਜ, ਸਿਖਲਾਈ," ਗ੍ਰਾਂਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਨ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref name="Just">{{Cite web|url=https://www.justassociates.org/en/bio/srilatha-batliwala|title=Srilatha Batliwala|publisher=Justassociates Organization|access-date=8 March 2016|archive-date=9 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309001822/https://www.justassociates.org/en/bio/srilatha-batliwala|dead-url=yes}}</ref> ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਹੋਈ, ਜੋ ਬਾਲਟੀਵਾਲਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਹੈ ਜੋ "ਕਲਿਆਣ, ਉੱਨਤੀ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਹਟਾਓ" ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।{{Sfn|Sahay|1998}} ਬਾਲਟੀਵਾਲਾ ਅਨੁਸਾਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਕਾਨੂੰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਦਾ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਮਿਸਰ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਰਾਇ ਅਨੁਸਾਰ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜੁਟਾਉਣ ਪ੍ਰਤੀ "ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ" ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="Podcast">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/2014/mar/05/women-movements-force-change-podcast-transcript|title=Are women's movements a force for change?|date=5 March 2014|work=The Guardian|access-date=8 March 2016}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਬਟਲੀਵਾਲਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬੰਗਲੋਰ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਆਫ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬੇ]] ਤੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਵਰਕ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (ਐਮ.ਏ.) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref name="Sri">{{Cite web|url=http://www.learningpartnership.org/node/1745|title=Srilatha Batliwala|publisher=learningpartnership.org learningpartnership.org|access-date=8 March 2016}}</ref> 1970 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ 1990 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ, ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਲਿੰਗ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਔਰਤ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕਜੁੱਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੁਰੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ- [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]], [[ਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਫ਼ੋਰਡ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ]] (1997 - 2000) ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ; "ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਵਲ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਉੱਤੇ" ਗੈਰ ਮੁਨਾਫਾ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਹੌਜ਼ਰ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਸਿਵਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ; [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]] ਦੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਬੋਰਡ ਦੀ ਚੇਅਰ ਵਜੋਂ ਆਦਿ।<ref name="Just"/> ਬਟਲੀਵਾਲਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਵੂਮਨ ਰਾਈਟਸ ਇਨ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ (ਏ.ਡਬਲਯੂ.ਆਈ.ਡੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਕਾਲਰ ਐਸੋਸੀਏਟ, "ਜੈਂਡਰ ਐਟ ਵਰਕ" (ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਨੈਟਵਰਕ) ਬੋਰਡ ਦੀ ਸਹਿ-ਚੇਅਰ, ਅਤੇ ਮੈਂਬਰਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ "ਸਮੁਦਾਇਆ ਨਿਰਮਾਣ ਸਹਾਇਕ" ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸਪਾਰਕ ਬੋਰਡ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਹੜੀ 1984 ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਕਮਿਉਨਟੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬੰਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਦਾਰਾ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਆਫ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਵੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਕਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਅਤੇ [[ਦਲਿਤ]] ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="Just"/><ref name="Sri"/> ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਰੀਬ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸਵੈ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ 33% ਰਿਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸੀ।<ref name="March">{{Cite web|url=https://www.un.org/ga/president/61/follow-up/thematic-gender/sbatliwala.shtml|title=Second Informal Thematic Debate Gender Equality and the Empowerment of Women:Srilatha Batliwala|publisher=United Nations General Assembly 61st session|access-date=8 March 2016}}</ref> ਬਟਲੀਵਾਲਾ ਇੱਕ ਫੈਲੋ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਐਡਵੋਕੇਟ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਆਫ਼ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਸੀ।{{Sfn|Philips|1995}} ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੀਨੀਅਰ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਗਿਆਨ ਭਵਨ, [https://creaworld.org/ ਸੀ.ਆਰ.ਈ.ਏ.] ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ (ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਤ ਬਣਾਉਣਾ) ਹੈ। ਉਹ [https://itforchange.net/gov-board ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ [https://itforchange.net/gov-board ਆਈ ਟੀ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਬਟਲੀਵਾਲਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਦੇ ਟੀਚੇ ਹਨ "ਪਿਤ੍ਰਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣਾ, ਅਜਿਹੇ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਜੋ ਲਿੰਗ ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਣਾ ਹੈ।" {{Sfn|Hill|2010}} ਬਟਲੀਵਾਲਾ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਹੈ, ਬੰਗਲੁਰੂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਹਨ।<ref name="Just"/> == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == ਬਟਲੀਵਾਲਾ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਜੋ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਉਸ ਲਈ ਸਿਹਰਾ ਉਸਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਉੱਘੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੁਸਤਕ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਇਨ ਸਾਉਥ ਏਸ਼ੀਆ - ਕੰਸੈਪਟ ਐਂਡ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ'','' (1993), ਜੋ 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਇੱਕ "ਸੰਕਲਪਿਕ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼" ਹੈ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਮੈਨੂਅਲ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹਨ: ਸਟੈਟਸ ਆਫ ਰੂਰਲ ਵੂਮਨ ਇਨ''ਕਰਨਾਟਕ'' (1998) ਲਿੰਗ ਬਰਾਬਰੀ 'ਤੇ; <ref name="March"/> ''ਟਰਾਂਸਨੈਸ਼ਨਲ'' ''ਸਿਵਲ ਸੁਸਾਇਟੀ:'' ਲੋਇਡ ਡੇਵਿਡ ਬ੍ਰਾਊਨ (2006) ਨਾਲ ''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ'' ; {{Sfn|Batliwala|Brown|2006}} ''ਗਰਾਸਰੂਟਸ ਮੂਵਮੈਂਟਸ ਐਜ਼'' ''ਗਲੋਬਲ ਐਕਟਰਸ'' ; ਅਤੇ ''ਫੈਮਿਨਿਸਟ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਫਾਰ ਸੋਸ਼ਲ ਟਰਾਂਸਫ਼ੋਰਮੇਸਨ: ਕਲੀਅਰਿੰਗ ਦ ਕਨਸੈਪਚੁਅਲ ਕ੍ਲਾਉਡ'' (2011) ਆਦਿ।{{Sfn|Batliwala|2011}} == ਕਿਤਾਬਚਾ == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XkooAQAAMAAJ|title=Transnational civil society: an introduction|last=Batliwala|first=Srilatha|last2=Brown|first2=Lloyd David|publisher=Kumarian Press|year=2006|isbn=978-1-56549-210-3|ref=harv}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=U0UxnwEACAAJ|title=Feminist Leadership for Social Transformation: Clearing the Conceptual Cloud|last=Batliwala|first=Srilatha|year=2011|ref=harv}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=H8stCgAAQBAJ&pg=PA122|title=Worker Identity, Agency and Economic Development: Women's Empowerment in the Indian Informal Economy|last=Hill|first=Elizabeth|date=2 July 2010|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-95428-3|ref=harv}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6PKzAAAAIAAJ|title=Energy as an Instrument for Socio-economic Development|last=Philips|first=Rosemarie|publisher=United Nations Development Programm|year=1995|ref=harv}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=trAAeQ2YpsMC&pg=PA18|title=Women and Empowerment: Approaches and Strategies|last=Sahay|first=Sushama|date=1 January 1998|publisher=Discovery Publishing House|isbn=978-81-7141-412-3|ref=harv}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] f1hbsvuyoll3vu8ivengw497j59xsl8 0 133841 839028 806315 2026-05-09T12:09:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839028 wikitext text/x-wiki '''ਆਲ-ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ ਫੋਟੋ ਸਿਨੇਮਾ ਐਡਮਿਨੀਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ'''( {{Lang-uk|Всеукраїнське фото кіноуправління}} , [[ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ|ਪ੍ਰਤੀਲਿਪੀ.]]&nbsp;''&nbsp; '''V'''se-'''U'''krains'ke '''F'''oto '''K'''ino '''U'''pravlinnia,'' ( {{Lang-uk|ВУФКУ}}) ਇੱਕ ਸਿਨੇਮੇਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸਟੇਟ ਏਕਾਅਧਿਕਾਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ [[ਯੂਕਰੇਨ]] (1922–1930) ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨੂੰ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਿਆ।<ref name="issuu">{{Cite web|url=https://issuu.com/dovzhenkocentre/docs/ukrainian_silent|title=УКРАЇНСЬКЕ НІМЕ / UKRAINIAN RE-VISION by Oleksandr Dovzhenko National Centre - issuu|publisher=issuu.com|access-date=2016-11-27|archive-date=2016-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20161127084915/https://issuu.com/dovzhenkocentre/docs/ukrainian_silent|url-status=dead}}</ref> ਵੀ.ਯੂ.ਐਫ.ਕੇ.ਯੂ. ਲੰਬਕਾਰੀ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸੀ: ਇਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite journal|last=Nebesio, B.Y.|year=2009|title=Competition from Ukraine: VUFKU and the Soviet Film Industry in the 1920s|journal=Historical Journal of Film, Radio and Television|volume=29|issue=2|pages=159–80|doi=10.1080/01439680902890654}}</ref> ਵੀ.ਯੂ.ਐਫ.ਕੇ.ਯੂ.ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 13 ਮਾਰਚ 1922 ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਰ ਆਫ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਦ ਯੂਕ੍ਰੇਨੀਅਨ ਐਸ.ਐਸ.ਆਰ. ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 1922 ਨੂੰ ਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਐਨ.ਕੇ.ਵੀ.ਡੀ.ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਸਾਰੇ ਫ਼ਿਲਮ ਥਿਏਟਰ, ਅਦਾਰੇ, ਫੋਟੋ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਵਫ਼ਕੂ (ਵੀ.ਯੂ.ਐਫ.ਕੇ.ਯੂ.) ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref name="kinofestnyc">{{Cite web|url=http://www.kinofestnyc.com/history.html|title=Kinofest NYC - VUFKU History|publisher=kinofestnyc.com|access-date=2016-11-27}}</ref> ਵਫ਼ਕੂ ਓਡੇਸਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਟੂਡੀਓ ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਸਟੂਡੀਓ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਏਟਲਾਇਰਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ [[ਕੀਵ]] ਅਤੇ [[ਖਾਰਕੀਵ]] ਵਿਚ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਏ। ਇਸਨੇ ਯਾਲਟਾ ਵਿਚ ਕਰੀਮੀਅਨ ਕਮੀਸਰ ਆਫ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਟੂਡੀਓ ਵੀ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਲਿਆ ਸੀ। 1929 ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਫ਼ਕੂ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਕੀਵ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ। ਚਾਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 1923 ਵਿਚ, 16 ਫ਼ਿਲਮਾਂ 1924 ਵਿਚ, 20 ਫ਼ਿਲਮਾਂ 1927 ਵਿਚ, 36 ਫ਼ਿਲਮਾਂ 1928 ਵਿਚ ਅਤੇ 31 ਫ਼ਿਲਮਾਂ 1929 ਵਿਚ ਬਣੀਆਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਮੀ ਕਾਰਨ 1923 ਵਿੱਚ 47 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 1929 ਵਿੱਚ 1000 ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਥੀਏਟਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ, 1914 ਵਿਚ 265 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1928 ਵਿਚ 5,394 ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref name="encyclopediaofukraine">{{Cite web|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CF%5CI%5CFilm.htm|title=Film|publisher=encyclopediaofukraine.com|access-date=2016-11-27}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == * 1926 ''ਦ'' ਟ੍ਰਾਈਪੀਲੀਆ ਟ੍ਰੇਜਡੀ ( {{Lang-ru|Трипольская трагедия}}), ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਅਨੋਸ਼ੇਨਕੋ-ਅਨੋਦਾ ( [[ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ|ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ]] ) ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ * 1926 ''ਲਵ'ਜ਼ ਬੈਰੀ'' ( {{Lang-uk|Ягідка кохання}}), ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡੋਵਜ਼ੈਂਕੋ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ( [[ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ|ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ]] ) * 1926 ''ਟਾਰਸ ਸ਼ੇਵਚੇਂਕੋ'' ( {{Lang-uk|Тарас Шевченко}}), ਪਾਇਓਟਰ ਚਾਰਡੀਨਿਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ( [[ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ|ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ]] ) * 1927 ''ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਪਾਉਚ'' ( {{Lang-uk|Сумка дипкур'єра}} ), ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡੋਵਜ਼ੈਂਕੋ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ( [[ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ|ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ]] ) * 1928 ''ਆਰਸਨਲ'' ( {{Lang-uk|Арсенал}} ), ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡੋਵਜ਼ੈਂਕੋ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ( [[ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ|ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ]] ) * 1928 ਜ਼ਵੇਨੀਹੋਰਾ ( {{Lang-uk|Звенигора}}), ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡੋਵਜ਼ੈਂਕੋ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ( [[ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ|ਚੁੱਪ ਫਿਲਮ]] ) * 1928 ਲੇਦਰ ਮੈਨ ( {{Lang-uk|Шкурник}} ), ਮਾਈਕੋਲਾ ਸ਼ੈਪੀਕੋਵਸਕੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ( [[ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ|ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ]] ) * 1929 ਮੈਨ ਵਿਦ ਏ ਮੂਵੀ ਕੈਮਰਾ ( {{Lang-uk|Людина з кіноапаратом}} ), ਡਿਜੀਗਾ ਵਰਟੋਵ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ( [[ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ|ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ]] ) * 1929 ਇਨ ਸਪਰਿੰਗ ( {{Lang-uk|Навесні}} ), ਮਿਖੈਲ ਕੌਫਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ( [[ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ|ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ]] ) * 1930 ''ਅਰਥ'' ( {{Lang-uk|Земля}} ), ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡੋਵਜ਼ੈਂਕੋ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ (ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮ) == ਡਾਇਰੈਕਟਰ == <gallery> ਤਸਵੀਰ:Petr Chardynin 002.jpg|[[Pyotr Chardynin|ਪਾਇਓਟਰ ਚਾਰਡੀਨਿਨ]] ਤਸਵੀਰ:Alexander Dovzhenko.jpg|[[Alexander Dovzhenko|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡੋਵਜ਼ੈਂਕੋ]] </gallery> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ * ਓਡੇਸਾ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ * ਡੋਵਜ਼ੈਂਕੋ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ   == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web|url=http://odessafilm.com.ua/|title=Одесская Киностудия - Стартовая страница|publisher=odessafilm.com.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20161119012100/http://odessafilm.com.ua/|archive-date=2016-11-19|access-date=2016-11-27}} * {{Cite web|url=http://www.dovzhenkocentre.org/|title=Національний центр Олександра Довженка|publisher=dovzhenkocentre.org|access-date=2016-11-27|archive-date=2012-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120621230929/http://www.dovzhenkocentre.org/|url-status=dead}} * {{Cite web|url=http://www.facebook.com/dovzhenko.centre|title=Національний центр Олександра Довженка - Dovzhenko Centre &#124; Facebook|publisher=facebook.com|access-date=2016-11-27}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ == * ''Histoire du cinéma ukrainien (1896–1995)'', Lubomir Hosejko, [[:en:Éditions_à_Dié|Éditions à Dié]], Dié, 2001, {{ISBN|978-2-908730-67-8}}, traduit en ukrainien en 2005 : ''Istoria Oukraïnskovo Kinemotografa'', Kino-Kolo, Kiev, 2005, {{ISBN|966-8864-00-X}} * ''Historical Dictionary of Ukraine'', Ivan Katchanovski, Zenon E. Kohut, Bohdan Y. Nebesio, Myroslav Yurkevich, Scarecrow Press, 2013, {{ISBN|978-0-8108-7845-7}} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਕਰੇਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ]] knkgc0zhbbkhggklq7zmwtui04eh74z 0 140656 839054 779668 2026-05-09T16:52:39Z Sonia Atwal 49604 839054 wikitext text/x-wiki '''ਕਲਪਨਾ ਦਾਸ਼''' (7 ਜੁਲਾਈ 1966 - 23 ਮਈ 2019) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਸੀ। ਉਹ [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਸਰ]] ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਉੜੀਆ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਅਤੇ [[ਨੇਪਾਲ]] ਦੇ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ, 21 ਮਈ, 2008 ਨੂੰ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਨੂੰ ਸਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਵਾਰ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇਕ ਵਾਰ 2004 ਵਿਚ ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰ 2006 ਵਿਚ, ਪਰ ਖਰਾਬ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਨ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/india/first-oriya-woman-on-top-of-world-kalpana-from-dhenkanal-third-time-lucky-to-reach-mount-everest/cid/582150|title=First Oriya woman on top of world - Kalpana from Dhenkanal third time lucky to reach Mount Everest|date=May 22, 2008|access-date=February 11, 2020|publisher=[[The Telegraph (Kolkata)]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://dhenkanal.nic.in/Mountaineer_Kalpana.htm|title=The first Odia Girl Miss Kalpana Dash reached world's highest peak the Mount Everest on 21st. May-2008.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901160932/http://dhenkanal.nic.in/Mountaineer_Kalpana.htm|archive-date=September 1, 2017|access-date=February 8, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.everestnews.com/everest2008/arun2everest05212008.htm|title=Everest 2008: More Aurn Trek climbers summits with 3 Sherpas|website=Everestnews.com|access-date=2 June 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://oriyanari.com/id38.html|title=Kalpana Dash – the First Odia to Conquer Mt. Everest|archive-url=https://web.archive.org/web/20121222035010/http://oriyanari.com/id38.html|archive-date=December 22, 2012|access-date=February 11, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thaindian.com/newsportal/sports/everest-climber-kalpana-das-gets-warm-welcome-in-orissa_10057894.html|title=Everest climber Kalpana Das gets warm welcome in Orissa|website=Thaindian.com|access-date=2 June 2019|archive-date=21 ਸਤੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120921100241/http://www.thaindian.com/newsportal/sports/everest-climber-kalpana-das-gets-warm-welcome-in-orissa_10057894.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://odishanewstoday.com/news/549-govt-apathy-kalpana-dash-resorts-to-begging.html|title=Govt Apathy: Kalpana Dash resorts to Begging|date=24 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120524093559/http://odishanewstoday.com/news/549-govt-apathy-kalpana-dash-resorts-to-begging.html|archive-date=24 May 2012|access-date=2 June 2019}}</ref> == ਮੌਤ == 23 ਮਈ, 2019 ਨੂੰ, ਦਾਸ਼ ਨੇ ਦੋ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਐਵਰੈਸਟ ਨੂੰ ਫਿਰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਪਰ ਉਤਰਦਿਆਂ ਹੀ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਬਾਲਕੋਨੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਪਰ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/mount-everest-climber-deaths-kalpana-das-odisha-traffic-summit-safety-concerns-anjali-kulkarni-nihal-bagwan-nepal-tourism-news/article27238379.ece|title=Everest deaths: Odisha mountaineer Kalpana Das dies, traffic at summit sparks safety concerns|date=May 24, 2019|work=[[The Hindu]]|access-date=February 11, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2019/may/24/odishas-first-woman-mountaineer-kalpana-dies-1981118.html|title=Odisha's first woman mountaineer Kalpana dies|date=May 24, 2019|access-date=February 11, 2020|publisher=[[New Indian Express]]}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਸਿਖਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਭੀੜ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਤੰਗ ਚੜ੍ਹਾਈ ਖਿੜਕੀ ਕਾਰਨ ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਸਰਕਾਰ ਕਈ ਸੌ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮਿਟ ਜਾਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2019/05/24/mount-everest-has-gotten-so-crowded-that-climbers-are-perishing-traffic-jams/|title=Mount Everest has gotten so crowded that climbers are perishing in the traffic jams|last=O'Grady|first=Siobhan|date=May 25, 2019|work=[[Washington Post]]|access-date=February 11, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/world/three-more-dead-everest-amid-concerns-about-congestion-near-summit-n1009586|title=British man and three other climbers die on Everest amid concerns about crowding near the summit|last=Smith|first=Saphora|date=May 26, 2019|access-date=February 11, 2020|publisher=[[NBC News]]|last2=McCausland|first2=Phil}}</ref> ਅਪਰੈਲ ਅਤੇ ਮਈ 2019 ਵਿੱਚ 2019 ਦੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 11 ਪਰਬਤਾਰੋਹੀਆਂ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵੀ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਜਿਵੇਂ ਡੈਸ਼ — ਨੇਪਾਲ, ਯੂਰਪ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/05/29/world/asia/everest-deaths.html|title=These Are the Victims of a Deadly Climbing Season on Mount Everest|last=Zraick|first=Karen|date=May 29, 2019|work=[[New York Times]]|access-date=February 11, 2020|last2=Taylor|first2=Derrick Bryson}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/may/23/congestion-mount-everest-backlog-climbers-death-zone|title=Congestion on Everest leads to backlog of climbers in 'death zone'|last=Rawlinson|first=Kevin|date=May 23, 2019|work=[[The Guardian]]|access-date=February 11, 2020}}</ref> [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ [[ਯੂਟਾ|ਉਟਾਹ]] ਤੋਂ ਡੋਨਾਲਡ ਕੈਸ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਕੁਲਕਰਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਉਸੇ ਹਫਤੇ ਡੈਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/05/24/world/asia/mount-everest-deaths.html|title=Three More Die on Mount Everest During Crowded Climbing Season|last=Sharma|first=Bhadra|date=May 24, 2019|work=[[New York Times]]|access-date=February 19, 2020|last2=Ramzy|first2=Austin}}</ref> [[ਸ਼ੇਰਪਾ ਲੋਕ|ਸ਼ੇਰਪਾ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.odishabytes.com/odisha-mountaineer-kalpana-dash-dies-on-mt-everst/|title=Odisha Mountaineer Kalpana Dash Dies On Mt Everest|date=23 May 2019|website=Odishabytes.com|access-date=2 June 2019|archive-date=29 ਮਈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190529121645/http://www.odishabytes.com/odisha-mountaineer-kalpana-dash-dies-on-mt-everst/|url-status=dead}}</ref> == ਮੁਹਿੰਮਾਂ == * ਡੇਨਾਲੀ - ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ 2010 (ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼) * [[ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ|ਮਾਊਂਟ ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ]] - ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ - 5,895ਮੈਂ 9 ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸ਼ਿਖਰ ਕੀਤਾ। * ਐਕੋਨਕਾਗੁਆ - ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ - 6,962ਮੈਂ 16 ਜਨਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸ਼ਿਖਰ ਕੀਤਾ। * [[ਮਾਉਂਟ ਐਲਬਰਸ]] - ਯੂਰਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ - 5,64231 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। * ਮਾਊਂਟ ਕੋਸੀਸਜ਼ਕੋ - ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ 2,228ਮੈਂ 3 ਦਸੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸ਼ਿਖਰ ਕੀਤਾ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਖਰ - ਸਾਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ * ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਲੇਖ]] 6yytcyjasxultmqd8carz0qiy9w7tb2 839055 839054 2026-05-09T16:54:09Z Sonia Atwal 49604 839055 wikitext text/x-wiki '''ਕਲਪਨਾ ਦਾਸ਼''' (7 ਜੁਲਾਈ 1966 - 23 ਮਈ 2019) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਸੀ। ਉਹ [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਸਰ]] ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਉੜੀਆ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਅਤੇ [[ਨੇਪਾਲ]] ਦੇ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ, 21 ਮਈ, 2008 ਨੂੰ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਨੂੰ ਸਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਵਾਰ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇਕ ਵਾਰ 2004 ਵਿਚ ਅਤੇ ਇਕ ਵਾਰ 2006 ਵਿਚ, ਪਰ ਖਰਾਬ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਨ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/india/first-oriya-woman-on-top-of-world-kalpana-from-dhenkanal-third-time-lucky-to-reach-mount-everest/cid/582150|title=First Oriya woman on top of world - Kalpana from Dhenkanal third time lucky to reach Mount Everest|date=May 22, 2008|access-date=February 11, 2020|publisher=[[The Telegraph (Kolkata)]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://dhenkanal.nic.in/Mountaineer_Kalpana.htm|title=The first Odia Girl Miss Kalpana Dash reached world's highest peak the Mount Everest on 21st. May-2008.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170901160932/http://dhenkanal.nic.in/Mountaineer_Kalpana.htm|archive-date=September 1, 2017|access-date=February 8, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.everestnews.com/everest2008/arun2everest05212008.htm|title=Everest 2008: More Aurn Trek climbers summits with 3 Sherpas|website=Everestnews.com|access-date=2 June 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://oriyanari.com/id38.html|title=Kalpana Dash – the First Odia to Conquer Mt. Everest|archive-url=https://web.archive.org/web/20121222035010/http://oriyanari.com/id38.html|archive-date=December 22, 2012|access-date=February 11, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thaindian.com/newsportal/sports/everest-climber-kalpana-das-gets-warm-welcome-in-orissa_10057894.html|title=Everest climber Kalpana Das gets warm welcome in Orissa|website=Thaindian.com|access-date=2 June 2019|archive-date=21 ਸਤੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120921100241/http://www.thaindian.com/newsportal/sports/everest-climber-kalpana-das-gets-warm-welcome-in-orissa_10057894.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://odishanewstoday.com/news/549-govt-apathy-kalpana-dash-resorts-to-begging.html|title=Govt Apathy: Kalpana Dash resorts to Begging|date=24 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120524093559/http://odishanewstoday.com/news/549-govt-apathy-kalpana-dash-resorts-to-begging.html|archive-date=24 May 2012|access-date=2 June 2019}}</ref> == ਮੌਤ == 23 ਮਈ, 2019 ਨੂੰ, ਦਾਸ਼ ਨੇ ਦੋ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਐਵਰੈਸਟ ਨੂੰ ਫਿਰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਪਰ ਉਤਰਦਿਆਂ ਹੀ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਬਾਲਕੋਨੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਪਰ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/mount-everest-climber-deaths-kalpana-das-odisha-traffic-summit-safety-concerns-anjali-kulkarni-nihal-bagwan-nepal-tourism-news/article27238379.ece|title=Everest deaths: Odisha mountaineer Kalpana Das dies, traffic at summit sparks safety concerns|date=May 24, 2019|work=[[The Hindu]]|access-date=February 11, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2019/may/24/odishas-first-woman-mountaineer-kalpana-dies-1981118.html|title=Odisha's first woman mountaineer Kalpana dies|date=May 24, 2019|access-date=February 11, 2020|publisher=[[New Indian Express]]}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਸਿਖਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਭੀੜ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਤੰਗ ਚੜ੍ਹਾਈ ਖਿੜਕੀ ਕਾਰਨ ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਸਰਕਾਰ ਕਈ ਸੌ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮਿਟ ਜਾਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2019/05/24/mount-everest-has-gotten-so-crowded-that-climbers-are-perishing-traffic-jams/|title=Mount Everest has gotten so crowded that climbers are perishing in the traffic jams|last=O'Grady|first=Siobhan|date=May 25, 2019|work=[[Washington Post]]|access-date=February 11, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/world/three-more-dead-everest-amid-concerns-about-congestion-near-summit-n1009586|title=British man and three other climbers die on Everest amid concerns about crowding near the summit|last=Smith|first=Saphora|date=May 26, 2019|access-date=February 11, 2020|publisher=[[NBC News]]|last2=McCausland|first2=Phil}}</ref> ਅਪਰੈਲ ਅਤੇ ਮਈ 2019 ਵਿੱਚ 2019 ਦੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 11 ਪਰਬਤਾਰੋਹੀਆਂ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਨੁਭਵੀ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਜਿਵੇਂ ਡੈਸ਼ — ਨੇਪਾਲ, ਯੂਰਪ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/05/29/world/asia/everest-deaths.html|title=These Are the Victims of a Deadly Climbing Season on Mount Everest|last=Zraick|first=Karen|date=May 29, 2019|work=[[New York Times]]|access-date=February 11, 2020|last2=Taylor|first2=Derrick Bryson}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/may/23/congestion-mount-everest-backlog-climbers-death-zone|title=Congestion on Everest leads to backlog of climbers in 'death zone'|last=Rawlinson|first=Kevin|date=May 23, 2019|work=[[The Guardian]]|access-date=February 11, 2020}}</ref> [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ [[ਯੂਟਾ|ਉਟਾਹ]] ਤੋਂ ਡੋਨਾਲਡ ਕੈਸ਼ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਕੁਲਕਰਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਉਸੇ ਹਫਤੇ ਡੈਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/05/24/world/asia/mount-everest-deaths.html|title=Three More Die on Mount Everest During Crowded Climbing Season|last=Sharma|first=Bhadra|date=May 24, 2019|work=[[New York Times]]|access-date=February 19, 2020|last2=Ramzy|first2=Austin}}</ref> [[ਸ਼ੇਰਪਾ ਲੋਕ|ਸ਼ੇਰਪਾ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.odishabytes.com/odisha-mountaineer-kalpana-dash-dies-on-mt-everst/|title=Odisha Mountaineer Kalpana Dash Dies On Mt Everest|date=23 May 2019|website=Odishabytes.com|access-date=2 June 2019|archive-date=29 ਮਈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190529121645/http://www.odishabytes.com/odisha-mountaineer-kalpana-dash-dies-on-mt-everst/|url-status=dead}}</ref> == ਮੁਹਿੰਮਾਂ == * ਡੇਨਾਲੀ - ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ 2010 (ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼) * [[ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ|ਮਾਊਂਟ ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ]] - ਅਫਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ - 5,895ਮੈਂ 9 ਅਕਤੂਬਰ, 2014 ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸ਼ਿਖਰ ਕੀਤਾ। * ਐਕੋਨਕਾਗੁਆ - ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ - 6,962ਮੈਂ 16 ਜਨਵਰੀ, 2015 ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸ਼ਿਖਰ ਕੀਤਾ। * [[ਮਾਉਂਟ ਐਲਬਰਸ]] - ਯੂਰਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ - 5,64231 ਜੁਲਾਈ, 2015 ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। * ਮਾਊਂਟ ਕੋਸੀਸਜ਼ਕੋ - ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ 2,228ਮੈਂ 3 ਦਸੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸ਼ਿਖਰ ਕੀਤਾ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਖਰ - ਸਾਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ * ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਲੇਖ]] igyj4gs89y9jaux9xy11cc23nizmh9n 0 140676 839048 766875 2026-05-09T16:43:28Z Sonia Atwal 49604 839048 wikitext text/x-wiki [[Category:Pages using infobox person with unknown empty parameters|residenceSangeeta Sindhi Bahl]] [[Category:Articles with hCards]] '''ਸੰਗੀਤਾ ਐਸ ਬਹਿਲ''' (ਜਨਮ 9 ਫਰਵਰੀ 1965 [[ਜੰਮੂ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਜੰਮੂ]] <ref>{{Cite web|url=http://www.sangeetasbahl.com/who-is-sangeeta-s-bahl/|title=Sangeeta Bahl Site|access-date=2022-03-20|archive-date=2018-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180702035320/http://www.sangeetasbahl.com/who-is-sangeeta-s-bahl/|dead-url=yes}}</ref>) [[ਭਾਰਤੀ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਭਾਰਤੀ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਮਈ, 2018 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]] ਨੂੰ ਸਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ। 53 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/53-year-old-from-jammu-becomes-oldest-indian-woman-to-scale-mt-everest-5187517/|title=Gurgaon mountaineer Sangeeta becomes oldest Indian woman to climb Mt Everest|date=2018-05-23|work=The Indian Express|access-date=2018-05-25|language=en-IN}}</ref> ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ (29,031.7 ਫੁੱਟ), ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/jammu-kashmir/a-first-53-year-old-jammu-woman-conquers-everest/592907.html|title=A first: 53-year-old Jammu woman conquers Everest|date=2018-05-23|work=The Tribune|access-date=2018-05-25|language=en-IN|archive-date=2018-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525021605/http://www.tribuneindia.com/news/jammu-kashmir/a-first-53-year-old-jammu-woman-conquers-everest/592907.html|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ 1985 ਤੋਂ ਸਾਬਕਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://rapidleaks.com/positive-stories/sangeeta-sindhi-bahl-india-oldest-woman-to-scale-mt-everest/|title=Former Miss India Finalist Sangeeta Sindhi Bahl From J&K Becomes India’s Oldest Woman To Scale Mt. Everest|date=2018-05-23|access-date=2022-03-20|archive-date=2019-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921103122/https://rapidleaks.com/positive-stories/sangeeta-sindhi-bahl-india-oldest-woman-to-scale-mt-everest/|url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਸੰਗੀਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਉਸ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/india-news/who-is-sangeeta-sindhi-bahl-oldest-indian-lady-to-scale-mount-everest-she-was-once-denied-mountaineering-course-over-old-age/1177889/|title=Who is Sangeeta Sindhi Bahl? Oldest Indian lady to scale Mount Everest, she was once denied mountaineering course over ‘old age’}}</ref> ਇਹ 2011 ਵਿੱਚ ਸੀ ਕਿ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਬਾਰੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਿਚਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ [[ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ|ਮਾਉਂਟ ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ]] (5895 ਮੀਟਰ) 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਬਹਿਲ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਵਿੱਚ [[ਵਿਨਸਨ ਮੈਸਿਫ|ਮਾਊਂਟ ਵਿਨਸਨ]] (4897 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੀਜੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਰਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ [[ਮਾਉਂਟ ਐਲਬਰਸ|ਮਾਊਂਟ ਐਲਬਰਸ]] (5642 ਮੀਟਰ) 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ [[ਐਕੋਨਕਾਗੁਆ|ਮਾਊਂਟ ਐਕੋਨਕਾਗੁਆ]] (6962 ਮੀਟਰ) ਨੂੰ ਵੀ ਸਰ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/53-year-old-from-jammu-becomes-oldest-indian-woman-to-scale-mt-everest-5187517/|title=Gurgaon mountaineer Sangeeta becomes oldest Indian woman to climb Mt Everest}}</ref> ਉਹ ਇਮਪੈਕਟ ਇਮੇਜ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ, ਇੱਕ [[ਗੁੜਗਾਵਾਂ|ਗੁੜਗਾਓਂ]] ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੰਪਨੀ ਜੋ ਚਿੱਤਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰੇ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਕੋਚਿੰਗ ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸਟਾਫ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.sangeetasbahl.com/who-is-sangeeta-s-bahl/|title=About - Sangita S Bahl|access-date=2022-03-20|archive-date=2018-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180702035320/http://www.sangeetasbahl.com/who-is-sangeeta-s-bahl/|dead-url=yes}}</ref> == ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ 2018 == 2017 ਵਿੱਚ ਬਹਿਲ ਦੀ [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਐਵਰੈਸਟ]] ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ [[ਉਚਾਈ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ]] ਕਾਰਨ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਛੇ ਹੋਰ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ। ਜੋ ਉੱਚ-ਉੱਚਾਈ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thebetterindia.com/142419/sangeeta-bahl-53-year-old-jammu-india-oldest-woman-everest/|title=This Amazing 53-Year-Old From J&K Is India’s Oldest Woman to Conquer Mt Everest|date=2018-05-22|work=The Better India}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਲੇਖ]] 2reaa9bq1cnjjmcjrp6mh3ibloig2uk 0 147848 839041 743039 2026-05-09T15:32:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839041 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:LibreOffice_7.2.4.1_Calc_with_csv_screenshot.png|thumb|300x300px| ਆਡੀਓ ਟਰੈਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਬਾਰੇ ਡਾਟਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ।]] ਇੱਕ '''ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ''' ਸਾਰਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਾਟਾ ਦੇ ਗਣਨਾ, ਸੰਗਠਨ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਟੋਰੇਜ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/spreadsheet|title=spreadsheet|website=[[Merriam-Webster]] Online Dictionary|access-date=23 June 2016}}</ref> <ref>{{Cite book|title=American Heritage Dictionary of the English Language|date=2011|publisher=Houghton Mifflin Harcourt Publishing Company|edition=5th|quote=A software interface consisting of an interactive grid made up of cells in which data or formulas are entered for analysis or presentation.}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Collins English Dictionary – Complete and Unabridged|url=https://archive.org/details/englishgirl0000dani|date=2014|publisher=HarperCollins Publishers|edition=12th|quote=(Computer Science) a computer program that allows easy entry and manipulation of figures, equations, and text, used esp for financial planning and budgeting}}</ref> ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟਾਂ ਨੂੰ ਪੇਪਰ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ਵਰਕਸ਼ੀਟਾਂ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰਾਈਜ਼ਡ ਐਨਾਲਾਗ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://whatis.techtarget.com/definition/spreadsheet|title=spreadsheet|publisher=[[TechTarget]]|access-date=23 June 2016}}</ref> ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇੱਕ ਸਾਰਣੀ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤੇ ਡਾਟਾ ਓੁੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਜਾਂ ਟੈਕਸਟ ਡਾਟਾ, ਜਾਂ ਫਾਰਮੂਲੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੂਜੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਓੁੱਤੇ ਇੱਕ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਸਵੈਚਲਿਤ ਤੌਰ ਓੁੱਤੇ ਓੁਸਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਓੁਸਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ''ਸਪਰੈੱਡਸ਼ੀਟ'' ਸ਼ਬਦ ਅਜਿਹੇ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਾ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.dictionary.com/browse/spreadsheet|title=spreadsheet|website=Dictionary.com Unabridged|publisher=Random House, Inc|access-date=23 June 2016}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.webopedia.com/TERM/S/spreadsheet.html|title=spreadsheet|last=Beal|first=Vangie|date=September 1996|website=webopedia|publisher=[[QuinStreet]]|access-date=23 June 2016}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.computerhope.com/jargon/s/spreadsh.htm|title=Spreadsheet|website=Computer Hope|access-date=23 June 2016|archive-date=21 ਜੂਨ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160621102503/http://www.computerhope.com/jargon/s/spreadsh.htm|dead-url=yes}}</ref> ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਉਪਭੋਗਤਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਟੋਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਣਨਾ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਮੁੱਲਾਂ ਓੁੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਨੂੰ "ਵਟ-ਇਫ" ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਦਸਤੀ ਪੁਨਰਗਣਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇੰਟਰੈਕਟਿੰਗ ਸ਼ੀਟਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਅੰਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੁਨਿਆਦੀ [[ਅੰਕ ਗਣਿਤ|ਗਣਿਤ]] ਅਤੇ [[ਫੰਕਸ਼ਨ (ਹਿਸਾਬ)|ਗਣਿਤ ਦੇ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ]] ਨੂੰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਆਧੁਨਿਕ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟਾਂ ਆਮ ਵਿੱਤੀ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅੰਕੜਾ ਸੰਚਾਲਨ ਲਈ ਬਿਲਟ-ਇਨ ਫੰਕਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਧ ਵਰਤਮਾਨ ਮੁੱਲ ਜਾਂ ਮਿਆਰੀ ਵਿਵਹਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਗਣਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਾਰਮੂਲੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੀਤੇ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਰਣੀਬੱਧ ਡਾਟਾ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੰਡੀਸ਼ਨਲ ਸਮੀਕਰਨ, ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਨੰਬਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਫੰਕਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਟੈਕਸਟ ਦੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਓੁੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਾਗਜ਼-ਅਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਜਾਂ ਬੁੱਕਕੀਪਿੰਗ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰਣੀਬੱਧ ਸੂਚੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਛਾਂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। == ਮੂਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Python_demo_-_spreadsheet.png|thumb]] LANPAR, 1969 ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ, <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ms--K3jipt4C&q=LANPAR&pg=PT149|title=The Grid Book|last=Higgins|first=Hannah|date=2009-01-01|publisher=MIT Press|isbn=9780262512404|language=en}}</ref> ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਸੀ। LANPAR ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਸੀ: ਰੈਂਡਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਐਰੇ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ। <ref name=":0" /> VisiCalc (1979) ਇੱਕ ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਕੰਪਿਊਟਰ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਸੀ, <ref>[http://www.informationweek.com/whats-the-greatest-software-ever-written/d/d-id/1046033? Charles Babcock, "What's The Greatest Software Ever Written?", ''Information Week'', 11 Aug 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170625181757/http://www.informationweek.com/whats-the-greatest-software-ever-written/d/d-id/1046033|date=25 June 2017}}. Accessed 25 June 2014</ref> ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਐਪਲ II ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਲੋਟਸ 1-2-3 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਸੀ ਜਦੋਂ [[ਡਾਸ|DOS]] ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1988/03/13/business/the-executive-computer-lotus-1-2-3-faces-up-to-the-upstarts.html?pagewanted=all&src=pm|title=The Executive computer; Lotus 1-2-3 Faces Up to the Upstarts|last=Lewis|first=Peter H.|date=1988-03-13|website=[[NYTimes.com]]|publisher=[[The New York Times Company]]|access-date=2012-10-14|quote=Release 3.0 is being written in the computer language known as C, to provide easy transportability among PCs, Macs and mainframes.}}</ref> ਮਾਈਕਰੋਸਾਫਟ ਐਕਸਲ ਕੋਲ ਹੁਣ [[ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫ਼ਟ ਵਿੰਡੋਜ਼|ਵਿੰਡੋਜ਼]] ਅਤੇ ਮੈਕਿਨਟੋਸ਼ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਰਕੀਟ ਸ਼ੇਅਰ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://knowledge.wharton.upenn.edu/article.cfm?articleid=1795|title=Rivals Set Their Sights on Microsoft Office: Can They Topple the Giant?&nbsp;–Knowledge@Wharton|publisher=Wharton, University of Pennsylvania|access-date=2010-08-20}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.utdallas.edu/%7Eliebowit/book/sheets/sheet.html|title=spreadsheet analysis from winners, losers, and Microsoft|website=Utdallas.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723125259/http://www.utdallas.edu/~liebowit/book/sheets/sheet.html|archive-date=2010-07-23|access-date=2010-08-20}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.utdallas.edu/%7Eliebowit/book/wordprocessor/word.html|title=A|website=Utdallas.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20100805133621/http://www.utdallas.edu/~liebowit/book/wordprocessor/word.html|archive-date=2010-08-05|access-date=2010-08-20}}</ref> ਇੱਕ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇੱਕ ਦਫ਼ਤਰ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਸੂਟ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ; ਵੈੱਬ ਐਪਸ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਫਿਸ ਸੂਟ ਵੀ ਹੁਣ ਵੈੱਬ ਐਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਕਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ''ਸੈੱਲਾਂ'' ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਰਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ X ਅਤੇ Y ਸਥਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। X ਸਥਾਨ, ਕਾਲਮ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਖਰਾਂ, "A," "B," "C," ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਖਿਆਵਾਂ, 1, 2, 3, ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਸੈੱਲ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਕਤਾਰ ਅਤੇ ਕਾਲਮ, "C10" ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੈੱਲ ਸੰਦਰਭਾਂ ਦਾ ਇਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਕਲਪ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ LANPAR (ਰੈਂਡਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਐਰੇਜ਼ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ) (ਰੇਨੇ ਪਾਰਡੋ ਅਤੇ ਰੇਮੀ ਲੈਂਡੌ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿ-ਖੋਜ) ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੀਕਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਰੂਪ ਅਤੇ "A1 ਨੋਟੇਸ਼ਨ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ''ਰੇਂਜ'' ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੈੱਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, "A1:A10" ਰੇਂਜ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਕਾਲਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦਸ ਸੈੱਲਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। LANPAR ਨੇ ਫਾਰਵਰਡ ਰੈਫਰੈਂਸਿੰਗ/ਨੈਚੁਰਲ ਆਰਡਰ ਕੈਲਕੂਲੇਸ਼ਨ ਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਲੋਟਸ 123 ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਦੇ ਮਲਟੀਪਲੈਨ ਵਰਜਨ 2 ਤੱਕ ਮੁੜ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ''ਵਰਕਸ਼ੀਟਾਂ'' ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ''ਸ਼ੀਟਾਂ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਇੱਕ ''ਵਰਕਬੁੱਕ'' ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਰਕਬੁੱਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਭੌਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ, ਸ਼ੀਟਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੀਟਾਂ ਵਾਲੇ ਸੈੱਲਾਂ ਲਈ ਸਾਰਾ ਡਾਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਰਕਸ਼ੀਟਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਟੈਬਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਨਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਲਿੱਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੀਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਨੰਬਰ ਇਸ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਲਟੀ-ਸ਼ੀਟ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਸੈੱਲ ਸ਼ੀਟ ਦਾ ਨਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, "ਸ਼ੀਟ 1! C10"। ਕੁਝ ਸਿਸਟਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਕਬੁੱਕਾਂ ਲਈ ਸੈੱਲ ਸੰਦਰਭਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਇਸ ਸੰਟੈਕਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਪਭੋਗਤਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੈੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੀਟਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੈੱਲ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੇ ਨਾਲ ਟੈਕਸਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡੇਟਾ ਵਿੱਚ <code>hello world</code> ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਸਤਰ, ਨੰਬਰ <code>5</code> ਜਾਂ ਮਿਤੀ <code>16-Dec-91</code> ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਬਰਾਬਰ ਚਿੰਨ੍ਹ, <code>=5*3</code> ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਦਿੱਖ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਡਿਸਪਲੇ ਗਣਨਾ ਦਾ ''ਨਤੀਜਾ'' ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ <code>15</code>, ਫਾਰਮੂਲਾ ਖੁਦ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇੱਕ ਫਾਰਮੂਲੇ ਲਈ ਦੂਜੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਫਾਰਮੂਲੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਫਾਰਮੂਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਇੱਕ ਨੰਬਰ ਨੂੰ ਸੈੱਲ ਸੰਦਰਭ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਫਾਰਮੂਲਾ <code>=5*C10</code> ਸੈੱਲ C10 ਵਿੱਚ ਮੁੱਲ ਨੂੰ 5 ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ C10 ਮੁੱਲ <code>3</code> ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨਤੀਜਾ <code>15</code> ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ C10 ਹੋਰ ਸੈੱਲਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਸਦੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ। ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਚੇਨ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਗਣਿਤਿਕ ਪੜਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਫਾਰਮੂਲੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਫਾਰਮੂਲੇ ਰੇਂਜਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ <code>SUM</code> ਫੰਕਸ਼ਨ ਜੋ ਇੱਕ ਰੇਂਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟਾਂ [[ਡਾਟਾਬੇਸ|ਡੇਟਾਬੇਸ]] ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟਾਂ ਅਤੇ ਡੇਟਾਬੇਸ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਾਰਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਡਾਟਾਬੇਸ ਮਸ਼ੀਨ-ਪੜ੍ਹਨ ਯੋਗ ਅਰਥ-ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਟੇਬਲਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਰਕਬੁੱਕ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸ਼ੀਟਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਾਈਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਟੇਬਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਇੰਟਰੈਕਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੇਟਾਬੇਸ ਦੀ ਰਿਲੇਸ਼ਨਲ ਬਣਤਰ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟਾਂ ਅਤੇ ਡੇਟਾਬੇਸ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ - ਸ਼ੀਟਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟੇਬਲ ਬਣਨ ਲਈ ਡੇਟਾਬੇਸ ਵਿੱਚ ਆਯਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਡੇਟਾਬੇਸ ਪੁੱਛਗਿੱਛਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇੱਕ ਦਫਤਰ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਸੂਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ [[ਵਰਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ]], ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਡਾਟਾਬੇਸ|ਡੇਟਾਬੇਸ]] ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਿਸਟਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਟ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸਮਾਨ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸਮਾਨ ਕਮਾਂਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕੰਪੋਨੈਂਟਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਡਾਟਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਕਾਰਜਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲੋਂ ਸੌਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇੱਕ ਫਾਇਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਿਸਟਮ [[ਗਰਾਫੀਕਲ ਯੂਜ਼ਰ ਇੰਟਰਫੇਸ|ਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਯੂਜ਼ਰ ਇੰਟਰਫੇਸ]] ਦੀ ਬਜਾਏ ਟੈਕਸਟ-ਮੋਡ ਡਿਸਪਲੇਅ ਅਤੇ ਕਮਾਂਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == === ਪੇਪਰ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ === "ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ" ਸ਼ਬਦ "ਸਪ੍ਰੈਡ" ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਖਬਾਰ ਜਾਂ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਆਈਟਮ (ਟੈਕਸਟ ਜਾਂ ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ) ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਜੋ ਦੋ ਫੇਸਿੰਗ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੈਂਟਰਫੋਲਡ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੰਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ 'ਸਪ੍ਰੈੱਡ-ਸ਼ੀਟ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਬੁੱਕ-ਕੀਪਿੰਗ [[ਬਹੀ ਖਾਤਾ|ਲੇਜ਼ਰ]] ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਫਾਰਮੈਟ - ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਖਰਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਲਈ ਕਾਲਮ, ਖੱਬੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਇਨਵੌਇਸ, ਅਤੇ ਸੈੱਲ ਵਿਚ ਹਰੇਕ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਰਕਮ ਜਿੱਥੇ ਇਸਦੀ ਕਤਾਰ ਹੈ। ਅਤੇ ਕਾਲਮ ਇੰਟਰਸੈਕਟ — ਜੋ ਕਿ, ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਬਾਊਂਡ ਲੇਜ਼ਰ (ਅਕਾਉਂਟਿੰਗ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਤਾਬ) ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਵਾਲੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਾਗਜ਼ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ੀਟਾਂ ('ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪੇਪਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) 'ਤੇ ਇੱਕ "ਫੈਲ" ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਕਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਆਮ ਕਾਗਜ਼ ਨਾਲੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਚੌੜਾ। <ref name="sshistory">{{Cite web|url=http://dssresources.com/history/sshistory.html|title=A Brief History of Spreadsheets|last=Power|first=D. J.|date=30 August 2004|website=DSSResources.COM|access-date=25 June 2014|edition=3.6}}</ref> === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲਾਗੂਕਰਨ === ==== ਬੈਚ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਰਿਪੋਰਟ ਜਨਰੇਟਰ BSRG ==== ਇੱਕ ਬੈਚ "ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ" ਇੱਕ ਬੈਚ ਕੰਪਾਈਲਰ ਤੋਂ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਇਨਪੁਟ ਡੇਟਾ, ਇੱਕ ਆਉਟਪੁੱਟ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ''ਭਾਵ'', ਇੱਕ 4GL ਜਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ, ਗੈਰ-ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ, ਬੈਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਦੀ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਰਿਚਰਡ ਮੈਟੇਸਿਚ ਦੁਆਰਾ 1961 ਦੇ ਪੇਪਰ "ਬਜਟਿੰਗ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਸਿਸਟਮ ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ" ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite journal|last=Mattessich|first=Richard|author-link=Richard Mattessich|year=1961|title=Budgeting Models and System Simulation|url=https://archive.org/details/sim_accounting-review_1961-07_36_3/page/384|journal=The Accounting Review|volume=36|issue=3|pages=384–397|jstor=242869}}</ref> ਮੈਟੇਸਿਚ (1964a, Chpt. 9, ''ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਤਮਕ ਵਿਧੀਆਂ'' ) ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਾਥੀ ਵਾਲੀਅਮ, ਮੈਟੇਸਿਚ (1964b, ''ਬਜਟ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਫਰਮ ਦਾ ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ'' ) ਦੁਆਰਾ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬਜਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ( ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੀਤੇ ਗਏ) ਲਈ ਕੰਪਿਊਟਰਾਈਜ਼ਡ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। ਫੋਰਟਰਨ IV ) ਇਹ ਬੈਚ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ''ਸੈੱਲਾਂ'' ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮੁੱਚੇ ਕਾਲਮਾਂ ਜਾਂ ਕਤਾਰਾਂ (ਇਨਪੁਟ ਵੇਰੀਏਬਲਾਂ ਦੇ) ਦੇ ਜੋੜ ਜਾਂ ਘਟਾਓ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦੀਆਂ ਹਨ। 1962 ਵਿੱਚ, ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਨਾ, ਜਿਸਨੂੰ BCL for Business Computer Language ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਇੱਕ IBM 1130 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਅਤੇ 1963 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੁਏਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਵਿਸਕਾਂਸਨ|ਵਿਸਕਾਨਸਿਨ]] ਵਿਖੇ ਆਰ. ਬ੍ਰਾਇਨ ਵਾਲਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ IBM 7040 ਵਿੱਚ ਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਫੋਰਟਰਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ 'ਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਟਾਈਮਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਉਪਲਬਧ ਸੀ। 1968 ਵਿੱਚ ਬੀਸੀਐਲ ਨੂੰ ਵਾਲਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ IBM 360/67 ਟਾਈਮਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਪੋਰਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਪਾਰਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ [[ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ|ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਅਤੇ ਅਨੁਪਾਤ ਆਦਿ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ। 1964 ਵਿੱਚ, ''ਬਿਜ਼ਨਸ ਕੰਪਿਊਟਰ ਲੈਂਗੂਏਜ'' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਕਿਮਬਾਲ, ਸਟੌਫੇਲਜ਼ ਅਤੇ ਵਾਲਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੋਵਾਂ ਦਾ 1966 ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ [[ਕਾਪੀਰਾਈਟ]] ਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|title=Business Computer Language|last=Brian Walsh|year=1996|website=IT-Directors.com}}</ref> ਅਪਲਾਈਡ ਡੇਟਾ ਰਿਸੋਰਸਸ ਕੋਲ ਇੱਕ FORTRAN ਪ੍ਰੀਪ੍ਰੋਸੈਸਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਮਰਾਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟਾਈਮਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ BCL ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ਰਸਲ ਸ਼ੁਲਜ਼ ਦੁਆਰਾ [http://www.faqs.org/faqs/spreadsheets/faq/ comp.apps.spreadsheets FAQ] * ਜੋਸਲੀਨ ਪੇਨ ਦੁਆਰਾ [https://web.archive.org/web/20050920062919/http://www.ainewsletter.com/newsletters/aix_0505.htm#ess ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ] * {{Dmoz|Computers/Software/Spreadsheets}} * [https://web.archive.org/web/20090109220859/http://www.j-walk.com/ss/history/spreadsh.htm ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ&nbsp;- ਰਿਚਰਡ ਮੈਟੇਸਿਚ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੰਪਿਊਟਰੀਕਰਨ (1961-1964)] * [https://web.archive.org/web/20040924073107/http://www.yelavich.com/ CICS ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਬੌਬ ਯੇਲਾਵਿਚ ਦੁਆਰਾ IBM 3270 ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ] * ਰਚਨਾਤਮਕ ਕਰਮਾ ਦੁਆਰਾ [http://creativekarma.com/ee.php/weblog/comments/the_first_computerized_spreadsheet_program/ ਆਟੋਪਲਾਨ ਅਤੇ ਆਟੋਟੈਬ ਲੇਖ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191207000203/http://creativekarma.com/ee.php/weblog/comments/the_first_computerized_spreadsheet_program/ |date=2019-12-07 }} * [http://www.spreadsheetscience.org/ ਸਾਇੰਸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200117112938/http://www.spreadsheetscience.org/|date=2020-01-17}} ਵਿੱਚ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟਾਂ 3mbfjly66i57m7oo9psccnofrwz16tj 0 148477 839067 629537 2026-05-09T18:36:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839067 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਸੋਹੇਲ ਅਹਿਮਦ|honorific_suffix=[[ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ|PP]] [[ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼|SI]]|image=Sohail Ahmad, 2011.jpg|image_size=|caption=2011 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦ|birth_name=ਸੋਹੇਲ ਅਹਿਮਦ|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1963|05|01}}|birth_place=[[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]|death_place=|height=|othername=ਅਜ਼ੀਜ਼ੀ|occupation=[[ਅਭਿਨੇਤਾ]], [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਨਿਰਮਾਤਾ]], [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਅਤੇ [[ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ|ਲੇਖਕ]]|website=|spouse=|citizenship=[[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]]|known_for=[[ਕਾਮੇਡੀ]] [[ਵਿਅੰਗ]]|television=[[ਹਸਬ ਏ ਹਾਲ]] 2009 ਤੋਂ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ}}'''ਸੋਹੇਲ ਅਹਿਮਦ''' ( [[ਉਰਦੂ]] سہیل احم ), (ਜਨਮ 1 ਮਈ 1963<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ACclDwAAQBAJ&q=sohail+ahmed+born&pg=PA207|title=Comic Performance in Pakistan: The Bhānd|last=Pamment|first=Claire|date=24 May 2017|publisher=Springer, 2017|isbn=978-1137566317|edition=illustrated|pages=207|access-date=24 September 2022}}</ref> ), '''ਅਜ਼ੀਜ਼ੀ''' ( [[ਉਰਦੂ]] عزیزی ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ), ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] [[ਕਮੇਡੀਅਨ|ਕਾਮੇਡੀਅਨ]], [[ਸਟੇਜ (ਥੀਏਟਰ)|ਸਟੇਜ]] ਅਤੇ [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ|ਟੀਵੀ]] [[ਅਦਾਕਾਰ]] ਹੈ। ਉਹ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਸਥਿਤ ਕਾਮੇਡੀ ਸਟੇਜ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="urduwire">{{Cite web|url=http://urduwire.com/people/Sohail-Ahmed-Azizi_315.aspx|title=Profile of Sohail Ahmed|website=Urduwire.com website|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324111718/http://urduwire.com/people/Sohail-Ahmed-Azizi_315.aspx|archive-date=24 March 2017|access-date=24 September 2022}}</ref><ref name="tv.com">[https://www.tv.com.pk/celebrity/Sohail-Ahmed/306/biography, Profile of TV comedian Sohail Ahmed on tv.com.pk website], Retrieved 26 September 2017</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੁਨੀਆ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਹਸਬ-ਏ-ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="GulfToday">{{Cite news|url=https://www.gulftoday.ae/news/2019/03/22/here-is-why-this-top-pakistani-comedian-is-coming-to-dubai|title=Here is why this top Pakistani comedian is coming to Dubai|date=22 March 2019|work=Gulf Today (newspaper)|access-date=2021-10-02}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ੀ [[ਆਫ਼ਤਾਬ ਇਕਬਾਲ]] ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ ਹਸਬ ਏ ਹਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.dailymotion.com/video/x34a5nu|title=Aftab Iqbal Nay AZIZI Ka Character Kaisay Develope Kiya - video dailymotion|date=2 September 2015|website=Dailymotion|language=en|access-date=2020-04-20}}</ref> == ਪਰਿਵਾਰ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਡਾ. ਫਕੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਫਕੀਰ (1900-1974) ਇੱਕ [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰੀ]] ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ''ਬਾਬਾ-ਏ-ਪੰਜਾਬੀ'' ("ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਿਤਾ") ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਵਿੱਚ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਰਮ ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ. ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sundas.org/Home/Director1|title=Profile on Sundas Foundation website|website=Sundas Foundation|archive-url=https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:bBBk8xqCDioJ:https://www.sundas.org/Home/Director1&cd=11&hl=en|archive-date=6 October 2022}}</ref> ਉਸਦਾ ਬੇਟਾ ਹਮਜ਼ਾ ਸੋਹੇਲ, ਲੰਡਨ ਤੋਂ [[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ|ਐਮਬੀਏ]], ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ 2021 ਵਿੱਚ [[ਹਮ ਟੀਵੀ]] ਦੇ ''ਰਕੀਬ ਸੇ'' ਨਾਲ ਡੈਬਿਊ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/amp/entertainment/pakistani-cinema/9-breakthrough-pakistani-stars-creating-a-buzz-1.1654527856826|title=9 breakthrough Pakistani stars creating a buzz|last=Ghafoor|first=Usman|date=6 June 2022|website=[[Gulf News]]|access-date=22 August 2022}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਜਨਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ, ਸੋਹੇਲ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ ਸ਼ੋਅ ਹਸਬ-ਏ-ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ੀਜ਼ੀ ''ਦਾ'' ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite report}}</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name="tv.com2">[https://www.tv.com.pk/celebrity/Sohail-Ahmed/306/biography, Profile of TV comedian Sohail Ahmed on tv.com.pk website], Retrieved 26 September 2017</ref> ਸੋਹੇਲ ਅਹਿਮਦ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗੈਰ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="urduwire2">{{Cite web|url=http://urduwire.com/people/Sohail-Ahmed-Azizi_315.aspx|title=Profile of Sohail Ahmed|website=Urduwire.com website|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324111718/http://urduwire.com/people/Sohail-Ahmed-Azizi_315.aspx|archive-date=24 March 2017|access-date=24 September 2022}}</ref> == ਫਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ !ਸਿਰਲੇਖ |- |2017 |''ਪੰਜਾਬ ਨਹੀਂ ਜਾਉਂਗੀ'' |- |2018 |''[[ਜਵਾਨੀ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਏਨੀ 2|ਜਵਾਨੀ ਫਿਰਿ ਨ ਆਨਿ੨]]'' |- | rowspan="4" |2022 |''ਦਮ ਮਸਤ'' <ref>{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1189593|title=Dum Mastam unveils a glitzy trailer and a not so surprising Eid release date|last=Mohammad Kamran Jawaid|date=24 February 2022|work=Dawn Images|access-date=1 March 2022}}</ref> |- |''ਲੰਡਨ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ'' <ref>{{Cite news|url=https://www.somethinghaute.com/humayun-saeed-confirms-london-nahi-jaunga-will-come-on-eid-ul-azha-this-year/|title=Humayun Saeed confirms London Nahi Jaunga will come on Eid ul Azha this year|date=18 May 2022|access-date=12 June 2022|publisher=Something Haute}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/950729/london-nahi-jaunga-trailer-is-finally-out/|title='London Nahi Jaunga' trailer is finally out!|date=12 June 2022|work=Daily Times (newspaper)|access-date=12 June 2022}}</ref> |- |ਘਬਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ |- |''ਬਾਬੇ ਭੰਗੜਾ ਪਾਉੰਦੇ ਨੇ'' <ref>{{Cite news|url=https://www.timesofpakistan.com/entertainment/sohail-ahmad-with-his-fifth-movie-hasnt-failed-to-satisfy-his-fans/|title=Sohail Ahmad with his fifth movie hasn't failed to satisfy his fans|date=October 6, 2022|work=Times of Pakistan|access-date=October 12, 2022}}</ref> |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 2011 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ [[ਤਮਗ਼ਾ ਹੁਸਨ ਕਾਰਕਰਦਗੀ|ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ]] ਅਵਾਰਡ<ref name="Tribune">[https://tribune.com.pk/story/136304/t Sohail Ahmed's 2011 Pride of Performance Award on The Express Tribune newspaper], Published 22 March 2011, Retrieved 24 September 2022</ref> * 2013 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ [[ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼]] (ਸਟਾਰ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ) ਅਵਾਰਡ<ref>[https://tribune.com.pk/story/421848/r Sohail Ahmed's Sitara-i-Imtiaz Award listed on The Express Tribune (newspaper)], Published 14 August 2012, Retrieved 24 September 2022</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]] 5zz9fx8ctfhffh1xh3taosb6a2c37zf 839068 839067 2026-05-09T18:36:35Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s 839068 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਸੋਹੇਲ ਅਹਿਮਦ|honorific_suffix=[[ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ|PP]] [[ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼|SI]]|image=Sohail Ahmad, 2011.jpg|image_size=|caption=2011 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦ|birth_name=ਸੋਹੇਲ ਅਹਿਮਦ|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1963|05|01}}|birth_place=[[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]|death_place=|height=|othername=ਅਜ਼ੀਜ਼ੀ|occupation=[[ਅਭਿਨੇਤਾ]], [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਨਿਰਮਾਤਾ]], [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਅਤੇ [[ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ|ਲੇਖਕ]]|website=|spouse=|citizenship=[[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]]|known_for=[[ਕਾਮੇਡੀ]] [[ਵਿਅੰਗ]]|television=[[ਹਸਬ ਏ ਹਾਲ]] 2009 ਤੋਂ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ}}'''ਸੋਹੇਲ ਅਹਿਮਦ''' ( [[ਉਰਦੂ]] سہیل احم ), (ਜਨਮ 1 ਮਈ 1963<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ACclDwAAQBAJ&q=sohail+ahmed+born&pg=PA207|title=Comic Performance in Pakistan: The Bhānd|last=Pamment|first=Claire|date=24 May 2017|publisher=Springer, 2017|isbn=978-1137566317|edition=illustrated|pages=207|access-date=24 September 2022}}</ref> ), '''ਅਜ਼ੀਜ਼ੀ''' ( [[ਉਰਦੂ]] عزیزی ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ), ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] [[ਕਮੇਡੀਅਨ|ਕਾਮੇਡੀਅਨ]], [[ਸਟੇਜ (ਥੀਏਟਰ)|ਸਟੇਜ]] ਅਤੇ [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ|ਟੀਵੀ]] [[ਅਦਾਕਾਰ]] ਹੈ। ਉਹ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਸਥਿਤ ਕਾਮੇਡੀ ਸਟੇਜ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="urduwire">{{Cite web|url=http://urduwire.com/people/Sohail-Ahmed-Azizi_315.aspx|title=Profile of Sohail Ahmed|website=Urduwire.com website|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324111718/http://urduwire.com/people/Sohail-Ahmed-Azizi_315.aspx|archive-date=24 March 2017|access-date=24 September 2022}}</ref><ref name="tv.com">[https://www.tv.com.pk/celebrity/Sohail-Ahmed/306/biography, Profile of TV comedian Sohail Ahmed on tv.com.pk website], Retrieved 26 September 2017</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੁਨੀਆ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਹਸਬ-ਏ-ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="GulfToday">{{Cite news|url=https://www.gulftoday.ae/news/2019/03/22/here-is-why-this-top-pakistani-comedian-is-coming-to-dubai|title=Here is why this top Pakistani comedian is coming to Dubai|date=22 March 2019|work=Gulf Today (newspaper)|access-date=2021-10-02}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ੀ [[ਆਫ਼ਤਾਬ ਇਕਬਾਲ]] ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ ਹਸਬ ਏ ਹਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.dailymotion.com/video/x34a5nu|title=Aftab Iqbal Nay AZIZI Ka Character Kaisay Develope Kiya - video dailymotion|date=2 September 2015|website=Dailymotion|language=en|access-date=2020-04-20}}</ref> == ਪਰਿਵਾਰ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਡਾ. ਫਕੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਫਕੀਰ (1900-1974) ਇੱਕ [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰੀ]] ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ''ਬਾਬਾ-ਏ-ਪੰਜਾਬੀ'' ("ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪਿਤਾ") ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਵਿੱਚ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਅਕਰਮ ਡੀ.ਐਸ.ਪੀ. ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sundas.org/Home/Director1|title=Profile on Sundas Foundation website|website=Sundas Foundation|archive-url=https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:bBBk8xqCDioJ:https://www.sundas.org/Home/Director1&cd=11&hl=en|archive-date=6 October 2022}}</ref> ਉਸਦਾ ਬੇਟਾ ਹਮਜ਼ਾ ਸੋਹੇਲ, ਲੰਡਨ ਤੋਂ [[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ|ਐਮਬੀਏ]], ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ 2021 ਵਿੱਚ [[ਹਮ ਟੀਵੀ]] ਦੇ ''ਰਕੀਬ ਸੇ'' ਨਾਲ ਡੈਬਿਊ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/entertainment/pakistani-cinema/9-breakthrough-pakistani-stars-creating-a-buzz-1.1654527856826|title=9 breakthrough Pakistani stars creating a buzz|last=Ghafoor|first=Usman|date=6 June 2022|website=[[Gulf News]]|access-date=22 August 2022}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਜਨਵਰੀ 2009 ਵਿੱਚ, ਸੋਹੇਲ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ ਸ਼ੋਅ ਹਸਬ-ਏ-ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ੀਜ਼ੀ ''ਦਾ'' ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਨਾਲ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite report}}</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਹੋਏ ਹਨ।<ref name="tv.com2">[https://www.tv.com.pk/celebrity/Sohail-Ahmed/306/biography, Profile of TV comedian Sohail Ahmed on tv.com.pk website], Retrieved 26 September 2017</ref> ਸੋਹੇਲ ਅਹਿਮਦ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਆਂ ਦੌਰਾਨ ਗੈਰ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="urduwire2">{{Cite web|url=http://urduwire.com/people/Sohail-Ahmed-Azizi_315.aspx|title=Profile of Sohail Ahmed|website=Urduwire.com website|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324111718/http://urduwire.com/people/Sohail-Ahmed-Azizi_315.aspx|archive-date=24 March 2017|access-date=24 September 2022}}</ref> == ਫਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ !ਸਿਰਲੇਖ |- |2017 |''ਪੰਜਾਬ ਨਹੀਂ ਜਾਉਂਗੀ'' |- |2018 |''[[ਜਵਾਨੀ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਏਨੀ 2|ਜਵਾਨੀ ਫਿਰਿ ਨ ਆਨਿ੨]]'' |- | rowspan="4" |2022 |''ਦਮ ਮਸਤ'' <ref>{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1189593|title=Dum Mastam unveils a glitzy trailer and a not so surprising Eid release date|last=Mohammad Kamran Jawaid|date=24 February 2022|work=Dawn Images|access-date=1 March 2022}}</ref> |- |''ਲੰਡਨ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ'' <ref>{{Cite news|url=https://www.somethinghaute.com/humayun-saeed-confirms-london-nahi-jaunga-will-come-on-eid-ul-azha-this-year/|title=Humayun Saeed confirms London Nahi Jaunga will come on Eid ul Azha this year|date=18 May 2022|access-date=12 June 2022|publisher=Something Haute}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/950729/london-nahi-jaunga-trailer-is-finally-out/|title='London Nahi Jaunga' trailer is finally out!|date=12 June 2022|work=Daily Times (newspaper)|access-date=12 June 2022}}</ref> |- |ਘਬਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ |- |''ਬਾਬੇ ਭੰਗੜਾ ਪਾਉੰਦੇ ਨੇ'' <ref>{{Cite news|url=https://www.timesofpakistan.com/entertainment/sohail-ahmad-with-his-fifth-movie-hasnt-failed-to-satisfy-his-fans/|title=Sohail Ahmad with his fifth movie hasn't failed to satisfy his fans|date=October 6, 2022|work=Times of Pakistan|access-date=October 12, 2022}}</ref> |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 2011 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ [[ਤਮਗ਼ਾ ਹੁਸਨ ਕਾਰਕਰਦਗੀ|ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ]] ਅਵਾਰਡ<ref name="Tribune">[https://tribune.com.pk/story/136304/t Sohail Ahmed's 2011 Pride of Performance Award on The Express Tribune newspaper], Published 22 March 2011, Retrieved 24 September 2022</ref> * 2013 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ [[ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼]] (ਸਟਾਰ ਆਫ਼ ਐਕਸੀਲੈਂਸ) ਅਵਾਰਡ<ref>[https://tribune.com.pk/story/421848/r Sohail Ahmed's Sitara-i-Imtiaz Award listed on The Express Tribune (newspaper)], Published 14 August 2012, Retrieved 24 September 2022</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]] jskdrugecuvarj4uxifyt23lqfiym5n 0 148684 839115 838694 2026-05-10T11:51:23Z ~2026-28253-16 59980 839115 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜਾਨਵੀ ਕਪੂਰ | image = Janhvi Kapoor in 2026.jpg | caption = 2026 ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1997|03|6}} | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2018–ਮੌਜੂਦ | parents = [[ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ]]<br />[[ਬੋਨੀ ਕਪੂਰ]] }} '''ਜਾਹਨਵੀ ਕਪੂਰ''' (ਜਨਮ 6 ਮਾਰਚ 1997) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। [[ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ]] ਅਤੇ [[ਬੋਨੀ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੀ, ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਧੜਕ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ। ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਬਾਇਓਪਿਕ ''ਗੁੰਜਨ ਸਕਸੈਨਾ: ਦ ਕਾਰਗਿਲ ਗਰਲ'' (2020) ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਏਵੀਏਟਰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਜਾਨ੍ਹਵੀ ਕਪੂਰ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਮਾਰਚ 1997 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="bd">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/anshula-kapoor-shares-a-glimpse-of-janhvi-kapoor-s-birthday-celebrations-watch-video-1653124-2020-03-06|title=Anshula Kapoor shares a glimpse of Janhvi Kapoor's birthday celebrations. Watch video|date=6 March 2020|website=[[India Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625182810/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/anshula-kapoor-shares-a-glimpse-of-janhvi-kapoor-s-birthday-celebrations-watch-video-1653124-2020-03-06|archive-date=25 June 2020|access-date=18 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/janhvi-kapoor-shares-a-throwback-picture-of-boney-kapoor-and-late-sridevi-119060200395_1.html|title=Janhvi Kapoor shares a throwback picture of Boney Kapoor and late Sridevi|date=2 June 2019|work=[[Business Standard]]|access-date=18 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608194603/https://www.business-standard.com/article/news-ani/janhvi-kapoor-shares-a-throwback-picture-of-boney-kapoor-and-late-sridevi-119060200395_1.html|archive-date=8 June 2019}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ [[ਬੋਨੀ ਕਪੂਰ]] ਹਨ, ਜੋ ਮਰਹੂਮ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/sonam-kapoor-my-love-life-has-been-unsuccessful-1.1198577|title=Sonam Kapoor: My love life has been unsuccessful|date=18 June 2013|work=[[Gulf News]]|access-date=3 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004031815/http://gulfnews.com/life-style/celebrity/sonam-kapoor-my-love-life-has-been-unsuccessful-1.1198577|archive-date=4 October 2015}}</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ|ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ]] ਹੈ ਜਿਸਨੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ [[ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਸੰਜੇ ਕਪੂਰ]] ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ।<ref name="surinder">{{Cite web|url=http://movies.rediff.com/quote/2009/may/04/surinder-kapoor-on-life-and-times.htm|title=Sonam is a better actor than Anil|last=N|first=Patsy|date=4 May 2009|website=[[Rediff.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110102025615/http://movies.rediff.com/quote/2009/may/04/surinder-kapoor-on-life-and-times.htm|archive-date=2 January 2011|access-date=3 August 2010}}</ref> ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਖੁਸ਼ੀ,<ref>{{Cite web|url=http://www.chennaionline.com/reeltalk/jan193.asp|title=Sridevi's "Khushi"|last=Lavanya|website=Chennai Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20010208084154/http://www.chennaionline.com/reeltalk/jan193.asp|archive-date=8 February 2001|access-date=27 June 2022}}</ref> ਅਤੇ ਦੋ ਸੌਤੇਲੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਅਰਜੁਨ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਅੰਸ਼ੁਲਾ ਕਪੂਰ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/arjun-kapoor-khushi-anshula-come-together-for-father-boney-kapoor-at-maidaan-mahurat-ceremony-see-pics/story-HVsAs55MCeRj7j7MC0gKqN.html|title=Arjun Kapoor, Khushi, Anshula come together for father Boney Kapoor at Maidaan mahurat ceremony. See pics|date=22 August 2019|website=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029085536/https://www.hindustantimes.com/bollywood/arjun-kapoor-khushi-anshula-come-together-for-father-boney-kapoor-at-maidaan-mahurat-ceremony-see-pics/story-HVsAs55MCeRj7j7MC0gKqN.html|archive-date=29 October 2021|access-date=29 October 2021}}</ref> ਕਪੂਰ ਨੇ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਦੁਬਈ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ, ਜੁਮੇਰਾਹ ਅਮੀਰਾਤ ਟਾਵਰਜ਼ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾਨ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਕਾਰਨ ਮਰ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Al Jazeera">{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/2018/02/reports-bollywood-icon-sridevi-dies-aged-54-180224222210077.html|title=Reports: Bollywood icon Sridevi dies aged 54|work=[[Al Jazeera]]|access-date=24 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406193149/https://www.aljazeera.com/news/2018/02/reports-bollywood-icon-sridevi-dies-aged-54-180224222210077.html|archive-date=6 April 2019}}</ref> ਕਪੂਰ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਈਕੋਲੇ ਮੋਂਡਿਆਲ ਵਰਲਡ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite AV media}}</ref> ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲੀ ਸਟ੍ਰਾਸਬਰਗ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਐਕਟਿੰਗ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/janhvi-kapoor-lesser-known-facts-about-the-star-kid/sridevi-on-janhvis-bollywood-career/photostory/63228078.cms|title=Sridevi on Janhvi's Bollywood career - Janhvi Kapoor: Lesser known facts about the star kid|website=The Times of India|access-date=2022-11-06}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2018 ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਖੇਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਰੋਮਾਂਸ ''ਧੜਕ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ ਈਸ਼ਾਨ ਖੱਟਰ ਸੀ। 2016 ਦੀ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਫਿਲਮ ''[[ਸੈਰਾਟ]]'' ਦੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰੀਮੇਕ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉੱਚ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਕ ਹੇਠਲੇ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਲੜਕੇ (ਖੱਟਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ) ਨਾਲ ਭੱਜ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਖਦਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ 2021 ਵਿੱਚ, ਕਪੂਰ ਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਉਣੀ ਫਿਲਮ ''ਰੂਹੀ'' ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ]] ਦੇ ਨਾਲ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref name="roohi">{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/jul/14/janhvi-kapoor-a-sincere-and-hardworking-actor-rajkummar-rao-on-rooh-afza-co-star-2003749.html|title=Janhvi Kapoor a sincere and hardworking actor: Rajkummar Rao on Rooh-Afza co-star|date=14 July 2019|work=[[The New Indian Express]]|access-date=25 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821054009/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/jul/14/janhvi-kapoor-a-sincere-and-hardworking-actor-rajkummar-rao-on-rooh-afza-co-star-2003749.html|archive-date=21 August 2019}}</ref> [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੀ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਕਈ ਦੇਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥੀਏਟਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="release date">{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/rajkummar-rao-janhvi-kapoor-varun-sharmas-horror-comedy-renamed-roohi-film-release-march-11-theatres|title=Rajkummar Rao, Janhvi Kapoor, Varun Sharma's horror-comedy renamed Roohi, film to release on March 11 in theatres|website=Bollywood Hungama|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215044509/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/rajkummar-rao-janhvi-kapoor-varun-sharmas-horror-comedy-renamed-roohi-film-release-march-11-theatres|archive-date=15 February 2021|access-date=14 February 2021}}</ref> ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਾੜੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ,<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/roohi-review-and-release-live-updates-janhvi-kapoor-rajkummar-rao-varun-sharma-7222457/|title=Roohi movie review and release LIVE UPDATES: Janhvi, Rajkummar Rao film fails to impress|date=11 March 2021|website=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311093302/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/roohi-review-and-release-live-updates-janhvi-kapoor-rajkummar-rao-varun-sharma-7222457/|archive-date=11 March 2021|access-date=12 March 2021}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/entertainment/entertainment-news/roohi-4-days-box-office-collection-report-rajkummar-rao-starrer-has-a-good-first-weekend-962265.html|title='Roohi' 4 days box office collection report: Rajkummar Rao-starrer has a good first weekend|date=15 March 2021|website=Deccan Herald|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182838/https://www.deccanherald.com/entertainment/entertainment-news/roohi-4-days-box-office-collection-report-rajkummar-rao-starrer-has-a-good-first-weekend-962265.html|archive-date=9 July 2021|access-date=16 March 2021}}</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="bo">{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/roohi-2/box-office|title=Roohi Box Office|website=Bollywood Hungama|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215062251/https://www.bollywoodhungama.com/movie/roohi-2/box-office|archive-date=15 February 2021|access-date=3 April 2021}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਕਪੂਰ ਨੇ ''ਗੁਡ ਲਕ ਜੈਰੀ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ 2018 ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਕੋਲਾਮਾਵੂ ਕੋਕਿਲਾ'' ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਸੀ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਐਲ. ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/janhvi-kapoor-shares-new-pics-as-she-wraps-good-luck-jerry-so-many-things-have-happened-changed-evolved-been-learnt-and-unlearnt-101616200651912.html|title=Janhvi Kapoor shares pics as she wraps Good Luck Jerry: 'So many things have happened, evolved, learnt and unlearnt'|date=20 March 2021|work=[[Hindustan Times]]|access-date=21 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320214631/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/janhvi-kapoor-shares-new-pics-as-she-wraps-good-luck-jerry-so-many-things-have-happened-changed-evolved-been-learnt-and-unlearnt-101616200651912.html|archive-date=20 March 2021}}</ref> ਇਹ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ [[ਹੋਟਸਟਾਰ|Disney+ Hotstar]] 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/janhvi-kapoor-s-good-luck-jerry-to-release-on-disney-hotstar-on-july-29-1963494-2022-06-17|title=Janhvi Kapoor's Good Luck Jerry to release on Disney+ Hotstar on July 29|date=17 June 2022|work=India Today|access-date=17 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617070122/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/janhvi-kapoor-s-good-luck-jerry-to-release-on-disney-hotstar-on-july-29-1963494-2022-06-17|archive-date=17 June 2022}}</ref> ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ, ''ਮਿਲੀ'', ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਹੈਲਨ'' ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਇੱਕ ਮੁਟਿਆਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਜਿਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅੰਨਾ ਬੇਨ ਦੁਆਰਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/mili-first-look-janhvi-kapoor-is-a-nurse-stuck-in-freezer-in-new-survival-thriller-see-pics-101665560413646.html|title=Mili first look: Janhvi Kapoor is a nurse stuck in freezer in new survival thriller. See pics|date=12 October 2022|website=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012080002/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/mili-first-look-janhvi-kapoor-is-a-nurse-stuck-in-freezer-in-new-survival-thriller-see-pics-101665560413646.html|archive-date=12 October 2022|access-date=12 October 2022}}</ref> ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ "ਮਿਠਾਸ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ" ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਬੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮਝਿਆ।<ref>{{Cite AV media}}</ref> ਕਪੂਰ ਅਗਲੀ ਸਪੋਰਟਸ ਫਿਲਮ ''ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਿਜ਼ ਮਾਹੀ'' ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/karan-johar-announces-mr-and-mrs-mahi-featuring-rajkummar-rao-and-janhvi-kapoor/articleshow/87853662.cms|title=Karan Johar announces 'Mr and Mrs Mahi' featuring Rajkummar Rao and Janhvi Kapoor|date=22 November 2021|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007031043/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/karan-johar-announces-mr-and-mrs-mahi-featuring-rajkummar-rao-and-janhvi-kapoor/articleshow/87853662.cms|archive-date=7 October 2022|access-date=10 April 2022}}</ref> ਨਾਲ ਅਤੇ [[ਵਰੁਣ ਧਵਨ]] ਨਾਲ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ''ਬਾਵਾਲ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/varun-dhawan-janhvi-kapoor-do-bawaal-theatres-soon-roped-leads-nitesh-tiwaris-film-1056441%3famp|title=Varun Dhawan & Janhvi Kapoor to do 'Bawaal' in theatres soon, roped in as leads in Nitesh Tiwari's film|date=30 March 2022|website=Pinkvilla|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410091431/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/varun-dhawan-janhvi-kapoor-do-bawaal-theatres-soon-roped-leads-nitesh-tiwaris-film-1056441%3Famp|archive-date=10 April 2022|access-date=10 April 2022}}</ref> == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫਿਲਮਾਂ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" |ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" |ਭੂਮਿਕਾ(ਜ਼) ! scope="col" class="unsortable" |ਨੋਟਸ ! scope="col" class="unsortable" |ਰੈਫ. |- |2018 | scope="row" |''ਧੜਕ'' |ਪਾਰਥਵੀ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ | |<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/karan-johar-sairat-remake-starring-janhvi-kapoor-and-ishaan-khatter-dhadak-first-look-see-photo-4938670/|title=Dhadak first look: Janhvi Kapoor has Sridevi's charm and Ishaan Khatter is Bollywood's next chocolate boy|work=[[The Indian Express]]|access-date=15 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115164533/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/karan-johar-sairat-remake-starring-janhvi-kapoor-and-ishaan-khatter-dhadak-first-look-see-photo-4938670/|archive-date=15 November 2017}}</ref> |- | rowspan="2" |2020 | scope="row" |''ਭੂਤ ਕਹਾਣੀਆਂ'' |ਸਮੀਰਾ |[[ਜ਼ੋਇਆ ਅਖ਼ਤਰ|ਜ਼ੋਇਆ ਅਖਤਰ]] ਦਾ ਖੰਡ |<ref name="it">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/mrunal-thakur-avinash-tiwary-to-star-in-karan-johar-s-ghost-stories-1600377-2019-09-18|title=Mrunal Thakur, Avinash Tiwary to star in Karan Johar's Ghost Stories|date=18 September 2019|work=[[India Today]]|access-date=20 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919175112/https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/mrunal-thakur-avinash-tiwary-to-star-in-karan-johar-s-ghost-stories-1600377-2019-09-18|archive-date=19 September 2019}}</ref> |- | scope="row" |''ਗੁੰਜਨ ਸਕਸੈਨਾ: ਕਾਰਗਿਲ ਗਰਲ'' |ਗੁੰਜਨ ਸਕਸੈਨਾ | |<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/janhvi-kapoor-starrer-gunjan-saxena-the-kargil-girl-to-release-on-netflix-2660485.html|title=Janhvi Kapoor Starrer Gunjan Saxena The Kargil Girl to Release on Netflix|date=9 June 2020|website=[[News18]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210820100254/https://www.news18.com/news/movies/janhvi-kapoor-starrer-gunjan-saxena-the-kargil-girl-to-release-on-netflix-2660485.html|archive-date=20 August 2021|access-date=25 June 2021}}</ref> |- |2021 | scope="row" |''ਰੂਹੀ'' |ਰੂਹੀ ਅਰੋੜਾ/ਅਫ਼ਜ਼ਾਨਾ ਬੇਦੀ | |<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/janhvi-kapoor-rajkummar-raos-roohi-afza-titled-changed-again-to-roohi-afzana-2443937.html|title=Janhvi Kapoor, Rajkummar Rao's Roohi Afza Titled Changed Again to Roohi Afzana|date=3 January 2020|work=News18|access-date=6 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200104165620/https://www.news18.com/news/movies/janhvi-kapoor-rajkummar-raos-roohi-afza-titled-changed-again-to-roohi-afzana-2443937.html|archive-date=4 January 2020}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 | scope="row" |''ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਜੈਰੀ'' |ਜਯਾ "ਜੈਰੀ" ਕੁਮਾਰੀ | |<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-announces-good-luck-jerrys-wrap-aesthetic-pictures-set|title=Janhvi Kapoor announces Good Luck Jerry's wrap with aesthetic pictures from the set|date=20 March 2021|website=[[Bollywood Hungama]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320060855/https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-announces-good-luck-jerrys-wrap-aesthetic-pictures-set/|archive-date=20 March 2021|access-date=21 March 2021}}</ref> |- | scope="row" |''ਮਿਲੀ'' |ਮਿਲਿ ਨਉਦਿਆਲ | |<ref>{{Cite news|url=https://news.abplive.com/entertainment/movies/janhvi-kapoor-wraps-up-filming-mili-pens-down-heartfelt-note-for-boney-kapoor-my-first-film-with-papa-1495975|title=Janhvi Kapoor Wraps Up Filming 'Mili', Pens Down Heartfelt Note For Boney Kapoor: 'My First Film With Papa'|date=26 November 2021|work=ABP News|access-date=26 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126185550/https://news.abplive.com/entertainment/movies/janhvi-kapoor-wraps-up-filming-mili-pens-down-heartfelt-note-for-boney-kapoor-my-first-film-with-papa-1495975|archive-date=26 November 2021}}</ref> |- | rowspan=2" |2023 | scope="row" | ''ਬਵਾਲ'' | ਨਿਸ਼ਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤ | |<ref name="bawaal"/> |- | scope="row" |''ਰੌਕੀ ਔਰ ਰਾਣੀ ਕੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ'' | ਬੇਨਾਮ | ਗੀਤ 'ਹਾਰਟ ਥ੍ਰੋਬ' 'ਚ ਖਾਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ |<ref>{{Cite web |title=Varun Dhawan joins Ananya Panday, Janhvi Kapoor, and Sara Ali Khan in the Ranveer Singh – Alia Bhatt starrer Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/revealed-varun-dhawan-joins-ananya-panday-janhvi-kapoor-sara-ali-khan-ranveer-singh-alia-bhatt-starrer-rocky-aur-rani-kii-prem-kahaani/ |website=Bollywood Hungama |date=4 July 2023 |access-date=8 July 2023 |archive-date=8 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708035226/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/revealed-varun-dhawan-joins-ananya-panday-janhvi-kapoor-sara-ali-khan-ranveer-singh-alia-bhatt-starrer-rocky-aur-rani-kii-prem-kahaani/ |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="3" |2024 | scope="row" style="background:#FFFFCC;" |''ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਿਜ਼ ਮਾਹੀ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} | ਮਹਿਮਾ ਮਾਹੀ | ਪੋਸਟ-ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ |<ref>{{Cite news |date=1 May 2023 |title=Janhvi Kapoor wraps up Mr and Mrs Mahi: "Waking up this morning felt like a rebirth" |work=Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-wraps-mr-mrs-mahi-waking-morning-felt-like-rebirth/ |access-date=1 May 2023 |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501191003/https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-wraps-mr-mrs-mahi-waking-morning-felt-like-rebirth/ |url-status=live }}</ref> |- | scope="row" style="background:#FFFFCC;" |''ਦੇਵਰਾ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} | {{TableTBA}} | ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ; ਸ਼ੂਟਿੰਗ |<ref name="devara"/> |- | scope="row" style="background:#FFFFCC;" |''ਉਲਝ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} | {{TableTBA}} | ਪੋਸਟ-ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ |<ref>{{Cite news |date=11 September 2023 |title=Janhvi Kapoor wraps her next Ulajh: “Everything about this journey has been so healing”|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-wraps-next-ulajh-everything-journey-healing/ |work=Bollywood Hungama|access-date=11 September 2023}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|9427099}} * {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ|jhanvi-kapoor}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] 4iaqzvqiwvoeb7xmzvbx0p94yvz621l 0 157675 839056 705146 2026-05-09T16:56:25Z Sonia Atwal 49604 839056 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Shivangi Pathak.jpg|thumb|ਸ਼ਿਵਾਂਗੀ ਪਾਠਕ]] '''ਸ਼ਿਵਾਂਗੀ ਪਾਠਕ''' ਅਗਸਤ 2002 ਵਿੱਚ [[ਹਿਸਾਰ|ਹਿਸਾਰ, ਹਰਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਹੈ<ref>{{Cite web |title=Shivangi Pathak: Haryana girl scripts history! |url=https://www.drilers.com/post/shivangi-pathak-haryana-girl-scripts-history |access-date=13 May 2020 |website=Drilers |language=English |archive-date=15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215141335/https://www.drilers.com/post/shivangi-pathak-haryana-girl-scripts-history |url-status=dead }}</ref> 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨੇਪਾਲ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ 16 ਮਈ, 2018 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ, [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ']] ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=19 May 2018 |title=At 16, Shivangi Pathak from Haryana becomes the youngest woman to scale Mount Everest |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/at-16-shivangi-pathak-from-haryana-becomes-the-youngest-woman-to-scale-mount-everest-1236814-2018-05-19 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=13 May 2020 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 May 2018 |title=On top of the world! Shivangi Pathak, 16, becomes youngest Indian woman to climb Mount Everest |url=https://www.financialexpress.com/india-news/on-top-of-the-world-shivangi-pathak-16-becomes-youngest-indian-woman-to-climb-mount-everest/1175641/ |access-date=13 May 2020 |website=The Financial Express |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mathur |first=Abhimanyu |date=4 August 2018 |title=Shivangi Pathak, India's youngest Everest summiteer : In Haryana, you'll now find girls wearing shorts and going for runs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/shivangi-pathak-indias-youngest-everest-summiteer-in-haryana-youll-now-find-girls-wearing-shorts-and-going-for-runs/articleshow/65259404.cms |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=13 May 2020 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ 2 ਸਤੰਬਰ, 2018 ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ [[ਮਾਉਂਟ ਐਲਬਰਸ|ਮਾਉਂਟ ਐਲਬਰਸ ਉੱਤੇ]] ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite web |title=Everester Shivangi Pathak completes her 3rd summit to Mt. Elbrus |url=https://www.apnnews.com/everester-shivangi-pathak-completes-her-3rd-summit-to-mt-elbrus/ |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=13 May 2020 |website=apnnews.com |language=en-US}}</ref> ਉਸਨੇ<ref>{{Cite web |title=Haryana teen Shivangi Pathak scales Mount Kilimanjaro {{!}} India News |url=https://www.timesnownews.com/amp/india/article/haryana-teen-shivangi-pathak-scales-mount-kilimanjaro/260880 |access-date=13 May 2020 |website=www.timesnownews.com}}</ref> ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 24 ਜੁਲਾਈ, 2018 ਨੂੰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ, [[ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ|ਮਾਊਂਟ ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ ']] ਤੇ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਪਾਠਕ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਹਿਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/at-16-shivangi-pathak-from-haryana-becomes-the-youngest-woman-to-scale-mount-everest-1236814-2018-05-19|title=At 16, Shivangi Pathak from Haryana becomes the youngest woman to scale Mount Everest|last=DelhiMay 19|first=India Today Web Desk New|work=India Today|language=en}}</ref> == ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ == ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ, [[ਲਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] ਦੀ 6,053-ਮੀਟਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਸਟੋਕ ਖੰਗਰੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Shivangi Pathak: Haryana girl scripts history! |url=https://www.drilers.com/post/shivangi-pathak-haryana-girl-scripts-history |access-date=13 May 2020 |website=Drilers |language=English |archive-date=15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215141335/https://www.drilers.com/post/shivangi-pathak-haryana-girl-scripts-history |url-status=dead }}</ref> 17 ਮਈ, 2018 ਨੂੰ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਬਣੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.femina.in/trending/achievers/shivangi-pathak-is-indias-youngest-everester-from-the-nepal-side-182641.html|title=Shivangi Pathak Is India's Youngest Everester From The Nepal Side|work=femina.in|language=en}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਅਪਰੈਲ, 2018 ਵਿੱਚ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਨੇਪਾਲ ਬੇਸ ਕੈਂਪ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ,<ref>{{Cite web |title=Shivangi Pathak: Haryana girl scripts history! |url=https://www.drilers.com/post/shivangi-pathak-haryana-girl-scripts-history |access-date=13 May 2020 |website=Drilers |language=English |archive-date=15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215141335/https://www.drilers.com/post/shivangi-pathak-haryana-girl-scripts-history |url-status=dead }}</ref> ਪੂਰੇ ਐਵਰੈਸਟ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਲੱਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Haryana's Shivangi Pathak Becomes Youngest Indian Woman To Scale Mt Everest |url=https://www.outlookindia.com/website/story/haryanas-shivangi-pathak-becomes-youngest-indian-woman-to-scale-mt-everest/312071 |access-date=13 May 2020 |website=[[Outlook (Indian magazine)]]}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2019 ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=23 January 2019 |title=Pradhan Mantri Rashtriya Bal Puraskar: President Kovind Honours 26 Children |url=https://www.news18.com/photogallery/india/pradhan-mantri-rashtriya-bal-puraskar-president-kovind-honours-26-children-2010893.html |access-date=13 May 2020 |website=News18}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 January 2019 |title=President Ramnath Kovind confers national awards on children for outstanding contribution in various fields |url=https://www.financialexpress.com/india-news/president-kovind-confers-national-awards-on-children-for-outstanding-contribution-in-various-fields/1451659/ |access-date=13 May 2020 |website=The Financial Express |language=en-US}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2002]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ]] hm38u6b41vwihlqj6v0y54t7466lzsj 839057 839056 2026-05-09T16:56:26Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s 839057 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Shivangi Pathak.jpg|thumb|ਸ਼ਿਵਾਂਗੀ ਪਾਠਕ]] '''ਸ਼ਿਵਾਂਗੀ ਪਾਠਕ''' ਅਗਸਤ 2002 ਵਿੱਚ [[ਹਿਸਾਰ|ਹਿਸਾਰ, ਹਰਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਹੈ<ref>{{Cite web |title=Shivangi Pathak: Haryana girl scripts history! |url=https://www.drilers.com/post/shivangi-pathak-haryana-girl-scripts-history |access-date=13 May 2020 |website=Drilers |language=English |archive-date=15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215141335/https://www.drilers.com/post/shivangi-pathak-haryana-girl-scripts-history |url-status=dead }}</ref> 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨੇਪਾਲ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ 16 ਮਈ, 2018 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ, [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ']] ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=19 May 2018 |title=At 16, Shivangi Pathak from Haryana becomes the youngest woman to scale Mount Everest |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/at-16-shivangi-pathak-from-haryana-becomes-the-youngest-woman-to-scale-mount-everest-1236814-2018-05-19 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=13 May 2020 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 May 2018 |title=On top of the world! Shivangi Pathak, 16, becomes youngest Indian woman to climb Mount Everest |url=https://www.financialexpress.com/india-news/on-top-of-the-world-shivangi-pathak-16-becomes-youngest-indian-woman-to-climb-mount-everest/1175641/ |access-date=13 May 2020 |website=The Financial Express |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mathur |first=Abhimanyu |date=4 August 2018 |title=Shivangi Pathak, India's youngest Everest summiteer : In Haryana, you'll now find girls wearing shorts and going for runs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/shivangi-pathak-indias-youngest-everest-summiteer-in-haryana-youll-now-find-girls-wearing-shorts-and-going-for-runs/articleshow/65259404.cms |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=13 May 2020 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ 2 ਸਤੰਬਰ, 2018 ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ [[ਮਾਉਂਟ ਐਲਬਰਸ|ਮਾਉਂਟ ਐਲਬਰਸ ਉੱਤੇ]] ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite web |title=Everester Shivangi Pathak completes her 3rd summit to Mt. Elbrus |url=https://www.apnnews.com/everester-shivangi-pathak-completes-her-3rd-summit-to-mt-elbrus/ |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=13 May 2020 |website=apnnews.com |language=en-US}}</ref> ਉਸਨੇ<ref>{{Cite web |title=Haryana teen Shivangi Pathak scales Mount Kilimanjaro {{!}} India News |url=https://www.timesnownews.com/india/article/haryana-teen-shivangi-pathak-scales-mount-kilimanjaro/260880 |access-date=13 May 2020 |website=www.timesnownews.com}}</ref> ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 24 ਜੁਲਾਈ, 2018 ਨੂੰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ, [[ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ|ਮਾਊਂਟ ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ ']] ਤੇ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਪਾਠਕ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਹਿਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/at-16-shivangi-pathak-from-haryana-becomes-the-youngest-woman-to-scale-mount-everest-1236814-2018-05-19|title=At 16, Shivangi Pathak from Haryana becomes the youngest woman to scale Mount Everest|last=DelhiMay 19|first=India Today Web Desk New|work=India Today|language=en}}</ref> == ਐਵਰੈਸਟ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ == ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ, [[ਲਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] ਦੀ 6,053-ਮੀਟਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਸਟੋਕ ਖੰਗਰੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Shivangi Pathak: Haryana girl scripts history! |url=https://www.drilers.com/post/shivangi-pathak-haryana-girl-scripts-history |access-date=13 May 2020 |website=Drilers |language=English |archive-date=15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215141335/https://www.drilers.com/post/shivangi-pathak-haryana-girl-scripts-history |url-status=dead }}</ref> 17 ਮਈ, 2018 ਨੂੰ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਬਣੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.femina.in/trending/achievers/shivangi-pathak-is-indias-youngest-everester-from-the-nepal-side-182641.html|title=Shivangi Pathak Is India's Youngest Everester From The Nepal Side|work=femina.in|language=en}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਅਪਰੈਲ, 2018 ਵਿੱਚ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਨੇਪਾਲ ਬੇਸ ਕੈਂਪ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ,<ref>{{Cite web |title=Shivangi Pathak: Haryana girl scripts history! |url=https://www.drilers.com/post/shivangi-pathak-haryana-girl-scripts-history |access-date=13 May 2020 |website=Drilers |language=English |archive-date=15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215141335/https://www.drilers.com/post/shivangi-pathak-haryana-girl-scripts-history |url-status=dead }}</ref> ਪੂਰੇ ਐਵਰੈਸਟ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਲੱਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Haryana's Shivangi Pathak Becomes Youngest Indian Woman To Scale Mt Everest |url=https://www.outlookindia.com/website/story/haryanas-shivangi-pathak-becomes-youngest-indian-woman-to-scale-mt-everest/312071 |access-date=13 May 2020 |website=[[Outlook (Indian magazine)]]}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2019 ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=23 January 2019 |title=Pradhan Mantri Rashtriya Bal Puraskar: President Kovind Honours 26 Children |url=https://www.news18.com/photogallery/india/pradhan-mantri-rashtriya-bal-puraskar-president-kovind-honours-26-children-2010893.html |access-date=13 May 2020 |website=News18}}</ref><ref>{{Cite web |date=22 January 2019 |title=President Ramnath Kovind confers national awards on children for outstanding contribution in various fields |url=https://www.financialexpress.com/india-news/president-kovind-confers-national-awards-on-children-for-outstanding-contribution-in-various-fields/1451659/ |access-date=13 May 2020 |website=The Financial Express |language=en-US}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2002]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ]] oy5f15zyy4t510a3zpbrn41shfi8s4k 0 162901 839044 669329 2026-05-09T16:33:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839044 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = ਸ਼ਾਹੀਨ | title_orig = | translator = | image = | image_caption = | author = [[ਨਸੀਮ ਹਜਾਜ਼ੀ|ਨਸੀਮ ਹਜਾਜ਼ੀ]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | language = [[ਉਰਦੂ]] | series = | genre = [[ਨਾਵਲ]] | publisher = | release_date = | english_release_date = | media_type = | pages = | isbn = | preceded_by = | followed_by = }} '''''ਸ਼ਾਹੀਨ''''' (ਉਰਦੂ: شاہین) [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਇਸਲਾਮੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ [[ਨਸੀਮ ਹਜਾਜ਼ੀ|ਨਸੀਮ ਹਜਾਜ਼ੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਉਰਦੂ]] ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ 1492 ਵਿਚ [[ਗਰਾਨਾਦਾ|ਗ੍ਰੇਨਾਡਾ]] ਵਿਚ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ]] ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਪੇਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਨਾਵਲ [[ਗਰਾਨਾਦਾ|ਗ੍ਰੇਨਾਡਾ]] ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.iqbalcyberlibrary.net/ ਨਸੀਮ ਹਿਜਾਜ਼ੀ ਦੇ ''ਸ਼ਾਹੀਨ'' ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਵਲ ਆਨਲਾਈਨ ਉਪਲਬਧ ਹਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180529142527/http://www.iqbalcyberlibrary.net/ |date=2018-05-29 }} * [https://www.wattpad.com/story/34239959-naseem-hijazi%27s-shaheen-english-translation ''ਵੱਟਪੈਡ 'ਤੇ ਸ਼ਾਹੀਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ)''] * [https://www.scribd.com/document/256537553/Naseem-Hijazi-s-Shaheen-English-Translation ''Scribd 'ਤੇ ਸ਼ਾਹੀਨ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211008043558/https://www.scribd.com/document/256537553/Naseem-Hijazi-s-Shaheen-English-Translation |date=2021-10-08 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਵਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ]] 7b573x5jpd5dqs5ae88io7ogepo5557 0 163959 839059 813578 2026-05-09T17:02:11Z Sonia Atwal 49604 839059 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਦੀਯਾ ਸੁਜਾਨਾਹ ਬਜਾਜ | image = Ms._Deeya_Bajaj_(cropped).JPG | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1994|3|9}} | nationality = ਭਾਰਤੀ | alma_mater = ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਵਾਰਟਨ ਸਕੂਲ | occupation = ਪਹਾੜੀ, ਖੋਜੀ, ਪ੍ਰੇਰਕ ਸਪੀਕਰ, ਸਾਹਸੀ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ | parents = ਸ਼ਰਲੀ ਬਜਾਜ ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਬਜਾਜ | relatives = ਮੇਘਨਾ ਐਨ ਬਜਾਜ (ਭੈਣ) }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਦੀਆ ਸੁਜ਼ਾਨਾ ਬਜਾਜ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Deeya Suzannah Bajaj;''' ਜਨਮ 9 ਮਾਰਚ 1994) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਐਡਵੈਂਚਰ ਸਪੋਰਟਸ ਐਥਲੀਟ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/bajajs-become-first-father-daughter-duo-to-scale-the-mount-everest/article23905889.ece|title=Bajajs become first father-daughter duo to scale the Mount Everest|last=Kumar|first=Ashok|date=16 May 2018|work=[[The Hindu]]|language=en-IN}}</ref> ਉਸਨੇ 5 ਜੂਨ, 2022 ਨੂੰ ਸੱਤ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ' ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। == ਜੀਵਨੀ == ਬਜਾਜ ਸ਼ਰਲੀ ਥਾਮਸ ਬਜਾਜ ਅਤੇ [[ਅਜੀਤ ਬਜਾਜ]] (ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਸੀ ਅਤੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਐਵਾਰਡੀ) ਦੀ ਧੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Manekar |first=Sameer |date=2018-05-30 |title=Would Your Relationship With Your Father Survive Climbing Everest? |url=https://www.vice.com/en_in/article/a3a7wz/would-your-relationship-with-your-father-survive-climbing-everest |access-date=2019-10-07 |website=Vice |language=en}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ PADI ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਬਚਾਅ ਗੋਤਾਖੋਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/society/the-formidable-challenge-of-scaling-the-everest/article24077185.ece|title=The formidable challenge of scaling the Everest|last=Kullar|first=Gagan Dhillon|date=2018-06-04|work=The Hindu|access-date=2019-10-07|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਨਹਿਰੂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮਾਊਂਟੇਨੀਅਰਿੰਗ ਤੋਂ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਗਾਊਂ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.cnbctv18.com/buzz/even-everest-is-not-the-limit-if-you-put-your-mind-to-it-mountaineer-deeya-bajaj-2923441.htm|title="Even Everest is not the limit if you put your mind to it" – Mountaineer Deeya Bajaj|date=11 April 2019|work=cnbctv18.com|access-date=24 November 2021|language=en}}</ref> == ਸਾਹਸੀ == 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਬਜਾਜ ਨੇ ਇੱਕ 550 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਕਰਾਸ ਕੰਟਰੀ ਸਕੀਇੰਗ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ,<ref>{{Cite web |last=Bhanukumar |first=Shashwathi |date=2018-06-11 |title=Ajeet and Deeya Bajaj: India's First Father-daughter duo to conquer Mt Everest - Parentcircle |url=https://www.parentcircle.com/article/meet-indias-first-fatherdaughter-duo-to-conquer-mt-everest/ |access-date=2019-10-07 |website=www.parentcircle.com |language=en-gb |archive-date=2020-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929233616/https://www.parentcircle.com/article/meet-indias-first-fatherdaughter-duo-to-conquer-mt-everest/ |url-status=dead }}</ref> ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਆਈਸਕੈਪ ਦੇ ਪਾਰ ਸਕੀਇੰਗ ਕੀਤੀ।<ref name=":2">{{Cite web |title=Skiing for a dream |url=https://www.rediff.com/getahead/slide-show/slide-show-1-achievers-interview-with-cross-country-skier-deeya-bajaj/20111103.htm |access-date=2019-10-07 |website=Rediff |language=en}}</ref> ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title= |url=https://www.pressreader.com/india/deccan-chronicle/20180603/282016148011915 |access-date=2019-10-07 |via=PressReader}}</ref> 16 ਮਈ, 2018 ਨੂੰ ਬਜਾਜ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਪਿਓ-ਧੀ ਦੀ ਜੋੜੀ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{Cite web |title="Even Everest is not the limit if you put your mind to it" – Mountaineer Deeya Bajaj |url=https://www.cnbctv18.com/buzz/even-everest-is-not-the-limit-if-you-put-your-mind-to-it-mountaineer-deeya-bajaj-2923441.htm |access-date=2019-10-07 |website=cnbctv18.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/delhi-news/adventure-is-a-way-of-life-indias-first-father-daughter-duo-who-climbed-mount-everest-1856863|title="Adventure Is A Way Of Life": India's First Father-Daughter Duo Who Climbed Mount Everest|date=24 May 2018|work=NDTV.com|access-date=2022-10-08|editor-last=Sethi|editor-first=Nidhi}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 May 2018 |title=Mount Everest: Gurugram duo scale Mt Everest, first Indian father-daughter team to do so {{!}} Gurgaon News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/gurugram-duo-scale-mt-everest-first-indian-father-daughter-team-to-do-so/articleshow/64200339.cms |access-date=2019-10-07 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=PM Modi congratulates Indian Mount Everest conquerors |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/pm-modi-congratulates-indian-mount-everest-conquerors201805271305170001/ |access-date=2019-10-07 |website=www.aninews.in |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ (ਤਿੱਬਤ) ਤੋਂ ਐਵਰੈਸਟ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ-ਬੱਚੇ ਦੀ ਟੀਮ ਵੀ ਹੈ। ਚੜ੍ਹਾਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਚੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Everest climb a message for female equality |url=https://news.cornell.edu/stories/2018/06/everest-climb-message-female-equality |access-date=2019-10-07 |website=Cornell Chronicle |language=en}}</ref> ਪਿਓ-ਧੀ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ]], ਡੇਨਾਲੀ, ਐਕੋਨਕਾਗੁਆ, ਵਿਨਸਨ, [[ਮਾਉਂਟ ਐਲਬਰਸ|ਐਲਬਰਸ]], [[ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ]] ਅਤੇ ਮਾਊਂਟ ਕੋਸੀਸਜ਼ਕੋ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਤ ਸਿਖਰਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ajeet Bajaj and Deeya Bajaj Blog |url=https://economictimes.indiatimes.com/blogs/author/ajeet-bajaj-and-deeya-bajaj/?source=app |access-date=2019-10-07 |website=Economic Times Blog |language=en-US}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=2018-12-13 |title=Dalmia Cement empowers Ajeet and Deeya Bajaj, the first Indian father - daughter duo aiming to scale Mt. Vinson, Antarctica |url=https://orissadiary.com/dalmia-cement-empowers-ajeet-deeya-bajaj-first-indian-father-daughter-duo-aiming-scale-mt-vinson-antarctica/ |access-date=2019-10-07 |website=Odisha Diary |language=en-US |archive-date=2018-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181214135712/http://orissadiary.com/dalmia-cement-empowers-ajeet-deeya-bajaj-first-indian-father-daughter-duo-aiming-scale-mt-vinson-antarctica/ |url-status=dead }}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * "ਐਡਵੈਂਚਰ ਸਪੋਰਟਸ" 2012 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਦਿਲੀ ਅਵਾਰਡ<ref name=":1">{{Cite web |title=Deeya Suzannah Bajaj – TOSB |url=http://outstandingspeakersbureau.in/Speakers/deeya-suzannah-bajaj/ |access-date=2019-10-07 |language=en |archive-date=2019-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208085427/http://outstandingspeakersbureau.in/Speakers/deeya-suzannah-bajaj/ |url-status=dead }}</ref> * TiE (The IndUS Entrepreneurs) Aspire Young Achievers Award 'ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਵਿੱਚ' 2012<ref>{{Cite web |title=Flipkart presents TiE-Aspire Young Achiever awards |url=https://www.sify.com/finance/flipkart-presents-tie-aspire-young-achiever-awards-news-national-mj3wWffaeajsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122172124/http://www.sify.com/finance/flipkart-presents-tie-aspire-young-achiever-awards-news-national-mj3wWffaeajsi.html |archive-date=2018-11-22 |access-date=2019-10-07 |website=Sify |language=en}}</ref> * ਐਡਵੈਂਚਰ ਟੂਰ ਆਪਰੇਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ "ਐਡਵੈਂਚਰਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ" 2013<ref>{{Cite web |title=Award2013 |url=http://www.atoai.org/index.php/award2013.html |access-date=2019-10-07 |website=www.atoai.org |archive-date=2020-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200105101402/http://www.atoai.org/index.php/award2013.html |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ]] 3dc4i3c0e2iat4l3459yoo8ngbw057u 0 164066 839058 812443 2026-05-09T17:00:16Z Sonia Atwal 49604 839058 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Malavath Poorna.jpg|thumb|ਮਾਲਵਥ ਪੂਰਨਾ]]   '''ਮਾਲਾਵਥ ਪੂਰਨਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Malavath Purna'''; ਜਨਮ 10 ਜੂਨ 2000) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਹੈ। 25 ਮਈ, 2014 ਨੂੰ, ਪੂਰਨਾ ਨੇ 13 ਸਾਲ ਅਤੇ 11 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ']] ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਔਰਤ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/13-year-old-Poorna-Malavath-becomes-youngest-woman-to-scale-everest/|title=13-year-old Malavath Purna becomes youngest woman to scale Everest|work=[[The Indian Express]]|access-date=12 March 2016}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੂਰਨ ਨੇ 27 ਜੁਲਾਈ, 2017 ਨੂੰ [[ਰੂਸ]] ਅਤੇ [[ਯੂਰਪ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ [[ਮਾਉਂਟ ਐਲਬਰਸ|ਮਾਊਂਟ ਐਲਬਰਸ 'ਤੇ]] ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਐਲਬਰਸ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੂਰਨਾ ਨੇ 50 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤੀ ਤਿਰੰਗਾ]] ਅਤੇ [[ਜਨ ਗਣ ਮਨ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ]] ਗਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=28 July 2017 |title=Poorna Malavath on top of Mt. Elbrus |url=http://www.dreamwanderlust.com/news/poorna-malavath-on-the-top-of-mt-elbrus |website=dreamwanderlust.com}}</ref> ਉਸਨੇ ਪਿਤਾ-ਧੀ ਦੀ ਜੋੜੀ [[ਅਜੀਤ ਬਜਾਜ]] ਅਤੇ ਦੀਆ ਬਜਾਜ ਦੇ ਨਾਲ 5 ਜੂਨ, 2022 ਨੂੰ ਡੇਨਾਲੀ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਕੇ ਸੱਤ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਪੂਰਨਾ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ 2017 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ''ਪੂਰਨਾ: ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ ਸੀ'' ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਰਾਹੁਲ ਬੋਸ]] ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://telanganatoday.news/biopic-malavath-poorna-silver-screen|title=Biopic on Malavath Poorna set to hit the silver screen|date=2017-01-11|work=Telangana Today|access-date=2017-03-16|language=en-US|archive-date=2017-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170406110241/https://telanganatoday.news/biopic-malavath-poorna-silver-screen|url-status=dead}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਪੂਰਨਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲਾ|ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਾਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Mountaineer Poorna Malavath, 19, Is Conquering Stereotypes |url=https://www.forbesindia.com/article/self-made-women-2020/mountaineer-poorna-malavath-19-is-conquering-stereotypes/58079/1 |access-date=2021-05-17 |website=Forbes India |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸੋਸ਼ਲ ਵੈਲਫੇਅਰ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ਼ੀਅਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਡਾ: ਰਿਪਲੇ ਸ਼ਿਵਾ ਪ੍ਰਵੀਨ ਕੁਮਾਰ ਆਈ.ਪੀ.ਐਸ. ਉਸ ਨੂੰ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਐਵਰੈਸਟ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ']] ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਲਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]] ਅਤੇ [[ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ]] ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/140615/nation-current-affairs/article/cm-k-chandrasekhar-rao-announces-reward-malavath-poorna-and|title=CM K Chandrasekhar Rao announces reward for Poorna Malavath and Sadhanapalli Anand Kumar|date=15 June 2014|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=12 March 2016}}</ref> == ਸੱਤ ਸੰਮੇਲਨ == * [[ਐਵਰੈਸਟ ਪਹਾੜ|ਐਵਰੈਸਟ]] (ਏਸ਼ੀਆ, 2014) * [[ਕਿਲੀਮੰਜਾਰੋ]] (ਅਫਰੀਕਾ, 2016) * [[ਮਾਉਂਟ ਐਲਬਰਸ|ਐਲਬਰਸ]] (ਯੂਰਪ, 2017) * ਐਕੋਨਕਾਗੁਆ (ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ, 2019) * ਕਾਰਸਟੇਂਜ਼ ਪਿਰਾਮਿਡ (ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਖੇਤਰ, 2019) * ਵਿਨਸਨ ਮੈਸਿਫ (ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ, 2019)<ref>{{Cite web |date=2019-12-31 |title=7 summits in 7 continents: Telangana girl Malavath Poorna one step away from goal |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/malavath-poorna-mt-vinson-massif-youngest-girl-to-scale-mt-everest-6191686/ |access-date=2020-09-19 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> * ਡੇਨਾਲੀ (ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, 2022) == ਫੋਰਬਸ ਸੂਚੀ == ਪੂਰਨਾ ਨੂੰ 2020 ਵਿੱਚ [[ਫੋਰਬਜ਼ ਭਾਰਤ|ਫੋਰਬਸ ਇੰਡੀਆ ਦੀ]] ਸਵੈ-ਬਣਾਈ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Self-Made Women 2020 : India's top women achievers. All of this hard work is done by Malavath Purna |url=https://www.forbesindia.com/lists/self-made-womenbycc-2020/1835/1 |access-date=2021-02-28 |website=Forbes India |language=en |archive-date=2022-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210125458/https://www.forbesindia.com/lists/self-made-womenbycc-2020/1835/1 |url-status=dead }}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਪੂਰਨਾ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਅਪਰਨਾ ਥੋਟਾ ਦੁਆਰਾ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਪਾਕਾਲਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਐਵਰੈਸਟ ਤੱਕ ਪੂਰਨਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਇੰਨੇ ਛੋਟੇ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/travel/poorna-the-youngest-girl-in-the-world-to-scale-mount-everest-shares-her-story/article28943017.ece|title=Poorna, the youngest girl in the world to scale Mount Everest, shares her story|last=Mehta|first=Archit|date=2019-08-09|work=The Hindu|access-date=2021-05-17|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ਨੋਟਸ == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == ਹਵਾਲੇ == <references responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|http://www.malavathpoorna.co/}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] r7lr49p4hmesixcgk5cvwwdwo0rrwt7 0 169509 839061 742445 2026-05-09T17:10:27Z CommonsDelinker 156 Removing [[:c:File:Maozedong_foziling.jpg|Maozedong_foziling.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Taivo|Taivo]] because: Copyright violation; see [[:c:Commons:Licensing|]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]): [[:c:Commons:Deletion requests/File:Hu and 839061 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਫੋਜ਼ੀਲਿੰਗ ਸਰੋਵਰ | other_name = | image = Foziling zhu.jpg | caption = ਮਈ 2006 ਵਿੱਚ ਫੋਜੀਲਿੰਗ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ ਦਾ ਡੈਮ | image_bathymetry = | alt_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ਹੁਓਸ਼ਾਨ ਕਾਉਂਟੀ]], [[ਅਨਹੂਈ]], ਚੀਨ | coordinates = {{coord|31|20|46|N|116|16|22|E|format=dms|type:waterbody_region:CN|display =it}} | type = [[Reservoir]] | inflow = | outflow = {{ill|Pi River (Anhui)|zh|淠河|lt=Pi River}} | catchment = | basin_countries = [[China]] | date-built = January 1952–November 1954 | date-flooded = 1955 | agency = | length = | width = | area = {{convert|1270|km2|acre}} | depth = | max-depth = {{convert|74.4|m|ft|abbr=on}} | volume = {{convert|405000000|m3|cumi|abbr=on}} | residence_time = | shore = | elevation = | frozen = | islands = | cities = | reference = }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Pages using infobox body of water with auto short description]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''ਫੋਜ਼ੀਲਿੰਗ ਭੰਡਾਰ''' ( {{Lang-zh|s=佛子岭水库|t=佛子嶺水庫|p=Fózǐlǐng Shuǐkù}} ) [[ਹੁਓਸ਼ਾਨ ਕਾਉਂਟੀ]], [[ਅਨਹੁਈ|ਅਨਹੂਈ]], ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਇੱਕ [[ਭੰਡਾਰ|ਜਲ ਭੰਡਾਰ]] ਹੈ। ਸਰੋਵਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਜਨਵਰੀ 1952 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 1954 ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਅਤੇ ਦਸ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਜਲ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਮੀਡੀਆ ਇਸਨੂੰ "ਨਵੇਂ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਡੈਮ" ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name="news1">{{Cite news|url=http://www.cctv.com/news/science/20021022/100065.shtml|date=2002-10-22|access-date=2023-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304230842/http://www.cctv.com/news/science/20021022/100065.shtml|archive-date=2016-03-04|language=zh|script-title=zh:新中国第一坝开始加固 可抵御千年一遇洪水}}</ref> ਇਹ ਸਰੋਵਰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਲਈ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਚੀਨ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] dyqvfpq2qt1u4vqsgk8h2x45maeu038 0 189127 839062 767157 2026-05-09T17:28:00Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Classical music" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1350073206|Music of India]]" 839062 wikitext text/x-wiki ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]], [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ|ਲੋਕ]], ਰੌਕ ਅਤੇ ਪੌਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਕਈ ਭੂ-ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਜਿਕ-ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵੇਂ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। == ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸ == === ਪਾਲੀਓਲਿਥਿਕ === ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਭੀਮਬੇਟਕਾ ਰੌਕ ਸ਼ੈਲਟਰਜ਼ ਵਿਖੇ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] 'ਤੇ 30,000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਪੌਲੀਓਲਿਥਿਕ ਅਤੇ [[ਨਵ-ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ|ਨਿਓਲਿਥਿਕ]] ਗੁਫਾ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਨਾਚ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=58fUibaZdGYC|title=Dance in Indian Painting|last=Kapila Vatsyayan|publisher=Abhinav Publications|year=1982|isbn=978-81-7017-153-9|pages=12–19}}</ref> ਭੀਮਬੇਟਕਾ ਦੀ ਮੇਸੋਲਿਥਿਕ ਅਤੇ ਚੈਲਕੋਲਿਥਿਕ ਗੁਫਾ ਕਲਾ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੋਂਗਸ, ਬੋਏਡ ਲਾਇਰ, [[ਡਫ਼|ਡੈਫ]] ਆਦਿ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SyxOHOCVcVkC&q=Varadpande|title=History of Indian Theatre|last=Varadpande|first=Manohar Laxman|date=1987|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-8170172215|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SyxOHOCVcVkC&q=Varadpande|title=History of Indian Theatre|last=Varadpande|first=Manohar Laxman|date=1987|publisher=Abhinav Publications|isbn=9788170172215|pages=55, illustration no 10|language=en}}</ref> === ਨੀਓਲਿਥਿਕ === ਚਾਲਕੋਲੀਥਿਕ ਯੁੱਗ (4000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਅੱਗੇ) ਤੰਗ ਪੱਟੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਪਾਲਿਸ਼ਡ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸੇਲਟ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਦੇ ਅੰਗੁਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਜੰਗ ਵਿੱਚ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>[http://orissagov.nic.in/e-magazine/Journal/Journal2/pdf/ohrj-014.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029204543/http://orissagov.nic.in/e-magazine/Journal/Journal2/pdf/ohrj-014.pdf|date=29 October 2009}}</ref> [[ਭੁਬਨੇਸ਼ਵਰ|ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ]] ਵਿੱਚ ਖੰਡਗਿਰੀ ਅਤੇ ਉਦਯਾਗਿਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀਗੁੰਫਾ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼, ਗਾਉਣ ਅਤੇ ਨੱਚਣ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ। == ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ == ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ (ਦੱਖਣੀ) ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ]], ਜੋ ਉੱਤਰੀ, ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੂਲ ਸੰਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ''ਸ਼ਰੂਤੀ'' (ਮਾਈਕ੍ਰੋਟੋਨ), ''ਸੁਰ'' (ਨੋਟ), ''[[ਅਲੰਕਾਰ]]'' (ਸਜਾਵਟ), ''ਰਾਗ'' (ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਆਕਰਣ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਧੁਨਾਂ), ਅਤੇ ''[[ਤਾਲ (ਸੰਗੀਤ)|ਤਾਲ]]'' (ਪਰਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਤਾਲ ਦੇ ਨਮੂਨੇ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਧੁਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਪਤਕ ਨੂੰ 22 ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰੁਤੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਹਰ ਇੱਕ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੋਨ ਦੇ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਸਪਤ ਸਵਰ ਜਾਂ ਸਪਤ ਸੁਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ ਸਵਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਾ, ਰੇ, ਗ, ਮਾ, ਪਾ, ਧਾ ਅਤੇ ਨੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਪਤ ਸਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾ, ਰੇ, ਗ, ਮਾ, ਪਾ, ਧਾ ਅਤੇ ਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਡਜ (षड्ज), ਰਿਸ਼ਭ (ऋषभ), ਗੰਧਾਰ, ਮੱਧਮ , ਪੰਚਮ ਦੇ ਲਘੂ ਰੂਪ ਹਨ, ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਕ੍ਰਮਵਾਰ।<ref>{{Cite web|url=https://brainly.in/question/4916824|title=What is the full form of SA,RA,GA,MA,PA,DHA,NI,SA - Brainly.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728090947/https://brainly.in/question/4916824|archive-date=28 July 2020}}</ref> ਇਹ ਵੀ Do, Re, Mi, Fa, So, La, Ti ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਟਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸੱਤ ਸਵਰ ਇੱਕ ਰਾਗ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਸਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਸਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ {{ਬੋਲੀ|hi-Latn|Komal}} ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ {{ਬੋਲੀ|hi-Latn|Tivra}} svaras. ਸਦਾ (ਸਾ) ਅਤੇ ਪੰਚਮ (ਪਾ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸਵਰ {{ਬੋਲੀ|hi-Latn|Komal}} ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ {{ਬੋਲੀ|hi-Latn|Tivra}} {{ਬੋਲੀ|hi-Latn|Shuddha}} ਪਰ ਸਾ ਅਤੇ ਪਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ svaras. ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਵਰਾਂ ਸਾ ਅਤੇ ਪਾ ਨੂੰ '''ਅਚਲ ਸਵਾਰ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਵਰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਵਰਾਂ ਰਾ, ਗਾ, ਮਾ, '''ਧਾ, ਨੀ ਨੂੰ ਚਲ ਸਵਰ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਵਰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। '''ਸਾ, ਰੇ, ਗਾ, ਮਾ, ਪਾ, ਧਾ, ਨੀ - {{ਬੋਲੀ|hi-Latn|Shuddha}}''' '''ਸਵਰ''' '''ਰੇ, ਗਾ, ਧਾ, ਨੀ - ਕੋਮਲ ਸਵਰ''' '''ਮਾ - {{ਬੋਲੀ|hi-Latn|Tivra}}''' '''ਸਵਰ''' == ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ == [[ਤਸਵੀਰ:Tamak_and_Tumdak_01.jpg|thumb|ਤਮਕ' (ਆਰ.) ਅਤੇ ਤੁਮਡਾਕ' (ਐਲ.) - ਸੰਥਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਾਸ ਢੋਲ, [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦੇ ਦਿਨਾਜਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚੇ ਗਏ।]] === ਭੰਗੜਾ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾ === [[ਭੰਗੜਾ]] ( [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਪੰਜਾਬੀ]] : ਭੰਗੜਾ) [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਡਾਂਸ|ਨਾਚ]] -ਮੁਖੀ [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਗਰਾਮ ਤੋਂ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਰਿਫ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। [[ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] ਦਾ ਔਰਤ ਨਾਚ [[ਗਿੱਧਾ]] ( [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਪੰਜਾਬੀ]] : ਗਿੱਧਾ) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ == ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਹਨ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ (ਦੱਖਣੀ) ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ]], ਜੋ ਉੱਤਰੀ, ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ''[[ਸ਼ਰੂਤੀ (ਸੰਗੀਤ)|ਸ਼ਰੂਤੀ]]'' (ਮਾਈਕਰੋਟੋਨੇਸ) ''[[ਸੁਰ]]'' (ਨੋਟਸ) ''ਅਲੰਕਾਰ'' ''[[ਰਾਗ]]'' (ਧੁਨਾਂ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਮੁਢਲੇ ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਤਾਲ (ਪਰਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਾਲ ਦੇ ਨਮੂਨੇ) ਤੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਧੁਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਪਤਕ ਨੂੰ 22 ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰੁਤੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਪਰ ਹਰ ਇੱਕ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸੁਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਸਪਤ ਸਵਰ ਜਾਂ ਸਪਤ ਸੁਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤ ਸੁਰ ਲੜੀਵਾਰ ਸਾ, ਰੇ, ਗਾ, ਮਾ, ਪਾ, ਧਾ ਅਤੇ ਨੀ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾ, ਰੇ, ਗਾ, ਮਾ, ਪਾ, ਧਾ ਅਤੇ ਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸ਼ਡਜ ਰਿਸ਼ਭ ਦੇ ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=What is the full form of SA,RA,GA,MA,PA,DHA,NI,SA - Brainly.in |url=https://brainly.in/question/4916824 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728090947/https://brainly.in/question/4916824 |archive-date=28 July 2020}}</ref> ਇਹ ਵੀ ਡੋ,ਰੇ,ਮੀ,ਫਾ,ਸੋ,ਲਾ,ਟੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੱਗੀਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸੱਤ ਸੁਰ ਇੱਕ [[ਰਾਗ]] ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸੁਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਤੀਵ੍ਰ ਸੁਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਡਜ (ਸ) ਅਤੇ ਪੰਚਮ(ਪ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਕੋਮਲ ਜਾਂ ਤੀਵ੍ਰ ਸੁਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸ ਅਤੇ ਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੁੱਧ ਸਵਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਾ ਅਤੇ ਪਾ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ '''ਅ'''ਚਲ ਸੁਰ'''''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੁਰ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੁਰਾਂ ਰਾ, ਗਾ, ਮਾ, ਧਾ, ਨੀ ਨੂੰ ਚਲ ਸੁਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੁਰ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਥਾਂ ਤੋਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। '''ਸਾ, ਰੇ, ਗਾ, ਮਾ, ਪਾ, ਧਾ, ਨੀ-ਸ਼ੁੱਧ ਸੁਰ''' ਰੇ, ਗਾ-ਧਾ, ਨੀ ਕੋਮਲ ਸੁਰ '''ਮਾ-ਤੀਵ੍ਰ ਸੁਰ''' [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ]] ਅੱਠ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]], ਕਥਕ, [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ|ਕੁਚੀਪੁਡ਼ੀ]], [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]], [[ਕਥਕ|ਕੱਥਕ]], ਸਤਰੀਆ, [[ਮਣੀਪੁਰੀ ਨਾਚ|ਮਣੀਪੁਰੀ]] ਅਤੇ [[ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ]] ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਛਊ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। === ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ === ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ 14ਵੀਂ-15ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਕੀਰਤਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੁਰੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਥਿਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ''[[ਅਲਾਪਨਾ (ਅਲਾਪ)|ਰਾਗ ਅਲਾਪਨਾ]]'', ''[[ਕਲਪਨਾਸਵਰਮ|ਕਲਪਨਸਵਰਮ]]'', ''ਨੇਰਾਵਲ'' ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, [[ਰਾਗ|ਰਾਗਮ]] ਥਾਨਮ ਪੱਲਵੀ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਟੁਕੜੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੁਧਾਰੇ ਹੋਏ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਜ਼ੋਰ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਗਾਉਣ ਲਈ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਾਜ਼ਾਂ ਉੱਪਰ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ (ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਗਾਇਕੀ'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 300 ਰਾਗ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੰਨਾਮਈਆ ਕਰਨਾਟਕਿ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪਦ ਕਵਿਤਾ ਪੀਤਮਾਹਾ (ਤੇਲਗੂ ਗੀਤ-ਲਿਖਣ ਦਾ ਗੌਡਫਾਦਰ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰੰਦਰ ਦਾਸ ਨੂੰ ਕਾਰਨਾਟਿਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਤਿਆਗਰਾਜ, ਸ਼ਿਆਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਨੂੰ ਕਾਰਨਾਟਿਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਤ੍ਰਿਏਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਿਆਕੁਡੀ ਰਾਮਾਨੁਜਾ ਅਯੰਗਰ (ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਪਿਤਾ) ਪਾਲਘਾਟ ਮਨੀ ਅਈਅਰ, ਮਦੁਰੈ ਮਨੀ ਅਈਅਰ. ਸੇਮਨਗੁਡੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਈਅਰ, ਨੇਦੁਨੂਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਅਲਾਥੁਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, [[ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਸੁੱਬੁਲਕਸ਼ਮੀ|ਐਮ. ਐਸ. ਸੁੱਬੁਲਕਸ਼ਮੀ]], [[ਲਾਲਗੁਡੀ ਜੈਰਮਨ(ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਲਾਲਗੁਡੀ ਜੈਰਾਮਨ]], [[ਐਮ. ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਬਾਲਾਮੁਰਲੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]], ਟੀ. ਐਨ. ਸੇਸ਼ਾਗੋਪਾਲਨ, [[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਕੇ. ਜੇ. ਯੇਸੂਦਾਸ]], ਐਨ. ਰਮਾਨੀ, ਉਮਯਾਲਪੁਰਮ ਕੇ. ਸ਼ਿਵਰਮਨ, ਸੰਜੇ ਸੁਬਰਾਮਣੀਅਨ, ਟੀ. ਐਮ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਬੰਬਈ ਜੈਸ਼੍ਰੀ, [[ਅਰੁਣਾ ਸਾਈਰਾਮ]], ਮੈਸੂਰ ਮੰਜੂਨਾਥ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਚੇਨਈ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦਾ [[ਮਦਰਾਸ ਸੰਗੀਤਕ ਸੀਜ਼ਨ|ਸੰਗੀਤ ਸੀਜ਼ਨ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ, ਤਿਉਹਾਰ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਉੱਤੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਾਇਆ ਹੈ। === ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ === ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੈਦਿਕ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ, ਸਾਮ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਗਾਨ ਵਜੋਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਨਾ ਕਿ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ 13ਵੀਂ-14ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਅਲਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ][ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਗੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮਕਾਲੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਉਲਟ, ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਦੂਜੀ ਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਿੰਦੂ ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੈਦਿਕ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੂਲ ਭਾਰਤੀ ਧੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਧਰੁਪਦ, ਧਮਰ, ਖਿਆਲ, ਤਰਾਨਾ ਅਤੇ ਸਦਰਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਅਰਧ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੂਪ ਵੀ ਹਨ। ਕਰ੍ਨਾਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ (ਆਰਨੈਟਿਕ ਸੰਗੀਤ) ਦੀ ਜੜ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਕਰਨਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕੰਨ ਅਤੇ ਅਟਕਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਜੋ ਮਿੱਠਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਗੂੰਜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। === ਹਲਕਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ === ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ ਜੋ ਹਲਕੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਜਾਂ ਅਰਧ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਰੂਪ [[ਠੁਮਰੀ]], ਦਾਦਰਾ, ਭਜਨ, [[ਗ਼ਜ਼ਲ]], [[ਚੈਤੀ]], [[ਕਜਰੀ]], [[ਟੱਪਾ: ਇੱਕ ਗਾਇਨ ਸ਼ੈਲੀ|ਟੱਪਾ]], ਨਾਟਯ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ|ਕਵਾਲੀ]] ਹਨ। ਇਹ ਰੂਪ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਮੰਗ' ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> jdxgtljrak9pk9es5vqddltmw5eb0d4 0 196014 839049 799518 2026-05-09T16:46:46Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Description" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1336684607|Ajeeb Dastan Hai Yeh (song)]]" 839049 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | name = Ajeeb Dastan Hai Yeh | cover = <!--just the file name--> | alt = | type = Song | artist = [[Lata Mangeshkar]] | album = [[Dil Apna Aur Preet Parai]] | language = [[Hindi]] | B-side = | released = 1960 | recorded = | studio = | genre = <!--do not add unsourced genres--> | length = 5:15 | label = [[Saregama]] | writer = [[Shailendra (lyricist)]] | producer = [[Shankar–Jaikishan]] | prev_title = <!--for a singles chronology--> | prev_year = | next_title = | next_year = }} "'''ਅਜੀਬ ਦਾਸਤਾਂ ਹੈ ਯੇ'''" (ਅਨੁਵਾਦਃ ਦਿਸ ਇਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਂਜ ਸਟੋਰੀ) 1960 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫਿਲਮ ''ਦਿਲ ਅਪਨਾ ਔਰ ਪ੍ਰੀਤ ਪਰਾਈ'' ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਗੀਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਾਹੂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ, [[ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ]] ਅਤੇ [[ਨਾਦਿਰਾ (ਅਭਿਨੇਤਰੀ)|ਨਾਦਿਰਾ]] ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸੀ। ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਇਹ ਗੀਤ, ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਏਸ਼ੀਅਨ ਨੈਟਵਰਕ ਦੁਆਰਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ 100 ਮਹਾਨ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=BBC |title=BBC Asian Network Vote - 100 Greatest Bollywood Songs #Bolly100 |url=https://www.bbc.co.uk/asiannetwork/vote/top-songs/ |access-date=9 February 2025 |website=www.bbc.co.uk |language=en-GB}}</ref> ਇਹ ਗੀਤ ਦੋ ਪਾਤਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਅਣਕਹੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਹਨ। == ਵੇਰਵਾ == ਗੀਤ ਦਾ ਹਵਾਈਅਨ-ਥੀਮ "ਅਜੀਬ ਦਸਤਾਨ ਹੈ ਯੇ" ਜਿਮ ਰੀਵਜ਼ ਦੁਆਰਾ 1956 ਦੇ ਹਿੱਟ "ਮਾਈ ਲਿਪਸ ਆਰ ਸੀਲਡ" ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ajeeb Dastan Hai Yeh |url=https://photogallery.indiatimes.com/celebs/music/lata-mangeshkar/ajeeb-dastan-hai-yeh/morphshow/60869148.cms |access-date=10 February 2025 |website=photogallery.indiatimes.com}}</ref> ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ "ਅਜੀਬ ਦਸਤਾਂ ਹੈ ਯੇ" ਦੀ ਧੁਨ ਨੇ 1961 ਦੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਨੌਸ਼ਾਦ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ [[ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ (1960 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ]] ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਨੂੰ ਅਣਕਿਆਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਡ਼ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |title=rediff.com: Naushad: Composer of the century |url=https://m.rediff.com/movies/2006/may/08sl7.htm |access-date=2025-02-11 |website=m.rediff.com}}</ref> == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == ਇਹ ਗੀਤ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੱਟ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟਰੈਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ' ਤੇ ਵਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Dammala |first=Mayank Tiwari , Rachel |date=7 February 2022 |title='A voice that will reverberate forever' |url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2022/Feb/07/a-voice-that-will-reverberate-forever-2416271.html |access-date=11 February 2025 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sebastian |first=Alexander |date=25 November 2023 |title=Bollyjazz, a music project that revamps old Bollywood songs with original jazz arrangements |url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2023/Nov/25/bollyjazza-music-project-that-revamps-old-bollywood-songs-with-original-jazz-arrangements-2636057.html |access-date=2025-02-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 February 2022 |title=Lata Mangeshkar Passes Away: From Lag Ja Gale to Ajeeb Dastan Hai Yeh, 10 evergreen songs of Nightingale of India |url=https://english.jagran.com/entertainment/lata-mangeshkar-no-more-from-lag-ja-gale-to-ajeeb-dastan-hai-yeh-10-evergreen-songs-of-nightingale-of-india-10039021 |access-date=14 February 2025 |website=English Jagran |language=en}}</ref> ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਅਜੀਬ ਦਸਤਾਨ ਹੈ ਯੇ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਗੀਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Khanzada |first=Farida |date=24 October 2014 |title=Ajeeb Daastaan Hai Yeh / Pilgrim's progress |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/screen/ajeeb-daastaan-hai-yeh-pilgrims-progress/ |access-date=11 February 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਗੀਤ 'ਕਹਾਂ ਸੁਰੂ ਕਹਾਂ ਖਤਾਮ', ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੀ 2024 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ, ਗੀਤ 'ਅਜੀਬ ਦਸਤਾਂ ਹੈ ਯੇ' ਦੀ ਮੁਡ਼-ਸਿਰਜਣਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Kahan Shuru Kahan Khatam: 'कहां शुरू कहां खत्म' का हुआ म्यूजिक लॉन्च, ध्वनि भानुशाली की है डेब्यू फिल्म |url=https://www.amarujala.com/photo-gallery/entertainment/dhvani-bhanushali-aashim-gulati-did-fun-at-music-launch-of-film-kahan-shuru-kahan-khatam-2024-09-16 |access-date=11 February 2025 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref> == ਵਰਣਨ == ਹਵਾਈਅਨ-ਥੀਮ ਵਾਲਾ ਗੀਤ "ਅਜੀਬ ਦਸਤਾਨ ਹੈ ਯੇ" ਜਿਮ ਰੀਵਜ਼ ਦੁਆਰਾ 1956 ਦੇ ਹਿੱਟ "ਮਾਈ ਲਿਪਸ ਆਰ ਸੀਲਡ" ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Ajeeb Dastan Hai Yeh |url=https://photogallery.indiatimes.com/celebs/music/lata-mangeshkar/ajeeb-dastan-hai-yeh/morphshow/60869148.cms |access-date=10 February 2025 |website=photogallery.indiatimes.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/a-tribute-44179|title=A tribute|last=Ahmed|first=Fakhruddin|date=3 October 2014|work=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]|access-date=9 February 2025}}</ref> ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ "ਅਜੀਬ ਦਸਤਾਂ ਹੈ ਯੇ" ਦੀ ਧੁਨ ਨੇ 1961 ਦੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਨੌਸ਼ਾਦ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ [[ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ (1960 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ]] ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਨੂੰ ਅਣਕਿਆਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |title=rediff.com: Naushad: Composer of the century |url=https://m.rediff.com/movies/2006/may/08sl7.htm |access-date=2025-02-11 |website=m.rediff.com}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਨੋਟਸ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ]] fxhtsmw5cui3zsfbswdi5vkn7918n7x 0 196653 839063 801905 2026-05-09T17:31:37Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Photo gallery" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1349024621|Mangeshkar family]]" 839063 wikitext text/x-wiki   '''ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਪਰਿਵਾਰ''' (ਉਚਾਰਨਃ [maanggaeːʃkəɾ]]) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਸਂਗੀਤਕ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ [[ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ|ਮਰਾਠੀ]] ਅਤੇ ਕੋਂਕਣੀ ਮੂਲ ਦਾ ਹੈ। == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == === ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ === ਇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਦਸੰਬਰ 1900 ਨੂੰ ਮੰਗੇਸ਼ੀ ਪਿੰਡ (ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ ਦੀ ਦਾਸੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਗਣੇਸ਼ ਭੱਟ ਨਵਥੇ (ਅਭਿਸ਼ੇਕ) ਇੱਕ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਕਰਹਾਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ ਜੋ [[ਗੋਆ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਗੁਸ਼ੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪੁਜਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ , ਯੇਸੂਬਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਗੋਮੰਤਕ ਮਰਾਠਾ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Mangeshkar, Dinanath |url=https://marathivishwakosh.maharashtra.gov.in/khandas/khand12/index.php/23-2015-01-14-06-25-27/10237-2012-07-19-05-51-48 |access-date=30 December 2016 |website=Marathi VishwaKosh |publisher=Government of Maharashtra}}</ref><ref name="birth" /> ਕਿਉਂਕਿ ਦੀਨਾਨਾਥ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਉਪਨਾਮ ਦਾ ਵਾਰਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Asha Bhosle has not done enough for Goa: BJP lawmaker |url=https://www.firstpost.com/entertainment/asha-bhosle-has-not-done-enough-for-goa-bjp-lawmaker-2-760577.html |website=First post |quote="The relation between Goa and the Mangeshkars strained further after the eldest sibling Lata Mangeshkar was not allowed to perform a rite by the temple management, which cited caste concerns."}}</ref> ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦੇ ਆਪਣੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ੇਵੰਤੀ ਨਾਲ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਵਰ, [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]], ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਰ, [[ਮੀਨਾ ਖਾਦੀਕਰ|ਮੀਨਾ ਖਡੀਕਰ]] ਅਤੇ ਹਿਰਦੈਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=28 September 2019 |title=Lata, Asha, Usha: Legacy of the sisters |url=https://npnews24.com/2019/09/28/lata-asha-usha-legacy-of-the-sisters/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220206054442/https://npnews24.com/2019/09/28/lata-asha-usha-legacy-of-the-sisters/ |archive-date=6 February 2022 |access-date=6 February 2022 |website=NP News24 |language=en-GB}}</ref> === ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ === ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਾਈਟਿੰਗੇਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 6 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। === ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ === ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿਠ ਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਆਸ਼ਾ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 31 ਸਾਲਾ ਗਣਪਤਰਾਓ ਭੋਸਲੇ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ 1960 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ, ਹੇਮੰਤ ਭੋਸਲੇ ([[ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ]] ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫੇਰ ਇਸ ਪੇਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਸਤੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਭੋਸਲੇ ਦੀ ਧੀ [[ਵਰਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ|ਵਰਸ਼ਾ]] ਨੇ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਉਹ 56 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸੰਡੇ ਆਬਜ਼ਰਵਰ ਅਤੇ ਰੈਡਿਫ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਸ਼ਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਆਨੰਦ ਭੋਸਲੇ ਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਸ਼ਾ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪੋਤਾ ਚੈਤੰਨਿਆ (ਚਿੰਟੂ ਭੋਸਲੇ) ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਬੈਂਡ, "ਏ ਬੈਂਡ ਆਫ਼ ਬੁਆਏਜ਼" ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਹੇਮੰਤ ਭੋਸਲੇ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਸ਼ੋਰ-ਆਸ਼ਾ ਜੋੜੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਿਲਮ ਅਨਪੜ ਦਾ ਗੀਤ ਅਜੀ ਕਹੋ ਕਿਆ ਹਾਲ ਹੈ, ਵਿਜੇਂਦਰ ਘਾਟਕੇ ਅਤੇ [[ਸਾਰਿਕਾ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਪ-ਸਿੰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸਲਾਮਤ ਰਹੋ ਤੁਮ, ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸਾਰਿਕਾ ਨੇ ਲਿਪ-ਸਿੱਕ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੇਮੰਤ ਦੀ ਮੌਤ 2015 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਹੇਮੰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚੈਤੰਨਿਆ ਭੋਸਲੇ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਕੁਝ ਐਲਬਮਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Chaitanya Bhosle |url=http://www.imdb.com/name/nm2234751/ |access-date=16 December 2019 |website=IMDb}}</ref> ਆਸ਼ਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਤੀ, ਗਣਪਤਰਾਵ, ਉਸ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਕੱਤਰ ਸੀ। ਸੰਨ 1960 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕੀਤੀ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਆਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕੀ ਗਣਪਤਰਾਵ ਨੇ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਪਣੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਗਰਭਵਤੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ ।<ref>{{Cite web |title=A life on canvas " Harmony Magazine |url=https://www.harmonyindia.org/etcetera_posts/a-life-on-canvas/ |access-date=16 December 2019}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਆਸ਼ਾ ਨੇ 1980 ਵਿੱਚ [[ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਬਰਮਨ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>{{Cite news|location=Mumbai}}</ref> ਰਾਹੁਲ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਸੀ। ਆਸ਼ਾ ਤੋਂ ਛੇ ਸਾਲ ਛੋਟੇ ਰਾਹੁਲ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1971 ਵਿੱਚ ਰੀਟਾ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite magazine|date=27 June 2011|title=Remembering R. D. Burman on his 72nd birth anniversary|url=http://indiatoday.intoday.in/story/remembering-r-d-burman-on-his-72nd-birth-anniversary/1/142841.html|magazine=[[India Today]]|location=[[New Delhi]]|access-date=28 May 2012}}</ref> === ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ === ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੀ, ਮਰਾਠੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਨੇਪਾਲੀ, ਭੋਜਪੁਰੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਅਪਣੀ ਭੈਣ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਵਾਂਗੂੰ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ। === ਮੀਨਾ ਖਡੀਕਰ === ਮੀਨਾ ਖਡੀਕਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਖਦੀਕਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ 2011 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਯੋਗੇਸ਼ ਖਦੀਕਰ ਨੇ ਕੁਝ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਯੋਗੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜਿਤੇਂਦਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। === ਹਿਰਦੈਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ === ਹਿਰਦੈਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਰਾਠੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ [[Damuanna Malvankar|ਦਮੁਆਨਾ ਮਾਲਵੰਕਰ]] ਦੀ ਧੀ ਭਾਰਤੀ ਮਾਲਵੰਕਾਰ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ [[Aadinath Mangeshkar|ਆਦਿਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਅਤੇ ਬੈਜਨਾਥ ਮੰਗਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਰਾਧਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਹੈ। ਸੰਨ 2009 ਵਿੱਚ ਰਾਧਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ 'ਨਵ ਮਾਜਾ ਸ਼ਾਮੀ "ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਰਦੈਨਾਥ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The Gen Y Mangeshkar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/The-Gen-Y-Mangeshkar/articleshow/4600493.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024054313/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-01/news-interviews/28160101_1_lata-mangeshkar-hridaynath-mangeshkar-mangeshkar-family |archive-date=24 October 2012 |access-date=2 September 2015 |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ਫੋਟੋ ਗੈਲਰੀ == <gallery mode="packed" heights="125px"> ਤਸਵੀਰ:Lata.Mangeshkar.jpg|[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ|ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਤਸਵੀਰ:Ashaji.jpg| [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ|ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ]] ਤਸਵੀਰ:Usha_Mangeshkar_2007_-_still_19426_crop.jpg|[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ|<nowiki/>]][[ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ|ਉਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਤਸਵੀਰ:Meena_Khadikar.jpg|[[ਮੀਨਾ ਖਾਦੀਕਰ|ਮੀਨਾ ਖਦੀਕਰ]] ਤਸਵੀਰ:Hridaynath-Mangeshkar-2008.JPG|[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ|ਹਿਰਦੈਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] </gallery> == ਤਸਵੀਰਾਂ == <gallery mode="packed" heights="125px"> ਤਸਵੀਰ:Lata.Mangeshkar.jpg|[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਤਸਵੀਰ:Ashaji.jpg|[[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]] ਤਸਵੀਰ:Usha_Mangeshkar_2007_-_still_19426_crop.jpg|[[ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ|ਊਸ਼ਾ ]][[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ|ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਤਸਵੀਰ:Meena_Khadikar.jpg|ਮੀਨਾ ਖਾਡਿਕਰ ਤਸਵੀਰ:Hridaynath-Mangeshkar-2008.JPG|ਹਿਰਦੇਨਾਥ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ|ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] rni42s0i8tt24y2trceheo11ffd0brv 4 203558 839032 839027 2026-05-09T13:21:55Z Aman Arora PTL 46281 /* ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ */ ਜੁਆਬ 839032 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। '''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) :ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। :-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) ::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। * ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz * ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397 * ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0 --'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ == ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ। ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)] ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications == ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। [[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ, ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਲਿੰਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Seminar_on_Punjabi_Wikipedia_at_Kalanwali,_Sirsa ਇਥੇ] ਹੈ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) === ਟਿੱਪਣੀ === :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]], ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 10:24, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) ---'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:08, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:58, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ == ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ਸਭ ਨੂੰ, ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ, ਲਗਭਗ, ਸਭ ਆਪਣੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਉਹ' ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ੱਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਕਦੀ ਕੁਝ ਨਿਚੋੜ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਪਾਇਆ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:34, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਈ ਰਾਹ ਲੱਭਕੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਇਸ ਆਪਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਬਤ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਹਾਲੀਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ) :ਹਾਲੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ੇ - :ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ (Spelling) ਬਾਰੇ - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਲਿੰਕ]] :ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਚੰਗਾ ਲੇਖ (Good Article) - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਚੰਗੇ ਲੇਖ|ਲਿੰਕ]] :ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ - :[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਸੰਬਂਧਿਤ ਲੇਖ]] :ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - [[:en:Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles|Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles]] :-- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 09:21, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :‘ਉਨ੍ਹਾਂ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਆਪ’ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਬਹੁ-ਵਚਨ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Geet Arts|Geet Arts]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Geet Arts|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:28, 9 ਮਈ 2026 (UTC) :ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਨੀਤੀ ਸਬੰਧੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। :ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ “you” ਵਰਗਾ ਇਕ ਤਟਸਥ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ “ਤੂੰ”, “ਤੁਸੀਂ”, “ਆਪ” ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਕਰਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰਵਕ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਆਮ ਲਿਖਤ, ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਪੜਨਾਂਵ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। :ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ” ਵਰਤਣਾ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੀਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਬੇਅਦਬੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। :ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ: :•ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਆਦਰਸੂਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਵਰਤੇ ਜਾਣ। :• ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਜਿਵੇਂ “ਮਹਾਨ”, “ਪੂਜਨੀਕ”, “ਅਵਤਾਰੀ”, “ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ” ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹਵਾਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਹੋਣ। :• ਨੀਤੀ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ। :• ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧਾ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਲਿਖਤ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਰਹੇ। :ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ — ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। :ਧੰਨਵਾਦ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Aman Arora PTL|Aman Arora PTL]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aman Arora PTL|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:21, 9 ਮਈ 2026 (UTC) --- @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ, ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਚਰਚਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ। ਦੂਜਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ/ਉਹ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੇਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਵਚਨ ਕਰ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਏਜੰਡੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਫਿਰਕੂ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਗਹਿਰੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਦੌਰ ਉਹ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੇੜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਤੇ ਸੁਆਲ ਵੀ ਉੱਠਦੇ ਰਹੇ/ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰੀ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਚੋੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ਜੀ, ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:18, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) *:ਸ਼ੁਕਰੀਆ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਇਸ ਸਵਾਲ ਲਈ. ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹੇਗੀ। ਹੋਰ ਸਭ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਧੰਨਵਾਦ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:49, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ [[:en:Main_Page|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਦੇ '[[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Islam-related_articles|Manual of Style/Islam-related articles]]' ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲ ਹੈ। :ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: :ਨੀਤੀਗਤ ਢਾਂਚਾ (Policy Framework): ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ 'ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼' (Manual of Style) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੈਅ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਟਕਰਾਅ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਆਵੇਗੀ। :ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ '[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ]]' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ 'ਉਹ' ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਉਨ੍ਹਾਂ/ਉਹਨਾਂ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨੀਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। :ਇਹ ਨੀਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। :ਮੈਂ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Harry sidhuz|Harry sidhuz]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Harry sidhuz|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Harry sidhuz|Contribs]])</font>} 17:17, 1 ਮਈ 2026 (UTC) ay29gb56oa364i8zcfp6zgqpalzzl1b 839033 839032 2026-05-09T13:47:23Z Jagmit Singh Brar 17898 839033 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। '''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) :ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। :-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) ::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। * ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz * ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397 * ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0 --'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ == ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ। ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)] ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications == ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। [[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ, ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਲਿੰਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Seminar_on_Punjabi_Wikipedia_at_Kalanwali,_Sirsa ਇਥੇ] ਹੈ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) === ਟਿੱਪਣੀ === :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]], ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 10:24, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) ---'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:08, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:58, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ == ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ਸਭ ਨੂੰ, ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ, ਲਗਭਗ, ਸਭ ਆਪਣੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਉਹ' ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ੱਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਕਦੀ ਕੁਝ ਨਿਚੋੜ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਪਾਇਆ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:34, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਈ ਰਾਹ ਲੱਭਕੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਇਸ ਆਪਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਬਤ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਹਾਲੀਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ) :ਹਾਲੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ੇ - :ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ (Spelling) ਬਾਰੇ - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਲਿੰਕ]] :ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਚੰਗਾ ਲੇਖ (Good Article) - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਚੰਗੇ ਲੇਖ|ਲਿੰਕ]] :ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ - :[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਸੰਬਂਧਿਤ ਲੇਖ]] :ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - [[:en:Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles|Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles]] :-- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 09:21, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :‘ਉਨ੍ਹਾਂ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਆਪ’ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਬਹੁ-ਵਚਨ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Geet Arts|Geet Arts]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Geet Arts|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:28, 9 ਮਈ 2026 (UTC) :ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਨੀਤੀ ਸਬੰਧੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। :ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ “you” ਵਰਗਾ ਇਕ ਤਟਸਥ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ “ਤੂੰ”, “ਤੁਸੀਂ”, “ਆਪ” ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਕਰਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰਵਕ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਆਮ ਲਿਖਤ, ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਪੜਨਾਂਵ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। :ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ” ਵਰਤਣਾ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੀਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਬੇਅਦਬੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। :ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ: :•ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਆਦਰਸੂਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਵਰਤੇ ਜਾਣ। :• ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਜਿਵੇਂ “ਮਹਾਨ”, “ਪੂਜਨੀਕ”, “ਅਵਤਾਰੀ”, “ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ” ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹਵਾਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਹੋਣ। :• ਨੀਤੀ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ। :• ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧਾ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਲਿਖਤ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਰਹੇ। :ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ — ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। :ਧੰਨਵਾਦ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Aman Arora PTL|Aman Arora PTL]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aman Arora PTL|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:21, 9 ਮਈ 2026 (UTC) --- @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ, ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਚਰਚਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ। ਦੂਜਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ/ਉਹ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੇਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਵਚਨ ਕਰ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਏਜੰਡੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਫਿਰਕੂ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਗਹਿਰੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਦੌਰ ਉਹ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੇੜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਤੇ ਸੁਆਲ ਵੀ ਉੱਠਦੇ ਰਹੇ/ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰੀ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਚੋੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ਜੀ, ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:18, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) *:ਸ਼ੁਕਰੀਆ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਇਸ ਸਵਾਲ ਲਈ. ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹੇਗੀ। ਹੋਰ ਸਭ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਧੰਨਵਾਦ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:49, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ [[:en:Main_Page|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਦੇ '[[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Islam-related_articles|Manual of Style/Islam-related articles]]' ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲ ਹੈ। :ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: :ਨੀਤੀਗਤ ਢਾਂਚਾ (Policy Framework): ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ 'ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼' (Manual of Style) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੈਅ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਟਕਰਾਅ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਆਵੇਗੀ। :ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ '[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ]]' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ 'ਉਹ' ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਉਨ੍ਹਾਂ/ਉਹਨਾਂ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨੀਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। :ਇਹ ਨੀਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। :ਮੈਂ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Harry sidhuz|Harry sidhuz]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Harry sidhuz|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Harry sidhuz|Contribs]])</font>} 17:17, 1 ਮਈ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ! ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰ੍ਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ/ਮੁਸਲਮਾਨ/ਸਿੱਖ/ਇਸਾਈ ਆਦਿ) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਪੈਗੰਬਰਾਂ, ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ੈਲੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਹਨਾਂ/ਆਪ ਆਦਿ) ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਖਿੱਤੇ ਜਾਂ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਜਾਂ ਲੀਡਰ ਲਈ ਸਿਰਫ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ (ਉਸ/ਓਹ ਆਦਿ) ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੈਟਾਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਜਿਹੀ ਲਾਈਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਜਾਂ ਖਰੜੇ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:47, 9 ਮਈ 2026 (UTC) 0zlqgx7pwx9sry36dr6terjrtscpkkz 839076 839033 2026-05-10T07:24:10Z Gurtej Chauhan 27423 /* ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ */ 839076 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। '''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) :ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। :-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) ::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। * ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz * ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397 * ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0 --'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ == ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ। ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)] ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications == ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। [[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ, ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਲਿੰਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Seminar_on_Punjabi_Wikipedia_at_Kalanwali,_Sirsa ਇਥੇ] ਹੈ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) === ਟਿੱਪਣੀ === :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]], ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 10:24, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) ---'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:08, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:58, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ == ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ਸਭ ਨੂੰ, ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ, ਲਗਭਗ, ਸਭ ਆਪਣੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਉਹ' ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ੱਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਕਦੀ ਕੁਝ ਨਿਚੋੜ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਪਾਇਆ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:34, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਈ ਰਾਹ ਲੱਭਕੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਇਸ ਆਪਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਬਤ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਹਾਲੀਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ) :ਹਾਲੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ੇ - :ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ (Spelling) ਬਾਰੇ - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਲਿੰਕ]] :ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਚੰਗਾ ਲੇਖ (Good Article) - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਚੰਗੇ ਲੇਖ|ਲਿੰਕ]] :ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ - :[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਸੰਬਂਧਿਤ ਲੇਖ]] :ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - [[:en:Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles|Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles]] :-- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 09:21, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :‘ਉਨ੍ਹਾਂ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਆਪ’ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਬਹੁ-ਵਚਨ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Geet Arts|Geet Arts]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Geet Arts|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:28, 9 ਮਈ 2026 (UTC) :ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਨੀਤੀ ਸਬੰਧੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। :ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ “you” ਵਰਗਾ ਇਕ ਤਟਸਥ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ “ਤੂੰ”, “ਤੁਸੀਂ”, “ਆਪ” ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਕਰਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰਵਕ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਆਮ ਲਿਖਤ, ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਪੜਨਾਂਵ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। :ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ” ਵਰਤਣਾ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੀਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਬੇਅਦਬੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। :ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ: :•ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਆਦਰਸੂਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਵਰਤੇ ਜਾਣ। :• ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਜਿਵੇਂ “ਮਹਾਨ”, “ਪੂਜਨੀਕ”, “ਅਵਤਾਰੀ”, “ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ” ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹਵਾਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਹੋਣ। :• ਨੀਤੀ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ। :• ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧਾ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਲਿਖਤ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਰਹੇ। :ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ — ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। :ਧੰਨਵਾਦ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Aman Arora PTL|Aman Arora PTL]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aman Arora PTL|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:21, 9 ਮਈ 2026 (UTC) --- @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ, ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਚਰਚਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ। ਦੂਜਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ/ਉਹ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੇਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਵਚਨ ਕਰ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਏਜੰਡੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਫਿਰਕੂ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਗਹਿਰੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਦੌਰ ਉਹ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੇੜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਤੇ ਸੁਆਲ ਵੀ ਉੱਠਦੇ ਰਹੇ/ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰੀ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਚੋੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ਜੀ, ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:18, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) *:ਸ਼ੁਕਰੀਆ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਇਸ ਸਵਾਲ ਲਈ. ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹੇਗੀ। ਹੋਰ ਸਭ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਧੰਨਵਾਦ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:49, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ [[:en:Main_Page|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਦੇ '[[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Islam-related_articles|Manual of Style/Islam-related articles]]' ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲ ਹੈ। :ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: :ਨੀਤੀਗਤ ਢਾਂਚਾ (Policy Framework): ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ 'ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼' (Manual of Style) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੈਅ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਟਕਰਾਅ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਆਵੇਗੀ। :ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ '[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ]]' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ 'ਉਹ' ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਉਨ੍ਹਾਂ/ਉਹਨਾਂ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨੀਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। :ਇਹ ਨੀਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। :ਮੈਂ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Harry sidhuz|Harry sidhuz]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Harry sidhuz|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Harry sidhuz|Contribs]])</font>} 17:17, 1 ਮਈ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ! ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰ੍ਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ/ਮੁਸਲਮਾਨ/ਸਿੱਖ/ਇਸਾਈ ਆਦਿ) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਪੈਗੰਬਰਾਂ, ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ੈਲੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਹਨਾਂ/ਆਪ ਆਦਿ) ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਖਿੱਤੇ ਜਾਂ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਜਾਂ ਲੀਡਰ ਲਈ ਸਿਰਫ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ (ਉਸ/ਓਹ ਆਦਿ) ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੈਟਾਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਜਿਹੀ ਲਾਈਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਜਾਂ ਖਰੜੇ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:47, 9 ਮਈ 2026 (UTC) *ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ! ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਜਿਵੇ ਕਿ ਉੱਪਰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ, ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੁਸੀ, ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹਨਾਂ ਸਬਦ ਠੀਕ ਹਨ ਜਿਵੇ ਕਿ ਇੱਕ ਲੇਖ ਹੈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲ਼ੇ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਉਸਦਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਹੋਇਆ ਠੀਕ ਲੱਗੇਗਾ ਜੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gurtej Chauhan|Gurtej Chauhan]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gurtej Chauhan|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) g1ygsi6ko237dtuv1t0d1650qxxkmhy 3 204562 839071 2026-05-10T04:16:43Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839071 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Maninder heer}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 04:16, 10 ਮਈ 2026 (UTC) swofu1ek4acb3ni25iuxehe2qk5gm34 0 204563 839073 2026-05-10T06:34:18Z Ooarii 35278 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353425201|Suvendu Adhikari]]" 839073 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਸ਼ੁਭੇਂਦੂ ਅਧੀਕਾਰੀ | image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg | width = 250px | caption = 2024 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਭੇਂਦੂ ਅਧੀਕਾਰੀ | office = ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਦੇ 9ਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ | governor = [[ਆਰ. ਐਨ. ਰਵੀ]] | term_start = 9 ਮਈ 2026 | term_end = | preceded = [[ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ]] | successor = | office1 = ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ | termstart1 = 20 ਮਈ 2016 | constituency1 = [[ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ]] | predecessor1 = [[ਫਿਰੋਜਾ ਬੀਬੀ]] | termstart2 = 4 ਮਈ 2026 | predecessor2 = ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ | birth_place = [[ਪੂਰਬ ਮੇਦਿਨੀਪੁਰ|ਕਰਕੁਲੀ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ|ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ | birth_date = {{birth date and age|1970|12|15|df=y}} | spouse = | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] {{small|(2020 ਤੋਂ)}} | alma_mater = [[ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf }}</ref> ([[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ|ਐਮ.ਏ.]]) | occupation = {{hlist|[[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]]|ਕਾਰੋਬਾਰੀ|ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ}} | website = | footnotes = | otherparty = * [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] {{small|(1995–2000)}} * [[ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ]] {{small|(2000–2020)}} }} <references /> '''ਸ਼ੁਭੇਂਦੂ ਅਧੀਕਾਰੀ''' ({{Transliteration|bn|Śubhēndu Adhikārī}},{{IPA|bn|ʃubʱend̪u od̪ʱikaɾi}}{{IPA|bn|ʃubʱend̪u od̪ʱikaɾi}}; ਜਨਮ 15 ਦਸੰਬਰ 1970) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ 9 ਮਈ 2026 ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਦੇ 9ਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (ਭਾਜਪਾ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। <ref name="Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece|title=Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal|last=|first=|date=9 May 2026|access-date=9 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260509174556/https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece|archive-date=9 May 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ਉਸਨੇ 2021 ਤੋਂ 2026 ਤੱਕ [[ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ|ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ]] ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਸ਼ੁਭੇਂਦੂ ਅਧੀਕਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ 2016 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਰਾਜ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ 2016, 2021 ਅਤੇ 2026 ਵਿੱਚ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਲਈ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ]] (ਵਿਧਾਇਕ) ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ 2026 ਵਿੱਚ ਭਬਾਨੀਪੁਰ ਤੋਂ ਵੀ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 2005 ਵਿੱਚ ਕਾਂਥੀ ਦਕਸ਼ਿਣ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ 2009 ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਤਮਲੁਕ ਤੋਂ [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਲੋਕ ਸਭਾ|ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]] (ਐਮਪੀ) ਚੁਣੇ ਗਏ <ref name="HT_1">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/mamata-banerjee-challenges-suvendu-adhikari-s-nandigram-win-in-calcutta-hc-101623948924307.html|title=|last=Manral|first=Karan|date=17 June 2021|work=Hindustan Times|access-date=29 May 2022|language=en}}</ref> ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ 2016 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮੰਤਰੀ, 2018 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ 2009 ਤੋਂ 2016 ਤੱਕ ਤਮਲੁਕ ਤੋਂ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ 2020 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ ਜੂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵੀ ਰਹੇ। ਉਹ 1998 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ [[ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਅਤੇ 1995 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਅਧੀਕਾਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/had-no-work-say-former-tmc-ministers-in-upa-govt/story-u42OCyo4PuSXfNtPwjP3hO.html|title=Had no work, say former TMC ministers in UPA govt|last=Bhattacharya|first=Ravik|date=23 September 2012|work=Hindustan Times|access-date=29 May 2022}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Suvendu Adhikari -Profile |url=http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029035522/http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 |archive-date=29 October 2010 |access-date=20 June 2009}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Election Commission of India |url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210503202328/https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210 |archive-date=3 May 2021 |access-date=2 May 2021 |website=results.eci.gov.in}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Nandigram Election Result 2021 LIVE: Nandigram MLA Election Result & Vote Share – Oneindia |url=https://www.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/ |access-date=29 May 2022 |website=OneIndia}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/elections/nandigram-west-bengal-election-result-2021|title=Nandigram Assembly Election Results 2021 LIVE – Nandigram Vidhan Sabha Election Results|work=Times Now|access-date=29 May 2022}}</ref> k5qclks90dmka343w7v7g0ef0lldsyu 839074 839073 2026-05-10T06:35:26Z Ooarii 35278 839074 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਸ਼ੁਭੇਂਦੂ ਅਧੀਕਾਰੀ | image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg | width = 250px | caption = 2024 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਭੇਂਦੂ ਅਧੀਕਾਰੀ | office = ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਦੇ 9ਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ | governor = [[ਆਰ. ਐਨ. ਰਵੀ]] | term_start = 9 ਮਈ 2026 | term_end = | preceded = [[ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ]] | successor = | office1 = ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ | termstart1 = 20 ਮਈ 2016 | constituency1 = [[ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ]] | predecessor1 = [[ਫਿਰੋਜਾ ਬੀਬੀ]] | termstart2 = 4 ਮਈ 2026 | predecessor2 = ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ | birth_place = [[ਪੂਰਬ ਮੇਦਿਨੀਪੁਰ|ਕਰਕੁਲੀ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ|ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ | birth_date = {{birth date and age|1970|12|15|df=y}} | spouse = | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] {{small|(2020 ਤੋਂ)}} | alma_mater = [[ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf }}</ref> ([[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ|ਐਮ.ਏ.]]) | occupation = {{hlist|[[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]]|ਕਾਰੋਬਾਰੀ|ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ}} | website = | footnotes = | otherparty = * [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] {{small|(1995–2000)}} * [[ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ]] {{small|(2000–2020)}} }} <references /> '''ਸ਼ੁਭੇਂਦੂ ਅਧੀਕਾਰੀ''' ({{Transliteration|bn|Śubhēndu Adhikārī}}, {{IPA|bn|ʃubʱend̪u od̪ʱikaɾi}}; ਜਨਮ 15 ਦਸੰਬਰ 1970) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ 9 ਮਈ 2026 ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਦੇ 9ਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (ਭਾਜਪਾ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। <ref name="Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece|title=Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal|last=|first=|date=9 May 2026|access-date=9 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260509174556/https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece|archive-date=9 May 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ਉਸਨੇ 2021 ਤੋਂ 2026 ਤੱਕ [[ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ|ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ]] ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਸ਼ੁਭੇਂਦੂ ਅਧੀਕਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ 2016 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਰਾਜ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ 2016, 2021 ਅਤੇ 2026 ਵਿੱਚ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਲਈ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ]] (ਵਿਧਾਇਕ) ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ 2026 ਵਿੱਚ ਭਬਾਨੀਪੁਰ ਤੋਂ ਵੀ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 2005 ਵਿੱਚ ਕਾਂਥੀ ਦਕਸ਼ਿਣ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ 2009 ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਤਮਲੁਕ ਤੋਂ [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਲੋਕ ਸਭਾ|ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]] (ਐਮਪੀ) ਚੁਣੇ ਗਏ <ref name="HT_1">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/mamata-banerjee-challenges-suvendu-adhikari-s-nandigram-win-in-calcutta-hc-101623948924307.html|title=|last=Manral|first=Karan|date=17 June 2021|work=Hindustan Times|access-date=29 May 2022|language=en}}</ref> ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ 2016 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮੰਤਰੀ, 2018 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ 2009 ਤੋਂ 2016 ਤੱਕ ਤਮਲੁਕ ਤੋਂ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ 2020 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ ਜੂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵੀ ਰਹੇ। ਉਹ 1998 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ [[ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਅਤੇ 1995 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਅਧੀਕਾਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/had-no-work-say-former-tmc-ministers-in-upa-govt/story-u42OCyo4PuSXfNtPwjP3hO.html|title=Had no work, say former TMC ministers in UPA govt|last=Bhattacharya|first=Ravik|date=23 September 2012|work=Hindustan Times|access-date=29 May 2022}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Suvendu Adhikari -Profile |url=http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029035522/http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 |archive-date=29 October 2010 |access-date=20 June 2009}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Election Commission of India |url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210503202328/https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210 |archive-date=3 May 2021 |access-date=2 May 2021 |website=results.eci.gov.in}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Nandigram Election Result 2021 LIVE: Nandigram MLA Election Result & Vote Share – Oneindia |url=https://www.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/ |access-date=29 May 2022 |website=OneIndia}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/elections/nandigram-west-bengal-election-result-2021|title=Nandigram Assembly Election Results 2021 LIVE – Nandigram Vidhan Sabha Election Results|work=Times Now|access-date=29 May 2022}}</ref> 1exmuel7tg8jf51e9ftt70e1z2y65zv 839075 839074 2026-05-10T06:39:34Z Ooarii 35278 839075 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਸ਼ੁਭੇਂਦੂ ਅਧੀਕਾਰੀ | image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg | width = 250px | caption = 2024 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਭੇਂਦੂ ਅਧੀਕਾਰੀ | office = ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਦੇ 9ਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ | governor = [[ਆਰ. ਐਨ. ਰਵੀ]] | term_start = 9 ਮਈ 2026 | term_end = | preceded = [[ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ]] | successor = | office1 = ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ | termstart1 = 20 ਮਈ 2016 | constituency1 = [[ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ]] | predecessor1 = [[ਫਿਰੋਜਾ ਬੀਬੀ]] | termstart2 = 4 ਮਈ 2026 | predecessor2 = ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ | birth_place = [[ਪੂਰਬ ਮੇਦਿਨੀਪੁਰ|ਕਰਕੁਲੀ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ|ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ | birth_date = {{birth date and age|1970|12|15|df=y}} | spouse = | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] {{small|(2020 ਤੋਂ)}} | alma_mater = [[ਰਬਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]<ref>{{cite news |title= Suvendu Adhikar's Affidavit 2026 |url=https://suvidha.eci.gov.in/ac/public/uploads2/acaffidavit/E32/2026/AC/S25/210/S25_10940_3519_202604060137411775462861.pdf }}</ref> ([[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ|ਐਮ.ਏ.]]) | occupation = {{hlist|[[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]]|ਕਾਰੋਬਾਰੀ|ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ}} | website = | footnotes = | otherparty = * [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] {{small|(1995–2000)}} * [[ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ]] {{small|(2000–2020)}} }} <references /> '''ਸ਼ੁਭੇਂਦੂ ਅਧੀਕਾਰੀ''' ({{Transliteration|bn|Śubhēndu Adhikārī}}, {{IPA|bn|ʃubʱend̪u od̪ʱikaɾi}}; ਜਨਮ 15 ਦਸੰਬਰ 1970) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜੋ 9 ਮਈ 2026 ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਦੇ 9ਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (ਭਾਜਪਾ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। <ref name="Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece|title=Suvendu Adhikari sworn in as first BJP Chief Minister of West Bengal|last=|first=|date=9 May 2026|access-date=9 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260509174556/https://www.thehindu.com/elections/west-bengal-assembly/suvendu-adhikari-becomes-west-bengals-first-bjp-chief-minister/article70958299.ece|archive-date=9 May 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ਉਸਨੇ 2021 ਤੋਂ 2026 ਤੱਕ [[ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ|ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ]] ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਸ਼ੁਭੇਂਦੂ ਅਧੀਕਾਰੀ ਪਹਿਲਾਂ 2016 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਰਾਜ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ 2016, 2021 ਅਤੇ 2026 ਵਿੱਚ ਨੰਦੀਗ੍ਰਾਮ ਲਈ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ]] (ਵਿਧਾਇਕ) ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ 2026 ਵਿੱਚ ਭਬਾਨੀਪੁਰ ਤੋਂ ਵੀ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 2005 ਵਿੱਚ ਕਾਂਥੀ ਦਕਸ਼ਿਣ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ 2009 ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਤਮਲੁਕ ਤੋਂ [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਲੋਕ ਸਭਾ|ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]] (ਐਮਪੀ) ਚੁਣੇ ਗਏ। <ref name="HT_1">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/mamata-banerjee-challenges-suvendu-adhikari-s-nandigram-win-in-calcutta-hc-101623948924307.html|title=|last=Manral|first=Karan|date=17 June 2021|work=Hindustan Times|access-date=29 May 2022|language=en}}</ref> ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ 2016 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮੰਤਰੀ, 2018 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ 2009 ਤੋਂ 2016 ਤੱਕ ਤਮਲੁਕ ਤੋਂ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ 2020 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ ਜੂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵੀ ਰਹੇ। ਉਹ 1998 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ [[ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਅਤੇ 1995 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਉਹ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਅਧੀਕਾਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/had-no-work-say-former-tmc-ministers-in-upa-govt/story-u42OCyo4PuSXfNtPwjP3hO.html|title=Had no work, say former TMC ministers in UPA govt|last=Bhattacharya|first=Ravik|date=23 September 2012|work=Hindustan Times|access-date=29 May 2022}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Suvendu Adhikari -Profile |url=http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029035522/http://westbengalelectionresult.com/suvendu-adhikari-profilecontact-blogs-news-address/469 |archive-date=29 October 2010 |access-date=20 June 2009}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Election Commission of India |url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210503202328/https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25210.htm?ac=210 |archive-date=3 May 2021 |access-date=2 May 2021 |website=results.eci.gov.in}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Nandigram Election Result 2021 LIVE: Nandigram MLA Election Result & Vote Share – Oneindia |url=https://www.oneindia.com/nandigram-assembly-elections-wb-210/ |access-date=29 May 2022 |website=OneIndia}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/elections/nandigram-west-bengal-election-result-2021|title=Nandigram Assembly Election Results 2021 LIVE – Nandigram Vidhan Sabha Election Results|work=Times Now|access-date=29 May 2022}}</ref> 4shekfpt5tnzvlh249onq3379fu7kxz 0 204564 839077 2026-05-10T07:50:26Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839077 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] fgtejqgqwhfrrh81ztyxhrho7kaloga 839078 839077 2026-05-10T07:52:22Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839078 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(first document posted)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] hysbohiffr8h5uufbdudv4cujzsrevd 839079 839078 2026-05-10T07:53:01Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839079 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] ov55x5sgp8evnvx2xu5ps28mwo8h73c 839080 839079 2026-05-10T07:54:39Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839080 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] dkscgv4qpz1gr7lzwtc4yk0khv0yksd 839081 839080 2026-05-10T07:54:58Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839081 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] 6z4gmaryvqp6p8fdyo1ndr83gr5twle 839082 839081 2026-05-10T07:55:21Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839082 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] i62fu32nxb1p4alxtmid8z1jxd97gvt 839083 839082 2026-05-10T07:56:47Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839083 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] cjr9fee2p7i43251lzu6l5b9h8bhcmh 839084 839083 2026-05-10T07:57:33Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839084 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] nrguvals46clfmyjuw9oufw1chgfive 839085 839084 2026-05-10T07:58:27Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839085 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] lx1vrh9wbnkpnzkuhgj4jij0b1vh1y2 839086 839085 2026-05-10T07:58:56Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839086 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] feqx0uj5e4x7zpq1w6881dog5mtvz02 839087 839086 2026-05-10T07:59:12Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839087 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] dgic366nzc3qnfxhmmtafdvzp71t0ta 839088 839087 2026-05-10T07:59:34Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839088 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] tdjsi98h29eytmqxwbjqb9udusp6x4q 839089 839088 2026-05-10T08:01:47Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839089 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] 4ue8ffvceq7wkdtqmyfuxj72xypz5y2 839090 839089 2026-05-10T08:02:33Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839090 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] ruys8764acu0u5ac8o30an2nmi6xb78 839091 839090 2026-05-10T08:03:13Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839091 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] adpvm7ujti4lmzh8d3gvnef6beaury8 839092 839091 2026-05-10T08:03:51Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839092 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] czot78djp3g0yw5028ha93ppyiqxcp6 839093 839092 2026-05-10T08:05:50Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839093 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] cox1kyguo8dpo148p8c0v4385ytinkl 839094 839093 2026-05-10T08:06:05Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839094 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਸਕਾਈ|US-ASCII]] ਅੱਖਰ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਅਕਸਰ ISO-8859-1 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਂਟਡ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ Scharfes ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ)। ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਲੀਜ਼ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ( ਅੱਖਰ ਸੈੱਟ ) ਟੈਕਸਟ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸੀ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ UTF-8 ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] 6uzqbp7aukjiev5utp184voqzdywijb 839095 839094 2026-05-10T08:06:30Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839095 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਸਕਾਈ|US-ASCII]] ਅੱਖਰ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਅਕਸਰ ISO-8859-1 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਂਟਡ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ Scharfes ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ)। ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਲੀਜ਼ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ( ਅੱਖਰ ਸੈੱਟ ) ਟੈਕਸਟ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸੀ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ UTF-8 ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੈਰ-ASCII ਫਾਰਮੈਟ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]] ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕਅੱਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਫਾਰਮੈਟ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ|PDF]], ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੋ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ: ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸੰਸਕਰਣ (2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ) <ref>{{Cite web |date=12 April 2005 |title=The Guide to PGTEI |url=http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518140059/http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |archive-date=18 May 2013 |access-date=7 February 2013 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਅਤੇ ਰੀਸਟ੍ਰਕਚਰਡਟੈਕਸਟ (2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ)। 2009 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਆਟੋ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਫਾਈਲ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ HTML (ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), EPUB ਅਤੇ ਪਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2010 |title=Help on Bibliographic Record |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Help_on_Bibliographic_Record_Page |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917121302/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AHelp_on_Bibliographic_Record_Page |archive-date=17 September 2011 |access-date=3 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] lqjmbhyodk5leltd60pba1tnpb1pvvy 839096 839095 2026-05-10T08:07:14Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839096 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਸਕਾਈ|US-ASCII]] ਅੱਖਰ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਅਕਸਰ ISO-8859-1 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਂਟਡ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ Scharfes ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ)। ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਲੀਜ਼ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ( ਅੱਖਰ ਸੈੱਟ ) ਟੈਕਸਟ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸੀ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ UTF-8 ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੈਰ-ASCII ਫਾਰਮੈਟ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]] ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕਅੱਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਫਾਰਮੈਟ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ|PDF]], ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੋ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ: ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸੰਸਕਰਣ (2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ) <ref>{{Cite web |date=12 April 2005 |title=The Guide to PGTEI |url=http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518140059/http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |archive-date=18 May 2013 |access-date=7 February 2013 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਅਤੇ ਰੀਸਟ੍ਰਕਚਰਡਟੈਕਸਟ (2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ)। 2009 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਆਟੋ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਫਾਈਲ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ HTML (ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), EPUB ਅਤੇ ਪਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2010 |title=Help on Bibliographic Record |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Help_on_Bibliographic_Record_Page |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917121302/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AHelp_on_Bibliographic_Record_Page |archive-date=17 September 2011 |access-date=3 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਆਦਰਸ਼ == ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਰਲ ਹੈ: 'ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ'।<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHart2004">Hart, Michael S. (23 October 2004). </cite></ref> ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ "ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ" ਸੀ। <ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਅਰਾ "ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ" ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=10 December 2003 |title=The Project Gutenberg Weekly Newsletter |url=http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511114558/http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |archive-date=11 May 2011 |access-date=8 June 2008 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਨਤਕ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਕਦਰ ਫੈਲਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨੇ]] ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Perry |first=Ruth |year=2007 |title=Postscript about the Public Libraries |url=http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809000621/http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lorenzen |first=Michael |year=2002 |title=Deconstructing the Philanthropic Library: The Sociological Reasons Behind Andrew Carnegie's Millions to Libraries |url=http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813224610/http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-date=13 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] ckg632ui9m5yhnddjuvtd8nvvqegkce 839097 839096 2026-05-10T08:07:36Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839097 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਸਕਾਈ|US-ASCII]] ਅੱਖਰ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਅਕਸਰ ISO-8859-1 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਂਟਡ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ Scharfes ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ)। ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਲੀਜ਼ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ( ਅੱਖਰ ਸੈੱਟ ) ਟੈਕਸਟ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸੀ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ UTF-8 ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੈਰ-ASCII ਫਾਰਮੈਟ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]] ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕਅੱਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਫਾਰਮੈਟ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ|PDF]], ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੋ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ: ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸੰਸਕਰਣ (2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ) <ref>{{Cite web |date=12 April 2005 |title=The Guide to PGTEI |url=http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518140059/http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |archive-date=18 May 2013 |access-date=7 February 2013 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਅਤੇ ਰੀਸਟ੍ਰਕਚਰਡਟੈਕਸਟ (2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ)। 2009 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਆਟੋ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਫਾਈਲ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ HTML (ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), EPUB ਅਤੇ ਪਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2010 |title=Help on Bibliographic Record |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Help_on_Bibliographic_Record_Page |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917121302/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AHelp_on_Bibliographic_Record_Page |archive-date=17 September 2011 |access-date=3 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਆਦਰਸ਼ == ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਰਲ ਹੈ: 'ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ'।<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHart2004">Hart, Michael S. (23 October 2004). </cite></ref> ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ "ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ" ਸੀ। <ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਅਰਾ "ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ" ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=10 December 2003 |title=The Project Gutenberg Weekly Newsletter |url=http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511114558/http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |archive-date=11 May 2011 |access-date=8 June 2008 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਨਤਕ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਕਦਰ ਫੈਲਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨੇ]] ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Perry |first=Ruth |year=2007 |title=Postscript about the Public Libraries |url=http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809000621/http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lorenzen |first=Michael |year=2002 |title=Deconstructing the Philanthropic Library: The Sociological Reasons Behind Andrew Carnegie's Millions to Libraries |url=http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813224610/http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-date=13 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੋਣ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਟੈਕਸਟ ਜੋੜਨੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਲੰਟੀਅਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਆਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਕਅੱਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵਰਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] au01muzyqg3h07uxhsp6hglqvt7atqf 839098 839097 2026-05-10T08:07:58Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839098 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਸਕਾਈ|US-ASCII]] ਅੱਖਰ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਅਕਸਰ ISO-8859-1 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਂਟਡ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ Scharfes ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ)। ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਲੀਜ਼ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ( ਅੱਖਰ ਸੈੱਟ ) ਟੈਕਸਟ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸੀ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ UTF-8 ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੈਰ-ASCII ਫਾਰਮੈਟ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]] ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕਅੱਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਫਾਰਮੈਟ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ|PDF]], ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੋ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ: ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸੰਸਕਰਣ (2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ) <ref>{{Cite web |date=12 April 2005 |title=The Guide to PGTEI |url=http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518140059/http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |archive-date=18 May 2013 |access-date=7 February 2013 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਅਤੇ ਰੀਸਟ੍ਰਕਚਰਡਟੈਕਸਟ (2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ)। 2009 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਆਟੋ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਫਾਈਲ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ HTML (ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), EPUB ਅਤੇ ਪਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2010 |title=Help on Bibliographic Record |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Help_on_Bibliographic_Record_Page |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917121302/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AHelp_on_Bibliographic_Record_Page |archive-date=17 September 2011 |access-date=3 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਆਦਰਸ਼ == ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਰਲ ਹੈ: 'ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ'।<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHart2004">Hart, Michael S. (23 October 2004). </cite></ref> ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ "ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ" ਸੀ। <ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਅਰਾ "ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ" ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=10 December 2003 |title=The Project Gutenberg Weekly Newsletter |url=http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511114558/http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |archive-date=11 May 2011 |access-date=8 June 2008 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਨਤਕ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਕਦਰ ਫੈਲਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨੇ]] ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Perry |first=Ruth |year=2007 |title=Postscript about the Public Libraries |url=http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809000621/http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lorenzen |first=Michael |year=2002 |title=Deconstructing the Philanthropic Library: The Sociological Reasons Behind Andrew Carnegie's Millions to Libraries |url=http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813224610/http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-date=13 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੋਣ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਟੈਕਸਟ ਜੋੜਨੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਲੰਟੀਅਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਆਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਕਅੱਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵਰਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਪੀਰਾਈਟ == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਹੈ। ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਲੀਅਰੈਂਸਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਿਰਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] g7gr8bjgridd719hcqu57k1fkjzi853 839099 839098 2026-05-10T08:08:21Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839099 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਸਕਾਈ|US-ASCII]] ਅੱਖਰ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਅਕਸਰ ISO-8859-1 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਂਟਡ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ Scharfes ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ)। ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਲੀਜ਼ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ( ਅੱਖਰ ਸੈੱਟ ) ਟੈਕਸਟ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸੀ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ UTF-8 ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੈਰ-ASCII ਫਾਰਮੈਟ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]] ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕਅੱਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਫਾਰਮੈਟ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ|PDF]], ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੋ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ: ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸੰਸਕਰਣ (2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ) <ref>{{Cite web |date=12 April 2005 |title=The Guide to PGTEI |url=http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518140059/http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |archive-date=18 May 2013 |access-date=7 February 2013 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਅਤੇ ਰੀਸਟ੍ਰਕਚਰਡਟੈਕਸਟ (2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ)। 2009 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਆਟੋ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਫਾਈਲ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ HTML (ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), EPUB ਅਤੇ ਪਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2010 |title=Help on Bibliographic Record |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Help_on_Bibliographic_Record_Page |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917121302/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AHelp_on_Bibliographic_Record_Page |archive-date=17 September 2011 |access-date=3 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਆਦਰਸ਼ == ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਰਲ ਹੈ: 'ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ'।<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHart2004">Hart, Michael S. (23 October 2004). </cite></ref> ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ "ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ" ਸੀ। <ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਅਰਾ "ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ" ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=10 December 2003 |title=The Project Gutenberg Weekly Newsletter |url=http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511114558/http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |archive-date=11 May 2011 |access-date=8 June 2008 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਨਤਕ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਕਦਰ ਫੈਲਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨੇ]] ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Perry |first=Ruth |year=2007 |title=Postscript about the Public Libraries |url=http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809000621/http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lorenzen |first=Michael |year=2002 |title=Deconstructing the Philanthropic Library: The Sociological Reasons Behind Andrew Carnegie's Millions to Libraries |url=http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813224610/http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-date=13 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੋਣ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਟੈਕਸਟ ਜੋੜਨੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਲੰਟੀਅਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਆਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਕਅੱਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵਰਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਪੀਰਾਈਟ == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਹੈ। ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਲੀਅਰੈਂਸਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਿਰਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਜੋਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਕੋਰੀ ਡਾਕਟਰੋ ਦੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਧਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੀਏਟਿਵ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਜਾਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਪੁਨਰ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਾਰਮੈਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਿੰਡਲ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 1906 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫੌਕਸ ਟ੍ਰੈਪਿੰਗ'' ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|title=Amazon charges Kindle users for free Project Gutenberg e-books|last=Pegoraro|first=Rob|date=30 November 2010|work=[[The Washington Post]]|access-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505014858/http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|archive-date=5 May 2017}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 66lo3l24wl1a82ybfvo4bl84l6x249h 839100 839099 2026-05-10T08:08:56Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839100 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਸਕਾਈ|US-ASCII]] ਅੱਖਰ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਅਕਸਰ ISO-8859-1 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਂਟਡ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ Scharfes ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ)। ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਲੀਜ਼ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ( ਅੱਖਰ ਸੈੱਟ ) ਟੈਕਸਟ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸੀ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ UTF-8 ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੈਰ-ASCII ਫਾਰਮੈਟ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]] ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕਅੱਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਫਾਰਮੈਟ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ|PDF]], ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੋ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ: ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸੰਸਕਰਣ (2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ) <ref>{{Cite web |date=12 April 2005 |title=The Guide to PGTEI |url=http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518140059/http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |archive-date=18 May 2013 |access-date=7 February 2013 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਅਤੇ ਰੀਸਟ੍ਰਕਚਰਡਟੈਕਸਟ (2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ)। 2009 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਆਟੋ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਫਾਈਲ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ HTML (ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), EPUB ਅਤੇ ਪਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2010 |title=Help on Bibliographic Record |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Help_on_Bibliographic_Record_Page |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917121302/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AHelp_on_Bibliographic_Record_Page |archive-date=17 September 2011 |access-date=3 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਆਦਰਸ਼ == ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਰਲ ਹੈ: 'ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ'।<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHart2004">Hart, Michael S. (23 October 2004). </cite></ref> ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ "ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ" ਸੀ। <ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਅਰਾ "ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ" ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=10 December 2003 |title=The Project Gutenberg Weekly Newsletter |url=http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511114558/http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |archive-date=11 May 2011 |access-date=8 June 2008 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਨਤਕ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਕਦਰ ਫੈਲਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨੇ]] ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Perry |first=Ruth |year=2007 |title=Postscript about the Public Libraries |url=http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809000621/http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lorenzen |first=Michael |year=2002 |title=Deconstructing the Philanthropic Library: The Sociological Reasons Behind Andrew Carnegie's Millions to Libraries |url=http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813224610/http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-date=13 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੋਣ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਟੈਕਸਟ ਜੋੜਨੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਲੰਟੀਅਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਆਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਕਅੱਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵਰਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਪੀਰਾਈਟ == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਹੈ। ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਲੀਅਰੈਂਸਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਿਰਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਜੋਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਕੋਰੀ ਡਾਕਟਰੋ ਦੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਧਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੀਏਟਿਵ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਜਾਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਪੁਨਰ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਾਰਮੈਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਿੰਡਲ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 1906 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫੌਕਸ ਟ੍ਰੈਪਿੰਗ'' ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|title=Amazon charges Kindle users for free Project Gutenberg e-books|last=Pegoraro|first=Rob|date=30 November 2010|work=[[The Washington Post]]|access-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505014858/http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|archive-date=5 May 2017}}</ref> 2018 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੇਨਰਿਕ ਮਾਨ, [[ਟਾਮਸ ਮਾਨ|ਥਾਮਸ ਮਾਨ]] ਅਤੇ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਡੋਬਲਿਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਐਸ. ਫਿਸ਼ਰ ਵਰਲਾਗ ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਰਮਨ ਅਦਾਲਤ (ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਐਮ ਮੇਨ ਰੀਜਨਲ ਕੋਰਟ) ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਕਾਪੀਰਾਈਟਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਰਮਨ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Court Order to Block Access in Germany |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304003312/https://cand.pglaf.org/germany/index.html |archive-date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018 |publisher=Project Gutenberg Library Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 (11 ਯੂ 27/18 <ref>{{Cite web |title=OLG Frankfurt judgment of 30 April 2019 |url=https://dejure.org/dienste/vernetzung/rechtsprechung?Gericht=OLG%20Frankfurt&Datum=30.04.2019&Aktenzeichen=11%20U%2027/18}}</ref> ) ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਨੇ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ (ਬੁੰਡੇਸਗੇਰਿਚਟਸ਼ੋਫ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ ਇੱਕ ਅਰਜ਼ੀ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 4 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਤੱਕ ਉਹ ਅਰਜ਼ੀ ਅਜੇ ਵੀ ਲੰਬਿਤ ਸੀ (ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ I ZR 97/19)। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,<ref name="German settlement">{{Cite web |title=Lawsuit is Settled |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |access-date=6 December 2021 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> "ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਲੌਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਆਲ-ਜਰਮਨੀ ਬਲਾਕ ਹੁਣ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਗੁਪਤ ਹਨ।" ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ [[ਕਾਪੀਰਾਈਟ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨੂੰ ਮਈ 2020 ਤੋਂ [[ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Caranti |first=Niccolò |title=Project Gutenberg blocked in Italy: many doubts, few certainties |url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Areas/Italy/Project-Gutenberg-blocked-in-Italy-many-doubts-few-certainties |access-date=10 January 2022 |website=OBC Transeuropa}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 5ibesdx2xccu25e5k08qmqdip0xm0f4 839101 839100 2026-05-10T08:09:29Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839101 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਸਕਾਈ|US-ASCII]] ਅੱਖਰ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਅਕਸਰ ISO-8859-1 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਂਟਡ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ Scharfes ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ)। ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਲੀਜ਼ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ( ਅੱਖਰ ਸੈੱਟ ) ਟੈਕਸਟ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸੀ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ UTF-8 ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੈਰ-ASCII ਫਾਰਮੈਟ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]] ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕਅੱਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਫਾਰਮੈਟ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ|PDF]], ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੋ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ: ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸੰਸਕਰਣ (2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ) <ref>{{Cite web |date=12 April 2005 |title=The Guide to PGTEI |url=http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518140059/http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |archive-date=18 May 2013 |access-date=7 February 2013 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਅਤੇ ਰੀਸਟ੍ਰਕਚਰਡਟੈਕਸਟ (2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ)। 2009 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਆਟੋ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਫਾਈਲ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ HTML (ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), EPUB ਅਤੇ ਪਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2010 |title=Help on Bibliographic Record |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Help_on_Bibliographic_Record_Page |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917121302/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AHelp_on_Bibliographic_Record_Page |archive-date=17 September 2011 |access-date=3 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਆਦਰਸ਼ == ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਰਲ ਹੈ: 'ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ'।<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHart2004">Hart, Michael S. (23 October 2004). </cite></ref> ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ "ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ" ਸੀ। <ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਅਰਾ "ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ" ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=10 December 2003 |title=The Project Gutenberg Weekly Newsletter |url=http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511114558/http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |archive-date=11 May 2011 |access-date=8 June 2008 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਨਤਕ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਕਦਰ ਫੈਲਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨੇ]] ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Perry |first=Ruth |year=2007 |title=Postscript about the Public Libraries |url=http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809000621/http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lorenzen |first=Michael |year=2002 |title=Deconstructing the Philanthropic Library: The Sociological Reasons Behind Andrew Carnegie's Millions to Libraries |url=http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813224610/http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-date=13 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੋਣ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਟੈਕਸਟ ਜੋੜਨੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਲੰਟੀਅਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਆਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਕਅੱਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵਰਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਪੀਰਾਈਟ == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਹੈ। ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਲੀਅਰੈਂਸਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਿਰਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਜੋਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਕੋਰੀ ਡਾਕਟਰੋ ਦੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਧਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੀਏਟਿਵ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਜਾਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਪੁਨਰ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਾਰਮੈਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਿੰਡਲ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 1906 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫੌਕਸ ਟ੍ਰੈਪਿੰਗ'' ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|title=Amazon charges Kindle users for free Project Gutenberg e-books|last=Pegoraro|first=Rob|date=30 November 2010|work=[[The Washington Post]]|access-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505014858/http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|archive-date=5 May 2017}}</ref> 2018 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੇਨਰਿਕ ਮਾਨ, [[ਟਾਮਸ ਮਾਨ|ਥਾਮਸ ਮਾਨ]] ਅਤੇ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਡੋਬਲਿਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਐਸ. ਫਿਸ਼ਰ ਵਰਲਾਗ ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਰਮਨ ਅਦਾਲਤ (ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਐਮ ਮੇਨ ਰੀਜਨਲ ਕੋਰਟ) ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਕਾਪੀਰਾਈਟਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਰਮਨ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Court Order to Block Access in Germany |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304003312/https://cand.pglaf.org/germany/index.html |archive-date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018 |publisher=Project Gutenberg Library Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 (11 ਯੂ 27/18 <ref>{{Cite web |title=OLG Frankfurt judgment of 30 April 2019 |url=https://dejure.org/dienste/vernetzung/rechtsprechung?Gericht=OLG%20Frankfurt&Datum=30.04.2019&Aktenzeichen=11%20U%2027/18}}</ref> ) ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਨੇ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ (ਬੁੰਡੇਸਗੇਰਿਚਟਸ਼ੋਫ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ ਇੱਕ ਅਰਜ਼ੀ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 4 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਤੱਕ ਉਹ ਅਰਜ਼ੀ ਅਜੇ ਵੀ ਲੰਬਿਤ ਸੀ (ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ I ZR 97/19)। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,<ref name="German settlement">{{Cite web |title=Lawsuit is Settled |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |access-date=6 December 2021 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> "ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਲੌਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਆਲ-ਜਰਮਨੀ ਬਲਾਕ ਹੁਣ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਗੁਪਤ ਹਨ।" ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ [[ਕਾਪੀਰਾਈਟ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨੂੰ ਮਈ 2020 ਤੋਂ [[ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Caranti |first=Niccolò |title=Project Gutenberg blocked in Italy: many doubts, few certainties |url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Areas/Italy/Project-Gutenberg-blocked-in-Italy-many-doubts-few-certainties |access-date=10 January 2022 |website=OBC Transeuropa}}</ref> == ਆਲੋਚਨਾ == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{ਅਪਡੇਟ|section|date=December 2019}}ਟੈਕਸਟ ਫਾਈਲਾਂ UTF-8 ਵਿੱਚ ਏਨਕੋਡ ਕੀਤੇ ਪਲੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 65-70 ਅੱਖਰਾਂ 'ਤੇ ਲਪੇਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੈਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਬਲ ਲਾਈਨ ਬ੍ਰੇਕ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2000 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ "ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ" ਵਜੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Boumphrey |first=Frank |date=July 2000 |title=European Literature and Project Gutenberg |url=http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714145517/http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Cultivate Interactive}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ HTML, ePub, ਅਤੇ PDF ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ HTML ਸੰਸਕਰਣ ਸਵੈ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਈਬੁੱਕਸ, ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਫਾਰਮੈਟ ਅਤੇ ਸਟਾਈਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਟਾਈਪੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Partick Lucas Austin |date=20 June 2017 |title=Standard eBooks is a Gutenberg Project You'll Actually Use |url=https://lifehacker.com/standard-ebooks-is-a-gutenberg-project-you-ll-actually-1796273390 |access-date=20 October 2020 |publisher=LifeHacker.com}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] n8y60b3rhs6qewu9pwey9jme83tjgyd 839102 839101 2026-05-10T08:10:09Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839102 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਸਕਾਈ|US-ASCII]] ਅੱਖਰ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਅਕਸਰ ISO-8859-1 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਂਟਡ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ Scharfes ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ)। ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਲੀਜ਼ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ( ਅੱਖਰ ਸੈੱਟ ) ਟੈਕਸਟ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸੀ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ UTF-8 ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੈਰ-ASCII ਫਾਰਮੈਟ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]] ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕਅੱਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਫਾਰਮੈਟ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ|PDF]], ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੋ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ: ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸੰਸਕਰਣ (2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ) <ref>{{Cite web |date=12 April 2005 |title=The Guide to PGTEI |url=http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518140059/http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |archive-date=18 May 2013 |access-date=7 February 2013 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਅਤੇ ਰੀਸਟ੍ਰਕਚਰਡਟੈਕਸਟ (2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ)। 2009 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਆਟੋ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਫਾਈਲ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ HTML (ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), EPUB ਅਤੇ ਪਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2010 |title=Help on Bibliographic Record |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Help_on_Bibliographic_Record_Page |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917121302/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AHelp_on_Bibliographic_Record_Page |archive-date=17 September 2011 |access-date=3 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਆਦਰਸ਼ == ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਰਲ ਹੈ: 'ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ'।<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHart2004">Hart, Michael S. (23 October 2004). </cite></ref> ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ "ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ" ਸੀ। <ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਅਰਾ "ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ" ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=10 December 2003 |title=The Project Gutenberg Weekly Newsletter |url=http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511114558/http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |archive-date=11 May 2011 |access-date=8 June 2008 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਨਤਕ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਕਦਰ ਫੈਲਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨੇ]] ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Perry |first=Ruth |year=2007 |title=Postscript about the Public Libraries |url=http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809000621/http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lorenzen |first=Michael |year=2002 |title=Deconstructing the Philanthropic Library: The Sociological Reasons Behind Andrew Carnegie's Millions to Libraries |url=http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813224610/http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-date=13 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੋਣ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਟੈਕਸਟ ਜੋੜਨੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਲੰਟੀਅਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਆਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਕਅੱਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵਰਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਪੀਰਾਈਟ == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਹੈ। ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਲੀਅਰੈਂਸਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਿਰਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਜੋਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਕੋਰੀ ਡਾਕਟਰੋ ਦੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਧਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੀਏਟਿਵ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਜਾਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਪੁਨਰ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਾਰਮੈਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਿੰਡਲ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 1906 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫੌਕਸ ਟ੍ਰੈਪਿੰਗ'' ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|title=Amazon charges Kindle users for free Project Gutenberg e-books|last=Pegoraro|first=Rob|date=30 November 2010|work=[[The Washington Post]]|access-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505014858/http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|archive-date=5 May 2017}}</ref> 2018 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੇਨਰਿਕ ਮਾਨ, [[ਟਾਮਸ ਮਾਨ|ਥਾਮਸ ਮਾਨ]] ਅਤੇ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਡੋਬਲਿਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਐਸ. ਫਿਸ਼ਰ ਵਰਲਾਗ ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਰਮਨ ਅਦਾਲਤ (ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਐਮ ਮੇਨ ਰੀਜਨਲ ਕੋਰਟ) ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਕਾਪੀਰਾਈਟਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਰਮਨ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Court Order to Block Access in Germany |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304003312/https://cand.pglaf.org/germany/index.html |archive-date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018 |publisher=Project Gutenberg Library Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 (11 ਯੂ 27/18 <ref>{{Cite web |title=OLG Frankfurt judgment of 30 April 2019 |url=https://dejure.org/dienste/vernetzung/rechtsprechung?Gericht=OLG%20Frankfurt&Datum=30.04.2019&Aktenzeichen=11%20U%2027/18}}</ref> ) ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਨੇ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ (ਬੁੰਡੇਸਗੇਰਿਚਟਸ਼ੋਫ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ ਇੱਕ ਅਰਜ਼ੀ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 4 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਤੱਕ ਉਹ ਅਰਜ਼ੀ ਅਜੇ ਵੀ ਲੰਬਿਤ ਸੀ (ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ I ZR 97/19)। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,<ref name="German settlement">{{Cite web |title=Lawsuit is Settled |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |access-date=6 December 2021 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> "ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਲੌਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਆਲ-ਜਰਮਨੀ ਬਲਾਕ ਹੁਣ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਗੁਪਤ ਹਨ।" ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ [[ਕਾਪੀਰਾਈਟ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨੂੰ ਮਈ 2020 ਤੋਂ [[ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Caranti |first=Niccolò |title=Project Gutenberg blocked in Italy: many doubts, few certainties |url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Areas/Italy/Project-Gutenberg-blocked-in-Italy-many-doubts-few-certainties |access-date=10 January 2022 |website=OBC Transeuropa}}</ref> == ਆਲੋਚਨਾ == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{ਅਪਡੇਟ|section|date=December 2019}}ਟੈਕਸਟ ਫਾਈਲਾਂ UTF-8 ਵਿੱਚ ਏਨਕੋਡ ਕੀਤੇ ਪਲੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 65-70 ਅੱਖਰਾਂ 'ਤੇ ਲਪੇਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੈਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਬਲ ਲਾਈਨ ਬ੍ਰੇਕ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2000 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ "ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ" ਵਜੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Boumphrey |first=Frank |date=July 2000 |title=European Literature and Project Gutenberg |url=http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714145517/http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Cultivate Interactive}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ HTML, ePub, ਅਤੇ PDF ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ HTML ਸੰਸਕਰਣ ਸਵੈ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਈਬੁੱਕਸ, ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਫਾਰਮੈਟ ਅਤੇ ਸਟਾਈਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਟਾਈਪੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Partick Lucas Austin |date=20 June 2017 |title=Standard eBooks is a Gutenberg Project You'll Actually Use |url=https://lifehacker.com/standard-ebooks-is-a-gutenberg-project-you-ll-actually-1796273390 |access-date=20 October 2020 |publisher=LifeHacker.com}}</ref> ਦਸੰਬਰ 1994 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਜਾਂ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਕਈ (ਵਿਰੋਧੀ) ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਕੰਮਾਂ (ਅਤੇ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ) ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਸਕੈਨਿੰਗ ਦੀ ਸੌਖ, ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੀੜ-ਸਰੋਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਾਰਚ 2004 ਵਿੱਚ, ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਅਤੇ ਜੌਨ ਐਸ. ਗੁਆਗਲੀਅਰਡੋ ਦੁਆਰਾ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਵੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲ ਇੱਕ "ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੋਰਟਲ" ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਜੋ ਹੁਣ self.gutenberg.org 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। (ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਮ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ 2'' (PG II) ਸੀ, ਜਿਸਨੇ PG ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="it21">{{Cite journal|last=Hane|first=Paula|year=2004|title=Project Gutenberg Progresses|url=http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|journal=Information Today|volume=21|issue=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184648/http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|archive-date=30 September 2007|access-date=20 August 2007}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 3poykqk0deoy77nycqqw4n486hikf76 839103 839102 2026-05-10T08:11:06Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839103 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਸਕਾਈ|US-ASCII]] ਅੱਖਰ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਅਕਸਰ ISO-8859-1 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਂਟਡ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ Scharfes ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ)। ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਲੀਜ਼ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ( ਅੱਖਰ ਸੈੱਟ ) ਟੈਕਸਟ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸੀ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ UTF-8 ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੈਰ-ASCII ਫਾਰਮੈਟ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]] ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕਅੱਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਫਾਰਮੈਟ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ|PDF]], ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੋ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ: ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸੰਸਕਰਣ (2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ) <ref>{{Cite web |date=12 April 2005 |title=The Guide to PGTEI |url=http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518140059/http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |archive-date=18 May 2013 |access-date=7 February 2013 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਅਤੇ ਰੀਸਟ੍ਰਕਚਰਡਟੈਕਸਟ (2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ)। 2009 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਆਟੋ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਫਾਈਲ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ HTML (ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), EPUB ਅਤੇ ਪਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2010 |title=Help on Bibliographic Record |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Help_on_Bibliographic_Record_Page |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917121302/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AHelp_on_Bibliographic_Record_Page |archive-date=17 September 2011 |access-date=3 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਆਦਰਸ਼ == ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਰਲ ਹੈ: 'ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ'।<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHart2004">Hart, Michael S. (23 October 2004). </cite></ref> ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ "ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ" ਸੀ। <ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਅਰਾ "ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ" ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=10 December 2003 |title=The Project Gutenberg Weekly Newsletter |url=http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511114558/http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |archive-date=11 May 2011 |access-date=8 June 2008 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਨਤਕ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਕਦਰ ਫੈਲਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨੇ]] ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Perry |first=Ruth |year=2007 |title=Postscript about the Public Libraries |url=http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809000621/http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lorenzen |first=Michael |year=2002 |title=Deconstructing the Philanthropic Library: The Sociological Reasons Behind Andrew Carnegie's Millions to Libraries |url=http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813224610/http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-date=13 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੋਣ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਟੈਕਸਟ ਜੋੜਨੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਲੰਟੀਅਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਆਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਕਅੱਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵਰਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਪੀਰਾਈਟ == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਹੈ। ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਲੀਅਰੈਂਸਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਿਰਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਜੋਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਕੋਰੀ ਡਾਕਟਰੋ ਦੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਧਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੀਏਟਿਵ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਜਾਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਪੁਨਰ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਾਰਮੈਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਿੰਡਲ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 1906 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫੌਕਸ ਟ੍ਰੈਪਿੰਗ'' ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|title=Amazon charges Kindle users for free Project Gutenberg e-books|last=Pegoraro|first=Rob|date=30 November 2010|work=[[The Washington Post]]|access-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505014858/http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|archive-date=5 May 2017}}</ref> 2018 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੇਨਰਿਕ ਮਾਨ, [[ਟਾਮਸ ਮਾਨ|ਥਾਮਸ ਮਾਨ]] ਅਤੇ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਡੋਬਲਿਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਐਸ. ਫਿਸ਼ਰ ਵਰਲਾਗ ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਰਮਨ ਅਦਾਲਤ (ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਐਮ ਮੇਨ ਰੀਜਨਲ ਕੋਰਟ) ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਕਾਪੀਰਾਈਟਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਰਮਨ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Court Order to Block Access in Germany |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304003312/https://cand.pglaf.org/germany/index.html |archive-date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018 |publisher=Project Gutenberg Library Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 (11 ਯੂ 27/18 <ref>{{Cite web |title=OLG Frankfurt judgment of 30 April 2019 |url=https://dejure.org/dienste/vernetzung/rechtsprechung?Gericht=OLG%20Frankfurt&Datum=30.04.2019&Aktenzeichen=11%20U%2027/18}}</ref> ) ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਨੇ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ (ਬੁੰਡੇਸਗੇਰਿਚਟਸ਼ੋਫ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ ਇੱਕ ਅਰਜ਼ੀ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 4 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਤੱਕ ਉਹ ਅਰਜ਼ੀ ਅਜੇ ਵੀ ਲੰਬਿਤ ਸੀ (ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ I ZR 97/19)। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,<ref name="German settlement">{{Cite web |title=Lawsuit is Settled |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |access-date=6 December 2021 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> "ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਲੌਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਆਲ-ਜਰਮਨੀ ਬਲਾਕ ਹੁਣ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਗੁਪਤ ਹਨ।" ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ [[ਕਾਪੀਰਾਈਟ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨੂੰ ਮਈ 2020 ਤੋਂ [[ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Caranti |first=Niccolò |title=Project Gutenberg blocked in Italy: many doubts, few certainties |url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Areas/Italy/Project-Gutenberg-blocked-in-Italy-many-doubts-few-certainties |access-date=10 January 2022 |website=OBC Transeuropa}}</ref> == ਆਲੋਚਨਾ == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{ਅਪਡੇਟ|section|date=December 2019}}ਟੈਕਸਟ ਫਾਈਲਾਂ UTF-8 ਵਿੱਚ ਏਨਕੋਡ ਕੀਤੇ ਪਲੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 65-70 ਅੱਖਰਾਂ 'ਤੇ ਲਪੇਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੈਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਬਲ ਲਾਈਨ ਬ੍ਰੇਕ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2000 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ "ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ" ਵਜੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Boumphrey |first=Frank |date=July 2000 |title=European Literature and Project Gutenberg |url=http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714145517/http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Cultivate Interactive}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ HTML, ePub, ਅਤੇ PDF ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ HTML ਸੰਸਕਰਣ ਸਵੈ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਈਬੁੱਕਸ, ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਫਾਰਮੈਟ ਅਤੇ ਸਟਾਈਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਟਾਈਪੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Partick Lucas Austin |date=20 June 2017 |title=Standard eBooks is a Gutenberg Project You'll Actually Use |url=https://lifehacker.com/standard-ebooks-is-a-gutenberg-project-you-ll-actually-1796273390 |access-date=20 October 2020 |publisher=LifeHacker.com}}</ref> ਦਸੰਬਰ 1994 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਜਾਂ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਕਈ (ਵਿਰੋਧੀ) ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਕੰਮਾਂ (ਅਤੇ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ) ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਸਕੈਨਿੰਗ ਦੀ ਸੌਖ, ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੀੜ-ਸਰੋਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਾਰਚ 2004 ਵਿੱਚ, ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਅਤੇ ਜੌਨ ਐਸ. ਗੁਆਗਲੀਅਰਡੋ ਦੁਆਰਾ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਵੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲ ਇੱਕ "ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੋਰਟਲ" ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਜੋ ਹੁਣ self.gutenberg.org 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। (ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਮ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ 2'' (PG II) ਸੀ, ਜਿਸਨੇ PG ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="it21">{{Cite journal|last=Hane|first=Paula|year=2004|title=Project Gutenberg Progresses|url=http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|journal=Information Today|volume=21|issue=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184648/http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|archive-date=30 September 2007|access-date=20 August 2007}}</ref> == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ == 2000 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ 501(c)(3) [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]], ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇੰਕ. ( EIN : 64–6221541) ਨੂੰ [[ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ|ਮਿਸੀਸਿਪੀ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਰਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="propublica-nonprofits-646221541">{{Cite web |last=Schwencke |first=Ken |last2=Tigas |first2=Mike |last3=Wei |first3=Sisi |last4=Glassford |first4=Alec |last5=Suozzo |first5=Andrea |last6=Roberts |first6=Brandon |date=9 May 2013 |title=Project Gutenberg Literary Archive Foundation Inc Tr |url=https://projects.propublica.org/nonprofits/organizations/646221541 |website=Nonprofit Explorer |publisher=ProPublica |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Stroube|first=Bryan|date=September 2003|title=Literary freedom|url=http://dx.doi.org/10.1145/973381.973384|journal=XRDS: Crossroads, the ACM Magazine for Students|volume=10|issue=1|pages=3|doi=10.1145/973381.973384|issn=1528-4972|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cease and Desist Responses |url=https://cand.pglaf.org/ |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਟੈਕਸ-ਕਟੌਤੀਯੋਗ ਹਨ।<ref name="gutenberg.org/donate">{{Cite web |title=donate |url=https://www.gutenberg.org/donate/ |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਯੂਐਨਸੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਲੰਟੀਅਰ ਸਨ, 2001 ਵਿੱਚ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਸੀਈਓ]] ਬਣੇ।<ref name="it21">{{Cite journal|last=Hane|first=Paula|year=2004|title=Project Gutenberg Progresses|url=http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|journal=Information Today|volume=21|issue=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184648/http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|archive-date=30 September 2007|access-date=20 August 2007}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHane2004">Hane, Paula (2004). </cite></ref><ref name="ibiblio.org-newby">{{Cite web |title=Gregory B. Newby |url=https://www.ibiblio.org/osrt/people/newby.html |access-date=13 February 2022 |website=Open Source Research People |publisher=[[ibiblio]]}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] df1l6n4k4n2odviav070omyf0k7jzwu 839104 839103 2026-05-10T08:11:29Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839104 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਸਕਾਈ|US-ASCII]] ਅੱਖਰ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਅਕਸਰ ISO-8859-1 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਂਟਡ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ Scharfes ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ)। ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਲੀਜ਼ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ( ਅੱਖਰ ਸੈੱਟ ) ਟੈਕਸਟ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸੀ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ UTF-8 ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੈਰ-ASCII ਫਾਰਮੈਟ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]] ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕਅੱਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਫਾਰਮੈਟ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ|PDF]], ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੋ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ: ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸੰਸਕਰਣ (2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ) <ref>{{Cite web |date=12 April 2005 |title=The Guide to PGTEI |url=http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518140059/http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |archive-date=18 May 2013 |access-date=7 February 2013 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਅਤੇ ਰੀਸਟ੍ਰਕਚਰਡਟੈਕਸਟ (2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ)। 2009 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਆਟੋ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਫਾਈਲ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ HTML (ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), EPUB ਅਤੇ ਪਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2010 |title=Help on Bibliographic Record |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Help_on_Bibliographic_Record_Page |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917121302/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AHelp_on_Bibliographic_Record_Page |archive-date=17 September 2011 |access-date=3 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਆਦਰਸ਼ == ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਰਲ ਹੈ: 'ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ'।<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHart2004">Hart, Michael S. (23 October 2004). </cite></ref> ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ "ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ" ਸੀ। <ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਅਰਾ "ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ" ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=10 December 2003 |title=The Project Gutenberg Weekly Newsletter |url=http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511114558/http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |archive-date=11 May 2011 |access-date=8 June 2008 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਨਤਕ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਕਦਰ ਫੈਲਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨੇ]] ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Perry |first=Ruth |year=2007 |title=Postscript about the Public Libraries |url=http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809000621/http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lorenzen |first=Michael |year=2002 |title=Deconstructing the Philanthropic Library: The Sociological Reasons Behind Andrew Carnegie's Millions to Libraries |url=http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813224610/http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-date=13 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੋਣ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਟੈਕਸਟ ਜੋੜਨੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਲੰਟੀਅਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਆਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਕਅੱਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵਰਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਪੀਰਾਈਟ == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਹੈ। ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਲੀਅਰੈਂਸਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਿਰਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਜੋਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਕੋਰੀ ਡਾਕਟਰੋ ਦੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਧਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੀਏਟਿਵ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਜਾਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਪੁਨਰ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਾਰਮੈਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਿੰਡਲ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 1906 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫੌਕਸ ਟ੍ਰੈਪਿੰਗ'' ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|title=Amazon charges Kindle users for free Project Gutenberg e-books|last=Pegoraro|first=Rob|date=30 November 2010|work=[[The Washington Post]]|access-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505014858/http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|archive-date=5 May 2017}}</ref> 2018 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੇਨਰਿਕ ਮਾਨ, [[ਟਾਮਸ ਮਾਨ|ਥਾਮਸ ਮਾਨ]] ਅਤੇ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਡੋਬਲਿਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਐਸ. ਫਿਸ਼ਰ ਵਰਲਾਗ ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਰਮਨ ਅਦਾਲਤ (ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਐਮ ਮੇਨ ਰੀਜਨਲ ਕੋਰਟ) ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਕਾਪੀਰਾਈਟਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਰਮਨ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Court Order to Block Access in Germany |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304003312/https://cand.pglaf.org/germany/index.html |archive-date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018 |publisher=Project Gutenberg Library Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 (11 ਯੂ 27/18 <ref>{{Cite web |title=OLG Frankfurt judgment of 30 April 2019 |url=https://dejure.org/dienste/vernetzung/rechtsprechung?Gericht=OLG%20Frankfurt&Datum=30.04.2019&Aktenzeichen=11%20U%2027/18}}</ref> ) ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਨੇ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ (ਬੁੰਡੇਸਗੇਰਿਚਟਸ਼ੋਫ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ ਇੱਕ ਅਰਜ਼ੀ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 4 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਤੱਕ ਉਹ ਅਰਜ਼ੀ ਅਜੇ ਵੀ ਲੰਬਿਤ ਸੀ (ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ I ZR 97/19)। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,<ref name="German settlement">{{Cite web |title=Lawsuit is Settled |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |access-date=6 December 2021 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> "ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਲੌਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਆਲ-ਜਰਮਨੀ ਬਲਾਕ ਹੁਣ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਗੁਪਤ ਹਨ।" ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ [[ਕਾਪੀਰਾਈਟ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨੂੰ ਮਈ 2020 ਤੋਂ [[ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Caranti |first=Niccolò |title=Project Gutenberg blocked in Italy: many doubts, few certainties |url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Areas/Italy/Project-Gutenberg-blocked-in-Italy-many-doubts-few-certainties |access-date=10 January 2022 |website=OBC Transeuropa}}</ref> == ਆਲੋਚਨਾ == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{ਅਪਡੇਟ|section|date=December 2019}}ਟੈਕਸਟ ਫਾਈਲਾਂ UTF-8 ਵਿੱਚ ਏਨਕੋਡ ਕੀਤੇ ਪਲੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 65-70 ਅੱਖਰਾਂ 'ਤੇ ਲਪੇਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੈਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਬਲ ਲਾਈਨ ਬ੍ਰੇਕ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2000 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ "ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ" ਵਜੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Boumphrey |first=Frank |date=July 2000 |title=European Literature and Project Gutenberg |url=http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714145517/http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Cultivate Interactive}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ HTML, ePub, ਅਤੇ PDF ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ HTML ਸੰਸਕਰਣ ਸਵੈ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਈਬੁੱਕਸ, ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਫਾਰਮੈਟ ਅਤੇ ਸਟਾਈਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਟਾਈਪੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Partick Lucas Austin |date=20 June 2017 |title=Standard eBooks is a Gutenberg Project You'll Actually Use |url=https://lifehacker.com/standard-ebooks-is-a-gutenberg-project-you-ll-actually-1796273390 |access-date=20 October 2020 |publisher=LifeHacker.com}}</ref> ਦਸੰਬਰ 1994 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਜਾਂ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਕਈ (ਵਿਰੋਧੀ) ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਕੰਮਾਂ (ਅਤੇ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ) ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਸਕੈਨਿੰਗ ਦੀ ਸੌਖ, ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੀੜ-ਸਰੋਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਾਰਚ 2004 ਵਿੱਚ, ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਅਤੇ ਜੌਨ ਐਸ. ਗੁਆਗਲੀਅਰਡੋ ਦੁਆਰਾ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਵੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲ ਇੱਕ "ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੋਰਟਲ" ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਜੋ ਹੁਣ self.gutenberg.org 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। (ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਮ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ 2'' (PG II) ਸੀ, ਜਿਸਨੇ PG ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="it21">{{Cite journal|last=Hane|first=Paula|year=2004|title=Project Gutenberg Progresses|url=http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|journal=Information Today|volume=21|issue=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184648/http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|archive-date=30 September 2007|access-date=20 August 2007}}</ref> == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ == 2000 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ 501(c)(3) [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]], ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇੰਕ. ( EIN : 64–6221541) ਨੂੰ [[ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ|ਮਿਸੀਸਿਪੀ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਰਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="propublica-nonprofits-646221541">{{Cite web |last=Schwencke |first=Ken |last2=Tigas |first2=Mike |last3=Wei |first3=Sisi |last4=Glassford |first4=Alec |last5=Suozzo |first5=Andrea |last6=Roberts |first6=Brandon |date=9 May 2013 |title=Project Gutenberg Literary Archive Foundation Inc Tr |url=https://projects.propublica.org/nonprofits/organizations/646221541 |website=Nonprofit Explorer |publisher=ProPublica |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Stroube|first=Bryan|date=September 2003|title=Literary freedom|url=http://dx.doi.org/10.1145/973381.973384|journal=XRDS: Crossroads, the ACM Magazine for Students|volume=10|issue=1|pages=3|doi=10.1145/973381.973384|issn=1528-4972|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cease and Desist Responses |url=https://cand.pglaf.org/ |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਟੈਕਸ-ਕਟੌਤੀਯੋਗ ਹਨ।<ref name="gutenberg.org/donate">{{Cite web |title=donate |url=https://www.gutenberg.org/donate/ |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਯੂਐਨਸੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਲੰਟੀਅਰ ਸਨ, 2001 ਵਿੱਚ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਸੀਈਓ]] ਬਣੇ।<ref name="it21">{{Cite journal|last=Hane|first=Paula|year=2004|title=Project Gutenberg Progresses|url=http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|journal=Information Today|volume=21|issue=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184648/http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|archive-date=30 September 2007|access-date=20 August 2007}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHane2004">Hane, Paula (2004). </cite></ref><ref name="ibiblio.org-newby">{{Cite web |title=Gregory B. Newby |url=https://www.ibiblio.org/osrt/people/newby.html |access-date=13 February 2022 |website=Open Source Research People |publisher=[[ibiblio]]}}</ref> == ਸਾਥੀ == * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੰਸੋਰਟੀਆ ਸੈਂਟਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜਾਂ ਇਕਸਾਰ ਫਾਰਮੈਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਥੀਮੈਟਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹਨ। <ref> {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2004 |title=Project Gutenberg Consortia Center |url=http://www.gutenberg.us/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809212335/http://www.gutenberg.us/ |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> ਇਹ ''worldlibrary.net'' ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੋਰਟਲ, ''self.gutenberg.org'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> * ਆਈਬੀਬਲੀਓ, [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ, ਹੁਣ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰ: 2000 ਵਿੱਚ, ਚਾਰਲਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸ ਨੇ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰ (DP) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਵੇਂ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। DP 2002 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨਾਲ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=August 2007 |title=The Distributed Proofreaders Foundation |url=http://www.pgdp.net/c/faq/dpf.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070821001333/http://www.pgdp.net/c/faq/dpf.php |archive-date=21 August 2007 |access-date=10 August 2007 |publisher=Distributed proofreaders}}</ref> {{As of|2018}} , 36,000+ DP-ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 77,500 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 6527h0il31xjfax5vpjm6eu9gj0ajtw 839105 839104 2026-05-10T08:12:07Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839105 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਸਕਾਈ|US-ASCII]] ਅੱਖਰ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਅਕਸਰ ISO-8859-1 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਂਟਡ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ Scharfes ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ)। ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਲੀਜ਼ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ( ਅੱਖਰ ਸੈੱਟ ) ਟੈਕਸਟ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸੀ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ UTF-8 ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੈਰ-ASCII ਫਾਰਮੈਟ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]] ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕਅੱਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਫਾਰਮੈਟ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ|PDF]], ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੋ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ: ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸੰਸਕਰਣ (2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ) <ref>{{Cite web |date=12 April 2005 |title=The Guide to PGTEI |url=http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518140059/http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |archive-date=18 May 2013 |access-date=7 February 2013 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਅਤੇ ਰੀਸਟ੍ਰਕਚਰਡਟੈਕਸਟ (2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ)। 2009 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਆਟੋ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਫਾਈਲ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ HTML (ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), EPUB ਅਤੇ ਪਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2010 |title=Help on Bibliographic Record |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Help_on_Bibliographic_Record_Page |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917121302/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AHelp_on_Bibliographic_Record_Page |archive-date=17 September 2011 |access-date=3 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਆਦਰਸ਼ == ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਰਲ ਹੈ: 'ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ'।<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHart2004">Hart, Michael S. (23 October 2004). </cite></ref> ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ "ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ" ਸੀ। <ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਅਰਾ "ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ" ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=10 December 2003 |title=The Project Gutenberg Weekly Newsletter |url=http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511114558/http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |archive-date=11 May 2011 |access-date=8 June 2008 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਨਤਕ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਕਦਰ ਫੈਲਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨੇ]] ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Perry |first=Ruth |year=2007 |title=Postscript about the Public Libraries |url=http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809000621/http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lorenzen |first=Michael |year=2002 |title=Deconstructing the Philanthropic Library: The Sociological Reasons Behind Andrew Carnegie's Millions to Libraries |url=http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813224610/http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-date=13 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੋਣ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਟੈਕਸਟ ਜੋੜਨੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਲੰਟੀਅਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਆਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਕਅੱਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵਰਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਪੀਰਾਈਟ == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਹੈ। ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਲੀਅਰੈਂਸਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਿਰਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਜੋਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਕੋਰੀ ਡਾਕਟਰੋ ਦੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਧਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੀਏਟਿਵ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਜਾਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਪੁਨਰ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਾਰਮੈਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਿੰਡਲ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 1906 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫੌਕਸ ਟ੍ਰੈਪਿੰਗ'' ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|title=Amazon charges Kindle users for free Project Gutenberg e-books|last=Pegoraro|first=Rob|date=30 November 2010|work=[[The Washington Post]]|access-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505014858/http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|archive-date=5 May 2017}}</ref> 2018 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੇਨਰਿਕ ਮਾਨ, [[ਟਾਮਸ ਮਾਨ|ਥਾਮਸ ਮਾਨ]] ਅਤੇ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਡੋਬਲਿਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਐਸ. ਫਿਸ਼ਰ ਵਰਲਾਗ ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਰਮਨ ਅਦਾਲਤ (ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਐਮ ਮੇਨ ਰੀਜਨਲ ਕੋਰਟ) ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਕਾਪੀਰਾਈਟਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਰਮਨ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Court Order to Block Access in Germany |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304003312/https://cand.pglaf.org/germany/index.html |archive-date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018 |publisher=Project Gutenberg Library Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 (11 ਯੂ 27/18 <ref>{{Cite web |title=OLG Frankfurt judgment of 30 April 2019 |url=https://dejure.org/dienste/vernetzung/rechtsprechung?Gericht=OLG%20Frankfurt&Datum=30.04.2019&Aktenzeichen=11%20U%2027/18}}</ref> ) ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਨੇ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ (ਬੁੰਡੇਸਗੇਰਿਚਟਸ਼ੋਫ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ ਇੱਕ ਅਰਜ਼ੀ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 4 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਤੱਕ ਉਹ ਅਰਜ਼ੀ ਅਜੇ ਵੀ ਲੰਬਿਤ ਸੀ (ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ I ZR 97/19)। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,<ref name="German settlement">{{Cite web |title=Lawsuit is Settled |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |access-date=6 December 2021 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> "ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਲੌਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਆਲ-ਜਰਮਨੀ ਬਲਾਕ ਹੁਣ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਗੁਪਤ ਹਨ।" ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ [[ਕਾਪੀਰਾਈਟ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨੂੰ ਮਈ 2020 ਤੋਂ [[ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Caranti |first=Niccolò |title=Project Gutenberg blocked in Italy: many doubts, few certainties |url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Areas/Italy/Project-Gutenberg-blocked-in-Italy-many-doubts-few-certainties |access-date=10 January 2022 |website=OBC Transeuropa}}</ref> == ਆਲੋਚਨਾ == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{ਅਪਡੇਟ|section|date=December 2019}}ਟੈਕਸਟ ਫਾਈਲਾਂ UTF-8 ਵਿੱਚ ਏਨਕੋਡ ਕੀਤੇ ਪਲੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 65-70 ਅੱਖਰਾਂ 'ਤੇ ਲਪੇਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੈਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਬਲ ਲਾਈਨ ਬ੍ਰੇਕ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2000 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ "ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ" ਵਜੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Boumphrey |first=Frank |date=July 2000 |title=European Literature and Project Gutenberg |url=http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714145517/http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Cultivate Interactive}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ HTML, ePub, ਅਤੇ PDF ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ HTML ਸੰਸਕਰਣ ਸਵੈ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਈਬੁੱਕਸ, ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਫਾਰਮੈਟ ਅਤੇ ਸਟਾਈਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਟਾਈਪੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Partick Lucas Austin |date=20 June 2017 |title=Standard eBooks is a Gutenberg Project You'll Actually Use |url=https://lifehacker.com/standard-ebooks-is-a-gutenberg-project-you-ll-actually-1796273390 |access-date=20 October 2020 |publisher=LifeHacker.com}}</ref> ਦਸੰਬਰ 1994 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਜਾਂ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਕਈ (ਵਿਰੋਧੀ) ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਕੰਮਾਂ (ਅਤੇ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ) ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਸਕੈਨਿੰਗ ਦੀ ਸੌਖ, ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੀੜ-ਸਰੋਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਾਰਚ 2004 ਵਿੱਚ, ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਅਤੇ ਜੌਨ ਐਸ. ਗੁਆਗਲੀਅਰਡੋ ਦੁਆਰਾ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਵੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲ ਇੱਕ "ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੋਰਟਲ" ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਜੋ ਹੁਣ self.gutenberg.org 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। (ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਮ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ 2'' (PG II) ਸੀ, ਜਿਸਨੇ PG ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="it21">{{Cite journal|last=Hane|first=Paula|year=2004|title=Project Gutenberg Progresses|url=http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|journal=Information Today|volume=21|issue=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184648/http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|archive-date=30 September 2007|access-date=20 August 2007}}</ref> == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ == 2000 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ 501(c)(3) [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]], ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇੰਕ. ( EIN : 64–6221541) ਨੂੰ [[ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ|ਮਿਸੀਸਿਪੀ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਰਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="propublica-nonprofits-646221541">{{Cite web |last=Schwencke |first=Ken |last2=Tigas |first2=Mike |last3=Wei |first3=Sisi |last4=Glassford |first4=Alec |last5=Suozzo |first5=Andrea |last6=Roberts |first6=Brandon |date=9 May 2013 |title=Project Gutenberg Literary Archive Foundation Inc Tr |url=https://projects.propublica.org/nonprofits/organizations/646221541 |website=Nonprofit Explorer |publisher=ProPublica |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Stroube|first=Bryan|date=September 2003|title=Literary freedom|url=http://dx.doi.org/10.1145/973381.973384|journal=XRDS: Crossroads, the ACM Magazine for Students|volume=10|issue=1|pages=3|doi=10.1145/973381.973384|issn=1528-4972|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cease and Desist Responses |url=https://cand.pglaf.org/ |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਟੈਕਸ-ਕਟੌਤੀਯੋਗ ਹਨ।<ref name="gutenberg.org/donate">{{Cite web |title=donate |url=https://www.gutenberg.org/donate/ |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਯੂਐਨਸੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਲੰਟੀਅਰ ਸਨ, 2001 ਵਿੱਚ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਸੀਈਓ]] ਬਣੇ।<ref name="it21">{{Cite journal|last=Hane|first=Paula|year=2004|title=Project Gutenberg Progresses|url=http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|journal=Information Today|volume=21|issue=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184648/http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|archive-date=30 September 2007|access-date=20 August 2007}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHane2004">Hane, Paula (2004). </cite></ref><ref name="ibiblio.org-newby">{{Cite web |title=Gregory B. Newby |url=https://www.ibiblio.org/osrt/people/newby.html |access-date=13 February 2022 |website=Open Source Research People |publisher=[[ibiblio]]}}</ref> == ਸਾਥੀ == * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੰਸੋਰਟੀਆ ਸੈਂਟਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜਾਂ ਇਕਸਾਰ ਫਾਰਮੈਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਥੀਮੈਟਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹਨ। <ref> {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2004 |title=Project Gutenberg Consortia Center |url=http://www.gutenberg.us/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809212335/http://www.gutenberg.us/ |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> ਇਹ ''worldlibrary.net'' ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੋਰਟਲ, ''self.gutenberg.org'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> * ਆਈਬੀਬਲੀਓ, [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ, ਹੁਣ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰ: 2000 ਵਿੱਚ, ਚਾਰਲਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸ ਨੇ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰ (DP) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਵੇਂ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। DP 2002 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨਾਲ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=August 2007 |title=The Distributed Proofreaders Foundation |url=http://www.pgdp.net/c/faq/dpf.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070821001333/http://www.pgdp.net/c/faq/dpf.php |archive-date=21 August 2007 |access-date=10 August 2007 |publisher=Distributed proofreaders}}</ref> {{As of|2018}} , 36,000+ DP-ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 77,500 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> == ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ == ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਗਠਨ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html "Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources"]. </cite></ref> ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਫੋਕਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=17 July 2007 |title=Gutenberg:Partners, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners,_Affiliates_and_Resources |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926222113/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3APartners%2C_Affiliates_and_Resources |archive-date=26 September 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] kqgvyvr8fsu2g34h93z6ux9xw5bwjqi 839106 839105 2026-05-10T08:16:59Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839106 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਸਕਾਈ|US-ASCII]] ਅੱਖਰ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਅਕਸਰ ISO-8859-1 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਂਟਡ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ Scharfes ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ)। ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਲੀਜ਼ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ( ਅੱਖਰ ਸੈੱਟ ) ਟੈਕਸਟ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸੀ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ UTF-8 ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੈਰ-ASCII ਫਾਰਮੈਟ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]] ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕਅੱਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਫਾਰਮੈਟ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ|PDF]], ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੋ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ: ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸੰਸਕਰਣ (2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ) <ref>{{Cite web |date=12 April 2005 |title=The Guide to PGTEI |url=http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518140059/http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |archive-date=18 May 2013 |access-date=7 February 2013 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਅਤੇ ਰੀਸਟ੍ਰਕਚਰਡਟੈਕਸਟ (2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ)। 2009 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਆਟੋ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਫਾਈਲ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ HTML (ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), EPUB ਅਤੇ ਪਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2010 |title=Help on Bibliographic Record |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Help_on_Bibliographic_Record_Page |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917121302/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AHelp_on_Bibliographic_Record_Page |archive-date=17 September 2011 |access-date=3 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਆਦਰਸ਼ == ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਰਲ ਹੈ: 'ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ'।<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHart2004">Hart, Michael S. (23 October 2004). </cite></ref> ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ "ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ" ਸੀ। <ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਅਰਾ "ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ" ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=10 December 2003 |title=The Project Gutenberg Weekly Newsletter |url=http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511114558/http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |archive-date=11 May 2011 |access-date=8 June 2008 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਨਤਕ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਕਦਰ ਫੈਲਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨੇ]] ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Perry |first=Ruth |year=2007 |title=Postscript about the Public Libraries |url=http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809000621/http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lorenzen |first=Michael |year=2002 |title=Deconstructing the Philanthropic Library: The Sociological Reasons Behind Andrew Carnegie's Millions to Libraries |url=http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813224610/http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-date=13 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੋਣ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਟੈਕਸਟ ਜੋੜਨੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਲੰਟੀਅਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਆਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਕਅੱਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵਰਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਪੀਰਾਈਟ == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਹੈ। ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਲੀਅਰੈਂਸਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਿਰਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਜੋਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਕੋਰੀ ਡਾਕਟਰੋ ਦੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਧਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੀਏਟਿਵ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਜਾਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਪੁਨਰ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਾਰਮੈਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਿੰਡਲ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 1906 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫੌਕਸ ਟ੍ਰੈਪਿੰਗ'' ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|title=Amazon charges Kindle users for free Project Gutenberg e-books|last=Pegoraro|first=Rob|date=30 November 2010|work=[[The Washington Post]]|access-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505014858/http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|archive-date=5 May 2017}}</ref> 2018 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੇਨਰਿਕ ਮਾਨ, [[ਟਾਮਸ ਮਾਨ|ਥਾਮਸ ਮਾਨ]] ਅਤੇ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਡੋਬਲਿਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਐਸ. ਫਿਸ਼ਰ ਵਰਲਾਗ ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਰਮਨ ਅਦਾਲਤ (ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਐਮ ਮੇਨ ਰੀਜਨਲ ਕੋਰਟ) ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਕਾਪੀਰਾਈਟਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਰਮਨ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Court Order to Block Access in Germany |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304003312/https://cand.pglaf.org/germany/index.html |archive-date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018 |publisher=Project Gutenberg Library Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 (11 ਯੂ 27/18 <ref>{{Cite web |title=OLG Frankfurt judgment of 30 April 2019 |url=https://dejure.org/dienste/vernetzung/rechtsprechung?Gericht=OLG%20Frankfurt&Datum=30.04.2019&Aktenzeichen=11%20U%2027/18}}</ref> ) ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਨੇ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ (ਬੁੰਡੇਸਗੇਰਿਚਟਸ਼ੋਫ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ ਇੱਕ ਅਰਜ਼ੀ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 4 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਤੱਕ ਉਹ ਅਰਜ਼ੀ ਅਜੇ ਵੀ ਲੰਬਿਤ ਸੀ (ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ I ZR 97/19)। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,<ref name="German settlement">{{Cite web |title=Lawsuit is Settled |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |access-date=6 December 2021 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> "ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਲੌਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਆਲ-ਜਰਮਨੀ ਬਲਾਕ ਹੁਣ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਗੁਪਤ ਹਨ।" ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ [[ਕਾਪੀਰਾਈਟ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨੂੰ ਮਈ 2020 ਤੋਂ [[ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Caranti |first=Niccolò |title=Project Gutenberg blocked in Italy: many doubts, few certainties |url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Areas/Italy/Project-Gutenberg-blocked-in-Italy-many-doubts-few-certainties |access-date=10 January 2022 |website=OBC Transeuropa}}</ref> == ਆਲੋਚਨਾ == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{ਅਪਡੇਟ|section|date=December 2019}}ਟੈਕਸਟ ਫਾਈਲਾਂ UTF-8 ਵਿੱਚ ਏਨਕੋਡ ਕੀਤੇ ਪਲੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 65-70 ਅੱਖਰਾਂ 'ਤੇ ਲਪੇਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੈਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਬਲ ਲਾਈਨ ਬ੍ਰੇਕ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2000 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ "ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ" ਵਜੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Boumphrey |first=Frank |date=July 2000 |title=European Literature and Project Gutenberg |url=http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714145517/http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Cultivate Interactive}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ HTML, ePub, ਅਤੇ PDF ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ HTML ਸੰਸਕਰਣ ਸਵੈ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਈਬੁੱਕਸ, ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਫਾਰਮੈਟ ਅਤੇ ਸਟਾਈਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਟਾਈਪੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Partick Lucas Austin |date=20 June 2017 |title=Standard eBooks is a Gutenberg Project You'll Actually Use |url=https://lifehacker.com/standard-ebooks-is-a-gutenberg-project-you-ll-actually-1796273390 |access-date=20 October 2020 |publisher=LifeHacker.com}}</ref> ਦਸੰਬਰ 1994 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਜਾਂ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਕਈ (ਵਿਰੋਧੀ) ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਕੰਮਾਂ (ਅਤੇ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ) ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਸਕੈਨਿੰਗ ਦੀ ਸੌਖ, ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੀੜ-ਸਰੋਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਾਰਚ 2004 ਵਿੱਚ, ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਅਤੇ ਜੌਨ ਐਸ. ਗੁਆਗਲੀਅਰਡੋ ਦੁਆਰਾ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਵੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲ ਇੱਕ "ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੋਰਟਲ" ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਜੋ ਹੁਣ self.gutenberg.org 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। (ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਮ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ 2'' (PG II) ਸੀ, ਜਿਸਨੇ PG ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="it21">{{Cite journal|last=Hane|first=Paula|year=2004|title=Project Gutenberg Progresses|url=http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|journal=Information Today|volume=21|issue=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184648/http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|archive-date=30 September 2007|access-date=20 August 2007}}</ref> == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ == 2000 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ 501(c)(3) [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]], ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇੰਕ. ( EIN : 64–6221541) ਨੂੰ [[ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ|ਮਿਸੀਸਿਪੀ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਰਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="propublica-nonprofits-646221541">{{Cite web |last=Schwencke |first=Ken |last2=Tigas |first2=Mike |last3=Wei |first3=Sisi |last4=Glassford |first4=Alec |last5=Suozzo |first5=Andrea |last6=Roberts |first6=Brandon |date=9 May 2013 |title=Project Gutenberg Literary Archive Foundation Inc Tr |url=https://projects.propublica.org/nonprofits/organizations/646221541 |website=Nonprofit Explorer |publisher=ProPublica |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Stroube|first=Bryan|date=September 2003|title=Literary freedom|url=http://dx.doi.org/10.1145/973381.973384|journal=XRDS: Crossroads, the ACM Magazine for Students|volume=10|issue=1|pages=3|doi=10.1145/973381.973384|issn=1528-4972|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cease and Desist Responses |url=https://cand.pglaf.org/ |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਟੈਕਸ-ਕਟੌਤੀਯੋਗ ਹਨ।<ref name="gutenberg.org/donate">{{Cite web |title=donate |url=https://www.gutenberg.org/donate/ |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਯੂਐਨਸੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਲੰਟੀਅਰ ਸਨ, 2001 ਵਿੱਚ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਸੀਈਓ]] ਬਣੇ।<ref name="it21">{{Cite journal|last=Hane|first=Paula|year=2004|title=Project Gutenberg Progresses|url=http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|journal=Information Today|volume=21|issue=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184648/http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|archive-date=30 September 2007|access-date=20 August 2007}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHane2004">Hane, Paula (2004). </cite></ref><ref name="ibiblio.org-newby">{{Cite web |title=Gregory B. Newby |url=https://www.ibiblio.org/osrt/people/newby.html |access-date=13 February 2022 |website=Open Source Research People |publisher=[[ibiblio]]}}</ref> == ਸਾਥੀ == * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੰਸੋਰਟੀਆ ਸੈਂਟਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜਾਂ ਇਕਸਾਰ ਫਾਰਮੈਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਥੀਮੈਟਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹਨ। <ref> {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2004 |title=Project Gutenberg Consortia Center |url=http://www.gutenberg.us/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809212335/http://www.gutenberg.us/ |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> ਇਹ ''worldlibrary.net'' ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੋਰਟਲ, ''self.gutenberg.org'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> * ਆਈਬੀਬਲੀਓ, [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ, ਹੁਣ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰ: 2000 ਵਿੱਚ, ਚਾਰਲਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸ ਨੇ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰ (DP) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਵੇਂ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। DP 2002 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨਾਲ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=August 2007 |title=The Distributed Proofreaders Foundation |url=http://www.pgdp.net/c/faq/dpf.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070821001333/http://www.pgdp.net/c/faq/dpf.php |archive-date=21 August 2007 |access-date=10 August 2007 |publisher=Distributed proofreaders}}</ref> {{As of|2018}} , 36,000+ DP-ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 77,500 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> == ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ == ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਗਠਨ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html "Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources"]. </cite></ref> ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਫੋਕਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=17 July 2007 |title=Gutenberg:Partners, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners,_Affiliates_and_Resources |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926222113/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3APartners%2C_Affiliates_and_Resources |archive-date=26 September 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> === ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ === * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਹਨ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ (ਜਾਂ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਥਿਤੀ ਦੇ) ਅਧੀਨ ਹਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=24 January 2007 |title=Project Gutenberg of Australia |url=http://gutenberg.net.au/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060814093840/http://www.gutenberg.net.au/ |archive-date=14 August 2006 |access-date=10 August 2006}}</ref><ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html "Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources"]. </cite></ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਨੇਡਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Canada |url=http://www.gutenberg.ca/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160118081522/http://www.gutenberg.ca/ |archive-date=18 January 2016 |access-date=20 August 2007}}</ref><ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ-ਡੀਈ [ਡੀਈ] ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਲਈ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨ ਯੋਗ ਵੈੱਬ-ਵਰਜਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://gutenberg.spiegel.de/|title=Projekt Gutenberg-DE|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|work=Spiegel Online|access-date=20 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070630055250/http://gutenberg.spiegel.de/|archive-date=30 June 2007|year=1994}}</ref><ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /><ref name="projekt-gutenberg">{{Cite web |title=Startseite |url=https://www.projekt-gutenberg.org/ |access-date=4 July 2025 |website=www.projekt-gutenberg.org}}</ref><ref name="gutenberg.spiegel.de">{{Cite web |title=gutenberg.spiegel.de |url=http://gutenberg.spiegel.de/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20020408082941/http://gutenberg.spiegel.de/ |archive-date=8 April 2002 |access-date=4 July 2025 |website=gutenberg.spiegel.de}}</ref><ref name="gutenberg.spiegel/info">{{Cite web |title=Informationen |url=http://gutenberg.spiegel.de/info.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20020803085730/http://gutenberg.spiegel.de/info.htm |archive-date=3 August 2002 |access-date=4 July 2025 |website=gutenberg.spiegel.de}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੂਰਪ ਸਰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰਾਸਟਕੋ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੋਸਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪ੍ਰੂਫਰੀਡਰ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2005 |title=Project Gutenberg Europe |url=http://pge.rastko.net/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820234835/http://pge.rastko.net/ |archive-date=20 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=EUnet Yugoslavia}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਕਸਮਬਰਗ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਲਕਸਮਬਰਗੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kirps |first=Jos |date=22 May 2007 |title=Project Gutenberg Luxembourg |url=http://www.gutenberg.lu/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929160709/http://www.gutenberg.lu/ |archive-date=29 September 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲੋਨਰੋਟ [fi], ਜੋ ਕਿ ਫਿਨਿਸ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਫਿਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਏਲੀਅਸ ਲੋਨਰੋਟ (1802–1884) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Riikonen |first=Tapio |date=28 February 2005 |title=Projekti Lönnrot |url=http://www.lonnrot.net/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070810041159/http://www.lonnrot.net/ |archive-date=10 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> * ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ" ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Project Gutenberg of the Philippines |url=http://www.gutenberg.ph/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070824002901/http://www.gutenberg.ph/ |archive-date=24 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੂਸ (ਰੂਟੇਨਬਰਗ) ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਲੈਵਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰੂਸੀ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੱਖ ਦੀ ਚਰਚਾ ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਰੁਟੇਨਬਰਗ ਸ਼ਬਦ "ਰੂਸ" ਅਤੇ "ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ।<ref> {{Cite web |title=Project Gutenberg Russia |url=http://www.rutenberg.ru/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524012618/http://www.rutenberg.ru/ |archive-date=24 May 2012 |access-date=5 April 2012}}</ref> * ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੈਲਫ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਪੋਰਟਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੈਲਫ-ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੰਸੋਰਟੀਆ ਸੈਂਟਰ ਦੁਆਰਾ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਉਲਟ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੈਲਫ-ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਉਹਨਾਂ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2012 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,''<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /><ref name="wiki">{{Cite web |title=Partners, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners,_Affiliates_and_Resources#Project_Gutenberg_Self_Publishing_Portal |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113114932/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners%2C_Affiliates_and_Resources |archive-date=13 November 2012 |access-date=27 February 2016}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Self-Publishing Press |url=https://self.gutenberg.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160302002844/http://self.gutenberg.org/ |archive-date=2 March 2016 |access-date=27 February 2016}}</ref><ref name="wiki" /><ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg launches self-publishing library |url=http://www.rtbookreviews.com/rt-daily-blog/project-gutenberg-launches-self-publishing-library |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112327/http://www.rtbookreviews.com/rt-daily-blog/project-gutenberg-launches-self-publishing-library |archive-date=4 March 2016 |access-date=27 February 2016 |publisher=[[RT Book Reviews]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Domain Availability – Registration Information |url=https://who.godaddy.com/whoisstd.aspx?domain=gutenberg.us |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303185429/https://who.godaddy.com/whoisstd.aspx?domain=gutenberg.us |archive-date=3 March 2016 |access-date=27 February 2016 |publisher=[[GoDaddy]]}}</ref> * ਤਾਈਵਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਮੈਂਡਰਿਨ ਅਤੇ ਤਾਈਵਾਨ-ਅਧਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਈਵਾਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਮੁਕਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਲੇਖਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ Forumosa.com ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Project Gutenberg of Taiwan |url=http://www.gutenberg.tw/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511102835/http://www.gutenberg.tw/ |archive-date=11 May 2011 |access-date=5 April 2009}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰੁਨਬਰਗ, ਨੋਰਡਿਕ ਸਾਹਿਤ<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ''ਰੀਡਿੰਗਰੂ.ਐਮਐਸ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰੀਪ੍ਰਿੰਟਸ ਦਾ ਘਰ''<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਕੈਨੇਡਾ, ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸੰਸਥਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਜੋਨਸ ਅਤੇ ਮਾਈਕਲ ਸ਼ੇਪਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * ਫੇਡ ਪੇਜ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ ਬੁੱਕ ਆਰਕਾਈਵ == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] frzfpptuod5gywktckqtupxovjqw45f 839107 839106 2026-05-10T08:17:36Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839107 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਸਕਾਈ|US-ASCII]] ਅੱਖਰ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਅਕਸਰ ISO-8859-1 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਂਟਡ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ Scharfes ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ)। ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਲੀਜ਼ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ( ਅੱਖਰ ਸੈੱਟ ) ਟੈਕਸਟ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸੀ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ UTF-8 ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੈਰ-ASCII ਫਾਰਮੈਟ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]] ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕਅੱਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਫਾਰਮੈਟ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ|PDF]], ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੋ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ: ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸੰਸਕਰਣ (2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ) <ref>{{Cite web |date=12 April 2005 |title=The Guide to PGTEI |url=http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518140059/http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |archive-date=18 May 2013 |access-date=7 February 2013 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਅਤੇ ਰੀਸਟ੍ਰਕਚਰਡਟੈਕਸਟ (2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ)। 2009 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਆਟੋ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਫਾਈਲ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ HTML (ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), EPUB ਅਤੇ ਪਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2010 |title=Help on Bibliographic Record |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Help_on_Bibliographic_Record_Page |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917121302/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AHelp_on_Bibliographic_Record_Page |archive-date=17 September 2011 |access-date=3 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਆਦਰਸ਼ == ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਰਲ ਹੈ: 'ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ'।<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHart2004">Hart, Michael S. (23 October 2004). </cite></ref> ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ "ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ" ਸੀ। <ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਅਰਾ "ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ" ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=10 December 2003 |title=The Project Gutenberg Weekly Newsletter |url=http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511114558/http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |archive-date=11 May 2011 |access-date=8 June 2008 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਨਤਕ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਕਦਰ ਫੈਲਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨੇ]] ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Perry |first=Ruth |year=2007 |title=Postscript about the Public Libraries |url=http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809000621/http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lorenzen |first=Michael |year=2002 |title=Deconstructing the Philanthropic Library: The Sociological Reasons Behind Andrew Carnegie's Millions to Libraries |url=http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813224610/http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-date=13 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੋਣ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਟੈਕਸਟ ਜੋੜਨੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਲੰਟੀਅਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਆਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਕਅੱਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵਰਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਪੀਰਾਈਟ == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਹੈ। ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਲੀਅਰੈਂਸਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਿਰਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਜੋਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਕੋਰੀ ਡਾਕਟਰੋ ਦੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਧਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੀਏਟਿਵ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਜਾਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਪੁਨਰ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਾਰਮੈਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਿੰਡਲ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 1906 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫੌਕਸ ਟ੍ਰੈਪਿੰਗ'' ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|title=Amazon charges Kindle users for free Project Gutenberg e-books|last=Pegoraro|first=Rob|date=30 November 2010|work=[[The Washington Post]]|access-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505014858/http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|archive-date=5 May 2017}}</ref> 2018 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੇਨਰਿਕ ਮਾਨ, [[ਟਾਮਸ ਮਾਨ|ਥਾਮਸ ਮਾਨ]] ਅਤੇ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਡੋਬਲਿਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਐਸ. ਫਿਸ਼ਰ ਵਰਲਾਗ ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਰਮਨ ਅਦਾਲਤ (ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਐਮ ਮੇਨ ਰੀਜਨਲ ਕੋਰਟ) ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਕਾਪੀਰਾਈਟਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਰਮਨ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Court Order to Block Access in Germany |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304003312/https://cand.pglaf.org/germany/index.html |archive-date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018 |publisher=Project Gutenberg Library Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 (11 ਯੂ 27/18 <ref>{{Cite web |title=OLG Frankfurt judgment of 30 April 2019 |url=https://dejure.org/dienste/vernetzung/rechtsprechung?Gericht=OLG%20Frankfurt&Datum=30.04.2019&Aktenzeichen=11%20U%2027/18}}</ref> ) ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਨੇ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ (ਬੁੰਡੇਸਗੇਰਿਚਟਸ਼ੋਫ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ ਇੱਕ ਅਰਜ਼ੀ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 4 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਤੱਕ ਉਹ ਅਰਜ਼ੀ ਅਜੇ ਵੀ ਲੰਬਿਤ ਸੀ (ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ I ZR 97/19)। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,<ref name="German settlement">{{Cite web |title=Lawsuit is Settled |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |access-date=6 December 2021 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> "ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਲੌਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਆਲ-ਜਰਮਨੀ ਬਲਾਕ ਹੁਣ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਗੁਪਤ ਹਨ।" ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ [[ਕਾਪੀਰਾਈਟ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨੂੰ ਮਈ 2020 ਤੋਂ [[ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Caranti |first=Niccolò |title=Project Gutenberg blocked in Italy: many doubts, few certainties |url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Areas/Italy/Project-Gutenberg-blocked-in-Italy-many-doubts-few-certainties |access-date=10 January 2022 |website=OBC Transeuropa}}</ref> == ਆਲੋਚਨਾ == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{ਅਪਡੇਟ|section|date=December 2019}}ਟੈਕਸਟ ਫਾਈਲਾਂ UTF-8 ਵਿੱਚ ਏਨਕੋਡ ਕੀਤੇ ਪਲੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 65-70 ਅੱਖਰਾਂ 'ਤੇ ਲਪੇਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੈਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਬਲ ਲਾਈਨ ਬ੍ਰੇਕ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2000 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ "ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ" ਵਜੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Boumphrey |first=Frank |date=July 2000 |title=European Literature and Project Gutenberg |url=http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714145517/http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Cultivate Interactive}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ HTML, ePub, ਅਤੇ PDF ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ HTML ਸੰਸਕਰਣ ਸਵੈ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਈਬੁੱਕਸ, ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਫਾਰਮੈਟ ਅਤੇ ਸਟਾਈਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਟਾਈਪੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Partick Lucas Austin |date=20 June 2017 |title=Standard eBooks is a Gutenberg Project You'll Actually Use |url=https://lifehacker.com/standard-ebooks-is-a-gutenberg-project-you-ll-actually-1796273390 |access-date=20 October 2020 |publisher=LifeHacker.com}}</ref> ਦਸੰਬਰ 1994 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਜਾਂ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਕਈ (ਵਿਰੋਧੀ) ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਕੰਮਾਂ (ਅਤੇ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ) ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਸਕੈਨਿੰਗ ਦੀ ਸੌਖ, ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੀੜ-ਸਰੋਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਾਰਚ 2004 ਵਿੱਚ, ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਅਤੇ ਜੌਨ ਐਸ. ਗੁਆਗਲੀਅਰਡੋ ਦੁਆਰਾ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਵੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲ ਇੱਕ "ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੋਰਟਲ" ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਜੋ ਹੁਣ self.gutenberg.org 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। (ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਮ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ 2'' (PG II) ਸੀ, ਜਿਸਨੇ PG ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="it21">{{Cite journal|last=Hane|first=Paula|year=2004|title=Project Gutenberg Progresses|url=http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|journal=Information Today|volume=21|issue=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184648/http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|archive-date=30 September 2007|access-date=20 August 2007}}</ref> == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ == 2000 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ 501(c)(3) [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]], ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇੰਕ. ( EIN : 64–6221541) ਨੂੰ [[ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ|ਮਿਸੀਸਿਪੀ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਰਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="propublica-nonprofits-646221541">{{Cite web |last=Schwencke |first=Ken |last2=Tigas |first2=Mike |last3=Wei |first3=Sisi |last4=Glassford |first4=Alec |last5=Suozzo |first5=Andrea |last6=Roberts |first6=Brandon |date=9 May 2013 |title=Project Gutenberg Literary Archive Foundation Inc Tr |url=https://projects.propublica.org/nonprofits/organizations/646221541 |website=Nonprofit Explorer |publisher=ProPublica |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Stroube|first=Bryan|date=September 2003|title=Literary freedom|url=http://dx.doi.org/10.1145/973381.973384|journal=XRDS: Crossroads, the ACM Magazine for Students|volume=10|issue=1|pages=3|doi=10.1145/973381.973384|issn=1528-4972|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cease and Desist Responses |url=https://cand.pglaf.org/ |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਟੈਕਸ-ਕਟੌਤੀਯੋਗ ਹਨ।<ref name="gutenberg.org/donate">{{Cite web |title=donate |url=https://www.gutenberg.org/donate/ |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਯੂਐਨਸੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਲੰਟੀਅਰ ਸਨ, 2001 ਵਿੱਚ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਸੀਈਓ]] ਬਣੇ।<ref name="it21">{{Cite journal|last=Hane|first=Paula|year=2004|title=Project Gutenberg Progresses|url=http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|journal=Information Today|volume=21|issue=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184648/http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|archive-date=30 September 2007|access-date=20 August 2007}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHane2004">Hane, Paula (2004). </cite></ref><ref name="ibiblio.org-newby">{{Cite web |title=Gregory B. Newby |url=https://www.ibiblio.org/osrt/people/newby.html |access-date=13 February 2022 |website=Open Source Research People |publisher=[[ibiblio]]}}</ref> == ਸਾਥੀ == * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੰਸੋਰਟੀਆ ਸੈਂਟਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜਾਂ ਇਕਸਾਰ ਫਾਰਮੈਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਥੀਮੈਟਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹਨ। <ref> {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2004 |title=Project Gutenberg Consortia Center |url=http://www.gutenberg.us/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809212335/http://www.gutenberg.us/ |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> ਇਹ ''worldlibrary.net'' ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੋਰਟਲ, ''self.gutenberg.org'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> * ਆਈਬੀਬਲੀਓ, [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ, ਹੁਣ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰ: 2000 ਵਿੱਚ, ਚਾਰਲਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸ ਨੇ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰ (DP) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਵੇਂ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। DP 2002 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨਾਲ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=August 2007 |title=The Distributed Proofreaders Foundation |url=http://www.pgdp.net/c/faq/dpf.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070821001333/http://www.pgdp.net/c/faq/dpf.php |archive-date=21 August 2007 |access-date=10 August 2007 |publisher=Distributed proofreaders}}</ref> {{As of|2018}} , 36,000+ DP-ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 77,500 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> == ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ == ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਗਠਨ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html "Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources"]. </cite></ref> ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਫੋਕਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=17 July 2007 |title=Gutenberg:Partners, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners,_Affiliates_and_Resources |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926222113/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3APartners%2C_Affiliates_and_Resources |archive-date=26 September 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> === ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ === * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਹਨ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ (ਜਾਂ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਥਿਤੀ ਦੇ) ਅਧੀਨ ਹਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=24 January 2007 |title=Project Gutenberg of Australia |url=http://gutenberg.net.au/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060814093840/http://www.gutenberg.net.au/ |archive-date=14 August 2006 |access-date=10 August 2006}}</ref><ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html "Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources"]. </cite></ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਨੇਡਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Canada |url=http://www.gutenberg.ca/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160118081522/http://www.gutenberg.ca/ |archive-date=18 January 2016 |access-date=20 August 2007}}</ref><ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ-ਡੀਈ [ਡੀਈ] ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਲਈ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨ ਯੋਗ ਵੈੱਬ-ਵਰਜਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://gutenberg.spiegel.de/|title=Projekt Gutenberg-DE|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|work=Spiegel Online|access-date=20 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070630055250/http://gutenberg.spiegel.de/|archive-date=30 June 2007|year=1994}}</ref><ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /><ref name="projekt-gutenberg">{{Cite web |title=Startseite |url=https://www.projekt-gutenberg.org/ |access-date=4 July 2025 |website=www.projekt-gutenberg.org}}</ref><ref name="gutenberg.spiegel.de">{{Cite web |title=gutenberg.spiegel.de |url=http://gutenberg.spiegel.de/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20020408082941/http://gutenberg.spiegel.de/ |archive-date=8 April 2002 |access-date=4 July 2025 |website=gutenberg.spiegel.de}}</ref><ref name="gutenberg.spiegel/info">{{Cite web |title=Informationen |url=http://gutenberg.spiegel.de/info.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20020803085730/http://gutenberg.spiegel.de/info.htm |archive-date=3 August 2002 |access-date=4 July 2025 |website=gutenberg.spiegel.de}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੂਰਪ ਸਰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰਾਸਟਕੋ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੋਸਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪ੍ਰੂਫਰੀਡਰ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2005 |title=Project Gutenberg Europe |url=http://pge.rastko.net/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820234835/http://pge.rastko.net/ |archive-date=20 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=EUnet Yugoslavia}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਕਸਮਬਰਗ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਲਕਸਮਬਰਗੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kirps |first=Jos |date=22 May 2007 |title=Project Gutenberg Luxembourg |url=http://www.gutenberg.lu/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929160709/http://www.gutenberg.lu/ |archive-date=29 September 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲੋਨਰੋਟ [fi], ਜੋ ਕਿ ਫਿਨਿਸ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਫਿਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਏਲੀਅਸ ਲੋਨਰੋਟ (1802–1884) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Riikonen |first=Tapio |date=28 February 2005 |title=Projekti Lönnrot |url=http://www.lonnrot.net/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070810041159/http://www.lonnrot.net/ |archive-date=10 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> * ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ" ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Project Gutenberg of the Philippines |url=http://www.gutenberg.ph/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070824002901/http://www.gutenberg.ph/ |archive-date=24 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੂਸ (ਰੂਟੇਨਬਰਗ) ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਲੈਵਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰੂਸੀ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੱਖ ਦੀ ਚਰਚਾ ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਰੁਟੇਨਬਰਗ ਸ਼ਬਦ "ਰੂਸ" ਅਤੇ "ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ।<ref> {{Cite web |title=Project Gutenberg Russia |url=http://www.rutenberg.ru/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524012618/http://www.rutenberg.ru/ |archive-date=24 May 2012 |access-date=5 April 2012}}</ref> * ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੈਲਫ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਪੋਰਟਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੈਲਫ-ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੰਸੋਰਟੀਆ ਸੈਂਟਰ ਦੁਆਰਾ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਉਲਟ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੈਲਫ-ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਉਹਨਾਂ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2012 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,''<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /><ref name="wiki">{{Cite web |title=Partners, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners,_Affiliates_and_Resources#Project_Gutenberg_Self_Publishing_Portal |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113114932/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners%2C_Affiliates_and_Resources |archive-date=13 November 2012 |access-date=27 February 2016}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Self-Publishing Press |url=https://self.gutenberg.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160302002844/http://self.gutenberg.org/ |archive-date=2 March 2016 |access-date=27 February 2016}}</ref><ref name="wiki" /><ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg launches self-publishing library |url=http://www.rtbookreviews.com/rt-daily-blog/project-gutenberg-launches-self-publishing-library |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112327/http://www.rtbookreviews.com/rt-daily-blog/project-gutenberg-launches-self-publishing-library |archive-date=4 March 2016 |access-date=27 February 2016 |publisher=[[RT Book Reviews]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Domain Availability – Registration Information |url=https://who.godaddy.com/whoisstd.aspx?domain=gutenberg.us |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303185429/https://who.godaddy.com/whoisstd.aspx?domain=gutenberg.us |archive-date=3 March 2016 |access-date=27 February 2016 |publisher=[[GoDaddy]]}}</ref> * ਤਾਈਵਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਮੈਂਡਰਿਨ ਅਤੇ ਤਾਈਵਾਨ-ਅਧਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਈਵਾਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਮੁਕਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਲੇਖਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ Forumosa.com ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Project Gutenberg of Taiwan |url=http://www.gutenberg.tw/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511102835/http://www.gutenberg.tw/ |archive-date=11 May 2011 |access-date=5 April 2009}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰੁਨਬਰਗ, ਨੋਰਡਿਕ ਸਾਹਿਤ<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ''ਰੀਡਿੰਗਰੂ.ਐਮਐਸ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰੀਪ੍ਰਿੰਟਸ ਦਾ ਘਰ''<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਕੈਨੇਡਾ, ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸੰਸਥਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਜੋਨਸ ਅਤੇ ਮਾਈਕਲ ਸ਼ੇਪਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * ਫੇਡ ਪੇਜ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ ਬੁੱਕ ਆਰਕਾਈਵ == ਸਹਿਯੋਗੀ == * [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਆਰਕਾਈਵ]], ਪਿਛਲੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬੈਕਅੱਪ ਵੰਡ ਸਾਈਟ, ਅਤੇ ਪਿਛਲੀ ਮੁੱਖ ਹੋਸਟ ਸਾਈਟ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html "Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources"]. </cite></ref> * Librivox.org, ਨਵੀਂ ਆਡੀਓਬੁੱਕਸ ਮੁੱਖ ਸਾਥੀ <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] qgyegl4v9fm723c7tpsebmr3ohotw36 839108 839107 2026-05-10T08:18:01Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839108 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਸਕਾਈ|US-ASCII]] ਅੱਖਰ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਅਕਸਰ ISO-8859-1 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਂਟਡ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ Scharfes ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ)। ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਲੀਜ਼ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ( ਅੱਖਰ ਸੈੱਟ ) ਟੈਕਸਟ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸੀ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ UTF-8 ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੈਰ-ASCII ਫਾਰਮੈਟ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]] ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕਅੱਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਫਾਰਮੈਟ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ|PDF]], ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੋ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ: ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸੰਸਕਰਣ (2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ) <ref>{{Cite web |date=12 April 2005 |title=The Guide to PGTEI |url=http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518140059/http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |archive-date=18 May 2013 |access-date=7 February 2013 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਅਤੇ ਰੀਸਟ੍ਰਕਚਰਡਟੈਕਸਟ (2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ)। 2009 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਆਟੋ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਫਾਈਲ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ HTML (ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), EPUB ਅਤੇ ਪਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2010 |title=Help on Bibliographic Record |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Help_on_Bibliographic_Record_Page |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917121302/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AHelp_on_Bibliographic_Record_Page |archive-date=17 September 2011 |access-date=3 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਆਦਰਸ਼ == ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਰਲ ਹੈ: 'ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ'।<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHart2004">Hart, Michael S. (23 October 2004). </cite></ref> ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ "ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ" ਸੀ। <ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਅਰਾ "ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ" ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=10 December 2003 |title=The Project Gutenberg Weekly Newsletter |url=http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511114558/http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |archive-date=11 May 2011 |access-date=8 June 2008 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਨਤਕ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਕਦਰ ਫੈਲਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨੇ]] ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Perry |first=Ruth |year=2007 |title=Postscript about the Public Libraries |url=http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809000621/http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lorenzen |first=Michael |year=2002 |title=Deconstructing the Philanthropic Library: The Sociological Reasons Behind Andrew Carnegie's Millions to Libraries |url=http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813224610/http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-date=13 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੋਣ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਟੈਕਸਟ ਜੋੜਨੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਲੰਟੀਅਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਆਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਕਅੱਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵਰਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਪੀਰਾਈਟ == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਹੈ। ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਲੀਅਰੈਂਸਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਿਰਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਜੋਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਕੋਰੀ ਡਾਕਟਰੋ ਦੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਧਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੀਏਟਿਵ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਜਾਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਪੁਨਰ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਾਰਮੈਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਿੰਡਲ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 1906 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫੌਕਸ ਟ੍ਰੈਪਿੰਗ'' ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|title=Amazon charges Kindle users for free Project Gutenberg e-books|last=Pegoraro|first=Rob|date=30 November 2010|work=[[The Washington Post]]|access-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505014858/http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|archive-date=5 May 2017}}</ref> 2018 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੇਨਰਿਕ ਮਾਨ, [[ਟਾਮਸ ਮਾਨ|ਥਾਮਸ ਮਾਨ]] ਅਤੇ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਡੋਬਲਿਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਐਸ. ਫਿਸ਼ਰ ਵਰਲਾਗ ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਰਮਨ ਅਦਾਲਤ (ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਐਮ ਮੇਨ ਰੀਜਨਲ ਕੋਰਟ) ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਕਾਪੀਰਾਈਟਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਰਮਨ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Court Order to Block Access in Germany |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304003312/https://cand.pglaf.org/germany/index.html |archive-date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018 |publisher=Project Gutenberg Library Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 (11 ਯੂ 27/18 <ref>{{Cite web |title=OLG Frankfurt judgment of 30 April 2019 |url=https://dejure.org/dienste/vernetzung/rechtsprechung?Gericht=OLG%20Frankfurt&Datum=30.04.2019&Aktenzeichen=11%20U%2027/18}}</ref> ) ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਨੇ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ (ਬੁੰਡੇਸਗੇਰਿਚਟਸ਼ੋਫ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ ਇੱਕ ਅਰਜ਼ੀ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 4 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਤੱਕ ਉਹ ਅਰਜ਼ੀ ਅਜੇ ਵੀ ਲੰਬਿਤ ਸੀ (ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ I ZR 97/19)। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,<ref name="German settlement">{{Cite web |title=Lawsuit is Settled |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |access-date=6 December 2021 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> "ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਲੌਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਆਲ-ਜਰਮਨੀ ਬਲਾਕ ਹੁਣ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਗੁਪਤ ਹਨ।" ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ [[ਕਾਪੀਰਾਈਟ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨੂੰ ਮਈ 2020 ਤੋਂ [[ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Caranti |first=Niccolò |title=Project Gutenberg blocked in Italy: many doubts, few certainties |url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Areas/Italy/Project-Gutenberg-blocked-in-Italy-many-doubts-few-certainties |access-date=10 January 2022 |website=OBC Transeuropa}}</ref> == ਆਲੋਚਨਾ == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{ਅਪਡੇਟ|section|date=December 2019}}ਟੈਕਸਟ ਫਾਈਲਾਂ UTF-8 ਵਿੱਚ ਏਨਕੋਡ ਕੀਤੇ ਪਲੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 65-70 ਅੱਖਰਾਂ 'ਤੇ ਲਪੇਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੈਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਬਲ ਲਾਈਨ ਬ੍ਰੇਕ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2000 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ "ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ" ਵਜੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Boumphrey |first=Frank |date=July 2000 |title=European Literature and Project Gutenberg |url=http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714145517/http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Cultivate Interactive}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ HTML, ePub, ਅਤੇ PDF ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ HTML ਸੰਸਕਰਣ ਸਵੈ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਈਬੁੱਕਸ, ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਫਾਰਮੈਟ ਅਤੇ ਸਟਾਈਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਟਾਈਪੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Partick Lucas Austin |date=20 June 2017 |title=Standard eBooks is a Gutenberg Project You'll Actually Use |url=https://lifehacker.com/standard-ebooks-is-a-gutenberg-project-you-ll-actually-1796273390 |access-date=20 October 2020 |publisher=LifeHacker.com}}</ref> ਦਸੰਬਰ 1994 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਜਾਂ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਕਈ (ਵਿਰੋਧੀ) ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਕੰਮਾਂ (ਅਤੇ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ) ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਸਕੈਨਿੰਗ ਦੀ ਸੌਖ, ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੀੜ-ਸਰੋਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਾਰਚ 2004 ਵਿੱਚ, ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਅਤੇ ਜੌਨ ਐਸ. ਗੁਆਗਲੀਅਰਡੋ ਦੁਆਰਾ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਵੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲ ਇੱਕ "ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੋਰਟਲ" ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਜੋ ਹੁਣ self.gutenberg.org 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। (ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਮ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ 2'' (PG II) ਸੀ, ਜਿਸਨੇ PG ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="it21">{{Cite journal|last=Hane|first=Paula|year=2004|title=Project Gutenberg Progresses|url=http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|journal=Information Today|volume=21|issue=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184648/http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|archive-date=30 September 2007|access-date=20 August 2007}}</ref> == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ == 2000 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ 501(c)(3) [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]], ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇੰਕ. ( EIN : 64–6221541) ਨੂੰ [[ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ|ਮਿਸੀਸਿਪੀ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਰਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="propublica-nonprofits-646221541">{{Cite web |last=Schwencke |first=Ken |last2=Tigas |first2=Mike |last3=Wei |first3=Sisi |last4=Glassford |first4=Alec |last5=Suozzo |first5=Andrea |last6=Roberts |first6=Brandon |date=9 May 2013 |title=Project Gutenberg Literary Archive Foundation Inc Tr |url=https://projects.propublica.org/nonprofits/organizations/646221541 |website=Nonprofit Explorer |publisher=ProPublica |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Stroube|first=Bryan|date=September 2003|title=Literary freedom|url=http://dx.doi.org/10.1145/973381.973384|journal=XRDS: Crossroads, the ACM Magazine for Students|volume=10|issue=1|pages=3|doi=10.1145/973381.973384|issn=1528-4972|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cease and Desist Responses |url=https://cand.pglaf.org/ |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਟੈਕਸ-ਕਟੌਤੀਯੋਗ ਹਨ।<ref name="gutenberg.org/donate">{{Cite web |title=donate |url=https://www.gutenberg.org/donate/ |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਯੂਐਨਸੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਲੰਟੀਅਰ ਸਨ, 2001 ਵਿੱਚ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਸੀਈਓ]] ਬਣੇ।<ref name="it21">{{Cite journal|last=Hane|first=Paula|year=2004|title=Project Gutenberg Progresses|url=http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|journal=Information Today|volume=21|issue=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184648/http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|archive-date=30 September 2007|access-date=20 August 2007}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHane2004">Hane, Paula (2004). </cite></ref><ref name="ibiblio.org-newby">{{Cite web |title=Gregory B. Newby |url=https://www.ibiblio.org/osrt/people/newby.html |access-date=13 February 2022 |website=Open Source Research People |publisher=[[ibiblio]]}}</ref> == ਸਾਥੀ == * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੰਸੋਰਟੀਆ ਸੈਂਟਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜਾਂ ਇਕਸਾਰ ਫਾਰਮੈਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਥੀਮੈਟਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹਨ। <ref> {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2004 |title=Project Gutenberg Consortia Center |url=http://www.gutenberg.us/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809212335/http://www.gutenberg.us/ |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> ਇਹ ''worldlibrary.net'' ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੋਰਟਲ, ''self.gutenberg.org'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> * ਆਈਬੀਬਲੀਓ, [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ, ਹੁਣ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰ: 2000 ਵਿੱਚ, ਚਾਰਲਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸ ਨੇ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰ (DP) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਵੇਂ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। DP 2002 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨਾਲ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=August 2007 |title=The Distributed Proofreaders Foundation |url=http://www.pgdp.net/c/faq/dpf.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070821001333/http://www.pgdp.net/c/faq/dpf.php |archive-date=21 August 2007 |access-date=10 August 2007 |publisher=Distributed proofreaders}}</ref> {{As of|2018}} , 36,000+ DP-ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 77,500 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> == ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ == ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਗਠਨ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html "Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources"]. </cite></ref> ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਫੋਕਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=17 July 2007 |title=Gutenberg:Partners, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners,_Affiliates_and_Resources |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926222113/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3APartners%2C_Affiliates_and_Resources |archive-date=26 September 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> === ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ === * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਹਨ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ (ਜਾਂ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਥਿਤੀ ਦੇ) ਅਧੀਨ ਹਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=24 January 2007 |title=Project Gutenberg of Australia |url=http://gutenberg.net.au/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060814093840/http://www.gutenberg.net.au/ |archive-date=14 August 2006 |access-date=10 August 2006}}</ref><ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html "Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources"]. </cite></ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਨੇਡਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Canada |url=http://www.gutenberg.ca/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160118081522/http://www.gutenberg.ca/ |archive-date=18 January 2016 |access-date=20 August 2007}}</ref><ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ-ਡੀਈ [ਡੀਈ] ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਲਈ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨ ਯੋਗ ਵੈੱਬ-ਵਰਜਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://gutenberg.spiegel.de/|title=Projekt Gutenberg-DE|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|work=Spiegel Online|access-date=20 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070630055250/http://gutenberg.spiegel.de/|archive-date=30 June 2007|year=1994}}</ref><ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /><ref name="projekt-gutenberg">{{Cite web |title=Startseite |url=https://www.projekt-gutenberg.org/ |access-date=4 July 2025 |website=www.projekt-gutenberg.org}}</ref><ref name="gutenberg.spiegel.de">{{Cite web |title=gutenberg.spiegel.de |url=http://gutenberg.spiegel.de/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20020408082941/http://gutenberg.spiegel.de/ |archive-date=8 April 2002 |access-date=4 July 2025 |website=gutenberg.spiegel.de}}</ref><ref name="gutenberg.spiegel/info">{{Cite web |title=Informationen |url=http://gutenberg.spiegel.de/info.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20020803085730/http://gutenberg.spiegel.de/info.htm |archive-date=3 August 2002 |access-date=4 July 2025 |website=gutenberg.spiegel.de}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੂਰਪ ਸਰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰਾਸਟਕੋ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੋਸਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪ੍ਰੂਫਰੀਡਰ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2005 |title=Project Gutenberg Europe |url=http://pge.rastko.net/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820234835/http://pge.rastko.net/ |archive-date=20 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=EUnet Yugoslavia}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਕਸਮਬਰਗ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਲਕਸਮਬਰਗੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kirps |first=Jos |date=22 May 2007 |title=Project Gutenberg Luxembourg |url=http://www.gutenberg.lu/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929160709/http://www.gutenberg.lu/ |archive-date=29 September 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲੋਨਰੋਟ [fi], ਜੋ ਕਿ ਫਿਨਿਸ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਫਿਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਏਲੀਅਸ ਲੋਨਰੋਟ (1802–1884) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Riikonen |first=Tapio |date=28 February 2005 |title=Projekti Lönnrot |url=http://www.lonnrot.net/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070810041159/http://www.lonnrot.net/ |archive-date=10 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> * ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ" ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Project Gutenberg of the Philippines |url=http://www.gutenberg.ph/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070824002901/http://www.gutenberg.ph/ |archive-date=24 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੂਸ (ਰੂਟੇਨਬਰਗ) ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਲੈਵਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰੂਸੀ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੱਖ ਦੀ ਚਰਚਾ ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਰੁਟੇਨਬਰਗ ਸ਼ਬਦ "ਰੂਸ" ਅਤੇ "ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ।<ref> {{Cite web |title=Project Gutenberg Russia |url=http://www.rutenberg.ru/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524012618/http://www.rutenberg.ru/ |archive-date=24 May 2012 |access-date=5 April 2012}}</ref> * ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੈਲਫ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਪੋਰਟਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੈਲਫ-ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੰਸੋਰਟੀਆ ਸੈਂਟਰ ਦੁਆਰਾ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਉਲਟ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੈਲਫ-ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਉਹਨਾਂ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2012 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,''<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /><ref name="wiki">{{Cite web |title=Partners, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners,_Affiliates_and_Resources#Project_Gutenberg_Self_Publishing_Portal |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113114932/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners%2C_Affiliates_and_Resources |archive-date=13 November 2012 |access-date=27 February 2016}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Self-Publishing Press |url=https://self.gutenberg.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160302002844/http://self.gutenberg.org/ |archive-date=2 March 2016 |access-date=27 February 2016}}</ref><ref name="wiki" /><ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg launches self-publishing library |url=http://www.rtbookreviews.com/rt-daily-blog/project-gutenberg-launches-self-publishing-library |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112327/http://www.rtbookreviews.com/rt-daily-blog/project-gutenberg-launches-self-publishing-library |archive-date=4 March 2016 |access-date=27 February 2016 |publisher=[[RT Book Reviews]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Domain Availability – Registration Information |url=https://who.godaddy.com/whoisstd.aspx?domain=gutenberg.us |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303185429/https://who.godaddy.com/whoisstd.aspx?domain=gutenberg.us |archive-date=3 March 2016 |access-date=27 February 2016 |publisher=[[GoDaddy]]}}</ref> * ਤਾਈਵਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਮੈਂਡਰਿਨ ਅਤੇ ਤਾਈਵਾਨ-ਅਧਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਈਵਾਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਮੁਕਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਲੇਖਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ Forumosa.com ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Project Gutenberg of Taiwan |url=http://www.gutenberg.tw/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511102835/http://www.gutenberg.tw/ |archive-date=11 May 2011 |access-date=5 April 2009}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰੁਨਬਰਗ, ਨੋਰਡਿਕ ਸਾਹਿਤ<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ''ਰੀਡਿੰਗਰੂ.ਐਮਐਸ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰੀਪ੍ਰਿੰਟਸ ਦਾ ਘਰ''<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਕੈਨੇਡਾ, ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸੰਸਥਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਜੋਨਸ ਅਤੇ ਮਾਈਕਲ ਸ਼ੇਪਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * ਫੇਡ ਪੇਜ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ ਬੁੱਕ ਆਰਕਾਈਵ == ਸਹਿਯੋਗੀ == * [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਆਰਕਾਈਵ]], ਪਿਛਲੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬੈਕਅੱਪ ਵੰਡ ਸਾਈਟ, ਅਤੇ ਪਿਛਲੀ ਮੁੱਖ ਹੋਸਟ ਸਾਈਟ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html "Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources"]. </cite></ref> * Librivox.org, ਨਵੀਂ ਆਡੀਓਬੁੱਕਸ ਮੁੱਖ ਸਾਥੀ <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> == ਸੀਡੀ ਅਤੇ ਡੀਵੀਡੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ == ਅਗਸਤ 2003 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਇੱਕ [[ਕਮਪੈਕਟ ਡਿਸਕ|ਸੀਡੀ]] ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 600 "ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਨ। ਸੀਡੀ ਇੱਕ ISO ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸੀਡੀ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਮੁਫ਼ਤ ਭੇਜਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] g64n2pw6qu689v3dl9jn5ei02xvlu7u 839109 839108 2026-05-10T08:18:36Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839109 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਸਕਾਈ|US-ASCII]] ਅੱਖਰ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਅਕਸਰ ISO-8859-1 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਂਟਡ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ Scharfes ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ)। ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਲੀਜ਼ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ( ਅੱਖਰ ਸੈੱਟ ) ਟੈਕਸਟ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸੀ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ UTF-8 ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੈਰ-ASCII ਫਾਰਮੈਟ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]] ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕਅੱਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਫਾਰਮੈਟ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ|PDF]], ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੋ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ: ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸੰਸਕਰਣ (2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ) <ref>{{Cite web |date=12 April 2005 |title=The Guide to PGTEI |url=http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518140059/http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |archive-date=18 May 2013 |access-date=7 February 2013 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਅਤੇ ਰੀਸਟ੍ਰਕਚਰਡਟੈਕਸਟ (2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ)। 2009 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਆਟੋ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਫਾਈਲ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ HTML (ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), EPUB ਅਤੇ ਪਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2010 |title=Help on Bibliographic Record |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Help_on_Bibliographic_Record_Page |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917121302/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AHelp_on_Bibliographic_Record_Page |archive-date=17 September 2011 |access-date=3 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਆਦਰਸ਼ == ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਰਲ ਹੈ: 'ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ'।<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHart2004">Hart, Michael S. (23 October 2004). </cite></ref> ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ "ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ" ਸੀ। <ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਅਰਾ "ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ" ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=10 December 2003 |title=The Project Gutenberg Weekly Newsletter |url=http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511114558/http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |archive-date=11 May 2011 |access-date=8 June 2008 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਨਤਕ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਕਦਰ ਫੈਲਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨੇ]] ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Perry |first=Ruth |year=2007 |title=Postscript about the Public Libraries |url=http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809000621/http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lorenzen |first=Michael |year=2002 |title=Deconstructing the Philanthropic Library: The Sociological Reasons Behind Andrew Carnegie's Millions to Libraries |url=http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813224610/http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-date=13 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੋਣ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਟੈਕਸਟ ਜੋੜਨੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਲੰਟੀਅਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਆਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਕਅੱਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵਰਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਪੀਰਾਈਟ == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਹੈ। ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਲੀਅਰੈਂਸਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਿਰਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਜੋਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਕੋਰੀ ਡਾਕਟਰੋ ਦੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਧਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੀਏਟਿਵ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਜਾਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਪੁਨਰ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਾਰਮੈਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਿੰਡਲ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 1906 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫੌਕਸ ਟ੍ਰੈਪਿੰਗ'' ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|title=Amazon charges Kindle users for free Project Gutenberg e-books|last=Pegoraro|first=Rob|date=30 November 2010|work=[[The Washington Post]]|access-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505014858/http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|archive-date=5 May 2017}}</ref> 2018 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੇਨਰਿਕ ਮਾਨ, [[ਟਾਮਸ ਮਾਨ|ਥਾਮਸ ਮਾਨ]] ਅਤੇ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਡੋਬਲਿਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਐਸ. ਫਿਸ਼ਰ ਵਰਲਾਗ ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਰਮਨ ਅਦਾਲਤ (ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਐਮ ਮੇਨ ਰੀਜਨਲ ਕੋਰਟ) ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਕਾਪੀਰਾਈਟਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਰਮਨ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Court Order to Block Access in Germany |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304003312/https://cand.pglaf.org/germany/index.html |archive-date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018 |publisher=Project Gutenberg Library Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 (11 ਯੂ 27/18 <ref>{{Cite web |title=OLG Frankfurt judgment of 30 April 2019 |url=https://dejure.org/dienste/vernetzung/rechtsprechung?Gericht=OLG%20Frankfurt&Datum=30.04.2019&Aktenzeichen=11%20U%2027/18}}</ref> ) ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਨੇ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ (ਬੁੰਡੇਸਗੇਰਿਚਟਸ਼ੋਫ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ ਇੱਕ ਅਰਜ਼ੀ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 4 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਤੱਕ ਉਹ ਅਰਜ਼ੀ ਅਜੇ ਵੀ ਲੰਬਿਤ ਸੀ (ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ I ZR 97/19)। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,<ref name="German settlement">{{Cite web |title=Lawsuit is Settled |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |access-date=6 December 2021 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> "ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਲੌਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਆਲ-ਜਰਮਨੀ ਬਲਾਕ ਹੁਣ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਗੁਪਤ ਹਨ।" ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ [[ਕਾਪੀਰਾਈਟ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨੂੰ ਮਈ 2020 ਤੋਂ [[ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Caranti |first=Niccolò |title=Project Gutenberg blocked in Italy: many doubts, few certainties |url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Areas/Italy/Project-Gutenberg-blocked-in-Italy-many-doubts-few-certainties |access-date=10 January 2022 |website=OBC Transeuropa}}</ref> == ਆਲੋਚਨਾ == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{ਅਪਡੇਟ|section|date=December 2019}}ਟੈਕਸਟ ਫਾਈਲਾਂ UTF-8 ਵਿੱਚ ਏਨਕੋਡ ਕੀਤੇ ਪਲੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 65-70 ਅੱਖਰਾਂ 'ਤੇ ਲਪੇਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੈਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਬਲ ਲਾਈਨ ਬ੍ਰੇਕ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2000 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ "ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ" ਵਜੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Boumphrey |first=Frank |date=July 2000 |title=European Literature and Project Gutenberg |url=http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714145517/http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Cultivate Interactive}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ HTML, ePub, ਅਤੇ PDF ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ HTML ਸੰਸਕਰਣ ਸਵੈ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਈਬੁੱਕਸ, ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਫਾਰਮੈਟ ਅਤੇ ਸਟਾਈਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਟਾਈਪੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Partick Lucas Austin |date=20 June 2017 |title=Standard eBooks is a Gutenberg Project You'll Actually Use |url=https://lifehacker.com/standard-ebooks-is-a-gutenberg-project-you-ll-actually-1796273390 |access-date=20 October 2020 |publisher=LifeHacker.com}}</ref> ਦਸੰਬਰ 1994 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਜਾਂ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਕਈ (ਵਿਰੋਧੀ) ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਕੰਮਾਂ (ਅਤੇ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ) ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਸਕੈਨਿੰਗ ਦੀ ਸੌਖ, ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੀੜ-ਸਰੋਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਾਰਚ 2004 ਵਿੱਚ, ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਅਤੇ ਜੌਨ ਐਸ. ਗੁਆਗਲੀਅਰਡੋ ਦੁਆਰਾ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਵੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲ ਇੱਕ "ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੋਰਟਲ" ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਜੋ ਹੁਣ self.gutenberg.org 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। (ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਮ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ 2'' (PG II) ਸੀ, ਜਿਸਨੇ PG ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="it21">{{Cite journal|last=Hane|first=Paula|year=2004|title=Project Gutenberg Progresses|url=http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|journal=Information Today|volume=21|issue=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184648/http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|archive-date=30 September 2007|access-date=20 August 2007}}</ref> == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ == 2000 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ 501(c)(3) [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]], ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇੰਕ. ( EIN : 64–6221541) ਨੂੰ [[ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ|ਮਿਸੀਸਿਪੀ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਰਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="propublica-nonprofits-646221541">{{Cite web |last=Schwencke |first=Ken |last2=Tigas |first2=Mike |last3=Wei |first3=Sisi |last4=Glassford |first4=Alec |last5=Suozzo |first5=Andrea |last6=Roberts |first6=Brandon |date=9 May 2013 |title=Project Gutenberg Literary Archive Foundation Inc Tr |url=https://projects.propublica.org/nonprofits/organizations/646221541 |website=Nonprofit Explorer |publisher=ProPublica |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Stroube|first=Bryan|date=September 2003|title=Literary freedom|url=http://dx.doi.org/10.1145/973381.973384|journal=XRDS: Crossroads, the ACM Magazine for Students|volume=10|issue=1|pages=3|doi=10.1145/973381.973384|issn=1528-4972|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cease and Desist Responses |url=https://cand.pglaf.org/ |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਟੈਕਸ-ਕਟੌਤੀਯੋਗ ਹਨ।<ref name="gutenberg.org/donate">{{Cite web |title=donate |url=https://www.gutenberg.org/donate/ |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਯੂਐਨਸੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਲੰਟੀਅਰ ਸਨ, 2001 ਵਿੱਚ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਸੀਈਓ]] ਬਣੇ।<ref name="it21">{{Cite journal|last=Hane|first=Paula|year=2004|title=Project Gutenberg Progresses|url=http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|journal=Information Today|volume=21|issue=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184648/http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|archive-date=30 September 2007|access-date=20 August 2007}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHane2004">Hane, Paula (2004). </cite></ref><ref name="ibiblio.org-newby">{{Cite web |title=Gregory B. Newby |url=https://www.ibiblio.org/osrt/people/newby.html |access-date=13 February 2022 |website=Open Source Research People |publisher=[[ibiblio]]}}</ref> == ਸਾਥੀ == * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੰਸੋਰਟੀਆ ਸੈਂਟਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜਾਂ ਇਕਸਾਰ ਫਾਰਮੈਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਥੀਮੈਟਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹਨ। <ref> {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2004 |title=Project Gutenberg Consortia Center |url=http://www.gutenberg.us/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809212335/http://www.gutenberg.us/ |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> ਇਹ ''worldlibrary.net'' ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੋਰਟਲ, ''self.gutenberg.org'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> * ਆਈਬੀਬਲੀਓ, [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ, ਹੁਣ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰ: 2000 ਵਿੱਚ, ਚਾਰਲਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸ ਨੇ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰ (DP) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਵੇਂ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। DP 2002 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨਾਲ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=August 2007 |title=The Distributed Proofreaders Foundation |url=http://www.pgdp.net/c/faq/dpf.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070821001333/http://www.pgdp.net/c/faq/dpf.php |archive-date=21 August 2007 |access-date=10 August 2007 |publisher=Distributed proofreaders}}</ref> {{As of|2018}} , 36,000+ DP-ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 77,500 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> == ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ == ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਗਠਨ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html "Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources"]. </cite></ref> ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਫੋਕਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=17 July 2007 |title=Gutenberg:Partners, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners,_Affiliates_and_Resources |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926222113/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3APartners%2C_Affiliates_and_Resources |archive-date=26 September 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> === ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ === * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਹਨ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ (ਜਾਂ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਥਿਤੀ ਦੇ) ਅਧੀਨ ਹਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=24 January 2007 |title=Project Gutenberg of Australia |url=http://gutenberg.net.au/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060814093840/http://www.gutenberg.net.au/ |archive-date=14 August 2006 |access-date=10 August 2006}}</ref><ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html "Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources"]. </cite></ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਨੇਡਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Canada |url=http://www.gutenberg.ca/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160118081522/http://www.gutenberg.ca/ |archive-date=18 January 2016 |access-date=20 August 2007}}</ref><ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ-ਡੀਈ [ਡੀਈ] ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਲਈ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨ ਯੋਗ ਵੈੱਬ-ਵਰਜਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://gutenberg.spiegel.de/|title=Projekt Gutenberg-DE|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|work=Spiegel Online|access-date=20 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070630055250/http://gutenberg.spiegel.de/|archive-date=30 June 2007|year=1994}}</ref><ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /><ref name="projekt-gutenberg">{{Cite web |title=Startseite |url=https://www.projekt-gutenberg.org/ |access-date=4 July 2025 |website=www.projekt-gutenberg.org}}</ref><ref name="gutenberg.spiegel.de">{{Cite web |title=gutenberg.spiegel.de |url=http://gutenberg.spiegel.de/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20020408082941/http://gutenberg.spiegel.de/ |archive-date=8 April 2002 |access-date=4 July 2025 |website=gutenberg.spiegel.de}}</ref><ref name="gutenberg.spiegel/info">{{Cite web |title=Informationen |url=http://gutenberg.spiegel.de/info.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20020803085730/http://gutenberg.spiegel.de/info.htm |archive-date=3 August 2002 |access-date=4 July 2025 |website=gutenberg.spiegel.de}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੂਰਪ ਸਰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰਾਸਟਕੋ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੋਸਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪ੍ਰੂਫਰੀਡਰ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2005 |title=Project Gutenberg Europe |url=http://pge.rastko.net/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820234835/http://pge.rastko.net/ |archive-date=20 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=EUnet Yugoslavia}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਕਸਮਬਰਗ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਲਕਸਮਬਰਗੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kirps |first=Jos |date=22 May 2007 |title=Project Gutenberg Luxembourg |url=http://www.gutenberg.lu/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929160709/http://www.gutenberg.lu/ |archive-date=29 September 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲੋਨਰੋਟ [fi], ਜੋ ਕਿ ਫਿਨਿਸ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਫਿਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਏਲੀਅਸ ਲੋਨਰੋਟ (1802–1884) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Riikonen |first=Tapio |date=28 February 2005 |title=Projekti Lönnrot |url=http://www.lonnrot.net/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070810041159/http://www.lonnrot.net/ |archive-date=10 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> * ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ" ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Project Gutenberg of the Philippines |url=http://www.gutenberg.ph/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070824002901/http://www.gutenberg.ph/ |archive-date=24 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੂਸ (ਰੂਟੇਨਬਰਗ) ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਲੈਵਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰੂਸੀ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੱਖ ਦੀ ਚਰਚਾ ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਰੁਟੇਨਬਰਗ ਸ਼ਬਦ "ਰੂਸ" ਅਤੇ "ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ।<ref> {{Cite web |title=Project Gutenberg Russia |url=http://www.rutenberg.ru/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524012618/http://www.rutenberg.ru/ |archive-date=24 May 2012 |access-date=5 April 2012}}</ref> * ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੈਲਫ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਪੋਰਟਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੈਲਫ-ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੰਸੋਰਟੀਆ ਸੈਂਟਰ ਦੁਆਰਾ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਉਲਟ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੈਲਫ-ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਉਹਨਾਂ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2012 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,''<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /><ref name="wiki">{{Cite web |title=Partners, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners,_Affiliates_and_Resources#Project_Gutenberg_Self_Publishing_Portal |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113114932/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners%2C_Affiliates_and_Resources |archive-date=13 November 2012 |access-date=27 February 2016}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Self-Publishing Press |url=https://self.gutenberg.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160302002844/http://self.gutenberg.org/ |archive-date=2 March 2016 |access-date=27 February 2016}}</ref><ref name="wiki" /><ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg launches self-publishing library |url=http://www.rtbookreviews.com/rt-daily-blog/project-gutenberg-launches-self-publishing-library |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112327/http://www.rtbookreviews.com/rt-daily-blog/project-gutenberg-launches-self-publishing-library |archive-date=4 March 2016 |access-date=27 February 2016 |publisher=[[RT Book Reviews]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Domain Availability – Registration Information |url=https://who.godaddy.com/whoisstd.aspx?domain=gutenberg.us |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303185429/https://who.godaddy.com/whoisstd.aspx?domain=gutenberg.us |archive-date=3 March 2016 |access-date=27 February 2016 |publisher=[[GoDaddy]]}}</ref> * ਤਾਈਵਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਮੈਂਡਰਿਨ ਅਤੇ ਤਾਈਵਾਨ-ਅਧਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਈਵਾਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਮੁਕਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਲੇਖਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ Forumosa.com ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Project Gutenberg of Taiwan |url=http://www.gutenberg.tw/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511102835/http://www.gutenberg.tw/ |archive-date=11 May 2011 |access-date=5 April 2009}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰੁਨਬਰਗ, ਨੋਰਡਿਕ ਸਾਹਿਤ<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ''ਰੀਡਿੰਗਰੂ.ਐਮਐਸ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰੀਪ੍ਰਿੰਟਸ ਦਾ ਘਰ''<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਕੈਨੇਡਾ, ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸੰਸਥਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਜੋਨਸ ਅਤੇ ਮਾਈਕਲ ਸ਼ੇਪਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * ਫੇਡ ਪੇਜ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ ਬੁੱਕ ਆਰਕਾਈਵ == ਸਹਿਯੋਗੀ == * [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਆਰਕਾਈਵ]], ਪਿਛਲੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬੈਕਅੱਪ ਵੰਡ ਸਾਈਟ, ਅਤੇ ਪਿਛਲੀ ਮੁੱਖ ਹੋਸਟ ਸਾਈਟ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html "Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources"]. </cite></ref> * Librivox.org, ਨਵੀਂ ਆਡੀਓਬੁੱਕਸ ਮੁੱਖ ਸਾਥੀ <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> == ਸੀਡੀ ਅਤੇ ਡੀਵੀਡੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ == ਅਗਸਤ 2003 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਇੱਕ [[ਕਮਪੈਕਟ ਡਿਸਕ|ਸੀਡੀ]] ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 600 "ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਨ। ਸੀਡੀ ਇੱਕ ISO ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸੀਡੀ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਮੁਫ਼ਤ ਭੇਜਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਦਸੰਬਰ 2003 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਡੀਵੀਡੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10,000 ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਨ।<ref>{{Citation |last=Project Gutenberg |title=Project Gutenberg: The March 2007 Science Fiction Bookshelf CD |date=March 2007 |url=http://archive.org/details/pgsfcd-032007 |access-date=2025-05-29}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਲਗਭਗ ਪੂਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ। 2004 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਡੀਵੀਡੀ ਡਾਕ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਈ। ਜੁਲਾਈ 2007 ਵਿੱਚ, ਡੀਵੀਡੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 17,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਨ,<ref>{{Citation |last=Project Gutenberg |title=Project Gutenberg: The March 2007 Science Fiction Bookshelf CD |date=March 2007 |url=http://archive.org/details/pgsfcd-032007 |access-date=2025-05-29}}</ref> ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਦੋਹਰੀ-ਪਰਤ ਵਾਲੀ ਡੀਵੀਡੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30,000 ਆਈਟਮਾਂ ਸਨ।<ref>{{Citation |last=Project Gutenberg |title=Project Gutenberg: The April 2010 (Dual Layer) DVD |date=April 2010 |url=http://archive.org/details/pgdvd042010 |access-date=2025-05-29}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 9tnc8l6re9nvrjherd2t0bignkyexud 839110 839109 2026-05-10T08:19:17Z Stalinjeet Brar 8295 "[[:en:Special:Redirect/revision/1352228861|Project Gutenberg]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839110 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox library | name = ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ | library_logo = Project Gutenberg logo.svg | type = [[ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ]] | location = | established = {{Start date and age|df=yes|1971|12}}<br/>(ਪਹਿਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref name="gut1"/> | collection_size = Over {{Num PG books}} documents | criteria = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। | pop_served = | members = | director = | num_employees = | website = {{URL|https://gutenberg.org}} }} '''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ''' ( '''ਪੀਜੀ''' ) [[ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ "ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ"<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛੁਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1971 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}</ref> ਇਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ [[ਕਿਤਾਬ|ਕਿਤਾਬਾਂ]] ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਟੈਕਸਟ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਪਿਊਟਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। {{As of|2026|03|22}} ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਫ਼ਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 78,000 ਆਈਟਮਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=22 March 2026 |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/dirs/GUTINDEX.ALL |access-date=22 March 2026 |website=Project Gutenberg}}</ref> ਇਹ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]], EPUB, ਅਤੇ MOBI ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੀਲੀਜ਼ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੈਰ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਵਾਧੂ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ- ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ-ਅਧਾਰਤ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਨਾਮ ਖੋਜੀ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਮਾਈਕਲ ਐਸ. ਹਾਰਟ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ]] ਦੇ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref> {{Cite web |title=Hobbes' Internet Timeline |url=http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090505235502/http://www.zakon.org/robert/internet/timeline/ |archive-date=5 May 2009 |access-date=17 February 2009}}</ref> ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਹਾਰਟ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੇਰੋਕਸ ਸਿਗਮਾ V ਮੇਨਫ੍ਰੇਮ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਸਤਾਨਾ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ $100,000 ਜਾਂ $100,000,000 ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |author-link=Michael S. Hart |date=August 1992 |title=Gutenberg:The History and Philosophy of Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129155623/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_History_and_Philosophy_of_Project_Gutenberg_by_Michael_Hart |archive-date=29 November 2006 |access-date=5 December 2006}}</ref> ਹਾਰਟ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ "ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ" ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੀਚਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 10,000 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸੀ।<ref> {{Cite book|location=Chicago}}</ref> {{Blockquote|text=4 ਜੁਲਾਈ, 1971 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਛਪੀ ਕਾਪੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।|author=[[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ]]<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Obituary_for_Michael_Stern_Hart|title = Obituary for Michael Stern Hart}}</ref>}} ਇਹ ਕੰਪਿਊਟਰ ARPANET ਦੇ 15 ਨੋਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਜੋ [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਰਟ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਮ ਲੋਕ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਕਪੈਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਮ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰਿੰਟਰ [[ਜੋਹਾਨਸ ਗੂਤਨਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸ ਗੁਟੇਨਬਰਗ]] ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਚਲਣਯੋਗ ਕਿਸਮ ਦੀ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਹਾਰਟ ਇਲੀਨੋਇਸ ਬੇਨੇਡਿਕਟਾਈਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੋਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਇਸ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਨੇ 1989 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ [[ਤਸਵੀਰ ਸਕੈਨਰ|ਚਿੱਤਰ ਸਕੈਨਰ]] ਅਤੇ [[ਓਸੀਆਰ|ਆਪਟੀਕਲ ਅੱਖਰ ਪਛਾਣ]] ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਸਕੈਨਿੰਗ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|title=Project Gutenberg Fears No Google|last=Vara|first=Vauhini|date=5 December 2005|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=15 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809132037/https://www.wsj.com/articles/SB113415403113218620|archive-date=9 August 2017}}</ref> ਹਾਰਟ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੇਗੀ ਮੇਲਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ 'ਤੇ ਆਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਵਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈ-ਟੈਕਸਟਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਾਰਟ ਨੇ ਚਲਾਏ ਸਨ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਲੰਟੀਅਰ ਪੀਟਰੋ ਡੀ ਮਿਸੇਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ (1994–2004) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵੈੱਬ ਪੇਜਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਅਕਸਰ "ਵੈੱਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=8 June 2006 |title=Gutenberg:Credits |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Credits |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711033646/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3ACredits |archive-date=11 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> 2004 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨਾ, ਐਕਸੈਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲਿੰਕ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੁਣ [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ ਆਈਬੀਬਲੀਓ ਦੁਆਰਾ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਟ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਇਲੀਨੋਇਸ ਦੇ ਅਰਬਾਨਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2011 |title=Michael_S._Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917035457/http://www.gutenberg.org/wiki/Michael_S._Hart |archive-date=17 September 2011 |access-date=25 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਦਾਇਰਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Project_Gutenberg_total_books.svg|thumb|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ]] {{As of|2025|05}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 75,999 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਹਫ਼ਤੇ ਔਸਤਨ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਵੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg |url=https://www.gutenberg.org/ |access-date=2025-05-29 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਰਗੇ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਸੰਦਰਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅੰਕ ਵੀ ਹਨ।<ref>For a listing of the categorized books, see: {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=28 April 2007 |title=Category:Bookshelf |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Category:Bookshelf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711034456/http://www.gutenberg.org/wiki/Category%3ABookshelf |archive-date=11 July 2007 |access-date=18 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਟੈਕਸਟ ਆਈਟਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ-ਨੋਟੇਸ਼ਨ ਫਾਈਲਾਂ।[3] ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Sheet Music &#124; Manchester-by-the-Sea Public Library |url=http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714144216/http://www.manchesterpl.org/music/project-gutenberg-sheet-music/ |archive-date=14 July 2014 |access-date=14 July 2014 |publisher=Manchesterpl.org}}</ref> ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਾਦੇ ਟੈਕਸਟ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਅਸਕਾਈ|US-ASCII]] ਅੱਖਰ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਰ ਅਕਸਰ ISO-8859-1 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਐਕਸੈਂਟਡ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ Scharfes ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ)। ਕਾਪੀਰਾਈਟ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੀਲੀਜ਼ ਦੇ ਲਾਤੀਨੀ ( ਅੱਖਰ ਸੈੱਟ ) ਟੈਕਸਟ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸੀ। ਲੋੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਇਸ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ UTF-8 ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋਰ ਫਾਰਮੈਟ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਗੈਰ-ASCII ਫਾਰਮੈਟ [[ਐਚ.ਟੀ.ਐਮ.ਐਲ|HTML]] ਹੈ, ਜੋ ਮਾਰਕਅੱਪ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਉੱਨਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਝ ਫਾਰਮੈਟ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ|PDF]], ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੋ ਹੋਰ ਸਰੋਤ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਸੀ: ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਿਤ ਸੰਸਕਰਣ (2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ) <ref>{{Cite web |date=12 April 2005 |title=The Guide to PGTEI |url=http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518140059/http://pgtei.pglaf.org/marcello/0.3/doc/20000-h.html |archive-date=18 May 2013 |access-date=7 February 2013 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਅਤੇ ਰੀਸਟ੍ਰਕਚਰਡਟੈਕਸਟ (2011 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ)। 2009 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਟਾਲਾਗ ਨੇ ਆਟੋ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਫਾਈਲ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ HTML (ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), EPUB ਅਤੇ ਪਲਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=4 April 2010 |title=Help on Bibliographic Record |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Help_on_Bibliographic_Record_Page |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917121302/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AHelp_on_Bibliographic_Record_Page |archive-date=17 September 2011 |access-date=3 September 2011 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> == ਆਦਰਸ਼ == ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸਰਲ ਹੈ: 'ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ'।<ref name="hart1"> {{Cite web |last=Hart |first=Michael S. |date=23 October 2004 |title=Gutenberg Mission Statement by Michael Hart |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Project_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714013839/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AProject_Gutenberg_Mission_Statement_by_Michael_Hart |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHart2004">Hart, Michael S. (23 October 2004). </cite></ref> ਉਸਦਾ ਟੀਚਾ "ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਰਮੈਟਾਂ ਵਿੱਚ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ" ਸੀ। <ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਨਾਅਰਾ "ਅਗਿਆਨਤਾ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਦੀਆਂ ਪੱਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ" ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=10 December 2003 |title=The Project Gutenberg Weekly Newsletter |url=http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511114558/http://www.gutenbergnews.org/nl_archives/2003/pgweekly_2003_12_10_part_2.txt |archive-date=11 May 2011 |access-date=8 June 2008 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਨਤਕ [[ਸਾਖਰਤਾ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਕਦਰ ਫੈਲਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨੇ]] ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Perry |first=Ruth |year=2007 |title=Postscript about the Public Libraries |url=http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809000621/http://www.mla.org/resources/documents/rep_primaryrecords/repview_records/primary_records10 |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lorenzen |first=Michael |year=2002 |title=Deconstructing the Philanthropic Library: The Sociological Reasons Behind Andrew Carnegie's Millions to Libraries |url=http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813224610/http://www.michaellorenzen.com/carnegie.html |archive-date=13 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Modern Language Association}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੋਣ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਟੈਕਸਟ ਜੋੜਨੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਲੰਟੀਅਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਦੁਆਰਾ ਗੁਆਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੂਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੈਕਅੱਪ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰਵਰਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਪੀਰਾਈਟ == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਹੈ। ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਲੀਅਰੈਂਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਲੀਅਰੈਂਸਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਿਰਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਫ਼ਤ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="USINFO">{{Cite web |last=Thomas |first=Jeffrey |date=20 July 2007 |title=Project Gutenberg Digital Library Seeks To Spur Literacy |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080314164013/http://www.america.gov/st/washfile-english/2007/July/200707201511311CJsamohT0.6146356.html |archive-date=14 March 2008 |access-date=20 August 2007 |publisher=US Department of State, Bureau of International Information Programs}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThomas2007">Thomas, Jeffrey (20 July 2007). </cite></ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਜੋਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਕੋਰੀ ਡਾਕਟਰੋ ਦੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਧਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੀਏਟਿਵ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। "ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਜਾਂ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਪੁਨਰ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਵਾਲੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਾਰਮੈਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਕਿੰਡਲ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 1906 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਫੌਕਸ ਟ੍ਰੈਪਿੰਗ'' ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|title=Amazon charges Kindle users for free Project Gutenberg e-books|last=Pegoraro|first=Rob|date=30 November 2010|work=[[The Washington Post]]|access-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505014858/http://voices.washingtonpost.com/fasterforward/2010/11/amazon_charges_kindle_users_fo.html|archive-date=5 May 2017}}</ref> 2018 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੇਨਰਿਕ ਮਾਨ, [[ਟਾਮਸ ਮਾਨ|ਥਾਮਸ ਮਾਨ]] ਅਤੇ ਅਲਫ੍ਰੇਡ ਡੋਬਲਿਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਐਸ. ਫਿਸ਼ਰ ਵਰਲਾਗ ਦੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜਰਮਨ ਅਦਾਲਤ (ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਐਮ ਮੇਨ ਰੀਜਨਲ ਕੋਰਟ) ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਕਾਪੀਰਾਈਟਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਰਮਨ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Court Order to Block Access in Germany |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304003312/https://cand.pglaf.org/germany/index.html |archive-date=4 March 2018 |access-date=4 March 2018 |publisher=Project Gutenberg Library Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 (11 ਯੂ 27/18 <ref>{{Cite web |title=OLG Frankfurt judgment of 30 April 2019 |url=https://dejure.org/dienste/vernetzung/rechtsprechung?Gericht=OLG%20Frankfurt&Datum=30.04.2019&Aktenzeichen=11%20U%2027/18}}</ref> ) ਨੂੰ ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲ ਨੇ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ (ਬੁੰਡੇਸਗੇਰਿਚਟਸ਼ੋਫ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲਈ ਇੱਕ ਅਰਜ਼ੀ ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 4 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਤੱਕ ਉਹ ਅਰਜ਼ੀ ਅਜੇ ਵੀ ਲੰਬਿਤ ਸੀ (ਫੈਡਰਲ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ I ZR 97/19)। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,<ref name="German settlement">{{Cite web |title=Lawsuit is Settled |url=https://cand.pglaf.org/germany/index.html |access-date=6 December 2021 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> "ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਲੌਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਰਮਨ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਆਲ-ਜਰਮਨੀ ਬਲਾਕ ਹੁਣ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਗੁਪਤ ਹਨ।" ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ [[ਕਾਪੀਰਾਈਟ]] ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਨੂੰ ਬਲਾਕ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨੂੰ ਮਈ 2020 ਤੋਂ [[ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਬਲਾਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Caranti |first=Niccolò |title=Project Gutenberg blocked in Italy: many doubts, few certainties |url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Areas/Italy/Project-Gutenberg-blocked-in-Italy-many-doubts-few-certainties |access-date=10 January 2022 |website=OBC Transeuropa}}</ref> == ਆਲੋਚਨਾ == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{ਅਪਡੇਟ|section|date=December 2019}}ਟੈਕਸਟ ਫਾਈਲਾਂ UTF-8 ਵਿੱਚ ਏਨਕੋਡ ਕੀਤੇ ਪਲੇਨ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 65-70 ਅੱਖਰਾਂ 'ਤੇ ਲਪੇਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੈਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਬਲ ਲਾਈਨ ਬ੍ਰੇਕ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2000 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ "ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ" ਵਜੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Boumphrey |first=Frank |date=July 2000 |title=European Literature and Project Gutenberg |url=http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070714145517/http://www.cultivate-int.org/issue1/gutenberg/ |archive-date=14 July 2007 |access-date=15 August 2007 |publisher=Cultivate Interactive}}</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ HTML, ePub, ਅਤੇ PDF ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ HTML ਸੰਸਕਰਣ ਸਵੈ-ਜਨਰੇਟ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਈਬੁੱਕਸ, ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਫਾਰਮੈਟ ਅਤੇ ਸਟਾਈਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਟਾਈਪੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Partick Lucas Austin |date=20 June 2017 |title=Standard eBooks is a Gutenberg Project You'll Actually Use |url=https://lifehacker.com/standard-ebooks-is-a-gutenberg-project-you-ll-actually-1796273390 |access-date=20 October 2020 |publisher=LifeHacker.com}}</ref> ਦਸੰਬਰ 1994 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਟੈਕਸਟ ਏਨਕੋਡਿੰਗ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਟੈਕਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਜਾਂ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਾਂ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਕਈ (ਵਿਰੋਧੀ) ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਡਿਜੀਟਾਈਜ਼ਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਪਲਬਧ ਕੰਮਾਂ (ਅਤੇ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ) ਦੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਸਕੈਨਿੰਗ ਦੀ ਸੌਖ, ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੀੜ-ਸਰੋਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਾਰਚ 2004 ਵਿੱਚ, ਮਾਈਕਲ ਹਾਰਟ ਅਤੇ ਜੌਨ ਐਸ. ਗੁਆਗਲੀਅਰਡੋ ਦੁਆਰਾ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਵੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪਹਿਲ ਇੱਕ "ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੋਰਟਲ" ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਜੋ ਹੁਣ self.gutenberg.org 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। (ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਾਮ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ 2'' (PG II) ਸੀ, ਜਿਸਨੇ PG ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="it21">{{Cite journal|last=Hane|first=Paula|year=2004|title=Project Gutenberg Progresses|url=http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|journal=Information Today|volume=21|issue=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184648/http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|archive-date=30 September 2007|access-date=20 August 2007}}</ref> == ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ == 2000 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ 501(c)(3) [[ਗ਼ੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ|ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]], ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਿਟਰੇਰੀ ਆਰਕਾਈਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਇੰਕ. ( EIN : 64–6221541) ਨੂੰ [[ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ|ਮਿਸੀਸਿਪੀ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਰਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="propublica-nonprofits-646221541">{{Cite web |last=Schwencke |first=Ken |last2=Tigas |first2=Mike |last3=Wei |first3=Sisi |last4=Glassford |first4=Alec |last5=Suozzo |first5=Andrea |last6=Roberts |first6=Brandon |date=9 May 2013 |title=Project Gutenberg Literary Archive Foundation Inc Tr |url=https://projects.propublica.org/nonprofits/organizations/646221541 |website=Nonprofit Explorer |publisher=ProPublica |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Stroube|first=Bryan|date=September 2003|title=Literary freedom|url=http://dx.doi.org/10.1145/973381.973384|journal=XRDS: Crossroads, the ACM Magazine for Students|volume=10|issue=1|pages=3|doi=10.1145/973381.973384|issn=1528-4972|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cease and Desist Responses |url=https://cand.pglaf.org/ |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg Literary Archive Foundation}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਟੈਕਸ-ਕਟੌਤੀਯੋਗ ਹਨ।<ref name="gutenberg.org/donate">{{Cite web |title=donate |url=https://www.gutenberg.org/donate/ |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਬੀ. ਨਿਊਬੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਯੂਐਨਸੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਲੰਟੀਅਰ ਸਨ, 2001 ਵਿੱਚ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਸੀਈਓ]] ਬਣੇ।<ref name="it21">{{Cite journal|last=Hane|first=Paula|year=2004|title=Project Gutenberg Progresses|url=http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|journal=Information Today|volume=21|issue=5|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930184648/http://www.infotoday.com/it/may04/hane1.shtml|archive-date=30 September 2007|access-date=20 August 2007}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHane2004">Hane, Paula (2004). </cite></ref><ref name="ibiblio.org-newby">{{Cite web |title=Gregory B. Newby |url=https://www.ibiblio.org/osrt/people/newby.html |access-date=13 February 2022 |website=Open Source Research People |publisher=[[ibiblio]]}}</ref> == ਸਾਥੀ == * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੰਸੋਰਟੀਆ ਸੈਂਟਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜਾਂ ਇਕਸਾਰ ਫਾਰਮੈਟਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਥੀਮੈਟਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹਨ। <ref> {{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2004 |title=Project Gutenberg Consortia Center |url=http://www.gutenberg.us/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809212335/http://www.gutenberg.us/ |archive-date=9 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> ਇਹ ''worldlibrary.net'' ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੋਰਟਲ, ''self.gutenberg.org'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}</ref> * ਆਈਬੀਬਲੀਓ, [[ਚੈਪਲ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਚੈਪਲ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ, ਹੁਣ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦੀ'' ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰ: 2000 ਵਿੱਚ, ਚਾਰਲਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸ ਨੇ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰ (DP) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਕੈਨ ਕੀਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਪਰੂਫਰੀਡਿੰਗ ਨੂੰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਨਵੇਂ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। DP 2002 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨਾਲ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=August 2007 |title=The Distributed Proofreaders Foundation |url=http://www.pgdp.net/c/faq/dpf.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070821001333/http://www.pgdp.net/c/faq/dpf.php |archive-date=21 August 2007 |access-date=10 August 2007 |publisher=Distributed proofreaders}}</ref> {{As of|2018}} , 36,000+ DP-ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 77,500 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> == ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ == ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਗਠਨ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html "Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources"]. </cite></ref> ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਫੋਕਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=17 July 2007 |title=Gutenberg:Partners, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners,_Affiliates_and_Resources |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926222113/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3APartners%2C_Affiliates_and_Resources |archive-date=26 September 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=Project Gutenberg}}</ref> === ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ === * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਹਨ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਰਾਈਟ (ਜਾਂ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਥਿਤੀ ਦੇ) ਅਧੀਨ ਹਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=24 January 2007 |title=Project Gutenberg of Australia |url=http://gutenberg.net.au/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060814093840/http://www.gutenberg.net.au/ |archive-date=14 August 2006 |access-date=10 August 2006}}</ref><ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html "Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources"]. </cite></ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੈਨੇਡਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ ਟੈਕਸਟ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Canada |url=http://www.gutenberg.ca/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160118081522/http://www.gutenberg.ca/ |archive-date=18 January 2016 |access-date=20 August 2007}}</ref><ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ-ਡੀਈ [ਡੀਈ] ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਲਈ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਬ੍ਰਾਊਜ਼ ਕਰਨ ਯੋਗ ਵੈੱਬ-ਵਰਜਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://gutenberg.spiegel.de/|title=Projekt Gutenberg-DE|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|work=Spiegel Online|access-date=20 August 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070630055250/http://gutenberg.spiegel.de/|archive-date=30 June 2007|year=1994}}</ref><ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /><ref name="projekt-gutenberg">{{Cite web |title=Startseite |url=https://www.projekt-gutenberg.org/ |access-date=4 July 2025 |website=www.projekt-gutenberg.org}}</ref><ref name="gutenberg.spiegel.de">{{Cite web |title=gutenberg.spiegel.de |url=http://gutenberg.spiegel.de/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20020408082941/http://gutenberg.spiegel.de/ |archive-date=8 April 2002 |access-date=4 July 2025 |website=gutenberg.spiegel.de}}</ref><ref name="gutenberg.spiegel/info">{{Cite web |title=Informationen |url=http://gutenberg.spiegel.de/info.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20020803085730/http://gutenberg.spiegel.de/info.htm |archive-date=3 August 2002 |access-date=4 July 2025 |website=gutenberg.spiegel.de}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਯੂਰਪ ਸਰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰਾਸਟਕੋ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੋਸਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਈ-ਟੈਕਸਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪ੍ਰੂਫਰੀਡਰ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2005 |title=Project Gutenberg Europe |url=http://pge.rastko.net/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070820234835/http://pge.rastko.net/ |archive-date=20 August 2007 |access-date=20 August 2007 |publisher=EUnet Yugoslavia}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਲਕਸਮਬਰਗ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਲਕਸਮਬਰਗੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kirps |first=Jos |date=22 May 2007 |title=Project Gutenberg Luxembourg |url=http://www.gutenberg.lu/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929160709/http://www.gutenberg.lu/ |archive-date=29 September 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲੋਨਰੋਟ [fi], ਜੋ ਕਿ ਫਿਨਿਸ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਫਿਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਏਲੀਅਸ ਲੋਨਰੋਟ (1802–1884) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Riikonen |first=Tapio |date=28 February 2005 |title=Projekti Lönnrot |url=http://www.lonnrot.net/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070810041159/http://www.lonnrot.net/ |archive-date=10 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> * ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣਾ" ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Project Gutenberg of the Philippines |url=http://www.gutenberg.ph/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070824002901/http://www.gutenberg.ph/ |archive-date=24 August 2007 |access-date=20 August 2007}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਰੂਸ (ਰੂਟੇਨਬਰਗ) ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਲੈਵਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰੂਸੀ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਡੋਮੇਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੱਖ ਦੀ ਚਰਚਾ ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਰੁਟੇਨਬਰਗ ਸ਼ਬਦ "ਰੂਸ" ਅਤੇ "ਗੁਟੇਨਬਰਗ" ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ।<ref> {{Cite web |title=Project Gutenberg Russia |url=http://www.rutenberg.ru/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524012618/http://www.rutenberg.ru/ |archive-date=24 May 2012 |access-date=5 April 2012}}</ref> * ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੈਲਫ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਪੋਰਟਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੈਲਫ-ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਕੰਸੋਰਟੀਆ ਸੈਂਟਰ ਦੁਆਰਾ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਉਲਟ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਸੈਲਫ-ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਉਹਨਾਂ ਟੈਕਸਟ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 2012 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,''<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /><ref name="wiki">{{Cite web |title=Partners, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners,_Affiliates_and_Resources#Project_Gutenberg_Self_Publishing_Portal |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113114932/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:Partners%2C_Affiliates_and_Resources |archive-date=13 November 2012 |access-date=27 February 2016}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg Self-Publishing Press |url=https://self.gutenberg.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160302002844/http://self.gutenberg.org/ |archive-date=2 March 2016 |access-date=27 February 2016}}</ref><ref name="wiki" /><ref>{{Cite web |title=Project Gutenberg launches self-publishing library |url=http://www.rtbookreviews.com/rt-daily-blog/project-gutenberg-launches-self-publishing-library |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112327/http://www.rtbookreviews.com/rt-daily-blog/project-gutenberg-launches-self-publishing-library |archive-date=4 March 2016 |access-date=27 February 2016 |publisher=[[RT Book Reviews]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Domain Availability – Registration Information |url=https://who.godaddy.com/whoisstd.aspx?domain=gutenberg.us |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303185429/https://who.godaddy.com/whoisstd.aspx?domain=gutenberg.us |archive-date=3 March 2016 |access-date=27 February 2016 |publisher=[[GoDaddy]]}}</ref> * ਤਾਈਵਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਮੈਂਡਰਿਨ ਅਤੇ ਤਾਈਵਾਨ-ਅਧਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਈਵਾਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਮੁਕਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਲੇਖਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ Forumosa.com ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Project Gutenberg of Taiwan |url=http://www.gutenberg.tw/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511102835/http://www.gutenberg.tw/ |archive-date=11 May 2011 |access-date=5 April 2009}}</ref> * ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰੁਨਬਰਗ, ਨੋਰਡਿਕ ਸਾਹਿਤ<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ''ਰੀਡਿੰਗਰੂ.ਐਮਐਸ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਪ੍ਰੀਪ੍ਰਿੰਟਸ ਦਾ ਘਰ''<ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> * ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਿਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਕੈਨੇਡਾ, ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸੰਸਥਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਜੋਨਸ ਅਤੇ ਮਾਈਕਲ ਸ਼ੇਪਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * ਫੇਡ ਪੇਜ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਡ ਪਰੂਫਰੀਡਰਜ਼ ਕੈਨੇਡਾ ਪਬਲਿਕ ਡੋਮੇਨ ਬੁੱਕ ਆਰਕਾਈਵ == ਸਹਿਯੋਗੀ == * [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਆਰਕਾਈਵ]], ਪਿਛਲੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬੈਕਅੱਪ ਵੰਡ ਸਾਈਟ, ਅਤੇ ਪਿਛਲੀ ਮੁੱਖ ਹੋਸਟ ਸਾਈਟ। <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates">{{Cite web |title=Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources |url=https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html |access-date=13 February 2022 |website=Project Gutenberg |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.gutenberg.org/about/partners_affiliates.html "Partners, Sister Projects, Affiliates and Resources"]. </cite></ref> * Librivox.org, ਨਵੀਂ ਆਡੀਓਬੁੱਕਸ ਮੁੱਖ ਸਾਥੀ <ref name="gutenberg.org-Partners-Sisters-Affiliates" /> == ਸੀਡੀ ਅਤੇ ਡੀਵੀਡੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ == ਅਗਸਤ 2003 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ ਨੇ ਇੱਕ [[ਕਮਪੈਕਟ ਡਿਸਕ|ਸੀਡੀ]] ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 600 "ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ" ਈ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਨ। ਸੀਡੀ ਇੱਕ ISO ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸੀਡੀ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਮੁਫ਼ਤ ਭੇਜਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਦਸੰਬਰ 2003 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਡੀਵੀਡੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10,000 ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਨ।<ref>{{Citation |last=Project Gutenberg |title=Project Gutenberg: The March 2007 Science Fiction Bookshelf CD |date=March 2007 |url=http://archive.org/details/pgsfcd-032007 |access-date=2025-05-29}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਲਗਭਗ ਪੂਰੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਸੀ। 2004 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਡੀਵੀਡੀ ਡਾਕ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਈ। ਜੁਲਾਈ 2007 ਵਿੱਚ, ਡੀਵੀਡੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 17,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਨ,<ref>{{Citation |last=Project Gutenberg |title=Project Gutenberg: The March 2007 Science Fiction Bookshelf CD |date=March 2007 |url=http://archive.org/details/pgsfcd-032007 |access-date=2025-05-29}}</ref> ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਦੋਹਰੀ-ਪਰਤ ਵਾਲੀ ਡੀਵੀਡੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30,000 ਆਈਟਮਾਂ ਸਨ।<ref>{{Citation |last=Project Gutenberg |title=Project Gutenberg: The April 2010 (Dual Layer) DVD |date=April 2010 |url=http://archive.org/details/pgdvd042010 |access-date=2025-05-29}}</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡੀਵੀਡੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੀਡੀਜ਼, ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਯੋਗ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਵੀਆਂ ਦੋਹਰੀ ਪਰਤ ਵਾਲੀਆਂ ਡੀਵੀਡੀਜ਼ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾੜਨ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈਆਂ। {{As of|2010|10}}, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੇ ਲਗਭਗ 40,000 ਡਿਸਕਾਂ ਡਾਕ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=24 July 2012 |title=The CD and DVD Project |url=https://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg:The_CD_and_DVD_Project |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121005200927/http://www.gutenberg.org/wiki/Gutenberg%3AThe_CD_and_DVD_Project |archive-date=5 October 2012 |access-date=7 October 2012 |publisher=Gutenberg}}</ref> 2017 ਤੱਕ, ਮੁਫ਼ਤ ਸੀਡੀ ਦੀ ਡਿਲਿਵਰੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ISO ਚਿੱਤਰ ਅਜੇ ਵੀ ਡਾਊਨਲੋਡ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਸੀ। {{Update inline|date=May 2025|reason=Continue to update over time, statement predicts.}} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == <templatestyles src="Div col/styles.css" />  == ਹਵਾਲੇ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|25em|refs=<ref name=gut1> {{cite book|first=Michael S.|last=Hart|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/1|title=United States Declaration of Independence by United States|publisher=Project Gutenberg|access-date=17 February 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070126065920/http://www.gutenberg.org/etext/1|archive-date=26 January 2007|url-status=live}}<br/>"The Declaration of Independence of the United States of America by Thomas Jefferson" is the bold heading of the linked webpage twelve years later (6 June 2019). No author but Jefferson is identified, nor is Hart otherwise named. Officially this is Project Gutenberg Ebook #1 (assigned December 1993?), or the current index to multiple formats of the same. <br>What Ebook #1 actually contains is heavily annotated re-release of the first two e-texts that were released in December 1971 (as by Michael S. Hart?). For more information, open the HTML format, for instance, and search for "December" or "Michael".</ref>}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] । ''[[gutenberg:31632|ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ (1971-2009)]]'', 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਐਟੂਡਸ ਫ੍ਰੈਂਚਾਈਜ਼], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਟੋਰਾਂਟੋ]] ) ਰਾਹੀਂ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' * [https://marielebert.wordpress.com/2021/09/11/research-ebooks/ ਮੈਰੀ ਲੇਬਰਟ] . ''[[gutenberg:29801|ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਈਬੁੱਕਸ]]'', 26 ਅਗਸਤ 2009 ( [http://www.etudes-francaises.net/ ਨੈੱਟ ਡੇਸ ਈਟੂਡੇਸ ਫ੍ਰੈਂਕਸੇਸ], [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ) ਦੁਆਰਾ: ''ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗੁਟੇਨਬਰਗ'' == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sister project links/styles.css"></templatestyles>{{Sister project links|wikt=no|c=Project Gutenberg|commonscat=yes|n=no|q=no|s=OldWikisource:Wikisource:Wikisource and Project Gutenberg|b=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q22673|m=no|mw=no}}<templatestyles src="Module:Spoken Wikipedia/styles.css"></templatestyles>  * {{Official website|https://gutenberg.org}} ** [https://www.pgdp.net/ Distributed Proofreaders]&nbsp;– a worldwide group of volunteer editors that is now the main source of eBooks for Project Gutenberg ** [http://www.gutenbergnews.org Project Gutenberg News]&nbsp;– Official News for Gutenberg.org. Includes the [https://web.archive.org/web/20110511114616/http://www.gutenbergnews.org/category/newsletters/ Newsletter Archives], 1989–present. ** Project Gutenberg Monthly [http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly Newsletter]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407035559/http://lists.pglaf.org/mailman/listinfo/gmonthly|date=7 April 2022}}. * Works by Project Gutenberg at Project Gutenberg * Works by or about Project Gutenberg at the Internet Archive {{Ebooks}}{{E-book digital distribution platforms}}{{Books}} {{Authority control}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਈ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hAudio microformats]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] lqlc3cwk1gairbgjy8dpx797e5bs6z3 3 204565 839111 2026-05-10T10:15:42Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839111 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Jaybosco}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:15, 10 ਮਈ 2026 (UTC) b6478cvz45eqxkur7q5p2d23kpt1uaq 0 204566 839113 2026-05-10T10:34:27Z Jaybosco 59978 ਆਉਟਬ੍ਰੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਟੁਡੇ' 839113 wikitext text/x-wiki '''ਆਉਟਬ੍ਰੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਟੁਡੇ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: ''Outbreak News Today'') ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਆਨਲਾਈਨ ਸਿਹਤ-ਖ਼ਬਰ ਮੰਚ ਹੈ। ਇਹ ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਰੋਗ-ਫੈਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖ਼ਬਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=About Us |url=https://outbreaknewstoday.com/about-us/ |access-date=10 May 2026 |website=Outbreak News Today |language=en}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਐਂਟ੍ਰਿਲੈਕਸ ਨਿਊਜ਼ ਨੈੱਟਵਰਕ ਐਲ.ਐਲ.ਸੀ. ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਹੈ ਅਤੇ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=About Us |url=https://outbreaknewstoday.com/about-us/ |access-date=10 May 2026 |website=Outbreak News Today |language=en}}</ref> ਰੋਗ-ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੁਝ ਸੰਸਥਾਗਤ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਟਬ੍ਰੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਟੁਡੇ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੂੰ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 2025 ਵਿੱਚ ''ਸਾਇੰਟਿਫਿਕ ਡੇਟਾ'' ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਹਿਊਮਨ ਏਪਿਡੈਮਿਕ ਡੇਟਾਬੇਸ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਨੇ ਆਉਟਬ੍ਰੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਟੁਡੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਮੈਡ-ਮੇਲ ਵਰਗੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਰੋਗ-ਫੈਲਾਅ ਸੂਚਨਾ-ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਮਾਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite journal|last1=Morales|first1=Alexander J.|last2=McCormick|first2=Tyler H.|last3=Mina|first3=Michael J.|date=2025|title=Constructing a global human epidemic database using open-source digital biosurveillance|url=https://www.nature.com/articles/s41597-025-04663-z|journal=Scientific Data|language=en|volume=12|doi=10.1038/s41597-025-04663-z|access-date=10 May 2026|article-number=407}}</ref> ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਡਿਫੈਂਸ ਹੈਲਥ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਹੈਲਥ ਸਰਵੇਲੈਂਸ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨੇ 24 ਮਾਰਚ 2026 ਦੀ ''ਹੈਲਥ ਸਰਵੇਲੈਂਸ ਅਪਡੇਟ'' ਵਿੱਚ ਕੰਬੋਡੀਆ ਵਿੱਚ ਏਵੀਅਨ ਇਨਫਲੂਐਂਜ਼ਾ ਏ (ਐੱਚ5ਐੱਨ1) ਬਾਰੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਆਉਟਬ੍ਰੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਟੁਡੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |date=24 March 2026 |title=Health Surveillance Update 24 MAR 2026 |url=https://health.mil/Reference-Center/Publications/2026/03/24/Health-Surveillance-Update-24-MAR-2026 |access-date=10 May 2026 |publisher=Defense Health Agency / Armed Forces Health Surveillance Division |language=en |format=PDF}}</ref> ਆਸੀਅਨ ਬਾਇਓਡਾਇਸਪੋਰਾ ਵਰਚੁਅਲ ਸੈਂਟਰ ਨੇ 10 ਮਈ 2023 ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੈਪਟੋਸਪਾਇਰੋਸਿਸ ਅਤੇ ਡਿਫਥੀਰੀਆ ਸਬੰਧੀ ਆਉਟਬ੍ਰੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਟੁਡੇ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |date=10 May 2023 |title=COVID-19, Mpox and Other Infectious Diseases Situational Report, 10 May 2023 |url=https://asean.org/wp-content/uploads/2023/05/COVID-19-Mpox-and-Other-Infectious-Diseases_Situational-Report_ASEAN-BioDiaspora-Regional-Virtual-Center_10May2023.pdf |access-date=10 May 2026 |publisher=ASEAN BioDiaspora Virtual Center |language=en |format=PDF}}</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਲਫ਼ ਸੀ.ਡੀ.ਸੀ. ਦੀ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਮਹਾਮਾਰੀ-ਖੁਫ਼ੀਆ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਥੋਪੀਆ ਦੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਗ-ਫੈਲਾਅ ਬਾਰੇ ਆਉਟਬ੍ਰੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਟੁਡੇ ਨੂੰ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite web |date=2025 |title=Monthly Epidemic Intelligence Report |url=https://gulfcdc.org/Pages/Download/33/397 |access-date=10 May 2026 |publisher=Gulf Center for Disease Prevention and Control |language=en |format=PDF}}</ref> == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [https://outbreaknewstoday.com/ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}}{{ਅਧਾਰ}} do0h3nujnmbf2os7jhcmqlyhkbdthz3 839114 839113 2026-05-10T10:41:19Z Jaybosco 59978 839114 wikitext text/x-wiki '''ਆਉਟਬ੍ਰੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਟੁਡੇ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: ''Outbreak News Today'') ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਆਨਲਾਈਨ ਸਿਹਤ-ਖ਼ਬਰ ਮੰਚ ਹੈ। ਇਹ ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਰੋਗ-ਫੈਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਖ਼ਬਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=About Us |url=https://outbreaknewstoday.com/about-us/ |access-date=10 May 2026 |website=Outbreak News Today |language=en}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਐਂਟ੍ਰਿਲੈਕਸ ਨਿਊਜ਼ ਨੈੱਟਵਰਕ ਐਲ.ਐਲ.ਸੀ. ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਹੈ ਅਤੇ 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=About Us |url=https://outbreaknewstoday.com/about-us/ |access-date=10 May 2026 |website=Outbreak News Today |language=en}}</ref> ਰੋਗ-ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੁਝ ਸੰਸਥਾਗਤ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਟਬ੍ਰੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਟੁਡੇ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੂੰ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 2025 ਵਿੱਚ ''ਸਾਇੰਟਿਫਿਕ ਡੇਟਾ'' ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਹਿਊਮਨ ਏਪਿਡੈਮਿਕ ਡੇਟਾਬੇਸ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਨੇ ਆਉਟਬ੍ਰੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਟੁਡੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਮੈਡ-ਮੇਲ ਵਰਗੇ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਰੋਗ-ਫੈਲਾਅ ਸੂਚਨਾ-ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਮਾਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite journal|last1=Morales|first1=Alexander J.|last2=McCormick|first2=Tyler H.|last3=Mina|first3=Michael J.|date=2025|title=Constructing a global human epidemic database using open-source digital biosurveillance|url=https://www.nature.com/articles/s41597-025-04663-z|journal=Scientific Data|language=en|volume=12|doi=10.1038/s41597-025-04663-z|access-date=10 May 2026|article-number=407}}</ref> ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਡਿਫੈਂਸ ਹੈਲਥ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਹੈਲਥ ਸਰਵੇਲੈਂਸ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਨੇ 24 ਮਾਰਚ 2026 ਦੀ ''ਹੈਲਥ ਸਰਵੇਲੈਂਸ ਅਪਡੇਟ'' ਵਿੱਚ ਕੰਬੋਡੀਆ ਵਿੱਚ ਏਵੀਅਨ ਇਨਫਲੂਐਂਜ਼ਾ ਏ (ਐੱਚ5ਐੱਨ1) ਬਾਰੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਆਉਟਬ੍ਰੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਟੁਡੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |date=24 March 2026 |title=Health Surveillance Update 24 MAR 2026 |url=https://health.mil/Reference-Center/Publications/2026/03/24/Health-Surveillance-Update-24-MAR-2026 |access-date=10 May 2026 |publisher=Defense Health Agency / Armed Forces Health Surveillance Division |language=en |format=PDF}}</ref> ਆਸੀਅਨ ਬਾਇਓਡਾਇਸਪੋਰਾ ਵਰਚੁਅਲ ਸੈਂਟਰ ਨੇ 10 ਮਈ 2023 ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੈਪਟੋਸਪਾਇਰੋਸਿਸ ਅਤੇ ਡਿਫਥੀਰੀਆ ਸਬੰਧੀ ਆਉਟਬ੍ਰੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਟੁਡੇ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |date=10 May 2023 |title=COVID-19, Mpox and Other Infectious Diseases Situational Report, 10 May 2023 |url=https://asean.org/wp-content/uploads/2023/05/COVID-19-Mpox-and-Other-Infectious-Diseases_Situational-Report_ASEAN-BioDiaspora-Regional-Virtual-Center_10May2023.pdf |access-date=10 May 2026 |publisher=ASEAN BioDiaspora Virtual Center |language=en |format=PDF}}</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਲਫ਼ ਸੀ.ਡੀ.ਸੀ. ਦੀ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਮਹਾਮਾਰੀ-ਖੁਫ਼ੀਆ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਥੋਪੀਆ ਦੇ ਮਲੇਰੀਆ ਰੋਗ-ਫੈਲਾਅ ਬਾਰੇ ਆਉਟਬ੍ਰੇਕ ਨਿਊਜ਼ ਟੁਡੇ ਨੂੰ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite web |date=2025 |title=Monthly Epidemic Intelligence Report |url=https://gulfcdc.org/Pages/Download/33/397 |access-date=10 May 2026 |publisher=Gulf Center for Disease Prevention and Control |language=en |format=PDF}}</ref> == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [https://outbreaknewstoday.com/ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}}{{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ]] 4akgc1tl5ptkq0497az5x65he072tyb