ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2684 839159 834999 2026-05-11T17:55:02Z Nitesh Gill 8973 839159 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | name = ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ | Predecessor = [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] | image = Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg | caption = [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ|ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ [[ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦਾ ਪੱਤਰਾ | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | language =[[ਸੰਤ ਭਾਸ਼ਾ]]<br>([[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲਹਿਜੇ|ਇਸਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]], [[ਲਹਿੰਦਾ]], ਸਥਾਨਕ [[ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ]], [[ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼]], [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ([[ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ]], [[ਹਰਿਆਣਵੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬਾਂਗਰੂ]], [[ਅਵਧੀ]], [[ਪੁਰਾਣੀ ਹਿੰਦੀ]], [[ਦੱਖਿਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਦੱਖਿਨੀ]]), [[ਭੋਜਪੁਰੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਭੋਜਪੁਰੀ]], [[ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਧੀ]], [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]], [[ਮਾਰਵਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਾਰਵਾੜੀ]], [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਅਤੇ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]])<ref>Songs of the Saints from the Adi Granth By Nirmal Dass. Published by SUNY Press, 2000. {{ISBN|978-0-7914-4683-6}}. p. 13. "Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahaskrit. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and Lehndi Panjabi, Sindhi and Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi."</ref><ref>[http://www.sikhwomen.com/sikhism/scriptures/ggs/index.htm Sikhism. The Guru Granth Sahib (GGS)] By Harjinder Singh. "The Guru Granth Sahib also contains hymns which are written in a language known as Sahiskriti as well as Sant Bhasha, it also contains many Persian and Sanskrit words throughout."</ref> }} '''ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sri''' '''Guru Granth Sahib''') [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਦਸ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਰੂਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ, ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਨ 1469 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੰਨ 1708 ਤੱਕ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਚੀ ਅਤੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਬਾਣੀ ਦਾ 1430 ਅੰਗਾਂ (ਸਫਿਆਂ) ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿਸਥਾਰਮਈ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ।<ref name="ke">{{cite book| last = Keene| first = Michael| title = Online Worksheets| publisher = Nelson Thornes| year = 2003| page = 38| isbn = 0-7487-7159-X}}</ref><ref name="su">{{cite book|last=Penney|first=Sue|title=Sikhism|publisher=Heinemann|page=14|isbn=0-435-30470-4}}</ref> ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਬਦ-ਰੂਪੀ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਸਿੱਖ]] ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਤਾਂ-ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅੰਬਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਹੈ।<ref>{{cite conference| first = Singh| last = Kashmir| title = SRI GURU GRANTH SAHIB — A JURISTIC PERSON| publisher = Global Sikh Studies| url = http://www.globalsikhstudies.net/articles/iscpapers/Kashmir%20Singh%20-%20SRI%20GURU%20GRANTH%20SAHIB%20-%20A%20Juristic%20Person.doc.| accessdate = 2008-04-01}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ਅਰਦਾਸ]] ਦੇ ਸਰੋਤ ਜਾਂ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] [[ਸਿੱਖੀ]] ਵਿੱਚ ਬੰਧਨਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧੁਰਾ ਹੈ।<ref>{{cite book| last = Singh| first = Kushwant| title = A history of the sikhs| publisher = Oxford University Press| year = 2005| isbn = 0-19-567308-5}}</ref> '''ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ''' ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸੰਕਲਨ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] (1564-1606) ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਂ ਜਾਂ ਭਗਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਸੀ, ਦੀ ਬਾਣੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਬੀੜ ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਲਿਖਵਾਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਨੇ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name=su/> ਇਸ ਦਾ ਸੰਕਲਨ 29 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1 ਸਤੰਬਰ 1604 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]] ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] ਨੇ ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਨੇ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਭਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪਾਠ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।<ref name="hugh2">{{cite book|last=Partridge|first=Christopher Hugh|title=Introduction to World Religions|year=2005|page=223}}</ref> ਇਹ ਦੂਜਾ ਅਨੁਵਾਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="kapoor">{{cite book|last=Kapoor|first=Sukhbir|title=Guru Granth Sahib: An Advance Study|year=2002|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-8170103219|page=139}}</ref><ref name="britggs1">[https://www.britannica.com/topic/Adi-Granth-Sikh-sacred-scripture Adi Granth], Encyclopaedia Britannica</ref> ਇਸ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ 1,430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਅਤੇ 5,894 ਸ਼ਬਦ (ਰੇਖਾਵਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ) ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇੱਕ ਤਾਲਬੱਧ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ 31 ਮੁੱਖ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਗ੍ਰੰਥ ਰਾਗ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ, ਲਹਿੰਦਾ, ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼, [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]], ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ([[ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ]], ਬਾਂਗਰੂ, ਅਵਧੀ, ਪੁਰਾਣੀ ਹਿੰਦੀ), ਭੋਜਪੁਰੀ, ਸਿੰਧੀ, ਮਰਾਠੀ, ਮਾਰਵਾੜੀ, ਬੰਗਾਲੀ, [[ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ [[ਸੁਰ (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ)|ਸੰਤ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦਾ ਆਮ ਸਿਰਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>Religion and Nationalism in।ndia By Harnik Deol. Published by Routledge, 2000.।SBN 0-415-20108-X, 9780415201087. Page 22. "Remarkably, neither is the Qur'an written in Urdu language, nor are the Hindu scriptures written in Hindi, whereas the compositions in the Sikh holy book, Adi Granth, are a melange of various dialects, often coalesced under the generic title of Sant Bhasha."<br /> The making of Sikh scripture by Gurinder Singh Mann. Published by Oxford University Press US, 2001.।SBN 0-19-513024-3,।SBN 978-0-19-513024-9 Page 5. "The language of the hymns recorded in the Adi Granth has been called "Sant Bhasha," a kind of lingua franca used by the medieval saint-poets of northern।ndia. But the broad range of contributors to the text produced a complex mix of regional dialects."<br /> History of Punjabi Literature by Surindar Singh Kohli. Page 48. Published by National Book, 1993.।SBN 81-7116-141-3,।SBN 978-81-7116-141-6. "When we go through the hymns and compositions of the Guru written in Sant Bhasha (saint- language), it appears that some।ndian saint of 16th century".<br /> [http://www.sikhs.nl/downloads/English/Introduction%20to%20the%20Guru%20Granth%20Sahib.pdf।ntroduction: Guru Granth Sahib]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}. "The Guru Granth Sahib is written in Gurmukhi script. The language, which is most often Sant Bhasha, is very close to Punjabi.।t is well understood all over northern and northwest।ndia and is popular among the wandering holy men. Persian and some local dialects have also been used. Many hymns contain words of different languages and dialects,depending upon the mother tongue of the writer or the language of the region where they were composed."<br /> Songs of the Saints from the Adi Granth By Nirmal Dass. Published by SUNY Press, 2000.।SBN 0-7914-4683-2,।SBN 978-0-7914-4683-6. Page 13. "Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahaskrit. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and Lehndi Panjabi, Sgettland Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi."<br /> [http://www.sikhwomen.com/sikhism/scriptures/ggs/index.htm Sikhism . The Guru Granth Sahib (GGS)] By Harjinder Singh. "The Guru Granth Sahib also contains hymns which are written in a language known as Sahiskriti as well as Sant Bhasha, it also contains many Persian and Sanskrit words throughout."</ref><ref>Harnik Deol, ''Religion and Nationalism in India''. Routledge, 2000. {{ISBN|978-0415201087}}. p. 22. "(...) the compositions in the Sikh holy book, Adi Granth, are a melange of various dialects, often coalesced under the generic title of ''Sant Bhasha''." ''The Making of Sikh Scripture'' by Gurinder Singh Mann. Published by Oxford University Press US, 2001. {{ISBN|978-0-19-513024-9}} p. 5. "The language of the hymns recorded in the Adi Granth has been called ''Sant Bhasha,'' a kind of lingua franca used by the medieval saint-poets of northern India. But the broad range of contributors to the text produced a complex mix of regional dialects." Surindar Singh Kohli, ''History of Punjabi Literature''. p. 48. National Book, 1993. {{ISBN|978-81-7116-141-6}}. "When we go through the hymns and compositions of the Guru written in ''Sant Bhasha'' (saint-language), it appears that some Indian saint of 16th century...." Nirmal Dass, ''Songs of the Saints from the Adi Granth''. SUNY Press, 2000. {{ISBN|978-0-7914-4683-6}}. p. 13. "Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahiskriti. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and Lehndi Panjabi, Sgettland Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi."</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ: [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]], [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]], [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]], [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]], [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]]। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਿੰਦੂ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸੰਤਾਂ (ਸੰਤਾਂ), ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ|ਰਾਮਾਨੰਦ]], [[ਕਬੀਰ]] ਅਤੇ [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ|ਨਾਮਦੇਵ]], ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ: [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ]] ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="shapiro924">{{cite journal|last1=Shapiro|first1=Michael C.|last2=Dass|first2=Nirmal|year=2002|title=Songs of the Saints, from the Adi Granth|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=122|issue=4|pages=924–929|doi=10.2307/3217680|jstor=3217680}}</ref><ref name="parrinderp256">{{cite book|last=Parrinder|first=Geoffrey|author-link=Geoffrey Parrinder|year=1971|title=World Religions: From Ancient History to the Present|publisher=Hamlyn|location=United States|isbn=978-0-87196-129-7|page=256}}</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਦਇਆ, ਪਿਆਰ, ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।<ref name="brekke673">Torkel Brekke (2014), ''Religion, War, and Ethics: A Sourcebook of Textual Traditions'' (Editors: Gregory M. Reichberg and Henrik Syse), Cambridge University Press, {{ISBN|978-0521450386}}, pp. 673, 675, 672–686</ref><ref>Christopher Shackle and Arvind Mandair (2005), ''Teachings of the Sikh Gurus'', Routledge, {{ISBN|978-0415266048}}, pp. xxxiv–xli</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਗ੍ਰੰਥ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਅਤੇ [[ਇਸਲਾਮ]] ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨੈਤਿਕ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਿੱਖ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰੇ]] (ਮੰਦਰ) ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।<ref>William Owen Cole and Piara Singh Sambhi (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pp. 40, 157</ref> ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇਸ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦਾ ਹੈ।<ref>William Owen Cole and Piara Singh Sambhi (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, p. 44</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ [[ਗੁਰਬਾਣੀ]] ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Torkel Brekke (2014), ''Religion, War, and Ethics: A Sourcebook of Textual Traditions'' (Editors: Gregory M. Reichberg and Henrik Syse), Cambridge University Press, {{ISBN|978-0521450386}}, p. 675</ref>{{Sikhism sidebar}}[[ਸਿੱਖ]] ਦੁਆਰਾ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ "ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ" ਮੰਨਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ "ਅੰਗ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Mann |first=Gurinder Singh |date=11 September 2020 |title=The Digital Sikh Manuscript MS 241 and the journey from Punjab to Leicester |url=https://ourhistory.le.ac.uk/2020/09/11/the-digital-sikh-manuscript-ms-241-and-the-journey-from-punjab-to-leicester/ |access-date=4 December 2025 |website=University of Leicester |quote=(5) As the Sikhs consider the Guru Granth Sahib as a ‘Living Guru’ the so-called pages are referred to as ''angs'' or limbs hence representing the living body.}}</ref>{{Guru Granth Sahib sidebar}} == ਮਹੱਤਤਾ == [[File:Guru Granth Sahib.jpg|250px|thumb|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਰੂਪ]] ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਲਖਾਇਕ ਹਨ; ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਿਆਈ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਿ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ੀ ਮਾਹਿਨੇ ਹਨ। ਮੁੱਢਲਾ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾ, ਜੋ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]], ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ, ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੂ]] ਹਨ, [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਹਨ ਅਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਵੀ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਜਨ ਰਚੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|title=A History of the Sikhs: Vol. 1. 1469–1839|url=https://books.google.com/books?id=3i_htgAACAAJ|year=1991|publisher=Oxford University Press|page=46}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਖੋਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ। ਭਾਈਚਾਰਾ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਏਜੰਟ ਦਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref>{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|title=A History of the Sikhs: Vol. 1. 1469–1839|url=https://books.google.com/books?id=3i_htgAACAAJ|year=1991|publisher=Oxford University Press|page=50}}</ref> ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ - ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੇ ਦਾਅਵੇਦਾਰ - ਕੋਲ ਭਜਨਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਪੋਥੀ (ਖਜੂਰ-ਪੱਤੇ ਦੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ) ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਜਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਭਜਨ ਵੰਡ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name="MannMann2001p33">{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=33–36}}{{Dead link|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਭਜਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਸਨ।<ref name="Singh 1991 57–58">{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|title=A History of the Sikhs: Vol. 1. 1469–1839|url=https://books.google.com/books?id=3i_htgAACAAJ|access-date=18 December 2011|year=1991|publisher=Oxford University Press|pages=57–58, 294–295}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਭਜਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 248 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਭਜਨ ਗਾ ਕੇ ਦੇਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ।{{blockquote|ਹੇ ਮੋਹਨ, ਤੇਰਾ ਮੰਦਰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਮਹਿਲ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਹੇ ਮੋਹਨ, ਤੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਪੂਜਾ-ਘਰ ਹਨ।| ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 248 ਪੂਰਾ ਸ਼ਬਦ}}ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਿਖਾਰੀ ਵਜੋਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਯਤਨ ਤੋਂ ਕਈ ਡਰਾਫਟ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।<ref name="MannMann2001p332">{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=33–36}}{{Dead link|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref name="SinghFenech2014p129">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=127–129}}</ref> ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੰਸਕਰਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ 1245 ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਲਗਭਗ 1599 ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹੋਵਾਲ ਪੋਥੀ (ਲਗਭਗ 1600), ਵਣਜਾਰਾ ਪੋਥੀ (ਲਗਭਗ 1601) ਅਤੇ ਭਾਈ ਰੂਪ ਪੋਥੀ (ਲਗਭਗ 1603) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="SinghFenech2014p1292">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=127–129}}</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੂਪ ਦੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਪੋਥੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੋਢੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1969 ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ([[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ|ਫਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ]] ਤੋਂ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 500 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 200 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੋਢੀਆਂ ਨੇ ਤਬਾਦਲੇ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। 1970 ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਤਬਾਦਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਸਕਰਣ ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="MannMann2001p333">{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=33–36}}{{Dead link|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਬਚ ਗਈਆਂ ਸਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Folio_from_the_Jalandhar_recension_of_the_Goindwal_Pothi.jpg|thumb|16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਪੋਥੀ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਸੰਸਕਰਨ ਤੋਂ ਫੋਲੀਓ]] ਇਸ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਸੋਢੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਪੋਤੇ ਹਰਿਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ। ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਵਿੱਚ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪੋਥੀ ਲਿਖੀ ਸੀ ਜਾਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਜਨ ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਭਜਨ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਰੰਪਰਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ [[ਮੂਲ ਮੰਤਰ]] ਸਮੇਤ ਇਸਦੀ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDnCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=36–38}}</ref> ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੂਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸੰਕਲਿਤ, ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="SinghFenech2014p1293">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=127–129}}</ref> ਇੱਕ ਚੌਥਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਲਾਹੌਰੀ ਬੀੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅੰਤਮ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ। == ਸੰਸਕਰਨ ਅਤੇ ਛਾਪੇ == [[ਤਸਵੀਰ:Kartarpur_Bir_(manuscript_or_codex)_of_the_Guru_Granth_Sahib.jpg|thumb|[[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਭਾਰਤ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਵਿਖੇ ਰੱਖੀ ''ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਬੀੜ'' ਦੀ ਤਸਵੀਰ। ਇਹ ਉਹ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ, [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ]] ਨੇ 1604 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।]] [[ਤਸਵੀਰ:19th_century_manuscript_copy,_1704_CE_Guru_Granth_Sahib,_Schoyen_Collection_Norway.jpg|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ (ਸ਼ੋਏਨ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਨਾਰਵੇ) ਦੀ ਇੱਕ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਕਾਪੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਫੋਲੀਓ।]] 1604 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ|ਬਾਬਾ ਬੁੱਧ]] ਪਹਿਲੇ [[ਗ੍ਰੰਥੀ]] ਜਾਂ ਪਾਠਕ ਸਨ।<ref>William Owen Cole and Piara Singh Sambhi (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pp. 45–46</ref> [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ]], [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਕੋਈ ਭਜਨ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੂੰ 22 ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੌਂ ਲਈ ''ਰਾਗ'' ਸੁਰਾਂ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਭਜਨ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। 1704 ਵਿੱਚ [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ|ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ, [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਦੌਰਾਨ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਰਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਪੋਥੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਈ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਰਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਭਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਦਮਦਮਾ ਬੀੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦੀ 1707 ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਕਾਪੀ ਹੁਣ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨੰਦੇੜ ਵਿੱਚ ਤੋਸ਼ਾਖਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ '''ਦਸਵੇ ਪਾਦਸਾਹ ਕਾ ਗ੍ਰੰਥ''<nowiki/>' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]] ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਅਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ === ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ [[ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ|ਅਕਾਲੀ ਨਿਹੰਗ]] ਸੰਪਰਦਾ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]] ਅਤੇ [[ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਸਰਬਲੋਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":4">{{Cite journal|last=Singh|first=Jasjit|date=July 2014|title=The Guru's Way: Exploring Diversity Among British Khalsa Sikhs|url=http://dx.doi.org/10.1111/rec3.12111|journal=Religion Compass|volume=8|issue=7|pages=209–219|doi=10.1111/rec3.12111|issn=1749-8171|url-access=subscription}}</ref> ਉਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਆਦਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ "ਦਰਬਾਰ" ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਦਿ ਗੁਰੂ ਦਰਬਾਰ। ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਪੁਰਾਣ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਗ੍ਰੰਥ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹਨ, ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।<ref name=":4" /> ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਦਸਮ ਅਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਸਿੰਘਾਸਣ (ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਲਕੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) 'ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਲਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਥਿਆਰ === ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ]] ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ [[ਕਿਰਪਾਨ|ਤਲਵਾਰਾਂ]], ਖੰਜਰ, [[ਚੱਕਰਮ|ਜੰਗੀ ਕੋਇਤਾਂ]] ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ [[ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ|ਜੰਗੀ ਭਾਵਨਾ]] ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਚਨਾ ਜਿਸਨੂੰ ''ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਮ ਮਾਲਾ''<ref name="Singh 39–59">{{Citation |last=Singh |first=Pashaura |title=The Guru Granth Sahib |date=2011-10-13 |url=http://dx.doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |work=Sikhism in Global Context |pages=39–59 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |isbn=978-0-19-807554-7 |access-date=2023-02-26}}</ref> ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ '','' [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਸੈਫ਼, ਵਕਰਦਾਰ ਤਲਵਾਰਾਂ (ਤੁਲਵਾਰ), ਤੀਰ, ਬੰਦੂਕਾਂ, ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>Singh, Kamalroop.</ref> ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਗਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਸ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਖੰਡੋ ਖੜਗ ਤੁਪਕ ਤਬਰ ਅਰੁ ਤੀਰ ॥ ਸੈਫ ਸਰੋਹੀ ਸੈਹਥੀ ਯਹੈ ਹਮਾਰੈ ਪੀਰ ॥੩॥ [[ਕਿਰਪਾਨ]], [[ਖੰਡਾ (ਤਲਵਾਰ)|ਖੰਡਾ]], ਤਲਵਾਰ, ਕੁਹਾੜਾ, ਰਾਈਫਲ ਅਤੇ ਤੀਰ। ਸੈਫ਼, ਖੰਜਰ, ਬਰਛਾ: ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਡੇ [[ਪੀਰ (ਸੂਫ਼ੀ)|ਪੀਰ]] (ਸੰਤ) ਹਨ। (ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਮ ਮਾਲਾ, ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ) ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।<ref name="Singh 39–592">{{Citation |last=Singh |first=Pashaura |title=The Guru Granth Sahib |date=2011-10-13 |url=http://dx.doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |work=Sikhism in Global Context |pages=39–59 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |isbn=978-0-19-807554-7 |access-date=2023-02-26}}</ref> == ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ == {{main|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਣੀ}} [[ਤਸਵੀਰ:The_3_Sikh_Granths_(Ad_-_Dasam_-_Sarbloh)_placed_together_being_recited,_Nanded,_Maharashtra.png|thumb|3 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ (ਆਦਿ - ਦਸਮ - ਸਰਬਲੋਹ) ਇਕੱਠੇ ਪਾਠ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਾਂਦੇੜ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਭਜਨ ਹਨ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":1">{{Cite book|location=London}}</ref> ਇੱਕ ''ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸਤਵਨ'' (7) ਅਤੇ ''ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਨ'' (10) ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite journal|last=Singh|first=Anurag|date=December 2018|title=Punjab: Cradle of Indian Civilization and Khalsa of Guru Gobind Singh|url=https://ggscw.ac.in/Downloads/Gyankosh%20Vol%201.pdf|journal=Gyankosh: An Interdisciplinary e-Journal|volume=1|pages=29}}</ref><ref name=":3">Singh, Pashaura.</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾਂ [[ਹਿੰਦੂ]] ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ''ਸੰਤ ਕਵੀਆਂ'' (ਸੰਤਾਂ) ਅਤੇ ਦੋ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਸੰਤ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਭਜਨ ਅਤੇ ਛੰਦ ਵੀ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵਰਗੇ ਗੁਰੂਆਂ ਲਈ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਛੰਦਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਕੁਝ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਭੱਟਾਂ (ਭੱਟਾਂ) ਦੁਆਰਾ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭਜਨ ਅਤੇ ਛੰਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਛੰਦ ਹਨ।<ref name="shapiro9242">{{Cite journal|last=Shapiro|first=Michael C.|last2=Dass|first2=Nirmal|year=2002|title=Songs of the Saints, from the Adi Granth|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=122|issue=4|pages=924–929|doi=10.2307/3217680|jstor=3217680}}</ref> ਇਕੱਤੀ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਈ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ''ਭਗਤਾਂ'' ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਜਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ: {{Columns-list|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ: * [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] (974) * [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] (62) * [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]] (907) * [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] (679) *[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] (2218) *[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] (116) ਭਗਤ: * [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ]] (541) * [[ਜੈਦੇਵ|ਭਗਤ ਜੈਦੇਵਾ]] (2) * [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ]] (1) * [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ]] (60) * [[ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ]] (5) * [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ]] (1) *[[ਭਗਤ ਪੀਪਾ]] (1) * [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]] (1) *[[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ]] (1) * [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ]] (41) * [[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ]] (6) * [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] (1) ਭੱਟ: * [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]] (1) * [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]] (5) * [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] (2) * [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]] (13) * [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]] (2) * [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]] (5) * [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]] (8) * [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]] (54) * [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]] (14) * [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]] (16) * [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]] (3) ਪੀਰ: * [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਭਗਤ ਫਰੀਦ]] (134) *[[ਭਗਤ ਭੀਖਨ]] (2) *[[ਭਗਤ ਬੇਣੀ]] (3) * [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ]] (1) *[[ਭਗਤ ਧੰਨਾ]] (4) ਗੁਰਸਿੱਖ: * [[ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਬੰਡ ਡੂਮ|ਭਾਈ ਸੱਤਾ]] (4) * [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] (8) * [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] (12) * [[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ]] (10) * ਭਾਈ ਪਿਆਰਾ (53)}} === ਰਾਗ === {{Pie chart|value9|caption=ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ|other=yes|label1=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|value1=16.53|color1=#808000|label2=ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|value2=1.10|color2=#00FF00|label3=ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ|value3=15.38|color3=#DAFF00|label4=ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ|value4=11.52|color4=#000080|label5=ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|value5=32.63|color5=#00DAFF|label6=|value6=|color6=|label7=|value7=|value8=5.92|label8=ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|color7=|color8=#F4C430}}ਜਿੰਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਹਾਰੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹੀਆਂ ਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਤੇ ਰਾਗਨੀਆਂ। ਸਾਰੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਹੈ। 31 ਰਾਗ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਦਿਆਂ,ਅਸਟਪਦੀਆਂ ਤੇ 4 ਲਾਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੰਬੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਤੇ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 1430 ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਬੀੜ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਸਭਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਾਪਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਿਆਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:- {{div col}} *ਤਤਕਰਾ *ਨਿਤਨੇਮ (1-13) *ਸਿਰੀ ਰਾਗ (14-93) *ਮਾਝ ਰਾਗੁ (94-150) *ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ (151-346) *ਆਸਾ ਰਾਗੁ (347-488) *ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ (489-526) *ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ ਰਾਗੁ (527-536) *ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ (537-556) *ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ (557-594) *ਸੋਰਠ ਰਾਗੁ (595-659) *ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ (660-695) *ਜੈਤਸਰੀ ਰਾਗੁ (696-710) *ਟੋਡੀ ਰਾਗੁ (711-718) *ਬੈਰਾੜੀ ਰਾਗੁ (719-720) *ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ (721-727) *ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ (728-794) *ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ (795-858) *ਗੌਂਡ ਰਾਗੁ (854-875) *ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (876-974) *ਨਟ ਨਰਾਇਣ ਰਾਗੁ (975-983) *ਮਾਲਿ ਗਉੜਾ ਰਾਗੁ (984-988) *ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ (989-1106) *ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ (1107-1117) *ਕੇਦਾਰ ਰਾਗੁ (1118-1124) *ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ(1125-1167) *ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ (1158-1196) *ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ (1197-1253) *ਮਲਾਰ ਰਾਗੁ (1254-1293) *ਕਾਨੜਾ ਰਾਗੁ (1294-1318) *ਕਲਿਆਣ ਰਾਗੁ (1319-1326) *ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ (1327-1351) *ਜੈਜਾਵੰਤੀ ਰਾਗੁ (1352-1353) *ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ (1353-1360) *ਗਾਥਾ,ਫ਼ੁਨਹੇ ਤੇ ਚਉਬੋਲੇ (1360-1364) *ਸਲੋਕ ਕਬੀਰ (1364-1377) *ਸਲੋਕ ਫ਼ਰੀਦ (1377-1384) *ਸਵੱਈਏ (1385-1409) *ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੌਂ ਵਧੀਕ (1410-1429) *ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਰਾਗਮਾਲਾ (1429-1430){{div col end}} === ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ === ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ: ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 22 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ 349 ਹਨ, ਅਤੇ ਭਗਤ-ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਭੀ ਹਨ। {|class="wikitable sortable" |+ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ! ਭਗਤ !! ਸ਼ਬਦ !! ਭਗਤ !!ਸ਼ਬਦ |- |[[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]]|| 224|| [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]]||2 |- |[[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]]||61||[[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]]||1 (ਸਿਰਫ਼ ਤੁਕ) |- |[[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ]]||40||[[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]||4||[[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਫਰੀਦ ਜੀ]]||4||[[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]]|| 3||[[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]]||3||[[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ|ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]]||2||[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]||3 |- |||||ਜੋੜ||352 |} ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਉੜੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਦੀਆਂ 3 ਹੋਰ ਬਾਣੀਆਂ ਹਨ- ਬਾਵਨ ਅਖਰੀ, ਪੰਦ੍ਰਹ ਥਿਤੀ, ਸਤ ਵਾਰ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਅਤੇ [[ਭਗਤ ਫਰੀਦ ਜੀ]] ਦੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹ ਭੀ ਹਨ:- * ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ = 243 (ਇਹਨਾਂ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਭੀ ਕੁਝ) * ਭਗਤ ਫਰੀਦ ਜੀ = 130 ਸਲੋਕ ਹਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਕਈ ਨਾਂ ਵਰਤੇ ਗਏ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। {| class="wikitable sortable" |+ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਮ ਦਾ ਵੇਰਵਾ !ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ !!ਗਿਣਤੀ!!ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ !!ਗਿਣਤੀ!!ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ !!ਗਿਣਤੀ |- |[[ਹਰਿ]]|| 8344|||ਰਾਮ|| 2533|||[[ਪ੍ਰਭੂ]]|| 1371 |- |ਗੋਪਾਲ|| 491|||ਗੋਬਿੰਦ|| 475|||[[ਪਰਮਾਤਮਾ]]|| 324 |- |ਕਰਤਾ|| 228|||ਠਾਕੁਰ|| 216|||ਦਾਤਾ|| 151 |- |ਪਰਮੇਸ਼ਰ|| 139|||ਮੁਰਾਰੀ|| 97|||[[ਨਰਾਇਣ|ਨਾਰਾਇਣ]]|| 89 |- |ਅੰਤਰਜਾਮੀ|| 61|||ਜਗਦੀਸ|| 60|||ਸਤਿਨਾਮ|| 59 |- |ਮੋਹਨ|| 54|||[[ਅੱਲਾਹ|ਅੱਲਾ]]|| 46|||[[ਭਗਵਾਨ]]|| 30 |- |ਨਿਰੰਕਾਰ|| 29|||ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|| 22|||[[ਵਾਹਿਗੁਰੂ]]|| 13 |} ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਉਗਾਹੀ ਮੂਜਬ ਭਾਦੋਂ ਵਦੀ ਏਕਮ ਸੰਮਤ 1661/1 ਅਗਸਤ 1604 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਹ ਸੰਕਲਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਗਰੰਥ ਦਾ ਤਤਕਰਾ ਤੇ ਅੰਗ ਅੰਕਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 7000 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ 15 ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ, ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਕਬੀਰ]] ਅਤੇ [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ 974 ਪਤਰੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ 12”x8”ਅਕਾਰ ਦੇ 1948 ਪੰਨੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਾਲੀ ਪੰਨੇ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਜਗ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ। === ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੰਸਕਰਣ === 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਦੇ ਕਈ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੰਸਕਰਣ ਲੱਭੇ ਗਏ। ਇਸਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਾਠ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪੰਜ ਵਿਚਾਰ ਹਨ: * ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਵਿਚਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਇਕਸਾਰ "ਮਾਤਾ ਪਰੰਪਰਾ" ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਜਾਂ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਕੋਡੈਕਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਵਾਧੂ ਭਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਰੇਖਿਕ, ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬੰਦ ਸੰਸਕਰਣ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੋਈ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਕਲਪਿਕ ਭਜਨਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। * ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਚਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਰੇਖਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਇ ਐਮਐਸ, ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਐਮਐਸ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਐਮਐਸ 1245 ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮੇਲ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ 1642 ਅਤੇ 1692 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁਣ 27 ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਗਏ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪੋਥੀ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਪੋਥੀ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸਨ। * ਪਿਆਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ। ਇਹ ਸੰਸਕਰਣ ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ, ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗਲਤੀਆਂ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਜਾਂ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਿਆ, ਫਿਰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਯਤਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਾਠ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸੰਸਕਰਣ ਨਹੀਂ ਸੀ। * ਚੌਥਾ ਵਿਚਾਰ ਇਸ ਤੀਜੇ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਿਓਲ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਸਨ। ਇਹ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਖੇਤਰੀ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਨਿਰਗੁਣ ਅਤੇ ਸਗੁਣ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ [[ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ|ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ]] ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਿਰਗੁਣ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਦੇ ਸਨ। ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ, ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸੰਕਲਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। * ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਚੌਥੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਾਥੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਦੇ ਜਗਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਯਤਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਨ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਸਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਬੀੜ (ਹਥਲਿਖਤ) ਦਾ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਜੋ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਿਖਾਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਇਹ ਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਰੇਖਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਭਾਵ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਤੋਂ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਰਚਨਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Large-sized_Guru_Granth_Sahib_manuscript_that_was_handwritten_by_Pratap_Singh_Giani_and_completed_in_1908_C.E._03.jpg|right|thumb|[[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅੰਤਮ ਹਿੱਸਾ]] ਪੂਰਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ, ਮਹਮਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੁਝਾਅ 'ਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਿਖਾਈ ਅਤੇ ਫੈਲਾਈ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਲੰਡਾ ਲਿੱਪੀਆਂ|ਲੰਡਾ ਲਿਪੀਆਂ]] ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਲਿਪੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਦੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ - ਵਿਸਮਦ - ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਧਨ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਜਾਂ ਰਾਗਾਂ<ref name="kerry">{{Cite book|deadurl=Kerry Brown (historian)}}</ref> ਦੁਆਰਾ 1430 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਗ "ਅੰਗ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: # ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ [[ਮੂਲ ਮੰਤਰ]], [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]], [[ਰਹਿਰਾਸ|ਸੋ ਧਾਰ]] ( ਰਹਿਰਾਸ ) ਅਤੇ [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ|ਸੋਹਿਲਾ]] ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਗ; # ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਰਾਗਾਂ ਜਾਂ ਸੰਗੀਤਕ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। (ਹੇਠਾਂ ਦੇਖੋ)। # ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਲੋਕਾ, ਗਾਥਾ, ਫੂੰਹੇ, ਅਤੇ ਚੌਬੋਲੇ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਕਬੀਰ ਦਾ [[ਦੋਹਾ|ਸ਼ਲੋਕਾ]], ਫਰੀਦ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕਾ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਣੀ|11 ਭੱਟਾਂ]] ਦੇ ਸਵਈਏ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਭਦੁਆਰ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕਾ, ਰਾਗਲੋ (ਮੁੰਦਾਵਣੀ), ਰਾਗ ਦੀ ਸੂਚੀ ਅਤੇ [[ਰਾਗਮਾਲਾ|ਰਾਗ]] (ਰਾਗ ਦੀ ਸੂਚੀ) ਵਾਲਾ ਪੋਸਟ ਰਾਗ ਭਾਗ। [[ਰਾਗ]] ਸ਼ਬਦ "ਰੰਗ" ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਇੱਥੇ ਰਾਗ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਰੂਹਾਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਆਤਮਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਔਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਵਨਾ ਜਾਂ ਮੂਡ ਜੋ ਕਿ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਜਾਂ ਕ੍ਰਮ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਗ ਸੁਰੀਲੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤ [[ਸੁਰ|ਸਵਰਾਂ ਦੇ]] ਜ਼ਬੂਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੈਮਾਨੇ ਜਾਂ ਢੰਗ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਰਾਗ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। [[ਰਾਗਮਾਲਾ]] (ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਰਚਨਾ) ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੱਠ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਦਿੱਖ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਨਾ ਨੰਬਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: {{Div col|colwidth=15em}} # ਆਸਾ (8) # ਗੁਜਰੀ (10) # ਗੌਰੀ ਦੀਪਾਕੀ (12) # ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ (13) # ਗੌਰੀ ਗਰੀਬੀ (13) # ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ (14) # ਮਾਝ (94) #ਗਉੜੀ ਗੁਆਰੇਰੀ (151) #ਗਉੜੀ ਰਾਗ (151) #ਗਉੜੀ ਦਖਣੀ (152) #ਗਉੜੀ ਚੇਤੇ (154) # ਗੌਰੀ ਬੈਰਾਗਨ (155) #ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਦੀਪਾਕੀ (157) #ਗਉੜੀ ਮਾਝ (172) # ਗੌਰੀ ਮਾਲਵਾ (214) # ਗੌਰੀ ਮਾਲਾ (214) # ਗੌਰੀ ਸੋਰਠ (330) # ਆਸਾ ਕਾਫੀ (365) # [[ਆਸਾਵਰੀ]] (369) # ਆਸਾ ਆਸਵਰੀ (409) # ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ (527) # [[ਬਿਹਾਗੜਾ|ਬਿਹਾਗੜਾ]] (537) # ਵਡਹੰਸ (557) # ਵਡਹੰਸ ਦਖਣੀ (580) # ਸੋਰਠ (ਰਾਗ) (595) # ਜੈਤਸਰੀ (696) # ਟੋਡੀ (ਰਾਗ) (711) # ਬੈਰਾਰੀ (719) # ਤਿਲੰਗ (721) # ਤਿਲੰਗ ਕਾਫੀ (726) # ਸੂਹੀ (ਰਾਗ) (728) # ਸੂਹੀ ਕਾਫੀ (751) # ਸੂਹੀ ਲਲਿਤ (793) # [[ਬਿਲਾਵਲ]] (795) #ਬਿਲਾਵਲ ਦਖਣੀ (843) # ਗੋਂਡ (ਰਾਗ) (859) #ਬਿਲਾਵਲ ਗਾਊਂਡ (874) # [[ਰਾਮਕਲੀ]] (876) # ਰਾਮਕਲੀ ਦਖਣੀ (907) # ਨਟ ਨਰਾਇਣ (975) # ਅਖਰੋਟ (975) # ਮਾਲੀ ਗੌਰਾ (984) # ਮਾਰਵਾ (ਰਾਗ) ਮਾਰੂ (989) # ਮਾਰੂ ਕਾਫੀ (1014) # ਮਾਰੂ ਦਖਣੀ (1033) # ਤੁਖਾਰੀ (1107) # [[ਕੇਦਾਰ (ਰਾਗ)|ਕੇਦਾਰਾ]] (1118) # [[ਭੈਰਵ_(ਰਾਗ)|ਭੈਰੋ]] (1125) # ਬਸੰਤ (ਰਾਗ) (1168) # ਬਸੰਤ ਹਿੰਡੋਲ (1170) # [[ਸਾਰੰਗ_(ਰਾਗਾਂ ਦਾ_ਪਰਿਵਾਰ)|ਸਾਰੰਗ]] (1197) # ਮਲਹਾਰ (1254) # ਕਨੜਾ ਰਾਗ (1294) # ਕਲਿਆਣੀ ਰਾਗ(1319) # ਕਲਿਆਣ ਭੋਪਾਲੀ (1321) # ਪਾਰਬਤੀ ਬਿਭਾਸ (1327) # ਪਾਰਭਾਤੀ (1327) # ਪਾਰਬਤੀ ਦਖਣੀ (1344) # ਬਿਭਾਸ ਪਾਰਭਾਤੀ (1347) # ਜੈਜਾਵੰਤੀ (1352){{Div col end}} === ਹੋਰ ਆਵਰਤੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ੈਲੀਆਂ === ਹਰੇਕ ਰਾਗ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਰਚਨਾਵਾਂ ਗੁਰੂ (ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਜ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਖਾਸ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਮ ਆਵਰਤੀ [[ਵਾਰ|ਵਾਰਾਂ]] (ਲੰਬੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), [[ਛੰਦ]] (ਇੱਕ ਘੋਸ਼ਣਾ ਛੰਦ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਅਸ਼ਟਪਾਦੀਆਨ (ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਮਾਪ), ਪਹਿਰੇ (ਦਿਨ ਦੇ [[ਪਹਰੇ|ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ]] 'ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਜਾਂ ਵਾਰ ਸਤਿ (ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਬਾਰਾ ਮਹਾਂ (ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਥਿਥੀ (ਪੰਦਰਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਤਾਰੀਖਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਜੋਤਿਸ਼ ਕਵਿਤਾਵਾਂ) ਥੀਮ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਗ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। === ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Sri_Guru_Granth_Sahib.jpg|thumb|ਇੱਕ [[ਗ੍ਰੰਥੀ]] ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ]] 1708 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ [[ਗੁਰੂ ਮਾਨਿਓ ਗ੍ਰੰਥ|ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ]] "ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ" ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਇੱਕ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ, ਨਰਬੁਧ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਭੱਟ ਵਹੀ (ਇੱਕ ਬਾਰਡ ਦੀ ਪੋਥੀ) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਾਜਪੂਤ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਰਡ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਦੀਵੀ-ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ, ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="britggs12">[https://www.britannica.com/topic/Adi-Granth-Sikh-sacred-scripture Adi Granth], Encyclopaedia Britannica</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਂ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਕ, ਸ਼ਬਦ, ਬਣਤਰ, ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਕੋਲ ਇੱਕ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਭੇਜਿਆ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ, ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਾਸਕ, ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ (ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਇਤ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, "ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਘੁਮਿਆਰ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਗੁੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ", ਇਸਨੂੰ [[ਇਸਲਾਮ]] ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ। ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਸਮਰਾਟ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਲਿਖਤ ਦੀ ਗਲਤ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ, "ਮੁਸਲਮਾਨ" ਨੂੰ "ਬੇਈਮਾਨ" (ਬੇਈਮਾਨ, ਬੁਰਾਈ) ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref name="eosramrai">Gurucharan Singh Anand (2011), [[iarchive:TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIiiM-r/page/n477|Ram Rai]], Encyclopedia of Sikhism, Editor in Chief: Harbans Singh, Punjab University</ref> ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਵਰਜਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। === ਪਾਠ === ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਖ਼ਤ (ਸਿੰਘਾਸਣ) ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੜ੍ਹੇ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਬੈਠਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਢੱਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਉਤਾਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਵੀ ਧੋਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਛਤਰੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ [https://www.sikhiwiki.org/index.php/Chaur_sahib ਚੌਰ ਸਾਹਿਬ] (ਪੰਖਾ ਵਿਸਕ) ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਇੱਕ [[ਗ੍ਰੰਥੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਭਜਨਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਧੂੜ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜਿਆਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੁਮਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਰੁਮਾਲੇ ਹੇਠ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ। === ਰਸਮਾਂ === {{Multiple image | align = right | image1 = 2017 sukhasan ritual palki palanquin for Guru Granth Sahib every night, Golden temple Amritsar.jpg | width1 = 159 | alt1 = | caption1 = | image2 = Palki sahib, the palanquin carrying the Adi Granth.jpg | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = ਖੱਬੇ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ 'ਸੁਖਾਸਨ' ਦੀ ਰਸਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਪਾਲਕੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਬੈੱਡਰੂਮ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੱਜੇ: ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਸਥਾਨ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਪਾਲਕੀ ("ਪ੍ਰਕਾਸ਼")। }} [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ]] ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ (ਮੰਦਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਈ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਮਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੀਵਤ ਵਿਅਕਤੀ, ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਸਮਾਪਤੀ ਰਸਮ ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਖਾਸਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ( ਸੁਖ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਆਰਾਮ ਜਾਂ ਆਰਾਮ", ਆਸਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਥਿਤੀ")। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਭਗਤੀ [[ਕੀਰਤਨ]] ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ [[ਅਰਦਾਸ|ਅਰਦਾਸਾਂ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ, ਸਿਰਹਾਣੇ ਵਾਲੀ ਪਾਲਕੀ (ਪਾਲਕੀ) ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਪ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਸਤਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="ngks812">{{Cite book}}</ref> * ਉਦਘਾਟਨੀ ਰਸਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਰੋਸ਼ਨੀ"। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਪ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਬਿਗਲਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਾਰ ਆਸਾ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੇ ਰਸਮੀ ਗਾਇਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਬੇਤਰਤੀਬ ਪੰਨਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਪੂਰਾ ਪੰਨਾ ਦਿਨ ਦਾ ਮੁਖਵਾਕ (ਜਾਂ ਵਾਕ ) ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਉਸ ਦਿਨ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਮਿਰਵੋਲਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਾਪੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ "ਗੁਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੇਵਾ" ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਮਿਰਵੋਲਡ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਲਈ ਇਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਸਮੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ "ਅਰਥਾਂ, ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ" ਨੂੰ ਢਾਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਪੂਜਾ ਲਈ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਅਨੁਵਾਦ == ਇੱਕ ਜਰਮਨ [[ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰ|ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ|ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਨੇ]] 1877 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਰ ਅਧੂਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਠ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਦੇ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।<ref>[[iarchive:digranthorholysc00trumuoft/page/n8|The Adi Granth]], Ernest Trumpp (1877), WH Allen & Co., London; Notes: In this 876 pages publication, Trumpp's translation starts at [[iarchive:digranthorholysc00trumuoft/page/n155|page 156]], while philological notes on the language of the Sikh scripture start at [[iarchive:digranthorholysc00trumuoft/page/n139|page 140]]</ref> ਟਰੰਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ "ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਇੱਕ ਘਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਿਰਫ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ"। ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਮੰਨਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ ਮਾਰਕ ਜੁਰਗੇਨਸਮੇਅਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਤਾ, ਅਨੁਵਾਦ, ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਨੋਟਸ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਕੀਮਤੀ ਸੰਦਰਭ ਕਾਰਜ ਹਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਅਕਸ਼ਯਾ ਕੁਮਾਰ, ਟਰੰਪ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਤੇ ਮਕੈਨੀਕਲ" ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੂਲ ਆਇਤਾਂ ਦੀ ਵਾਕ-ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਪੁਨਰ-ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਰਵਿੰਦ-ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡੇਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਮਲਾ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਝੁਕਾਅ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ,<ref name="perplexed8687">{{Cite book}}</ref> ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਸਮਰਥਿਤ ਸਿੱਖ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਵਿਰੋਧੀ" ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ" ਵਾਕੰਸ਼ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ" ਅੰਕ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਰਥੋਡਾਕਸ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖਾਲਸਾ]] ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਟਰੰਪ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਾਲਸਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਟਰੰਪ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]], ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਰ ਅਧੂਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਜੋ ਟਰੰਪ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ -ਅਧਾਰਤ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ।<ref>Donald Dawe (2011), [[iarchive:TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIiiM-r/page/n17|Macauliffe, Max Arthur]], Encyclopedia of Sikhism, Volume III, Harbans Singh (Editor), Punjabi University, Patiala; The translation of Guru Nanak's ''Janamsakhi'' and his hymns in the Guru Granth Sahib are in Macauliffe's [[iarchive:in.ernet.dli.2015.45269/page/n39|Volume I]], The Sikh Religion (1909)</ref> ਉਸਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਦਾ [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੁੱਖ ਅਨੁਵਾਦ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਾਲਸਾ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਸਨ, ਜੋ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਅਤੇ ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ।<ref>{{Cite journal|last=Jones|first=Kenneth W.|year=1973|title=Ham Hindū Nahīn: Arya Sikh Relations, 1877–1905|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_1973-05_32_3/page/456|journal=The Journal of Asian Studies|publisher=Cambridge University Press|volume=32|issue=3|pages=457–475|doi=10.2307/2052684|jstor=2052684}}</ref> ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਛੇ-ਖੰਡਾਂ ਵਾਲੀ "ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ" ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1909 ਵਿੱਚ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Hawley1993jsg">{{Cite book}}</ref> ਟਰੰਪ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਸੀ, ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਪਾਦਕੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ ਜਿਓਰਜੀਓ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਟਰੰਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਮੈਕਾਲਿਫ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਈਸਾਈ-ਵਰਗੇ "ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ" ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰੋਤਿਆਂ ਲਈ।<ref name="Shani2007p30">{{Cite book}}</ref> ਮੈਕਾਲਿਫ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਮਝਿਆ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਨੇ ਮੈਕਾਲਿਫ ਦੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਨੂੰ "ਗੈਰ-ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ" ਅਤੇ "ਸ਼ੱਕੀ" ਵਜੋਂ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮੈਕਾਲਿਫ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Hawley1993jsg" /> ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਸ਼ੈਕਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਕਾਲਿਫ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ([[ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ|ਸਿੰਘ ਸਭਾ]]) ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਸਿੱਖ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਏਕਾਸ਼੍ਵਰਵਾਦ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਮੂਲ ਸਿੱਖ ਪਾਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ "ਅਸਪਸ਼ਟ ਜ਼ਬੂਰ ਵਰਗੇ ਅਨੁਵਾਦ" ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। {{Verse translation|ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਆਕਾਰ ਹੁਕਮੁ ਨ ਕਹਿਆ ਜਾਈ ॥ ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਜੀਅ ਹੁਕਮਿ ਮਿਲੈ ਵਡਿਆਈ ॥ ਹੁਕਮੀ ਉਤਮੁ ਨੀਚੁ ਹੁਕਮਿ ਲਿਖਿ ਦੁਖ ਸੁਖ ਪਾਈਅਹਿ ॥ ਇਕਨਾ ਹੁਕਮੀ ਬਖਸੀਸ ਇਕਿ ਹੁਕਮੀ ਸਦਾ ਭਵਾਈਅਹਿ ॥ ਹੁਕਮੈ ਅੰਦਰਿ ਸਭੁ ਕੋ ਬਾਹਰਿ ਹੁਕਮ ਨ ਕੋਇ ॥ ਨਾਨਕ ਹੁਕਮੈ ਜੇ ਬੁਝੈ ਤ ਹਉਮੈ ਕਹੈ ਨ ਕੋਇ ॥੨॥ <br />ਗਾਵੈ ਕੋ ਤਾਣੁ ਹੋਵੈ ਕਿਸੈ ਤਾਣੁ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਦਾਤਿ ਜਾਣੈ ਨੀਸਾਣੁ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਗੁਣ ਵਡਿਆਈਆ ਚਾਰ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਵਿਦਿਆ ਵਿਖਮੁ ਵੀਚਾਰੁ ॥ਗਾਵੈ ਕੋ ਸਾਜਿ ਕਰੇ ਤਨੁ ਖੇਹ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਜੀਅ ਲੈ ਫਿਰਿ ਦੇਹ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਜਾਪੈ ਦਿਸੈ ਦੂਰਿ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਵੇਖੈ ਹਾਦਰਾ ਹਦੂਰਿ ॥ ਕਥਨਾ ਕਥੀ ਨ ਆਵੈ ਤੋਟਿ ॥ ਕਥਿ ਕਥਿ ਕਥੀ ਕੋਟੀ ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ॥ ਦੇਦਾ ਦੇ ਲੈਦੇ ਥਕਿ ਪਾਹਿ ॥ ਜੁਗਾ ਜੁਗੰਤਰਿ ਖਾਹੀ ਖਾਹਿ ॥ ਹੁਕਮੀ ਹੁਕਮੁ ਚਲਾਏ ਰਾਹੁ ॥ ਨਾਨਕ ਵਿਗਸੈ ਵੇਪਰਵਾਹੁ ॥੩॥|Hukmī hovan ākār hukam na kahiā jāī. Hukmī hovan jīa hukam milai vadiāī. Hukmī utam nīch hukam likh dukh sukh pāīah. Iknā hukmī bakhsīs ik hukmī sadā bhavāīah. Hukmai andar sabh ko bāhar hukam na koe. Nānak hukmai je bujhai ta haumai kahai na koe. ॥2॥ <br />Gāvai ko tāṇ hovai kisai tāṇ. Gāvai ko dāt jāṇai nīsāṇ. Gāvai ko guṇ vadiāīā chār. Gāvai ko vidiā vikham vīchār. Gāvai ko sāj kare tan kheh. Gāvai ko jīa lai fir deh. Gāvai ko jāpai disai dūr. Gāvai ko vekhai hādrā hadūr. Kathnā kathī na āvai tot. Kath kath kathī kotī kot kot. Dedā de laide thak pāhi. Jugā jugantar khāhī khāhi. Hukmī hukam chalāe rāhu. Nānak vigsai veparvāhu.||3|||italicsoff=y|attr1=''Guru Granth Sahib [[Japji Sahib]] 2–3'' <ref>[http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&Param=1&g=1&h=1&r=1&t=1&p=0&k=0 Guru Granth Sahib ॥ ੫ ॥], Pages 1–2 of 1430, [http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&Param=1 srigranth.org]</ref>|attr2=Transliteration}}{{Verse translation|'''ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ (1877)'''<ref>[https://archive.org/details/cu31924023913217/page/n157 The Adi Granth], Ernest Trumpp (1877), WH Allen & Co, pp. 2–5 (see footnotes for alternates)</ref> (ਉਸਦੇ) ਹੁਕਮ ਨਾਲ (ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ) ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਸਦਾ ਹੁਕਮ (ਹਾਲਾਂਕਿ) ਦੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਜੀਵ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉੱਚ ਅਤੇ ਨੀਵਾਂ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ (ਆਵਾਗਵਨ ਵਿੱਚ) ਭਟਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾਨਕ! ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਵੈ-ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲੇਗਾ। [2]<br /> ਕੋਈ ਆਪਣੀ (ਭਾਵ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ) ਸ਼ਕਤੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ) ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਆਪਣੀ (ਉਦਾਰਤਾ) ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਹ (ਆਪਣੇ) ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਸੁੰਦਰ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। — ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਔਖਾ ਵਿਚਾਰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਸਰੀਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਜੀਵਨ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ), (ਪਰ) ਦੂਰੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਵਤਾਂ ਅਤੇ ਦੱਸਣ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ, ਕਹਾਣੀ, ਕਰੋੜਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ (ਭਾਵ ਪਰਮਾਤਮਾ) ਦਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੈਂਦਾ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੁੱਗਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਗਾਂ ਲਈ ਉਹ ਖਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਨਕ! ਉਹ ਬੇਫਿਕਰ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।|'''ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ (1909)'''<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45269/page/n289 The Sikh Religion Vol. 1], Max Authur Macauliffe (1909), Clarendon Press, pp. 196–197 (see footnotes for alternates)</ref> ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਆਤਮਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੇ ਜਾਂ ਨੀਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕੁਝ ਆਪਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਵਾਗਮਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਨਕ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।<br /> ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਔਖਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਿ ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਹਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਿ ਉਹ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਦਾ ਅਤੇ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਲੱਖਾਂ-ਲੱਖਾਂ ਵਰਣਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਉਸਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਉਸਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਕਮਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ, ਬੇਪਰਵਾਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਖੁਸ਼ ਹੈ।|italicsoff=y|attr1=''Guru Granth Sahib Japji Sahib 2–3''|attr2=''Guru Granth Sahib Japji Sahib 2–3''}} ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਪੂਰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ, ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ, 1960 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1978 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ "ਤੂੰ" ਅਤੇ "ਤੂੰ" ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1962 ਵਿੱਚ, ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅੱਠ-ਜਿਲਦਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦ 3HO/ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬ੍ਰਦਰਹੁੱਡ ਦੀਆਂ Sikhnet.com ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Lynne_20052">{{Cite book}}</ref><gallery widths="200px" heights="200px"> ਤਸਵੀਰ:Title-page_of_'The_Ādi_Granth_-_Or,_the_Holy_Scriptures_of_the_Sikhs'_by_Ernest_Trumpp,_1877.jpg|alt=Title-page of The Ādi Granth: Or, the Holy Scriptures of the Sikhs by Ernest Trumpp, 1877|ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਦੁਆਰਾ 1877 ਵਿੱਚ ''ਲਿਖੀ ਗਈ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ: ਜਾਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ'' ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਪੰਨਾ ਤਸਵੀਰ:English_translation_of_the_opening_lines_of_Guru_Nanak's_Japji_Sahib_composition_by_Max_Arthur_MacAuliffe,_published_in_'The_Sikh_Religion_-_Its_Gurus,_Sacred_Writings_and_Authors'_(volume_1),_1909.jpg|alt=English translation of the opening lines of Guru Nanak's Japji Sahib composition by Max Arthur MacAuliffe, published in The Sikh Religion - Its Gurus, Sacred Writings and Authors (volume 1), 1909|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਆਲਿਫ਼ ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਕਿ ''ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ - ਇਟਸ ਗੁਰੂਜ਼, ਸੈਕਰਡ ਰਾਈਟਿੰਗਜ਼ ਐਂਡ ਆਥਰਜ਼'' (ਜਿਲਦ 1), 1909 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ </gallery> == ਛਪਾਈ == ਮੂਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਥੰਮ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=29 August 2004 |title=Original copy of holy Guru Granth Sahib at Kartarpur villages |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/{{sic|or|ginal|hide=y}}-copy-of-holy-guru-granth-sahib-at-kartarpur-villages/245915 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204141925/https://www.outlookindia.com/newswire/story/{{sic|or|ginal|hide=y}}-copy-of-holy-guru-granth-sahib-at-kartarpur-villages/245915 |archive-date=4 December 2020 |access-date=2023-06-25 |website=Outlook India}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/descendants-of-arjan-dev-have-original-text/articleshow/831765.cms|title=Descendants of Arjan Dev have original text|date=2004-08-30|work=The Times of India|access-date=2023-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404195812/https://timesofindia.indiatimes.com/india/descendants-of-arjan-dev-have-original-text/articleshow/831765.cms|archive-date=4 April 2019|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kartarpur Bir |url=https://www.sikhmuseum.com/words/granth/granth4.html |access-date=2022-11-04 |website=www.sikhmuseum.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm|title=Sodhi Family Asked to Hand over Kartarpuri Bir to SGPC|date=26 August 2004|work=The Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20041001112706/https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm|archive-date=1 October 2004|agency=Tribune News Service|location=Chandigarh, India}}</ref> ਸੋਢੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ 1598 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm#2|title=Sodhis refuse to oblige|last=Singh|first=Varinder|date=26 August 2004|work=The Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20041001112706/https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm#2|archive-date=1 October 2004|agency=Tribune News Service|location=Chandigarh, India}}</ref> 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ, ਇਹ 1430 ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਕਾਪੀਆਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਛਪੀ ਹੋਈ ਕਾਪੀ 1864 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਪੀਆਂ ਜੋ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਦੀ ਰਸਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇੱਕ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਸਕਾਰ ਨੂੰ ਅਗਨ ਭੇਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Metal-type_print_of_the_Guru_Granth_Sahib_based_upon_the_Kartarpur_Bir,_by_Rai_Sahib_Munshi_Gulab_Singh_and_Sons,_published_by_the_Mufidam_Press,_1899.jpg|thumb|ਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਮੁਨਸ਼ੀ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਬੀੜ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਧਾਤ-ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ-ਪੰਨਾ, ਮੁਫੀਦਮ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, 1899।]] ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੀਵਾਨ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਛਾਪਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ 1868 ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|location=Delhi}}</ref> 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਛਪੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਰਣ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਗਏ ਸਨ, ਸਗੋਂ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਿਪੀ|ਫਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਾਪੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1871 ਅਤੇ 1895 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਹੌਰ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਜਾ ਰਹੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] (SGPC) ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, SGPC ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਹੀ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3597073.stm|title=Sikh holy book flown to Canada|last=Jolly|first=Asit|date=2004-04-03|access-date=2010-01-05|publisher=BBC News}}</ref> 9 ਮਈ 1998 ਨੂੰ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ [[ਹੁਕਮਨਾਮਾ]] ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਅਧਿਕਾਰ SGPC ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/sgpc-should-print-guru-granth-sahib/articleshow/1578025706.cms|title='SGPC should print Guru Granth Sahib'|date=19 August 2001|work=Times of India|access-date=9 May 2025}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=19 December 2007 |others=Khalsa Press |title=Punjab Approves Ban on Publishing Saroops by Private Firms |url=https://panthic.org/articles/3754 |access-date=9 May 2025 |website=Panthic }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਫਰਮਾਂ ਨੇ ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name=":5" /> 2006 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ ਛਾਪਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 2006 ਵਿੱਚ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਛਾਪਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਟਿੰਗ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਛਾਪ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਪੀ ਵੇਚ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>[https://www.tribuneindia.com/2006/20060423/punjab1.htm Publishers barred from bringing out Guru Granth Sahib], Varinder Walia, Tribune India, April 23, 2006, Chandigarh</ref> ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ, ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਅਤੇ ਸਪਲਾਇਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬਗੰਜ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।<ref>[http://www.uniindia.com/modern-eco-friendly-printing-press-to-print-guru-granth-sahib-at-gurudwara-rakabganj-dsgmc/india/news/1680454.html Modern eco-friendly printing press to print Guru Granth Sahib at Gurudwara Rakabganj: DSGMC], United News of India (July 28, 2019)</ref> 2007 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਫਰਮਾਂ ਲਈ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਬਣਾਉਣਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":5" /> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਵੇਲੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਬੇਸਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਲਤ ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਸੈੱਟ-ਅੱਪ ਸ਼ੀਟਾਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਜਿਸ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਹੈ, ਨੂੰ [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ|ਗੋਇੰਦਵਾਲ]] ਵਿਖੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Eleanor Nesbitt, ''Sikhism: A Very Short Introduction'', {{ISBN|0-19-280601-7}}, [[Oxford University Press]], pp. 40–41</ref> ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਟਰੇਸੀ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ [[ਸਿੱਖ ਡਾਇਸਪੋਰਾ|ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ]] ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਛਪਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗਾ।<ref name=":32">{{Cite web |last=Singh |first=Amrik |date=6 September 2023 |title=SGPC decided to establish a press in America and print the holy images of Sri Guru Granth Sahib |url=https://www.punjabnewsexpress.com/punjab/news/sgpc-decided-to-establish-a-press-in-america-and-print-the-holy-images-of-sri-guru-granth-sahib-221221 |access-date=2023-09-07 |website=Punjab News Express}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == 1938 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ [[ਪਰਲ ਐੱਸ ਬੱਕ|ਪਰਲ ਐਸ. ਬੱਕ]] ਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਿਹਾ:<ref>{{Cite book}}</ref>{{Blockquote|text=ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ, ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ, ਉਸਦੀ ਤਾਂਘ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਪੁਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਜੀਵ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਉਸਦੀ ਭੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਦਿਲ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜੋ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੰਖੇਪ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਵਿਹਾਰਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਤੱਕ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜੀਬ ਆਧੁਨਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹਨ, ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਖੋਜੀ ਉਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਬਣਾਈਆਂ ਮਨਮਾਨੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ।<br><br>ਸ਼ਾਇਦ ਏਕਤਾ ਦੀ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਗੱਲ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਮਨ ਲਈ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ...|author=Pearl S. Buck|title=quoted in ''Dharma: The Hindu, Jain, Buddhist and Sikh Traditions of India'' by Veena R. Howard (2017), page 219}} ==ਸਤਿਕਾਰ== * [[ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ]] ਸਮੇਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਜੰਗਲਾਂ, ਰੇਗਿਸਤਾਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਛੁਪਣਗਾਹ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਜੰਗ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹਾਂ ਜੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬੀੜ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। * [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ * [[ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ]] ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਸਮੇਂ 1762 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਸੀ। * [[ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ]] , [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ]], [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਦਰਜਨਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਹ ਘਰੋਂ ਅਰਦਾਸ ਸੋਧ ਕੇ ਨਿਕਲਦੇ ਸਨ ਨਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। * [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ]] ਦੌਰਾਨ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]] (20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921), [[ਜੈਤੋ]] (ਅਗਸਤ 1923 ਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥਾ 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1924), [[ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਗਰੂ ਦਾ ਬਾਗ਼]] (ਅਗਸਤ 1922) ਮੋਰਚੇ ਲੱਗੇ ਸਨ। * [[ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ]] ਤੇ [[ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ]] ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਪਲਟਨਾਂ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਬੈਰਕਾਂ ਵਿਚ ਰਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਲਟਨ ਨੇ ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਣਾ ਹੁਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਦਬ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। * ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਕ ਸਵਾ- ਇੰਚੀ ਬੀੜ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋਸ਼ ਦਿਵਾਇਆ (ਦਰਅਸਲ ਭੜਕਾਇਆ) ਜਾ ਸਕੇ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ]] * [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਣੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖ]] * [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਗੁਰਸਿੱਖ]] * [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੱਖ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [http://www.panjabdigilib.org/ ਪੰਜਾਬ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ] * [http://www.srigranth.org/ ਸ੍ਰੀ ਗ੍ਰੰਥ] * [https://www.khojgurbani.org/ ਖੋਜ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਕਈ ਅਨੁਵਾਦ] * [https://www.deutsches-informationszentrum-sikhreligion.de/SiriGuruGranthSahib_de.php/ ਡੀਆਈਐਸਆਰ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਜਰਮਨ ਸੂਚਨਾ ਕੇਂਦਰ] {{Commons category|Guru Granth Sahib|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ}} {{wikisource|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ/1}} {{Sikhism|state=collapsed}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ]] 75gwyeqs3paewcuzblzy7t1ld22vg21 0 14885 839220 814339 2026-05-12T10:17:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839220 wikitext text/x-wiki [[File:Kernel Layout-pa.svg|thumb|220px|right|ਕਰਨਲ ਦਾ ਕੰਮ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ। ਕਰਨਲ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਨਾਲ਼ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।]] '''ਕਰਨਲ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Kernel) [[ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ [[ਮਾਡਯੂਲ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੈਮਰੀ ਜਾਂ ਰੈਮ (RAM) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। [[ਕੰਪਿਊਟਰ]] ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਬੂਟ ਲੋਡਰ (boot loader) ਕਰਨਲ ਨੂੰ ਰੈਮ ਵਿੱਚ ਲੋਡ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤਕ ਇਹ ਰੈਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੈਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਾਹਰੀ (ਜੋ ਕਰਨਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਵਰਡ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ]], [[ਵੈੱਬ ਬਰਾਊਜ਼ਰ]] ਵਗੈਰਾ) ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨਾਲ਼ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਰਨਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: #ਮੈਮਰੀ ਮੈਨਜ ਕਰਨਾ (ਇਹ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣੇ ਕਿ ਕੋਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੱਦ ਕਿੰਨ੍ਹੀ ਮੈਮਰੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰੇ ਤਾਂ ਕਿ ਪੂਰਾ ਸਿਸਟਮ ਚੰਗੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲੇ) ਅਤੇ # ਡਿਸਕ ਡਰਾਇਵਾਂ ਨੂੰ ਮੈਨਜ ਕਰਨਾ। == ਹਵਾਲੇ == * [http://www.webopedia.com/TERM/K/kernel.html ਕਰਨਲ ਦਾ ਮਤਲਬ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ucblueash.edu/thomas/Intro_Unix_Text/OS_Organization.html ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਆਰਗਨਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121111163110/http://www.ucblueash.edu/thomas/Intro_Unix_Text/OS_Organization.html |date=2012-11-11 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਣਤਰ]] kqm5yseclzhb9qq5tox48lneis01rqj 0 16572 839230 399471 2026-05-12T11:29:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839230 wikitext text/x-wiki [[File:Comrade Ruldu Khan Statue.JPG|thumb|ਕਾਮਰੇਡ ਰੁਲਦੂ ਖ਼ਾਂ ਦਾ ਬੁੱਤ, ਪਿੰਡ ਖੋਟੇ]] '''[[ਕਾਮਰੇਡ]] ਰੁਲਦੂ ਖਾਂ''' (1920 - 2006) [[ਭਾਰਤੀ ਖੇਤ ਮਜਦੂਰ ਸਭਾ]] ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਇਕਾਈ ਦੇ ਬਾਨੀ ਤੇ ਉੱਘੇ ਅਜਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਸਨ। ਆਪ ਅਖੀਰਲੇ ਦਮ ਤੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਆਗੂ ਰਹੇ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦਿਤੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਆਪ ਨੂੰ 2004 ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਪੱਤਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਾਮਰੇਡ ਮੋਗੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਖੋਟੇ]] ਦੇ ਜਮਪਲ ਸਨ। ਕਾਮਰੇਡ ਨੂੰ ਸਪੁਰਦ ਏ ਖਾਕ ਇੱਥੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਇੱਥੇ ਯਾਦਗਾਰ ਵੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150608/20/959555.cms#959555{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਜ਼ਿੰਦਗੀ== [[File:Comrade Ruldu Khan Memorial.JPG|thumb|ਖੋਟੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਾਮਰੇਡ ਰੁਲਦੂ ਖ਼ਾਂ ਯਾਦਗਾਰ]] ਰੁਲਦੂ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 1920 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਪੱਤੋ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ]] (ਹੁਣ ਮੋਗਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ) ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੁੱਲਵਕਤੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਸਮੇਂ ਹਰਸ਼ਾ-ਛੀਨਾ ਮੋਘਾ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੈਦ ਕੱਟੀ। ਮੁਲਕ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਬਾਨੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਘੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ।<ref>[https://books.google.co.in/books?id=s8iGAwAAQBAJ&pg=PA414&lpg=PA414&dq=ruldu+khan&source=bl&ots=84-nd8fYCb&sig=UN8X_qwUbYuTpikT3l_b9LFos80&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjixP7P5OPWAhUNUI8KHSF6BpgQ6AEIWzAM#v=onepage&q=ruldu%20khan&f=false |Peasants in India's Non-Violent Revolution: Practice and Theory,By Mridula Mukherjee]</ref> ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ-ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ। ਉਹ [[ਸੀਪੀਆਈ]] ਦੀ ਕੌਮੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। [[ਮੋਗਾ|ਮੋਗੇ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪਾਰਟੀ ਹਮਦਰਦ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਚੁਬਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== *[[ਮੋਹਿਤ ਸੇਨ]] *[[ਸ਼ਰੀਪਾਦ ਅਮ੍ਰਿਤ ਡਾਂਗੇ]] *[[ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ]] {{ਅਧਾਰ}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ]] 6rugl2qrkat0s537u1zirdpvxeh1mf6 0 24099 839214 542161 2026-05-12T09:12:14Z ~2026-28563-23 60013 ਸਮਾਜਵਾਦ 839214 wikitext text/x-wiki {{Socialism sidebar}} [[ਤਸਵੀਰ:Lenin na tribune.jpg|thumb|250px| ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਲਾਲ ਝੰਡੇ ਨਾਲ, ਲੈਨਿਨ]] '''ਸਮਾਜਵਾਦ''' (Socialism) ਇੱਕ ਆਰਥਕ-ਸਮਾਜਕ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਵੰਡ ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਿਅੰਤਰਣ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite book |author1= Bertrand Badie |author2= Dirk Berg-Schlosser |author3= Leonardo Morlino |title= International Encyclopedia of Political Science |publisher= SAGE Publications, Inc |year= 2011|isbn= 978-1412959636|page = 2456|quote=Socialist systems are those regimes based on the economic and political theory of socialism, which advocates public ownership and cooperative management of the means of production and allocation of resources.}}</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/551569/socialism ''socialism''] Britannica ACADEMIC EDITION. Retrieved 19 January 2012.</ref> ਸਮਾਜਵਾਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਬਦ ਸੋਸ਼ਲਿਜਮ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪਾਂਤਰ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀਵਾਦ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਕਸ਼ ਸਮਾਜ ਦੇ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਮਾਜਕ ਕੰਟਰੋਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਸਮਾਜਵਾਦ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਨੇਕ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸਮੂਹਵਾਦ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ, ਆਦਿਕਾਲੀਨ ਕਬਾਇਲੀ ਸਾਮਵਾਦ, ਫੌਜੀ ਸਾਮਵਾਦ, ਈਸਾਈ ਸਮਾਜਵਾਦ, ਸਹਿਕਾਰਿਤਾਵਾਦ, ਆਦਿ - ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਨਾਜ਼ੀ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਦਲ ਸੀ। ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ, ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਮਕਾਮੀ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੂਲ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਉਹ ਅੰਦੋਲਨ ਹੈ ਜੋ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਵਰਗਰਹਿਤ ਸਮਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮਜਦੂਰ ਵਰਗ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਵਰਗ ਨੂੰ ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ ਵਰਗ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਜ ਵਰਗਵਿਵਸਥਾ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਆਦਿਕਾਲੀਨ ਸਾਮਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਪਰਸਪਰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਇਹ ਸਾਮਵਾਦ ਕੁਦਰਤੀ ਸੀ; ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੁਚੇਤ ਕਲਪਨਾ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਈਸਾਈ ਪਾਦਰੀਆਂ ਦੀ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਦਾ ਢੰਗ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਸਾਮਵਾਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਸਰੋਤ ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦਾ ਦਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਜਨ-ਸਾਧਾਰਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਕੇਵਲ ਪਾਦਰੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ ਆਤਮਕ ਸੀ, ਭੌਤਿਕ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਈਸਾਈ ਸਾਮਵਾਦ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਠੀਕ ਹੈ। ਪੀਰੂ (Peru) ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇੰਕਾ (Inka) ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਸਾਮਵਾਦ ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਆਧਾਰ ਫੌਜੀ ਸੰਗਠਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਵਸਥਾ ਸ਼ਾਸਕ ਵਰਗ ਦਾ ਹਿਤ ਪੂਰਦੀ ਸੀ। ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਲਈ ਆਰਥਕ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਮਾਤਰ ਨੂੰ ਸਮਾਜਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚੇ। ਨਾਜ਼ੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਖੰਡਤ ਰਹੀ। ==ਨਿਰੁਕਤੀ== ਐਂਡਰਿਊ ਵਿਨਸੰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਸੋਸ਼ਲਿਜ਼ਮ ਦਾ ਮੂਲ ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ '' sociare '' ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ, ਰੋਮਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੱਧਕਾਲੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦ ''societas'' ਸੀ। ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦਾ ਮੂਲ ਸਮਾਜ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਦੇ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ===ਸਮਾਜਵਾਦ=== ===ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ=== ===ਸ਼ੁਰੂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1917-1936 ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ=== === ਮੱਧ 20ਵੀਂ ਸਦੀ: ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਜੰਗ ਰੈਡੀਕਲਾਈਜੇਸ਼ਨ=== ===ਲੇਟ 20ਵੀਂ ਸਦੀ=== ===ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸਿਆਸਤ=== ====ਅਫ਼ਰੀਕੀ==== ====ਏਸ਼ੀਆਈ==== ====ਯੂਰਪੀ==== ==== ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕੀ==== ==== ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਬੀਅਨ==== ====ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ==== ==ਸੋਸ਼ਲ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਥਿਊਰੀ== ===ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ=== ===ਮਾਰਕਸਵਾਦ=== ===ਰਾਜ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ=== === ਵਿਗਿਆਨਕ ਬਨਾਮ ਯੁਟੋਪੀਆਈ=== ===ਇਨਕਲਾਬ ਬਨਾਮ ਸੁਧਾਰ=== == ਆਰਥਿਕਤਾ== ===ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਆਰਥਿਕਤਾ=== ===ਸਵੈ-ਪਰਬੰਧਿਤ ਆਰਥਿਕਤਾ=== ===ਸਟੇਟ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਆਰਥਿਕਤਾ=== ===ਮਾਰਕੀਟ ਸਮਾਜਵਾਦ=== ==ਰਾਜਨੀਤੀ== ===ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ=== === ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਸਮਾਜਵਾਦ=== ===ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਨਾਂ=== ===ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸਮਾਜਵਾਦ=== ===ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਜਵਾਦ=== === ਸੋਸ਼ਲ ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਅਤੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸਮਾਜਵਾਦ=== === ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜਿਕ ਅੰਦੋਲਨ=== === ਸਿੰਡੀਕਲਵਾਦ=== ==ਆਲੋਚਨਾ== == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == *[[ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ]] *[[ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ]] *[[ਨਿਵੇਸ਼]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜਵਾਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ]] 9gy9yn95ffkvje2087myb9hdvmulgp5 0 30882 839173 595395 2026-05-11T22:27:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839173 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name =ਅਮਰਜੀਤ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ | image = | image_size ਤਸਵੀਰ:Amarjit Gurdaspuri, Revolutionary singer artist of Punjab, India.JPG | birth_name =ਅਮਰਜੀਤ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ | birth_date =1933 | death_date = 24 ਫਰਵਰੀ 2022 | origin = [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ]] | background =solo_singer | instrument = | genre = [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]] | occupation =ਕਿਰਸਾਨੀ, ਲੋਕ ਗਾਇਕੀ | years_active = | label = | associated_acts = | website = | notable_instruments = }} '''ਅਮਰਜੀਤ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ''' (1933 - 24 ਫਰਵਰੀ 2022) [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਉਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿੰਗ [[ਇਪਟਾ]] ਦੇ ਬਾਨੀ ਕਾਰਕੁਨ, ਅਤੇ ਉਘਾ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਉਹ ਇਪਟਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਇਕਾਈ ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸੀ।<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130929/16/307370.cms#307370 ਅਮਰਜੀਤ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਇਪਟਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਬਣੇ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਖੁਸ਼ਹੈਸੀਅਤ ਮੋਰਚੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://punjabitribuneonline.com/news/editorials/the-end-of-an-era-134951|title=ਇਕ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2022-02-26}}</ref> ==ਜੀਵਨ== [[File:Amarjit Gurdaspuri, revolutionary singer artist of Punjab, India.JPG|thumb|ਅਮਰਜੀਤ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕਲਾ ਭਵਨ 25-10-15-]] ਅਮਰਜੀਤ ਨੇ 1933 ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਰਛਪਾਲ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੀ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਉਦੋਵਾਲੀ ਕਲਾਂ]] ਦੇ ਵਾਸਿੰਦਾ ਸੀ। ==ਸਨਮਾਨ== ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਨੂੰ " ਅਵਤਾਰ ਜੰਡਿਆਲਵੀਂ " ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ 25 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ ਅਦਾਰਾ [[ਹੁਣ]] ਵਲੋਂ [[ਕਲਾ ਭਵਨ]] [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਏ ਸਮਾਗਮ ਵਿਖੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |url=http://epaper.punjabitribuneonline.com/623037/Chandigarh/PP_26_October_2015#page/4/1 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-10-26 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305020132/http://epaper.punjabitribuneonline.com/623037/Chandigarh/PP_26_October_2015#page/4/1 |dead-url=yes }}</ref> [[File:Amarjit Gurdaspuri, Revolutionary singer artist of Punjab, India.JPG|thumb|ਅਮਰਜੀਤ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ ਅਵਤਾਰ ਜੰਡਿਆਲਵੀਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿਖੇ ਆਪਣਾ ਕਲਮ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]] ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ‘ਗੌਰਵ ਪੰਜਾਬ’ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ==ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ== *''ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾਦੀ ਮਾਤਾ'' *''ਸਿੰਘਾ ਜੇ ਚੱਲਿਆ ਚਮਕੌਰ'' *''ਕਲਗੀਧਰ ਦੀਆਂ ਪਾਈਏ ਬਾਤਾਂ'' *''ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਗਈਆਂ ਹੋਰ ਮਜਬੂਰੀਆਂ'' *''ਵੀਰਾ ਅੰਮੜੀ ਜਾਇਆ ਜਾਹ ਨਾਹੀਂ'' *''ਚਿੱਟੀ-ਚਿੱਟੀ ਪਗੜੀ ਤੇ ਘੁੱਟ-ਘੁੱਟ ਬੰਨ'' *''ਵੇ ਮੁੜ ਆ ਲਾਮਾਂ ਤੋਂ, ਸਾਨੂੰ ਘਰੇ ਬੜਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ'' ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=1WOI0FvMfi4 Documentary on Punjabi folk singer Amarjit Gurdaspuri ] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933]] ids6kiblh87qbji60mr53wro5slqlcz 0 37675 839205 807064 2026-05-12T06:36:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839205 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਰਨੈਸਟ ਫਰੈਡਰਿਕ "ਫ੍ਰਿਟਜ਼" ਸ਼ੂਮੈਕਰ | image = SchumacherSiB200.jpg | caption = ਸਮਾਲ ਇਜ਼ ਬਿਊਟੀਫੁਲ 1973 ਦੇ ਕਵਰ ਤੇ ਫੋਟੋ | birth_date = {{Birth date|1911|8|16|df=y}} | birth_place = [[ਬੋਨ]], [[ਜਰਮਨ ਸਲਤਨਤ]] | death_date = {{Death date and age|1977|9|4|1911|8|16|df=y}} | death_place = [[ਮੈਸੀਡੋਨੀਆ]] | education = [[ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਆਕਸਫੋਰਡ]] ਅਤੇ [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | occupation = [[ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] | religion = [[ਕੈਥੋਲਿਕ]] | spouse = | parents = }} '''ਅਰਨੈਸਟ ਫਰੈਡਰਿਕ "ਫ੍ਰਿਟਜ਼" ਸ਼ੂਮੈਕਰ''' (16 ਅਗਸਤ 1911 - 4 ਸਤੰਬਰ 1977), ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ [[ਆਰਥਿਕ]] ਚਿੰਤਕ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [http://neweconomy.net/ New Economy Coalition] (following the merger of the New Economics Institute and New Economy Network) * [http://www.centerforneweconomics.org/ Schumacher Center for a New Economics] (formerly The E.F. Schumacher Society) in Great Barrington, Massachusetts, which houses his personal library and archives. * [http://journeytoforever.org/media/s/schumacher.jpg Schumacher pic]. * [http://www.practicalaction.org/ Intermediate Technology Development Group / Practical Action] * [http://www.schumacher.org.uk About E. F. Schumacher, from British Schumacher Society website] * [http://www.schumacherinstitute.org.uk/ The Schumacher Institute for Sustainable Systems] is an independent research organisation working to continue Schumacher's legacy. * [http://www.centerforneweconomics.org/schumacher/buddhist-economics Essay on Buddhist Economics] * [http://oldarchive.godspy.com/issues/The-Education-and-Catholic-Conversion-of-E-F-Schumacher-by-Joseph-Pearce.cfm.html "The Education of E.F. Schumacher"] * [http://oldarchive.godspy.com/reviews/EF-Schumacher-Small-is-Still-Beautiful-A-Godspy-Interview-with-Joseph-Pearce-by-Angelo-Matera.cfm.html Small is Still Beautiful an interview] with [[Joseph Pearce]] by Angelo Matera, ''[[Godspy]]'', 2004 * [http://www.newciv.org/nl/newslog.php/_v97/__show_article/_a000097-000098.htm Economics as if People Mattered, E. F. Schumacher observed ] * [http://www.wie.org/j11/schumcapra.asp?page=1 Dialogue with E.F Schumacher] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051027115307/http://www.wie.org/j11/schumcapra.asp?page=1 |date=2005-10-27 }} and [[Fritjof Capra]] * [http://www.loka.org/alerts/loka_alert_8.6.htm E.F. Schumacher: A Retrospect and Reflection After September 11, 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050217015710/http://www.loka.org/alerts/loka_alert_8.6.htm |date=ਫ਼ਰਵਰੀ 17, 2005 }} * [http://www.manasjournal.org/pdf_library/VolumeXXIX_1976/XXIX-20.pdf Interview with E. F. Schumacher] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031235607/http://www.manasjournal.org/pdf_library/VolumeXXIX_1976/XXIX-20.pdf |date=2022-10-31 }} published in ''[[Manas Journal]]'', May 19, 1976 * [http://johntoyedotnet.files.wordpress.com/2012/03/worldimprovementfritzschumacher2011improved.pdf The world improvement plans of Fritz Schumacher] by John Toye. Published in ''[[Cambridge Journal of Economics]]'', 36,2: 387–403 * [http://www.earthhealing.info/fifty.htm Fifty Possible Ways to Challenge Over-Commercialism] * [http://www.earthhealing.info/beyond.pdf Beyond Simplicity: Tough Issues For A New Era] by Albert J. Fritsch, SJ, PhD * [http://http.dvlabs.com/radio4all/ug/ug287-hour1mix.mp3 Introduction to Schumacher (MP3)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060103053430/http://http.dvlabs.com/radio4all/ug/ug287-hour1mix.mp3 |date=2006-01-03 }} * [http://www.nfb.ca/film/small_is_beautiful/ Watch the documentary ''Small Is Beautiful: Impressions of Fritz Schumacher''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809035517/https://www.nfb.ca/film/small_is_beautiful/ |date=2022-08-09 }} * [http://www.ef-schumacher.org/ ef-schumacher.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912025722/http://www.ef-schumacher.org/ |date=2011-09-12 }} site set up by Schumacher's family to mark his centenary * {{FAG|48022826|Ernst Friedrich "Fritz" Schumacher}} {{ਆਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕ ਚਿੰਤਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1911]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1977]] dhsoakc9txxx37dpyi2yu8b112y392s 0 39539 839211 759993 2026-05-12T08:17:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839211 wikitext text/x-wiki '''ਐਫ. ਆਈ. ਆਰ.ਜਾਂ ਪਹਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰਿਪੋਰਟ''' [[ਪੁਲਿਸ]] ਵੱਲੋ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮੁਢਲੀ ਲਿਖਤੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਵਿਕਅਤੀ ਵੱਲੋਂ ਖੁਦ ਜਾਂ ਉਸ ਵਲੋਂ ਨਾਮਜਦ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਜਬਾਨੀ ਜਾਂ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਕੇ ਦਰਜ ਕਰਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ ਬੰਗਲਾ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੈ। ਐਫ. ਆਈ. ਆਰ ਇੱਕ ਮਹਤਵਪੂਰਣ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਅਪਰਾਧ ਸੰਬੰਧੀ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦਾ ਹੈ।ਐਫ. ਆਈ. ਆਰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪੁਲੀਸ ਅਗਲੀ ਪੜਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਕਿ ਅਪਰਾਧ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ ਐਫ. ਆਈ. ਆਰ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਪੁਲੀਸ ਕਰਮੀ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਾਨੂਨ ਵਿੱਚ ਇੰਜ ਦਰਜ ਹੈ : *ਜੇ ਸੂਚਨਾ ਜਬਾਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਪੁਲੀਸ ਇਸਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰੇਗੀ। *ਐਫ. ਆਈ. ਆਰ ਦਰਜ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸਦੀ ਨਕਲ ਲੈਣ ਦਾ ਹੱਕ ਰਖਦਾ ਹੈ। *ਸੂਚਨਾ ਲਿਖਤੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰੇਗਾ। ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *[http://www.mittersainmeet.in/%E0%A8%AE%E0%A9%B1%E0%A8%B9%E0%A8%A4%E0%A8%B5-%E0%A8%AA%E0%A9%82%E0%A8%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%B2%E0%A9%87%E0%A8%96important-articles/%E0%A8%AA%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A9%82%E0%A8%9A%E0%A8%A8%E0%A8%BE-%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%AA%E0%A9%8B%E0%A8%B0%E0%A8%9Ffir/ ਮਿੱਤਰਸੈਨਮੀਤ.ਇਨ ਉੱਤੇ ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ. ਬਾਰੇ] ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.humanrightsinitiative.org/publications/police/fir.pdf Complete information about what an FIR is, who can file it, rights of people, etc.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181126023129/http://www.humanrightsinitiative.org/publications/police/FIR.pdf |date=2018-11-26 }} ([[Portable Document Format|PDF]] format) * {{cite web | url=http://www.spreadlaw.com/moredetails.php?titleid=206 | title=Spread Law Topics : Law on FIR in India | publisher=Spread Law | accessdate=February 20, 2012}} * {{cite web | url=http://www.fixindia.org/fir.php#1 | title=FAQs about filing an FIR in India | publisher=fixindia.org | accessdate=February 20, 2012 | archive-date=ਮਾਰਚ 3, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120303165755/http://www.fixindia.org/fir.php#1 | url-status=dead }} * [http://info.akosha.com/consumer-complaints/consumer-protection/all-you-wanted-to-know-about-filing-an-fir-a-quick-guide/ Procedure of filing an FIR in India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402122124/http://info.akosha.com/consumer-complaints/consumer-protection/all-you-wanted-to-know-about-filing-an-fir-a-quick-guide/ |date=2015-04-02 }} ==ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੌਜਦਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨ]] 9da7kgzfj054qgkaj3pcic72spnzq0p 0 41099 839177 810169 2026-05-11T23:20:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839177 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ਅਰੁਣ ਜੇਟਲੀ | image = Arun Jaitley, Minister.jpg | image_size = 200px | birth_date = {{birth date|1952|12|28}} | birth_place = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = {{death date and age|2019|08|24|1952|12|28|df=y}} | death_place = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | residence = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] | office = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ]] | term_start = 26 ਮਈ 2014 | primeminister = [[ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ]] | predecessor = [[ਪੀ ਚਿਦੰਬਰਮ]] | successor = | office1 = [[ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ]] | term_start1 = 26 ਮਈ 2014 | primeminister1 = [[ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ]] | predecessor1 = [[ਏ ਕੇ ਐਂਟੋਨੀ]] | successor1 = | office2 = ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮਾਮਲੇਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ | term_start2 = 26 ਮਈ 2014 | predecessor2 = [[ਸਚਿਨ ਪਾਇਲਟ]] | office3 = [[ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ|ਵਿਰੋਧ ਪੱਖ ਨੇਤਾ]] ([[ਰਾਜ ਸਭਾ]]) | term3 = 2009 - 2014 | predecessor3 =[[ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ]] | successor3 = [[ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਆਜਾਦ]] | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] | religion = [[ਹਿੰਦੀ]] |alma_mater = ਬੀ.ਕਾਮ. (ਆਨਰਜ), ਐਲਐਲਬੀ, [[ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਆਫ ਕਾਮਰਸ]], [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | occupation = [[ਰਾਜਨੇਤਾ]] |profession = [http://164.100.47.5/newmembers/Website/Main.aspx [[ਵਕੀਲ]], [[ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ]]] |}} '''ਅਰੁਣ ਜੇਟਲੀ''' (28 ਦਸੰਬਰ 1952 - 24 ਅਗਸਤ 2019) ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਸੀ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ।<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/latestnews/583673.cms ਕਿਸਾਨ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਅਰੁਣ ਜੇਤਲੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2014 ਤੋਂ 2019 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ। ==ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਅਰੁਣ ਜੇਟਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਦਸੰਬਰ 1952 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜ ਕਿਸ਼ਨ ਜੇਟਲੀ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਰਤਨ ਪ੍ਰਭਾ ਜੇਟਲੀ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ।<ref>{{cite web | url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/arun-jaitley-1565424411-1 | title=Arun Jaitley: Biography and Political Journey | work=Jagran | date=16 August 2019 | accessdate=20 August 2019 | author=Goyal, Shikha}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਸ ਸਕੂਲ, ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ 1957–69 ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ<ref name="autogenerated8">{{cite web|url=http://www.arunjaitley.com/en/myjourney.php|title=My memorable School days at St. Xaviers|publisher=Arun Jaitley|accessdate=17 February 2013|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130212061309/http://www.arunjaitley.com/en/myjourney.php|archivedate=12 February 2013}}</ref> ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਮਰਸ ਕਾਲਜ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ 1973 ਵਿੱਚ [[ਕਾਮਰਸ]] ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼, [[ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ|ਬੀ ਕਾਮ]] ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ 1977 ਵਿੱਚ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੀ ਲਾਅ ਫੈਕਲਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref name="rs">{{cite web|url=http://164.100.47.5/newmembers/Website/Main.aspx|title=Member Profile: Arun Jeitley|publisher=Rajya Sabha|accessdate=17 February 2013}}</ref><ref name="pib.myiris.com">{{cite web |title=Shri Arun Jaitley, Honb'le Minister of Law, Justice and Company Affairs, Shipping, Bharatiya Janata Party |publisher=Press Information Bureau, Government of India |year=1999 |url=http://pib.hyyyyhhbj.com/profile/article.php3?fl%3DD20166|accessdate=24 October 2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090724073025/http://pib.myiris.com/profile/article.php3?fl=D20166|archivedate=24 July 2009}}</ref><ref>{{citation|title=Cabinet reshuffle: Modi government's got talent but is it being fully utilised?|date=10 July 2016|url=http://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/cabinet-reshuffle-modi-governments-got-talent-but-is-it-being-fully-utilised/articleshow/53132757.cms|work=[[The Economic Times]]}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}}{{ਆਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2019]] k1w5gyegnv8x999c0jr8786un70mhi8 0 44178 839196 838993 2026-05-12T05:21:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839196 wikitext text/x-wiki '''ਇਕਵਾਕ ਸਿੰਘ ਪੱਟੀ''' (ਜਨਮ 29 ਅਗਸਤ 1985) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ [[ਲੇਖਕ]], ਰੇਡੀਓ ਜੌਕੀ, ਟੀਵੀ ਹੋਸਟ, ਵਾਇਸ ਓਵਰ ਆਰਟਿਸਟ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 13 ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹਨ। ==ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ== ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪੱਟੀ ਕਸਬੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] (ਹੁਣ [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]) ਵਿਖੇ 29 ਅੱਗਸਤ 1985 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। । ਉਸਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਕੋਟ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦਸਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਸਤ 2001 ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2004 ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ, ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾ ਰੈਗੁਲਰ ਤਬਲਾ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਵੀ ਤਬਲਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। 2011 ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਿਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾਕ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਸਾਲ 2017-19 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਐੱਮ.ਏ (ਤਬਲਾ) ਕੀਤੀ। ==ਕਿਤਾਬਾਂ == ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਨ 2009 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ 'ਆਉ ਨਾਨਕਵਾਦ ਦੇ ਧਾਰਨੀ!!' ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।<ref>{{cite web|title=posts by ikwak singh patti|url=http://www.quamiekta.com/author/ikwaksinghpatti/|access date=august 25, 2014|access-date=ਅਗਸਤ 25, 2014|archive-date=ਦਸੰਬਰ 25, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225004345/http://www.quamiekta.com/author/ikwaksinghpatti/|dead-url=yes}}</ref> ਜਿਵੇਂ # ਬੇਸਿਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਇੰਟਰੋਡਕਸ਼ਨ (ਅੰਗ੍ਰਜੀ), 2012 ਵਿੱਚ # ਨਸੀਬ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਸੰਪਾਦਿਤ), 2013 ਵਿੱਚ <ref>{{Cite web |url=http://https/ |title=(Naseeb) |access-date=2022-01-11 |archive-date=2013-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130711041720/http://https/ |dead-url=yes }}</ref> # ਤਬਲਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਖ, 2014 ਵਿੱਚ<ref>{{cite web|title=tabla siddhantak pakh lok arpan|url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20131221/13/398770.cms#398770|access_date=25/08/2014|access-date=2014-08-25|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225004341/http://beta.ajitjalandhar.com/news/20131221/13/398770.cms#398770|url-status=dead}}</ref> # ਕਾਗਜ਼ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ), 2014 ਵਿੱਚ<ref>{{cite web|title=kagaz lok arpan|url=http://punjabpost.in/welcome/ਨੌਜਵਾਨ-ਲੇਖਕ-ਇਕਵਾਕ-ਸਿੰਘ-ਪੱ/|access_date=25/08/2014}}</ref> # ਪੁਸਤਕ ਗੁਰ ਮੂਰਤਿ ਗੁਰ ਸਬਦੁ ਹੈ 2011 ਵਿੱਚ <ref>{{cite web|url=https://www.singhsabhacanada.com/?p=11495|title=gur moorat gursabad hai lok arpan|access date=25/08/2014|access-date=2022-03-01|archive-date=2022-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301050314/https://www.singhsabhacanada.com/?p=11495|url-status=dead}}</ref> # ਜਰੀਦਾ, 2019 ਵਿੱਚ <ref>[http://www.singhbrothers.com/en/jarida (ਜਰੀਦਾ)]</ref> # ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ), 2021 ਵਿੱਚ <ref>{{Cite web|url=https://www.punjabijagran.com/lifestyle/sahit-and-sabhyachar-a-book-about-the-alienation-of-society-9020938.html|title=Book Review : ਸਮਾਜ ’ਚ ਆਈ ਬੇਗ਼ਾਨਗੀ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਉਂਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਤਾਣਾ- ਬਾਣਾ’|website=Punjabi Jagran News|language=pa|access-date=2022-03-01}}</ref> # ਬੇ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਸਫ਼ਰ (ਛੋਟਾ ਨਾਵਲ), 2022 ਵਿੱਚ <ref>{{Cite web|url=https://www.punjabijagran.com/punjab/amritsar-amritsar-news-9014844.html|title=ਇਕਵਾਕ ਸਿੰਘ ਪੱਟੀ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਬੇ-ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਸਫ਼ਰ' ਲੋਕ ਅਰਪਿਤ|website=Punjabi Jagran News|language=pa|access-date=2022-03-01}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://worldpunjabitimes.com/%e0%a8%aa%e0%a9%b0%e0%a8%9c%e0%a8%be%e0%a8%ac%e0%a9%80-%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%b9%e0%a8%bf%e0%a8%a4-%e0%a8%b8%e0%a8%ad%e0%a8%be-%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%ac%e0%a8%be-%e0%a8%ac%e0%a8%95%e0%a8%be/|title=ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਕਾਲਮ ਨਵੀਸ ਇਕਵਾਕ ਸਿੰਘ ਪੱਟੀ ਦਾ ਨਾਵਲ “ਬੇ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਸਫ਼ਰ” ਲੋਕ ਅਰਪਣ|date=2022-01-16|website=World Punjabi Times|language=en-US|access-date=2022-03-01|archive-date=2022-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301050315/https://worldpunjabitimes.com/%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%A4-%E0%A8%B8%E0%A8%AD%E0%A8%BE-%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A8%BE-%E0%A8%AC%E0%A8%95%E0%A8%BE/|url-status=dead}}</ref> # ਨਿੱਕ-ਸੁੱਕ (ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ),2024 ਵਿੱਚ <ref>{{Cite web |last=USA |first=PUNJAB MAIL |date=2024-03-29 |title=ਇਕਵਾਕ ਸਿੰਘ ਪੱਟੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਨਿੱਕ-ਸੁੱਕ' ਹੋਈ ਲੋਕ ਅਰਪਣ |url=https://punjabmailusa.com/%E0%A8%87%E0%A8%95%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%95-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98-%E0%A8%AA%E0%A9%B1%E0%A8%9F%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%AA%E0%A9%81%E0%A8%B8%E0%A8%A4%E0%A8%95-%E0%A8%A8/ |access-date=2026-02-12 |website=Punjab Mail Usa |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2024-11-10 |title=ਇਕਵਾਕ ਸਿੰਘ ਪੱਟੀ ਦੀ 9ਵੀਂ ਪੁਸਤਕ ‘ਨਿੱਕ-ਸੁੱਕ’ਲੋਕ ਅਰਪਣ - Ludhiana, Ikwak singh patti, 9th book |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/ludhiana-ludhiana-ikwak-singh-patti-9th-book-9421528.html |access-date=2026-02-12 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref> # ਤੂੰ ਹੱਸਦਾ ਸੁਹਣਾ ਲੱਗਦਾ ਏਂ (ਸ਼ਾਇਰੀ), 2024 ਵਿੱਚ <ref>{{Cite web |last=USA |first=PUNJAB MAIL |date=2024-11-28 |title=ਸੰਨ 47 ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲਾ–2024 ਨਵੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ |url=https://punjabmailusa.com/%E0%A8%B8%E0%A9%B0%E0%A8%A8-47-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%B5%E0%A9%B0%E0%A8%A1-%E0%A8%A8%E0%A9%82%E0%A9%B0-%E0%A8%B8%E0%A8%AE%E0%A8%B0%E0%A8%AA%E0%A8%BF%E0%A8%A4-%E0%A8%85%E0%A9%B0%E0%A8%AE%E0%A9%8D/ |access-date=2026-02-12 |website=Punjab Mail Usa |language=en-US}}</ref> # ਵਾਹ ਉਸਤਾਦ ਵਾਹ (ਜੀਵਨੀਆਂ ਤਬਲਾ ਉਸਤਾਦ ਅਤੇ ਵਾਦਕ), 2025 ਵਿੱਚ<ref>{{Cite web |last=USA |first=PUNJAB MAIL |date=2025-11-18 |title=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ ਦੌਰਾਨ ਇਕਵਾਕ ਸਿੰਘ ਪੱਟੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਵਾਹ ਉਸਤਾਦ ਵਾਹ' ਹੋਈ ਲੋਕ ਅਰਪਨ |url=https://punjabmailusa.com/%E0%A8%85%E0%A9%B0%E0%A8%AE%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%A4%E0%A8%B8%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%A4-%E0%A8%89%E0%A8%A4%E0%A8%B8%E0%A8%B5-%E0%A8%A6%E0%A9%8C%E0%A8%B0/ |access-date=2026-02-12 |website=Punjab Mail Usa |language=en-US}}</ref> # ਵਡੇ ਭਾਗ ਗੁਰਸਿਖਾ ਕੇ (ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਚੋਣਵੇਂ ਲੈਕਚਰ ਤੇ ਲੇਖ) - ਸੰਪਾਦਿਤ, 2025 ਵਿੱਚ <ref>{{Cite web |title=Vadde Bhag Gursikha Ke |url=https://hook2book.com/product/vadde-bhag-gursikha-ke/ |access-date=2026-02-12 |website=Hook2Book |language=en-US}}</ref> # ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗੀ (ਨਾਵਲ), 2026 ਵਿੱਚ<ref>{{Cite web |title=ਪੱਟੀ ਦਾ ਨਾਵਲ ‘ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗੀ’ ਰਿਲੀਜ਼ |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/doaba/pattis-novel-main-mhar-aavangi-released/ |access-date=2026-04-20 |website=Punjabi Tribune |language=pa}}</ref> ==ਰੇਡੀਉ /ਟੀ.ਵੀ ਆਰਟਿਸਟ== ਸਾਲ 2012 ਤੋਂ ਜੂਨ 2015 ਤੱਕ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਰੇਡੀਉ 'ਵਿਰਾਸਤ ਰੇਡੀਉ' 1430 ਅਤੇ 770 ਏ.ਐੱਮ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਆਪ ਵਲੋਂ ਨਿਭਾਈ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਨ ਤਿੁੳਹਾਰਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ 'ਹਰਮਨ ਰੇਡੀਉ', 'ਰਾਬਤਾ ਰੇਡੀਉ' ਅਤੇ ਸ਼ੇਰੇ-ਏ-ਪੰਜਾਬ' ਰੇਡੀਉ ਤੇ ਵੀ ਆਪ ਜੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਚਲੰਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੇਡੀਉ ਯੂ.ਐੱਸ.ਏ. ਤੇ ਵੀ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੋਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਨਵੰਬਰ 2016 ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਤੱਕ ਯੂ.ਕੇ ਤੋਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਅਰਸ਼ ਰੇਡੀਉ ਤੇ ਵੀ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਈ। ਜਨਵਰੀ 2018 ਅਕਾਸ਼ਬਾਣੀ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਗਿਆਨ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਆਪ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2022 ਤੱਕ 'ਰੇਡੀਓ ਚੰਨ ਪ੍ਰਦੇਸੀ' 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲਾਈਵ' ਨਾਂ ਹੇਠ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 2016 ਤੋਂ ਯੂ.ਕੇ. ਵਿਖੇ ਸਕਾਈ 706 ਨੰਬਰ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਅਕਾਲ ਚੈਨਲ ਤੇ ਬਤੌਰ ਟੀ.ਵੀ. ਐਂਕਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ 2018 ਤੋਂ ਵਿਰਾਸਤ ਰੇਡੀਓ ਕੈਨੇਡਾ ਤੇ ਬਤੌਰ ਹੋਸਟ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈ। ==ਪੁਰਸਕਾਰ == ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਖਿਲਾਫ ਜੇਹਾਦ ਛੇੜਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕੇਵਲ 51 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 72 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ, 'ਖਾਲਸਾ' ਅਤੇ 'ਗੁਰਮੁੱਖੀ' ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਬਾਨੀ ਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਪੰਥ ਰਤਨ [[ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਆਦਾਰਾ ਭਾਈ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਪੱਤ੍ਰਕਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਰਜਿ:) ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵੱਲੋਂ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਤੀ 6 ਸਤੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ 'ਫ਼ਖ਼ਰ-ਏ-ਕੌਮ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਐਵਾਰਡ-2016' <ref>{{Cite web |url=http://http/ |title=(Award) |access-date=2022-04-30 |archive-date=2010-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100209065204/http://http/ |dead-url=yes }}</ref> ਨਾਮ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਰਜਿ: ਲੁਧਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਰੂਪਨਗਰ ਵਿਖੇ ਅਕਤੂਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਆਪ ਜੀ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਿੱਖ ਮਿਂਸ਼ਰੀ ਕਾਲਜ (ਰਜਿ:) ਲੁਧਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਸਲਾਨਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਮਾਗਮ ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਦੌਰਾਨ ਆਪ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ- 2025' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |title=ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ ਵੱਲੋਂ ਇਕਵਾਕ ਸਿੰਘ ਪੱਟੀ ਦਾ “ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ “ ਯਾਦਗਾਰੀ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ |url=https://nazranatimes.com/pa/news-3md1afn |access-date=2026-02-12 |website=Nazrana Times |language=en}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} http://punjabi.jagran.com/news/national-cultural-bood-naseeb-release-8342570.html http://www.punjabiinholland.com/news/21827--.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160201004127/http://www.punjabiinholland.com/news/21827--.aspx |date=2016-02-01 }} http://www.punjabilekhak.com/maincat.php?id=15 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722005430/http://www.punjabilekhak.com/maincat.php?id=15 |date=2017-07-22 }} http://www.kesripane.com/vpsearch.php?id=152820{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} http://panjabitoday.com/news/7747115870382603{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} http://beta.ajitjalandhar.com/news/20140107/14/417679.cms#417679{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} http://www.scapepunjab.com/home.php?id==UjM&view==ADO{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} http://beta.ajitjalandhar.com/news/20160908/17/1483706.cms#1483706{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} http://www.singhbrothers.com/en/jarida [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] owlf4sp3g2qye9gxhx8qshnaxn3hvtr 0 55980 839184 785997 2026-05-12T00:44:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839184 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਿਵਸ |type = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ |image = Shaheed Minar.JPG |alt=ਐਬਸਟ੍ਰੈਕਟ ਬਾਹਰੀ ਸਮਾਰਕ, ਇੱਕ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ |imagesize = |caption = [[ਸ਼ਹੀਦ ਮੀਨਾਰ, ਢਾਕਾ|ਸ਼ਹੀਦ ਮੀਨਾਰ]] (ਸ਼ਹੀਦ ਸਮਾਰਕ) 21 ਫਰਵਰੀ 1952 [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅੰਦੋਲਨ]] ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। |official_name = ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਿਵਸ (IMLD) |nickname = |observedby = ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ |litcolor = |longtype = |significance = ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ |begins = |ends = |date = 21 ਫ਼ਰਵਰੀ |scheduling = |duration = |frequency = ਸਾਲਾਨਾ |celebrations = |observances = |relatedto = }} '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਿਹਾੜਾ''' ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ [[ਬਹੁਭਾਸ਼ਾਵਾਦ|ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈਵਾਦ]] ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ 21 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਰੋਹ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਦੁਆਰਾ 17 ਨਵੰਬਰ 1999 ਨੂੰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,<ref name="UNESCO">{{cite web |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000117961.page=38|title=The General Conference proclaim"International Mother Language Day" to be observed on 21 February|website=unesdoc.unesco.org |date=1999-11-16 |access-date=2019-04-21}}</ref> ਇਸਨੂੰ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਾਂਸਭਾ]] ਦੁਆਰਾ 2002 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਤੇ 56/262 <ref>{{Cite web|url=https://undocs.org/A/RES/56/262|title = A/RES/56/262 - e - A/RES/56/262 -Desktop}}</ref>ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਿਵਸ "ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ" ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਾਸਭਾ ਦੁਆਰਾ 16 ਮਈ 2007 ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਤੇ 61/266 ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>{{Cite web|url=https://undocs.org/A/RES/61/266|title = A/RES/61/266 - e - A/RES/61/266 -Desktop}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 2008 ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/en/events/motherlanguageday/background.shtml|title=International Mother Language Day, 21 February|website=www.un.org|language=EN|access-date=2019-11-09}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.un.org/Docs/journal/asp/ws.asp?m=A/RES/61/266 |title=Links to documents |website=Un.org |date=2002-09-09 |access-date=2016-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054121/http://www.un.org/Docs/journal/asp/ws.asp?m=A%2FRES%2F61%2F266 |archive-date=2016-03-04 |url-status=live }}</ref><ref name="Ingles">{{cite book|title=Ingles. Cuerpo de Maestros. Temario Para la Preparacion de Oposiciones .e-book,.|date = 25 September 2006|url=https://books.google.com/books?id=iE6ZMS8Q-TAC&pg=PA97|publisher=MAD-Eduforma|isbn=978-84-665-6253-9|pages=97–}}</ref><ref name="Rahim2014">{{cite book|last=Rahim|first=Abdur|title=Canadian Immigration and South Asian Immigrants|url=https://books.google.com/books?id=mUGtBAAAQBAJ&pg=PA102|date=19 September 2014|publisher=Xlibris Corporation|isbn=978-1-4990-5874-1|pages=102–}}</ref> ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲ ਸੀ। [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ, 21 ਫਰਵਰੀ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ (ਉਸ ਸਮੇਂ [[ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ [[ਬੰਗਲਾ ਭਾਸ਼ਾ]] ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਸੀ।<ref name="International Mother Language Day">{{cite web|title=International Mother Language Day Celebration| date=4 October 2018 |url=https://en.unesco.org/commemorations/motherlanguageday|access-date=12 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213064208/https://en.unesco.org/commemorations/motherlanguageday|archive-date=2019-02-13|url-status=live}}</ref> ਇਹ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਿਹਾੜੇ ਦਾ ਸਫ਼ਰ== [[File:Int-mother-lang-day-monument.jpg|right|thumb|alt=Outdoor ceremony, with girls in red-and-white costumes dancing|ਐਸ਼ਫੀਲਡ ਪਾਰਕ, ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਿਵਸ ਸਮਾਰਕ ਦਾ ਸਮਰਪਣ, 19 ਫਰਵਰੀ 2006]] [[File:Group of people laying down flowers at BHESA's Ekushey February 2015.jpg|thumb|alt=People laying flowers at a simple indoor shrine|ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ IMLD ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ]] * 1952: [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅੰਦੋਲਨ]] * 1955: [[ਭਾਸ਼ਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦਿਵਸ]] ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name=Islam>{{cite book|last=Islam|first=Syed Manzoorul| author-link = Syed Manzoorul Islam|title=Essays on Ekushey: The Language Movement 1952|year=1994|publisher=[[Bangla Academy]]|location=Dhaka |language=bn |isbn=984-07-2968-3}}</ref> * 1999: ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੇ 21 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। *2000: ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਿਹਾੜਾ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ *2001: ਦੂਜਾ ਸਲਾਨਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੋਇਆ *2002: ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਭਿੰਨਤਾ; ਲਗਭਗ 3,000 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ (ਨਾਅਰਾ: ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਅਕਾਸ਼-ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਤਾਰਾ ਹੈ) *2003: ਚੌਥਾ ਸਲਾਨਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੋਇਆ *2004: ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ *2005: [[ਬਰੇਲ]] ਅਤੇ [[ਸਾਈਨ ਭਾਸ਼ਾ]] *2006: ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਸਪੇਸ *2007: ਬਹੁ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਿਆ *2008: ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰ੍ਹਾ *2009: ਦਸਵਾਂ ਸਲਾਨਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੋਇਆ *2010: ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਰ੍ਹਾ *2011: ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰਕ ਤਕਨੀਕਾਂ *2012: ਮਾਂ ਬੋਲੀ 'ਚ ਸਿੱਖਿਆ 'ਚ ਹਦਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ *2013: ਪੰਜਾਬੀ *2014: ਤੁਰਕੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਿਹਾੜਾ *2017:ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਿਵਸ ਬਾਰੇ<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/edition/20170221/134.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2018: ਸਾਡੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਾਡੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ। * 2019: [[ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਲ]]<ref>[http://www.unesco.org/new/en/unesco/events/all-events/?tx_browser_pi1%5BshowUid%5D=45648&cHash=3e0b305665 2019 - International Year of Indigenous Languages] UNESCO</ref> * 2020: ਸਾਲਾਨਾ ਥੀਮ: "ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ"<ref>{{Cite web|last=|first=|date=25 February 2020|title=2020 International Mother Language Day|url=https://tribuneonlineng.com/2020-international-mother-language-day/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-02-02|website=tribuneonlineng.com}}</ref> *2021: ਸਾਲਾਨਾ ਥੀਮ: "ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈਵਾਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ"<ref>{{Cite web|title=Celebration of International Mother Language Day at UNESCO 19/02/2021 10:00 - 19/02/2021 12:30|url=https://events.unesco.org/event/?id=860451633&lang=1033|access-date=2021-02-02|website=events.unesco.org|language=en|archive-date=2021-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206160204/https://events.unesco.org/event/?id=860451633&lang=1033|url-status=dead}}</ref> * 2022: ਸਾਲਾਨਾ ਥੀਮ: "ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ: ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੌਕੇ"<ref>{{Cite web|title=International Mother Language Day, 21 February 2022|url=https://en.unesco.org/commemorations/motherlanguageday|website=UNESCO|language=en}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਂ ਬੋਲੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਿਨ]] 89irkev3e4y8j7h42eqe5rt37488xgy 0 57441 839180 784400 2026-05-11T23:59:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839180 wikitext text/x-wiki ''' ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਲ੍ਹਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਜੋਗੀ''' ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਹਕੀਮ ਸਨ।ਉਰਦੂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।ਜਨਮ 1870 ਦੇ ਲਗਭਗ ਲਹੌਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਹੋਇਆ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।ਟਿਕਾਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਨਾਰਕਲੀ ਬਜ਼ਾਰ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਉਹ ਹਿਕਮਤ ਦੇ ਯੂਨਾਨੀ ਤੇ ਇਰਾਨੀ ਪੱਧਤੀ ਦੇ ਮਾਹਰ ਸਨ।ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖ ਇਤਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵੱਡੇ ਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਦੋ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮਰਸੀਏ ਸ਼ਹੀਦਾਨੇ ਵਫ਼ਾ ਤੇ ਗੰਜੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਬਹੁਤ ਮਕਬੂਲ ਹੋਈਆਂ ਜੋ ਕਿਤਾਬ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਇਆ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਸਟੇਜਾਂ ਤੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਛੰਦ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ ਤੇ ਅੱਜ ਤਕ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|title=ਦਰਦ ਦੀ ਦਾਸਤਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਨਿ ਵਫ਼ਾ|url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20131215/33/391849.cms|accessdate=Mar 13,15}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਸ਼ਹੀਦਾਨੇ ਵਫ਼ਾ== ਇਸ ਲੰਮੀ ਨਜ਼ਮ ਦਾ ਮਰਸੀਆ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰ ਕੇ ਹਕੀਮ ਅੱਲ੍ਹਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਜੋਗੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ਹੀਦਾਨਿ-ਵਫ਼ਾ' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ, ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਸਾਲ 1913 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ| ਨਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਜਿਊਂਦੇ ਦੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣੇ ਜਾਣ ਦੇ ਦਰਦਨਾਕ ਸਾਕੇ ਨੂੰ, ਅਜਿਹੀ ਦਰਦ ਭਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੁਨਣ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰੌਂਗਟੇ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{quote|(45) <poem> ਯਿਹ ਕਹ ਕੇ ਫਿਰ ਹਜ਼ੂਰ ਤੋਂ ਚਮਕੌਰ ਚਲ ਦਿਏ ਹਾਲਤ ਪੇ ਅਪਨੀ ਕੁਛ ਨਾ ਕਿਯਾ ਗ਼ੌਰ ਚਲ ਦਿਏ ਕਰਤਾਰ ਕੇ ਧਿਯਾਨ ਮੇਂ ਫ਼ਿਲਫ਼ੌਰ ਚਲ ਦਿਏ ਰਾਜ਼ੀ ਗੁਏ ਰਜ਼ਾ ਪੇ ਬਹਰ-ਤੌਰ ਚਲ ਦਿਏ ਜੋ ਕੁਛ ਵਹਾਂ ਪੇ ਗੁਜ਼ਰੀ ਯਿਹ ਲਿਖਨਾ ਮੁਹਾਲ ਹੈ ਯਿਹ ਮਰਸੀਯ ਸੁਨਾਨਾ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਹੈ </poem> (46) <poem> ਹੈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਬਰਸ ਲਿਖ ਕੇ ਲਾਊਂਗਾ ਅਰਸ਼ਦ ਸੇ ਬੜ੍ਹ ਕੇ ਮਰਸੀਯਾ ਸਬ ਕੋ ਸੁਨਾਊਾਗਾ ਸਤਗੁਰ ਕੇ ਗ਼ਮ ਮੇਂ ਰੋਊਂਗਾ ਤੁਮ ਕੋ ਰੁਲਾਊਾਗਾ ਦਰਬਾਰਿ ਨਾਨਕੀ ਸੇ ਸਿਲਾ ਇਸ ਕਾ ਪਾਊਂਗਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਔਰ ਫ਼ਤਹ ਕਾ ਇਸ ਦਮ ਬਯਾਂ ਸੁਨੋ ਪਹੁੰਚੇ ਬਿਛੜ ਕੇ ਹਾਏ ਕਹਾਂ ਸੇ ਕਹਾਂ ਸੁਨੋ'' </poem> (ਬੰਦ 45 ਤੇ 46 'ਸ਼ਹੀਦਾਨਿ-ਵਫ਼ਾ')}} {{Quote|text=(72) <poem> "ਜਾਨੇ ਸੇ ਪਹਲੇ ਆਓ ਗਲੇ ਸੇ ਲਗਾ ਤੋਂ ਲੂੰ। ਕੇਸੋਂ ਕੋ ਕੰਘੀ ਕਰ ਦੂੰ ਜ਼ਰਾ ਮੂੰਹ ਧੁਲਾ ਤੋਂ ਲੂੰ। ਪਯਾਰੇ ਸਰੋਂ ਪੇ ਨਨ੍ਹੀ ਸੀ ਕਲਗ਼ੀ ਸਜਾ ਤੋਂ ਲੂੰ। ਮਰਨੇ ਸੇ ਪਹਲੇ ਤੁਮ ਕੋ ਮੈਂ ਦੂਲ੍ਹਾ ਬਨਾ ਤੋਂ ਲੂੰ।" ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਮਾਤ ਗੁਜਰੀ ਨੇ ਆਰਾਸਤਾ ਕੀਯਾ। ਤੀਰ-ਓ-ਕਮਾਂ ਸੇ, ਤੇਗ਼ ਸੇ ਪੈਰਾਸਤਾ ਕੀਯਾ। </poem> (ਆਰਾਸਤਾ,ਪੈਰਾਸਤਾ=ਸਜਾਇਆ)}} {{Quote|text=110 <poem> ਠੋਡੀ ਤਕ ਈਂਟੇਂ ਚੁਨ ਦੀ ਗਈਂ ਮੂੰਹ ਤਕ ਆ ਗਈਂ। ਬੀਨੀ ਕੋ ਢਾਂਪਤੇ ਹੀ ਵੁਹ ਆਂਖੋਂ ਪਿ ਛਾ ਗਈਂ। ਹਰ ਚਾਂਦ ਸੀ ਜਬੀਨ ਕੋ ਘਨ ਸਾ ਲਗਾ ਗਈਂ। ਲਖ਼ਤ-ਏ-ਜਿਗਰ ਗੁਰੂ ਕੇ ਵੁਹ ਦੋਨੋਂ ਛੁਪਾ ਗਈਂ। ਜੋਗੀ ਜੀ ਇਸ ਕੇ ਬਾਦ ਹੂਈ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਥੀ। ਬਸਤੀ ਸਰਹਿੰਦ ਸ਼ਹਰ ਕੀ ਈਂਟੋਂ ਕਾ ਢੇਰ ਥੀ। </poem> (ਜਬੀਨ=ਮੱਥਾ, ਘਨ=ਗ੍ਰਹਿਣ, ਲਖ਼ਤ-ਏ-ਜਿਗਰ= ਜਿਗਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ)}} ==ਗੰਜੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ== ਹਕੀਮ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅੱਲ੍ਹਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਜੋਗੀ ਨੇ,ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜੰਗ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦਸਮੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ, ਇਸੇ ਤਰਜ਼ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਨਜ਼ਮ,ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਮਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੁੱਲ 110 ਬੰਦ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 'ਗੰਜਿ ਸ਼ਹੀਦਾਂ' ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਸਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1915 ਵਿੱਚ ਛਪ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਨੂੰ 'ਸਿੰਘੋਂ ਕੀ ਕਰਬਲਾ' ਨਾਲ ਤਸ਼ਬੀਹਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੇਖੋ 'ਗੰਜਿ-ਸ਼ਹੀਦਾਂ' ਦਾ ਇਹ ਇੱਕ ਬੰਦ, {{Quote|text=(90) <poem> 'ਿਗ਼ਲਾ ਨਹੀਂ ਤੋਂ ਤਵੱਜਾ ਦਿਲਾਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੂੰ, ਅਪੀਲ ਕਰਤਾ ਹੂੰ ਸਿੰਘੋਂ ਕੀ ਕਰਬਲਾ ਕੇ ਲੀਏ| ਗ਼ਲਤ ਇੱਕ ਹਰਫ਼ ਹੋ 'ਜੋਗੀ ਤੇ ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰੋਂ ਮੇਂ, ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੂੰ ਸੁਖ਼ਨਹਾਇ ਨਾ ਰਵਾਂ ਕੇ ਲੀਏ' </poem> }} {{Quote|text=(94) <poem> ਸ਼ਹਜ਼ਾਦਾ-ਏ-ਜ਼ੀ-ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਭਾਗੜ ਸੀ ਮਚਾ ਦੀ। ਯਿਹ ਫ਼ੌਜ ਭਗਾ ਦੀ, ਕਭੀ ਵੁਹ ਫ਼ੌਜ ਭਗਾ ਦੀ। ਬੜ੍ਹ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤਵੱਕੋ ਸੇ ਸ਼ੁਜਾਅਤ ਜੋ ਦਿਖਾ ਦੀ। ਸਤਿਗੁਰ ਨੇ ਵਹੀਂ ਕਿਲੇ ਸੇ ਬੱਚੇ ਕੋ ਨਿਦਾ ਦੀ। ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਪਿਸਰ ਖ਼ੂਬ ਦਲੇਰੀ ਸੇ ਲੜੇ ਹੋ। ਹਾਂ, ਕਯੋਂ ਨ ਹੋ, ਗੋਬਿੰਦ ਕੇ ਫ਼ਰਜ਼ੰਦ ਬੜੇ ਹੋ। </poem> (ਸ਼ਹਜ਼ਾਦਾ-ਏ-ਜ਼ੀ-ਸ਼ਾਹ=ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ, ਸ਼ੁਜਾਅਤ=ਵੀਰਤਾ, ਨਿਦਾ=ਆਵਾਜ਼, ਪਿਸਰ=ਪੁਤਰ)}} {{Quote|text=(106) <poem> ਲੋ ਜਾਓ, ਸਿਧਾਰੋ ! ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਅੱਲ੍ਹਾ ਕੋ ਸੌਂਪਾ ! ਮਰ ਜਾਓ ਯਾ ਮਾਰੋ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਅੱਲ੍ਹਾ ਕੋ ਸੌਂਪਾ ! ਰੱਬ ਕੋ ਨ ਬਿਸਾਰੋ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਅੱਲ੍ਹਾ ਕੋ ਸੌਂਪਾ ! ਸਿੱਖੀ ਕੋ ਉਭਾਰੋ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਅੱਲ੍ਹਾ ਕੋ ਸੌਂਪਾ ! ਵਾਹਗੁਰੂ ਅਬ ਜੰਗ ਕੀ ਹਿੰਮਤ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ! ਪਯਾਸੇ ਹੋ ਬਹੁਤ ਜਾਮ-ਏ-ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ! </poem>}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] rdxwug6r8lu2i68j42haay46vcwl8mo 0 63392 839165 525040 2026-05-11T19:19:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839165 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = ਜੁਲਾਈ 2015 ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਹਮਲਾ | partof = | image = | image_size = | alt = | caption = | map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[ਦੀਨਾਨਗਰ]], [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] | target = Punjab Police, Civilian and Indian Railways | coordinates = {{coord|32.128255|75.469683|display=inline,title}} | date = 27 ਜੁਲਾਈ 2015 | time = 5.30 am | timezone = IST | type = ਸ਼ੂਟਿੰਗ | fatalities = 6 | injuries = 9 | victims = <!-- or| victim = --> | perps = | perpetrators= <!-- or| perpetrator = --> | susperps = | weapons = | numparts = <!-- or| numpart = --> | dfens = * [[ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਸ (ਭਾਰਤ)]] * [[National Security Guard]] * [[Border Security Force]] | motive = }} 27 ਜੁਲਾਈ 2015 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ 3 ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਸ ਤੇ ਫਾਇਰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/latestnews/1013297.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਦੀਨਾਨਗਰ]] ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 9 ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 4 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ। ਤਿੰਨੋਂ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਮਾਰੇ ਗਏ। 7 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ 4 ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਸਵੇਰੇ ਕਰੀਬ 5 ਵਜੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਦੀਨਾਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਦਰ ਪੰਜਾਬ ਰੋਡਵੇਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਬੱਸ ਤੇ ਹਮਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite news|title=Suspected terrorists attack bus, police station in Punjab's Gurdaspur|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/defence/suspected-terrorists-attack-bus-police-station-in-punjabs-gurdaspur/articleshow/48231194.cms|accessdate=27 July 2015|agency=India Times}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਈ ਬੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ-ਪਠਾਨਕੋਟ ਰੇਲਵੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਦੀਨਾਨਗਰ ਨੇੜੇ ਪੰਜ ਬੰਬ ਲਗਾਏ ਮਿਲੇ।<ref>{{cite news|title=Punjab Terror Attack LIVE: Terrorists Attack Gurdaspur Police Station, Bus; 9 Dead; Militants from Pakistan, Says IB|url=http://www.ibtimes.co.in/punjab-terrorists-attack-gurdaspur-police-station-bus-1-dead-several-civilians-injured-640577|accessdate=27 July 2015|agency=IB}}</ref> ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਐਸ.ਪੀ. ਡਿਟੈਕਟਿਵ, ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਟੱਕਰ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ। <ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Terror-attack-in-Punjab/liveblog/48231051.cms|title=Terrorist attack in Punjab's Gurdaspur district. Stay with Times of India for live updates|work=The Times of India|accessdate=27 July 2015}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ]] 4yx930vcyuhlkp5ufzoji9ultlh9nm1 0 66582 839169 764750 2026-05-11T20:42:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839169 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} '''ਅਟੇਰਨ''' (niddy noddy) ਗਲੌਟਿਆਂ ਦੇ ਸੂਤ ਨੂੰ ਅਟੇਰ ਕੇ ਅੱਟੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਸੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਟੇਰਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਡਮਰੂ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਟੇਰਨ ਨੂੰ ਹੀ ਅਟੇਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗਲੋਟੇ ਦੀ ਤੰਦ ਕੱਢ ਕੇ ਅਟੇਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਚਿਪਕਾ ਕੇ ਸੂਤ ਨੂੰ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਧਾਗੇ ਜੋੜ ਕੇ ਦੋ ਲੜਾ, ਤਿੰਨ ਲੜਾ ਆਦਿ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਆਠੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਲੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਟੇਰਨ ਉੱਤੋਂ ਲੱਥੇ ਇਸ ਗੁੱਛੇ ਨੂੰ ਅੱਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਟੇਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20161011/36/1522877.cms#sthash.JAHTIURF.dpbs|title=ਘਰਾਂ 'ਚੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਿਹਾ 'ਅਟੇਰਨ'|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਤਾਣੀ ਨਾਲ ਖੇਸ, ਖੇਸੀਆਂ ਅਤੇ ਗਦੈਲੇ ਬੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਟੇਰਨ ਦੀ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੱਤੀ ਹੋਈ ਰੂੰ ਦੇ ਗਲੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਅਟੇਰਨ ਨਾਲ ਅਟੇਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਉਸ ਦੇ ਲੱਛੇ ਬਣਾ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹਨਾ ਦੀ ਰੰਗਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਸੂਤ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤਾਣੀ ਬੁਣਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਤਾਈ]] 49msyvgif07ku8ep7tfxcpysqkjqkna 0 71574 839179 464057 2026-05-11T23:54:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839179 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name=ਅਲੈਕਸੇਈ ਮਾਰੇਸੇਯੇਵ |birth_date=20 ਮਈ 1916 |death_date= {{Death date and age|df=yes|2001|5|19|1916|5|20}} |image= |caption= |nickname= |birth_place= [[ਕੈਮੀਸ਼ਿਨ]], <br>[[ਰੂਸ]] |death_place= [[ਰੂਸ]] |allegiance= {{USSR}} {{RUS}} |branch= |serviceyears= |rank= |unit= |commands = |battles = |awards = {{Hero of the Soviet Union}} {{Order of Lenin}} {{Order of Lenin}} *ਫਾਦਰਲੈਂਡ ਲਈ ਮੈਰਿਟ ਦੇ ਆਰਡਰ, ਤੀਜੀ ਕਲਾਸ *ਰੈਡ ਬੈਨਰ ਦੇ ਆਰਡਰ *ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਆਰਡਰ *ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਜੰਗ ਦੇ ਆਰਡਰ, 1 ਕਲਾਸ *ਲੇਬਰ ਦੇ Red ਬੈਨਰ ਦੇ ਆਰਡਰ ( 2) *ਪੀਪਲਜ਼ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਦੇ ਆਰਡਰ *ਰੈਡ ਸਟਾਰ ਦੇ ਆਰਡਰ *ਆਨਰ ਦੇ ਬੈਜ ਦੇ ਆਰਡਰ |relations= |laterwork= }} '''ਅਲੈਕਸੇਈ ਮਾਰੇਸੇਯੇਵ''' ([[ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਰਸ਼ੀਅਨ]]:Алексе́й Петро́вич Маре́сьев; ਮਈ 20, 1916 – ਮਈ 19, 2001) [[ਦੂਸਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ|ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਸੋਵੀਅਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਦਾ ਲੜਾਕਾ ਸੀ। ==ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ== *[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20160117/33/1207613.cms|ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਕੋ-ਇਕ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਹੀਣਾ ਲੜਾਕਾ ਪਾਇਲਟ ਅਲੈਕਸੇਈ ਮਾਰੇਸੇਯੇਵ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20160124/33/1215169.cms#1215169|ਹਵਾਈ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਕੋ-ਇਕ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਹੀਣਾ ਲੜਾਕਾ ਪਾਇਲਟ ਅਲੈਕਸੇਈ ਮਾਰੇਸੇਯੇਵ-2]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1916]] r1sliplunq79q6rk61ksvoby933tht2 0 80280 839183 464288 2026-05-12T00:38:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839183 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Anadolu Çocuk.jpg|thumb|250px|ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾਂ]] '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਲ ਕਿਤਾਬ ਦਿਵਸ''' ('''ICBD''') ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਇਵੈਂਟ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ ਸੰਗਠਨ, ਯੁਵਕਾਂ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਬਾਰੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬੋਰਡ (IBBY), ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1967 ਵਿੱਚ, [[ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|Andersen]] ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੇ ਲਾਗੇ ਚਾਗੇ, 2 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਐਲਾਨ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲਜੋਲ ਦੇ ਸਿਲਸਲੇ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਦਿਵਸ|ਵਰਲਡ ਬੁੱਕ ਦਿਵਸ]] == ਹਵਾਲੇ == * [http://www.ibby.org/index.php?id=269 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਲ ਕਿਤਾਬ ਦਿਵਸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090401073511/http://www.ibby.org/index.php?id=269 |date=2009-04-01 }} {| class="metadata plainlinks stub" style="background: transparent none repeat scroll 0% 0%; margin-bottom: 10px;" | id="284" |[[File:Childbook.svg|alt=Stub icon|35x35px]] | id="287" |''[[ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ]]  ਬਾਰੇ ਇਹ ਲੇਖ ਇੱਕ ਅਧਾਰ ਹੈ । ਤੁਹਾਨੂੰ [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=International_Children%27s_Book_Day&action=edit ਇਸ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।]''<div class="plainlinks hlist navbar mini" id="293" style="position: absolute; right: 15px; display: none;"> * <abbr title="View this template">v</abbr> * <abbr title="Discuss this template">ਟੀ</abbr> * [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Child-lit-stub&action=edit <abbr title="Edit this template">ਈ</abbr>] </div> |} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਸੰਗਠਨ]] k4n6hapexd7lsyl9ys4f0legr0ec4y3 0 80902 839228 600153 2026-05-12T10:56:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839228 wikitext text/x-wiki {{Infobox short story | name = ਕਵਿਤਾ ਸਿਸਕ ਪਈ | image = | caption = | title_orig = | translator = | author = [[ਸ਼ੇਲਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਨ]] | country = [[ਭਾਰਤ]] | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | series = | genre = ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ | published_in = | publication_type = | publisher = | media_type = | pub_date = | english_pub_date = | preceded_by = | followed_by = | preceded_by_italics = | followed_by_italics = }} '''ਕਵਿਤਾ ਸਿਸਕ ਪਈ''' ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਸ਼ੇਲਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਨ]] ਜੀ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20160214/45/1237220.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਾਰ == 'ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਵਿਹੜੇ ਆਵੀਂ ਕਵਿਤਾ! ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਸਰੂਪ ਬਾਰੇ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ...।'<br /> ਕਵਿਤਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੱਦਾ ਕਬੂਲ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਗਈ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਗੋਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਦੌਰ ਵੀ ਚੱਲਿਆ...ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਾਲ 'ਤੇ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪ ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਰਹੇ।<br /> ਸ਼ਰਾਬ ਨੇ ਰੰਗ ਫੜਿਆ।<br /> 'ਤੂੰ ਸਾਲਾ ਵੱਡਾ ਕਵੀ...।'<br /> 'ਤੈਨੂੰ...ਪਤਾ ਕਵਿਤਾ ਕੀ ਸ਼ੈਅ ਹੈ?'<br /> ਕਵਿਤਾ ਇੱਕ ਖੂੰਜੇ ਲੱਗੀ, ਆਪਣੀ ਹੋ ਰਹੀ ਨਿਰਾਦਰੀ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਜਰਦੀ ਰਹੀ, ਬੇਬਸ ਡਰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਬਸ ਸਿਸਕਦੀ ਹੀ ਰਹੀ...।<br /> 'ਕੋਈ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗੱਲ ਛੇੜੋ...', ਇੱਕ ਸਿਆਣੇ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸੀ।<br /> 'ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇੱਕ 'ਨਾਮਾਨਿਗਾਰ' ਜੋ ਬੈਠਾ, ਇਹਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖ਼ਬਰ ਛਪਵਾ ਦੇਣੀ ਹੈ ਕਵਿਤਾ ਗੋਸ਼ਟੀ ਦੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਖਾਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ...?'<br /> ਦੇਰ ਰਾਤ ਤਾਈਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਦੌਰ ਅਤੇ 'ਮਾਂ ਦੀ-ਭੈਣ ਦੀ ਗਾਲ੍ਹ' ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਹੋਈ ਗੋਸ਼ਟੀ ਦੀ ਅਹਿਮ ਰਿਪੋਰਟ ਛਪੀ ਸੀ 'ਕਵਿਤਾ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਨਮੋਲ ਵਿਧਾ ਹੈ, ਇਸ ਉੱਪਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਗੋਸ਼ਟੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੋਰੀ ਜਾਵੇਗੀ।'<br /> ਇਹ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕਵਿਤਾ ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਜਾਰ-ਜਾਰ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]] 9po0lihgnnlwah9g0gdx84ua0nltmuf 0 83306 839234 623915 2026-05-12T11:56:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839234 wikitext text/x-wiki [[File:Printing3 Walk of Ideas Berlin.JPG|thumb|2006 ਵਿੱਚ ਬਰਲਿਨ ਵਿਖੇ, ਆਧੁਨਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼]] '''ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ''' ਭਾਵ ਕਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਅੱਜ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਸੈਂਕਡ਼ੇ ਸਾਲ ਲੱਗੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕਲਾ ਆ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਵੀ ਖੋਜਾਂ ਹੋਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਗਜ਼ ਅਤੇ ਛਪਾਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਧੁਨਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ।<ref>http://www.ipl.org/div/pfarch/entry/81348</ref> ==ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ== ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਲੋਕ [[ਪਪਾਇਰਸ]] (ਰੁੱਖ ਦਾ ਛਿਲਕਾ) ਉੱਪਰ ਲਿਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਰੋਮਨ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ''ਵਾਲੂਮੈਨ'' ਆਖਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਵਾਲਿਊਮ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਾਰਚਮੈਂਟ ਅਤੇ ਵੈਲੱਮ ਉੱਪਰ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਾਰਚਮੈਂਟ ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਦੀ ਖੱਲ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵੈਲੱਮ ਵੱਛਿਆਂ ਦੀ ਖੱਲ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੱਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਆਕਾਰ ਦੇ ਕੇ ਟੁਕਡ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ [[ਲਾਤੀਨੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਕਾਗਜ਼ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਛਪਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਨਿਖ਼ਾਰ ਲੈ ਆਂਦਾ। ਆਧੁਨਿਕ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਇਸੇ ਲਡ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20160320/32/1276934.cms#sthash.OiGTHykD.dpbs{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਪਪਾਇਰਸ == {{Main|ਪਪਾਇਰਸ}} [[File:Egypt.Papyrus.01.jpg|thumb|ਪਪਾਇਰਸ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ]] ਪਪਾਇਰਸ ਇੱਕ ਕਾਗਜ਼ੀ ਕਿਸਮ ਹੈ ਜੋ [[ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ]] ਵਿੱਚ ਲਿਖਾਵਟ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਰੀਡ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੌਦੇ ਜਿਸਨੂੰ''ਸਾਇਪਰਸ ਪਪਾਇਰਸ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{citation|title=Papyrus Definition|url=http://dictionary.reference.com/browse/Papyrus|publichser=|publisher=dictionary.reference.com|year=2009|accessdate=21 January, 2010}}</ref> ਇਹ ਪੌਦਾ ਆਮ-ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਨੀਲ ਨਦੀ]] ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਵੀ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਸਨ। ਮਿਸਰ ਵਾਸੀ ਪਪਾਇਰਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੇੜੀਆਂ, ਚਾਦਰਾਂ, ਰੱਸੀਆਂ, ਸੈਂਡਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲਟੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰੰਤੂ ਪਪਾਇਰਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਿਖਣ-ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। [[Image:Papyrus, Fonte Aretusa, Syracuse, Italy.JPG|thumb|ਪਪਾਇਰਸ ਪੌਦਾ ਸਾਇਰਾਕੂਜ਼, ਸਾਇਕਿਲੀ ਵਿਖੇ]] ਪਹਿਲਾਂ ਪਪਾਇਰਸ ਦੀ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਮਿਸਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਹੀ ਅਪਣਾਇਆ, ਪਰੰਤੂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਪਾਇਰਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।<ref>Leila Avrin. ''Scribes, Script and Books. The Book Arts from Antiquity to the Renaissance''. American Library Association / The British Library 1991, p. 83.</ref> ==ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ== [[File:Bamboo book - binding - UCR.jpg|thumb|upright|ਚੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ]] [[ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ [[ਕਾਗਜ਼]] ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਲੱਕਡ਼ੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਛਪਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਮਾਂ 618-907 ਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਮਤਭੇਦ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name=mcd>{{cite book|last=McDermott|first=Joseph P.|title=A social history of the Chinese book: Books and literati culture in late imperial China|year=2006|publisher=Hong Kong University Press|location=Hong Kong|isbn=978-962-209-782-7|pages=10–11}}</ref>''ਲੀ ਮੌਨਸ ਤਾਰ'' ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤਨ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 868 ਦੌਰਾਨ ਛਾਪੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite book|last=Bulkeley|first=Kelly|title=Dreaming in the world's religions: A comparative history|url=https://archive.org/details/dreaminginworlds0000bulk|year=2008|publisher=New York University Press|location=New York|isbn=978-0-8147-9956-7|page=[https://archive.org/details/dreaminginworlds0000bulk/page/68 68]}}</ref> == ਪੁਰਾਤਨ ਛਪਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ == [[Image:SelectedTeachingsofBuddhistSagesandSonMasters1377.jpg|thumb|''ਜਿਕਜੀ'' ਦੁਆਰਾ 1377 ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਕਿਤਾਬ, ਜੋ ਕਿ ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ।]] [[File:ColombusNotesToMarcoPolo.jpg|thumb|ਕੋਲੰਬਸ ਦੁਆਰਾ ਹੱਥ-ਲਿਖ਼ਤ ਨੋਟਸ]] [[File:Dittionario Giorgiano e Italiano.jpg|thumb|ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜ਼ਾਰਜ਼ੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 1629 ਵਿੱਚ ਰੋਮ ਵਿਖੇ ਛਪੀ ਕਿਤਾਬ]] == ਗੈਲਰੀ == <gallery> File:European Output of Manuscripts 500–1500.png|ਹੱਥ-ਲਿਖ਼ਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਯੂਰਪੀ ਉਤਪਾਦਨ ਮਾਤਰਾ 500–1500 File:European Output of Printed Books ca. 1450–1800.png|ਛਪਾਈ (ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ) ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਯੂਰਪੀ ਉਤਪਾਦਨ ਮਾਤਰਾ 1450–1800 File:European Output of Books 500–1800.png|ਯੂਰਪੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਮਾਤਰਾ 500–1800 </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ== * [http://www.sharpweb.org/ ਲਿਖਾਈ, ਛਪਾਈ ਅਤੇ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਸੁਸਾਇਟੀ] * [http://www.americanantiquarian.org/hob.htm ਅਮਰੀਕੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ] * [http://atlas.lib.uiowa.edu/ ਮੌਜੂਦਾ ਛਪਾਈ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ] * [http://www.sc.edu/library/digital/collections/printedpage.html ਛਪਾਈ ਵਾਲੇ ਕਾਗਜ਼ ਦਾ ਵਿਕਾਸ] (ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਡਿਜੀਟਲ ਸੰਗਹ੍ਰਿ) [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ]] bvgwbx45vv390cnh46v8c2ab9hvhadi 0 84201 839216 528207 2026-05-12T09:16:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839216 wikitext text/x-wiki [[File:LakeVostok-Location.jpg|thumb|Lake Vostok composite image ([[NASA]])]] ਰੂਸ ਚ' ਓਮੇਕੋ-ਪੋਲ ਆਫ਼ ਕੋਲਡ<ref name="web">{{cite web | url=http://www.56thparallel.com/the-pole-of-cold-the-coldest-places-on-earth/ | title=The Pole of Cold – The Coldest Place on Earth | accessdate=31 ਅਗਸਤ 2016}}</ref> ਨਾਂਅ ਦਾ ਪੰਜ ਕੁ ਸੌ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਹੈ,ਇੱਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ੨੧ ਜੁਲਾਈ ੧੯੮੩ ਨੂੰ -੮੯.੨ ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,ਜੋ ਕਿ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।ਇੱਥੇ ਬਹੁਤੇ ਆਦੀਵਾਸੀ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ ਤੇ ੧੯੨੦-੩੦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਥਿਤ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਚਸ਼ਮੇ ਓਮੇਕੋਨ ਤੋ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣ ਲਈ ਆਉਦੇ ਸਨ,ਜਿਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ ਤਹਿ ਕਰਨੀ ਪੈਦੀ ਸੀ,ਜਿਸਤੋ ਬਚਣ ਲਈ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇੱਥੇ ਵਸਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਬਣ ਗਿਆ| ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਠੰਢ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਫਸਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹੀ ਠੰਢ ਚ' ਵੀ ਹਰੀ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।ਘਰਾਂ ਚ ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੇ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੱਕੜੀ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਝੀਲਾਂ ਉੱਪਰ ਜੰਮੀ ਬਰਫ ਚ' ਸੁਰਾਖ ਕਰਕੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਚੋ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆ ਨੇ,ਇਸ ਪਿੰਡ ਚ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕ ਰੇਨਡੀਅਰ ਤੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਘੋੜੀਆਂ ਪਾਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੇ ਅਤੇ ਮਾਸ ਵੀ ਖਾਂਦੇ ਨੇ| ਇੱਥੇ ਜਿਆਦਾ ਠੰਢ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਮੱਖੀ,ਮੱਛਰ,ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਤੇ ਸਕੂਲ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਬੰਦ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇੱਥੋ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ੫੫ ਦਰਜੇ ਸੈਂਟੀਗ੍ਰੇਡ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋ ਵੱਧ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਮਨਫ਼ੀ 30 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ| ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਵਾਸੀ ਆਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਨੇ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਦਾ ਹੈ।<ref name="webNews">{{cite web | url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20160731/32/1436649.cms#sthash.2qxeDA4E.dpbs | title=ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਢਾ-ਸੀਤ ਪਿੰਡ | date=31 ਜੁਲਾਈ 2016 | accessdate=31 ਅਗਸਤ 2016 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{ਅਧਾਰ}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੋਲਰ ਖੇਤਰ]] 0xjygqtepp1hmjb964qly3bapz5ezkq 0 86704 839212 835236 2026-05-12T08:33:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839212 wikitext text/x-wiki {{Infobox professional wrestler |name= ਕਿੰਗ ਕੌਂਗ |names='''ਕਿੰਗ ਕੌਂਗ''' |height=6 ft 0 in |weight=444lbs (201kg) |birth_date =1909 |death_date = 16 ਮਈ 1970 |birth_place = [[ਹੰਗਰੀ]] |death_place = [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] |death_cause = [[Traffic collision|Car accident]] |resides= |billed= [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] |trainer= |debut=1937 |retired= died unretired |}} '''ਐਮਿਲੀ ਜ਼ਾਜਾ''' (1909 – 16 ਮਈ 1970), ਰਿੰਗ ਦਾ ਨਾਮ: '''ਕਿੰਗ ਕੌਂਗ''', ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ-ਭਾਰਤੀ [[ਪਹਿਲਵਾਨੀ|ਪਹਿਲਵਾਨ]] ਅਤੇ [[ਅਦਾਕਾਰ]] ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1909 ਵਿੱਚ ਹੰਗਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 1929 ਤੋਂ 1970 ਤੱਕ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।<ref>{{cite web |title=Wrestlers Database: Emile Czaja |author=<!--Not stated--> |url=http://www.cagematch.net/?id=2&nr=9047&gimmick=Emile+Czaja |website=Cagematch.net |access-date=20 August 2023 |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਦੋਸਤਾਨਾ ਪਾਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਰ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲ ਜਾਂ ਸਟੇਡੀਅਮ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ 1937 ਤੋਂ 1970 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਦੂਰ ਪੂਰਬ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜਿਆਦਾਤਰ [[ਜਪਾਨ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]], [[ਯੂਰਪ]], [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]], ਅਤੇ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਵਿੱਚ ਘੁਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਰੋਧੀ [[ਸ਼ੇਕ ਅਲੀ]] ਅਤੇ [[ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ]] ਸਨ।<ref>{{cite news |agency=Press Trust of India |date=12 July 2012 |title=Dara Singh's fight against King Kong will always be remembered |url=https://sports.ndtv.com/othersports/dara-singhs-fight-against-king-kong-will-always-be-remembered-1551100? |work=NDTV |access-date=21 August 2023 |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ-ਭਾਰਤੀ]] jhckkaz5mjwmldrmsnm8o66zywbom7h 0 91649 839206 527310 2026-05-12T06:39:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839206 wikitext text/x-wiki '''ਈਮੈਨੂਅਲ ਸਿੰਘ''' ਇੱਕ ਰੰਗਕਰਮੀ ਹੈ। ==ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ== ਈਮੈਨੂਅਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਗੁਮਟਾਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਤੋਂ ਬੀਏ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਥੀਏਟਰ ਤੋਂ [[2010]] ਐਮਏ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਐਨਐਸਡੀ ਦੀ ਰੀਪੈਟਰੀ ਕੰਪਨੀ (ਦਿੱਲੀ) ਵਿੱਚ ਪੁੱਜ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਚਰਚਿਤ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਅੰਨ੍ਹੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਦਾਨ' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ. ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਜੈ ਹੋ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150501/29/920266.cms#sthash.iX2AFV65.dpbs{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੰਗਕਰਮੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਦਾਕਾਰ]] 7wg7hzvzfp1ctg1ediabbeg1tctvyan 0 92699 839153 731388 2026-05-11T13:42:16Z ~2026-28557-03 60001 ਨਾਮ ਸਹੀ ਕੀਤਾ ਜੀ, ਡਾ. ਦੇਵਿੰਦਰ ਸੈਫ਼ੀ , ਨਵੀਂ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਾਮ ਦਰਜ਼ ਕੀਤੇ ਜੀ 839153 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Davinder Saifi.jpg|thumb]] ਡਾ.ਦੇ'''ਵਿੰਦਰ ਸੈਫ਼ੀ''' ਨੌਜਵਾਨ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਸ਼ਾਇਰ, ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਹੈ। ‘ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਸਫ਼ਾ’ ਉਸਦਾ ਪਲੇਠਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://shabadsanjh-lekh.blogspot.in/2009/12/blog-post_4122.html|title=ਸ਼ਬਦ ਸਾਂਝ - ਲੇਖ: ਨੀਤਸ਼ੇ ਦਾ 'ਮਹਾਂ ਮਾਨਵ'.|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> ==ਰਚਨਾਵਾਂ== *''ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਸਫ਼ਾ'' (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) *''ਨੀਤਸ਼ੇ ਮਹਾਮਾਨਵ'' *''ਆਓ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣੀਏ'' *''ਸਿਧਾਂਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ''(ਆਲੋਚਨਾ)<ref>{{Cite web|url=http://www.beta.ajitjalandhar.com/fixpage/20140504/60/81.cms#sthash.eIQG57yq.dpbs|title=ਸਿਧਾਂਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਲੋਚਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] q8nwj29e2ftmv2aq479fjajd9qzmk3v 0 94774 839182 734052 2026-05-12T00:24:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839182 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਹਨ ਵਾਨੀ ਵਾਤਿਸ਼ | image = Poster of Rabb Da Banda.jpg | caption = ਅਹਨ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗੀਤ "ਰੱਬ ਦਾ ਬੰਦਾ" ਦਾ ਪੋਸਟਰ | alt = | birth_name = | birth_date = 22 ਜੁਲਾਈ 1985 | birth_place = {{nowrap|[[ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ]], [[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]}}, ਭਾਰਤ | father = ਸਰਜੀਵਨ ਲਾਲ | mother = ਪ੍ਰੇਮ ਲਤਾ | spouse = | residence = ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ | years_active = 2000–ਵਰਤਮਾਨ | occupation = {{flatlist| *ਗਾਇਕ *ਅਦਾਕਾਰ *ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ }} | net_worth = | education = | children = | module = | label = |associated_acts = |website = }} '''ਅਹਨ ਵਾਨੀ ਵਾਤਿਸ਼''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]:Ahen Vani Vatish) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20170616/29/1812938.cms#1812938|title=ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਣ ਵਾਲਾ ਗਾਇਕ ਅਹਨ ਵਾਨੀ ਵਾਤਿਸ਼|website=ਅਜੀਤ: ਫ਼ਿਲਮ ਅੰਕ|language=en|access-date=2019-01-18}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਗੀਤ ਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਗਾਏ "ਲਲਾਰ ਵੇ" ਅਤੇ "ਰੱਬ ਦਾ ਬੰਦਾ" ਗੀਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਨਾਂ :- ਪਰਮਿੰਦਰ (Parminder) ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਅਹਨ ਵਾਨੀ ਵਾਤਿਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਜੁਲਾਈ, 1985 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸਰਜੀਵਨ ਲਾਲ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰੇਮ ਲਤਾ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ [[ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ]], [[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਅਹਨ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਵੀ ਗਾਇਕੀ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸੋ ਗਾਇਕੀ ਉਸਨੂੰ ਗੁਡ਼੍ਹਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲੀ। ਉਸਨੇ ਗਾਇਕੀ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਆਪਣੇ ਉਸਤਾਦ ਪਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਿਰਦੀ (ਪਟਿਆਲਾ) ਤੋਂ ਸਿੱਖੀਆਂ। ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਲੈਦਰ ਲਾਇਫ਼'' ਵਿੱਚ ਅਹਨ ਵਾਨੀ ਵਾਤਿਸ਼ ਨੇ "ਮੁਹੱਬਤਾਂ ਦੇ ਰੰਗ" ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਫਿਰ ਦੋ ਸਿੰਗਲ ਟਰੈਕ "ਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਮ" ਅਤੇ "ਲਲਾਰ ਵੇ" ਗਾਏ। ਲਲਾਰ ਵੇ ਗੀਤ ਉਸਨੇ ਨੂਰਾਂ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵੀ ਆਪ ਹੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ "ਰੱਬ ਦਾ ਬੰਦਾ" ਗੀਤ ਗਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਫ਼ਲ ਗੀਤ ਰਿਹਾ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ== * [https://Facebook.com/yoursahen ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਅਹਨ ਵਾਨੀ ਵਾਤਿਸ਼ ਦਾ ਪੇਜ] * [https://Youtube.com/watch?v=p37HTQWRhIg "ਰੱਬ ਦਾ ਬੰਦਾ" ਗੀਤ ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] sbno4mosoj9j4ou69t5snudue9pada0 0 96135 839223 528603 2026-05-12T10:42:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839223 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = ਕਲਾਰਾ ਮੋਰਗਨ | image = Clara Morgane 1.jpg | caption = | birth_name = ਕਲਾਰਾ ਮੋਰਗਨ | birth_date = {{birth date and age|1981|01|25|df=y}} | birth_place = [[ਮਾਰਸੇਇਲ|ਮਾਰਸੇਇਲ, ਫ੍ਰਾਂਸ]] | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|m=1.66|precision=0}} | weight = {{convert|54|kg|lb|abbr=on}} | number_of_films = 12 (per [[IAFD]]) | website = http://www.claramorgane.com }} '''ਕਲਾਰਾ ਮੋਰਗਨ '''({{IPA-fr|klaʁa mɔʁˈɡan}}; ਜਨਮ 25 ਜਨਵਰੀ 1981) ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਗਾਇਕ, ਮੀਡੀਆ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਟੀਵੀ ਹੋਸਟ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਕਲਾਰਾ ਮੋਰਗਨ ਪਹਿਲੀ ਪੌਰਨ ਸਟਾਰ : ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੁਆਏਫ੍ਰੈਂਡ ਗ੍ਰੇਗ ਸੇਂਟਆਉਰੋ ਨਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਇੱਕ ਸ਼ੁਕੀਨ ਸ਼ੂਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਇਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣ ਗਈ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੌਰਨ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲ ਅਤੇ ਸੱਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ<ref name="HV1">{{fr}} [http://www.hotvideo.fr/component/starporno/clara-morgane Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120114051714/http://www.hotvideo.fr/component/starporno/clara-morgane |date=2012-01-14 }} on [//en.wikipedia.org/wiki/Hot_Vidéo Hot Vidéo]</ref>,  ਫਲਸਰੂਪ ਇਸਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੇਂਟਆਉਰੋ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਬਾਲਗ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। 2003 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ [[ਸਵੈਜੀਵਨੀ|ਆਤਮਕਥਾ]], ''ਸੈਕਸ ਸਟਾਰ''  ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।{{citation needed|date=May 2014}} == ਗਾਇਣ ਕੈਰੀਅਰ == 2007 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਆਪਣਾ ਗਾਇਣ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਰੂਡੀ ਲਾਂਸਾਰਡ ਅਤੇ ਅਬਦੇਲ ਮਾਲੀਕੁਮ ਨੇ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ''ਜੇ' ਏਮ''  ਪ੍ਰੋਡਊਸ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਐਲਬਮ, ''ਦੇਕਲਾਰੇਸ਼ਨ '' 18 ਜੂਨ 2007 ਵਿੱਚ, ਰਿਲੀਜ ਹੋਈ। ਕਲਾਰਾ ਮੋਰਗਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਲੈਅ ਖ਼ੁਦ ਲਿਖੀਆਂ।{{citation needed|date=May 2014}} {{citation needed|date=May 2014}} == ਖ਼ਿਤਾਬ ਅਤੇ ਅਵਾਰਡ == ਇਸ ਨੂੰ "ਵਧੀਆ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਟਾਰ" ਲਈ 2001 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੌਟ ਦ'ਓਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://hot-dor.fr/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=2&Itemid=4|title=Hot d’Or archives presse x, articles sur les Hot d’or|publisher=Hot-dor.fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316035017/http://hot-dor.fr/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=2&Itemid=4|archive-date=16 March 2014|dead-url=yes|access-date=2014-05-16}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਰਸਾਲੇ ਐਫਐਚਐਮ ਦੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਿਖਰਲੀ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਸੈਕਸੀ ਔਰਤ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।{{citation needed|date=May 2014}} == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਐਲਬਮ === * 2007: ''ਦੇਕਲਾਰੇਸ਼ਨਸ'' (18 ਜੂਨ ਰਿਲੀਜ਼) * 2010: ''ਨੁਇਟਸ ਬਲਾਂਚੇਸ'' === ਸਿੰਗਲਜ਼ === * ''ਖੇ' ਏਮ ''(ਲਾਰਡ ਕੋਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਲ) (2007) * ''ਸੇਕਸੀ ਗਰਲ ''(2007) * ''ਨੋਉਸ ਦੇਉਕਸ ''(2008) * ''ਲੇ ਦਿਆਬਲੇ ਔਉ ਕੋਰਪਸ ''(2010) * ਇਲ (2011) * ''ਗੁਡ ਟਾਈਮ ''(2011) * ''ਮੇਡਮੋਈਸੇਲ X'' (2011) * ''ਖੇ ਤ'ਆਦੋਰ ''(2012) * ''ਕੋਮੇ ਉਨ ਬੂਮਰੰਗ ''(2012) === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ === * ''ਖੇ'ਏਮ'' * ''ਸੇਕਸੀ ਗਰਲ'' * ''ਨੋਉਸ ਦੇਉਕਸ'' * ''ਨੋਉਸ ਦੇਉਕਸ (ਰੀਮੀਕਸ)'' (ਹਾਕਿਮਾਕਲੀ ਦੁਆਰਾ) * ''ਲੇ ਦਿਆਬਲੇ ਔਉ ਕੋਰਪਸ'' == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == * (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ) ''ਸੈਕਸ ਸਟਾਰ'', ਐਡਕੈਨ ਐਡੀਸ਼ਨ, 2003, {{ISBN|2-84814-009-7}}2-84814-009-7 * (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ) ''ਕਾਮਾ ਸੂਤਰਾ'', ਐਡਕੈਨ ਐਡੀਸ਼ਨ, 2004, ਇਲੈਸਟ੍ਰੇਟਿਡ {{ISBN|2-9516572-1-8}}2-9516572-1-8 == ਕੰਪਨੀ == * ਸਾਰਲ ਪੇਚੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੀਡੀਆ (ਪੀਸੀਐਮ) – ਸਿਰਜਣਾ 2003-12-06 * ਸਾਰਲ ਐਮ ਹੋਲਡਿੰਗ– ਸਿਰਜਣਾ 2007-04-12 == ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ == * (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ) ਕਲਾਰਾ ਮੋਰਗਨ (2003). ''ਸੈਕਸ ਸਟਾਰ''– ਐਡਕੈਨ ਐਡੀਸ਼ਨ – {{ISBN|2-84814-009-7}}2-84814-009-7 == ਨੋਟ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|name=Clara Morgane|id=1205403}} * {{iafd name|id=ClaraMorgane|gender=female|name=Clara Morgane}}ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ * {{Egafd name|c00143|Clara Morgane}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਬਾਹਰੀ ਲੜ੍ਹੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 8yxy7w31itfsrhyim96ov6zb7i2sv7l 0 99092 839215 603392 2026-05-12T09:13:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839215 wikitext text/x-wiki '''ਓਮ ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯ '''([[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]]: {{lang|sa|ॐ नमः शिवाय}}; [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਵਰਨਮਾਲਾ|IAST]]: Om Namaḥ Śivāya) ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਿੰਦੂ [[ਮੰਤਰ]] ਹੈ ਅਤੇ [[ਸ਼ੈਵ ਮੱਤ]] ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਮੰਤਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਮੰਤਰ]] [[ਭਗਵਾਨ]] [[ਸ਼ਿਵ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ [[ਯਜੁਰਵੇਦ]] ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰੁਦ੍ਰਮ੍ ਗੀਤ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:(1)_Lingam_with_Yoni_and_Nandi_in_river_Narmada,_Maheshwar_MP_India.jpg|thumb|ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਯੋਨੀ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਲਿੰਗਮ੍]] == ਅਨੁਵਾਦ == * "ਨ" ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਮਤਲਬ - [[ਧਰਤੀ]] * "ਮ" ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਮਤਲਬ - [[ਪਾਣੀ]] * "ਸ਼ਿ" ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਮਤਲਬ - [[ਅੱਗ]] * "ਵ" ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਮਤਲਬ -  "ਪ੍ਰਾਣਿਕ" [[ਹਵਾ]] * "ਯ" ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਮਤਲਬ - [[ਅਕਾਸ਼|ਅਸਮਾਨ]] ਇਸ ਦੇ ਕੁੱਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ - "ਆਲਮੀ ਚੇਤਨਾ ਇੱਕ ਹੈ" . == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [https://www.youtube.com/watch?v=aq-CKdT6IG4 Recitation of Om Namah Shivaya mantra] * [http://www.swamij.com/om-namah-shivaya.htm Discussion of the mantra, its meaning, and everyday use] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120161528/http://swamij.com/om-namah-shivaya.htm |date=2016-11-20 }} * [http://blog.ishafoundation.org/lifestyle/music/mystic-chants-aum-namah-shivaya/ Audio download and pronunciation instructions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130211053522/http://blog.ishafoundation.org/lifestyle/music/mystic-chants-aum-namah-shivaya/ |date=2013-02-11 }} * [http://shivashaktiswarupam.wordpress.com/shiva-most-benevolent-and-merciful/key-shiva-pujas-and-homas/shiva-panchakshari-maha-mantra/ Namah Shivay Chakras] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਵ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੰਤਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] s9k6c709ala5xma5nm5tk1suj3zdsig 0 104340 839186 822314 2026-05-12T00:57:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839186 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਅੰਬਰਸਰੀਆ | image = Ambarsariya - Poster.jpg | alt = | caption = | director = ਮਨਦੀਪ ਕੁਮਾਰ | producer = ਟਿਪਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਿਟਡ | writer = ਧੀਰਜ ਰਤਨ | screenplay = ਧੀਰਜ ਰਤਨ | starring = [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]]<br>[[ਨਵਨੀਤ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ]]<br>[[ਮੋਨਿਕਾ ਗਿੱਲ]]<br>ਲੌਰੇਨ ਗੋਤਲੀਬ<br>[[ਗੁਲ ਪਨਾਗ]]<br> [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]]<br>[[ਬੀਨੂ ਢਿੱਲੋਂ]] | music =[[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]] | cinematography =ਅੰਸ਼ੁਲ ਚੌਬੇ | editing =ਮਨੀਸ਼ ਮੋਰੇ | studio = ਟਿਪਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਿਟਡ<ref name="IBNLive 2015">{{cite web | title=Photos: Diljit Dosanjh's and Simran Singh's behind-the-scenes moments from the sets of 'Ambarsariya' | website=IBNLive | date=4 October 2015 | url=http://www.ibnlive.com/news/movies/photos-diljit-dosanjhs-behind-the-scenes-moments-from-the-sets-of-ambarsariya-that-you-may-have-missed-1136327.html | accessdate=7 October 2015 | archive-date=25 ਮਾਰਚ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160325145733/http://www.ibnlive.com/news/movies/photos-diljit-dosanjhs-behind-the-scenes-moments-from-the-sets-of-ambarsariya-that-you-may-have-missed-1136327.html | url-status=dead }}</ref> | distributor = ਟਿਪਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਿਟਡ<br> ਵਾਇਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ | released = {{Film date|2016|03|25|ref1=<ref>{{cite news|title=ਕਪਤਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏਗਾ ਅੰਬਰਸਰੀਆ !|url=http://abpsanjha.abplive.in/bollywood/ambarsariya-to-release-before-kaptaan-101002}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} | runtime = 139 ਮਿੰਟ<ref name="British Board of Film Classification">{{cite web | title=AMBARSARIYA | website=British Board of Film Classification | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/ambarsariya-film | accessdate=23 March 2016}}</ref> | country = ਭਾਰਤ | language = ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = <!--Do not remove-->{{Estimation}}<!--per WT:ICTF consensus--> {{INRConvert|21.22|c}}<!--[[WP:CALC]] - 11.50 crore in India per BoxOfficeIndia and 9.72 crore overseas per IBTimes--><ref name="Box Office India 2016">{{cite web | title=Ambarsariya Continues Strong Run | website=Box Office India | date=4 April 2016 | url=http://www.boxofficeindia.com/art_detail.php?articalid=1934| accessdate=19 April 2016}}</ref> |}} '''ਅੰਬਰਸਰੀਆ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਨਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਰਤਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]], [[ਮੋਨਿਕਾ ਗਿੱਲ]], [[ਨਵਨੀਤ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ]], ਲੌਰੇਨ ਗੋਤਲੀਬ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਸ਼ਵਭਰ ਵਿੱਚ 25 ਮਾਰਚ 2016 ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Service 2015">{{cite web | last=Service | first=Tribune News | title=Wandering falcon | website=tribuneindia.com/news/life-style/wandering-falcon/138952.html | date=30 September 2015 | url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/wandering-falcon/138952.html | accessdate=30 September 2015 | archive-date=29 ਸਤੰਬਰ 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150929193521/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/wandering-falcon/138952.html | url-status=dead }}</ref><ref name="India 2015">{{cite web | author=India | title=Lauren Gottlieb ready to do ‘dhamaal’ with Diljit Dosanjh | website=The Indian Express | date=27 August 2015 | url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/lauren-gottlieb-ready-to-do-dhamaal-with-diljit-dosanjh/ | accessdate=25 September 2015}}</ref><ref name="The Times of India 2015">{{cite web | title=Lauren Gottlieb to make her Punjabi film debut oppite Diljit Dosanjh | website=The Times of India | date=2 September 2015 | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/Lauren-Gottlieb-to-make-her-Punjabi-film-debut-opposite-Diljit-Dosanjh/articleshow/48773455.cms | accessdate=25 September 2015}}</ref> ==ਕਾਸਟ== *[[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]], ਜੱਟ ਅੰਬਰਸਰੀਆ, ਇੱਕ ਬੀਮਾ ਏਜੰਟ/ਰਾਅ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ<ref name="Facebook 2015">{{cite web | title=Diljit Dosanjh - AJ DA BEEMA KAL DI MUSKAAN 😁😀Koi... | website=Facebook | date=2015-09-26 | url=https://www.facebook.com/DiljitDosanjh/photos/pb.492259567467305.-2207520000.1458762315./1173107049382550/?type=3&theater | accessdate=2016-03-23}}</ref> *[[ਨਵਨੀਤ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ]], ਜਸਲੀਨ ਕੌਰ ਵਜੋਂ, ਬੀਮਾ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਮਾਲਕ *[[ਮੋਨਿਕਾ ਗਿੱਲ]], ਕੀਰਤ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਧਨਾਢ ਦੀ ਧੀ * ਲੌਰੇਨ ਗੋਤਲੀਬ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ<ref name="Bollywood Dhamaka 2015">{{cite web | title=Actress Lauren Gottlieb to turn photographer for Punjabi film "Ambarsariya" | website=Bollywood Dhamaka | date=14 June 2015 | url=http://www.bollywooddhamaka.in/bollywood-dhamaka/actress-lauren-gottlieb-to-turn-photographer-for-punjabi-film-ambarsariya/10567 | accessdate=29 October 2015 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[ਗੁਲ ਪਨਾਗ]], ਗੀਤ ਸੰਧੂ ਵਜੋਂ, ਰਾਅ ਜਾਸੂਸੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇੱਕ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ<ref>{{cite news|title=This film’s star cast includes Diljit Dosanjh, Monika Bedi, Gul Panag and Gurpreet Ghugi.|url=http://www.tribuneindia.com/news/punjab/song-shoot-at-temple-plaza-stopped/151375.html|access-date=2018-03-11|archive-date=2016-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406161219/http://www.tribuneindia.com/news/punjab/song-shoot-at-temple-plaza-stopped/151375.html|url-status=dead}}</ref> *[[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]], ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ (ਹਕੀਮ) *[[ਰਾਣਾ ਰਣਬੀਰ]], ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਵਜੋਂ, ਭੰਗਡ਼ਾ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ *[[ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ]], ਇੱਕ ਢਾਬੇ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ *[[ਬੀਨੂੰ ਢਿੱਲੋਂ]], ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਵਜੋਂ *ਰਵਿੰਦਰ ਮੰਡ, ਢਾਬੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ *ਰਘੁਬੀਰ ਬੋਲੀ, ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਵਜੋਂ *ਸ਼ਵਿੰਦਰ ਮਾਹਲ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ *ਰਾਣਾ ਜੰਗ ਬਹਾਦਰ, ਜੱਟ ਅੰਬਰਸਰੀਆ ਦਾ ਧਨਾਢ *[[ਸੀਮਾ ਕੌਸ਼ਲ]], ਧਨਾਢ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ==ਕਥਾਨਕ== ਜੱਟ ਅੰਬਰਸਰੀਆ ਉਰਫ਼ ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ([[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]]) ਦੋਹਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਿਊਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਅ ਏਜੰਟ (ਜਾਸੂਸ) ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੀਮਾ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ। ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਡਰੱਗ ਮਾਫ਼ੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਜੱਟ ਅੰਬਰਸਰੀਆ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਜਸਲੀਨ ਕੌਰ ([[ਨਵਨੀਤ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ]]) ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀ 'ਚ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀਰਤ ([[ਮੋਨਿਕਾ ਗਿੱਲ]]) ਨਾਲ ਵੀ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਤ 'ਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੰਬਰਸਰੀਆ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਨਾਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ==ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ== ''ਜੀਹਨੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਲੁੱਟਿਆ'' ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਮਨਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਦਿਲਜੀਤ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਕੁਮਾਰ ਤੁਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵੀ।<ref>{{cite news|title=When you go for the trailer launch of Ambarsariya and come face to face with the entire cast, you move your gaze from one to the other and try to extract the complete story|url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/ambarsariya-mundeya-ve/197964.html}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ ਨੇ ਸੈੱਟ ਤੇ ਲੌਰੇਨ ਗੋਤਲੀਬ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਸਿਖਾਈ।<ref>{{cite news|title=Punjabi superstar Diljit Dosanjh turns Lauren Gottlieb's tutor for 'Ambarsariya'|url=http://www.ibtimes.co.in/punjabi-superstar-diljit-dosanjh-turns-lauren-gottliebs-tutor-ambarsariya-669962}}</ref><ref name="http://www.deccanchronicle.com/ 2016">{{cite web | title=Diljit turns Lauren’s Punjabi tutor | website=deccanchronicle.com/ | date=9 March 2016 | url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/090316/diljit-turns-lauren-s-punjabi-tutor.html | accessdate=23 March 2016}}</ref> ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ 2013 ਦੀ ਵਿਜੇਤਾ [[ਨਵਨੀਤ ਕੌਰ ਢਿੱਲੋਂ]] ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਦਿਲਜੀਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਉਸਦਾ ਇਹ ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news|title=Navneet Kaur Dhillon "Working With Diljit Dosanjh, Dream come true"|url=http://bollywoodhelpline.com/news-gossips/regional-filmy-buzz/Navneet-Kaur-Dhillon-%E2%80%9CWorking-With-Diljit-Dosanjh%20-Dream-come-true%E2%80%9D/33758|access-date=2018-03-11|archive-date=2016-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160202215739/http://bollywoodhelpline.com/news-gossips/regional-filmy-buzz/Navneet-Kaur-Dhillon-%E2%80%9CWorking-With-Diljit-Dosanjh%20-Dream-come-true%E2%80%9D/33758|url-status=dead}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ਅਜੀਤ: ਪੰਜਾਬ/ਜਨਰਲ 2015">{{cite web | title=ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਪਲਾਜ਼ਾ ਨੇੜੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੋ੍ਰਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਕਰਵਾਈ ਬੰਦ | website=ਅਜੀਤ: ਪੰਜਾਬ/ਜਨਰਲ | date=28 October 2015 | url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20151028/2/1116685.cms#1116685 | language=pa | accessdate=29 October 2015 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|title=Lauren Gottlieb "Ambarsariya" sweetest moment|url=http://bollywoodhelpline.com/news-gossips/filmy-buzz/Lauren-Gottlieb-%E2%80%9CAmbarsariya%E2%80%9D-sweetest-moment/31795}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦਿਲਜੀਤ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।<ref name="ANI 2016">{{cite web | author=ANI | title=Amritsar is my favourite shooting destination: Diljit Dosanjh | website=Business Standard News | date=11 March 2016 | url=http://www.business-standard.com/article/news-ani/amritsar-is-my-favourite-shooting-destination-diljit-dosanjh-116031101118_1.html | accessdate=23 March 2016}}</ref> ==ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ== ''ਅੰਬਰਸਰੀਆ'' ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਕੈਨੇਡਾ, ਯੂਕੇ, ਯੂਐੱਸ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫ਼ਰਾਂਸ, ਆਸਟਰੀਆ ਸਮੇਤ ਨਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਦਿਲਦੀਤ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ''ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ 2'' ਸੀ।<ref name="Ambarsariya 2016">{{cite web | author=Ambarsariya | website=Ambarsariya | date=22 March 2016 | url=http://ambarsariya.com/releasing-in-pakistan/ | title=Ambarsariya releasing in Pakistan | accessdate=23 March 2016 | archive-date=22 ਮਾਰਚ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160322173541/http://ambarsariya.com/releasing-in-pakistan/ | dead-url=yes }}</ref> ਪਰ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਬੈਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="The Express Tribune 2016">{{cite web | title=Indian Punjabi film banned in Pakistan | website=The Express Tribune | date=31 March 2016 | url=http://tribune.com.pk/story/1076632/indian-punjabi-film-banned-in-pakistan/ | accessdate=4 April 2016}}</ref> ==ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ== ''ਅੰਬਰਸਰੀਆ'' ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਕੈਨੇਡਾ, ਯੂਕੇ, ਯੂਐੱਸ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫ਼ਰਾਂਸ, ਆਸਟਰੀਆ ਸਮੇਤ ਨਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਦਿਲਦੀਤ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ''ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ 2'' ਸੀ।<ref name="Ambarsariya 2016"/> ਪਰ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਬੈਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="The Express Tribune 2016"/> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[http://ambarsariya.com/ ਵੈੱਬਸਾਇਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070202072854/http://www.ambarsariya.com/ |date=2007-02-02 }} *[https://www.youtube.com/user/tipsmusic/videos ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 3kxmp7kbqou96pd7s34er8nhr6mgyf2 0 105798 839222 820981 2026-05-12T10:34:03Z Ybghh566 60015 /* ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ */ 解除しろ。日本語アカウントブロック解除しろてっば💢 839222 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ਟੌਮ ਹੈਂਕਸ |image=Tom Hanks 2014.jpg |alt=ਟੌਮ ਹੈਂਕਸ |caption= 2014 ਵਿੱਚ ਹੈਂਕਸ |birth_name=ਥਾਮਸ ਜੇਫਰੀ ਹੈਂਕਸ |birth_date={{birth date and age|1956|7|9}} |birth_place=ਕਨਕੌਰਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਯੂਐਸ }} '''ਥਾਮਸ ਜੇਫਰੀ ਹੈਂਕਸ'''(ਜਨਮ 9 ਜੁਲਾਈ, 1956) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਅਭਿਨੇਤਾ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਹੈ। [[ਸਪਲੈਸ਼]] (1984), [[ਬਿੱਗ]] (1988), [[ਟਰਨਰ ਐਂਡ ਹੂਚ]] (1989), [[ਏ ਲੀਗ ਆਫ ਦੇਅਰ ਓਨ]] (1992), ਸਲੀਪਲੈਸ ਇਨ ਸਿਲੇਟਲ (1993), [[ਅਪੋਲੋ 13]] (1995) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਾਸਰਸੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਹੈਂਕਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ 4.5 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ $ 9.0 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?id=tomhanks.htm|title=Tom Hanks Movie Box Office Results|publisher=Box Office Mojo|access-date=August 6, 2014}}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।<ref name="boxofficemojo.com sumgross">[http://www.boxofficemojo.com/people/?view=Actor&sort=sumgross&p=.htm "People Index."] Box Office Mojo.</ref> ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੈਨਕਸ ਨੂੰ ਕਈ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ [[ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਇਨਾਮ|ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲਾਡੈਲਫੀਆ]] (1993) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ, ਇੱਕ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ]], ਇੱਕ ਸਕ੍ਰੀਨ ਐਕਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਫੋਰੈਸਟ ਗੱਪ ਦੇ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 1995 ਵਿੱਚ, ਹੈਕੇਕਸ ਸਿਰਫ ਦੋ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਏ ਜੋ ਸਪੈਨਸਰ ਟ੍ਰੇਸੀ ਦੂਜੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਭਿਨੇਤਾ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://variety.com/1995/film/news/tom-hanks-joins-back-to-back-oscar-elite-1201345110/|title=Tom Hanks Joins Back-to-Back Oscar Elite|last=Weiner|first=Rex|date=March 28, 1995|work=Variety|access-date=June 22, 2017|language=en-US}}</ref> ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ 2004 ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਕਾਦਮੀ ਆਫ ਫਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਆਰਟਸ (ਬਾੱਫਟਾ) ਤੋਂ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਸਟੈਨਲੀ ਕੁਬਿਕ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਆ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/3983091.stm|title=Hanks' big splash in Hollywood|date=November 5, 2004|access-date=August 7, 2014|publisher=BBC News}}</ref> 2014 ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਨੇਡੀ ਸੈਂਟਰ ਆਨਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੀਡਮ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫਰਾਂਸ ਲੀਅਨਜ਼ ਆਨ ਆਨਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://people.com/movies/tom-hanks-to-receive-frances-highest-honor-for-world-war-ii-work/|title=Tom Hanks to Receive France's Highest Honor for His Work Highlighting World War II|last=Mikelbank|first=Peter|date=May 17, 2016|website=People|access-date=January 6, 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2016/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom|title=President Obama Names Recipients of the Presidential Medal of Freedom|date=November 16, 2016|publisher=White House|access-date=November 16, 2016|archive-date=ਨਵੰਬਰ 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122031847/https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2016/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom|url-status=dead}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਥਾਮਸ ਜੈਫਰੀ ਹੈਂਕਸ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਜੁਲਾਈ, 1956 ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਦੇ ਕਾਂਨੂਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref>{{Cite news|title=Monitor|url=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2012-07-13_1215/page/20|date=July 13, 2012|work=Entertainment Weekly|issue=1215|page=20}}</ref><ref name="filmref">{{Cite web|url=http://www.filmreference.com/film/30/Tom-Hanks.html|title=Tom Hanks Biography (1956-)|publisher=FilmReference.com|access-date=November 28, 2014}}</ref>, ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਵਰਕਰ ਜਨੇਟ ਮਰੀਲੀਨ (ਉੱਤਰੀ ਫਰਗੇਜਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, 2016 ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ)<ref>{{Cite web|url=http://pagesix.com/2016/07/12/tom-hanks-mother-dies/|title=Tom Hanks’ mother dies|last=Gordon|first=Julie|date=July 12, 2016|publisher=Page Six|access-date=February 1, 2016}}</ref><ref name="tca">Stated on ''[//en.wikipedia.org/wiki/Inside_the_Actors_Studio Inside the Actors Studio]'', 1999</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mRwIAQAAMAAJ|title=Tom Hanks|last=Gardner|first=David|date=January 1, 1999|publisher=Blake|isbn=978-1-85782-327-1}}</ref> ਅਤੇ ਫੋਰਮੈਨੈਂਟ ਕੁੱਕ ਐਮੋਸ ਮੈਫੋਰਡ ਹੈਂਕਸ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਮੂਲ ਦੀ ਸੀ (ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਉਪ ਨਾਂ "ਫਰਗਾ" ਸੀ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ 1960 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=http://portuguese-american-journal.com/honor-portuguese-american-actor-tom-hanks-awarded-presidential-medal-of-freedom-washington-dc/|title=Honor: Portuguese American actor Tom Hanks awarded Presidential Medal of Freedom – Washington, DC|date=23 November 2016|publisher=Portuguese American Journal|access-date=1 February 2018|quote=...Tom Hanks was born in Contra Costa county, California, in 1956, of Portuguese, British and Irish descent. His maternal ancestors were Portuguese pioneers in California with roots in the Azores. His mother Janet Marylyn Frager (Fraga) was a hospital worker...}}</ref><ref>{{YouTube|title=Friday Night with Jonathan Ross, January 2008|id=QDXsSnjehrM}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-415321/The-American-icons-British-roots.html|title=The all-American icons with British roots|last=Hale|first=Beth|date=November 8, 2006|website=Daily Mail|access-date=April 26, 2016}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬੱਚੇ ਸਾਂਡਰਾ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੈਂਡਰਾ ਹੈਂਕਸ ਬੇਨੀਟੋਟਨ, ਇੱਕ ਲੇਖਕ), ਲੈਰੀ (ਊਰਬਾਨਾ-ਚੈਂਪੈੱਨ ਵਿੱਚ ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੀਟ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ) ਅਤੇ ਟੌਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਗਏ<ref>{{Cite web|url=http://mexicoinsmallbytes.com/mexicoblog/?cat=10|title=Female Nomad and Friends Interview: Sandra Hanks Benoiton|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523170357/http://mexicoinsmallbytes.com/mexicoblog/?cat=10|archive-date=May 23, 2013|dead-url=yes|access-date=July 10, 2012}}</ref>, ਜਿਮ (ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ ਬਣ ਗਏ), ਰੈੱਡ ਬੱਲਫ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਰਹੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.biography.com/people/tom-hanks-9327661|title=Tom Hanks|website=biography.com|access-date=April 8, 2018}}</ref> ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਹੈਕੇ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਕਸਰ ਹਿੱਲ ਗਿਆ। 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਉਹ 10 ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।<ref>Interview on Fresh Air. Aired April 26, 2016.</ref> ਹੈਂਕਸ ਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਹੇਵਰਡ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਾਬੋਟ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="THanksCSUS-CalState">{{Cite web|url=http://www.calstate.edu/pa/clips2004/february/19feb/id.shtml|title=Show your ID: What do you call that university by the river? The new president steps into the name game|last=Freedom du Lac|first=J.|date=February 19, 2004|publisher=California State University|archive-url=https://web.archive.org/web/20140205023427/http://www.calstate.edu/pa/clips2004/february/19feb/id.shtml|archive-date=February 5, 2014|dead-url=yes|access-date=July 20, 2013}} </ref> 2001 ਵਿੱਚ ਬੌਬ ਕੋਸਟਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਹੇਂਕਜ਼ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਸ ਕੋਲ ਔਸਕਰ ਜਾਂ ਇੱਕ ਹੈਸਮਾਨ ਟਰਾਫੀ ਹੈ? ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਗੋਲਡਨ ਬੀਅਰਸ ਲਈ ਅੱਧੇ ਬੈਕ ਖੇਡ ਕੇ ਇੱਕ ਹੀਿਸਮੈਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਬਜਾਏ।<ref>{{Citation|title=Cal Football: Tom Hanks and the Heisman Trophy|last=Cal Bears|date=2013-10-31|url=https://www.youtube.com/watch?v=srk0DbP9_o4|access-date=2017-10-24|accessdate=2017-10-24}}</ref> ਉਸਨੇ 1986 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਐਕਸ਼ਨ ਕਲਾਸ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੋਣਾ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਖੇਡਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟਿਕਟ ਖਰੀਦੋ, ਬੈਠ ਕੇ ਬੈਠੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਪੜੋ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਆਓ। ਬ੍ਰੇਚ, ਟੇਨਸੀ ਵਿਲੀਅਮਜ਼, ਇਬੇਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ।"<ref name="Blum1986">{{Cite journal|last=Blum|first=David|date=July 28, 1986|title=Tom Hanks's Real Splash: A Funny Guy Grows Up in 'Nothing in Common'|url=https://books.google.com/books?id=9OYCAAAAMBAJ&pg=PA39|journal=[[New York (magazine)|New York]]|publisher=New York Media|volume=19|issue=29|page=39|issn=0028-7369|access-date=February 1, 2018}}</ref> ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਹੈਕਸ, ਕਲੀਵਲੈਂਡ, ਓਹੀਓ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਲੇਕਸ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਿੰਸੇਂਟ ਡੌਗਲ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਡੋਲਿੰਗ ਦੇ ਸੁਝਾਅ 'ਤੇ, ਹੈਨਕਸ ਤਿਉਹਾਰ' ਤੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਜੋ ਥੀਏਟਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਸੈੱਟ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਹੈਂਗ ਨੂੰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਹੈਕਸ ਨੇ ਆਪਣੇ 1978 ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਦ ਜਟਰਨਮੈਨ ਆਫ ਵਰੋਨਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕਲੇਵਲੈਂਡ ਆਲੋਚਕ ਸਰਕਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਹੈਕਸ ਨੂੰ "ਸਿਖਰ ਤੇ 10 ਕਾਲਜ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ।"<ref name="Time Magazine">{{Cite journal|last=Lin|first=Joseph|date=May 10, 2010|title=Top 10 College Dropouts|url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1988080_1988093_1988091,00.html|journal=Time}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.clevelandmagazine.com/ME2/dirmod.asp?sid=E73ABD6180B44874871A91F6BA5C249C&nm=&type=Publishing&mod=Publications%3A%3AArticle&mid=1578600D80804596A222593669321019&tier=4&id=516286375F5F4B71A3896EF13FF6915D|title=Life According to Tom Hanks|last=Mytnick|first=Colleen|date=October 2009|work=[[Cleveland Magazine]]|access-date=November 6, 2010|archive-date=ਮਾਰਚ 11, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311033812/http://clevelandmagazine.com/me2/dirmod.asp?id=516286375f5f4b71a3896ef13ff6915d&mid=1578600d80804596a222593669321019&mod=publications::article&nm=&tier=4&type=publishing|url-status=dead}}</ref> == ਲਿਖਤਾਂ == ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਹੇਂਕਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਟਾਈਪਰਾਈਟਰ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਕਿਤਾਬ, ''ਅਨ੍ਕੋਮਨ ਟਾਈਪ'', 2017 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-29896064|title=Tom Hanks to pen book of stories inspired by typewriter collection|date=November 4, 2014|access-date=August 17, 2015|publisher=BBC News}}</ref> * ''Uncommon Type'' (New York: Knopf, October 17, 2017)<ref>{{Cite book|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/252911/uncommon-type-by-tom-hanks/9781101946152/|title=Uncommon Type|last=Hanks|first=Tom|date=October 2017|publisher=Knopf|author-link=Tom Hanks|access-date=25 October 2017}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == [[ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਸਮੰਥਾ ਲੇਵਿਸ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਅਭਿਨੇਤਾ ਕੋਲਿਨ ਹੇਂਕਸ (ਜਨਮ 1977) ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ, ਐਲਿਜ਼ਾਬੈੱਥ ਹੈਂਕਸ (ਜਨਮ 1982) ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] 8u4zl2398ue2c8m295v5edtcc6ik6q1 0 107401 839178 526045 2026-05-11T23:34:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839178 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher | region = ਪੱਛਮੀ ਦਰਸ਼ਨ | era = [[17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ]] <br /> ([[ਆਧੁਨਿਕ ਦਰਸ਼ਨ]]) | image = Alfred North Whitehead. Photograph. Wellcome V0027330 (cropped).jpg | caption = | name = ਅਲਫਰਿਡ ਨਾਰਥ ਵਾਈਟਹੈੱਡ | birth_date = {{birth date|1861|2|15|df=y}} | birth_place = [[ਰਾਮਜਗੇਟ]], ਕੈਂਟ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ | death_date = {{death date and age|1947|12|30|1861|2|15|df=y}} | death_place = [[ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ, ਮੈਸਾਚੂਸੇਟਸ|ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ]], ਮੈਸਾਚੂਸੇਟਸ, ਅਮਰੀਕਾ | school_tradition = [[ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਰਸ਼ਨ]]<br>[[ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਧਰਮ ਦਰਸ਼ਨ]] | main_interests = [[ਮੈਟਾਫਿਜ਼ਿਕਸ]], [[ਗਣਿਤ]] | education = [[ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ]] (ਬੀਏ, 1884) | institutions = [[ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ]] ([[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]) <br> [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | academic_advisors = [[ਐਡਵਰਡ ਜਾਨ ਰੌਥ]]<ref name="mathgenealogy|id=101929">{{mathgenealogy|id=101929}}</ref> | influences = [[ਅਰਸਤੂ]],<ref name="AlfredNorth_h">Alfred North Whitehead, ''Process and Reality'' (New York: The Free Press, 1978), 39.</ref> [[ਹੈਨਰੀ ਬਰਗਸਨ]],<ref name="AlfredNorth_f">Alfred North Whitehead, ''Process and Reality'' (New York: The Free Press, 1978), xii.</ref> [[ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਹਰਬਰਟ ਬ੍ਰੈਡਲੇ]]<ref>Alfred North Whitehead, ''Process and Reality'' (New York: The Free Press, 1978), xiii.</ref> [[ਜੌਨ ਡੈਵੀ]],<ref name="AlfredNorth_f" /> [[ਡੇਵਿਡ ਹਿਊਮ]],<ref name="AlfredNorth_h" /> [[ਵਿਲੀਅਮ ਜੇਮਜ਼]],<ref name="AlfredNorth_f" /> [[Immanuel Kant]],<ref name="AlfredNorth_i">Alfred North Whitehead, ''Process and Reality'' (New York: The Free Press, 1978), xi.</ref> [[ਗੌਟਫ੍ਰਿਡ ਵਿਲਹੇਲਮ ਲੀਬਨੀਜ]],<ref name="MichelWeber">[[Michel Weber]] and Will Desmond, eds., ''Handbook of Whiteheadian Process Thought, Volume 1'' (Frankfurt: Ontos Verlag, 2008), 17.</ref> [[ਜਾਨ ਲੌਕ]],<ref name="AlfredNorth_i" /> [[Isaac Newton]],<ref name="MichelWeber" /> [[ਪਲੈਟੋ]],<ref name="AlfredNorth_h" /> [[ਜਾਰਜ ਸੰਤਾਯਾਨਾ]]<ref name="MichelWeber" /> | influenced = [[Wilfred Eade Agar]],<ref name="John_a">John B. Cobb, Jr., and David Ray Griffin, ''Process Theology: An Introductory Exposition'' (Philadelphia: Westminster Press, 1976), 174.</ref> [[David Bohm]],<ref name="John_a" /> [[C. D. Broad]],<ref name="MichelWeber_a">[[Michel Weber]] and Will Desmond, eds., ''Handbook of Whiteheadian Process Thought, Volume 1'' (Frankfurt: Ontos Verlag, 2008), 26.</ref> [[Milič Čapek]],<ref name="John_a" />[[Gilles Deleuze]],<ref>Gilles Deleuze and Claire Parnet, ''Dialogues II'', Columbia University Press, 2007, p. vii.</ref> [[Susanne Langer]],<ref name="John_c">John B. Cobb, Jr., and David Ray Griffin, ''Process Theology: An Introductory Exposition'' (Philadelphia: Westminster Press, 1976), 164-165.</ref> [[Ervin László]],<ref>John B. Cobb, Jr., and David Ray Griffin, ''Process Theology: An Introductory Exposition'' (Philadelphia: Westminster Press, 1976), 175.</ref> [[Maurice Merleau-Ponty]],<ref name="MichelWeber_a" /> [[F. S. C. Northrop]],<ref name="John_c" /> [[Talcott Parsons]],<ref>Thomas J. Fararo, "On the Foundations of the Theory of Action in Whitehead and Parsons", in ''Explorations in General Theory in Social Science'', ed. Jan J. Loubser et al. (New York: The Free Press, 1976), chapter 5.</ref> [[Ilya Prigogine]],<ref name="MichelWeber_a" /> [[W. V. O. Quine]],<ref>[[Michel Weber]] and Will Desmond, eds., ''Handbook of Whiteheadian Process Thought, Volume 1'' (Frankfurt: Ontos Verlag, 2008), 25.</ref> [[Bertrand Russell]],<ref name="MichelWeber" /> [[B. F. Skinner]],<ref>{{cite web|title=Alfred North Whitehead - Biography |publisher=[[European Graduate School]] |access-date=December 12, 2013 |url=http://www.egs.edu/library/alfred-north-whitehead/biography/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130903151729/http://www.egs.edu/library/alfred-north-whitehead/biography/ |archive-date=3 September 2013 |deadurl=yes }}</ref> [[Wolfgang Smith]],<ref>Wolfgang Smith, ''Cosmos and Transcendence: Breaking Through the Barrier of Scientistic Belief'' (Peru, Illinois: Sherwood Sugden and Company, 1984), 3.</ref> [[John Lighton Synge]],<ref name="John_a" /> [[Jules Vuillemin]],<ref name="MichelWeber_a" /> [[Conrad Hal Waddington]],<ref name="John_a" /> [[Michel Weber]],<ref>[[Michel Weber]] and Will Desmond, eds., ''Handbook of Whiteheadian Process Thought, Volume 1'' (Frankfurt: Ontos Verlag, 2008), 13.</ref> [[Sewall Wright]],<ref name="Birch" /> [[Eric Voegelin]]<ref>{{cite web|url=https://voegelinview.com/young-voegelin-in-america-pt-1|title=Young Voegelin in America|access-date=2018-05-20|archive-date=2022-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002100957/https://voegelinview.com/young-voegelin-in-america-pt-1/|url-status=dead}}</ref> | notable_ideas = [[ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਰਸ਼ਨ]]<br>[[ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਧਰਮ ਦਰਸ਼ਨ]] | signature = [[File:Alfred North Whitehead signature.svg|180px]] | doctoral_students = [[ਡਬਲਯੂ. ਵੀ. ਓ. ਕੁਆਈਨ]]<br> [[ਚਾਰਲਸ ਹਾਰਟਸਹੋਰਨ]] <br> [[ਪੌਲ ਵੇਸ (ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ)|ਪੌਲ ਵੇਜ]] <br> [[ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਵਲਾਤੋਸ]] <br> [[ਰਫ਼ੇਲ ਡੈਮੋਸ]] <br> [[ਸਜ਼ੈਨ ਲੈਂਗਰ]] <br> [[ਬਰਟਰੈਂਡ ਰਸਲ]] }} '''ਅਲਫਰਿਡ ਨਾਰਥ ਵਾਈਟਹੈੱਡ''' [[Member of the Order of Merit|OM]] [[Fellow of the Royal Society|FRS]] [[Fellow of the British Academy|FBA]] (15 ਫਰਵਰੀ 1861 – 30 ਦਸੰਬਰ 1947) ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸੀ। ਉਹ [[ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਰਸ਼ਨ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਹਸਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>[//en.wikipedia.org/wiki/David_Ray_Griffin David Ray Griffin], ''Reenchantment Without Supernaturalism: A Process Philosophy of Religion'' (Ithaca: Cornell University Press, 2001), vii.</ref> ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਜ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਈਕੋ-ਵਿਗਿਆਨ, ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਿੱਖਿਆ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਵਾਈਟਹੈੱਡ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਤਿੰਨ ਜਿਲਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਿਆ ਮੈਥੇਮੈਟਿਕਾ (Principia Mathematica ) (1910-13) ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ [[ਬਰਟਰੈਂਡ ਰਸਲ]] ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਿਆ ਮੈਥੇਮੈਟਿਕਾ ਨੂੰ ਗਣਿਤਕ ਤਰਕ ਵਿੱਚ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਡਰਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 100 ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਗੈਰ-ਕਾਲਪਨਿਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 23 ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। <ref name="nytimes">"The Modern Library's Top 100 Nonfiction Books of the Century", last modified April 30, 1999, ''[//en.wikipedia.org/wiki/New_York_Times New York Times]'', accessed November 21, 2013, https://www.nytimes.com/library/books/042999best-nonfiction-list.html.</ref> 1910 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਵਾਈਟਹੈੱਡ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗਣਿਤ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤੱਤ-ਮੀਮਾਂਸਾ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕ ਤੱਤ-ਮੀਮਾਂਸਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਅੱਡਰੇ ਰਾਹ ਚੱਲ ਪਈ। ਵਾਈਟਹੈੱਡ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਅਸਲੀਅਤ ਭੌਤਿਕੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੂਜੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਿਹਤਰੀਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਿਹੜੀ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੀਅਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪਦਾਰਥ ਦੀਆਂ ਟੁਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="RobertMesle">[//en.wikipedia.org/wiki/C._Robert_Mesle C. Robert Mesle], ''Process-Relational Philosophy: An Introduction to Alfred North Whitehead'' (West Conshohocken: Templeton Foundation Press, 2009), 9.</ref> ਅੱਜ ਵਾਈਟਹੈਡ ਦੀਆਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ - ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ (Process and Reality) - ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1861]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1947]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ]] o0yltzkyt71nb5tur5maumgajfjwyam 0 107419 839203 615660 2026-05-12T05:53:42Z Amherst99 2075 839203 wikitext text/x-wiki '''ਕੋਮਾ''' ਜਾਂ '''ਨਿਸਚੇਤਨਾ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''coma''') ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਗਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਦਰਦਨਾਕ ਉਤਸ਼ਾਹ, ਰੌਸ਼ਨੀ, ਜਾਂ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਆਮ ਵੇਕ-ਨੀਂਦ ਚੱਕਰ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।<ref name="RR">{{Cite book|title=Rapid Review Neuroscience 1st Ed|url=https://archive.org/details/neuroscience0000weyh|last=Weyhenmyeye, James A.|last2=Eve A. Gallman|publisher=Mosby Elsevier|year=2007|isbn=0-323-02261-8|pages=[https://archive.org/details/neuroscience0000weyh/page/177 177]–9}}</ref> ਕੋਮਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਕਹਿ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਡੀਕਲ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਕੋਮਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੋਮਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਲਾਤ ਮੈਡੀਕਲ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੋਮਾ ਅਜਿਹਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਇੱਕ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਕੋਮਾ ਪੀੜਤ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਪੂਰਨ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ, ਬੋਲਣ, ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Bordini|first=A.L.|last2=Luiz, T.F.|last3=Fernandes, M.|last4=Arruda, W. O.|last5=Teive, H. A.|year=2010|title=Coma scales: a historical review|journal=Arquivos de neuro-psiquiatria|volume=68|issue=6|pages=930–937|doi=10.1590/S0004-282X2010000600019|pmid=21243255}}</ref> ਇੱਕ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਤੰਤੂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਛਾਤੀ-ਗ੍ਰੇ ਮੈਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਪਰਤ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰੇਨਸਟੈਂਡਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਰੈਟੀਕੂਲਰ ਐਕਟੀਵੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ]] (ਆਰਏਐਸ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="med">{{Cite book|title=MedStudy Internal Medicine Review Core Curriculum: Neurology 11th Ed|url=https://archive.org/details/medstudyinternal0011unse|last=Hannaman, Robert A.|publisher=MedStudy|year=2005|isbn=1-932703-01-2|pages=(11–1) to (11–2)}}</ref><ref>{{Cite journal|date=July 7, 2007|title=Persistent vegetative state: A medical minefield|url=https://www.newscientist.com/article/mg19526111.800-persistent-vegetative-state-a-medical-minefield.html?full=true|journal=[[New Scientist]]|pages=40–3}} See [https://www.newscientist.com/data/images/archive/2611/26111801.jpg diagram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170826032542/https://www.newscientist.com/data/images/archive/2611/26111801.jpg |date=2017-08-26 }}.</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਕੋਮਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਸੰਵੇਦਨਾ ਇੱਕ ਤੰਗ, ਸੰਘਣੀ, "ਗ੍ਰੇ ਮੈਟਰ" ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਊਰੋਨ ਦੇ ਨਿਊਕੇਲੀਜ਼ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਐਕਸੈਸ ਤਦ "ਸਫੈਦ ਪਦਾਰਥ" ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਾਰਨਾ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਥੈਲਮਿਕ ਪਾਥਵੇਅ ਦੁਆਰਾ ਸੰਵੇਦੀ ਇਨਪੁਟ ਦਾ ਰੀਲੇਅ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਫੈਸਲਿਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪਲੈਕਸ ਸੋਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਆਰਏਐਸ, [[ਬ੍ਰੇਨਸਟਰੀਮ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਬਣਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਰੈਟੀਕੂਲਰ ਫਾਰਮੇਸ਼ਨ]] (ਆਰ ਐੱਫ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਆਰਏਐਸ ਏਰੀਏ ਦੇ ਦੋ ਟ੍ਰੈਕਟ ਹਨ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਉੱਤਰਦੇਹ ਟ੍ਰੈਕਟ। ਐਸੀਟਿਲਕੋਲੀਨ-ਉਤਪਾਦਕ ਨਾਈਰੋਨਸ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੋਈ ਟਰੈਕ, ਜਾਂ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਜਾਪੀਦਾਰ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਆਰਏਐਸ), ਆਰਐੱਫ ਤੋਂ, ਥੈਲਮਸ ਰਾਹੀਂ, ਜਗਾਉਣ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਕੱਟੈਕਸ ਫਿਰ ARAS ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ ਇੱਕ ਕੋਮਾ ਵੱਲ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name="Young 2009 32–47">{{Cite journal|last=Young|first=G.B.|year=2009|title=Coma|journal=Ann. N. Y. Acad. Sci.|volume=1157|issue=1|pages=32–47|bibcode=2009NYASA1157...32Y|doi=10.1111/j.1749-6632.2009.04471.x}}</ref> ਇਹ ਸ਼ਬਦ '''ਯੂਨਾਨੀ''' κῶμα ਕੋਮਾ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "'''ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ'''"।<ref>{{Cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=coma&allowed_in_frame=0|title=''Coma'' Origin|publisher=[[Online Etymology Dictionary]]|access-date=14 August 2015}}</ref> === ਕੋਮਾ ਦੇ ਕਾਰਨ === ਕੋਮਾ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਸ਼ਾ (ਜਿਵੇਂ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ, ਓਵਰਡੋਜ਼ ਜਾਂ ਕਾਊਂਟਰ ਦਵਾਈਆਂ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ) ਸਮੇਤ, ਮੈਟੋਬੋਲਿਕ ਅਸਧਾਰਨਤਾਵਾਂ, ਕੇਂਦਰੀ ਨਸਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਸਟ੍ਰੋਕ ਜਾਂ ਹਰੀਨੀਅਸ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਨਾਰੀਲੋਲੀਕ ਸੱਟਾਂ, ਹਾਈਪੌਕਸਿਆ, ਹਾਈਪ੍ਰਥਮੀਆ, ਹਾਈਪੋਗਲਾਈਸੀਮੀਆ, ਐਕਲੈਮਸੀਆ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸੱਟਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਰ ਢਲਾਣ ਕਾਰਨ ਡਿੱਗਣ, ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਹਾਦਸੇ ਜਾਂ ਗੱਡੀ ਦੇ ਟਕਰਾਉਣ ਕਾਰਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਸਦਮੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉੱਚ ਦਿਮਾਗ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਜਾਂ ਸੱਟਾਂ ਜਾਂ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੀੜਤ ਬਚਾਉਣ ਲਈ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਯੂਰੋਸੁਰਜੀਰੀ ਦੌਰਾਨ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਏਜੰਟ ਦੁਆਰਾ ਬੁੱਝ ਕੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.medicinenet.com/coma/page8.htm#induced|title=Induced Coma|last=Benjamin Werdro}}</ref> 40 ਫੀਸਦੀ ਕੋਮਾ ਕੇਸ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹਨ।<ref name="Liversedge 2010 337–339">{{Cite journal|last=Liversedge|first=Timothy|last2=Hirsch|first2=Nicholas|year=2010|title=Coma|journal=Anaesthesia & Intensive Care Medicine|volume=11|issue=9|pages=337–339|doi=10.1016/j.mpaic.2010.05.008}}</ref> ਡਰੱਗਜ਼ ਨੂੰ ਏਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੰਨਟੇਟਿਕ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ। ਡਰੱਗਾਂ ਦੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਧਾਰਨ ਦਿਲ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਅਤੇ ਅਸਧਾਰਨ ਸਾਹ ਲੈਣ ਅਤੇ ਪਸੀਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਰਏਐਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਮਾ ਨੂੰ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਮਨੋ-ਭਰਮਾਂ ਨੇ ਆਰ.ਏ.ਏ.ਐੱਸ. ਖਰਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਕਾਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਹਸਪਤਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੈਸਟਿਬੁਲਰ-ਓਕਲਰ ਰੀਫਲੈਕਸ ਰਾਹੀਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਕਾਮਯਾਬ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਮਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਰੀਬ 25% ਕੋਮਲ ਸੁਰਾਗ ਰੋਗੀਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਸੀਐਨਐਸ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਇਰੋਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਘਾਟ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਾਈਪੌਕਸਿਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਿਊਰੋਨਲ ਅਲਕੋਹਲਰ ਸੋਡੀਅਮ ਅਤੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਘੁਲਣਸ਼ੀਲ ਕੈਲਸੀਅਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿਊਰੋਨ ਸੰਚਾਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Busl|first=K. M.|last2=Greer, D. M.|year=2010|title=Hypoxic-ischemic brain injury: Pathophysiology, neuropathology and mechanisms|journal=NeuroRehabilitation|pages=5–13}}</ref> ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਏਟੀਪੀ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਸਾਇਟੋਸਕੇਲੇਟਨ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਨਾਈਟਰਿਕ ਆਕਸਾਈਡ ਉਤਪਾਦ ਤੋਂ ਸੈਲੂਲਰ ਵਿਗਾੜ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਕੋਮਾ ਰਾਜਾਂ ਦੇ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਟ੍ਰੋਕ (ਦੌਰੇ) ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਸੀਮਤ ਜਾਂ ਬਲੌਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਈਸੈਕਮਿਕ ਸਟ੍ਰੋਕ, ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ, ਜਾਂ ਟਿਊਮਰ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਲਹੂ ਦੀ ਘਾਟ ਆਕਸੀਜਨ ਨੂੰ ਨਾਈਰੋਨਸ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਸੈੱਲ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂ ਵਿਗੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਰਐਸ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ 15% ਕੋਮਾ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਮੇ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੂਨ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ, [[ਕੁਪੋਸ਼ਣ]], [[ਹਾਈਪਰਥਮਾਈਆ]], [[ਹਾਈਪਰਥਰਮੀਆ]], ਅਸਧਾਰਨ ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਦੇ ਪੱਧਰ, ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨੁਕਸਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਮਾ]] r3kgtzakpiyr4b35qh9w2r3e7fq70sq 0 107863 839176 525932 2026-05-11T23:07:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839176 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਵਿਗਿਆਨੀ|name=ਅਰਨੈਸਟ ਵਾਲਟਨ|image=Ernest Walton.jpg|image_size=200 px|caption=ਅਰਨੈਸਟ ਵਾਲਟਨ|birth_date=6 October 1903|death_date={{Death date and age|df=y|1995|6|25|1903|10|6}}}} '''ਅਰਨੈਸਟ ਥੌਮਸ ਸਿਟਨਟਨ ਵਾਲਟਨ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Ernest Walton'''; 6 ਅਕਤੂਬਰ 1903 - 25 ਜੂਨ 1995) ਇੱਕ [[ਆਇਰਲੈਂਡ|ਆਇਰਿਸ਼]] [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਸਨ ਅਤੇ ਜੋਹਨ ਕੌਕਕਰਾਫਟ ਨਾਲ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ [[ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ "ਐਟਮ-ਸਮੈਸ਼ਿੰਗ" ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ [[ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਟਮ ਵੰਡਿਆ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ == ਅਰਨੈਸਟ ਵਾਲਟਨ ਦਾ ਜਨਮ ਅਬਗੇਸਾਈਡ, ਡੰਗਰਵੈਨ, [[ਕਾਉਂਟੀ ਵਾਟਰਫੋਰਡ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਮੰਤਰੀ ਪਿਤਾ ਰੇਵ ਜੌਨ ਵਾਲਟਨ (1874-1936) ਅਤੇ ਅੰਨਾ ਸਿਨਟਨ (1874-1906) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਇੱਕ ਆਮ ਪਾਦਰੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਹਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਰਨਸਟ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਰੱਥਕੇੇਲ, ਕਾਊਂਟੀ ਲਿਮੇਰਿਕ (ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ) ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਾਮੇ ਮੋਨਾਗਹਾਨ ਉਸ ਨੇ 1915 ਵਿੱਚ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਕਾਲਜ ਬੇਲਫਾਸਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਸਟ ਅਤੇ ਟਾਇਰਨ ਅਤੇ ਵੇਸਲੀ ਕਾਲਜ ਡਬਲਿਨ ਵਿੱਚ ਕਾਉਂਟੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਹਰਤ ਕੀਤੀ। 1922 ਵਿੱਚ, ਵਾਲਟਨ ਨੇ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਡਬਲਿਨ ਦੇ ਟਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ 1924 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਸਕਾਲਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1 926 ਅਤੇ 1927 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬੈਚੂਲਰ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਤ੍ਰਿਏਕ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਵਾਲਟਨ ਨੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ (ਸਭ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਇਨਾਮ) ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1924 ਵਿੱਚ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ 1851 ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਈ ਰਾਇਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ 1851 ਦੀ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕੈਵੈਂਡੀਸ਼ ਲੈਬੋਰੇਟਰੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਰ ਅਰਨੇਸਟ ਰਦਰਫੋਰਡ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਕੈਲੀਬ੍ਰਿਜ ਦੇ ਟਰਮੀਨਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>1851 Royal Commission Archives</ref> ਉਸ ਵਕਤ ਕਾਵੈਂਡੀਸ਼ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਚਾਰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੰਜ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਲਟਨ ਅਤੇ ਜੌਨ ਕਾਕਕ੍ਰਫਟ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 1931 ਤੱਕ ਵਾਲਟਨ ਨੂੰ ਐਚ.ਡੀ.ਐੱਫ. ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1934 ਤੱਕ ਉਹ ਖੋਜਕਰਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। 1930 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਾਲਟਨ ਅਤੇ ਜੌਨ ਕਾਕਕ੍ਰੌਫਟ ਨੇ ਇੱਕ ਉਪਕਰਣ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜੋ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਵੋਲਟੇਜ ਟਿਊਬ (700 ਕਿਲਵੋਲਟਸ) ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਟਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾਤ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਬਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਥਿਅਮ ਐਟਮ ਦੇ ਨਿਊਕਲੀ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਲਿਥਿਅਮ ਨੂਕੇਲੀ ਦੇ ਵੰਡਣ ਨਾਲ ਹਿਲਿਅਮ ਨਿਊਕੇਲੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ਤਜਰਬੇ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਸੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਰਦਰਫ਼ਰਡ, ਜਾਰਜ ਗਾਮੋ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਫਲ ਉਪਕਰਣ - ਕਣ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਕ-ਅਧਾਰਤ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਕਕ੍੍ਰੋਟ-ਵਾਲਟਨ ਜਨਰੇਟਰ - ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ ਕਕਕ੍੍ਰੋਟ-ਵਾਲਟਨ ਜਨਰੇਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ। ਇਹ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੋਜ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵਾਲਟਨ ਅਤੇ ਕਾਕਕ੍ਰਾਫੌਫਟ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="walt">{{Cite book|title=A Dictionary of Irish Biography, 3rd Edition|last=Boylan|first=Henry|publisher=Gill and MacMillan|year=1998|isbn=0-7171-2945-4|location=Dublin|pages=262}}</ref> ਵਾਲਟਨ ਡਬਲਿਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਅਡਵਾਂਸਡ ਸਟਡੀਜ਼ ਨਾਲ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਈ, ਜੀ., ਸਕੂਲ ਆਫ ਕੋਸਿਕ ਫਿਜਿਕਸ ਦੇ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਕੌਂਸਿਲ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕਾੱਮਿਕ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜੌਨ ਜੇ. ਨੋਲਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਲਟਨ ਨੇ ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ 1960 ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੌਨ ਐਚ ਪੂਲ ਦੁਆਰਾ ਸਫ਼ਲ ਹੋਏ।<ref>{{Cite web |url=https://www.dias.ie/2015/05/08/dias-1953/ |title=Dublin Institute for Advanced Studies: Council and Governing Boards as of 31/3/1953 |access-date=2018-05-28 |archive-date=2024-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240617085445/https://www.dias.ie/2015/05/08/dias-1953/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.dias.ie/2015/05/08/dias-1947/ |title=Dublin Institute for Advanced Studies: Council and Governing Boards as of 31/3/1947 |access-date=2018-05-28 |archive-date=2024-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240506095140/https://www.dias.ie/2015/05/08/dias-1947/ |url-status=dead }}</ref> == ਪਰਿਵਾਰਕ ਜੀਵਨ == ਅਰਨੈਸਟ ਵਾਲਟਨ ਨੇ 23 ਅਗਸਤ 1934 ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਰੇਡਾ ਵਿਲਸਨ (1903-1983), ਇੱਕ ਆਇਰਿਸ਼ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਸਨ: ਡਾ ਐਲਨ ਵਾਲਟਨ (ਕਾਲਜ ਲੈਕਚਰਾਰ ਫਿਜਿਕਸ, ਮੈਗਡੇਲੀਨ ਕਾਲਜ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ), ਮਿਸਜ਼ ਮਰੀਅਨ ਵੁਡਸ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਫਿਲਿਪ ਵਾਲਟਨ, ਅਪਲਾਈਡ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਗਾਲਵੇ, ਜੀਨ ਕਲਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਨੇਫਰੇਡ ਵਾਲਟਨ। ਉਹ ਵੇਸਲੇ ਕਾਲਜ, ਡਬਲਿਨ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਦਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। == ਸਨਮਾਨ == ਵਾਲਟਨ ਅਤੇ ਜੌਹਨ ਕਾਕਕ੍ਰੌਫਟ ਨੂੰ "ਇਤਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਨੀਮੇਟਿਕ ਕਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰਮਾਣੂ ਨਿਵਾਸੀ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਉੱਤੇ ਕੰਮ" ਲਈ "ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬੇਲ ਪੁਰਸਕਾਰ" (1958 ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ)। ਵਾਲਟਨ ਅਤੇ ਕਾਕਕ੍ਰੌਫਟ ਨੇ 1938 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਦੀ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਹਿਊਜ਼ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ - ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1974 ਵਿੱਚ - ਵਾਲਟਨ ਨੇ ਕਈ ਆਈਰਿਸ਼, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਿਗਰੀਆਂ ਜਾਂ ਸਮਾਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਵਾਲਟਨ ਲਈ ਹੋਰ ਸਨਮਾਨ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਕਾਲਜ, ਬੇਲਫਾਸਟ ਵਿਖੇ ਵਾਲਟਨ ਬਿਲਡਿੰਗ, ਉਹ ਸਕੂਲ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲਈ ਪਾਠਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਕਾਲਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਪਲਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵੇਸਲੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਿਲਾਸਕਾਂ ਲਈ ਵਾਲਟਨ ਇਨਾਮ ਵੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਨਾਂ ਦੇ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਏ ਲੈਵਲ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਟਰਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਵੋਲਟੋਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਵੀ ਹੈ।<ref>[http://www.businessandleadership.com/leadership/item/34705-scholarship-in-waterford-na Walton scholarship], businessandleadership.com; accessed 4 June 2016.</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1903]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1995]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਇਰਿਸ਼ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] 2q0xkw7z1aezhp9bmrf8o75xctt4kvc 0 113864 839233 720149 2026-05-12T11:45:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839233 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Phone_box_prostitute_calling_cards_1_crop.jpg|thumb|267x267px|ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫੋਨ ਬੋਕਸ 'ਚ ਕਾਲ ਗਰਲਜ਼ ਲਈ ਟਾਰਟ ਕਾਰਡ ]] [[ਤਸਵੀਰ:Portrait_of_Xaviera_Hollander_looking_naughty.jpg|alt=Xaviera Hollander is a former call girl, as well as a madam and author.|right|thumb|[[ਐਕਸਵੀਏਰਾ ਹਾਲੈਂਡਰ]] ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕਾਲ ਗਰਲ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਲਾਲ ਅਤੇ ਲੇਖਿਕਾ ਵੀ ਹੈ।  ]] ਇੱਕ '''ਕਾਲ ਗਰਲ''' ਜਾਂ '''ਔਰਤ ਐਸਕੋਰਟ''' ਇੱਕ [[ਕਾਮ ਕਰਮੀ|ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ (ਇੱਕ ਗਲੀ ਵਾਲਕਰ ਦੇ ਉਲਟ) ਆਪਣੇ ਧੰਦੇ ਨੂੰ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ੇ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ [[Brothel|ਕੋਠਿਆਂ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਐਸਕੋਰਟ ਏਜੰਸੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/society/2015/feb/27/most-sex-workers-jobs-health-education-charities-survey|title=Most sex workers have had jobs in health, education or charities – survey|last=Taylor|first=Diane|date=27 February 2015|work=The Guardian}}</ref><ref name="BBC">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/7819984.stm "Is the number of trafficked call girls a myth?"]. [//en.wikipedia.org/wiki/BBC_NEWS BBC NEWS]. (9 January 2009)</ref> ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪੁਆਇੰਟਮੈਂਟ ਲੈਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਕਾਲ ਕਰਕੇ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਲ ਗਰਲਸ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਛੋਟੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਵਾਲੇ ਰਸਾਲੇ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਵਿਗਿਆਪਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਸਕੋਰਟ ਏਜੰਸੀ, ਐਸਕੋਰਟਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ, ਅਕਸਰ ਘੱਟ ਹੀ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਦਲਾਲ]] ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Diane Taylor, [https://www.theguardian.com/world/2000/may/11/gender.uk Nice and sleazy does it], ''The Guardian'' (11 May 2000).</ref> ਕਾਲ ਗਰਲਜ਼ '''ਇਨਕਾਲ''' ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਹਕ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਖ਼ੁਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ '''ਆਉਟਕਾਲ''', ਜਿੱਥੇ  ਉਹ ਬਾਹਰ ਕਿਤੇ ਗਾਹਕ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਪੋਰਨ ਸਟਾਰਸ ਨੂੰ ਐਸਕੋਰਟ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.salon.com/2014/02/24/when_porn_stars_become_escorts_lucrative_new_trend_could_also_be_risky/|title=When porn stars become escorts: Lucrative new trend could also be risky|last=Dickson, EJ|date=February 23, 2014}}</ref> == ਇੰਟਰਨੈੱਟ == ਕਈ ਕਾਲ ਗਰਲ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕਾਲ ਗਰਲਜ਼ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਖ਼ੁਦ ਦੀਆਂ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੁੱਖ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦਾ ਐਸਕੋਰਟ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/06/17/us/17erotic.html|title=Sex Trade Monitors a Key Figure’s Woes|last=Richtel|first=Matt|date=17 June 2008|work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.msnbc.msn.com/id/10879309/ns/technology_and_science-tech_and_gadgets/|title=A consumer guide to prostitutes is a click away|website=MSNBC|access-date=11 April 2010}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.msnbc.msn.com/id/10896432/|title=Several comfortable steps ahead of the law|website=MSNBC|access-date=11 April 2010}}</ref> ਆਮ ਤੌਰ ' ਤੇ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ, ਜਿਨਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ, ਜੋ ਉਹ ਦੇਣ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://mobile.nytimes.com/2009/04/19/fashion/19craigslist.html?referer|title=Recklessly Seeking Sex on Craigslist|last=Quenqua, Douglas|date=April 17, 2009|work=The New York Times|access-date=July 17, 2017}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਕੈਮਗਰਲ]] * [[ਡਿਲਿਵਰੀ ਸਿਹਤ]] * [[ਐਸਕੋਰਟ ਏਜੰਸੀ]] * [[ਐਸ਼ਲੇ ਅਲੈਕਸਜੈਂਡਰ ਦੁਪਰੇ]] * [[ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦਾ ਤਜਰਬਾ]] * [[ਸੁਜ਼ੀ ਫ਼ੇਵਰ ਹੈਮਿਲਟਨ,]] ਸਾਬਕਾ ਓਲੰਪਿਕ ਟਰੈਕ ਐਥਲੀਟ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਹਾਈ-ਐਂਡ ਕਾਲ ਗਰਲ ਸੀ। * [[ਐਕਸਵੀਏਰਾ ਹਾਲੈਂਡਰ]] * [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ]] * [[ਮਰਦ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ]] ("ਕਾਲ ਬੁਆਏ") * [[ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ]] * [[ਪੁੰਟਰਨੈਟ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://nymag.com/nymetro/nightlife/sex/features/12193/ "The $2,000 an-Hour Woman"] by Mark Jacobson, ''New York Magazine'', 18 July 2005. * [https://bojkot.net/escort-agency-hires-college-students.html "Escort Agency Hires College Students"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by Bojkot, 01 July 2017. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਮ ਉਦਯੋਗ]] 878gmseiuw6lszhh6hg9od208xlayjl 0 114345 839187 768438 2026-05-12T01:08:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839187 wikitext text/x-wiki [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤਰੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (15 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੰਜਾਬ ਸ਼ਹਿਰ ਵਣਜਾਰਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਤੀਰਥ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://amritsar.nic.in/html/about_district.htm#Location|title=About Amritsar|publisher=amritsar.nic.in|access-date=5 October 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cleartrip.com/india/amritsar/|title=Tourism in Amritsar|publisher=cleartrip.com|access-date=5 October 2017}}</ref> ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਕਰਸ਼ਕ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ<ref>{{Cite web|url=https://www.architecturaldigest.in/content/golden-temple-amritsar-most-visited-religious-place-world/#s-cust0|title=The Golden Temple in Amritsar is now the most visited religious place in the world|website=Architectural Design {{!}} Interior Design {{!}} Home Decoration Magazine {{!}} AD India|language=en-US|access-date=2018-07-31}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/nation/2017/nov/26/golden-temple-wins-laurels-as-worlds-most-visited-religious-place-1711154.html|title=Golden Temple wins laurels as world’s most visited religious place|work=The New Indian Express|access-date=2018-07-31}}</ref>, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਨਿਹਰੀ ਤਿਕੋਣ ਦੇ ਉਹ ਹਿੱਸੇ<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/business/amritsar-the-emerging-fourth-angle-of-golden-triangle/619009.html|title=Amritsar, the emerging fourth angle of Golden Triangle|last=Bagga|first=Neeraj|date=11 July 2018|work=The Tribune Chandigarh|access-date=|archive-date=31 ਜੁਲਾਈ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731213108/https://www.tribuneindia.com/news/business/amritsar-the-emerging-fourth-angle-of-golden-triangle/619009.html|url-status=dead}}</ref> ਮੁੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਹਨ: *[[ਦੁਰਗਿਆਣਾ ਮੰਦਰ]]<ref name="The Pioneer">{{Cite news|url=https://www.dailypioneer.com/state-editions/chandigarh/punjab-to-transform-30-places-as-tourist-attraction-centers.html|title=PUNJAB TO TRANSFORM 30 PLACES AS TOURIST ATTRACTION CENTERS|last=|first=|date=12 June 2018|work=The Pioneer|access-date=}}</ref> * [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]]<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/asia/india/articles/real-marigold-hotel-selina-scott-india/|title=The Real Marigold Hotel: What a month in India taught me about the country's poverty, history and serenity|work=The Telegraph|access-date=2018-07-31|language=en-GB}}</ref> ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਗਲ਼ੀ<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/amritsars-heritage-street-in-a-shambles/articleshow/65076282.cms|title=‘Amritsar’s Heritage Street in a shambles’ - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-31}}</ref> *[[ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਜੰਗੀ ਨਾਇਕ ਯਾਦਗਾਰ ਤੇ ਅਜਾਇਬਘਰ]]<ref>{{Cite web|url=http://punjab.gov.in/web/ssdg-punjabi/key-initiative?view=show&pp_id=3672|title=Government of Punjab, India|website=punjab.gov.in|access-date=2019-01-13}}</ref> *[[ਭਗਵਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਮੰਦਰ]]<ref name="The Pioneer"/> *[[ਸਾਡਾ ਪਿੰਡ]]<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/-sadda-pind-free-entry-ticket-for-meritorious-students/598986.html|title=Sadda Pind: Free entry ticket for meritorious students|last=|first=|date=1 June 2018|work=The Tribune|access-date=|archive-date=31 ਜੁਲਾਈ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183559/https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/-sadda-pind-free-entry-ticket-for-meritorious-students/598986.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/heritage-project-know-real-punjab-at-sadda-pind/story-J6NOlN55BX4FIvED8TTEyO.html|title=Heritage project: Know real Punjab at ‘Sadda Pind’|date=2016-10-23|work=hindustan times|access-date=2018-07-31|language=en}}</ref> * ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਾਟ ਫੂਡ ਸਟਰੀਟ<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/as-punjab-govt-gears-up-to-open-lahore-like-food-street-in-amritsar-no-takers-for-existing-one/story-SoUktiQq5G1qVyScHzn4PL.html|title=As Punjab govt gears up to open Lahore-like food street in Amritsar, no takers for existing one|date=2018-02-26|work=hindustan times|access-date=2018-07-31|language=en}}</ref> * [[ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਦਾ ਕਿਲਾ|ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਕਿੱਲਾ]]<ref>{{Cite news|url=http://www.india.com/news/india/punjab-18th-century-gobindgarh-fort-thrown-open-to-the-public-after-completion-of-its-restoration-work-1984869/|title=18th century Gobindgarh Fort thrown open to public after completion of its restoration work|last=Dangwal|first=Sandhya|date=2017-04-02|work=India.com|access-date=2018-07-31|language=en}}</ref> * [[ਰਾਮ ਬਾਗ ਮਹਿਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|ਰਾਮ ਬਾਗ ਮਹਿਲ]]<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/asi-lifts-photography-ban-tourists-cheer/621657.html|title=ASI lifts photography ban, tourists cheer|last=Bagga|first=Neeraj|date=16 July 2018|work=The Tribune|access-date=|archive-date=31 ਜੁਲਾਈ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731183623/https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/asi-lifts-photography-ban-tourists-cheer/621657.html|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਜਾਇਬਘਰ]] * [[ਵਾਹਗਾ]] ਸਰਹੱਦ<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/crowd-heads-for-wagah-border-on-long-independence-day-weekend/articleshow/59981252.cms|title=Crowd heads for Wagah border on long Independence Day weekend - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-31}}</ref> *[[ਵੰਡ ਅਜਾਇਬਘਰ]]<ref>{{Cite news|url=https://www.thenational.ae/arts-culture/the-partition-museum-opening-up-about-the-pain-1.694671|title=The Partition Museum: Opening up about the pain|work=The National|access-date=2018-07-31|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.asianage.com/india/all-india/260218/tales-of-47-move-trudeau-at-partition-museum.html|title=Tales of ’47 move Trudeau at Partition Museum|date=2018-02-26|work=The Asian Age|access-date=2018-07-31}}</ref> * [[ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼|ਜਲਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ]]<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/shaheed-udham-singh-s-10-foot-high-statue-to-be-inaugurated-at-jallianwala-bagh-on-march-13/story-tegw9gevQk1G66594NlAlJ.html|title=Shaheed Udham Singh’s 10-foot high statue to be inaugurated at Jallianwala Bagh on March 13|date=2018-03-10|work=hindustan times|access-date=2018-07-31|language=en}}</ref> * [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਭਾਰਤ)|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਜੰਗ ਏ ਅਜ਼ਾਦੀ ਯਾਦਗਾਰ|ਜੰਗ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦੀ ਯਾਦਗਾਰ]] [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਭਾਰਤ)|, ਭਾਰਤ]]<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/cm-opens-second-phase-of-jang-e-azadi-memorial-at-kartarpur/articleshow/63193135.cms|title=Amarinder Singh opens second phase of Jang-e-Azadi memorial at Kartarpur - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-31}}</ref> == ਅਜਾਇਬਘਰ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰਾਂ == *[[ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਜੰਗੀ ਨਾਇਕ ਯਾਦਗਾਰ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬਘਰ]]<ref>{{Cite web|url=http://punjab.gov.in/web/ssdg-punjabi/key-initiative?view=show&pp_id=3672|title=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਜੰਗੀ ਨਾਇਕ ਯਾਦਗਾਰ ਅਤੇ ਅਜਾਇਬਘਰ|last=|first=|date=|website=punjab.gov.in|publisher=|access-date=2019-01-13}}</ref> *[[ਵੰਡ ਅਜਾਇਬਘਰ]], ਟਾਊਨ ਹਾਲ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/amritsar-army-chief-visits-partition-museum/articleshow/64907193.cms|title=Amritsar: Army chief visits Partition Museum - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-30}}</ref> * [[ਜੰਗ ਏ ਅਜ਼ਾਦੀ ਯਾਦਗਾਰ|ਜੰਗ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦੀ ਯਾਦਗਾਰ]], ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਰੋਡ<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/cm-opens-second-phase-of-jang-e-azadi-memorial-at-kartarpur/articleshow/63193135.cms|title=Amarinder Singh opens second phase of Jang-e-Azadi memorial at Kartarpur - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-30}}</ref> == ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ == ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ) ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਗੁੰਬਦ ਸੋਨਾ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 67 ਫੁੱਟ ਵਰਗ ਸੰਗਮਰਮਰ ਨਾਲ ਬਣੀ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਦੋ ਮੰਜ਼ਲਾ ਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਦਿਨ 1,00,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਐਤਵਾਰ ਅਤੇ ਗੁਰਪੁਰਬ ਜਾਂ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਇਹ ਸੰਖਿਆ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਲਿੰਗ, ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਰੰਗ, ਮੁਲਖ ਦੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਕੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਪਰਸ਼ਾਦਾ (ਭੋਜਨ) ਛਕਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿਰਮੌਰ ਸੰਸਥਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਾਸ ਹੈ ਜਿਸ ਵੱਲੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਰੋਜਾਨਾ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵੀ ਟੈਲੀਵੀਜਨ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਹਨਣੇ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਧੁਰਾ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁੰਗਾ (ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਮਸਲੇ ਨਬੇੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਫਸੀਲ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਿਹਾੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ (ਜਿਸਨੂੰ ਜਥੇਦਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਨਾਂਅ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਜਾਮਾ ਮਸਜਿਦ ਖੀਰੁਦੀਨ === ਹਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। 1876 ਵਿੱਚ ਖੀਰੁਦੀਨ ਟੂਟਈ-ਏ-ਹਿੰਦ, ਸ਼ਾਹ ਅਤਾਉੱਲਾ ਬੁਖਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। === ਭਗਵਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਮੰਦਰ === ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ [[ਲੋਪੋਕੇ]] ਵਿਖੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 11 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਭਗਵਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਮੰਦਰ]] ਹੈ। [[ਰਮਾਇਣ]] ਜਮਾਨੇ ਤੋਂ [[ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ|ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕੀ]] ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/badals-inaugurate-valmiki-temple-in-amritsar-4406041/|title=Badals inaugurate Valmiki temple in Amritsar|date=2016-12-02|work=The Indian Express|access-date=2018-07-30|language=en-US}}</ref> ਇੱਕ ਝੋਪੜੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ [[ਸੀਤਾ]] ਨੇ [[ਲਵ]] ਅਤੇ [[ਕੁਸ਼]] ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ, [[ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ|ਪੁੰਨਿਆ]] ਦੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਮੇਲਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। === ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ === • ਸੈਂਟ ਪੌਲ ਦਾ ਚਰਚ • ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਮਾਧੀ • ਸ਼ਰਵਣ ਦੀ ਸਮਾਧੀ • [[ਦੁਰਗਿਆਣਾ ਮੰਦਰ]] (ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਦਰ) == ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ == === ਵਾਹਗਾ ਸਰਹੱਦ === ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵਿਚਾਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਚੌਕੀ, ਵਾਹਗਾ, ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ- "ਬਿਟਿੰਗ ਦ ਰਿਟਰੀਟ" ਸਮਾਰੋਹ. ਇਹ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਸਹੀ ਡ੍ਰਿੱਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਝੰਡੇ ਥੱਲੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ। === ਜਿਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬਾਗ === 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਜਨਰਲ ਮਾਈਕਲ ਓ'ਦਯਾਰਡ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਹੇਠ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਵਕ ਜਨਤਕ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਮਾਰੇ ਗਏ 2000 ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ। ਯਾਦਗਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਬਚਣ ਲਈ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਸਨ, ਉਸ ਭਾਗ ਵੱਲ ਚਲਾਈਆਂ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਾਲੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। === ਖੂਹ ਕਲਿਆਂਵਾਲਾ === 1857 ਵਿਚ, ਜਦ [[ਮੰਗਲ ਪਾਂਡੇ]] ਨੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਪ੍ਰੇਰਿਤ 400 ਫੌਜੀ ਪਲਟਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੈਰਕਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਨਿਕਾਲਿਆ, ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਜਨਾਲਾ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਫੈਡ੍ਰਿਕ ਕੂਪਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੋਪ-ਵਰਗੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੇ, 200 ਸਿਪਾਹੀ ਅਸੰਭਾਬੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਮ ਤੋੜ ਗਏ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਤਹਿਸੀਲ ਅਜਨਾਲਾ ਵਿੱਚ [[ਕਲਿਆਂਵਾਲਾ ਖੂਹ]] ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਸੁੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। === ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ === * ਇਤਿਹਾਸਕ ਬੋਹੜ ਰੁੱਖ (ਸ਼ਹੀਦੀ ਬੋਹੜ)<ref>{{Cite web|url=http://beta.ajitjalandhar.com/edition/20130915/33.cms#sthash.UzRMRkeB.dpbs|title=ਸ਼ਹੀਦੀ ਬੋਹੜ - ਅਜੀਤ ਅਖ਼ਬਾਰ|last=|first=|date=|website=beta.ajitjalandhar.com|publisher=|access-date=2019-01-13}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[ਪੁੱਲ ਕੰਜਰੀ]] * [[ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਦਾ ਕਿਲਾ|ਕਿਲ੍ਹਾ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ]] == ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੈੰਕਚਯਰੀ == === ਹਰੀਕੇ ਪੰਛੀ ਸੈੰਕਚਯਰੀ === 1953 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ 55 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ '[[ਹਰੀ ਕੇ ਪੱੱਤਨ]]' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਰੀਕੇ ਝੀਲ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭੂਗੋਲ ਹੈ। ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੜੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖਾਲਸ ਭੰਡਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਫੈਲਾਅਲਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਘੇਰਾ, ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ 7 ਕਿਸਮਾਂ, 26 ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਾਣੂਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://colorsofamritsar.com/place/harike-wildlife-sanctuary/|title=Harike Wildlife Sanctuary|publisher=colorsofamritsar.com|access-date=5 October 2017|archive-date=13 ਜਨਵਰੀ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113050435/http://colorsofamritsar.com/place/harike-wildlife-sanctuary/|url-status=dead}}</ref> == ਖਰੀਦਦਾਰੀ == ਹਰਿਰੰੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਸਥਿਤ [[ਹਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿਚਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀ ਨਾਨ]] (ਕੁਲਚੇ ਦੀ ਕਿਸਮ), [[ਪਟਿਆਲਾ ਸਲਵਾਰ]] (ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਥੰਮ ਵਾਲਾ ਕੱਪੜਾ), ਜੁੱਤੀਆਂ (ਰਿਵਾਇਤੀ ਥੀਮ ਵਰਸ਼), [[ਫੁਲਕਾਰੀ]] ਵਰਗੀਆਂ ਦਸਤਕਾਰੀ, ਅਤੇ ਕਟਾਰਾਂ (ਕ੍ਰਿਪਾਨ) ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਇੱਥੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕੱਟੜਾ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਕੱਪੜਾ ਨਿਰਮਾਣ ਉਦਯੋਗ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਗਹਿਣੇ 'ਜਾਦੌ' ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਢਾਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੋਅਰੂਮਾਂ ਲਈ ਲੋਹਰੀ ਗੇਟ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://amazingindiablog.in/list-5-best-shopping-markets-in-amritsar/|title=List of 5 Best Shopping Markets in Amritsar|publisher=amazingindiablog.in|access-date=5 October 2017|archive-date=5 ਅਕਤੂਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171005151300/http://amazingindiablog.in/list-5-best-shopping-markets-in-amritsar/|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive=""></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ]] ez4kc16v1n6oqebrbgl8a4w2jav5le2 0 120958 839190 575955 2026-05-12T04:02:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839190 wikitext text/x-wiki '''ਆਈਫੋਨ 4 ਐਸ'''<ref name=LifehackerLower-Case>{{cite web|last1=Kidman|first1=Angus|title=iPhone 5s And 5c: Yes, Those Are Lower-Case |url=http://www.lifehacker.com.au/2013/09/iphone-5s-and-5c-yes-those-are-lower-case/|website=Lifehacker Australia|accessdate=28 September 2014}}</ref> ਇੱਕ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਹੈ ਜੋ ਐਪਲ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ [[ਆਈਫੋਨ]] ਦੀ ਆਈਓਐਸ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2394361,00.asp#fbid=ZJMbSzPiHYv|title=Remembering Steve Jobs: His Best Keynote Moments|author=Pachal, Peter|publisher=[[Ziff Davis]]|work=[[PC Magazine]]|accessdate=October 8, 2011|date=October 8, 2011|archive-date=ਮਾਰਚ 30, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120330112730/http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2394361,00.asp#fbid=ZJMbSzPiHYv|dead-url=yes}}</ref> == ਫੀਚਰ == === ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ === ਆਈਫੋਨ 4 ਐਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈਓਐਸ 5 ਨਾਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਜੰਤਰ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ 2 ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, 12 ਅਕਤੂਬਰ, 2011 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news |last=Beavis |first=Gareth |title=iPhone 4S review - Interface |publisher=[[TechRadar]] |date=December 8, 2011 |url= http://www.techradar.com/au/reviews/phones/mobile-phones/iphone-4s-1031754/review/2#articleContent |accessdate=December 28, 2012}}</ref> 4 ਐਸ ਆਈਓਐਸ 5.1.1 ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 7 ਮਈ, 2012 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |title=iOS 5.1.1 Software Update |publisher=[[Apple Inc.]] |date=May 7, 2012 |url=http://support.apple.com/kb/DL1521 |accessdate=May 14, 2012}}</ref><ref name="TIME Apple Announces iOS 5.1, iPhoto App, and Updates to GarageBand and iMovie Apps">{{cite news |last=Wagstaff |first=Keith |title=Apple Announces iOS 5.1, iPhoto App, and Updates to GarageBand and iMovie Apps |newspaper=[[Time (magazine)|Time]] |date=March 7, 2012 |url=http://techland.time.com/2012/03/07/apple-announces-ios-5-1-updates-to-iphoto-garageband-and-imovie/ |accessdate=March 8, 2012 |archive-date=ਮਾਰਚ 9, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309001911/http://techland.time.com/2012/03/07/apple-announces-ios-5-1-updates-to-iphoto-garageband-and-imovie/ |url-status=dead }}</ref> ਸਤੰਬਰ 2015 ਤੱਕ, ਡਿਵਾਈਸ ਨੂੰ [[iOS 9]] ਵਿੱਚ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=iOS 9 - What's New |publisher=[[Apple Inc.]] |date=September 19, 2012 |url=https://www.apple.com/ios/whats-new/ |accessdate=September 19, 2012}}</ref> ਆਈਫੋਨ 4 ਐਸ ਸੰਗੀਤ, ਫਿਲਮਾਂ, ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਸ਼ੋਅ, ਈਬੁਕਸ, ਆਡੀਓਬੁੱਕਸ ਅਤੇ ਪੋਡਕਾਸਟ ਸਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮੀਡੀਆ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੂੰ ਗੀਤਾਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਐਲਬਮਾਂ, ਵਿਡੀਓਜ਼, ਪਲੇਲਿਸਟ ਦੇ, ਸ਼ੈਲੀ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਐੱਸ, ਕੰਪੋਸਰ, ਪੋਡਕਾਸਟ, ਆਡੀਓਬੁੱਕ ਅਤੇ ਸੰਕਲਨ ਐਲਬਮ | ਸੰਕਲਨ ਵਿਕਲਪ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਰਣਮਾਲਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਲੇਲਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਆਈਟਿਉਨਜ਼ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਆਰਡਰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ==ਡਿਜਾਇਨ== ਆਈਫੋਨ 4 ਐਸ 'ਚ ਇੱਕ [[ਸਟੇਨਲੈਸ ਸਟੀਲ]], ਡਿਊਲ ਸੈਲੂਲਰ ਐਂਟੀਨਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਹੈ, ਜੋ ਆਈਫੋਨ 4 CDMA ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਐਪਲ ਨੇ ਕੁਝ ਅਸਲ ਆਈਫੋਨ 4 ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੋਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੈਲਿਊਲਰ ਸਿਗਨਲ ਖਿੱਚ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਈਫੋਨ 4 ਸੀਡੀਐਮਏ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਨਾ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਡਿਜਾਈਨ ਕੀਤਾ। ਫੋਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੈਲਿਊਲਰ ਰੇਡੀਓ ਦੋ ਐਂਟੀਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਵਧੀਆ ਸਿਗਨਲ ਭੇਜ ਰਿਹਾ / ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਐਂਟੀਨਾ ਵਿਲੱਖਣ ਸਟੇਨਲੈਸ ਸਟੀਲ ਬੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਆਈਫੋਨ 4 ਐਸ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਈਫੋਨ 3GS ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਉੱਚ, ਕਨਵਰਟ 59 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਚੌੜਾ, ਅਤੇ ਡੂੰਘਾ ਵਿੱਚ 9.4 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੈ।, ਜੋ ਕਿ ਕਨਵਰਟ ਹੈ 116 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਉੱਚ ਵਿਚ, ਪਰਿਵਰਤਨ 62 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਚੌੜਾ, ਅਤੇ ਬਦਲਣਾ 12 | ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿਚ; ਆਈਫੋਨ 4 ਅਤੇ 4 ਐਸ 21.5% 3GS ਨਾਲੋਂ ਪਤਲੇ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸੇ ਅਲੂਮਿਨੋਸਾਲਿਕੇਟ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਦੋ ਪੈਨਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਪਲ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨਾਲੋਂ 20 ਗੁਣਾ ਕਠੋਰ ਅਤੇ 30 ਗੁਣਾ ਕਠੋਰ ਰਸਾਇਣਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਕ੍ਰੈਚ-ਰੋਧਕ ਅਤੇਹੋਣ ਦੀ ਖੂਬੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਬਾਇਲ ਫ਼ੋਨ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਲਾਂਚਰ]] k65e7eq92ogpihl6ir8zglsbtcl5hcj 0 126080 839167 779451 2026-05-11T20:05:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839167 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Use Indian English|date=January 2020}} {{Infobox person | name         = ਅਚੁਤਾ ਮਨਸਾ | image = Achuta Manasa.jpg | alt = | caption = ਅਚੁਤਾ ਮਨਸਾ, [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] ਡਾਂਸਰ, [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | full_name = | birth_name = | birth_date = | birth_place =[[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ | height = | occupation = [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] ਡਾਂਸਰ | years_active = | current_group = | former_groups = | dances = | website = {{URL|achutamanasa.in}} }} '''ਅਚੁਤਾ ਮਨਸਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ|ਕੁਚੀਪੁਡੀ]] ਡਾਂਸਰ ਹੈ।<ref name="Kuchipudi Dancers in Andhra Pradesh, India">{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/kuchipudi/kuch1a.htm|title=Manasa Kuchipudi Dancer|date=|publisher=www.narthaki.com|access-date=2013-04-05|archive-date=21 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321015032/https://narthaki.com/kuchipudi/kuch1a.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://events.fullhyderabad.com/kuchipudi-by-achutha-manasa/2007-december/tickets-dates-videos-reviews-23657-1.html|title=Manasa Kuchipudi Dancer|date=|publisher=events.fullhyderabad.com|access-date=2013-04-05|archive-date=21 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321015056/https://events.fullhyderabad.com/kuchipudi-by-achutha-manasa/2007-december/tickets-dates-videos-reviews-23657-1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article1161426.ece?textsize=small&test=2|title=Manasa Kuchipudi Dancer|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-04-05}}</ref><ref name="Manasa Kuchipudi Dancer">{{Cite web|url=http://www.indianartandartists.com/indian-artist/classical-dancer/kuchipudi/achuta-manasa/andhra-pradesh/hyderabad/7545.html|title=Manasa Kuchipudi Dancer|date=|publisher=www.indianartandartists.com|access-date=2013-04-05|archive-date=29 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://archive.today/20130629120803/http://www.indianartandartists.com/indian-artist/classical-dancer/kuchipudi/achuta-manasa/andhra-pradesh/hyderabad/7545.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/dancer-for-greece/article2203124.ece|title=Manasa Kuchipudi Dancer|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/dancer-for-greece/article2203124.ece?css=print|title=Manasa Kuchipudi Dancer|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2010/12/23/stories/2010122361690200.htm|title=Manasa Kuchipudi Dancer|date=|publisher=www.hindu.com|access-date=2013-04-05|archive-date=29 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://archive.today/20130629104730/http://www.hindu.com/2010/12/23/stories/2010122361690200.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2011/02/06/stories/2011020661230200.htm|title=Manasa Kuchipudi Dancer|date=|publisher=www.hindu.com|access-date=2013-04-05|archive-date=3 ਮਈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503141603/http://www.hindu.com/2011/02/06/stories/2011020661230200.htm|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.achutamanasa.in/performances.htm|title=Manasa Kuchipudi Dancer|date=|publisher=www.achutamanasa.in|access-date=2013-04-05}}</ref> == ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਾਣਕਾਰੀ == === ਬਾਰੇ === ਮਨਸਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Kuchipudi Dancers in Andhra Pradesh, India"/><ref name="Manasa Kuchipudi Dancer"/> ਉਹ ਰਾਜ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਰਵੀ ਚੰਦਰ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/spellbinding-show/article1161426.ece/|title=Manasa along with her father|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-08-07}}</ref><ref name="Sri Sri Ravishankar launches website - The Hindu">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article970994.ece|title=Website launch Sri Sri Ravishankar with her father|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-04-05}}</ref> ਉਸਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ ਸ੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੀ [[ਸ੍ਰੀ ਸ੍ਰੀ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ|ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]] ਦੁਆਰਾ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Sri Sri Ravishankar launches website - The Hindu"/><ref>{{Cite web|url=http://www.dtfreshface.itimes.com/public/srisriravi.shankar/news/Sri-Sri-Ravishankar-launches-website|title=Website launch Sri Sri Ravishankar with her father|publisher=www.dtfreshface.itimes.com|archive-url=https://archive.today/20130629142507/http://www.dtfreshface.itimes.com/public/srisriravi.shankar/news/Sri-Sri-Ravishankar-launches-website|archive-date=2013-06-29|access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.achutamanasa.in/performances.htm|title=Sri-Sri-Ravishankar-launches-website|date=|publisher=www.achutamanasa.in|access-date=2013-04-05}}</ref> ਮਨਸਾ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਖਾਲਸੇ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ {{spaced ndash}} ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਜੜ੍ਹਾਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਰੂਪ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=244|title=Achuta Manasa, Kuchipudi Dancer|date=|publisher=thiraseela.com|access-date=2013-08-07|archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418215915/http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=244|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਦੀ ਨਾਚ ਯਾਤਰਾ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਮਧੂ ਨਿਰਮਲਾ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਹੇਠ ਅਰੰਭ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੇ ਕੁਝ ਮੁੱਢਲੇ ਕਦਮਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਨਰਸਾਇਆ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਿੰਕਲੀ ਸੂਰਯਨਾਰਾਇਣ ਸਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੇਠ ਆਪਣੀ ਕਲਾਤਮਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗੁਰੂ "ਦੇਵਪਰੀਜਾਥਮ", "ਰਾਜਾ ਹਮਸਾ", "ਨਾਟਯਵੀਸਰਦਾ" ਸ਼੍ਰੀ ਕਾਜ਼ਾ ਵੈਂਕਟਾ ਸੁਬ੍ਰਹਮਣਯਮ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਡਾ: ਵੇਮਪਤੀ ਛੀਨਾ ਸਤਿਆਮ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਚਿੰਤ ਅਦੀਨਾਰਾਯਣ ਸਰਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਚੇਲਾ ਹੈ, ਦੁਆਰਾ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਰਤਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਨੀਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦੇ ਨਾਲ,ਮਨਸਾ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ 800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਕੱਲੇ ਕੁਚੀਪੁਡੀ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=244|title=Experience in Kuchipudi|date=|publisher=thiraseela.com|access-date=2013-08-07|archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418215915/http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=244|dead-url=yes}}</ref> ਹੁਣ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਜੇ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਦੀ ਚਰਮਕਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਹਾਕੇ ਤਕ ਉਸ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਫੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਮਨਸਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਂਸ ਕੌਂਸਲ ਸੀ ਆਈ ਡੀ 2011 ਯੂਨੈਕਸੋ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। <ref>{{Cite web|url=http://www.cid-portal.org/gdd/index.php?mode=sel_01|title=Member of International Dance Council CID- UNESCO|date=|publisher=www.cid-portal.org|access-date=2013-08-07}}</ref> ਅਤੇ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਡਾਂਸ ਰਿਸਰਚ ਤੇ 31 ਵੀਂ ਵਰਲਡ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="dancer-for-greece">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/dancer-for-greece/article2203124.ece?css=print|title=dancer-for-greece|date=|publisher=www.thehindu.com|access-date=2013-08-07}}</ref> === ਸਿੱਖਿਆ === ਡਾਂਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਨਸਾ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://degaarts.com/dancers/|title=Education Details|date=|publisher=degaarts.com|access-date=2013-08-07|archive-date=31 ਅਗਸਤ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130831123331/http://degaarts.com/dancers/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.achutamanasa.in/myprofile.htm|title=Education Details|date=|publisher=www.achutamanasa.in|access-date=2013-04-06}}</ref> === ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ === {{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ|colwidth=30em}} *[[ਤਾਜਵਿਵੰਤਾ]], [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿਖੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਰ <ref>{{cite web |url=http://www.apnnews.com/2013/10/11/a-rare-performance-combining-five-dance-forms-kathak-bharatanatyam-kuchipudi-mohiniattam-and-odissi/ |title=rare-performance Essence of Life at Tajvivanta, Hyderabad |publisher=www.apnnews.com |date= |accessdate=2013-10-18 |archive-date=22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160422073334/http://www.apnnews.com/2013/10/11/a-rare-performance-combining-five-dance-forms-kathak-bharatanatyam-kuchipudi-mohiniattam-and-odissi/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.meraevents.com/event/essence-of-life |title=Essence of Life at Tajvivanta, Hyderabad |publisher=www.meraevents.com |date= |accessdate=2013-10-18}}</ref> *[[ਚੌਧੀਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਾਲ]], [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿਖੇ ਜੀਵਨ  ਦਾ ਸਾਰ<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/abstract-to-concrete/article5198066.ece |title=abstract-to-concrete |publisher=www.thehindu.com |date= |accessdate=2013-10-18}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/360507/emotions-conveyed-through-movement.html |title=Essence of Life on 28th Sep 2013 |publisher=www.deccanherald.com |date= |accessdate=2013-10-08}}</ref><ref>{{cite web |url=http://thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1342 |title=Essence of Life on 28th Sep 2013 |publisher=thiraseela.com |date= |accessdate=2013-10-08 |archive-date=13 ਸਤੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913094220/http://thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1342 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nna7.com/ |title=Essence of Life on 28th Sep 2013 |publisher=www.nna7.com |date= |accessdate=2013-10-08}}</ref> *ਟੈੈਂਪਲ ਡਾਾਸ, [[ਸਿਮਨੰਦਨੀ]], [[ਕੂਵੈਤ]] ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ <ref>{{cite web|url=http://thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1470/|title=Simhanandini Performance by Manasa, Kuwait|publisher=thiraseela.com|date=|accessdate=2013-09-19|archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180202012420/http://thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1470%2F|dead-url=yes}}</ref> * 2013{{spaced ndash}} 11ਵਾਂ ਏਕਮਰਾ ਨ੍ਰਿਤ ਤਿਉਹਾਰ, [[ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ]], [[ਉੜੀਸਾ]] ਵਿਖੇ <ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/an-odyssey-of-dance/article4906336.ece|title=Manasa performancein Ekamra dance festival | publisher=www.thehindu.com |date= |accessdate=2013-08-07}}</ref> * 2013{{spaced ndash}} [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਹੈਰੀਟੇਜ ਫੈਸਟੀਵਲ]], [[ਚੌਮੁਹੱਲਾ ਪੈਲੇਸ]], [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]<ref>{{cite web|url=http://www.chowmahalla.com/heritage%20festival%20invitation.pdf/|title=Performance of Manasa in Chowmahalla|publisher=www.chowmahalla.com|date=|accessdate=2013-08-07|archive-date=1 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131001041646/http://www.chowmahalla.com/heritage%20festival%20invitation.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cinejosh.com/ap-telugu-others-photos/11671/5/kuchipudi-performance-at-chowmohalla-palace.html |title=Discussion about her dance in Hyderabad |publisher=www.cinejosh.com |date= |accessdate=2013-08-07 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://andhrawire.com/tag/kuchipudi-dancer-achuta-manasa-performs-at-chowmohalla-palace/ |title=Discussion about her dance in Hyderabad |publisher=andhrawire.com |date= |accessdate=2013-08-07 |archive-date=7 August 2013 |archive-url=https://archive.today/20130807035947/http://andhrawire.com/tag/kuchipudi-dancer-achuta-manasa-performs-at-chowmohalla-palace/ |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ohmyhyderabad.com/tag/achuta-manasa/|title=Discussion about her dance in Hyderabad|publisher=www.ohmyhyderabad.com|accessdate=2013-08-07|archive-url=https://archive.today/20130807035958/http://www.ohmyhyderabad.com/tag/achuta-manasa/|archive-date=2013-08-07|url-status=dead}}</ref> * ਵੈੈੈੈਸਾਖੀ ਫੈੈੈੈਸਟੀਵਲ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਿਵਖੇ <ref>{{cite web|url=http://thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1293|title=Manasa performancein Baisakhi Festival|publisher=thiraseela.com|date=|accessdate=2013-08-07|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063900/http://thiraseela.com/main/viewEvents.php?id=1293|dead-url=yes}}</ref> * 2013{{spaced ndash}} ਚੌਥਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਗਰਨਾਇਕ ਸਮ੍ਰਿਤੀ-ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਚ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਉਤਸਵ, ਅੰਤਰਜਤਿਕਾ ਨ੍ਰਿਤ ਸੰਗੀਤ ਸਮਰੋਹਾ, [[ਕੱਟਕ]], [[ਉੜੀਸਾ]] * 2012{{spaced ndash}} ਸੀਤਾ ਕਲਿਆਣਮ, ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਬੈਲੇ ਵਿਚ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਤਿਰੂਮੂਲਾ ਤਿਰੂਪਤੀ ਦੇਵਸਥਾਨਮਜ਼]] ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ,ਜਿਸਦਾ ਚੈਨਲ [[ਐਸਵੀਬੀਸੀ]] [[ਤਿਰੂਮੂਲਾ ]], [[ਤਿਰੂਪਤੀ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * ਆਈਆਈਆਈਟੀ ਵਿਖੇ ਅਤੇ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਨੱਚਣ ਵਜੋਂ ਯੂਜ਼ਰ ਐਕਸਪੀਰੀਅੰਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਯੂਐਕਸਆਈਡੀਆ-ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣ ਵਜੋਂ. *2012 - "ਪ੍ਰਪੰਚਾ ਤੇਲਗੂ ਮਹਾਂਉਤਸਵ - ਵਿਸ਼ਵ ਤੇਲਗੂ ਉਤਸਵ: ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਇਕੱਲੇ ਪਾਠ", ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ *2012 - ਕਥਕ ਨੂੰ "ਕਥਕ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਵਿਕਾਸ -2012" ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਸਾਹਬ ਫਾਲਕੇ ਐਵਾਰਡ "ਅਕੀਨੇਨੀ ਨਾਗੇਸਵਰਾ ਰਾਓ-ਇੰਡੀਅਨ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ" ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਅਦਭੁੱਤ ਕਥਕ ਕਲਾਕਾਰ" ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। *2011 - ਕਥਕ ਨੂੰ "ਕਥਕ ਨ੍ਰਿਤਯ ਪ੍ਰਵੇਸ਼" ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਕਾਸੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰੈਡੀ ਅਤੇ ਪਦਮਭੂਸ਼ਣ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸ੍ਰੀ ਪੋੱਟੂਰੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਨਸਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਬੜੀ ਬੇਵਕੂਫ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਕਿਰਪਾ, ਸੌਖ ਅਤੇ ਫੁਰਤੀ *ਸਾਲ 2011 ਲਈ “ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਂਸ ਕਾਉਂਸਲ ਸੀਆਈਡੀ - ਯੂਨੈਸਕੋ” ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਸ ਦੇ ਦੀਦੀਮੋਤੀਹੋ ਵਿਖੇ ਡਾਂਸ ਰਿਸਰਚ ਤੇ 31 ਵੀਂ ਵਰਲਡ ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name="dancer-for-greece"/> {{Div col end}} === ਅਵਾਰਡ === ਮਨਸਾ ਨੂੰ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ: {{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ}} *[[Acharya Nagarjuna University]] ਵਲੋ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪੁਰਸਕਾਰ <ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anu-celebrates-foundation-day/article2446141.ece|title=Manasa Receiving Prathiba Puraskar | publisher=www.thehindu.com |date= |accessdate=2013-08-07}}</ref> * ਨਾਟਯਾਮਯੂਰੀ<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/spellbinding-show/article1161426.ece/ |title=Natya Mayuri Award for Manasa|publisher=www.thehindu.com|date= |accessdate=2013-08-07}}</ref> * ਉਗਾਧੀ ਪੁਰਸਕਾਰਮ * ਕਾਲਾ ਸ੍ਰਵੰਤੀ * ਸਪੱਤਾਗਿਰੀ ਬਾਲਾਪ੍ਰਵੀਨਾ * ਨਾਟਿਆ ਕਲਾਮਈ * ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪੱਲਵਮ * ਐਨਟੀਆਰ ਮੈਮੋਰੀਅਲ "ਤੇਲਗੂ ਮਹਿਲਾ ਐਵਾਰਡ" * ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਯੂਨੈਸਕੋ ਮਿਲਿਨੀਅਮ ਬੈਸਟ ਕਲਚਰਲ ਅੰਬੈਸਡਰ"<ref>{{cite web |url=http://degaarts.com/dancers/ |title=Awards for Achuta |publisher=degaarts.com |date= |accessdate=2013-08-07 |archive-date=31 ਅਗਸਤ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831123331/http://degaarts.com/dancers/ |dead-url=yes }}</ref> {{Div col end}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] hdcsm9gybh6pwh3ez3k34qir2fdtjn8 0 133800 839204 559422 2026-05-12T06:16:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839204 wikitext text/x-wiki {{Infobox newspaper|name=ਈਤੇਮਾਦ|language=[[ਉਰਦੂ]]|website=http://www.etemaaddaily.com/|ISSN=|headquarters=ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਤੈਲੰਗਾਨਾ|circulation=|staff=|publisher=|political=|logo=|owners=|ceased publication=|foundation=2002|format=ਬ੍ਰੋਡਸ਼ੀਟ|type=ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ|caption=|image=|chiefeditor=ਬੁਰਹਾਨੂਦੀਨ ਓਵੈਸੀ}}'''ਈਤੇਮਾਦ ਡੇਲੀ''' ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ ਅਤੇ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਅਧਾਰਿਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਓਨਲਾਈਨ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ 2002 ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਾਲਕੀਅਤ ਇਕ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਜਲਿਸ-ਏ-ਇਤਹਾਦੁਲ ਮੁਸਲਿਮੀਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ [[ਸੁਲਤਾਨ ਸਲਾਹੁਦੀਨ ਉਵੈਸੀ|ਸੁਲਤਾਨ ਸਲਾਹੁਦੀਨ ਓਵੈਸੀ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬੁਰਹਾਨੂਦੀਨ ਓਵੈਸੀ ਹੈ, ਜੋ ''[[ਕੁਲ ਹਿੰਦ ਮਜਲਿਸ ਇਤਿਹਾਦ ਅਲਮੁਸਲਮੀਨ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮਜਲਿਸ-ਏ-ਇਤਹਾਦੁਲ ਮੁਸਲਿਮਿਨ]]'' ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਈਤੇਮਾਦ ਡੇਲੀ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਦਾਰੂਸਲਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲਾ ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.etemaaddaily.com/ ''ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਈਟਮੇਡ''] * [http://www.en.etemaaddaily.com/ ''ਈਟੈਮੈਡ'' ਇੰਗਲਿਸ਼ .ਨਲਾਈਨ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ]] ibygop9hpvgogfbejo7r8j0fl98nd3l 0 136226 839201 712706 2026-05-12T05:28:41Z Gurtej Chauhan 27423 839201 wikitext text/x-wiki '''ਮੰਢਾਲੀ''' ਜਾਂ '''ਮੰਡਾਲੀ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] [[ਭਾਰਤੀ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]], ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਡਾਕ ਦਫਤਰ, ਕੁਲਥਮ ਤੋਂ 1.7 ਕਿਮੀ, [[ਫਗਵਾੜਾ]] ਤੋਂ 8 ਕਿਮੀ ,ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈਡਕੁਆਟਰ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਤੋਂ 28 ਕਿਮੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ 120 ਕਿਮੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ [[ਸਰਪੰਚ|ਪਿੰਡ ਦੇ]] ਇਕ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸਰਪੰਚ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://nawanshahr.gov.in/Election%20website/DDPO16-09-2013/Elected%20Sarpanches%20Distt.%20SBS%20Nagar2013.pdf|title=List of Sarpanches of Gram Panchayats in SBS Nagar district|website=nawanshahr.gov.in (extract from Punjab Government Gazette)|archive-url=https://web.archive.org/web/20170924184443/http://nawanshahr.gov.in/Election%20website/DDPO16-09-2013/Elected%20Sarpanches%20Distt.%20SBS%20Nagar2013.pdf|archive-date=24 September 2017|access-date=28 November 2016}}</ref> ਦਾਤਾ == ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ == ਪਿੰਡ ਦੀ ਇਕ ਮਕਬਰੇ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾ ਮੰਢਾਲੀ ਸ਼ਰੀਫ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਯਦ-ਉਲ-ਸ਼ੈਖ ਹਜ਼ਰਤ ਬਾਬਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸ਼ਾਹ ਕਾਦਰੀ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਹੈ ਜੋ ਖੁਦ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੋਜ਼ਾ ਵਿਖੇ ਹਰ ਸਾਲ ਜੂਨ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ [[ਮੰਢਾਲੀ ਦਾ ਮੇਲਾ|ਮੇਲਾ]] ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਕਬਰੇ ਵਿਚ ਦਾਤਾ ਅਲੀ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਕਾਦਰੀ, ਸਾਈ ਭਜਨ ਸ਼ਾਹ ਕਾਦਰੀ ਅਤੇ ਸਾਈ ਗੁਲਾਮ ਬਿੱਲੇ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਵੀ ਹਨ। ਸਾਈ ਉਮਰੇ ਸ਼ਾਹ ਕਾਦਰੀ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 7n73e6l13pei15fk2acjlz3op408tma 0 140248 839175 838989 2026-05-11T22:51:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 16 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839175 wikitext text/x-wiki '''ਸਟੂਅਰਟ ਪੈਰੀ''', ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਰਿੰਗ ਨਾਮ '''ਅਮੋਨ''' ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕੀ]] ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਪ੍ਰੋਮੋਸ਼ਨ ਓਹੀਓ ਵੈਲੀ ਰੈਸਲਿੰਗ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.profightdb.com/wrestlers/amon-9617.html|title=Amon - Profile & Match Listing|website=profightdb.com|access-date=February 24, 2021}}</ref> == ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਰੀਅਰ == === ਓਹੀਓ ਵੈਲੀ ਰੈਸਲਿੰਗ (2013-ਮੌਜੂਦਾ) === ਪੇਰੀ ਨੇ 11 ਮਈ, 2013 ਨੂੰ ਓ.ਵੀ.ਡਬਲਿਊ. ਵਾਰ ਇਜ਼ ਨੀਸੇਸਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਜੋਨਾਥਨ ਰਾਮਸਰ ਅਤੇ ਨਿਕ ਡਿਨਸਮੋਰ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਰੋਬੀ ਵਾਕਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.wrestlefans.pl/forum/viewtopic.php?f=103&t=35725&view=next|title=Tytuł: OVW War Is Necessary (11 V 2013)|last=Legend|first=Chris|date=May 12, 2013|website=wrestlefans.pl|language=pl|access-date=May 12, 2013}}</ref> ਪੇਰੀ ਓਹੀਓ ਵੈਲੀ ਰੈਸਲਿੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://ovwrestling.com/roster/amon/#:~:text=Known%20as%20the%20%E2%80%9CDemon%20Marquis,Team%20Championships%20and%20Television%20Championship.|title=AMON - THE FUTURE IS NOW|website=ovwrestling.com|access-date=February 24, 2021|archive-date=ਜਨਵਰੀ 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210117163449/https://ovwrestling.com/roster/amon/#:~:text=Known%20as%20the%20%E2%80%9CDemon%20Marquis,Team%20Championships%20and%20Television%20Championship.|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਓ.ਵੀ.ਡਬਲਿਊ. ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ,<ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=202149|title=OVW Saturday Night Special - No Limits - Event @ Davis Arena in Louisville, Kentucky, USA|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=July 7, 2018|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=May 29, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਰਾਜਕਤਾ ਚੈਂਪੀਅਨ,<ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=245803|title=OVW TV #1055 - TV-Show @ Davis Arena in Louisville, Kentucky, USA|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=December 29, 2019|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=May 29, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=285339|title=OVW TV #1100 - TV-Show @ The ArenA in Jeffersonville, Indiana, USA|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=August 18, 2020|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=May 29, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਓ.ਵੀ.ਡਬਲਿਊ. ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਂਪੀਅਨ<ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=167699|title=OVW Saturday Night Special - Nightmare Rumble 2017 - Event @ Davis Arena in Louisville, Kentucky, USA|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=March 4, 2017|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=May 29, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=174864|title=OVW Saturday Night Special - Uprising - Event @ Davis Arena in Louisville, Kentucky, USA|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=May 13, 2017|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=May 29, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=177551|title=OVW TV #930 - TV-Show @ Davis Arena in Louisville, Kentucky, USA|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=June 14, 2017|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=May 29, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=178985|title=OVW Saturday Night Special - Anarchy 2017 - Event @ Davis Arena in Louisville, Kentucky, USA|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=July 1, 2017|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=May 29, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=184055|title=OVW Matt Cappotelli Benefit Show - Event @ Davis Arena in Louisville, Kentucky, USA|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=September 23, 2017|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=May 29, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=184736|title=OVW Saturday Night Special - Event @ Davis Arena in Louisville, Kentucky, USA|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=October 7, 2017|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=May 29, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਤੇ ਐਡਮ ਰਿਵਾਲਵਰ ਨਾਲ ਟੈਗ ਟੀਮ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=146788|title=OVW TV #860 - TV-Show @ Davis Arena in Louisville, Kentucky, USA|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=February 10, 2016|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=May 29, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=153579|title=OVW Saturday Night Special No Holds Barred - Event @ Davis Arena in Louisville, Kentucky, USA|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=May 14, 2016|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=May 29, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=156502|title=OVW TV #879 - TV-Show @ Davis Arena in Louisville, Kentucky, USA|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=June 22, 2016|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=May 29, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=1&nr=158591|title=OVW TV #884 - TV-Show @ Davis Arena in Louisville, Kentucky, USA|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=July 27, 2016|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=May 29, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੈਰੀ ਨੇ ਬਿਲੀ ਓਸ਼ੀਅਨਜ਼ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਲੀ ਓ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨਾਲ ਹੋਲੀ ਵਾਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦ ਵੋਇਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਥਿਰ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਂਸ ਡੈਸਟੀਨੀ, ਕ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਟੀਵ, ਡੈਮਿਅਨ, ਜੈਕਬ ਬਲੈਕ, ਹੂਡਿਨੀ, ਨਿਗੇਲ ਵਿੰਟਰਸ ਅਤੇ ਜੇਡ ਡਾਸਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ) ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਿੰਗ ਨਾਮ ਸਟੂ ਪੇਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.southeastoutlook.org/news/features/article_950a6556-7003-11e4-9114-1771c1b3730d.html|title=In the ring for Jesus: High school group leader Stu Perry makes mark, leaves marks|last=Schenk|first=Ruth|date=November 20, 2014|website=southeastoutlook.org|access-date=February 22, 2021|archive-date=ਅਗਸਤ 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814225930/http://www.southeastoutlook.org/news/features/article_950a6556-7003-11e4-9114-1771c1b3730d.html|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ "ਦ ਪਾਦਰੀ ਆਫ਼ ਡਿਜ਼ਾਸਟਰ" ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਨੌਟੰਕੀਆਂ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦ ਕੌਂਗਰੀਗੇਸ਼ਨ ਸਟੈਬਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.pwinsider.com/article/93553/ovw-tv-taping-live-report.html?p=1|title=OVW Taping Live Report|last=Cannon|first=Brian|date=July 5, 2015|website=pwinsider.com|access-date=July 5, 2015}}</ref> ਉਹ ਮਾਰਕਸ ਐਂਥਨੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਬਦਨਾਮ ਹਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://eu.courier-journal.com/picture-gallery/entertainment/2016/02/21/gallery--wrestling-as-art-form-at-ohio-valley-wrestling/80404580/|title=Gallery~Wrestling as art form at Ohio Valley Wrestling|last=McDonough|first=Pat|date=February 11, 2016|website=courier-journal.com|access-date=February 21, 2016}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਪੈਰੀ ਨੇ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕਾਲਜ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਤਰੱਕੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਹੀਓ ਵੈਲੀ ਰੈਸਲਿੰਗ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://louisvilleinsight.com/archived-news/the-many-faces-and-facets-of-stu-perry-ohio-valley-wrestlings-first-openly-gay-champ/|title=The many faces and facets of Stu Perry, Ohio Valley Wrestling’s first openly gay champ|last=Keel|first=Eli|date=July 28, 2018|website=louisvilleinsight.com|access-date=July 28, 2018|archive-date=ਸਤੰਬਰ 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210901164608/https://louisvilleinsight.com/archived-news/the-many-faces-and-facets-of-stu-perry-ohio-valley-wrestlings-first-openly-gay-champ/|dead-url=yes}}</ref> ਪੈਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਗੇਅ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2018 ਵਿੱਚ [[ਕੁਸ਼ਤੀ]] ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.leoweekly.com/2018/08/man-fights-gay-wrestlers-story/|title=Man in Fights: a gay wrestler’s story|last=Lilygren|first=Deena|date=August 15, 2018|website=leoweekly.com|access-date=August 15, 2018}}</ref> == ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == * '''ਓਹੀਓ ਵੈਲੀ ਕੁਸ਼ਤੀ''' ** ਓ.ਵੀ.ਡਬਲਿਊ. ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ( 1 ਵਾਰ ) <ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=5&nr=128|title=OVW Heavyweight Championship|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=July 7, 2018|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=May 29, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** ਓ.ਵੀ.ਡਬਲਿਊ. ਅਰਾਜਕਤਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ( 2 ਵਾਰ, ਮੌਜੂਦਾ ) <ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=5&nr=3711|title=OVW Anarchy Championship|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=December 29, 2019|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=May 29, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** ਓ.ਵੀ.ਡਬਲਿਊ. ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ( 3 ਵਾਰ ) <ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=5&nr=247|title=OVW Television Championship|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=March 4, 2017|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=May 29, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** ਓ.ਵੀ.ਡਬਲਿਊ. ਦੱਖਣੀ ਟੈਗ ਟੀਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ( 2 ਵਾਰ ) - ਐਡਮ ਰਿਵਾਲਵਰ ਨਾਲ <ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=5&nr=129|title=OVW Southern Tag Team Championship|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=February 10, 2016|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=May 29, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** ਵੀਹ-ਦੂਜਾ ਓ.ਵੀ.ਡਬਲਿਊ. ਟ੍ਰਿਪਲ ਕ੍ਰਾਊਨ ਚੈਂਪੀਅਨ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Professional wrestling profiles|cagematch=15973|wrestlingdata=27323|iwd=amon-9617}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੁਰਸ਼ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 6af85l9mg08dmxbe9q2tv69o895qajt 0 150944 839218 706604 2026-05-12T09:48:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839218 wikitext text/x-wiki '''ਕਨਕ ਮੁਖਰਜੀ''' ( ''née'' '''ਦਾਸਗੁਪਤਾ''' ; 1921 &#x2013; 2005) ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਢੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="A Pioneer Of The Women’s Movement">{{cite web|title=A Pioneer Of The Women's Movement|url=http://pd.cpim.org/2005/0320/03202005_kanakdi-2.htm|website=pd.cpim.org|access-date=29 March 2012|archive-date=19 ਜੂਨ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090619110441/http://pd.cpim.org/2005/0320/03202005_kanakdi-2.htm|url-status=dead}}</ref> ਉਹ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)|ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)]] ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਵੂਮੈਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ।<ref name="Remembering Kanak Mukherjee">{{cite web|title=Remembering Kanak Mukherjee|url=http://www.sacw.net/Wmov/OnKakanDi10032005.html|website=www.sacw.net|access-date=29 March 2012|archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924093413/http://www.sacw.net/Wmov/OnKakanDi10032005.html|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।<ref name=":0">{{Cite book|title=Samsad Bengali Charitabidhan (Vol. 2)|publisher=Sishu Sahitya Samsad|year=1996|isbn=978-81-7955-292-6|editor-last=Basu|editor-first=Anjali|location=Kolkata|pages=76}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਕਨਕ ਮੁਖਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਦਸੰਬਰ 1921 ਵਿੱਚ ਅਣਵੰਡੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਜੈਸੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਤੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਦਾਸਗੁਪਤਾ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਵਕੀਲ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਮੋਲੀਨਾ ਦੇਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1937 ਵਿੱਚ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ, [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਆ ਗਈ ਅਤੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ]] ਅਧੀਨ ਬੈਥੂਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ। 8ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ, ਉਹ ਜੈਸੋਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬਿਨੋਦ ਰੇ, ਸੁਕੁਮਾਰ ਮਿੱਤਰਾ, ਸ਼ਾਂਤੀਮੋਏ ਘੋਸ਼ ਵਰਗੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਕਲਕੱਤੇ ਆ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1938 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":0" /> == ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਹ ਸੀਪੀਆਈ ਦੀ ਬੰਗਾਲ ਮਹਿਲਾ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਕਨਵੀਨਰ ਸੀ। 1964 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਗ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ 1978 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ) ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ 1989 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ) ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ। 1943 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸੀਪੀਆਈ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰਟੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਹੋਲ ਟਾਈਮਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1941 ਵਿੱਚ ਕਨਕ ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਨੇ ਸਰੋਜ ਮੁਖਰਜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇੱਕ [[ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ|ਕਮਿਊਨਿਸਟ]] ਆਗੂ ਵੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://ganashakti.tripod.com/archive/saroj.htm|title=Remembrance:saroj|website=ganashakti.tripod.com|access-date=2020-04-01|archive-date=2015-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630095204/http://ganashakti.tripod.com/archive/saroj.htm|url-status=dead}}</ref> ਉਹ 1978 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] (ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ) ਲਈ ਦੋ ਵਾਰ ( 1978 ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ) ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":0" /> ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ 1942-43 ਦੇ ਅਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬੰਗੀਓ ਮਹਿਲਾ ਆਤਮਰਕਸ਼ਾ ਸਮਿਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਔਰਤ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਬਣ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਣਤੰਤਰਿਕ ਮਹਿਲਾ ਸਮਿਤੀ ਦੀ ਆਗੂ ਬਣ ਗਈ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref name="A Pioneer Of The Women’s Movement" /> 1957 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਉਹ "ਘਰੇ-ਬਾਰੇ" ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹੀ। 1968 ਵਿੱਚ, ਉਹ "ਏਕਸਾਥੇ" ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ।<ref name=":0" /> ਉਸਨੇ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। 1967 ਤੋਂ 1981 ਤੱਕ, ਉਹ ਕਲਕੱਤਾ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਰਹੀ। 1998 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੁਆਰਾ "ਭੁਬਨਮੋਹਿਨੀ ਦਾਸੀ" ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":0" /> 9 ਮਾਰਚ 2005 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="Remembering Kanak Mukherjee" /> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਸਰੋਜ ਮੁਖਰਜੀ]] * [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)|ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1995]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921]] 5hvfizwksa0atu3popfthoajdv8ql3y 0 155254 839217 714165 2026-05-12T09:40:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839217 wikitext text/x-wiki '''ਕਕਰਾਲਾ ਭਾਈਕਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 7165 ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=Kakrala Village Population - Samana - Patiala, Punjab |url=http://www.census2011.co.in/data/village/36161-kakrala-punjab.html |website=www.census2011.co.in}}</ref> ਕਕਰਾਲਾ ਭਾਈਕਾ &nbsp;[[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ 110 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ [[ਪਟਿਆਲਾ|ਪਟਿਆਲੇ]] ਤੋਂ 37 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਭਾਈਕਾ [[ਕਬੱਡੀ]] ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=http://www.jagbani.com/news/article_301457/|title=ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਤੋਂ ਸੱਖਣੀ ਸਾਧਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ ਜੱਜ|access-date=2023-03-04|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402121730/http://www.jagbani.com/news/article_301457/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web |title=ਅਜੀਤ : ਪਟਿਆਲਾ - |url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20140307/18/.cms# |website=ਅਜੀਤ: ਪਟਿਆਲਾ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |title=ਅਜੀਤ : ਪਟਿਆਲਾ - |url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130129/18/.cms# |website=ਅਜੀਤ: ਪਟਿਆਲਾ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Tribune, Chandigarh, India - Punjab |url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040908/punjab1.htm |website=www.tribuneindia.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Tribune, Chandigarh, India - Chandigarh Stories |url=https://www.tribuneindia.com/2005/20050414/cth3.htm |website=www.tribuneindia.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] pp18k7zr8g1wfwbncef0oi8iwj1qdwz 0 161599 839219 765366 2026-05-12T09:51:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839219 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਕਨੀਸ਼ਾ ਮਲਹੋਤਰਾ | image = Kanisha Malhotra.jpg | caption = ਡਾਂਸ ਬਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 'ਤੇ ਕਨੀਸ਼ਾ ਮਲਹੋਤਰਾ | birth_name = | birth_date = 28 ਅਕਤੂਬਰ | birth_place = | nationality = ਭਾਰਤੀ | education = [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | occupation = {{hlist|ਅਭਿਨੇਤਰੀ | ਮਾਡਲ | ਲੇਖਕ | ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ}} | years_active = 2007–ਮੌਜੂਦ | parents = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਕਨੀਸ਼ਾ ਮਲਹੋਤਰਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Kanisha Malhotra''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਜੈ ਜੈ ਜੈ ਬਜਰੰਗ ਬਲੀ, ਮਹਾਰਕਸ਼ਕ: ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਯੇ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤੇਂ ਵਰਗੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੈਕਿੰਡ ਮੈਰਿਜ ਡਾਟ ਕਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਟਾਈਲਿਸਟ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tellychakkar.com/forum-topic/forums/did-you-know-kanisha-malhotra-not-only-actor-stylist-designer-and-script-writer|title=did you know? Kanisha malhotra is not only an actor but stylist|work=Tellychakkar.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.tellytadka.com/kanisha-malhotra-celebrates-her-birthday-at-goa/|title=Kanisha Malhotra celebrates her birthday at goa|work=Tellytadka.com|access-date=2023-04-07|archive-date=2023-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407123632/https://tellytadka.com/kanisha-malhotra-celebrates-her-birthday-at-goa/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.bollywooddhamaka.in/actress/i-have-been-enjoying-essaying-asp-because-i-have-been-getting-to-do-lot-of-stunt-sequences-tells-kanisha-malhotra/11163|title="I have been enjoying essaying ASP because I have been getting to do lot of stunt sequences" tells Kanisha Malhotra|work=Bollywood Dhamaka}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.justbollywood.in/kanisha-malhotra-turns-24/|title=Kanisha Malhotra turns 24|work=Just Bollywood|access-date=2023-04-07|archive-date=2016-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601084943/http://www.justbollywood.in/kanisha-malhotra-turns-24/|url-status=dead}}</ref> == ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ == ਕਨਿਸ਼ਾ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੈਕਿੰਡ ਮੈਰਿਜ ਡਾਟ ਕਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਅਗਸਤ 2012 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2013 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2013 ਵਿੱਚ ਐਮਟੀਵੀ ਵੈੱਬਡ ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਜ਼ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਜੈ ਜੈ ਜੈ ਬਜਰੰਗ ਬਾਲੀ, ਸਾਗਰ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾ ਨਿਧੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਕਨਿਸ਼ਾ ਨੇ ਸੀਆਈਡੀ,<ref>{{Cite news|url=http://www.justbollywood.in/kanisha-malhotra-and-niel-motwani-to-enter-cid/|title=Kanisha Malhotra And Niel Motwani To Enter CID|work=Justbollywood.in|access-date=2023-04-07|archive-date=2018-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180721102825/https://www.justbollywood.in/kanisha-malhotra-and-niel-motwani-to-enter-cid/|url-status=dead}}</ref> ਪਿਆਰ ਤੂਨੇ ਕਯਾ ਕੀਆ, ਚੈਨਲ ਵੀ ਭਟਕਣਾ, ਗੁਮਰਾਹ ਸਮੇਤ ਕਈ ਐਪੀਸੋਡਿਕਸ ਕੀਤੇ। 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਉਡਾਨਚੂ ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਸ਼ੋਅ ਮਹਾਰਕਸ਼ਕ: ਦੇਵੀ<ref>{{Cite news|url=http://www.desi-tashan.com/294344-kanisha-malhotra-to-enter-maharakshak-devi-written-update/|title=Kanisha Malhotra To Enter Maharakshak Devi|work=Desi Tashan|access-date=2023-04-07|archive-date=2016-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603010741/http://www.desi-tashan.com/294344-kanisha-malhotra-to-enter-maharakshak-devi-written-update/|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ' ਯੇ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤੇਂ' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://tvkiduniya.com/ruchika-rajput-and-kanisha-malhotra-to-enter-in-yeh-hai-mohabbatein/|title=Ruchika Rajput And Kanisha Malhotra To Enter Yeh Hai Mohabbaten|work=Tv Ki Duniya|access-date=2023-04-07|archive-date=2023-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230407123715/http://tvkiduniya.com/ruchika-rajput-and-kanisha-malhotra-to-enter-in-yeh-hai-mohabbatein/|url-status=dead}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਕਨਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ''ਵੀਰੱਪਨ'' 'ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ]] ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਪੋਸਟ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੋਅ ''ਅਗਰ ਤੁਮ ਸਾਥ ਹੋ'' ਅਤੇ ''ਪੀ.ਓ.ਡਬਲਯੂ. - ਬੰਦੀ ਯੁੱਧ ਕੇ''<ref>{{Cite web |date=10 November 2016 |title=Kanisha Malhotra joins Nikkhil Advani's 'P.O.W.' |url=https://news.abplive.com/entertainment/television/kanisha-malhotra-joins-nikkhil-advanis-p-o-w-444028 |access-date=4 December 2019 |website=news.abplive.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/boxoffice/id/93945|title=Kanisha Malhotra, Box Office Earnings|work=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.tvtimepass.com/keeping-actor-kanisha-malhotra-busy-days/|title=What is keeping actor Kanisha Malhotra busy these days?|work=TvTime Pass|access-date=1 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601170602/http://www.tvtimepass.com/keeping-actor-kanisha-malhotra-busy-days/|archive-date=1 June 2016}}</ref> ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਦਿਖਾਓ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ |- | 2011-15 | ''ਜੈ ਜੈ ਜੈ ਬਜਰੰਗ ਬਲੀ'' | ਰਤਨਨਿਧੀ | |- | 2015 | ''ਯੇ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤੇਂ'' | ਏਸੀਪੀ ਸ਼ਾਲਿਨੀ | |- | 2015 | ''ਮਹਾਰਕਸ਼ਕ: ਦੇਵੀ'' | ਦੀਪਾਲੀ | |- | | ''ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. (ਭਾਰਤੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ)'' | ਦੀਪਤੀ | |- | 2017 | ''ਪੀ.ਓ.ਡਬਲਯੂ'' ''- ਬੰਦਿ ਯੁੱਧ ਕੇ'' | ਅਨਨਿਆ | |- | | ''ਅਗਰ ਤੁਮ ਸਾਥ ਹੋ'' | ਜ਼ੇਬਾ | |- | 2017 | ''ਪਿਆਰ ਤੂਨੇ ਕਿਆ ਕੀਆ'' | | |} == ਫਿਲਮਾਂ == * ''ਸੈਕੰਡ ਮੈਰਿਜ ਡਾਟ ਕਾਮ'' ਵਿੱਚ ਨਿਕਿਤਾ ਵਜੋਂ * ''ਵੀਰੱਪਨ'' ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|4955501}} * {{ਟਵਿਟਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] 1fs6yrk11g5snz88y972olnzqjeqmuv 0 163571 839171 765968 2026-05-11T20:54:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839171 wikitext text/x-wiki '''ਅਦਿਤੀ ਸ਼ੰਕਰਦਾਸ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Aditi Shankardass''') ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਟਿਸਟ ਹੈ। ਉਹ ਸੀ.ਐਨ.ਐਨ.,<ref>[http://edition.cnn.com/2010/OPINION/07/11/shankardass.learning.disorders.brain/index.html#fbid=xRIjXhq4iC- "Searching for roots of learning disorders"]. [[CNN]]. 11 July 2010.</ref> ਏਬੀਸੀ ਨਿਊਜ਼,<ref>[https://abcnews.go.com/video/playerIndex?id=4883944 "New method for Autism diagnosis"]. ''[[Good Morning America]]''. 20 May 2008.</ref> ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]]'',<ref>[https://web.archive.org/web/20110809113114/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-11-23/india/28084745_1_brain-disorders-eeg-apollo-hospital "Now, a cap that scans the brain in an hour"]. ''[[The Times of India]]''. 23 November 2009.</ref> ਅਤੇ ''ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'' ਸਮੇਤ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਗਾੜਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>[http://www.financialexpress.com/news/inside-a-childs-brain/547709/2 "Inside a child's brain"]. ''[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]''. 30 November 2009.</ref> ਉਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ TED ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>[http://www.ted.com/talks/aditi_shankardass_a_second_opinion_on_learning_disorders.html "TED Talk by Aditi Shankardass"]. TEDIndia. 2009.</ref> ਉਹ ਹਾਰਵਰਡ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬੋਸਟਨ ਚਿਲਡਰਨ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾ. ਫਰੈਂਕ ਐਚ. ਡਫੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਔਟਿਜ਼ਮ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਨਿਊਰੋਲੌਜੀਕਲ ਬਾਇਓਮਾਰਕਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ''[[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ]]'' ਕਿਤਾਬ ''ਟਾਈਮ 100 ਨਿਊ ਸਾਇੰਟਿਫਿਕ ਡਿਸਕਵਰੀਜ਼'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>[http://healthland.time.com/2012/06/26/using-brain-activity-patterns-to-identify-autism-in-kids-as-young-as-2/ "Brain Activity Patterns Identify Autism in Kids"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120803184548/http://healthland.time.com/2012/06/26/using-brain-activity-patterns-to-identify-autism-in-kids-as-young-as-2/ |date=2012-08-03 }}. ''[[Time (magazine)|Time]]''. 2012.</ref> [[ਡਿਸਲੇਕਸੀਆ|ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ]] ਦੇ ਅੰਡਰਲਾਈੰਗ ਨਿਊਰੋਲੌਜੀਕਲ ਕਾਰਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਈਈਜੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦਾ ਪਿਛਲਾ ਕੰਮ 2001 ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜਿਸਟਾਂ ਲਈ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ।<ref>[http://www.brightsurf.com/news/headlines/17371/The_Great_British_Research_and_RD_Show_Britain8217s_top_younger_scientists_engineers_and_technologists_flock_to_the_House_of_Commons_to_display_and_communicate_their_latest_discoveries.html "Britain's top younger scientists flock to the House of Commons to communicate their latest discoveries"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708094800/http://www.brightsurf.com/news/headlines/17371/The_Great_British_Research_and_RD_Show_Britain8217s_top_younger_scientists_engineers_and_technologists_flock_to_the_House_of_Commons_to_display_and_communicate_their_latest_discoveries.html|date=8 July 2011}}. BrightSurf.com.</ref> ਸ਼ੰਕਰਦਾਸ ਗਲੋਬਲ ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਸ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਗਾੜਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।<ref>[http://gnif.org/content/view/19/28/ Board of Advisors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304044416/http://gnif.org/content/view/19/28/ |date=2016-03-04 }}, Global Neuroscience Initiative Foundation</ref> ਉਹ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]] ਲਈ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲਈ ਮੁਹਾਰਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>[http://www.brightmindsinstitute.com/staff.html "Aditi Shankardass, Director of Neurophysiology"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171215163759/http://www.brightmindsinstitute.com/staff.html |date=2017-12-15 }}. Bright Minds Institute. 2007–2010.</ref> ਸ਼ੰਕਰਦਾਸ ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਾਇਕ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਭਾਰਤ, ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਅਤੇ [[ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ]], [[ਅਨੂਪ ਜਲੋਟਾ]] ਅਤੇ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ ' ਤੇ ਲਾਈਵ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਹਨ। ਉਹ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ']] ਤੇ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਯੂਐਸ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ, ''ਟ੍ਰੈਫਿਕਡ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>[https://www.imdb.com/name/nm7392791/?ref_=fn_al_nm_1 "Aditi Shankardass"]. [[IMDb]].</ref> ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਕਰਸ਼ਕਤਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>[http://www.businessinsider.com/50-sexy-scientists-2013-2?op=1 "The Sexiest Scientists Alive"]. ''[[Business Insider]]''.</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਕੀਲ ਵਿਜੇ ਸ਼ੰਕਰਦਾਸ ਹਨ,<ref>[[William Dalrymple (historian)|William Dalrymple]] (8 December 2007). [https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2007/dec/08/weekend.williamdalrymple "The lost world"]. ''[[The Guardian]]''.</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਾਹਕਾਂ ਵਿੱਚ [[ਨਿਜ਼ਾਮ ਹੈਦਰਾਬਾਦ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ]], ਲੇਖਕ [[ਸਲਮਾਨ ਰਸ਼ਦੀ]], ਅਭਿਨੇਤਾ ਮਾਈਕਲ ਡਗਲਸ, [[ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ]], ਤਾਜ ਹੋਟਲਜ਼ ਰਿਜ਼ੋਰਟਜ਼ ਐਂਡ ਪੈਲੇਸ, ਪੈਂਗੁਇਨ ਬੁਕਸ ਅਤੇ ਵਰਜਿਨ ਗਰੁੱਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪੈਨਲ ਰਿਫਾਰਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ [[ਰਾਣੀ ਧਵਨ ਸ਼ੰਕਰਦਾਸ]] ਹੈ।<ref>[http://www.tribuneindia.com/2006/20060130/world.htm#7 "Shankardass is penal reform chief"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306092426/http://www.tribuneindia.com/2006/20060130/world.htm#7 |date=2016-03-06 }}. ''[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]'': Chandigarh. 30 January 2006.</ref> ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ (ਰਾਜਦੂਤ) ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਧਵਨ ਦੀ ਪੋਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਰਾਏ ਬਹਾਦੁਰ (ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਨਯੋਗ ਰਾਜਕੁਮਾਰ) ਬਲੀ ਰਾਮ ਧਵਨ ਦੀ ਪੜਪੋਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੰਕਰਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਅਤੇ [[ਬੌਸਟਨ|ਬੋਸਟਨ]] ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="0"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ja6jf6wi0bxytsqbymu5ailz10raj6k 0 164015 839210 674032 2026-05-12T08:15:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839210 wikitext text/x-wiki '''ਐਨੀ ਬੀਅਰਵਿਚ''' (ਜਨਮ 26 ਦਸੰਬਰ 1987) ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਟੌਸੀਕੋਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ [[ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਬੱਲੇਬਾਜ਼]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਲਈ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਖਿਡਾਰਨ, ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਬੀਅਰਵਿਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਤਤਕਾਲੀ ਪੂਰਬੀ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸੌਂਦਰਸ਼ੌਸੇਨ, ਥੁਰਿੰਗੀਆ <ref name="espn profile">{{Cite web |title=Anne Bierwisch |url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1190581.html |access-date=19 February 2021 |website=ESPNcricinfo |publisher=[[ESPN Inc.]]}}</ref> ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ Charité - Universitätsmedizin Berlin ਵਿਖੇ ਟੌਕਸੀਕੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। <ref name="charité">{{Cite web |title=Masterstudiengang Toxikologie: Completed master's theses |trans-title=Master's degree in Toxicology: Completed Master's theses |url=https://master-toxikologie.charite.de/studium/abgeschlossene_masterarbeiten/ |access-date=19 February 2021 |website=[[Charité|Charité – Universitätsmedizin Berlin]] |language=de |archive-date=18 ਜਨਵਰੀ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118035140/https://master-toxikologie.charite.de/studium/abgeschlossene_masterarbeiten/ |url-status=dead }}</ref> 2013 ਅਤੇ 2016 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਕੈਸਰਸਲੌਟਰਨ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੀ। <ref name="do">{{Cite web |title=Anne Bierwisch |url=https://www.dasoertliche.de/Themen/Anne-Bierwisch/XING/Anne_Bierwisch |access-date=19 February 2021 |website=Das Örtliche }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2017 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ Forschungs-und Beratungsinstitut Gefahrstoffe (FoBiG), ਜੋ ਕਿ ਫ੍ਰੀਬਰਗ ਇਮ ਬ੍ਰੇਸਗਾਊ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref name="do" /> <ref>{{Cite web |title=Unser Team |trans-title=Our Team |url=https://www.fobig.de/kontakt/unser-team |access-date=19 February 2021 |website=Forschungs- und Beratungsinstitut Gefahrstoffe (FoBiG) |language=de }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2016 ਵਿੱਚ, ਬੀਅਰਵਿਚ ਨੇ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕਪਤਾਨ, ਸਟੈਫਨੀ ਫਰੋਨਮੇਅਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ [[ਬਾਈਆਨ|ਬਾਵੇਰੀਆ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਬੀਅਰਵਿਸ਼ ਮਿਊਨਿਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। 2020 ਵਿੱਚ, ਬੀਅਰਵਿਚ ਨੇ ''ESPNcricinfo'' ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ: == ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == 2019 ਤੋਂ, ਬੀਅਰਵਿਚ ਫਰੈਂਕਫਰਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਲਈ ਆਪਣੀ ਘਰੇਲੂ ਪੱਧਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡ ਰਹੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=23 May 2019 |title=Viva Espana – deutsche Frauennationalmannschaft debütiert bei ICC Women's T20 World Cup |trans-title=Viva Espana – the German women's national team debuts at the ICC Women’s T20 World Cup |url=https://www.cricket.de/viva-espana-deutsche-frauennationalmannschaft-debuetiert-bei-icc-womens-t20-world-cup/ |access-date=19 February 2021 |website=German Cricket Federation (DCB) |language=de}}</ref> ਉਸਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਇੱਕ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Cricket Frauen Nationalteam |trans-title=Cricket Women National Team |url=https://www.cricket.de/nationalmannschaften/frauen/ |access-date=19 February 2021 |website=German Cricket Federation (DCB) |language=de}}</ref> 2021 ਮਹਿਲਾ ਬੁੰਡੇਸਲੀਗਾ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਬੀਅਰਵਿਚ ਨੇ 67 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 112* ਸਕੋਰ ਕਰਕੇ ਫਰੈਂਕਫਰਟ ਨੂੰ SV ਦਮਸ਼ਾਗੇਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੋ ਵਿਕਟਾਂ 'ਤੇ ਕੁੱਲ 223 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਫ੍ਰੈਂਕਫਰਟ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੈਚ 194 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੀਅਰਵਿਚ ਨੂੰ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ, <ref name="ec 2021-09-20">{{Cite web |last=Lyall |first=Rod |date=20 September 2021 |title=Eurowrap: Frankfurt sides rule the roost in Germany |url=https://emergingcricket.com/news/eurowrap-frankfurt-sides-rule-the-roost-in-germany/ |access-date=5 December 2021 |website=Emerging Cricket}}</ref> ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਸੀਜ਼ਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] r8hqhoc50dqij2c0qddb5fhebrf4ce4 0 164106 839202 719176 2026-05-12T05:48:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839202 wikitext text/x-wiki  {{Infobox football biography|name=ਇਰੋਮ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ|fullname=|birth_place=ਇੰਫਾਲ, [[ਮਨੀਪੁਰ]], ਭਾਰਤ|birth_date={{birth date and age|df=yes|1989|5|1}}|position=ਫਾਰਵਰਡ (ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ)|currentclub=ਕਿੱਕਸਟਾਰਟ FC|clubnumber=7|years1=|clubs1=ਈਸਟਰਨ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਯੂਨੀਅਨ|caps1=|goals1=|years2=|clubs2=ਮਨੀਪੁਰ ਪੁਲਿਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ|caps2=|goals2=|years3=|clubs3=ਗੋਕੁਲਮ ਕੇਰਲ ਐਫਸੀ (ਮਹਿਲਾ)|caps3=|goals3=|years4=2022–|clubs4=ਕਿੱਕਸਟਾਰਟ FC|caps4=10|goals4=4|nationalyears1=2013–2014|nationalteam1=ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|nationalcaps1=8|nationalgoals1=5|pcupdate=|ntupdate=21 ਨਵੰਬਰ 2014}} '''ਇਰੋਮ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Irom Prameshwori Devi;''' ਜਨਮ 1 ਮਈ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੁਟਬਾਲਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿੱਕਸਟਾਰਟ ਐਫਸੀ ਲਈ ਫਾਰਵਰਡ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=PRAMESHWORI DEVI IROM |url=http://stats.the-afc.com/player/13448 |access-date=27 June 2020 |website=Asian Football Confederation }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸਨਮਾਨ == '''ਭਾਰਤ''' * ਸੈਫ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ : 2012, <ref>{{Cite web |last=Punnakkattu Daniel |first=Chris |date=16 September 2012 |title=Breaking news: India wins the SAFF Women's Championship |url=https://www.sportskeeda.com/football/breaking-news-india-wins-the-saff-womens-championship |access-date=30 August 2022 |website=Sportskeeda}}</ref> 2014, <ref>{{Cite web |last=Shukla |first=Abhishek |title=Indian women’s squad announced for SAFF Championship |url=https://www.indiafooty.com/2014/11/10/indian-womens-squad-announced-for-saff-championship/ |access-date=19 February 2022 |website=India Footy |archive-date=7 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907050536/https://www.indiafooty.com/2014/11/10/indian-womens-squad-announced-for-saff-championship/ |url-status=dead }}</ref> 2016 * ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ: 2016 '''ਈਸਟਰਨ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਯੂਨੀਅਨ''' * ਇੰਡੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਲੀਗ : 2016-17 '''ਗੋਕੁਲਮ ਕੇਰਲਾ''' * ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਲੀਗ : 2019-20 <ref>{{Cite web |date=13 February 2020 |title=Gokulam Kerala crowned champion of IWL 2020 - As it happened |url=https://sportstar.thehindu.com/football/gokulam-kerala-vs-kryphsa-live-iwl-indian-womens-league-sabitra-bhandari-anju-tamang-ratanbala-kamala-devi-karishma-manisha-grace-football/article30813472.ece |website=Sportstar}}</ref> '''ਰੇਲਵੇ''' * ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ : 2015-16 '''ਮਣੀਪੁਰ''' * ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ : 2013–14, 2019–20, 2021–22 * ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ: 2022 <ref>{{Cite web |date=10 October 2022 |title=National Games 2022, October 10 HIGHLIGHTS: Manipur wins women’s football gold; Tamil Nadu tops Group A in men’s volleyball |url=https://sportstar.thehindu.com/national-games/national-games-2022-october-10-live-updates-results-highlights-gujarat/article65991366.ece |website=Sportstar}}</ref> '''ਵਿਅਕਤੀਗਤ''' * ਇੰਡੀਅਨ ਮਹਿਲਾ ਲੀਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਖਿਡਾਰੀ: 2017–18 <ref name="the-aiff.com">{{Cite web |date=14 April 2018 |title=RISING STUDENT CLUB CROWNED CHAMPIONS OF HERO IWL |url=https://www.the-aiff.com/news-center-details.htm?id=8910}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੋਲ == {| class="wikitable" !ਨੰ. ! ਤਾਰੀਖ਼ ! ਸਥਾਨ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ ! ਮੁਕਾਬਲਾ |- | 1. | 23 ਸਤੰਬਰ 2011 | ਬਹਿਰੀਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੇਡੀਅਮ, [[ਮਨਾਮਾ]], [[ਬਹਿਰੀਨ]] |ਬਹਿਰੀਨ | align="center" | '''3''' -1 | align="center" | 3-1 | ਦੋਸਤਾਨਾ |- | 2. | 9 ਸਤੰਬਰ 2012 | rowspan="4" | CR &amp;amp; FC ਮੈਦਾਨ, [[ਕੋਲੰਬੋ]], [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] |ਸ਼ਿਰੀਲੰਕਾ | align="center" | '''5''' -0 | align="center" | 5-0 | rowspan="4" | 2012 SAFF ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ |- | 3. | rowspan="2" | 11 ਸਤੰਬਰ 2012 | rowspan="2" |ਭੂਟਾਨ | align="center" | '''6-0''' | rowspan="2" align="center" | 11-0 |- | 4. | align="center" | '''9''' -0 |- | 5. | 14 ਸਤੰਬਰ 2012 |ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ | align="center" | '''2''' -0 | align="center" | 11-0 |- | 6. | 16 ਮਈ 2013 | ਬਹਿਰੀਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਮਨਾਮਾ, ਬਹਿਰੀਨ |ਬਹਿਰੀਨ | align="center" | '''1''' -0 | align="center" | 2-0 | ਦੋਸਤਾਨਾ |- | 7. | 15 ਸਤੰਬਰ 2014 | ਇੰਚੀਓਨ ਨਾਮਡੋਂਗ ਏਸ਼ੀਆਡ ਰਗਬੀ ਫੀਲਡ, [[ਇਨਚਨ|ਇੰਚੀਓਨ]], [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ]] |ਮਾਲਦੀਵ | align="center" | '''15''' -0 | align="center" | 15-0 | 2014 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ |- | 8. | rowspan="3" | 17 ਨਵੰਬਰ 2014 | rowspan="5" | ਜਿਨਾਹ ਸਪੋਰਟਸ ਸਟੇਡੀਅਮ, [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | rowspan="3" |ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ | align="center" | '''5''' -0 | rowspan="3" align="center" | 12-0 | rowspan="5" | 2014 SAFF ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ |- | 9. | align="center" | '''8''' -0 |- | 10. | align="center" | '''10''' -0 |- | 11. | 19 ਨਵੰਬਰ 2014 |ਸ਼ਿਰੀਲੰਕਾ | align="center" | '''3''' -0 | align="center" | 5-0 |- | 12. | 21 ਨਵੰਬਰ 2014 |  ਨੇਪਾਲ | align="center" | '''4''' -0 | align="center" | 6-0 |- |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] n5uhlwfpqbg1u06dr4hriny9isiucnh 0 171989 839189 813739 2026-05-12T01:26:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839189 wikitext text/x-wiki {{Use British English|date=September 2012}} {{Use dmy dates|date=December 2020}} {{Infobox settlement | name = ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਇੰਗਕਿਓਂਗ]] | settlement_type = [[ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦਾ [[ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | total_type = ਕੁੱਲ | native_name = | image_map = {{maplink |frame=yes |frame-width=225 |frame-height=225 |frame-align=center |text= '''ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ''' |type=shape |id=Q15465 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |type2=line|id2=Q1162|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ }} | map_alt = | map_caption = ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ | coordinates = {{coord|28.61037|N|95.047531|E|type:adm3rd_source:itwiki|display=title,inline}} | coor_pinpoint = ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ [[ਇੰਗਕਿਓਂਗ]] | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = ਸਥਾਪਨਾ | established_date = | seat_type = ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ | seat = [[ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ]] | parts_type = [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ|ਤਹਿਸੀਲਾਂ]] | parts_style = para | p1 = | area_total_km2 = 6188 | area_footnotes = | population_as_of = 2011 | population_total = 35,320 | population_footnotes = <ref name=districtcensus>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/district.php |title= District Census 2011 |publisher=Census2011.co.in }}</ref> | population_urban = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = ਜਨਗਣਨਾ | demographics1_title1 = ਸਾਖਰਤਾ | demographics1_info1 = 60.0%<ref name=districtcensus /> | demographics1_title2 = ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ | demographics1_info2 = 891<ref name=districtcensus /> | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | registration_plate = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | website = {{URL|http://uppersiang.nic.in/}} | official_name = | image_skyline = TsitA.jpg | image_caption = ਸੀਤਾਪੁਰੀ ਝੀਲ }} '''ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ''' ( ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ ) [[ਇੰਗਕਿਓਂਗ]] ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ( [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|640]] ਵਿੱਚੋਂ)। <ref name="distcensus">{{Cite web |year=2011 |title=District Census 2011 |url=http://www.census2011.co.in/district.php |access-date=2011-09-30 |publisher=Census2011.co.in}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਇੱਥੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕ ਆਦਿ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਮੈਂਪਾ, ਖੰਬਾ ਕਬੀਲਾ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਤਿੱਬਤੀ ਰਾਜ ਪੋਵੋ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਿੱਬਤੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ 'ਲੁਕੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ' ਜਾਂ ਬੇਯੂਲ ( Standard Tibetan ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ) ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਪੂਰਬੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਿੰਪੋਚੇ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਦਮਾ ਬਕੋਡ (ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪੇਮਾ ਕੋਦ, ਪੇਮਾਕੋ ਅਤੇ ਪੇਮਾਕੋ) ਨਾਮਕ ਇਹਨਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਫਿਰਦੌਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋਸ਼ੌਂਗ ਲਾ ਪਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਆਇਆ ਸੀ। ), ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 'ਲੋਟਸ ਐਰੇ'। 1914 ਦੇ ਸ਼ਿਮਲਾ ਸਮਝੌਤੇ ਅਤੇ [[ਮੈਕਮੋਹਨ ਰੇਖਾ|ਮੈਕਮੋਹਨ ਲਾਈਨ]] ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਖੇਤਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੀਨ ਇਸਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਤਿੱਬਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 1999 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref name="Statoids">{{Cite web |last=Law |first=Gwillim |date=25 September 2011 |title=Districts of India |url=http://www.statoids.com/yin.html |access-date=2011-10-11 |website=Statoids}}</ref> == ਭੂਗੋਲ == ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ [[ਇੰਗਕਿਓਂਗ]] ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ {{Convert|6118|km2}} ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।, <ref name="Reference Annual">{{Cite book|title=India 2010: A Reference Annual|url=https://archive.org/details/nlsiu.01.2.ind.24174|publisher=Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]]|year=2010|isbn=978-81-230-1617-7|editor-last=Srivastava, Dayawanti|edition=54th|location=New Delhi, India|pages=[https://archive.org/details/nlsiu.01.2.ind.24174/page/1113 1113]|chapter=States and Union Territories: Arunachal Pradesh: Government|editor-last2=others|display-editors=1}}</ref> == ਆਵਾਜਾਈ == ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ [[ਇੰਗਕਿਓਂਗ]] [[ਆਲੋ]] ਆਲੌਂਗ ਤੋਂ 119 ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਏਥੋਂ ਪਿੰਡ ਗੇਕੂ 28 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਸਿਆਂਗ ਨਦੀ ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ ਤੋਂ ਸਿਆਂਗ ਦੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਵਲ੍ਹ ਜਾਣ ਲਈ ਦੋ ਪੁਲ ਹਨ, (ਗਾਂਧੀ ਬ੍ਰਿਜ਼) (ਨੋਬੋ ਬ੍ਰਿਜ਼) [[ਮੈਕਮੋਹਨ ਰੇਖਾ|ਮੈਕਮੋਹਨ ਲਾਈਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਜੇਨਗਰ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਫਰੰਟੀਅਰ ਹਾਈਵੇਅ ਤੋਂ ਮਾਗੋ- ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਵੰਡ == ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਹਨ: ਟੂਟਿੰਗ-ਇੰਗਕਿਓਂਗ [[ਇੰਗਕਿਓਂਗ]] ਅਤੇ ਮਾਰਿਯਾਂਗ-ਗੇਕੂ। ਦੋਵੇਂ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪੂਰਬੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। <ref name="ceo1">{{Cite web |title=Assembly Constituencies allocation w.r.t District and Parliamentary Constituencies |url=http://ceoarunachal.nic.in/Information/ACwiseDistrictwisePCwise.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813085549/http://ceoarunachal.nic.in/Information/ACwiseDistrictwisePCwise.htm |archive-date=13 August 2011 |access-date=21 March 2011 |publisher=Chief Electoral Officer, Arunachal Pradesh website}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Upper_Siang_district.png|thumb|360x360px| ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸਰਕਲਾਂ ਵਾਲਾ ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ <ref name=":0">{{Cite web |title=Collectrate, System of Administration |url=https://uppersiang.nic.in/collectrate/ |access-date=2021-07-28 |website=District Upper Siang, Government of Arunachal Pradesh |publisher=Developed and hosted by National Informatics Centre, Ministry of Electronics & Information Technology, Government of India}}</ref>]] ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ [[ਇੰਗਕਿਓਂਗ]], ਜੇਂਗਿੰਗ, ਮਾਰਿਯਾਂਗ, ਗੇਕੂ, ਕਾਟਨ, ਮੋਪੋਮ, ਟੂਟਿੰਗ, ਗੇਲਿੰਗ, ਸਿੰਗਾ, ਪੈਲਿੰਗ, ਮਿਗਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। <ref name=":0">{{Cite web |title=Collectrate, System of Administration |url=https://uppersiang.nic.in/collectrate/ |access-date=2021-07-28 |website=District Upper Siang, Government of Arunachal Pradesh |publisher=Developed and hosted by National Informatics Centre, Ministry of Electronics & Information Technology, Government of India}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://uppersiang.nic.in/collectrate/ "Collectrate, System of Administration"]. </cite></ref>{{Bar box|title=Religions in Upper Siang district (2011)<ref name="Religion">{{cite web |title=C-16 Population By Religion – Arunachal Pradesh|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |website=census.gov.in |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref>|titlebar=#FCD116|left1=Religion|right1=Percent|float=left|bars={{bar percent|[[Donyi-Polo]]|red|59.36}} {{bar percent|[[Christianity in Arunachal Pradesh|Christianity]]|dodgerblue|15.98}} {{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|14.90}} {{bar percent|[[Buddhism]]|yellow|7.30}} {{bar percent|[[Islam]]|green|1.16}} {{bar percent|Other or not stated|black|1.30}}}} == ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ == ਇਥੇ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਆਦੀ, ਇੱਕ [[ਸੀਨੋ-ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਚੀਨ-ਤਿੱਬਤੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 140,000 ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਸ਼ਾਂਗਲਾ ਅਤੇ ਖੰਪਾ ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੋਵੇਂ ਬੋਡਿਸ਼ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ, ਇਹ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ [[ਤਿੱਬਤੀ ਲਿਪੀ|ਤਿੱਬਤੀ]] ਅਤੇ [[ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀ|ਲਾਤੀਨੀ ਦੋਵਾਂ ਲਿਪੀਆਂ]] ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। <ref name="ethnoadi">{{Cite encyclopedia|editor=M. Paul Lewis|encyclopedia=Ethnologue: Languages of the World|title=Adi: A language of India|url=http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=adi|access-date=2011-09-28|edition=16th|year=2009|publisher=SIL International|location=Dallas, Texas}}</ref> 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਆਬਾਦੀ ਦਾ 72.01% ਆਦਿ, 6.54% ਭੋਟੀਆ, 4.44% [[ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਨੇਪਾਲੀ]], 3.93% [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], 1.91% [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਉੜੀਆ]], 1.78% [[ਆਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਸਾਮੀ]], 1.42% [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਅਤੇ 1.25% ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ [[ਭੋਜਪੁਰੀ ਬੋਲੀ|ਭੋਜਪੁਰੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਸਨ। <ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html 2011 Census of India, Population By Mother Tongue]</ref> ==ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ == #ਪੁਗਿੰਗ #ਮੋਇੰਗ #ਮੋਸਿੰਗ #ਰਾਮ ਸਿੰਗ #ਕੋਮਕਾਰ #ਜਾਨਬੋ #ਬੋਮਡੋ == ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਹੂਲਤਾਂ == # [[ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ|ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]], ਟਿਊਟਿੰਗ <ref>{{Cite web |title=STATE BANK OF INDIA, TUTING |url=https://bankifscmicrbranchdetails.c12.in/page.php?ifsc=SBIN0017091 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> #[[ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ|ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]], ਯਿੰਗਕਿਓਂਗ <ref>{{Cite web |title=STATE BANK OF INDIA, YINGKIONG |url=https://bankifscmicrbranchdetails.c12.in/page.php?ifsc=SBIN0007228 |access-date=15 ਜੁਲਾਈ 2023 |archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714061352/https://bankifscmicrbranchdetails.c12.in/page.php?ifsc=SBIN0007228 |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੱਪਰ ਸਿਆਂਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] d5abkuth355zt5n96mvt6jq5fgcgpdu 0 181955 839154 747818 2026-05-11T15:11:15Z Harchand Bhinder 3793 ਵਿਆਕਰਨ ਸਹੀ ਕੀਤੀ 839154 wikitext text/x-wiki ਚੌਲਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਰਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਖੀਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਖੀਰ ਵਿਚ ਮਿੱਠੇ ਵਜੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੱਕਰ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਦੇਸੀ ਖੰਡ/ਚੀਨੀ ਪਾਈ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਖੀਰ ਨੂੰ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਤਸਮਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਾ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੰਗਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੀਰ ਬਣਾ ਕੇ ਬੱਚ ਦੀ ਜੀਭ ਉੱਪਰ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਖੀਰ ਚਟਾਉਂਦੇ ਹਨ।ਭਾਵ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਖੀਰ ਖਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਹੀ ਖੀਰ ਚਟਾਈ ਦੀ [[ਰਸਮ]] ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। [[ਖੀਰ]] ਇਕ ਅਜੇਹਾ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਛੇਤੀ ਹਜ਼ਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੀਰ ਚਟਾਈ ਦੀ ਰਸਮ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਾਣ ਪਦਾਰਥ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਖੀਰ ਚਟਾਈ ਦੀ ਰਸਮ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।<ref>{{Cite book|title=ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼|last=ਕਹਿਲ|first=ਹਰਕੇਸ਼ ਸਿੰਘ|publisher=Unistar books pvt.ltd|year=2013|isbn=978-93-82246-99-2|location=[[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mera SBS nagar nawanshahr - ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਅੰਤਰ¸ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਯੁਵਕ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਅੱਜ ਹੋਏ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਗਿੱਧਾ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਂਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਂਸਰ¸ਸ਼ੀਨਮ, ਪੰਜਾਬ ਤਕਨੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਲੰਧਰ। ਸੰਮੀ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਂਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਂਸਰ¸ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਲੁੱਡੀ (ਕੁੜੀਆਂ) : ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸¸ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ। ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਂਸਰ¸ਰਮਨਜੋਤ ਕੌਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ। ਲੁੱਡੀ (ਮੁੰਡੇ) : ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ। ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਂਸਰ¸ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ, ਪਟਿਆਲਾ। ਝੂਮਰ : ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਂਸਰ¸ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ। ਲੰਮੀ ਹੇਕ ਵਾਲੇ ਗੀਤ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਂਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ। ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਂਸਰ¸ਹਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ ਵਾਰ ਗਾਇਣ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਂਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ। ਪੱਖੀ ਬੁਨਣੀ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਰਾਮਗੜੀਆ ਗਰਲਜ ਕਾਲਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ (ਪੰਂਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ) , ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਸਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਪੀ.ਐਮ.ਐਨ, ਕਾਲਜ, ਰਾਜਪੁਰਾ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ), ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਨੈਣਾ ਪੁਜਾਰਾ, ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਕਾਲਜ ਆਫ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਜਲੰਧਰ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ। ਫੁਲਕਾਰੀ ਕੱਢਣੀ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ (ਪੰਂਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ), ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਜਸਅਮਰਪੀਤ ਕੌਰ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ, ਮੋਗਾ, (ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਛਿੱਕੂ ਬੁਨਣਾ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ, ਸੁਨਾਮ (ਪੰਂਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ), ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ, ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਗਰਲਜ ਕਾਲਜ ਬਾਦਲ, (ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ), ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਤਸ਼ਮੀਨ ਕੌਰ, ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਕਾਲਜ ਆਫ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਜਲੰਧਰ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਪੀੜ੍ਹੀ ਬੁਨਣੀ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਨੇਮਪਾਲ, ਪੰਂਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਹਰਕੰਵਲ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ। ਇੰਨੂ ਬਨਾਉਣਾ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਅਰਸ਼, ਰਿਯਾਤ¸ਬਾਹਰਾ ਕਾਲਜ, ਰੋਪੜ (ਪੰਂਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ), ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ, ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਗਰਲਜ ਕਾਲਜ, ਬਾਦਲ (ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਸਿਰ ਗੁੰਦਣਾ ਤੇ ਪਰਾਂਦਾ ਪਾਉਣਾ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਕਿਰਨਦੀਪ ਕੌਰ, ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਗਰਲਜ ਕਾਲਜ ਆਫ ਅਜੂਕੇਸ਼ਨ, ਬਾਦਲ, (ਪੰਂਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ), ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਨਵਦੀਪ ਕੌਰ, ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਕਾਲਜ ਆਫ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਜਲੰਧਰ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ), ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ, ਐਮ.ਐਮ. ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ, (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ। ਗੁੱਡੀ¸ਪਟੋਲੇ ਬਨਾਉਣੇ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਰਿਯਾਤ¸ਬਾਹਰਾ ਕਾਲਜ, ਰੋਪੜ, (ਪੰਂਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ), ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਗਗਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, (ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਕਲੀ ਗਾਇਣ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਂਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕਵੀਸ਼ਰੀ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਂਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਤਕਨੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਲੰਧਰ। ਭੰਡ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸¸ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ , ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ। ਮਲਵਈ ਗਿੱਧਾ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ -ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਂਸਰ¸ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ। {{!}} Facebook |url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1060073057341603&set=a.1060072567341652 |access-date=2024-03-31 |website=www.facebook.com |language=pa}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ]] hubwo6gzzpj0jbzpzwa9y0ufi9qa1zn 0 182230 839155 747855 2026-05-11T15:14:41Z Harchand Bhinder 3793 839155 wikitext text/x-wiki ਜੋ ਚਿੱਠੀ ਇਕ ਨੁੱਕਰ ਤੋਂ ਪਾੜੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਚਿੱਠੀ ਨੂੰ ਪਾਟੀ ਚਿੱਠੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚਿੱਠੀ ਪਹਿਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਾੜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਜਦ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਭੇਜਣੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਆਮ ਅਨਪੜ੍ਹ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਣਾਉਣੀ ਆ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਗਲੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿਚ, ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਖਾਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖਾਤਾ ਪਾੜਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਜਮਦੂਤ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜਾਨ ਕੱਢਣ ਲਈ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਇਕ ਕਲਪਤ ਧਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ [[ਅੰਧ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ|ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ]] ਹੈ। ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਮੌਤ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਾਟੀ ਚਿੱਠੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।<ref>{{Cite book|title=ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼|last=ਕਹਿਲ|first=ਹਰਕੇਸ਼ ਸਿੰਘ|publisher=Unistar books pvt.ltd|year=2013|isbn=978-93-82246-99-2|location=[[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mera SBS nagar nawanshahr - ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਅੰਤਰ¸ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਯੁਵਕ ਮੇਲੇ ਵਿਚ ਅੱਜ ਹੋਏ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਗਿੱਧਾ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਂਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਂਸਰ¸ਸ਼ੀਨਮ, ਪੰਜਾਬ ਤਕਨੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਲੰਧਰ। ਸੰਮੀ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਂਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਂਸਰ¸ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਲੁੱਡੀ (ਕੁੜੀਆਂ) : ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸¸ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ। ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਂਸਰ¸ਰਮਨਜੋਤ ਕੌਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ। ਲੁੱਡੀ (ਮੁੰਡੇ) : ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ। ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਂਸਰ¸ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ, ਪਟਿਆਲਾ। ਝੂਮਰ : ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਂਸਰ¸ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ। ਲੰਮੀ ਹੇਕ ਵਾਲੇ ਗੀਤ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਂਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ। ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਂਸਰ¸ਹਰਿੰਦਰਪਾਲ ਕੌਰ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ ਵਾਰ ਗਾਇਣ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਂਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ। ਪੱਖੀ ਬੁਨਣੀ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਰਾਮਗੜੀਆ ਗਰਲਜ ਕਾਲਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ (ਪੰਂਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ) , ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਸਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਪੀ.ਐਮ.ਐਨ, ਕਾਲਜ, ਰਾਜਪੁਰਾ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ), ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਨੈਣਾ ਪੁਜਾਰਾ, ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਕਾਲਜ ਆਫ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਜਲੰਧਰ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ। ਫੁਲਕਾਰੀ ਕੱਢਣੀ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ (ਪੰਂਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ), ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਜਸਅਮਰਪੀਤ ਕੌਰ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਾਲਜ, ਮੋਗਾ, (ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। ਛਿੱਕੂ ਬੁਨਣਾ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ, ਸੁਨਾਮ (ਪੰਂਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ), ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ, ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਗਰਲਜ ਕਾਲਜ ਬਾਦਲ, (ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ), ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਤਸ਼ਮੀਨ ਕੌਰ, ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਕਾਲਜ ਆਫ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਜਲੰਧਰ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਪੀੜ੍ਹੀ ਬੁਨਣੀ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਨੇਮਪਾਲ, ਪੰਂਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਹਰਕੰਵਲ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ। ਇੰਨੂ ਬਨਾਉਣਾ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਅਰਸ਼, ਰਿਯਾਤ¸ਬਾਹਰਾ ਕਾਲਜ, ਰੋਪੜ (ਪੰਂਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ), ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ, ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਗਰਲਜ ਕਾਲਜ, ਬਾਦਲ (ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਸਿਰ ਗੁੰਦਣਾ ਤੇ ਪਰਾਂਦਾ ਪਾਉਣਾ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਕਿਰਨਦੀਪ ਕੌਰ, ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਗਰਲਜ ਕਾਲਜ ਆਫ ਅਜੂਕੇਸ਼ਨ, ਬਾਦਲ, (ਪੰਂਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ), ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਨਵਦੀਪ ਕੌਰ, ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਕਾਲਜ ਆਫ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਜਲੰਧਰ (ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ), ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਅਮਨਦੀਪ ਕੌਰ, ਐਮ.ਐਮ. ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ, (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ। ਗੁੱਡੀ¸ਪਟੋਲੇ ਬਨਾਉਣੇ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਰਿਯਾਤ¸ਬਾਹਰਾ ਕਾਲਜ, ਰੋਪੜ, (ਪੰਂਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ), ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਗਗਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, (ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਕਲੀ ਗਾਇਣ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਂਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕਵੀਸ਼ਰੀ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਂਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਤਕਨੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜਲੰਧਰ। ਭੰਡ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ¸¸ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ , ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ। ਮਲਵਈ ਗਿੱਧਾ: ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ -ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ, ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ¸ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਸਰਵੋਤਮ ਡਾਂਸਰ¸ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ। {{!}} Facebook |url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=1060073057341603&set=a.1060072567341652 |access-date=2024-03-31 |website=www.facebook.com |language=pa}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼]] 0lraf9fswm6ko89cgk1thgrs0l1kf50 0 182389 839209 762929 2026-05-12T08:12:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839209 wikitext text/x-wiki '''ਐਨੀ ਜ਼ਹਲਕਾ''' (ਜਨਮ 1957) ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ [[ਕਲਾਕਾਰ]] ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ।<ref name="NGV">{{Cite web |title=Anne Zahalka |url=https://www.ngv.vic.gov.au/explore/collection/artist/2479/ |access-date=22 August 2023 |publisher=[[National Gallery of Victoria]]}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ, ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਸ ਦੀ ਸਟੇਟ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 2005 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੋਸਟਨ ਦੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਰਿਸੋਰਸ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਲਿਓਪੋਲਡ ਗੋਡੌਸਕੀ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।<ref name="al">{{Cite web |title=Twelve Australian photo artists / Blair French, Daniel Palmer |url=https://collection.sl.nsw.gov.au/record/74VMyzdA5pll |access-date=2022-12-20 |publisher=[[State Library of New South Wales]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਜ਼ਹਲਕਾ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚੈੱਕ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.smh.com.au/entertainment/art-and-design/national-art-school-showcases-fabulous-50-20180815-h14094.html|title=National Art School showcases 'Fabulous 50'|last=Meacham|first=Steve|date=15 August 2018|work=[[The Sydney Morning Herald]]|access-date=2019-04-02}}</ref> ਜ਼ਹਲਕਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2016/jan/04/who-belongs-on-the-australian-beach-a-history-of-gendered-and-racial-possession|title=Who belongs on the Australian beach? A history of gendered and racial possession|last=Garden|first=Wendy|date=4 January 2016|work=[[The Guardian]]|access-date=2019-04-02}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਿਡਨੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ (ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ) ਤੋਂ 1979 ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Anne Zahalka |url=https://nga.gov.au/knowmyname/artists.cfm?artistirn=12169#work_2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200620135648/https://nga.gov.au/knowmyname/artists.cfm?artistirn=12169 |archive-date=20 June 2020 |access-date=3 June 2022 |publisher=[[National Gallery of Australia]]}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਜ਼ਹਲਕਾ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਲਿੰਗ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.smh.com.au/entertainment/changing-look-of-the-australian-identity-laid-bare-in-art-gallery-of-nsw-exhibition-20140206-3245v.html|title=Changing look of the Australian identity laid bare in Art Gallery of NSW exhibition|last=Galvin|first=Nick|date=6 February 2014|work=[[The Sydney Morning Herald]]|access-date=2019-04-02}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.smh.com.au/entertainment/art-and-design/game-of-snap-photographers-face-the-lens-20150417-1mnfkd.html|title=Game of snap: photographers face the lens|last=Blake|first=Elissa|date=17 April 2015|work=[[The Sydney Morning Herald]]|access-date=2019-04-02}}</ref> ਉਹ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਲਿਖਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ, ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name="al" /> ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਸਵੀਰ ਦ ਸਨਬਦਰ #2 ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.smh.com.au/entertainment/art-and-design/click-and-myth-approach-20070414-gdpwc2.html|title=Click and myth approach|last=Taffel|first=Jacqui|date=14 April 2007|work=[[The Sydney Morning Herald]]|access-date=2019-04-02}}</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ, ''ਸਿਡਨੀ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ'', ਸਿਡਨੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਲਈ 2003 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Oxley">{{Cite web |title=Anne Zahalka – Profile |url=https://www.roslynoxley9.com.au/artist/anne-zahalka |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107170511/http://www.roslynoxley9.com.au/artists/3/Anne_Zahalka/profile/ |archive-date=7 January 2009 |access-date=22 August 2023 |publisher=[[Roslyn Oxley9 Gallery]]}}</ref> ਬਰਲਿਨ ਦੇ ਕੰਸਲੇਰਹੌਸ ਬੈਥਾਨੀਅਨ [ਡੀ] ਵਿਖੇ 1986-87 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੂਲ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜੁਡ਼ਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਵਰਮੀਰ ਵਰਗੇ ਡੱਚ ਅਤੇ ਫਲੇਮਿਸ਼ ਮਾਸਟਰਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਨੇ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਰੀਸੈਂਬਲੈਂਸ (1987) ਅਤੇ ਰੀਸੈਂਬਲੇਂ''ਸੰਜੋਗ II'' (1989) ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theaustralian.com.au/arts/review/images-from-a-predigital-past-famous-photos-recreated/news-story/fbdfce03e2ac3f978275676f61559a2b|title=Images from a pre-digital past: famous photos re-created|last=Christopher Allen|date=18 August 2023|work=[[The Australian]]|access-date=11 November 2023|author-link=Christopher Allen (critic)}}</ref> == ਸੰਗ੍ਰਹਿ == ਜ਼ਹਲਕਾ ਦਾ ਕੰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਥਾਈ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈਃ * ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਸਿਡਨੀ<ref>{{Cite web |title=Works by Anne Zahalka |url=https://www.artgallery.nsw.gov.au/collection/works/?artist_id=zahalka-anne |access-date=2019-04-02 |publisher=[[Art Gallery of New South Wales]]}}</ref> * ਮੋਨਾਸ਼ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਆਰਟ, ਮੋਨਾਸ਼, ਮੈਲਬੌਰਨ, ਵਿਕਟੋਰੀਆ<ref>{{Cite web |title=Explore our collection |url=https://www.mga.org.au/index.php/collection/explore/index/artist_357/1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402111457/https://www.mga.org.au/index.php/collection/explore/index/artist_357/1 |archive-date=2 April 2019 |access-date=2019-04-02 |publisher=[[Monash Gallery of Art]]}}</ref> * ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ<ref name="NGV" /> * ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ, ਕੈਨਬਰਾ, ਐਕਟਃ ਡੀ ਪੁਟਜ਼ਫਰਾਊ (ਦਿ ਕਲੀਨਰ 1987)<ref>{{Cite web |title=Anne Zahalka, ''Die Putzfrau'' (The Cleaner) 1987 |url=https://searchthecollection.nga.gov.au/object/74817 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210405003126/https://artsearch.nga.gov.au/detail.cfm?irn=74817 |archive-date=5 April 2021 |access-date=2 July 2020 |publisher=[[National Gallery of Australia]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 8nc7ewsl3zmnig3jon24u4abg07z6jd 0 183216 839229 744501 2026-05-12T11:18:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839229 wikitext text/x-wiki '''ਕਾਜੋਲ ਡਿਸੂਜ਼ਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: ਜਨਮ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2006) [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲਰ]] ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਸੇਥੂ ਐਫਸੀ<ref>{{Cite web |date=2023-04-28 |title=IWL 2023: Sethu FC Humble Churchill, Kajol D'Souza Scores Four Goals {{!}} The Fan Garage (TFG) |url=https://thefangarage.com/articles/19004-iwl-2023-sethu-fc-humble-churchill-kajol-dsouza-scores-four-goals |access-date=2023-09-16 |website=thefangarage.com}}</ref> ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਗ੍ਰੇਸ਼ੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ, ਕਾਜੋਲ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕੀਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Writer |first=Guest |date=2022-10-18 |title=Kajol D’Souza fights off the struggle to exist and then survive! |url=https://www.arunfoot.com/kajol-dsouza-fights-off-the-struggle-to-exist-and-then-survive/ |access-date=2023-09-16 |website=Arunava about Football |language=en-GB}}</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਇੱਕ ਦੌੜਾਕ, [[ਮੈਂਗਲੋਰ/ਮੈਂਗਲੂਰ|ਮੰਗਲੌਰ]] ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਪੁਣੇ ਤੋਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਬਿਸ਼ਪ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਰਸਨਲ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਲਾਲੀਗਾ ਅਕੈਡਮੀ, ਮੈਡ੍ਰਿਡ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == * 2018: ਕਾਜੋਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ 64ਵਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਲਈ ਨੌਂ ਗੋਲ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Dolare |first=Rahul |date=2022-10-17 |title=Pune-born India Junior World Cup Footballer Kajol D’Souza Shows That Determination Pays Off |url=https://www.punekarnews.in/pune-born-india-junior-world-cup-footballer-kajol-dsouza-shows-that-determination-pays-off/ |access-date=2023-09-16 |website=Punekar News |language=en-US}}</ref> * 2019: ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ 65ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ; ਲਾ ਲੀਗਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਸਪੇਨ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ;<ref>{{Cite web |last=Arés |first=Ruby |date=2022-10-26 |title=Kajol, la futbolista con ‘ADN LaLiga’ que ha jugado el Mundial Sub-17 femenino |url=https://as.com/futbol/femenino/kajol-la-futbolista-con-adn-laliga-que-ha-jugado-el-mundial-sub-17-femenino-n/ |access-date=2023-09-16 |website=Diario AS |language=es }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2020: ਪੁਣੇ ਲਈ ਖੇਡਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਲਗਾਓਂ ਵਿਖੇ ਅੰਤਰ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। * 2021: IWL ਵਿੱਚ ਲਾ ਲੀਗਾ ਸਕੂਲ, ਪੁਣੇ ਅਤੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਲੱਬ ਲਈ ਖੇਡਿਆ;<ref>{{Cite web |last=Desk |first=The Bridge |date=2023-05-02 |title=With Kajol D'Souza's career on the rise, Pune sees interest in women's football grow |url=https://thebridge.in/football/with-kajol-dsouzas-career-on-the-rise-pune-sees-interest-in-womens-football-grow-41536 |access-date=2023-09-16 |website=thebridge.in |language=en}}</ref> * 2022: 6ਵੇਂ ਟੋਰਨੀਓ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਇਟਲੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਅਤੇ ਓਪਨ ਨੌਰਡਿਕ U-16 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਨਾਰਵੇ ਦਾ ਦੌਰਾ; * 2022: ਜੂਨੀਅਰ ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਡੈਬਿਊ। ਫੀਫਾ ਅੰਡਰ-17 ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ; (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ,<ref>{{Cite web |date=2022-10-13 |title=FIFA U-17 Women's World Cup: LaLiga Football Schools student Kajol Dsouza living the dream |url=https://www.hindustantimes.com/sports/football/fifa-u-17-women-s-world-cup-laliga-football-schools-student-kajol-dsouza-living-the-dream-101665665277155.html |access-date=2023-09-16 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਮੋਰੋਕੋ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਗਰੁੱਪ ਗੇਮਾਂ ਖੇਡੀਆਂ; * 2023: ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ AFC U-20 ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆਈ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ; == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|https://kajoldsouza.com/}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2006]] l0ajowkiy4w41ys6zjmr63ihb7b4fz3 0 185187 839185 815102 2026-05-12T00:44:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839185 wikitext text/x-wiki ਇੱਕ '''ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰ''' ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਮਿਆਰ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗਠਨ [[ਅੰਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰੀਕਰਣ ਸੰਘ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਸਟੈਂਡਰਡਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ]] (ਆਈ. ਐੱਸ. ਓ.) ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਯੂਨੀਅਨ (ਆਈ. ਟੀ. ਯੂ.) ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋ ਟੈਕਨੀਕਲ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਆਈ. ਈ. ਸੀ.) ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰ ਸੰਗਠਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਮਿਆਰ ਸਹਿਯੋਗ ਗੱਠਜੋਡ਼ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। == ਮਕਸਦ == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਿੱਧੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤਕਨੀਕੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹੈਂ, ਪਰ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਿੱਖ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਅਤੇ ਮਾਪ ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਦਸ਼ਮਲਵ ਮਾਰਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਮਾ ਲਈ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਦਾ ਬਦਲ, ਅਤੇ (iii) ਬੁਨਿਆਦੀ ਜਲਵਾਯੂ, ਭੂਗੋਲਿਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਕਾਰਕਾਂ, ਜਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੀ ਸਖਤੀ ਜੋ ਇੱਕ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਮਿਆਰੀ ਅਥਾਰਟੀ ਉਚਿਤ ਮੰਨਦੀ ਹੈ, ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯਮ ਜਾਂ ਉਦਯੋਗ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅੰਤਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2024}} ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਣਜ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜੋ ਤਕਨੀਕੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰ ਸੰਗਠਨ ਜਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਅਧਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਅਸੰਗਤ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਪਦੰਡ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਜਾਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ, [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ]] (ਡਬਲਯੂਟੀਓ) ਵਪਾਰ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ (ਟੀ. ਬੀ. ਟੀ.) ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ "ਛੇ ਸਿਧਾਂਤ" ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web |title=Principles for the Development of International Standards, Guides and Recommendations |url=https://www.wto.org/english/tratop_e/tbt_e/principles_standards_tbt_e.htm |access-date=20 September 2021 |website=wto.org |publisher=World Trade Organization}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == === ਮਿਆਰੀਕਰਣ === [[ਤਸਵੀਰ:JFIScrewThread300.png|right|thumb|ਪੇਚ ਕਾਬਲੇ ਦੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਿੱਚਾਂ ਲਈ ਫਾਰਮੂਲੇ ਦੀ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ]] [[ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ|ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਾਲੇ ਮਸ਼ੀਨ ਟੂਲਸ ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਪੁਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਵਣਜ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰਾਂ ਦਾ ਲਾਗੂ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੈਨਰੀ ਮੌਡਸਲੇ ਨੇ 1800 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਪੇਚ-ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਖਰਾਦ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੇਚ ਧਾਗੇ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦੇ ਮਾਨਕੀਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਮੌਡਸਲੇ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੇ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਮਾਨਕੀਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ-ਕੁਝ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਿਆਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋਡ਼ਾ ਫੈਲ ਗਏ. ਜੋਸਫ਼ ਵਿਟਵਰਥ ਦੇ ਪੇਚ ਧਾਗੇ ਦੇ ਮਾਪ ਨੂੰ <time>1841</time> ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੇ (ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ) ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਟੈਂਡਰਡ ਵਿਟਵਰਥ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>Gilbert, K. R., & Galloway, D. F., 1978, "Machine Tools". In C. Singer, et al., (Eds.), ''A history of technology''. Oxford, Clarendon Press & Lee, S. (Ed.), 1900, ''Dictionary of national biography'', Vol LXI. Smith Elder, London</ref> <time>19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ</time> ਤੱਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸਟੈਂਡਰਡਜ਼ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ <time>1901</time> ਵਿੱਚ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=BSI Group Annual Report and Financial Statements 2010, page 2 |url=http://www.bsigroup.com/upload/Corporate%20Marketing/Financial%20Performance/BSI_Group_Annual_Report_and_Financial_Statements_2010.pdf |access-date=2012-04-03}}</ref><ref name="Robert C McWilliam 2001">Robert C McWilliam. BSI: The first hundred years. 2001. Thanet Press. London</ref> ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। [[ਜਰਮਨੀ]] ਜਰਮਨ ਜਰਮਨ ਜਰਮਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਨੌਰਮੁੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ <time>1917</time> ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸਦੇ ਹਮਰੁਤਬਾ, ਅਮੈਰੀਕਨ [[ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਕਮਿਸ਼ਨ ਪਰਮਾਨੈਂਟ ਡੀ ਸਟੈਂਡਰਡਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ, ਦੋਵੇਂ <time>1918</time> ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="Ping">{{Citation |last=Wang Ping |title=A Brief History of Standards and Standardization Organizations: A Chinese Perspective |date=April 2011 |url=http://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/econwp117.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190612142253/https://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/econwp117.pdf |publisher=EAST-WEST CENTER WORKING PAPERS |access-date=2014-01-13 |archive-date=2019-06-12}}</ref> ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਨਿਕੋਲਸ ਰਿਚ ਅਤੇ ਟੇਗਵੇਨ ਮਲਿਕ ਦੁਆਰਾ <time>2019</time> ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਮਿਆਰਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਆਈਐਸਓ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਦਾ ਖਰਡ਼ਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਈਐਸਓ 9001 ਅਤੇ ਆਈਐਸਓ 14001.<ref>{{Cite web |last=Page |first=Kogan |title=International Standards for Design and Manufacturing |url=https://www.koganpage.com/product/international-standards-for-design-and-manufacturing-9781789660425 |access-date=2021-08-22 |website=Kogan Page}}</ref> ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਜੀ ਮਿਆਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://docplayer.net/23885374-International-standards-and-private-standards.html|title=International standards and private standards|date=2010|publisher=International Organization for Standardization|isbn=978-92-67-10518-5|access-date=26 September 2021|archive-date=6 ਅਕਤੂਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006133214/https://docplayer.net/23885374-International-standards-and-private-standards.html|url-status=dead}}</ref> === ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Colonel_R._E._B._Crompton.webp|right|thumb|ਆਰ. ਈ. ਬੀ. ਕ੍ਰੌਮਪਟਨ ਨੇ 1906 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਟੈਕਨੀਕਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।]] ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਕੀਕਰਨ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਸੰਘ (ਆਈ. ਟੀ. ਯੂ.) ਹੈ ਜੋ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਏਜੰਸੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 17 ਮਈ 1865 ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਯੂਨੀਅਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਆਈ. ਟੀ. ਯੂ. ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਸਿਗਨਲਾਂ ਦੇ ਮਾਨਕੀਕਰਨ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਫਨੀ, ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸੰਚਾਰ, ਅਤੇ ਹੋਰ [[ਸੰਚਾਰ ਤਕਨੀਕੀ|ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ]] ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |title=Discover ITU's History |url=https://www.itu.int/en/history/Pages/DiscoverITUsHistory.aspx}}</ref> 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਮਾਪ ਨੂੰ ਮਾਨਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਆਰ. ਈ. ਬੀ. ਕ੍ਰੌਮਪਟਨ ਸੀ, ਜੋ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤੋਂ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ <time>1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ</time> ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਵੋਲਟੇਜ, [[ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ|ਬਾਰੰਬਾਰਤਾ]], ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਰਕਟ ਚਿੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਖੁਦ ਦੀਆਂ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੰਗਤ ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫਿੱਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਕ੍ਰੌਮਪਟਨ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref>[http://www.iec.ch/about/history/articles/colonel_crompton.htm ''Colonel Crompton'', IEC Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100903145102/http://www.iec.ch/about/history/articles/colonel_crompton.htm|date=2010-09-03}}</ref> <time>1904</time> ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੌਮਪਟਨ ਨੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਵਫ਼ਦ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸੇਂਟ ਲੂਈਸ ਵਿੱਚ ਲੂਸੀਆਨਾ ਖਰੀਦ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਨਕੀਕਰਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਗਠਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।<ref>Johnson, J & Randell, W (1948) ''Colonel Crompton and the Evolution of the Electrical Industry'', Longman Green.</ref> <time>1906</time> ਤੱਕ, ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰ ਸੰਗਠਨ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਟੈਕਨੀਕਲ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਆਈ. ਈ. ਸੀ.) ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TAi_QBsTz5UC|title=Encyclopedia of Electrochemical Power Sources|last=Chris K. Dyer|last2=Patrick T. Moseley|last3=Zempachi Ogumi|last4=David A. J. Rand|last5=Bruno Scrosati Newnes|year=2010|isbn=9780444527455|page=540}}</ref> ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਉਸ ਸਾਲ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ 14 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਸਟੈਂਡਰਡਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਲਾਰਡ ਕੈਲਵਿਨ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=IEC |title=1906 Preliminary Meeting Report |url=http://www.iec.ch/about/history/documents/pdf/IEC_Founding_Meeting_Report_1906.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502223234/https://www.iec.ch/about/history/documents/pdf/IEC_Founding_Meeting_Report_1906.pdf |archive-date=2 May 2019 |access-date=21 October 2012 |website=The minutes from our first meeting |pages=46–48}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Memory_plaque_of_founding_ISA_in_Prague_cropped.jpg|left|thumb|[[ਪਰਾਗ|ਪ੍ਰਾਗ]] ਵਿੱਚ ਆਈਐੱਸਏ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਤਖ਼ਤੀ।]] ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡਾਈਜ਼ਿੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ (ਆਈ. ਐੱਸ. ਏ.) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ <time>1926</time> ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਭੁਗਤਾਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਸੰਨ <time>1942</time> ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2024}} ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਈਐੱਸਏ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਿਆਰ ਤਾਲਮੇਲ ਕਮੇਟੀ (ਯੂਐੱਨਐੱਸਸੀਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਗਲੋਬਲ ਮਿਆਰ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <time>ਅਕਤੂਬਰ 1946</time> ਵਿੱਚ, 25 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਈਐਸਏ ਅਤੇ ਯੂਐਨਐਸਸੀਸੀ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਅਤੇ [[ਅੰਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰੀਕਰਣ ਸੰਘ|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਸਟੈਂਡਰਡਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ]] (ਆਈਐਸਓ) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ।<ref>{{Cite book|url=http://www.iso.org/iso/2012_friendship_among_equals.pdf|title=Friendship among equals: Recollections from ISO's first fifty years|publisher=International Organization for Standardization|year=1997|isbn=92-67-10260-5|pages=15–18|access-date=26 December 2013}}</ref> == ਗਲੋਬਲ ਮਿਆਰ == ਗਲੋਬਲ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗ ਜਾਂ ਨਿਜੀ ਮਿਆਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਇਹ ਮਿਆਰ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨ]] ਜਾਂ ਮਿਆਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੰਗਠਨ (ਐੱਸਐੱਸਓ) ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਜੋ ਇੱਕ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਮਿਆਰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਦੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਨ. ਜੀ. ਓਜ਼ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ, ਖੁੱਲੇਪਨ ਜਾਂ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।<ref>{{Cite book|url=https://thedocs.worldbank.org/en/doc/249621553265195570-0090022019/original/FullQIToolkitReport.pdf|title=Ensuring Quality to Gain Access to Global Markets: A Reform Toolkit|last=Kellermann|first=Martin|date=2019|publisher=International Bank for Reconstruction and Development / The World Bank and Physikalisch-Technische Bundesanstalt (PTB)|isbn=978-1-4648-1372-6|location=Washington, DC|pages=45-68|chapter=3.3 Private Standards}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Commons category inline|International standards|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰ]] cma1gsb0k0pyu85bly5emiv4fbdpsnz 0 195850 839232 798868 2026-05-12T11:38:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839232 wikitext text/x-wiki  '''ਕਾਰਵਾਂ''' (ਹਿੰਦੀ: '''कारवाँ'''; [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''[[ਕਾਰਵਾਂ]]''') ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ, ਪੁਣੇ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਗਿਆਨ ਮੇਲਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=1 November 2012 |title=Karavaan'12 a national level cultural festival by IISER Pune, 2nd and 3rd November - CampfestivaCampfestiva |url=http://campfestiva.com/karavaan12-a-national-level-cultural-festival-by-iiser-pune-2nd-and-3rd-november/ |website=Campfestiva |access-date=18 ਮਾਰਚ 2025 |archive-date=18 ਦਸੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218195426/http://campfestiva.com/karavaan12-a-national-level-cultural-festival-by-iiser-pune-2nd-and-3rd-november/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=31 October 2014 |title=Karavaan '14 |url=http://www.iiserpune.ac.in/events/Karavaan+%2714 |publisher=Indian Institute of Science Education and Research (IISER) Pune}}</ref> ਇਹ ਨਾਮ ਸਾਰੇ [[ਆਈ. ਆਈ. ਐੱਸ. ਈ. ਆਰ.|IISERs ਦੇ]] ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਫੈਸਟ ਪੁਣੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ 3-ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਪਤਝੜ ਸਮੈਸਟਰ ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ ਜਾਂ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ == 2008 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਇੰਟਰਾ-ਕਾਲਜ ਫੈਸਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਾਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਰਾਵਾਂ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ IISER ਪੁਣੇ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਪਾਂਸਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਹੁਣ ਸਥਾਨਕ, ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਰਵਾਂ ਵੀਕਐਂਡ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਭਰ ਦੇ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਕਈ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। == ਇਵੈਂਟ == ਕਰਾਵਾਨ ਪਤਝੜ ਸਮੈਸਟਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਵੀਕਐਂਡ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। IISER ਪੁਣੇ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਲੱਬ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ, ਨਾਟਕ, ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਕੁਇਜ਼ ਕਲੱਬ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰਾਵਾਂ ਵੀਕਐਂਡ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੇ ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਕੈਂਪਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਕਰਵਾਂ ਥੀਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਈ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੇਜ਼ਰ-ਟੈਗ, ਬੁੱਲ-ਰਾਈਡਰ, ਡਾਰਟਸ ਅਤੇ ਕਰਾਓਕੇ ਸਟਾਲ। === ਕਾਰਵਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ === ਪਤਝੜ ਸਮੈਸਟਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਰਾਵਾਨ ਲਈ ਮੰਚ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਾਸ਼ਾਣ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ ਬਚਾਅ ਸੈਸ਼ਨ, ਖੂਨਦਾਨ ਕੈਂਪ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਫਾਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਰਗੇ ਸਮਾਗਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਇਜ਼ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਫੈਸਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। === ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਦੇ ਇਵੈਂਟ === ਕਰਾਵਾਂ ਵੀਕਐਂਡ ਦੌਰਾਨ, ਹਰ ਸਾਲ ਕਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: '''ਸਾਇੰਸ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀ:''' ਭਾਗੀਦਾਰ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮਿਕ ਐਕਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। '''ਬਲਾਹ ਫੈਸਟ:''' ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪਰਿਕਲਪਨਾਵਾਂ ਲਈ ਬੇਤੁਕੇ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੇਣੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। '''ਮਿਨੀਮਮ ਪੇਡਾਗੋਜੀ:''' ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। '''ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਗਮ:''' ਹਰ ਸਾਲ ਥੀਮ ਵਾਲੇ ਡਾਂਸ, ਅਤੇ ਜੰਕਯਾਰਡ ਜੈਮਿੰਗ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ ਡੁਏਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। '''ਕਲਾ ਸਮਾਗਮ:''' 'ਬੁਰਸ਼ ਆਨ' ਅਤੇ 'ਫੇਸ਼ੀਅਲ ਏਕਲੇਟ' ਵਰਗੇ ਸਮਾਗਮ ਅਤੇ ਕੰਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। '''ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਗਮ:''' ਜਸਟ ਏ ਮਿੰਟ (JAM) ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਈਮ ਸੀਨ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ (CSI) ਵਰਗੇ ਸਮਾਗਮ ਹਰ ਸਾਲ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। '''ਕੁਇਜ਼:''' ਕੁਇਜ਼ ਕਲੱਬ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਰਵਾਂ ਕੁਇਜ਼ ਹਰ ਸਾਲ ਪੁਣੇ ਭਰ ਤੋਂ ਕੁਇਜ਼ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। '''ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਕਨਕਲੇਵ:''' ਇਹ ਇੱਕ ਗੱਲਬਾਤ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਉੱਘੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। === ਮੁੱਖ-ਪੜਾਅ ਦੇ ਸਮਾਗਮ === ਕਰਾਵਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਗੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਕਰਾਵਾਨ ਸ਼ੋਅਕੇਸ, ਪ੍ਰੋਨਾਈਟ ਅਤੇ ਬੈਂਡ-ਵਾਰਜ਼ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ==== ਕਰਾਵਾਂ ਸ਼ੋਅਕੇਸ ==== ਕਰਵਾਂ ਸ਼ੋਅਕੇਸ IISER ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ IISER ਪੁਣੇ ਸੰਗੀਤ ਬੈਂਡਾਂ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ, ਡਰਾਮਾ ਟਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮੀਮਜ਼ ਅਤੇ ਮੈਡ-ਐਡਸ, ਸੋਲੋ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ-ਡਾਂਸ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੇਖੇ ਹਨ। ==== ਬੈਂਡ ਵਾਰਜ਼ ==== ਬੈਂਡ ਵਾਰਜ਼ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2015 ਤੱਕ ਕਰਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤ ਬੈਂਡਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਨਿਰਣਾ [[ਕਾਰਵਾਂ (ਤਿਉਹਾਰ)|ਪ੍ਰੋਨਾਈਟ]] ਦੌਰਾਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਬੈਂਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੈਂਡ ਵਾਰਸ ਕਾਰਵਾਂ ਦੇ 2019 ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Studmuffin_karavaan.jpg|thumb| ਬੈਂਡ ਵਾਰਜ਼ ਦਾ ਜੇਤੂ, ਸਟੱਡਮਫਿਨ, ਕਰਾਵਾਂ 2013 ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ ਖੇਡਦਾ ਹੋਇਆ।]] ਬੈਂਡ ਵਾਰਜ਼ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਜੇਤੂ: {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਜੇਤੂ |- | ਕਰਵਾਂ 2015 | ਰਿਆਨ ਵਿਕਟਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ<ref>{{Cite web |title=Ryan Victor Project |url=https://www.facebook.com/pg/RyanVictorProjectTM/about/?ref=page_internal |access-date=2017-08-06 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref> ਅਤੇ ਸੇਲੇਸਟੀਅਲ ਟੀਪੋਟ |- | ਕਰਵਾਂ 2014 | ਗ੍ਰੇਵੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ |- | ਕਰਵਾਂ 2013 | ਪੁਣੇ ਤੋਂ ਸਟੱਡਮਫਿਨ<ref>{{Cite web |title=Studmuffin |url=https://www.facebook.com/studmuffinindia/info |website=Facebook}}</ref> |- | ਕਰਵਾਂ 2012 | ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਘਰ ਦੀ ਆਖਰੀ ਸਵਾਰੀ<ref>{{Cite web |last=eMinor |title=Last Ride Home - ReverbNation |url=http://www.reverbnation.com/artist_913295/bio |website=ReverbNation}}</ref> |- | ਕਰਵਾਂ 2011 | ਪੁਣੇ ਤੋਂ ਪੁਆਇੰਟ ਬਲੈਂਕ |} ==== ਪ੍ਰੋਨਾਈਟ ==== ਪ੍ਰੋਨਾਈਟ ਕਾਰਵਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਰਾਵਾਨ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੈਂਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਲਾਈਵ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਾਰਵਾਂ '11' ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ 'ਬਲੈਕ' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਾਰਵਾਂ '12 ਨੇ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਸਥਿਤ ਹਿੰਦੀ ਲੋਕ-ਫਿਊਜ਼ਨ-ਰਾਕ ਬੈਂਡ, 'ਡਿਵਾਈਨ ਰਾਗਾ' ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Banjaraa - Divine Raaga @ IISER, Pune |url=https://www.youtube.com/watch?v=h8HF1nESNEw&list=UU9-axsVPcfaO715ljYLeHrw |website=YouTube}}</ref> 'ਚੌਸਕੈਂਫ', ਪੁਣੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਟਲ ਬੈਂਡ ਨੇ ਕਾਰਵਾਂ '13 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। K'14 ਨੇ ਗਾਇਕ ਸਿਧਾਰਥ ਬਸਰੂਰ ਅਤੇ ਬੈਂਡ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਆਦਿਲ ਮੈਨੁਅਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ K'15 ਵਿੱਚ [[ਸੋਨੂ ਕੱਕੜ|ਸੋਨੂੰ ਕੱਕੜ]] ਅਤੇ ਡੀਜੇ ਅੰਸ਼ੁਲ ਅਤੇ K'16 ਵਿੱਚ '[[ਇੰਡੀਅਨ ਓਸ਼ੇਨ (ਬੈਂਡ)|ਇੰਡੀਅਨ ਓਸ਼ੀਅਨ]]' ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। K'17 ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਸੋਰਭ ਪੰਤ, ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇੰਡੀ ਬੈਂਡ ਲਾਗੋਰੀ ਅਤੇ ' ਦਿ ਲੋਕਲ ਟ੍ਰੇਨ ' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। K'18 ਵਿੱਚ ਅਨਿਰਬਾਨ ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਕਰੁਣੇਸ਼ ਤਲਵਾੜ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰਾਕ ਬੈਂਡ ' ਅਗਮ ' ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਜੋਸ਼ ਭਰਪੂਰ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਿਉਹਾਰ]] grwev3q2ockqi7wz9eiun8volxxc538 0 195898 839188 799053 2026-05-12T01:12:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839188 wikitext text/x-wiki {| class="infobox infobox-table vcard" style="line-height: 1.2em; max-width: 420px !important;" ! colspan="2" |ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਾਣਕਾਰੀ |- ! scope="row" class="infobox-label" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline; text-align: left" |ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ | class="infobox-data" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline;;white-space: normal;" |<span style="display:none">( <span class="bday">1986-02-04</span> )</span> 4 ਫਰਵਰੀ 1986 <span class="noprint ForceAgeToShow">(ਉਮਰ 39)</span> |- ! scope="row" class="infobox-label" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline; text-align: left" |ਜਨਮ ਸਥਾਨ | class="infobox-data birthplace" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline;;white-space: normal;" |[[Bettiah|ਬੇਤੀਆ]], [[West Champaran district|ਪੱਛਮੀ ਚੰਪਾਰਨ]], [[Bihar|ਬਿਹਾਰ]], ਭਾਰਤ |- ! scope="row" class="infobox-label" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline; text-align: left" |ਅਹੁਦੇ | class="infobox-data role" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline;;white-space: normal;" |[[Defender (association football)|ਡਿਫੈਂਡਰ]] |- ! colspan="2" |ਸੀਨੀਅਰ ਕਰੀਅਰ |- ! scope="row" class="infobox-label" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline; text-align: left" |ਸਾਲ | class="infobox-data infobox-data-a" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline;" |'''ਟੀਮ''' |- ! scope="row" class="infobox-label" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline; text-align: left" | | class="infobox-data infobox-data-a" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline;" |[[Railways women's football team|ਰੇਲਵੇ]] |- ! scope="row" class="infobox-label" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline; text-align: left" | | class="infobox-data infobox-data-a" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline;" |[[Kickstart FC (women)|ਕਿੱਕਸਟਾਰਟ]] |- ! colspan="2" |ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰੀਅਰ |- ! scope="row" class="infobox-label" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline; text-align: left" |<span style="font-weight:normal">2004</span> | class="infobox-data infobox-data-a" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline;" |[[India women's national under-20 football team|ਭਾਰਤ U19]] |- ! scope="row" class="infobox-label" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline; text-align: left" |<span style="font-weight:normal">2005–2013</span> | class="infobox-data infobox-data-a" style="white-space: nowrap; vertical-align: baseline;" | |- | colspan="2" class="infobox-below" style="color:darkslategray; font-size:95%" |*ਕਲੱਬ ਘਰੇਲੂ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗੋਲ<br /> ‡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੇ ਕੈਪਸ ਅਤੇ ਗੋਲ, 25 ਮਈ 2013 ਤੱਕ ਸਹੀ |} '''ਅੰਸ਼ਾ ਸਿੰਘ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ansha Singh;''' ਜਨਮ 4 ਫਰਵਰੀ 1986) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਫੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਸੀ।<ref name="AFC2">{{Cite web |title=ANSHA |url=http://stats.the-afc.com/player/9213 |access-date=26 June 2020 |website=AFC }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AIFF2">{{cite news|url=http://www.the-aiff.com/players/profile/96565?type=club|title=Ansha Singh|website=All India Football Federation|access-date=28 June 2020}}</ref> ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ, [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]], ਹਾਜੀਪੁਰ ਵਿਖੇ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਸਿੰਘ ਨੇ 2005 ਦੇ ਏਐਫਸੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਕੈਪ ਕੀਤਾ । ਉਸਦੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀ [[ਭਾਰਤ]] ਲਈ 2010 [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ]] ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=AFC WOMEN'S ASIAN CUP 2008 |url=http://stats.the-afc.com/match_report/2426 |access-date=26 June 2020 |website=AFC }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable" | rowspan="2" |'''ਨੰਬਰ''' | rowspan="2" |'''ਕਲੱਬ/ਦੇਸ਼''' | rowspan="2" |'''ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ''' | rowspan="2" |'''ਸਥਾਨ''' | colspan="2" |'''ਮਿਤੀ''' | rowspan="2" |'''ਨਤੀਜਾ''' |- |'''ਤੋਂ''' |'''ਤੱਕ''' |- |1 |ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਟੀਮ |32 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ 2002 |ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ |13-ਦਸੰਬਰ-02 |22-ਦਸੰਬਰ-02 | |- |2 |ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਟੀਮ |11ਵੀਂ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ |ਚੇਨਈ |08-ਜੂਨ-03 |24-ਜੂਨ-03 | |- |3 |ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਟੀਮ |ਤੀਜੀ ਜੂਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ |ਹਲਦਵਾਨੀ |22-ਸਤੰਬਰ-03 |08-ਅਕਤੂਬਰ-03 | |- |4 |ਭਾਰਤ |ਏਐਫਸੀ ਅੰਡਰ-19 ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਚੀਨ ਪੀਆਰ 2004 |ਚੀਨ ਪੀ.ਆਰ. |26-ਮਈ-04 |06-ਜੂਨ-04 | |- |5 |ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮਹਿਲਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ |ਜੀਵਾਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਗਵਾਲੀਅਰ |24-ਜਨਵਰੀ-05 | | |- |6 |ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਟੀਮ |13ਵੀਂ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ |ਇੰਫਾਲ, ਮਨੀਪੁਰ |20-ਫਰਵਰੀ-05 |15-ਮਾਰਚ-05 |ਸਾਗ ਗੋਲਡ ਮੈਡੇਲਿਸਟ |- |7 |ਭਾਰਤ |ਏਐਫਸੀ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕੁਆਲੀਫਾਈਂਗ ਰਾਊਂਡ |ਵੀਅਤਨਾਮ |12-ਜੂਨ-05 |24-ਜੂਨ-05 | |- |8 |ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਟੀਮ |16ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2007–2008 |ਹਲਦੀਆ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ |29-ਫਰਵਰੀ-08 |16-ਮਾਰਚ-08 | |- |9 |ਭਾਰਤ |ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ (SAG) 2010 |ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ |29-ਜਨਵਰੀ-10 |09-ਫਰਵਰੀ-10 | |- |10 |ਭਾਰਤ |ਫੀਫਾ ਮਹਿਲਾ ਓਲੰਪਿਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲੰਡਨ 2O12, AFC ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਰਾਊਂਡ 1 2011 |ਢਾਕਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ |18-ਮਾਰਚ-11 |23-ਮਾਰਚ-11 | |- |11 |ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਟੀਮ |19ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 10-11 |ਭਿਲਾਈ, ਦੁਰਗ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ |25-ਅਪ੍ਰੈਲ-11 |17-ਮਈ-11 | |- |0 |ਭਾਰਤ |ਏਐਫਸੀ ਮਹਿਲਾ ਤਿਆਰੀ ਕੈਂਪ |ਪੁਣੇ |01-ਅਪ੍ਰੈਲ-13 |11-ਮਈ-13 | |- |13 |ਭਾਰਤ |ਬਹਿਰੀਨ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਨਾ ਢੰਗ ਨਾਲ ਐਕਸਪੋਜ਼ਰ ਟੂਰ ਕਰੋ |ਬਹਿਰੀਨ ਔਰਤਾਂ |12-ਮਈ-13 |18-ਮਈ-13 | |- |14 |ਭਾਰਤ |ਏਐਫਸੀ ਮਹਿਲਾ ਕੱਪ 2014 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਰਾਊਂਡ 2013 |ਫਲਸਤੀਨ |21-ਮਈ-13 |25-ਮਈ-13 | |- |15 |ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ |20ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 10-11 |ਅਸਾਮ |27-ਅਪ੍ਰੈਲ-14 |13-ਮਈ-14 | |- |16 |ਪੂਰਬੀ ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲਵੇ |ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (ਐਸ. ਏਜੇਜ਼ ਹੁਸੈਨ ਕੱਪ 2014-15) |ਮੁੰਗੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਬਿਹਾਰ | | | |- |17 |ਕਿੱਕਸਟਾਰਟਰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ |ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਲੀਗ |ਕਰਨਾਟਕ |2020 |2020 | |} == ਸਨਮਾਨ == '''ਭਾਰਤ''' * ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ: 2010 == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.the-aiff.com/players/profile/96565?type=club AIFF ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ] * [https://globalsportsarchive.com/people/soccer/ansha/379271/ ਅੰਸ਼ਾ ਸਿੰਘ - ਗਲੋਬਲ ਸਪੋਰਟਸ ਤੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] qf6q9muo147thk6co7h9kxjzw745den 0 196149 839207 801336 2026-05-12T07:25:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839207 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਊਸ਼ਾ ਥੋਰਾਟ | image = | width = | caption = | birth_name = ਊਸ਼ਾ ਅਈਅਰ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1950|2|20}} | birth_place = ਚੇਨਈ | death_date = | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | residence = ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | citizenship = ਭਾਰਤੀ | alma_mater = ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ | occupation = | predecessor = ਕੇ ਜੇ ਉਦੇਸ਼ੀ | successor = ਆਨੰਦ ਸਿਨਹਾ | party = | spouse = | partner = | children = | relations = | signature = | website = | footnotes = | term_start = 10 ਨਵੰਬਰ 2005 | term_end = 8 ਨਵੰਬਰ 2010 | order = ਡਿਪਟੀ ਗਵਰਨਰ [[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ]] | governor = }} '''ਊਸ਼ਾ ਥੋਰਾਟ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Usha Thorat;''' ਜਨਮ 20 ਫਰਵਰੀ 1950) ਨੇ 10 ਨਵੰਬਰ 2005 ਤੋਂ 8 ਨਵੰਬਰ 2010 ਤੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ]]<ref>{{Cite news|last=Roy|first=Anup|date=2019-08-09|title=RBI's Usha Thorat panel for easier foreign play in currency market|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/economy-policy/rbi-s-usha-thorat-panel-for-easier-foreign-play-in-currency-market-119080900031_1.html|access-date=2021-05-16}}</ref> (RBI) (ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ) ਦੀ ਡਿਪਟੀ [[ਗਵਰਨਰ]] ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ।<ref>{{Cite news|location=Chennai, India}}</ref><ref>{{Cite news|last=Saha|first=Anup Roy & Manojit|date=2021-04-20|title='Father of banking reforms': Ex-RBI governor M Narasimham passes away at 94|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/finance/father-of-banking-reforms-narasimham-passes-away-at-94-121042001279_1.html|access-date=2021-05-16}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਥੋਰਾਟ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ।<ref name="thoratdir">{{Cite web |title=The Indian Express, 2 May 1998. |url=http://www.thehindubusinessline.com/2005/11/11/stories/2005111102990900.htm, |access-date=4 December 2017 |website=Thehindubusinessline.com}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਊਸ਼ਾ ਥੋਰਾਟ [[ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ|ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ]], [[ਇੰਡੀਅਨ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਬੈਂਕ]] ਅਤੇ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀਜ਼ ਟਰੇਡਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਬੋਰਡਾਂ 'ਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="thoratdir" /> ਉਹ ਅਪ੍ਰੈਲ 2004 ਤੋਂ ਆਰਬੀਆਈ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਡਿਪਟੀ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਭਾਗ, ਜਮ੍ਹਾਂ ਬੀਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਗਰੰਟੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਨਿਰੀਖਣ ਵਿਭਾਗ, ਪ੍ਰੀਮਾਈਸਿਸ ਵਿਭਾਗ, ਪੇਂਡੂ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੈਂਕ ਵਿਭਾਗ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Why did the govt take six months to pick an RBI deputy governor? - Livemint |url=http://www.livemint.com/2009/06/14212726/Why-did-the-govt-take-six-mont.html?h=B |access-date=4 December 2017 |website=Livemint.com}}</ref> ਉਹ ਵਿੱਤੀ ਸਮਾਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Financial literacy essential for getting financial inclusion: Usha thorat |url=http://www.financialexpress.com/news/financial-literacy-essential-for-getting-financial-inclusion-usha-thorat/197887/ |publisher=Financial Express}}</ref><ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/News/Economy/Finance/Frills-in-the-framework-of-banking-correspondent-model/articleshow/6296458.cms?curpg=3|work=The Times Of India|title=Frills in the framework of banking-correspondent model|date=12 August 2010}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=RBI reaches out, makes inclusion pitch |url=http://www.livemint.com/2009/12/28002612/RBI-reaches-out-makes-inclusi.html |website=Livemint.com}} * {{Cite web |title="Inclusive growth means affordable finance" Q&A: Usha Thorat, Deputy Governor, RBI |url=http://www.business-standard.com/india/news/qa-usha-thorat-deputy-governor-rbi/407534/}} * {{Cite web |title=The Hindu Business Line : Financial inclusion alone is not enough |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/07/05/stories/2007070550240800.htm}} * {{Cite web |title=Iibf.org.in |url=http://www.iibf.org.in/uploads/Speech_Usha_Thorat_Treating%20Bank%20Customers.doc }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite web |title=Reserve Bank of India |url=http://www.rbi.org.in/scripts/BS_SpeechesView.aspx?Id=342}} * {{Cite web |date=7 May 2009 |title=Usha Thorat panel to assist Nabard in restructuring |url=http://www.financialexpress.com/news/usha-thorat-panel-to-assist-nabard-in-restructuring/455487/ |website=Financialexpress.com}} * [http://www.rbi.org.in/scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?PrId=9077 Reserve Bank of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513225104/http://www.rbi.org.in/Scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?PrId=9077 |date=2008-05-13 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] r8pns1ksaww9hvfey2tcyzghso410gy 0 196931 839172 802792 2026-05-11T22:12:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839172 wikitext text/x-wiki '''''ਅਬਾਚਿਓ''''' ਰੋਮਨ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੇਲੇ ਦੀ ਇਤਾਲਵੀ ਤਿਆਰੀ ਹੈ।<ref name="abbacchioromanoigp-prodotto">{{Cite web |title=Abbacchio Romano IGP |url=http://www.abbacchioromanoigp.it/Il_prodotto_tp5_pg161.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714115702/http://www.abbacchioromanoigp.it/Il_prodotto_tp5_pg161.aspx |archive-date=14 July 2014 |access-date=10 June 2014 |publisher=abbacchioromanoigp.it}}</ref><ref name="Treccani">{{Cite web |title=abbàcchio |url=http://www.treccani.it/vocabolario/abbacchio/ |access-date=15 January 2016 |publisher=Vocabolario – [[Treccani]]}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੇ ਮੱਧ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਈਸਟਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਡਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="abbacchioromanoigp-prodotto" /><ref name="Treccani" /><ref name=":0">{{Cite web |date=19 July 2019 |title=Abbacchio |url=https://www.lacucinaitaliana.com/glossary/abbacchio |access-date=1 November 2022 |website=La Cucina Italiana |language=en-US}}</ref> ''ਐਬੈਚਿਓ'' ਇੱਕ ਉਤਪਾਦ ਹੈ ਜੋ [[ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ|ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦੁਆਰਾ PGI ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।<ref name="PGI">{{Cite web |title=Abbacchio Romano IGP |url=https://www.qualigeo.eu/prodotto-qualigeo/abbacchio-romano-igp/ |access-date=7 January 2024 |publisher=qualigeo.eu |language=it }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਪਰਿਭਾਸ਼ਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ == ਰੋਮਨੇਸਕੋ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ, ਭੇਡਾਂ ਦੀ ਉਸ ਔਲਾਦ ਨੂੰ ਜੋ ਅਜੇ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਛੁਡਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ''ਐਬੈਚਿਓ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਭੇਡ ਦੀ ਔਲਾਦ ਜਿਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੋ ਵਾਰ ਕਤਰਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਨੂੰ ''ਐਗਨੇਲੋ'' ( {{Literal translation|lamb}} ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।) <ref name="romaincampagna">{{Cite web |title=Osservatorio sulla spesa di Roma |url=https://www.romaincampagna.it/wp-content/uploads/2018/04/impara-abbacchio.pdf |access-date=8 January 2024 |language=it}}</ref> ਇਹ ਅੰਤਰ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਮਨੇਸਕੋ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। <ref name="romaincampagna" /> == ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ == ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਮਤਭੇਦ ਹਨ: * ਵਿਉਤਪਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਨੂੰ ''ਅਬੇਕੁਲਾ'' ਜਾਂ ''ਐਵੇਕੁਲਾ'' ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ''ਓਵਾਕੁਲਾ'' ਜਾਂ ''ਓਵੇਕੁਲਾ'' ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਲਾਤੀਨੀ]] ''ਓਵਿਸ'' ( [[ਭੇਡ]] ) ਦਾ ਛੋਟਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ;<ref name="parmalat">{{Cite web |title=Abbacchio |url=https://www.parmalat.it/chef/ricette/abbacchio/ |access-date=8 January 2024 |language=it}}</ref><ref name="romaincampagna" /> * ਇਹ ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ ''ਐਡ ਬੈਕੁਲਮ'' ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, 'ਸੋਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ', ਜੋ ਕਿ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੇਲੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਜੇ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਛੁਡਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਅੱਜ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੋਈ ਸੋਟੀ ( ''ਐਡ ਬੈਕੁਲਮ'' ) ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਨਾ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ;<ref name="parmalat" /> * ਇਹ ਇਤਾਲਵੀ ਸ਼ਬਦ ''abbacchiare'' ਤੋਂ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮਾਰਨ, ਸੋਟੀ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ <ref>{{Cite web |title=Abbacchiaro |url=https://www.rerumromanarum.com/2019/02/abbacchiaro.html |access-date=3 April 2023}}</ref> (ਲਾਤੀਨੀ ''baculum'' ਤੋਂ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਲੇਲਾ ਜੋ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ, ''ad baculum'', 'ਸੋਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ')।<ref name="parmalat" /><ref name="lacucinaitaliana">{{Cite web |last= |first= |date=19 December 2020 |title=La triade golosa del Natale italiano: cappone, abbacchio e capitone |url=https://www.lacucinaitaliana.it/storie/piatti-tipici/la-triade-golosa-del-natale-italiano-cappone-abbacchio-e-capitone |archive-url= |archive-date= |access-date=26 December 2022 |website=lacucinaitaliana.it |language=it}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਰੋਮਨ ਪਕਵਾਨ * ਲੇਲੇ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cite web |title=Abbacchio Romano IGP |url=http://www.abbacchioromanoigp.it/Il_prodotto_tp5_pg161.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714115702/http://www.abbacchioromanoigp.it/Il_prodotto_tp5_pg161.aspx |archive-date=2014-07-14 |access-date=2022-11-02 |website=abbacchioromanoigp.it}} * {{Cite web |title=Abbacchio romano IGP |url=http://www.cibo360.it/qualita/certificazioni/carne/abbacchio_romano.htm |website=cibo360.it}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਲੇ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] craz68xej91xa263qqdmgy995w9h86d 0 199842 839170 815668 2026-05-11T20:52:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839170 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਅਦਿਤੀ ਮੁਨਸ਼ੀ | image = Chikan_kala.jpg | birth_date = {{Birth date and age|1988|08|26|df=y}} | occupation = ਗਾਇਕਾ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਵੋਕਲ ਆਰਟਿਸਟ, ਅਦਾਕਾਰਾ | label = Baro Gaane Borsho Japon | website = https://www.aditimunshi.com/ https://www.youtube.com/@AditiMunshipage }} {| class="infobox vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size: 100%;" |<div class="fn" style="font-size:125%;">ਅਦਿਤੀ ਮੁਨਸ਼ੀ</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Aditi_Munshi_-_Kolkata_2023-12-05_8508.jpg|frameless]] |- | colspan="2" class="infobox-full-data" | |} '''ਅਦਿਤੀ ਮੁਨਸ਼ੀ''' (ਜਨਮ 26 ਅਗਸਤ 1988) [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ [[ਹਿੰਦੂ]] ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ ਦੇ ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ 2015 ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ [[ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਰਾਜਰਹਾਟ ਗੋਪਾਲਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਦੀ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/star-candidates-steal-the-show-for-tmc-but-fail-to-shine-for-bjp-in-poll-battle/articleshow/82361276.cms|title=Star candidates steal the show for TMC, but fail to shine for BJP in poll battle - Times of India|date=3 May 2021|work=The Times of India|access-date=3 May 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=BanglaNews24 |title=প্রথমবার নির্বাচনে দাঁড়িয়েই জিতলেন অদিতি মুন্সি |url=http://www.banginews.com/web-news?id=a01e760889a0dde3b5f73d7f1bbffd3fb01dcf6b |access-date=3 May 2021 |website=BanglaNews24 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Aditi Munshi Election Results 2021: News, Votes, Results of West-bengal Assembly |url=https://www.ndtv.com/elections/west-bengal-assembly-election-candidates-list-2021/aditi-munshi-25117-2 |access-date=3 May 2021 |website=NDTV.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Election Commission of India |url=https://results.eci.gov.in/Result2021/ConstituencywiseS25117.htm?ac=117 |access-date=3 May 2021 |website=results.eci.gov.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=West Bengal Assembly election results: TMC turncoats fail to make a dent, only 3 manage to win |url=https://www.freepressjournal.in/india/west-bengal-assembly-election-results-tmc-turncoats-fail-to-make-a-dent-only-3-manage-to-win |access-date=3 May 2021 |website=www.freepressjournal.in}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 May 2021 |title=Rajarhat Gopalpur, West Bengal Assembly election result 2021 |url=https://www.indiatoday.in/elections/story/rajarhat-gopalpur-west-bengal-assembly-election-result-2021-live-updates-1797197-2021-05-01 |access-date=3 May 2021 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 May 2021 |title=West Bengal Election Results 2021 Winning Candidates Full List: Mamata loses Nandigram by 1956 votes; check constituency-wise performance |url=https://www.firstpost.com/politics/west-bengal-election-results-2021-winning-candidates-full-list-mamata-loses-nandigram-by-1956-votes-check-constituency-wise-performance-9587851.html |access-date=4 May 2021 |website=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite web |title=Aditi Munshi(All India Trinamool Congress(AITC)):Constituency- RAJARHAT GOPALPUR(NORTH 24 PARGANAS) - Affidavit Information of Candidate |url=https://myneta.info/WestBengal2021/candidate.php?candidate_id=1152 |access-date=27 May 2021 |website=myneta.info}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਬੁਨਿਆਦ == ਅਦਿਤੀ ਮੁਨਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਅਗਸਤ 1988 ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਬਾਗੁਈਹਾਟੀ ਦੇ ਦੱਖਣਪਾਰਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਨਿੰਦਰਾ ਮੁਨਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਿਤਾਲੀ ਮੁਨਸ਼ੀ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੁਰਾਤੋਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਲੀ, ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪੂਜਾ ਰਸਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਡੂੰਘਾ ਸੰਬੰਧ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੇਠ ਭਗਤੀ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਠ ਨੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ, ਕਲਾਤਮਕ ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਸਮਰਪਣ ਉਸ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਰਲ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੀਰਤਨਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਰੂਪਮਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। == ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2010 ਵਿੱਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੈਰਿਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ, ਸ਼੍ਰੀ ਐਮਕੇ ਨਾਰਾਇਣਨ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਭਾਵੁਕ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਿਲਪੀ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਫਲਤਾ 2015 ਵਿੱਚ ਜ਼ੀ ਬੰਗਲਾ ਸਾ-ਰੇ-ਗਾ-ਮਾ-ਪਾ<ref>{{Cite web |date=26 September 2016 |title=বাঙালি টিনেজ এখন কীর্তনেও আকাশের দিকে হাত তুলে হরি বল হরি বল করে |url=https://zeenews.india.com/bengali/puja/2016/durga-puja-2016-munsiyana_149831.html |access-date=3 July 2024 |website=Zee24Ghanta.com}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਆਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਕੀਰਤਨਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਨਮਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref>{{Cite web |title=Home Page |url=http://wbcmo.gov.in/news.aspx?mon=71 |access-date=3 July 2024 |website=wbcmo.gov.in}}</ref> ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਤਗ੍ਰਾਮ ਬਾਗੀਸ਼ਿਕ ਗੀਤ ਸੰਸਦ ਲਈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਚੈਤੰਨਿਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਵੈਸ਼ਨਵ ਕਲਚਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਰਤਨ ਸਮਰਾਗੀ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਉਭਰਦੀ ਔਰਤ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਿਰਚੀ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਖਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਯੋਗਦਾਨ == ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਮਕਾਲੀ ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਲਈ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸ਼ਾਂਗਨੀ, ਗੋਤਰਾ, ਕਥਾਮ੍ਰਿਤਾ, ਅਤੇ ਬਿਸਮਿੱਲਾ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲੇਬੈਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੰਦਰਦੀਪ ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਬਿਸਮਿੱਲਾ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ ਨੂੰ 2022 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ 'ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅਕਸਰ ਹਰੀਬੋਲ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕਰਕੇ ਝੂਮਦੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://aditimunshi.com/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://m.imdb.com/name/nm11572912/ ਅਦਿਤੀ ਮੁਨਸ਼ੀ] IMDb [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] akixj0zluk8fdc78xvz1nuxtansoz4x 3 200995 839226 822024 2026-05-12T10:48:31Z Neriah 36920 Neriah ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Crushcrushcrush1]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Crushcrushcrush]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Crushcrushcrush1|Crushcrushcrush1]]" to "[[Special:CentralAuth/Crushcrushcrush|Crushcrushcrush]]" 822024 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Crushcrushcrush1}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:53, 14 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (UTC) ih7z9uc8lzhdzkkdqwjf8bw97ow7mtc 3 201174 839224 822882 2026-05-12T10:43:38Z Cabayi 27315 Cabayi ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:F Bman]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:PoliticsGeek14]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/F Bman|F Bman]]" to "[[Special:CentralAuth/PoliticsGeek14|PoliticsGeek14]]" 822882 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=F Bman}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:36, 24 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (UTC) gc3n0c9fxfxkunoh8b6uep2rwuh4epp 0 201849 839174 832729 2026-05-11T22:36:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839174 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" |- class="infobox-data category" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn">ਅਮਿਤ ਬੈਨਰਜੀ</div> |- class="infobox-label" scope="row" ! class="infobox-label" scope="row" | ਨਾਗਰਿਕਤਾ | class="infobox-data category" | ਭਾਰਤੀ |- class="infobox-data title" ! class="infobox-label" scope="row" | ਸਿੱਖਿਆ | class="infobox-data" | [[Maulana Azad Medical College|ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ]] (ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ., ਜਨਰਲ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਐਸ., ਕਾਰਡੀਓਥੋਰੇਸਿਕ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਸੀ.ਐਚ.) |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਪੇਸ਼ੇ | class="infobox-data role" | ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਮਾਹਰ, ਕਾਰਡੀਓਥੋਰੇਸਿਕ ਸਰਜਨ |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਮਾਲਕ | class="infobox-data org" | ਸਿਕਸ਼ਾ 'ਓ' ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਟਾਈਟਲ | class="infobox-data title" | ਚਾਂਸਲਰ, ਸਿਕਸ਼ਾ 'ਓ' ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |} '''ਅਮਿਤ ਬੈਨਰਜੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਡੀਓ-ਥੋਰੈਸਿਕ ਸਰਜਨ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਹਨ। ਉਹ ਸਿਕਸ਼ਾ 'ਓ' ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Governance Structure |url=https://www.soa.ac.in/governance-structure |access-date=September 18, 2025 |website=SOA}}</ref> ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਹੈਲਥ ਸਾਇੰਸਜ਼ ( WBUHS ) (2011-2014) ਅਤੇ ਸਿਕਸ਼ਾ 'ਓ' ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ (2015-2019), ਪ੍ਰੋ-ਚਾਂਸਲਰ, SOA ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (2020-2023), ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ CTVS ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਸਰਜਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (2009-2010) ਸਨ।<ref>{{Cite web |date=31 October 2012 |title=Health varsity gets VC after 2 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/health-varsity-gets-vc-after-2-years/articleshow/17027029.cms |access-date=September 18, 2025 |website=Times of India}}</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਅਮਿਤ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ [[ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ]], ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੀ ਐਮਬੀਬੀਐਸ (1971), ਜਨਰਲ ਸਰਜਰੀ ਵਿੱਚ ਐਮਐਸ (1977) ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਸਰਜਰੀ (ਕਾਰਡੀਓਥੋਰੇਸਿਕ ਸਰਜਰੀ) (1980) ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Amit Banerjee |url=https://www.ctsnet.org/home/abanerjee |access-date=September 18, 2025 |website=CTSNET }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਮੈਡੀਕਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ ( JIPMER ), ਪੁਡੂਚੇਰੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਡੀਓਥੋਰੇਸਿਕ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Department of Cardio Thoracic and Vascular Surgery (CTVS) |url=https://www.jipmer.edu.in/department/cardiothoracic-vascular-surgery/general-info |access-date=September 18, 2025 |website=JIPMER}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ JIPMER ਵਿੱਚ ਓਪਨ ਹਾਰਟ ਸਰਜਰੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1992 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਬੱਲਭ ਪੰਤ ਹਸਪਤਾਲ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2004 ਵਿੱਚ ਕਾਰਡੀਓਥੋਰੇਸਿਕ ਸਰਜਰੀ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |title=Annual Report |url=https://mamc.delhi.gov.in/sites/default/files/mamc/generic_multiple_files/annual_report2012.pdf |access-date=September 18, 2025 |website=MAMC }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਹੈਲਥ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀਸੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |date=8 January 2015 |title=Prof Amit Banerjee takes over as VC of Odisha's SOA University |url=https://sambadenglish.com/prof-amit-banerjee-takes-vc-odishas-soa-university/ |access-date=September 18, 2025 |website=Sambad English}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 June 2015 |title=Online Study Won't Spur Excellence |url=https://www.newindianexpress.com/education/edex/2015/Jun/15/online-study-wont-spur-excellence-769479.html |access-date=September 18, 2025 |website=New Indian Express}}</ref> ਉਹ ''ਦ ਐਮਏਐਮਸੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸਪੈਂਡਨ'' ਅਤੇ ''ਐਮਏਐਮਸੀ ਵਾਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ; ''ਜੇਆਈਪੀਐਮਈਆਰ ਸਾਇੰਟਿਫਿਕ ਬੁਲੇਟਿਨ'' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ; ਅਤੇ ''ਇੰਡੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਥੋਰੈਕਿਕ ਐਂਡ ਕਾਰਡੀਓਵੈਸਕੁਲਰ ਸਰਜਰੀ'' ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਅਕ, ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 150 ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਲਿਖੇ ਹਨ। == ਪੁਰਸਕਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:The_President,_Smt._Pratibha_Devisingh_Patil_presented_Dr._B.C._Roy_National_Award_2007_to_Prof._Amit_Banerjee,_at_Rashtrapati_Bhavan,_in_New_Delhi_on_July_01,_2008.jpg|thumb|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ]] 01 ਜੁਲਾਈ, 2008 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ]] ਵਿਖੇ ਅਮਿਤ ਬੈਨਰਜੀ ਨੂੰ ਡਾ. ਬੀ.ਸੀ. ਰਾਏ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2007 ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।]] ਉਹ ਡਾ. ਬੀ.ਸੀ. ਰਾਏ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਾਟਿਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ) ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=July 2008 |title=President confers B.C. Roy Award on eminent doctors |url=https://www.indiatoday.in/latest-headlines/story/president-confers-bc-roy-award-on-eminent-doctors-26841-2008-07-01 |access-date=September 18, 2025 |website=India Today}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਐਲੂਮਨਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Distinguished Alumnus' Award |url=https://mamc.delhi.gov.in/mamc/distinguished-alumumunus-award |access-date=September 18, 2025 |website=MAMC |archive-date=ਸਤੰਬਰ 20, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240920071209/https://mamc.delhi.gov.in/mamc/distinguished-alumumunus-award |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://scholar.google.com/citations?user=dOF9PkcAAAAJ&hl=en ਗੂਗਲ ਸਕਾਲਰ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਾਕਟਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਧਿਆਪਨ]] h01wiwgqj903884hz13gjcvv52b3oni 0 203915 839166 837884 2026-05-11T19:37:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839166 wikitext text/x-wiki 2026 ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਨਾਮ ਮੌਤ ਦੀ ਮਿਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਆਮ ਐਂਟਰੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ: * ਨਾਮ, ਉਮਰ, ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਾ ਦੇਸ਼, ਬਾਅਦ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ (ਜੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ), ਕਿਸ ਵਿਸ਼ੇ ਲਈ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ (ਜੇ ਪਤਾ ਹੋਵੇ), ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ। {{TOC right}} == ਮਾਰਚ == === 21 === * ਡੈਨਿਸ ਕੌਂਡਰੀ, 74 ਸਾਲ, ਅਮਰੀਕੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ( CWA, ਜਿਮ ਕਰੌਕੇਟ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ, WCW )। (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * [[ਮਧੂਮਿਤਾ ਰਾਉਤ]], 59 ਸਾਲ, ਭਾਰਤੀ [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ। * ਰੋਡਾ ਰੌਬਰਟਸ, 66, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਕੈਂਸਰ। === 20 === * ਆਰਿਫ਼, 84 ਸਾਲ, ਈਰਾਨੀ ਗਾਇਕ।<ref>[https://www.radiozamaneh.com/883240/ درگذشت عارف عارف‌کیا: سلطان قلب‌ها نوروز جنگی را ندید] {{In lang|fa}}</ref> * ਲੀਨਾਸ ਬੈਨਿਸ, 27, ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਓਲੰਪਿਕ ਬਾਇਥਲੀਟ (2022)।<ref>[https://www.lrt.lt/naujienos/sportas/10/2873150/in-memoriam-lietuvos-biatlonininkai-gedi-komandos-draugo-banio-visada-liksi-musu-sirdyse In Memoriam. Lietuvos biatlonininkai gedi komandos draugo Banio: visada liksi mūsų širdyse] {{In lang|lt}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਨਿਕੋਲਸ ਬ੍ਰੈਂਡਨ, 54 ਸਾਲ, ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ ( ''ਬਫੀ ਦ ਵੈਂਪਾਇਰ ਸਲੇਅਰ'', ''ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਮਾਈਂਡਸ'', ''ਸਾਈਕੋ ਬੀਚ ਪਾਰਟੀ'' )। * ਅਲੇਨ ਬ੍ਰਿਲੇਟ, 78 ਸਾਲ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://www.ansa.it/canale_scienza/notizie/biotech/2026/03/20/addio-ad-alain-brillet-fra-i-pionieri-della-ricerca-sulle-onde-gravitazionali_49c926e1-6cb7-428e-b059-eab9d0ce6126.html Addio ad Alain Brillet, fra i pionieri della ricerca sulle onde gravitazionali] {{In lang|it}}</ref> * ਰੌਜਰ ਬਰੂਲੋਟ, 79, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਪੋਰਟਸਕਾਸਟਰ ( ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਐਕਸਪੋਜ਼ )। * ਅਰਨੇਸਟੋ ਚੈਰਕੁਇਸ ਬਿਆਲੋ, 85 ਸਾਲ, ਉਰੂਗਵੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਅਰਜਨਟੀਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ।<ref>[https://www.infobae.com/teleshow/2026/03/21/murio-ernesto-cherquis-bialo-el-adios-a-un-maestro-del-periodismo/ Murió Ernesto Cherquis Bialo: el adiós a un maestro del periodismo] {{In lang|es}}</ref> * ਫਿਲਾਰੇਟ ਡੇਨੀਸੇਂਕੋ, 97, ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਪਦ-ਅਧਿਕਾਰੀ, ਕੀਵ ਦਾ ਮੁਖੀ (1995 ਤੋਂ)।<ref>[https://glavred.net/ukraine/serdce-ostanovilos-skonchalsya-pochetnyy-patriarh-pcu-filaret-10750544.html "Зупинилося серце": помер Почесний Патріарх ПЦУ Філарет] {{In lang|uk}}</ref> * ਸਟੀਵ ਗੇਨਸ, 68, ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਦਰੀ, ਕੈਂਸਰ। * ਬੋਜ਼ੋ ਕੋਪ੍ਰੀਵਿਕਾ, 75 ਸਾਲ, ਸਰਬੀਆਈ ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਨਾਟਕੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ।<ref>[https://nova.rs/kultura/preminuo-bozo-koprivica/ Preminuo Božo Koprivica] {{In lang|sr}}</ref> * ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰਾ ਕੁਰਕਜ਼ਾਬ-ਪੋਮੀਆਨੋਵਸਕਾ, 85 ਸਾਲ, ਪੋਲਿਸ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ।<ref>[https://www.radiokrakow.pl/aktualnosci/zmarla-aleksandra-kurczab-pomianowska-aktorka-rezyserka-i-pisarka/ Zmarła Aleksandra Kurczab-Pomianowska - aktorka, reżyserka i pisarka] {{In lang|pl}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * Isabelle Mergault, 67, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (''You Are So Beautiful''), ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/03/20/isabelle-mergault-realisatrice-comedienne-et-chroniqueuse-est-morte-a-l-age-de-67-ans_6672710_3382.html Isabelle Mergault, réalisatrice, comédienne et chroniqueuse, est morte à l’âge de 67 ans] {{In lang|fr}}</ref> * ਅਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਨੈਨੀ, 68–69, ਈਰਾਨੀ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਜਨਰਲ, ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ। * ਟੇਸਾ ਰਿਚਰਡਸ, 75 ਸਾਲ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਡਾਕਟਰ, ਕੈਂਸਰ। (ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਮਿਸ਼ੇਲ ਰੋਲਾਂਡ, 78, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਓਨੋਲੋਜਿਸਟ।<ref>[https://www.sudouest.fr/vin/info-sud-ouest-bordeaux-l-oenologue-michel-rolland-est-mort-28366585.php Info sud ouest. Bordeaux : l’œnologue Michel Rolland est mort] {{In lang|fr}}</ref> * ਕੈਲਵਿਨ ਟੌਮਕਿੰਸ, 100, ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ (''ਦ ਨਿਊਯਾਰਕਰ''), ਸਟ੍ਰੋਕ। * ਰਿਕ ਯੰਗ, 92, ਅਮਰੀਕੀ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਬੁਲਫਾਈਟਰ ਅਤੇ ਰੋਡੀਓ ਜੋਕਰ। (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) === 19 === * ਮਾਰਕੋ ਅਲੇਓਟੀ , 67, ਇਤਾਲਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ।[it]<ref>[https://torino.repubblica.it/cronaca/2026/03/19/news/marco_aleotti_morto_regista_porta_a_porta_torinese-425232127/ Marco Aleotti morto a 67 anni: fu regista di Porta a Porta e di tanti eventi in mondovisione] {{In lang|it}}</ref> * ਮੁਹੰਮਦ ਅਨਵਾਰੂਲ ਅਜੀਮ ਆਰਿਫ਼, 74, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਬੈਂਕਰ, ਸੀਯੂ <ਆਈਡੀ 2 ਦੇ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਅਤੇ ਆਈਆਈਯੂਸੀ (2021-2024), ਐਸਆਈਬੀਐਲ <ਆਈਡੀ 1 ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ। * ਏਸ਼ੇਲ ਅਰਮੋਨੀ , 67, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਖੁਫੀਆ ਅਧਿਕਾਰੀ।[he]<ref>[https://www.globes.co.il/news/article.aspx?did=1001538020 אשל ארמוני, מנכ"ל משרד הבינוי והשיכון לשעבר, הלך לעולמו] {{In lang|he}}</ref> * ਅੰਬਰਟੋ ਬੋਸੀ, 84, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਐਮ. ਪੀ. (ID1), 2008 ਤੋਂ ਦੋ ਵਾਰ ਐਮ. ਈ. ਪੀ., ਅਤੇ ਲੇਗਾ ਨੋਰਡ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ।<ref>[https://www.lastampa.it/politica/2026/03/19/news/umberto_bossi_morto-15552072/amp/ È morto Umberto Bossi, fondatore della Lega] {{In lang|it}}</ref> * ਮਾਈਕਲ ਬਾਮਬਾਂਗ ਹਾਰਟੋਨੋ, 86, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਬੈਂਕਰ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸਿਗਰੇਟ ਉਦਯੋਗ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਜ ਪਲੇਅਰ, ਪੌਲੀਟ੍ਰੋਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਡੀਜਰਮ ਦੇ ਸਹਿ-ਮਾਲਕ (1963 ਤੋਂ) ।<ref>[https://www.cnbcindonesia.com/news/20260319144608-4-720262/berita-duka-michael-bambang-hartono-meninggal-dunia-siang-ini Berita Duka: Michael Bambang Hartono Meninggal Dunia Siang Ini] {{In lang|id}}</ref> * ਰੇਮੰਡ ਐਲ. ਈਥਿੰਗਟਨ, 96, ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਲੀਓਨਟੋਲੋਜਿਸਟ। * ਅਲੇਸੈਂਡਰੋ ਫਿਨਾਜ਼ੀ ਐਗਰੋ, 84, ਇਤਾਲਵੀ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟ।[it]<ref>[https://roma.repubblica.it/cronaca/2026/03/19/news/alessandrofinazzi-agro_morto_rettore_tor_vergata-425233302/ È morto a 85 anni Alessandro Finazzi-Agrò, per dodici anni rettore dell'università di Tor Vergata] {{In lang|it}}</ref> * ਖਾਮਿਦ ਗੀਜ਼ਾਤੁਲਿਨ , 94, ਰੂਸੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ।[ru]<ref>[http://ufaras.ru/?p=33647 Ушел из жизни член-корреспондент РАН, доктор экономических наук, профессор Гизатуллин Хамит Нурисламович] {{In lang|ru}}</ref> * ਪੀਟਰ ਹਾਲਾਜ਼, 86, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://maszol.ro/kultura/Elhunyt-Halasz-Peter-neprajzkutato Elhunyt Halász Péter néprajzkutató- a Maszol.ro portálról] {{In lang|hu}}</ref> * ਨਿਕੋਲਸ ਹੇਸਮ, 73, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟ, ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ (2021 ਤੋਂ) ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁਖੀ (2016 ਤੋਂ) । * ਗੈਰੀ ਲਿਓ, 81, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਰਗਬੀ ਲੀਗ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਬਾਲਮੈਨ ਟਾਈਗਰਜ਼) * ਸਿਲਵੀਨੋ ਲੌਰੋ, 67, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਵਿਟੋਰੀਆ ਸੇਤੁਬਲ, [[ਐੱਸ. ਐੱਲ. ਬੇਨਫ਼ੀਕਾ|ਬੇਨਫਿਕਾ]], ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਕੋਚ) ।<ref>[https://www.abola.pt/noticias/morreu-silvino-2026031918041911185 Morreu Silvino] {{In lang|pt}}</ref> * ਜੂਨ ਮਾਤਸੁਮੋਤੋ, 75, ਜਾਪਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਦੋ ਵਾਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਉਪ ਮੁੱਖ ਕੈਬਨਿਟ ਸਕੱਤਰ (2008-2009), ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਕ ਸੇਫਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰ (2016-2017), ਪੇਟ ਦਾ ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://nk.jiho.jp/article/300742 松本純元国家公安委員長が死去元衆院議員、日薬連盟特別参与] {{In lang|ja}}</ref> * ਸਾਲੇਹ ਮੁਹੰਮਦੀ, 19, ਈਰਾਨੀ ਪਹਿਲਵਾਨ, ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਕੇ ਫਾਂਸੀ. * [[ਚੱਕ ਨੌਰਿਸ]], 86, ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਿਸਟ, ਅਦਾਕਾਰ (''ਵਾਕਰ, ਟੈਕਸਾਸ ਰੇਂਜਰ'', ਮਿਸਿੰਗ ਇਨ ਐਕਸ਼ਨ, ਡ੍ਰੈਗਨ ਦਾ ਰਾਹ ਅਤੇ ਲੇਖਕ) । * ਮਿਨਚੋ ਪ੍ਰਜ਼ਾਨਿਕੋਵ , 88, ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ [bg]<ref>[https://www.edna.bg/izvestni/napusna-ni-legendarniiat-sinoptik-mincho-praznikov-4683957 Напусна ни легендарният синоптик Минчо Празников] {{In lang|bg}}</ref> * ਜੋਏਲ ਪਾਬਲੋ ਸਾਲੂਦ, 62, ਫਿਲੀਪੀਨ ਪੱਤਰਕਾਰ (ਦ ''ਫਿਲੀਪੀਨ ਸਟਾਰ'' ਅਤੇ ਲੇਖਕ) * ਜੈਫ ਵੈੱਬ, 76, ਅਮਰੀਕੀ ਚੀਅਰਲੀਡਿੰਗ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਵਰਸਿਟੀ ਸਪਿਰਟ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚੀਅਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਇੱਕ ਗਿਰਾਵਟ ਤੋਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ. * ਅਲੇਸ ਜ਼ੇਡਨਿਕ , 68, ਚੈੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, [[Ostrava|ਓਸਟਰਾਵਾ]] ਦੇ ਮੇਅਰ (2002-2006) ।[cs]<ref>[https://moravskoslezsky.denik.cz/zpravy_region/ales-zednik-primator-honorarni-konzul-ostrava-umrti-politika-dydzej-kontroverze.html Ostrava smutní: Zemřel bývalý primátor a honorární ruský konzul Aleš Zedník] {{In lang|cs}}</ref> === 18 === * ਅਬਦ ਅਲਘਾਨੀ ਅਬੂ ਅਲਾਜ਼ਮ, 83, ਮੋਰੱਕੋ ਦੇ ਲੇਖਕ।[ar]<ref>[https://elaph.com/Web/Culture/2026/03/1591751.html وفاة الكاتب والمترجم المغربي عبد الغني أبو العزم] {{In lang|ar}}</ref> * ਮੁਹੰਮਦ ਅਬੂ ਸ਼ਾਹਲਾ, ਫਲਸਤੀਨੀ ਅੱਤਵਾਦੀ, ਖਾਨ ਯੂਨਿਸ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਫੀਲਡ ਕਮਾਂਡਰ। * ਕੈਰੋਲੀ ਤਾਮਾਸ ਬਾਰਟਲ , 92, ਸਲੋਵਾਕ [[Premonstratensians|ਪ੍ਰੀਮੋਨਸਟ੍ਰੇਟੇਨਸੀਅਨ]] ਭਿਕਸ਼ੂ।[hu]<ref>[https://felvidek.ma/2026/03/19/szombaton-bucsuztatjak-bartal-karoly-tamas-emeritus-jaszovari-apatot/ Szombaton búcsúztatják Bartal Károly Tamás emeritus jászóvári apátot] {{In lang|hu}}</ref> * ਜੋਜ਼ੇਫ਼ ਬੇਕਰ, 88, ਪੋਲਿਸ਼ ਓਲੰਪਿਕ ਸਾਈਕਲਿਸਟ (1964) * ਮਾਈਕ ਕਲੈਮਪਿਟ, 71, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (ID1), 2021 ਤੋਂ ਕੈਂਸਰ. * ਸੰਡੋਰ ਡੇਵਿਡ , 89, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ।[hu]<ref>[https://www.origo.hu/sport/sport-egyeni/2026/03/gyasz-elhunyt-david-sandor-lapaj-sportriporter Gyász: elhunyt a magyar sportújságírás meghatározó alakja, Dávid Sándor] {{In lang|hu}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਲੋਇਸ ਡੇਲਮੋਰ, 76, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਉੱਤਰੀ ਡਕੋਟਾ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1994-2018) * ਯਾਕੋਬ ਐਦਰੀ, 75, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, [[ਕਨੈਸਤ|ਐਮ. ਕੇ.]] (2003-2013), ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ (2006) ਅਤੇ ਨੇਗੇਵ ਅਤੇ ਗਲੀਲ ਦਾ ਵਿਕਾਸ [ID1]। * ਮੈਨੂਅਲ ਏਟੁਰਾ, 93, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਐਥਲੈਟਿਕ ਬਿਲਬਾਓ) । * ਟੌਮ ਜਾਰਜਨ, 88, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਬਿਟਨ ਦ ਲਾਈਨਾਂ, ਏ ਫਿਸ਼ ਕਾਲਡ ਵਾਂਡਾ, ਨੋਟਸ ਆਨ ਏ ਸਕੈਂਡਲ) * ਹੇਸੁਕੇ ਹਿਰੋਨਾਕਾ, 94, ਜਪਾਨੀ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ (ਹਿਰੋਨਾਕਾ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ, ਹਿਰੋਨਾਕਾ ਡੀਕੰਪੋਜੀਸ਼ਨ [[ਫ਼ੀਲਡਜ਼ ਤਗਮਾ|ਫੀਲਡਜ਼ ਮੈਡਲ]] ਜੇਤੂ (1970) ।<ref>[https://www.asahi.com/articles/ASV3L20SXV3LUTFL00QM.html 広中平祐さん死去　フィールズ賞受賞の数学者・元山口大学長] {{In lang|ja}}</ref> * ਰਿਕ ਹੋਗਾਬੋਮ, 47, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨੰਪਾ ਦੇ ਮੇਅਰ (2026) * ਮੁਹੰਮਦ ਇਬਰਾਹਿਮ ਜਨਨਾਤੀ, 93, ਈਰਾਨੀ ਮਰਜਾ '<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6777590/آیت-الله-العظمی-جناتی-شاهرودی-درگذشت آیت الله العظمی جناتی شاهرودی درگذشت] {{In lang|fa}}</ref> * ਇਸਮਾਈਲ ਖਾਤਿਬ, 64-65, ਈਰਾਨੀ ਮੌਲਵੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਖੁਫੀਆ ਮੰਤਰੀ (2021 ਤੋਂ) ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ। * ਰੂਨ ਮੈਸਜ਼ [ਐਸਵੀ], 97, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ (ਹੇਡਮੋਰਾ ਐਸਕੇ, ਲੇਕਸੈਂਡਸ ਆਈਐਫ, ਗੈਸ ਐਚਕੇ.[sv]<ref>[https://www.aftonbladet.se/sportbladet/hockey/a/Pdplk0/leksands-forsta-guldtranare-rune-mases-dod-blev-97-ar Tränarlegendaren Rune Mases är död – blev 97 år] {{In lang|sv}}</ref> * ਪੀਟਰ ਥੌਮਸਨ, 81, ਅਮਰੀਕੀ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਚਾਰਕ। * ਸੋਰਿਨ ਤੁਫਾਨ, 57, ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਫਾਰੂਲ ਕਾਂਸਤਾਨਟਾ) ਡੁੱਬ ਗਿਆ।<ref>[https://www.euronews.ro/articole/surse-sorin-tufan-fostul-mare-fotbalist-al-farului-si-stelei-printre-disparutii-in-incidentul-din-portul-midia Surse: Sorin Tufan, fostul mare fotbalist al Farului și Stelei, printre dispăruții în incidentul din Portul Midia] {{In lang|ro}}</ref> * ਫਿਨ-ਏਰਿਕ ਵਿਨਜੇ, 90, ਨਾਰਵੇਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://www.khrono.no/finn-erik-vinje-er-dod/1046534 Finn-Erik Vinje er død] {{In lang|nn}}</ref> * ਰਾਬਰਟ ਵ੍ਹਾਈਟ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਟੇਨਰ। (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) === 17 === * ਡੌਗ ਕੈਮਿਲੀ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਬੇਸਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਡੌਜਰਜ਼, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਸੈਨੇਟਰਜ਼) * ਚੀਓਨ ਸ਼ਿਨ-ਇਲ , 82, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਵਪਾਰੀ।[ko] * ਲੋਰੇਨਾ ਕਲੇਅਰ ਫੈਸੀਓ, 82, ਕੋਸਟਾ ਰਿਕਨ ਘੋਡ਼ਸਵਾਰ, ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ (1998-2002), ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://crhoy.com/nacionales/muere-lorena-clare-esposa-del-expresidente-miguel-angel-rodriguez/ Muere Lorena Clare, esposa del expresidente Miguel Ángel Rodríguez] {{In lang|es}}</ref> * ਜੌਨ ਕੋਲੀ, 91, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ। * ਅਨੀਬਲ ਕ੍ਰਿਸਟੋਬੋ, 54, ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਕਵੀ।<ref>[https://elpais.com/cultura/2026-03-19/muere-anibal-cristobo-a-los-54-anos-un-gran-editor-precario.html Muere Aníbal Cristobo a los 54 años: un gran editor precario] {{In lang|es}}</ref> * ਜੈਕਬ ਡੇਰੇਚ-ਕ੍ਰਜ਼ੀਕੀ, 56, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2001-2005) ।<ref>[https://radiogorzow.pl/426904/nie-zyje-jakub-derech-krzycki/ Nie żyje Jakub Derech-Krzycki] {{In lang|pl}}</ref> * ਡੋਮਿਨਿਕਾ ਐਲਿਸਚੇਰੋਵਾ , 23, ਚੈੱਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਭਾਵਕ, ਪਹਿਲਵਾਨ ਅਤੇ ਗਾਇਕ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਟੱਕਰ.[cs]<ref>[https://www.irozhlas.cz/zpravy-domov/zemrela-dominika-elischerova-alias-mina-bylo-ji-23-let-influencerka-mela-nehodu_2603180629_jar Zemřela Dominika Elischerová alias Mína, bylo jí 23 let. Influencerka a zápasnice měla nehodu v Thajsku] {{In lang|cs}}</ref> * ਲਾਸਲੋ ਗੈਲੇ, 83, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://www.bio.u-szeged.hu/sztehirek/2026-marcius/elhunyt-galle-laszlo-professzor?objectParentFolderId=46632 Elhunyt Prof. Dr. Gallé László, az SZTE Ökológiai Tanszék alapítója] {{In lang|hu}}</ref> * ਜੀ. ਐਮ. ਫਜ਼ਲੁਲ ਹੱਕ, 83, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1996-2006) । * ਜਾਰਜੀਆ ਦੀ ਇਲੀਆ II, 93, ਜਾਰਜੀਅਨ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਹਾਈਰਚ, ਕੈਥੋਲਿਕਸ-ਪੈਟ੍ਰਿਆਰਚ ਆਫ ਆਲ ਜਾਰਜੀਆ (1977 ਤੋਂ ਗੈਸਟਰੋਇੰਟੇਸਟਾਈਨਲ ਖੂਨ ਵਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) । * ਲਿਊਬੋਮੀਰ ਕਲਿਸੁਰੋਵ , 82, ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਅੰਡਰਵਾਟਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ।[bg]<ref>[https://paragraf.bg/pochina-doajenat-na-balgarskata-podvodna-fotografiya-lyubomir-klisurov/ Почина доайенът на българската подводна фотография Любомир Клисуров] {{In lang|bg}}</ref> * ਬੈਟੀਨਾ ਕੋਸਟਰ, 66, ਜਰਮਨ ਗਾਇਕਾ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ।<ref>[https://www.stiletv.it/news/117140/capaccio-paestum-addio-alla-cantante-sassofonista-e-attrice-tedesca-bettina-koster Capaccio Paestum: addio alla cantante, sassofonista e attrice tedesca Bettina Köster] {{In lang|it}}</ref> * ਰੇਨੇਲ ਕਰੂਜ਼, 37, ਅਮਰੀਕੀ ਸੋਪ੍ਰਾਨੋ। * 67 ਸਾਲਾ ਅਲੀ ਲਾਰੀਜਾਨੀ, ਈਰਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੁਪਰੀਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕਿਓਰਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਦੋ ਵਾਰ ਸਕੱਤਰ, ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਪੀਕਰ (2008-2020), ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰੀ (1992-1994), ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ। * ਸਰ ਐਂਥਨੀ ਮੇਸਨ, 100, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ, ਮੁੱਖ ਜੱਜ (1987-1995), ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਅਤੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ (1972-1987) । * ਮਾਰਕ ਮੈਕਲੇਨੇ, 56, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ ਦੇ ਐਮਐਲਏ (2021 ਤੋਂ) * 87 ਸਾਲਾ ਸਲਾਵਾ ਰਾਚੇਵਾ, ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕਠਪੁਤਲੀ ਕਲਾਕਾਰ।<ref>[https://nova.bg/news/view/2026/03/17/530614/отиде-си-слава-рачева-актрисата-дала-гласа-си-на-педя-човек-лакът-брада/ Отиде си Слава Рачева - актрисата, дала гласа си на Педя човек-лакът брада] {{In lang|bg}}</ref> * ਜ਼ਲਾਟਕੋ ਸਿਮੇਂਕ, 87, ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਅਨ ਵਾਟਰ ਪੋਲੋ ਖਿਡਾਰੀ, ਓਲੰਪਿਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ (1964) । * ਘੋਲਮਰੇਜ਼ਾ ਸੁਲੇਮਾਨੀ, 61-62, ਈਰਾਨੀ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਬਸੀਜ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ (2019 ਤੋਂ) ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ। * ਲੈਰੀ ਸਟਾਲ, 84, ਅਮਰੀਕੀ ਬੇਸਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਕੰਸਾਸ ਸਿਟੀ ਅਥਲੈਟਿਕਸ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਮੇਟਸ, ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਪੈਡਰੇਜ਼) * ਸ਼ਮਸ ਸੁਮਨ, 59, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ (ਜੋ''ਜੋਯਜੱਤਰਾ'') ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ. * ਸੂ ਵੈਗਨਰ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨੇਵਾਡਾ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ (1991-1995) === 16 === * ਮਾਰਸੇਲੋ ਅਰਾਜੋ, 78, ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਖੇਡ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ (ਫੁੱਟਬਾਲ ਡੀ ਪ੍ਰਾਈਮੇਰਾ) <ref>[https://www.infobae.com/deportes/2026/03/16/murio-el-historico-relator-marcelo-araujo/ Murió Marcelo Araujo, el histórico periodista de Fútbol de Primera que revolucionó la forma de relatar en TV] {{In lang|es}}</ref> * 76 ਸਾਲਾ [[ਨਵਨਿੰਦਰ ਬਹਿਲ]], ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (''ਇਸ਼ਕਬਾਜ਼'', ਹੋਟਲ ਸਾਲਵੇਸ਼ਨ, ''ਖੁਫੀਆ'' ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ) । * ਜੈਮੀ ਬਲੈਂਕਸ, 54, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਅਰਬਨ ਲੀਜੈਂਡ, ''ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ'' ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਸਟਾਰਮ ਚੇਤਾਵਨੀ) * ਯਵੇਸ ਚੇਵਾਲਾਰਡ, 79, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ।<ref>[https://www.pf-13.com/P1220.aspx?IdPer=eaowxmjdY Avis de décès de Monsieur Yves Chevallard] {{In lang|fr}}</ref> * ਜੀਨ ਡੇਲਾਸ, 86, ਫ੍ਰੈਂਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ।<ref>[https://actualitte.com/article/129976/edition/jean-delas-cofondateur-de-l-ecole-des-loisirs-est-mort Jean Delas, cofondateur de L'école des loisirs, est mort] {{In lang|fr}}</ref> * ਜੀਨ ਡਰਫਲਰ, 101, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਓਰੇਗਨ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (1988-1994), ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (2001-2003) ਅਤੇ ਓਰੇਗਨ ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ <ਆਈਡੀ2। * ਪੈਟਰਿਕ ਡੇਵੋਲਫ, 75, ਫ੍ਰੈਂਚ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.lefilmfrancais.com/cinema/175428/disparition-de-patrick-dewolf Disparition de Patrick Dewolf] {{In lang|fr}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਐਲਜ਼ਾ ਗੋਏਵਾ , 97, ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰ।[bg]<ref>[https://www.segabg.com/category-culture/golyamata-bulgarska-hudozhnichka-elza-goeva-izduhna-na-97 Голямата българска художничка Елза Гоева издъхна на 97] {{In lang|bg}}</ref> * ਆਂਦਰੇ ਗੋਲਿਕੋਵ [ਰੂਸੀ], 80, ਰੂਸੀ ਅਦਾਕਾਰ।[ru]<ref>[https://m.5-tv.ru/news/5061083/umer-legendarnyj-akter-mhat-imeni-gorkogo-andrej-golikov-aii/ Умер легендарный актер МХАТ имени Горького Андрей Голиков] {{In lang|ru}}</ref> * ਜੇਮਜ਼ ਐਨ. ਹਾਰਡਿਨ ਜੂਨੀਅਰ, 87, ਅਮਰੀਕੀ ਜਰਮਨਵਾਦੀ। * ਈ. ਗ੍ਰੈਡੀ ਜੌਲੀ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ, ਪੰਜਵੇਂ ਸਰਕਟ ਲਈ ਯੂਐਸ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲਜ਼ ਦੇ ਜੱਜ (1982 ਤੋਂ) * ਡੋਲੋਰੇਸ ਕੀਨ, 72, ਆਇਰਿਸ਼ ਲੋਕ ਗਾਇਕ (ਡੀ ਡੈਨਨ) * ਸਰਗੇਈ ਮੈਕਸਿਮੈਂਕੋ, 71, ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ।[ru]<ref>[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 – 16.03.2026] {{In lang|ru}}</ref> * ਏਰਨੋ ਮੇਜ਼ਰੋਸ, 90, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਹਵਾ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://www.blikk.hu/aktualis/belfold/meszaros-erno-mta-meteorologus-halal-gyasz/skfgv6b Meghalt Mészáros Ernő] {{In lang|hu}}</ref> * ਅਲਫਰੈਡ ਜੇ. ਨੋਲ, 66, ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (2017-2019) <ref>[https://kurier.at/politik/inland/jurist-und-ex-poltiker-alfred-noll-verstorben/403141366 Jurist und Ex-Politiker Alfred Noll verstorben] {{In lang|de}}</ref> * ਜੁਆਨ ਓਚਾਗਾਵੀਆ ਲਾਰੈਨ [ਫਰੈਡ], 97, ਚਿਲੀਅਨ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਜੈਸੂਇਟ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ।[fr]<ref>[https://www.osservatoreromano.va/it/news/2026-03/quo-063/morto-in-cile-il-padre-gesuita-juan-ochagavia-larrain.html Morto in Cile il padre gesuita Juan Ochagavía Larraín] {{In lang|it}}</ref> * ਐਰਿਕ ਓਵਰਮੀਰ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ (''ਬੌਸ਼'', ਲਾਅ ਐਂਡ ਆਰਡਰ, ''[[ਦ ਵਾਇਰ]]'') * ਵੇਨ ਪਰਕਿਨਜ਼, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਗਿਟਾਰਿਸਟ, ਸਟ੍ਰੋਕ। * ਓਵੇ ਪਿਹਲ, 87, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ। * ਮੋਨਰੋ ਪ੍ਰਾਈਸ, 87, ਅਮਰੀਕੀ ਅਕਾਦਮਿਕ। * ਓਰੀਅਨ ਸੈਮੂਅਲਸਨ, 91, ਅਮਰੀਕੀ ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ ਪ੍ਰਸਾਰਕ (ਡਬਲਯੂਜੀਐਨ) * ਕੀਕੀ ਸ਼ੇਪਾਰਡ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ (ਅਪੋਲੋ ਵਿਖੇ ਸ਼ੋਅਟਾਈਮ) ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ. * 84 ਸਾਲਾ ਸੀਸਾਬਾ ਸਿਕਲੋਸ, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1990-1994) ।<ref>[https://24.hu/belfold/2026/03/16/siklos-csaba-jozsef-meghalt/ Meghalt Siklós Csaba József volt miniszter] {{In lang|hu}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਸਟ੍ਰੈਨਸਕੀ, 78, ਚੈੱਕ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ (ਐਚਸੀ ਵਿਟਕੋਵਿਸ, ਐਚਸੀ ਜ਼ਲਿਨ) ।<ref>[https://www.hc-vitkovice.cz/article/13642-Vitkovicka-rodina-smutni-Ve-veku-78-let-zemrel-Vladimir-Stransky Vítkovická rodina smutní: Ve věku 78 let zemřel Vladimír Stránský] {{In lang|cs}}</ref> * ਡੈਨੀਅਲ ਅਵੇਯੂ ਸਿਮੇ, ਘਾਨਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ * ਮਾਰੇਕ ਟਰੌਂਬਸਕੀ, 88, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ।[pl]<ref>[https://bielsko.biala.pl/aktualnosci/60246/nie-zyje-prof-marek-trombski-odeszla-postac-wybitna-i-niezwykle-zasluzona-dla-bielska-bialej-foto Nie żyje prof. Marek Trombski. Odeszła postać wybitna i niezwykle zasłużona dla Bielska-Białej - foto] {{In lang|pl}}</ref> * ਬੌਬ ਤੁਲੀਅਸ, 95, ਅਮਰੀਕੀ ਰੇਸਿੰਗ ਡਰਾਈਵਰ (ਆਈ. ਐਮ. ਐਸ. ਏ.) === 15 === * ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਬੇਸੇਰਾ, 61, ਪੇਰੂਵੀਅਨ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ (2026) <ref>[https://rpp.pe/politica/elecciones/napoleon-becerra-candidato-presidencial-del-partido-de-los-trabajadores-y-emprendedores-fallecio-en-un-accidente-noticia-1680139 Falleció Napoleón Becerra, candidato presidencial del Partido de los Trabajadores y Emprendedores, tras un accidente de tránsito] {{In lang|es}}</ref> * ਅਬਦੁਲਰਹਮਾਨ ਅਲ-ਬਿਸ਼ੀ, 43, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਅਲ ਨਾਸਰ ਐਫ.ਸੀ.|ਅਲ-ਨਾਸਰ]], ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) ਐਮੀਓਟ੍ਰੋਫਿਕ ਲੇਟਰਲ ਸਕਲੋਰੋਸਿਸ ਤੋਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ. * ਪਾਕੀ ਕੈਨਜ਼ੀ , 78, ਇਤਾਲਵੀ ਗਾਇਕ।[it]<ref>[https://tg24.sky.it/spettacolo/musica/2026/03/16/paki-canzi-nuovi-angeli-morto Addio a Paki Canzi, cantante e pianista dei Nuovi Angeli. Aveva 78 anni] {{In lang|it}}</ref> * ਮੈਟ ਕਲਾਰਕ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਇਨ ਦ ਹੀਟ ਆਫ ਦ ਨਾਈਟ, ਦ ਆਊਟਲਾ ਜੋਸੀ ਵੇਲਜ਼, ਦ ''ਜੈਫ ਫੌਕਸਵਰਥੀ ਸ਼ੋਅ'') ਰੀਡ਼੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਹੋਈਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ। * ਕੇਨ ਕੋਲ, 82, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਓਲੰਪਿਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (1964) ਅਤੇ ਕੋਚ। * ਅਲੇਸੈਂਡਰੋ ਕੋਰਟੀਜ਼ ਡੀ ਬੋਸਿਸ, 99, ਇਤਾਲਵੀ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਅਤੇ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.ilrestodelcarlino.it/ancona/cronaca/addio-allambasciatore-de-bosis-abito-daadcfe6 Addio all'ambasciatore De Bosis: abitò la Torre, emblema di Portonovo] {{In lang|it}}</ref> * ਲੇਨ ਡੀਟਨ, 97, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਾਸੂਸ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ (ਆਈ. ਪੀ. ਸੀ. ਆਰ. ਈ. ਐੱਸ. ਐੱਫ. ਫਾਈਲ, ਐਨ ਐਕਸਪੈਸਿਵ ਪਲੇਸ ਟੂ ਡਾਈ, ਐਕਸ. ਪੀ. ਡੀ.) * ਬਿੱਲ ਡੈਮਪਸੇ, 83, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਵੈਸਟ ਪਰਥ) * ਵਿਲੀਅਮ ਸੀ. ਡਾਈਟਜ਼, 80, ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਲੇਖਕ (ਹੈਲੋਃ ਦ ਫਲੱਡ) । (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਜਿਮ ਫਲੀਟਿੰਗ, 70, ਸਕਾਟਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਏਅਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ, ਕਲਾਇਡ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ ([[ਕਿਲਮਾਰਨਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਕਿਲਮਾਰਨੌਕ]]) । * ਵਾਲਟਰ ਫਰੀਨਾ, 72, ਇਤਾਲਵੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪੋਕਰ ਖਿਡਾਰੀ।[it]<ref>[https://www.grinderlabpoker.it/addio-valter-farina-primo-braccialettato-wsop-italiano-storia/ Addio a Valter Farina, il primo braccialettato WSOP italiano nella storia del poker] {{In lang|it}}</ref> * ਕਿਰਕ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ, 77-78, ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਊਂਡ ਇੰਜੀਨੀਅਰ (ਦ ''ਬੋਰਨ ਅਲਟੀਮੇਟਮ'', ''ਐਲ. ਏ. ਗੁਪਤ'', ''ਜੁਰਾਸਿਕ ਵਰਲਡ'') <ref>[https://www.tvazteca.com/azteca7/oscar/premios-oscar-2026-lista-artistas-que-aparecieron-en-el-in-memoriam/ In Memoriam Premios Oscar 2026: todos los actores, actrices y directores recordados en la gala] {{In lang|es}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਜੇਮਜ਼ ਐਮ. ਹਿਊਸਟਨ, 103, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਜੰਮਪਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ। * ਐਟਿਲਾ ਲੋਟੇ, 91, ਹੰਗਰੀਆਈ ਅਦਾਕਾਰ।<ref>[https://magyarnemzet.hu/kultura/2026/03/lote-attila-jaszai-mari-dijas-szinesz Elhunyt Lőte Attila Jászai Mari-díjas színész] {{In lang|hu}}</ref> * ਇਰਮੇਲੀ ਮੈਕਲੇ, 83, ਫ਼ਿਨਲੈਂਡੀ ਪੌਪ ਗਾਇਕਾ।<ref>[https://yle.fi/a/74-20215726 Iskelmälaulaja Irmeli Mäkelä on kuollut] {{In lang|fi}}</ref> * ਏਜੀਡੀਓ ਮਾਰਜ਼ੋਨਾ, 81-82, ਇਤਾਲਵੀ ਕਲਾ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ।<ref>[https://www.faz.net/agenturmeldungen/dpa/kunstsammler-und-maezen-egidio-marzona-gestorben-200639184.html Kunstsammler und Mäzen Egidio Marzona gestorben]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|de}}</ref> * ਸਿਨਜ਼ੀਆ ਆਸਕਰ, 63, ਇਤਾਲਵੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਅਭਿਨੇਤਰੀ।<ref>[https://www.ilmattino.it/spettacoli/musica/morta_cinzia_oscar_annuncio_figlio_cantante_chi_era-9417541.html È morta Cinzia Oscar, lutto nel mondo della musica: «Sono morto insieme a te, mamma», le parole del figlio] {{In lang|it}}</ref> * ਰਿਚਰਡ ਰੈਂਡਰਿਆਮੰਡਰਾਟੋ, 67, ਮਾਲਾਗਾਸੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟ, ਆਰਥਿਕਤਾ ਮੰਤਰੀ (2019-2021) ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ (2021) ।<ref>[https://midi-madagasikara.mg/richard-randriamandrato-lancien-ministre-de-leconomie-et-des-finances-nest-plus/ Richard Randriamandrato : L'ancien ministre de l'Économie et des Finances n'est plus] {{In lang|fr}}</ref> * ਜਮਾਲ ਰੇਯਾਨ, 72, ਫਲਸਤੀਨੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ (''ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ'') । * ਬਰੂਨੋ ਸਲੋਮੋਨ, 55, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਦਾਕਾਰ (ਫੈਜ਼ ਪਾਸ ਸੀ, ਫੈਜ਼ ਪਾਸ ça, ''ਮੈਡੇਲੀਨ ਕੋਲਿਨਜ਼'', ਤਮਾਰਾ.<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/03/15/bruno-salomone-acteur-dans-fais-pas-ci-fais-pas-ca-est-mort-a-l-age-de-55-ans_6671288_3382.html Bruno Salomone, acteur dans « Fais pas ci, fais pas ça », est mort à l'âge de 55 ans] {{In lang|fr}}</ref> * ਐਂਡਰੀ ਸਰਡਯੁਕ, 87, ਯੂਕਰੇਨੀ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਮੰਤਰੀ (1996-1999) <ref>[https://amnu.gov.ua/pishov-z-zhyttya-akademik-namn-ukrayiny-andrij-myhajlovych-serdyuk/ Пішов з життя академік НАМН України] {{In lang|uk}}</ref> * ਸ਼ੋਸਾਨਾ ਸਟਰੋਕ, 34, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਕਾਰਕੁਨ। * ਵਾਕਾਸ਼ੀਮਾਜ਼ੂ ਮੁਤਸੂਓ, 69, ਜਪਾਨੀ ਸੂਮੋ ਪਹਿਲਵਾਨ।<ref>[https://www.nikkansports.com/battle/sumo/photonews/photonews_nsInc_202603150001936-0.html 元大関若嶋津の日高六男さん死去、69歳 現役時代は優勝2度 9年前に倒れ頭部手術受ける] {{In lang|ja}}</ref> * ਡੇਵਿਡ ਐਚ. ਵਾਲਡੇਕ, 69, ਅਮਰੀਕੀ ਕੈਮਿਸਟ। (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਮਾਰੀਅਸ ਵਾਈਡਰਿੰਸਕੀ , 74-75, ਪੋਲਿਸ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ।[pl]<ref>[https://zpaf.pl/aktualnosci/M-Widerynski-zmarl-15-03-2026/ Dotarła do nas smutna wiadomość: dziś, 15 marca 2026 zmarł Mariusz Wideryński] {{In lang|pl}}</ref> * ਯੂਜਨੀਅਸ ਵਾਈਜ਼ਨਰ [ਪਲ], 94, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ।[pl]<ref>[https://nekrologi.wyborcza.pl/0,11,,601324,Eugeniusz-Wyzner-nekrolog.html Eugeniusz Wyzner roku zmarł] {{In lang|pl}}</ref> === 14 === * ਲਿਉਡਮੀਲਾ ਅਰਿਨੀਨਾ, 99, ਰੂਸੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਏ ਟੀਚਰ ਆਫ਼ ਸਿੰਗਿੰਗ, ਵੇਟਿੰਗ ਫਾਰ ਲਵ, ਗੈਸਟ ਫਰੌਮ ਦ ਫਿਊਚਰ) <ref>[https://news.ru/culture/skonchalas-izvestnaya-artistka-dolgozhitelnica Скончалась известная артистка из фильма «Гостья из будущего»] {{In lang|ru}}</ref> * ਵੋਲੋਦੀਮੀਰ ਬਾਬਾਯੇਵ, 74, ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ।<ref>[https://mediaport.ua/pomer-pochesnyy-hromadianyn-kharkova-volodymyr-babaiev/ Помер почесний громадянин Харкова Володимир Бабаєв] {{In lang|uk}}</ref> * ਜੋਚੇਨ ਬਾਕਫੈਲਡ, 73, ਜਰਮਨ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼, ਓਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ (1976) <ref>[https://www.ndr.de/nachrichten/mecklenburg-vorpommern/olympiasieger-aus-mv-boxer-jochen-bachfeld-gestorben,bachfeld-100.html Olympiasieger aus MV: Boxer Jochen Bachfeld gestorben] {{In lang|de}}</ref> * ਰਾਏ ਆਰ. ਬਰੇਰਾ ਸੀਨੀਅਰ, 99, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ, ਟੈਕਸਸ ਰਾਜ ਦੇ ਸਕੱਤਰ (1968-1969) <ref>[https://www.expressnews.com/san-antonio-weather/article/roy-barrera-sr-san-antonio-trial-attorney-legend-22079640.php 'A legal legend': Roy Barrera Sr. was first Hispanic to lead San Antonio Bar Association] {{Subscription required}}</ref> * ਜੋਜ਼ੇਫ਼ ਬੇਨਕੇ, 88, ਹੰਗਰੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।[hu]<ref>[https://aok.pte.hu/hu/hirek/hir/18313 Gyászhír – elhunyt dr. Benke József] {{In lang|hu}}</ref> * ਜੇਨਸ ਬਲੌਰਟ, 87, ਜਰਮਨ ਵਿਗਿਆਨੀ (ਸਾਈਕੋਆਕੌਸਟਿਕਸ) * ਲੈਂਬਰਟੋ ਕਾਰਡੀਆ, 91, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਸਕੱਤਰ (1995-1996) <ref>[https://www.ansa.it/sito/notizie/politica/2026/03/14/e-morto-lamberto-cardia-a-palazzo-chigi-poi-presidente-della-consob_4ecad71a-629f-4386-9ea1-8b2f016501b9.html È morto Lamberto Cardia, il 'timoniere' nelle tempeste finanziarie] {{In lang|it}}</ref> * ਅਮੀਲੀਆ ਕੈਸਡੇਈ, 96, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਿਪਟੀ (1976-1979), ਵੇਨੇਟੋ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (1985-1990) ।<ref>[https://www.ansa.it/sito/notizie/politica/2026/03/14/morta-amelia-casadei-fu-parlamentare-e-consigliera-veneta-dc_c5df5292-a811-4f8e-a151-e91f14c3fdb1.html Morta Amelia Casadei, fu parlamentare e consigliera veneta Dc] {{In lang|it}}</ref> * ਬ੍ਰਾਇਨ ਕਲਾਰਕ, 87, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਐਂਗਲਰ, ਛਾਤੀ ਦੀ ਲਾਗ.<ref>[https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/brian-clarke-obituary-distinguished-angling-writer-86fkbk8dv Brian Clarke obituary: distinguished angling writer] {{Subscription required}}</ref> * ਲੋਵਰਕਾ ਕੋਰਾਲਿਕ , 58, ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਅਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।<ref>[https://www.hipzg.hr/preminula-lovorka-coralic-1968-2026/ Preminula dr. sc. Lovorka Čoralić 1968.-2026.] {{In lang|hr}}</ref> * ਗੇਮਾ ਕੁਏਰਵੋ, 91, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਵੇਂਟੇ ਏ ''ਅਲੇਮੇਨੀਆ, ਪੇਪੇ'', ਦੋ ਮਰਦ ਅਤੇ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਐਕਵੀ ਨੋ ਹੇ ਕਵੀਨ ਵਿਵਾ.<ref>[https://www.lavanguardia.com/gente/20260314/11489982/gemma-cuervo-actriz-muere-aqui-no-hay-quien-viva.html Muere la actriz Gemma Cuervo a los 91 años] {{In lang|es}}</ref> * ਫ੍ਰੈਂਸੀਨ ਡੈਮੀਚੇਲ, 87, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ।<ref>[https://www.corsenetinfos.corsica/La-disparition-de-Francine-Demichel-juriste-et-universitaire-engagee-au-service-de-l-Universite-de-Corse_a89709.html La disparition de Francine Demichel, juriste et universitaire engagée au service de l'Université de Corse] {{In lang|fr}}</ref> * ਨੂਰਦੀਨ ਜੌਦੀ , 92, ਅਲਜੀਰੀਆ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮੈਟ।[ar] * ਪਾਓਲੋ ਫਰਨਾਂਡੋ, 58, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਚਾਰ ਵਾਰ ਡਿਪਟੀ ਰਹੇ।<ref>[https://g1.globo.com/df/distrito-federal/noticia/2026/03/14/morre-ex-deputado-federal-do-df-professor-paulo-fernando.ghtml Morre Professor Paulo Fernando, ex-deputado federal do DF, aos 58 anos] {{In lang|pt}}</ref> * ਨਿਕੋਲੇ ਗਾਰੋ, 88, ਰੂਸੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਮੈਨੇਜਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ।[ru]<ref>[https://www.thevoicemag.ru/stars/news/15-03-2026/umer-akter-komedii-kavkazskaya-plennica-ili-novye-priklyucheniya-shurika-i-kin-dza-dza-nikolai-garo/ Умер актер комедий «Кавказская пленница, или Новые приключения Шурика» и «Кин-дза-дза!» Николай Гаро] {{In lang|ru}}</ref> * ਪਾਲ ਜੇਰੀਮੀਆ, 81, ਅਮਰੀਕੀ ਬਲੂਜ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰ। * ਜੁਰਗਨ ਹੈਬਰਮਾਸ, 96, ਜਰਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ (''ਸੰਚਾਰਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ'') <ref>[https://www.tagesspiegel.de/kultur/philosoph-und-soziologe-jurgen-habermas-im-alter-von-96-jahren-gestorben-15358274.html Philosoph und Soziologe: Jürgen Habermas im Alter von 96 Jahren gestorben] {{In lang|de}}</ref> * ਓਡ ਹੋਲਟਨ, 85, ਨਾਰਵੇਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1989-2005) ।<ref>[https://www.nrk.no/ostfold/tidligere-stortingspolitiker-odd-holten-er-dod-1.17812276 Tidligere stortingspolitiker Odd Holten er død] {{In lang|no}}</ref> * ਸਰਜ ਮੈਥਿਯੂ, 90, ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਿਪਟੀ (1973-1976), ਸੈਨੇਟਰ (1977-2004) ।<ref>[https://www.leprogres.fr/politique/2026/03/14/serge-mathieu-ancien-senateur-du-rhone-est-decede-a-l-age-de-90-ans Serge Mathieu, ancien sénateur du Rhône entre 1977 et 2004, est décédé à l'âge de 90 ans] {{In lang|fr}}</ref> * ਸ਼ਿਗੇਕੀ ਮੋਰੀ, 88, ਜਾਪਾਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ [[ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਮਲਾ|ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ]] ਤੋਂ ਬਚੇ ਵਿਅਕਤੀ। * ਸਰਜੀਓ ਮੇਰੁਸੀ, 83, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ।[it]<ref>[https://www.lastampa.it/novara/2026/03/14/news/morto_sergio_merusi_sindaco_lega_novara_politica-15545368/ Morto Sergio Merusi, primo sindaco leghista di Novara] {{In lang|it}}</ref> * ਹੈਨਰੀ ਨੋਵੋਸੂ, 62, ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਨਿਊ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਬੈਂਕ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ (ਗੇਟਵੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ) । * ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਏ. ਸਿਮਜ਼, 83, ਅਮਰੀਕੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ, [[ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਨੋਬਲ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ (2011) * ਸਟੀਵ ਥੈਲ, 71, ਅਮਰੀਕੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਵਕੀਲ। * ਬਰਟੇ ਵੀਸ, 84, ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ (1993-1997) ।<ref>[https://www.dr.dk/nyheder/seneste/tidligere-minister-birte-weiss-er-doed Tidligere minister Birte Weiss er død] {{In lang|da}}</ref> * ਐਂਡਰਿਊ ਬੀ. ਵਿਟਕੋਵਰ, 91, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਜੰਮਪਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ। * ਫਿਲ ਵੂਲਸ, 66, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ|ਐਮ. ਪੀ.]] (1997-2010), ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਕੈਂਸਰ। * ਜਾਰਡਨ ਰਾਈਟ, 33, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ (''ਇਕੋ ਇਕ ਰਸਤਾ ਏਸੇਕਸ ਹੈ'', ਐਕਸ ਆਨ ਦ ਬੀਚ) * ਸੁੰਦਰਤਾ ਜ਼ਿਬੁਲਾ, 65, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2019-2024) === 13 === * ਜੌਨ ਐਲਫੋਰਡ, 54, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ (ਗ੍ਰੇਂਜ ਹਿੱਲ, ਲੰਡਨ ਦਾ ਬਰਨਿੰਗ ਹਿੱਲ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਅਪਰਾਧੀ। * ਨਿਕ ਬੇਕਰ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ। * ਜਿਓਵਾਨੀ ਬੋਲਜ਼ੋਨੀ, 88, ਇਤਾਲਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਸੈਂਪਡੋਰੀਆ, [[ਜੇਨੋਵਾ ਸੀ. ਐੱਫ਼. ਸੀ.|ਜੇਨੋਆ]], [[ਐੱਸ. ਐੱਸ. ਸੀ. ਨਪੋਲੀ|ਨੈਪੋਲੀ]]) ।[it]<ref>[https://www.genoaoggi.it/societa/palmares/addio-a-giovanni-bolzoni-lo-sconquasso-che-porto-il-genoa-in-a/ Addio a Giovanni Bolzoni: lo "Sconquasso" che portò il Genoa in A] {{In lang|it}}</ref> * ਬਿਲੀ ਕੈਂਪਬੈਲ, 81, ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਡਨਡੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਡੰਡੀ]], ਮਦਰਵੈਲ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਫਿਲ ਕੈਂਪਬੈਲ, 64, ਵੈਲਸ਼ ਗਿਟਾਰਿਸਟ (ਮੋਟਰਹੈੱਡ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਜੋਖਮ, ਫਿਲ ਕੈਂਪਬੈੱਲ ਅਤੇ ਬੈਸਟਰਡ ਸੰਨਜ਼) ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ. * ਐਮੀ ਕੈਰ, 34, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਰੀਡਿੰਗ, ਉੱਤਰੀ ਇਲੀਨੋਇਸ ਹਸਕੀਜ਼, ਆਈ. ਐਲ. ਸੈਂਡਵਿਕਨ ਬ੍ਰੇਨ ਟਿਊਮਰ) * ਫਰੈਂਸੀਨ ਡੇਸਕੈਰੀਜ਼, 84, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ।<ref>[https://www.lapresse.ca/actualites/2026-03-13/pionniere-du-feminisme-au-quebec/la-sociologue-francine-descarries-n-est-plus.php La sociologue Francine Descarries n'est plus] {{In lang|fr}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਬ੍ਰਾਇਨ ਡੋਹਰਟੀ, 57, ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰ (ਦ ''[[ਦ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ]]'', ਦ ''[[ਦ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ|ਵਾਲ ਸਟ੍ਰੀਟ ਜਰਨਲ]]'' ਅਤੇ ਲੇਖਕ (ਰੈਡਿਕਲਸ ਫਾਰ ਕੈਪੀਟਲਜ਼ਮ) * ਐਚ. ਜੇ. ਡੋਰਾ, 83, ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ। * ਪਾਲ ਆਰ. ਏਰਲਿਚ, 93, ਅਮਰੀਕੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਲੇਖਕ (ਦ ਪਾਪੂਲੇਸ਼ਨ ਬੰਬ ਕੈਂਸਰ) । * ਐਨਵੋਈ ਐਲਨ, 12, ਫ੍ਰੈਂਚ ਥੋਰਬ੍ਰੇਡ ਰੇਸਹੌਰਸ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ. * ਰਾਲਫ਼ ਫਰੀਬਰਗ, 89, ਫ਼ਿਨਲੈਂਡੀ ਪੱਤਰਕਾਰ (ਹੂਫ਼ਵੁਡਸਟੈਡਸਬਲਾਡੇਟ) ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1970-1979) ।<ref>[https://yle.fi/a/74-20215157 Toimittaja, suur­lähettiläs ja entinen SDP:n kansan­edustaja Ralf Friberg on kuollut] {{In lang|fi}}</ref> * ਐਨ ਗਲੱਕਮੈਨ, 98, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ। * ਸ਼ੁਜਾਤ ਹਾਸ਼ਮੀ, 75, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ (''ਵਾਰਿਸ'', ਖਾ''ਖ਼ਾਕ ਔਰ ਖ਼ੂਨ'', ''ਵੱਡਾ ਖਾਨ'') । (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕਰਿਨ, 73, ਰੂਸੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਟੰਟਮੈਨ (ਪੀਟਰ ਦ ਗ੍ਰੇਟ) <ref>[https://news.mail.ru/society/70149590/ Умер каскадер из фильма «ТАСС уполномочен заявить» Александр Карин] {{In lang|ru}}</ref> * ਸੁਲਤਾਨ ਅਲੀ ਕੇਸ਼ਤਮੰਦ, 90, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ (ID2), 1989-1990 * ਮਾਰੀਅਨ ਕੀਲੇਕ, 84, ਪੋਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਪੋਗੋ ਸਜ਼ੈਕਸੀਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://pilkanozna.pl/nie-zyje-marian-kielec-legendarny-gracz-pogoni-szczecin-mial-84-lata/ Nie żyje Marian Kielec. Legendarny gracz Pogoni Szczecin miał 84 lata.] {{In lang|pl}}</ref> * ਮਧੂ ਮਲਹੋਤਰਾ, 72, ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਵਿਸ਼ਨਾਥ, ''ਸਤ੍ਤੇ ਪੇ ਸੱਤਾ'', ''ਕਯਾਮਤ'') । * ਬਿਲੀ ਮੈਕਕੁਲੋਫ, 90, ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਆਰਸੇਨਲ]], [[ਮਿੱਲਵਾਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਮਿਲਵਾਲ]], ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * İlber Ortaylı 78, ਤੁਰਕੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।[20] * ਜੌਨ ਐਮ. ਪਰਕਿਨਜ਼, 95, ਅਮਰੀਕੀ ਈਸਾਈ ਉਪਦੇਸ਼ਕ, ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ। * ਏਨਰਿਕ ਰੇਨਾ, 85, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਐਫਸੀ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ (2003) <ref>[https://www.sportaragon.com/articulo/futbol-aragon/muere-enric-reyna-expresidente-fc-barcelona/20260313105300149320.html Muere Enric Reyna, expresidente del FC Barcelona] {{In lang|es}}</ref> * ਮਰਸੀਡੀਜ਼ ਰਿਬੇਰਾ ਸੈਂਜ਼ , 111, ਸਪੇਨੀ ਡਾਂਸਰ।[ca]<ref>[https://www.diaridegirona.cat/girona/2026/03/14/mor-mercedes-ribera-creadora-primera-127963851.html Mor Mercedes Ribera, fundadora de la primera escola de dansa a Girona] {{In lang|ca}}</ref> * ਜ਼ਿਗਮੰਡ ਰਿਟੋਕ, 96, ਹੰਗਰੀਅਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://mta.hu/mta_hirei/elhunyt-ritook-zsigmond-az-mta-rendes-tagja-115217 Elhunyt Ritoók Zsigmond, az MTA rendes tagja] {{In lang|hu}}</ref> * ਫ਼ਾਤਮਾ ਸਰਹਾਨ, 97, ਮਿਸਰੀ ਗਾਇਕਾ।<ref>[https://www.elbalad.news/6901678 وفاة المطربة الشعبية فاطمة سرحان.. ونادية مصطفى تنعى الراحلة] {{In lang|ar}}</ref> * ਜੌਨ ਏ. ਸ਼ਾਉਡ, 92, ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਜਨਰਲ, ਸੁਪਰੀਮ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਅਲਾਇਡ ਪਾਵਰਜ਼ ਯੂਰਪ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ, ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੋਕ ਤੋਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ * ਡੌਗ ਸ਼ਿਵਲੀ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕੋਚ (ਨਿਊ ਓਰਲੀਨਜ਼ ਸੇਂਟਸ, ਅਟਲਾਂਟਾ ਫਾਲਕਨਜ਼, ਹਿਊਸਟਨ ਆਇਲਰਸ)। * ਈਲੀ ਸਿਲਡ, 83, ਐਸਟੋਨੀਅਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਇੱਕ ਝੂਠੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਨਾਲ ਡੇਵਿਲ)।<ref>[https://www.ohtuleht.ee/melu/1153279/suri-pikaaegne-ugala-naitleja-eili-sild-torga Suri pikaaegne Ugala näitleja Eili Sild-Torga] {{In lang|et}}</ref> * ਗੋਰਡਨ ਵਾਲੇਸ, 82, ਸਕਾਟਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ([[ਡਨਡੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਡੰਡੀ]], ਮੌਂਟਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ (ਰਾਇਥ ਰੋਵਰਜ਼)। * ਵੁਲਫਰੇਡੋ ਵਾਈਲਡਪਰੇਟ ਡੀ ਲਾ ਟੋਰੇ, 92, ਸਪੇਨੀ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ <ref>[https://diariodeavisos.elespanol.com/esquelas/2026/03/13/40017/ Don Wolfredo Wildpret de la Torre] {{In lang|es}}</ref> * ਸਿਤੀ ਨੋਰਮਾ ਯਾਕੂਬ, 85, ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ, ਮਲਾਇਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਜੱਜ (2004-2006)। === 12 === * ਡੈਨੀਅਲ ਅਮੀ, 84, ਅਮਰੀਕੀ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰ।<ref>[https://obituaries.montlawn.com/obituaries/daniel-amey-jr Daniel Irwin Amey, Jr.]</ref> * ਅਰਨੀ ਅਨਾਸਟੋਸ, 82, ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ (WABC) ਅਤੇ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਹੋਸਟ, ਨਮੂਨੀਆ।<ref>[https://www.cbsnews.com/newyork/news/ernie-anastos-dies-at-82/ Ernie Anastos, legendary NYC news anchor, dies at 82]</ref> * ਟੋਨੀ ਬਾਲਸਾਮੋ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਬੇਸਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਕਬਜ਼)।<ref>[https://www.massapequafuneralhome.com/obituaries/Anthony-Balsamo?obId=47537753 Anthony Balsamo]</ref> * ਐਨਰਿਕਾ ਬੋਨਾਕੋਰਟੀ, 76, ਇਤਾਲਵੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ (ਨੌਨ ਏ ਲਾ ਰਾਏ) ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ (ਯੂਅਰ ਵਾਈਸ ਇਜ਼ ਏ ਲਾਕਡ ਰੂਮ ਐਂਡ ਓਨਲੀ ਆਈ ਹੈਵ ਦ ਕੀ, ਦ ਸੈਂਸੁਅਲ ਮੈਨ), ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.ansa.it/english/news/2026/03/12/italian-actress-tv-presenter-enrica-bonaccorti-dies-aged-76_f10e24df-470e-4235-b876-f8b6d17772d2.html Italian actress, TV presenter Enrica Bonaccorti dies aged 76]</ref> * ਟੌਮ ਬ੍ਰਾਊਨ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਬੀਸੀ ਲਾਇਨਜ਼)।<ref>[https://cfjctoday.com/2026/03/16/lions-say-canadian-football-hall-of-famer-tom-brown-has-died-at-age-89/ Lions say Canadian Football Hall of Famer Tom Brown has died at age 89]</ref> * ਅਸੀਮ ਬੁਖਾਰੀ, 76, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਬਦਮਾਸ਼ ਗੁੱਜਰ)।<ref>[https://images.dawn.com/news/1195005/actor-asim-bukhari-passes-away-in-lahore Actor Asim Bukhari passes away in Lahore]</ref> * ਅਲ ਫੇਸਟਾ [ਇਹ], 68, ਇਤਾਲਵੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.thedailybeast.com/pulitzer-prize-winning-foreign-correspondent-john-f-burns-dies-at-81/ Pulitzer Prize-Winning Foreign Correspondent Dies at 81]</ref> * ਜੌਨ ਫਿਸ਼ਰ ਬਰਨਜ਼, 81, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੱਤਰਕਾਰ (ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼), ਨਮੂਨੀਆ।<ref>[https://www.thedailybeast.com/pulitzer-prize-winning-foreign-correspondent-john-f-burns-dies-at-81/ Pulitzer Prize-Winning Foreign Correspondent Dies at 81]</ref> * ਬਰੂਨੋ ਕੌਂਟਰਾਡਾ, 94, ਇਤਾਲਵੀ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ ਅਧਿਕਾਰੀ।<ref>[https://palermo.repubblica.it/cronaca/2026/03/13/news/bruno_contrada_morto_super_poliziotto_misteri_mafia-425218469/amp/ Morto Bruno Contrada, il super poliziotto dei misteri di Palermo] {{in lang|it}}</ref> * ਜੋਰੀ ਲੂਏਲੋਫ ਫ੍ਰਾਈਡਮੈਨ, 85, ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ (WMAQ)।<ref>[https://www.chicagotribune.com/2026/03/16/jorie-lueloff-obituary-newscaster/ Jorie Lueloff, long known as first female news anchor on Chicago TV, dies at 85]</ref> * ਰੇਨੀ ਫ੍ਰਿਟਚੀ, ਬੈਰੋਨੈਸ ਫ੍ਰਿਟਚੀ, 83, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਈਫ ਪੀਅਰ, ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲਾਰਡਜ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (2005–2024)।<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c0mgdennwd4o Baroness remembered as 'kind, caring person']</ref> * ਅਨਾਸਤਾਸੀਓਸ ਗੋਨਿਸ, 99–100, ਯੂਨਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਐਮਪੀ (1993–1996)।<ref>[https://www.in.gr/2026/03/12/politics/epikairotita/pethane-o-proin-vouleytis-kai-epitimos-proedros-tou-elegktikou-synedriou-anastasios-gkonis/ Πέθανε ο πρώην βουλευτής και επίτιμος πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, Αναστάσιος Γκόνης] {{in lang|el}}</ref> * ਹਰੀਮੁਰਲੀ, 27, ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਰਸਿਕਨ, ਅਮਰ ਅਕਬਰ ਐਂਥਨੀ, ਅੰਨਾਨ ਥੰਪੀ), ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ।<ref>[https://www.news18.com/movies/malayalam-cinema/malayalam-actor-harimurali-child-artiste-from-rasikan-and-amar-akbar-anthony-dies-at-27-9956576.html Malayalam Actor Harimurali, Child Artiste From Rasikan And Amar Akbar Anthony, Dies At 27]</ref> * ਪੈਟਰੋ ਹਾਸਿਯੂਕ, 75, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਐਮਪੀ (2006–2012)।<ref>[https://www.news18.com/movies/malayalam-cinema/malayalam-actor-harimurali-child-artiste-from-rasikan-and-amar-akbar-anthony-dies-at-27-9956576.html Malayalam Actor Harimurali, Child Artiste From Rasikan And Amar Akbar Anthony, Dies At 27]</ref> * ਗੁਇਲਾਉਮ ਹੂਫੌਏਟ-ਬੋਇਗਨੀ, 88, ਆਈਵੋਰੀਅਨ ਬੈਂਕਰ।<ref>[https://www.aip.ci/332768/aip-necrologie-deces-de-guillaume-houphouet-boigny-fils-du-pere-fondateur-de-la-cote-divoire/ AIP/ Nécrologie: décès de Guillaume Houphouët-Boigny, fils du Père fondateur de la Côte d'Ivoire] {{in lang|fr}}</ref> * ਕੇਵਿਨ ਕੀਲੀ, 64, ਆਇਰਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਲਿਮੇਰਿਕ ਦੇ ਮੇਅਰ (2009–2010), ਪਾਰਕਿੰਸਨ'ਸ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ।<ref>[https://www.live95fm.ie/news/live95-news/tributes-pour-in-for-passionate-former-limerick-mayor-kevin-kiely-following-his-passing/ Tributes pour in for 'passionate' former Limerick Mayor Kevin Kiely following his passing]</ref> * ਵਲੇਰੀ ਕਿਰਸ, 80, ਇਸਟੋਨੀਅਨ ਮੀਡੀਆ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਵਕੀਲ।<ref>[https://kultuur.postimees.ee/8362917/valeri-kirsi-vanasoidukite-ekspositsioon-sulges-uksed Valeri Kirsi vanasõidukite ekspositsioon sulges uksed] {{in lang|et}}</ref> * ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਲੇਮਸਲੇ, 73, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਿਪਟੀ (1997–2017)।<ref>[https://www.ladepeche.fr/2026/03/13/de-la-confederation-paysanne-a-lassemblee-disparition-de-patrick-lemasle-ancien-depute-de-la-haute-garonne-13271099.php De la Confédération paysanne à l'Assemblée : disparition de Patrick Lemasle, ancien député de la Haute-Garonne] {{in lang|fr}}</ref> * ਡੋਨਾਲਡ ਲਿਆਓ, 96, ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ, ਹਾਊਸਿੰਗ ਸਕੱਤਰ (1980–1985) ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ (1985–1989)।<ref>[https://news.mingpao.com/pns/%E6%B8%AF%E8%81%9E/article/20260313/s00002/1773338931190 為公屋設計獨立廚廁 「華富邨之父」廖本懷辭世]</ref> * ਐਂਟੋਨ ਲੌਰੋ, 73, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (1997–2004), ਡਿਪਟੀ (2004–2009)। * ਬਰਨੀ ਲਿੰਚ, 72, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਯੂਰੋਗਲਾਈਡਰ) ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ("ਸਵਰਗ (ਮਸਟ ਬੀ ਦੇਅਰ)", "ਵੀ ਵਿਲ ਟੂਗੇਦਰ"), ਗਲੇ ਦਾ ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.pontevedraviva.com/gl/xeral/morre-anton-louro-referente-psoe-pontevedres_515378_102.html Morre Antón Louro, referente do PSOE pontevedrés] {{in lang|gl}}</ref> * ਬਰਨਟ ਮੇਲੈਂਡ, 67, ਨਾਰਵੇਈ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਬ੍ਰਾਈਨ, ਵਾਈਕਿੰਗ)।<ref>[https://www.abc.net.au/news/2026-03-17/bernie-lynch-eurogliders-founder-dies-of-cancer/106463680 Eurogliders founder Bernie Lynch dies age 72]</ref> * ਮਾਰਗਰੇਟਾ ਮੈਗਨਸਨ, 91, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਮੌਤ ਦੀ ਸਫਾਈ ਦੇ ਵਕੀਲ।<ref>[https://www.theguardian.com/books/2026/mar/16/margareta-magnusson-swedish-death-cleaning-author-dies-age-92 Margareta Magnusson, Swedish 'death cleaning' author, dies age 92]</ref> * ਟ੍ਰੇਵਰ ਮੈਕਮਹੋਨ, 96, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟਰ (ਵੈਲਿੰਗਟਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ)।<ref>[https://www.thepost.co.nz/sport/360966592/trevor-mcmahon-who-was-new-zealands-oldest-surviving-test-cricketer-has-died-age-96 Trevor McMahon, who was New Zealand's oldest surviving test cricketer, has died at age 96]</ref> * ਬੌਬਾਕਰ ਔਲਦ ਮੈਸੌਦ, 80, ਮੌਰੀਟਾਨੀਅਨ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ।<ref>[https://www.yahoo.com/news/articles/mauritanian-anti-slavery-stalwart-boubacar-151816129.html Mauritanian anti-slavery stalwart Boubacar Ould Messaoud dead]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਜੈਨੀ ਮਰੇ, 75, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਕ (ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਘੰਟਾ)।<ref>[https://www.itv.com/news/2026-03-20/dame-jenni-murray-former-bbc-presenter-dies-aged-75 Dame Jenni Murray, former BBC presenter, dies aged 75]</ref> * ਹਜਾਲਮਾਰ ਐੱਚ. ਰਾਗਨਾਰਸਨ, 73, ਆਈਸਲੈਂਡਿਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ। * ਜੈਕ ਰੇਵੇਲ, 83, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।<ref>[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/03/13/hjalmar_h_ragnarsson_latinn/ Hjálmar H. Ragnarsson látinn] {{in lang|is}}</ref> * ਫਹਿਦ ਬਿਨ ਮਹਿਮੂਦ ਅਲ ਸੈਦ, 85, ਓਮਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ (1979 ਤੋਂ)।<ref>[https://www.muscatdaily.com/2026/03/12/oman-mourns-the-passing-of-h-h-sayyid-fahd-bin-mahmoud/ Oman mourns the passing of H H Sayyid Fahd bin Mahmoud Al Said]</ref> * ਸੋਏਦਜਾਨਾ ਸਾਪੀ'ਈ [id], 95, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਬੈਂਡੁੰਗ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਰੈਕਟਰ (1978–1979)।<ref>[https://itb.ac.id/berita/obituari-selamat-jalan-prof-dr-soedjana-sapiie-ketua-rektorium-itb-periode-19781979/63344 Selamat Jalan Prof. Dr. Soedjana Sapi'ie, Ketua Rektorium ITB Periode 1978–1979] {{in lang|id}}</ref> * ਪੀਟਰ ਸਿਮ, 73, ਇਸਟੋਨੀਅਨ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਜਾਰਜ, ਆਨ ਦ ਵਾਟਰ)। * ਆਂਦਰੇਈ ਸੋਕਾਸੀ, 59, ਰੋਮਾਨੀਅਨ ਵੇਟਲਿਫਟਰ, ਓਲੰਪਿਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ (1984)। (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref>[https://www.news.ro/sport/haltere-andrei-socaci-vicecampion-olimpic-in-1984-a-murit-la-59-de-ani-1922401612272026030922375539 Haltere: Andrei Socaci, vicecampion olimpic în 1984, a murit la 59 de ani] {{in lang|ro}}</ref> * ਪੈਟਰਿਕ ਟ੍ਰੇਮੇਜ, 71, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਿਪਟੀ (1995–1997)। (ਇਸ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref>[https://presseagence.fr/paris-udi-patrick-tremege-nous-a-quittes/ PARIS : UDI – Patrick TREMEGE nous a quittés] {{in lang|fr}}</ref> * ਰਾਬਰਟ ਟ੍ਰਾਈਵਰਸ, 83, ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://jjffh.com/tribute/details/1239/Robert-Trivers/obituary.html Robert Trivers]</ref> * ਯੂਲੀਅਨ ਵਰਾਬੇਟ, 70, ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਬਾਸਿਸਟ (ਹੋਲੋਗ੍ਰਾਫ), ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.radioromaniacultural.ro/sectiuni-articole/muzica-dans-arte/a-murit-iulian-vrabete-basistul-trupeiholograf-id52670.html A murit Iulian Vrabete, basistul trupei Holograf] {{in lang|ro}}</ref> * ਜੋਆਚਿਮ ਵਾਂਕੇ, 84, ਜਰਮਨ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪ੍ਰੈਲੇਟ, ਸਹਾਇਕ ਬਿਸ਼ਪ (1980–1994) ਅਤੇ ਅਰਫਰਟ ਦੇ ਬਿਸ਼ਪ (1994–2012)।<ref>[https://www.bistum-erfurt.de/presse_archiv/nachrichtenarchiv/detail/vestigia-christi-sequi-den-spuren-christi-folgen/ Zum Tod von Bischof em. Joachim Wanke] {{in lang|de}}</ref> === 11 === * ਜੀਨ-ਫ੍ਰੈਂਕੋਇਸ ਬੋਕਲੇ, 54, ਫ੍ਰੈਂਚ ਕਲਾਕਾਰ।<ref>[https://www.ilgiornaledellarte.com/Articolo/Addio-allartista-martinicano-JeanFrancois-Bocle- Addio all'artista martinicano Jean-François Boclé] {{In lang|it}}</ref> * ਰੋਨ ਡੇਲਾਨੀ, 91, ਆਇਰਿਸ਼ ਦੌਡ਼ਾਕ, ਓਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ (1956) * ਵੈਲਨਟਿਨ ਗਨੋਸ਼ੇਵ, 74, ਰੂਸੀ ਸਰਕਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਸਰਕ ਡੂ ਸੋਲੀਲ, ਮਾਸਕੋ ਸਟੇਟ ਸਰਕਸ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ) ।<ref>[https://www.bfm.ru/news/600464 Умер цирковой режиссер Валентин Гнеушев] {{In lang|ru}}</ref> * ਮਿਸ਼ੇਲ ਹੁਲਿਨ, 90, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ।<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/03/13/la-mort-du-philosophe-michel-hulin-grand-connaisseur-de-la-pensee-indienne_6671047_3382.html La mort du philosophe Michel Hulin, grand connaisseur de la pensée indienne] {{In lang|fr}}</ref> * ਜਿਯੋਂਗ ਚੀ-ਗਿਯੂਨ, 94-95, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨਿਆਂ ਮੰਤਰੀ (1982) <ref>[https://www.hankyung.com/article/202603114831Y [부고] 정치근(전 법무부장관)씨 별세] {{In lang|ko}}</ref> * ਨਿਆਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਝੱਕਰ, 71, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਐਮ. ਐਨ. ਏ. (ID1), 2018-2023। * ਗਲੇਡਿਸ ਕੋਕੋਰਵੇ, 78, ਮੋਟਸਵਾਨਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਸਪੀਕਰ (2014-2019) । * ਲੇਵਿਸ ਲੇਹਰਮੈਨ, 87, ਅਮਰੀਕੀ ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪਾਰਕਿੰਸਨ 'ਸ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ। * ਨੇਵ ਮੈਕਈਵਾਨ, 91, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ (ਵੈਲਿੰਗਟਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) । * ਲੂਸੀਆਨੋ ਮੈਗਨਾਲਬੋ, 82, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੈਨੇਟਰ (1996-2006) ।<ref>[https://www.corriereadriatico.it/macerata/morto_magnalbo_notte_macerata_politico_senatore_alleanza_nazionale-9409357.html Addio all'ex senatore Luciano Magnalbò: politico, giornalista e scrittore maceratese] {{In lang|it}}</ref> * ਮਾਰਸੇਲੀਨੋ ਮੀਅਰੇਸ ਸੋਟੋਲੋਂਗੋ, 88-89, ਕਿਊਬਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕਾਰਜਕਾਰੀ।<ref>[https://www.cibercuba.com/noticias/2026-03-12-u1-e43231-s27061-nid322907-fallece-marcelino-miyares-veterano-brigada-2506-lider Fallece Marcelino Miyares, veterano de la Brigada 2506 y líder democristiano del exilio cubano] {{In lang|es}}</ref> * ਸਾਲਿਹ ਮੁਸਲਿਮ, 75, ਸੀਰੀਆਈ ਕੁਰਦਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਗੁਰਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਏ। * ਕੈਥਰੀਨ ਨੋਲਨ, 67, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਟੇਟ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ, ਕੈਂਸਰ * ਜੂਡੀ ਪੇਸ, 83, ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (''ਪੇਟਨ ਪਲੇਸ'', ਦਿ ਯੰਗ ਵਕੀਲ, ''ਬ੍ਰਾਇਨ ਦਾ ਗੀਤ'') * ਰੌਬਿਨ ਪੀਜ਼ਰ, 83, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ (ਜੀ. ਸੀ. ਐਚ. ਕਿਊ.) ਨਾਗਰਿਕ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਫਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਐਮਰੀਟਸ। * ਵੈਂਡੀ ਪਲੇਫੇਅਰ, 99, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਪ੍ਰਿਜ਼ਨਸਰ) * ਕਿਰਿਲ ਪੌਪ ਹਰਿਸਤੋਵ, 58, ਮੈਸੇਡੋਨੀਅਨ ਅਦਾਕਾਰ (''ਬਾਲ-ਕੈਨ-ਕੈਨ'') । * ਜੈਸੀ ਰੋਥ, 91, ਅਮਰੀਕੀ ਐਂਡੋਕਰੀਨੋਲੋਜਿਸਟ। * ਸੇਰੇਨਾ ਦਾ ਗੀਤ, 33, ਅਮਰੀਕੀ ਥਰੋਬ੍ਰੇਡ ਦੌਡ਼ ਘੋਡ਼ਾ। * ਹੈਨਰੀਕ ਸਟ੍ਰੋਨਿਯਰਜ਼, 89, ਪੋਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਕ੍ਰਾਕੋਸੀਆ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ (ਸਟਾਲ ਮੀਲੇਕ) ।<ref>[http://www.90minut.pl/news/340/news3408900-Zmarl-Henryk-Stroniarz.html Zmarł Henryk Stroniarz] {{In lang|pl}}</ref> * ਮਾਰਥਾ ਸੁੰਡਕੁਇਸਟ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਵਿਸ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ, ਯੂਐਸਓ ਲਈ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (1989-1992). * ਅਲੀ ਮੁਸੱਲਮ ਤਬਾਜਾ, ਈਰਾਨੀ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਕਮਾਂਡਰ, ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ। * ਗੈਰੀ ਵੈਗਨਰ, 85, ਅਮਰੀਕੀ ਬੇਸਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਫਿਲਡੇਲ੍ਫਿਯਾ ਫਿਲੀਜ਼, ਬੋਸਟਨ ਰੈਡ ਸੋਕਸ) * ਮਰੀਨਾ ਯੂਸਫ, 84, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ। === 10 === * ਮੋਹਿਉਦੀਨ ਅਹਿਮਦ, 75, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1986-1988), ਨਮੂਨੀਆ। * ਡੈਰੇਕ ਬੇਲੋਟੀ, 79, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਸਾਊਥਐਂਡ ਯੂਨਾਈਟਿਡ, ਗਿਲਿੰਘਮ, [[ਸਵਾਨਜ਼ੀ ਸਿਟੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਸਵੈਨਸੀਆ ਸਿਟੀ]]) * ਆਈਜੇਐਫ ਬਲੋਕਰ, 95, ਡੱਚ ਅਦਾਕਾਰ (ਡੀ ਫਰੈੱਡ ਹੈਚ ਸ਼ੋਅ, ਜ਼ੇਗ 'ਐਨਜ਼ ਆਆ, ਵੈਨ ਓਕੇਲ ਦੇ ਡਿਸਕੋਹੋਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰ) ।<ref>[https://noordkop247.nl/nieuws/ijf-blokker-barend-servet-op-95-jarige-leeftijd-overleden/ IJf Blokker (Barend Servet) op 95-jarige leeftijd overleden] {{In lang|nl}}</ref> * ਅਬਦੁਲਵਹਾਬ ਦਾਰੌਸ਼, 82, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, [[ਕਨੈਸਤ|ਐਮ. ਕੇ.]] (1984-1999) ।<ref>[https://www.israelhayom.co.il/israelnow/article/20083652 ח"כ לשעבר עבד אל-והאב דראושה הלך לעולמו בגיל 82] {{In lang|he}}</ref> * ਅਲਫਰੇਡੋ ਬ੍ਰਾਇਸ ਈਚੇਨੀਕ, 87, ਪੇਰੂ ਦੇ ਲੇਖਕ (ਏ ਵਰਲਡ ਫਾਰ ਜੂਲੀਅਸ, ਹੁਏਰਟੋ ਸੇਰਾਡੋ) । * ਪਾਸਕਲ ਈਦੋਹ ਅਗਬੋਵ, 55, ਟੋਗੋਲੇਸ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ।<ref>[https://interfaxpress.tg/necrologie-pascal-agbove-nest-plus/ Nécrologie : Pascal Agbove n'est plus]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|fr}}</ref> * ਬੀਰੇਨ ਸਿੰਗ ਐਂਗਟੀ, 81, ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2004-2019) । * ਲੁਕ ਗਿਆਰਡ, 69, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ।<ref>[https://www.actuabd.com/+Le-bedeiste-quebecois-Luc-Giard-nous-quitte-a-69-ans+ Le bédéiste québécois Luc Giard nous quitte à 69 ans]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|fr}}</ref> * ਸੁਜ਼ਨ ਹਾਕ, 80, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ। * ਮਾਈਕਲ ਹੇਗ, 77, ਅਮਰੀਕੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ (ਦ ''ਹੌਬਿਟ'', ਐਲਿਸਜ਼ ਐਡਵੈਂਚਰਜ਼ ਇਨ ਵੰਡਰਲੈਂਡ) * ਜ਼ਡੇਨੇਕ ਹਮੇਲ, 79, ਚੈੱਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਯੂਐਸਕੇ ਪ੍ਰਾਹਾ, ਸਲੋਵਾਨ ਔਰਬਿਸ ਪ੍ਰਾਹਾ ਬੀਕੇ, ਚੈਕੋਸਲੋਵਾਕੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਕੋਚ) ।<ref>[https://www.sport.cz/clanek/basketbal-zemrel-byvaly-reprezentant-a-uspesny-trener-narodniho-tymu-hummel-5416886 Zemřel bývalý trenér reprezentace Hummel] {{In lang|cs}}</ref> * ਅਲੋਜ਼ਜ਼ ਇਹਾਨ, 64, ਸਲੋਵੇਨੀਅਨ ਇਮਿਊਨੋਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਕਵੀ। * ਵਲੇਰੀਉ ਇਰੀਮੇਸਕੂ, 85, ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ (ਪੈਰਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਲੱਬ, ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਕਲੱਬ ਡੀ 'ਐਂਗੌਲੇਮ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://evz.ro/doliu-in-sportul-romanesc-fostul-antrenor-de-rugby-valeriu-irimescu-a-murit-la-85-de-ani.html Doliu în sportul românesc. Fostul antrenor de rugby Valeriu Irimescu a murit la 85 de ani] {{In lang|ro}}</ref> * ਲੋਇਡ ਜੋਨਸ, 74, ਵੈਲਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ। * ਕਿਮ ਯੋਂਗ-ਚਾਏ, 93, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨੌਓਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੇਅਰ (1996-1998) <ref>[https://www.yna.co.kr/view/AKR20260310159900505 JP가 신뢰한 원내총무...김용채 전 건설교통부 장관 별세] {{In lang|ko}}</ref> * ਓਰਹਾਨ ਕੇਨਾਕ, 56, ਤੁਰਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਬੇਇਕਟਾਸ, ਟ੍ਰੈਬਜ਼ੋਨਸਪੋਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ.<ref>[https://www.hurriyet.com.tr/sporarena/trabzonsporun-yardimci-antrenoru-orhan-kaynak-hayatini-kaybetti-43125860 Trabzonspor'un yardımcı antrenörü Orhan Kaynak hayatını kaybetti] {{In lang|tr}}</ref> * ਲਾਸਲੋ ਕਿਸ, 75, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਜੱਜ, ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਜੱਜ਼ (1998-2016) <ref>[https://ajk.pte.hu/hu/hirek/gyaszhir-11 Gyászhír] {{In lang|hu}}</ref> * ਹਰਮਨ ਕੁਲਕੇ, 87, ਜਰਮਨ ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ। * ਲੀ ਸਾਂਗ-ਹੀ, 80, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ (2008-2009) <ref>[https://www.yna.co.kr/view/AKR20260310117400504 이상희 전 국방부 장관 별세...향년 80세] {{In lang|ko}}</ref> * ਮੂਨ ਯੋਂਗ-ਜੂ, 93, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1981-1985) <ref>[https://www.yna.co.kr/view/AKR20260311076300505 [부고] 문용주(전 국회의원)씨 별세] {{In lang|ko}}</ref> * ਜਿਓਰਗੋਸ ਪੈਨੋਸੋਪੌਲੋਸ, 84, ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (''ਮੇਨੀਆ'', ਲਵ ਮੀ ਨੋਟ?<ref>[https://www.tovima.gr/2026/03/10/society/pethane-o-giorgos-panousopoulos-o-ellinas-kinimatografistis-pou-simadepse-tin-eikona-stin-ellada/ Πέθανε ο Γιώργος Πανουσόπουλος - Ο σκηνοθέτης που σημάδεψε την εικόνα στην Ελλάδα] {{In lang|el}}</ref> * ਰਾਓਲ ਡੇਲ ਪੋਜੋ [ ਸ੍ਪੈਨਿਸ਼], 89, ਸਪੇਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ।[es]<ref>[https://www.infobae.com/espana/2026/03/10/muere-el-periodista-raul-del-pozo-a-los-89-anos/ Muere el periodista Raúl del Pozo a los 89 años] {{In lang|es}}</ref> * ਵਿਕਟਰ ਸ਼ਰੇਡਰ, 74, ਰੂਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2011-2021) ।<ref>[https://omsk.aif.ru/incidents/umer-byvshiy-mer-omska-viktor-shreyder-na-75-godu-zhizni Мэр Омска выразил соболезнования с связи со смертью Виктора Шрейдера] {{In lang|ru}}</ref> * ਮੈਟ ਸਨੇਲ, 84, ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਜੈਟਸ) * ਠੱਕਲੀ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ, 72, ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (''ਜੇਨਾ ਨੱਚਥਰਾਮ'', ਵਿਟਨੇਸ, ''ਅਦੁਤਥੂ'' ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ) । * ਮੇਲਵਿਨ ਸਟੇਨਬਰਗ, 92, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ (1987-1995) ਅਤੇ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (1967-1987) । * ਫੁਮੀਕੋ ਤਾਕੇਸ਼ਿਤਾ , 69, ਜਪਾਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ।[ja]<ref>[https://www.yomiuri.co.jp/national/20260315-GYT1T00082/ 絵本作家の竹下文子さん死去] {{In lang|ja}}</ref> * ਲੁਕ ਵੈਨ ਡੇਰ ਕੇਲਨ, 77, ਬੈਲਜੀਅਨ ਪੱਤਰਕਾਰ। * ਜ਼ਾਲੇਕ [਷੍], 30, ਕੋਲੰਬੀਆ ਦਾ [[Reggaeton|ਰੈਗੇਟਨ]] ਗਾਇਕ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਟੱਕਰ।[es]<ref>[https://www.elheraldo.co/colombia/2026/03/11/en-accidente-de-transito-muere-el-cantante-barranquillero-zalek/ En accidente de tránsito muere el cantante barranquillero Zalek] {{In lang|es}}</ref> === 9 === * ਅੰਬਰਟੋ ਅਲੇਮੰਡੀ, 88, ਇਤਾਲਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ।<ref>[https://www.lastampa.it/torino/2026/03/10/news/morto_umberto_allemandi_editore_arte-15539010/ Morto l'editore Umberto Allemandi, addio al signore dell'arte] {{In lang|it}}</ref> * ਰਿਚਰਡ ਬੋਜੁਲਿਚ, 90, ਅਮਰੀਕੀ ਗੋ ਖਿਡਾਰੀ। * ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਬਟਰਫੀਲਡ, 99, ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਹਾਇਕ (ਐਫ. ਏ. ਏ. ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ), ਵਾਟਰਗੇਟ ਘੁਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ। * ਤਮਾਲ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ, 80, ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ (''ਚੁਣੌਤੀ'', ''ਚੰਦਰ ਪਹਾਡ਼'', ''ਬਿੰਦਾਸ'') ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ. * ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਕਲਾਰਕ, 99, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਲੇਖਕ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ। * ਮੇਰਿਲ ਕੁੱਕ, 79, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (1997-2001) * ਮਾਰੀਓ ਡੀ 'ਐਕਵਿਸਟੋ, 95, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ।<ref>[https://palermo.repubblica.it/politica/2026/03/09/news/morto_mario_d_acquisto_democrazia_cristiana-425209444/ Morto Mario D'Acquisto, l'ultimo dirigente della Dc di Andreotti e Lima] {{In lang|it}}</ref> * ਟੌਮੀ ਡੀਕਾਰਲੋ, 60, ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ (ਬੋਸਟਨ) ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਕੈਂਸਰ. * ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਡੋਵਾਚ, 52, ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜੀ ਪਾਇਲਟ, ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਹੀਰੋ (2025) <ref>[https://sud.ua/uk/news/ukraine/355359-komandir-39-y-brigady-takticheskoy-aviatsii-aleksandr-dovgach-pogib-vo-vremya-boevogo-zadaniya-na-vostoke Командир 39-ї бригади тактичної авіації Олександр Довгач загинув під час бойового завдання на Сході] {{In lang|uk}}</ref> * ਪਿਏਰੇ ਅਲ-ਰਾਇ, 50, ਲੇਬਨਾਨੀ ਮੈਰੋਨਾਈਟ ਪਾਦਰੀ, ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ।<ref>[https://www.vaticannews.va/fr/eglise/news/2026-03/bombardements-au-liban-le-pere-pierre-el-raii-tue.html Bombardements au Liban, le père Pierre El Raii tué] {{In lang|fr}}</ref> * ਬਲੇਕ ਐਮਨਜ਼, 81, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਦੇਸ਼ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ (ਫਨੀ ਫਾਰਮ, ਚੇਨ ਰਿਐਕਸ਼ਨ) * 55 ਸਾਲਾ ਇੰਗਿਨ ਫਿਰਾਤ, ਤੁਰਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਨੇਜਰ (ਸਾਈਪਾ, ਮਾਲਡੋਵਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ, ਕੀਨੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) * ਗਾਬਾ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਿਟਾਰਿਸਟ (ਚਾਕੈਓਸ ਯੂਕੇ) (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਸੀਜ਼ਰ ਗੁਟੀਰੇਜ਼ ਪੇਨਾ, 69, ਪੇਰੂਵੀਅਨ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ।<ref>[https://peruenergia.com.pe/cesar-gutierrez-pena-figura-del-sector-energia-fallece-a-los-69-anos/ César Gutiérrez Peña, figura del sector energía, fallece a los 69 años] {{In lang|es}}</ref> * ਹੀਓਰਿਜ਼ ਹੇਲੇਨਕਾਂਕਾ, 89, ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।<ref>[https://nashaniva.com/389919 Памёр прафесар Георгій Галенчанка — гісторык, які вярнуў Скарыну сапраўднае імя] {{In lang|be}}</ref> * ਮਾਰਜਨ ਜੇਵਨੀਕਰ , 76, ਸਲੋਵੇਨੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ।[sl]<ref>[https://www.noviglas.eu/poslovil-se-je-marjan-jevnikar/ Poslovil se je Marjan Jevnikar] {{In lang|sl}}</ref> * ਜੋਸੇਫ ਕ੍ਰੈਟੋਚਵਿਲਾ , 80, ਚੈੱਕ ਕੈਮਿਸਟ।[cz]<ref>[https://www.cskb.cz/2026/03/09/smutecni-oznameni-rndr-josef-kratochvila/ Smuteční oznámení – RNDr. Josef Kratochvíla] {{In lang|cs}}</ref> * ਕਲੌਸ ਕ੍ਰਿਬਬੇਨ, 88, ਜਰਮਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸ਼ਲੇਸਵਿਗ-ਹੋਲਸਟੀਨ ਦੇ ਲੈਂਡਟੈਗ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1975-1996) ।<ref>[https://hamburgertrauer.de/traueranzeige/klaus-kribben/videoanzeige Klaus Kribben] {{In lang|de}}</ref> * ਅਲੀਸਾ ਕੁਰਦੀਅਨ [ਹਾਇ], 82, ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫਰ।[hy]<ref>[https://kino.mail.ru/news/118678-umerla-operator-multfilma-v-sinem-more-v-beloj-pene-alisa-kyurdian/ Умерла оператор мультфильма «В синем море, в белой пене» Алиса Кюрдиан] {{In lang|ru}}</ref> * ਐਲਨ ਲੀਗਰ, 78, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੀਰੀਅਲ ਕਾਤਲ। * ਯੂਕੀ ਮੈਦਾ , 52, ਜਪਾਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਲਵ ਹਿਨਾ, ਸ਼ਿਨ ਕੋਇਹੀਮ ਮੁਸੋ, ਟ੍ਰਾਂਸਫਾਰਮਰਜ਼ਃ ਆਰਮਾਦਾ. [ja]<ref>[https://encount.press/archives/959203/ 前田ゆきえさんが死去、52歳 2月末に声優引退] {{In lang|ja}}</ref> * ਮੌਰੀਸੀਓ ਨਾਨੀ, 46, ਉਰੂਗੁਆਈ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਮੋਂਟੇਵੀਡੀਓ ਵਾਂਡਰਰਸ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://www.montevideo.com.uy/Deportes/Fallecio-Mauricio-Nanni-exfutbolista-y-gerente-deportivo-del-Montevideo-Wanderers-uc955422 Falleció Mauricio Nanni, exfutbolista y gerente deportivo del Montevideo Wanderers] {{In lang|es}}</ref> * 53 ਸਾਲਾ ਸਰਗੇਈ ਨੇਕਰਾਸੋਵ, ਰੂਸੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਡੈਨਮੋ ਮਾਸਕੋ|ਡਾਇਨਾਮੋ ਮਾਸਕੋ]], ਖਿਮਕੀ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://veteranfcdynamo.ru/ushyol-iz-zhizni-sergej-nekrasov/ Ушёл из жизни Сергей Некрасов] {{In lang|ru}}</ref> * ਫੈਸਟਸ ਓਨਿਗਬਿੰਡੇ, 88, ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਨੇਜਰ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) * [[ਕੇ ਐਨ ਪਾਨੀਕਰ|ਕੇ. ਐਨ. ਪਨਿਕਰ]], 89, ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ। * ਕਾਵੂਰੀ ਸਾਂਬਾ ਸ਼ਿਵਾ ਰਾਓ, 82, ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਕੱਪਡ਼ਾ ਮੰਤਰੀ<ref>[https://zeenews.india.com/telugu/vijayawada-city-news/ex-central-minister-died-kavuri-samba-siva-rao-died-due-to-ill-health-ta-292344 Kavuri Samba Siva Rao Died: కేంద్ర మాజీ మంత్రి కావూరి సాంబశివ రావు కన్నుమూత.. పలువురు సంతాపం..] {{In lang|te}}</ref> * ਲਿਓਸ ਸਿਮੈਨਕ, 79, ਚੈੱਕ-ਜਰਮਨ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ।<ref>[https://krkonossky.denik.cz/zpravy_region/zemrel-cestovatel-leos-simanek-dobrodruh-z-podkrkonosi-prozil-zivot-plny-vyprav.html Zemřel cestovatel Leoš Šimánek. Dobrodruh z Podkrkonoší prožil život plný výprav] {{In lang|cs}}</ref> * ਫਿਲ ਸਮਰਿੱਲ, 78, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਬਰਮਿੰਘਮ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਬਰਮਿੰਘਮ ਸਿਟੀ]], [[ਮਿੱਲਵਾਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਮਿਲਵਾਲ]], [[ਹਡਰਜ਼ਫ਼ੀਲਡ ਟਾਊਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਹਡਰਸਫੀਲਡ ਟਾਊਨ]]) * 51 ਸਾਲਾ ਜਨੇ ਟੂਓਮੇਲਾ, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਦੋਸ਼ੀ ਕਾਤਲ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਟੱਕਰ.<ref>[https://www.expressen.se/nyheter/sverige/den-leende-styckmordaren-janne-tuomela-har-dott/ Den leende styckmördaren Janne Tuomela har dött] {{In lang|sv}}</ref> * ਵੋਲੋਦੀਮੀਰ ਵਲਾਸੇਂਕੋ, 77, ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਡਾਕਟਰ।[uk]<ref>[https://www.myvin.com.ua/news/46556-pomer-profesor-vinnytskoho-torhovelno-ekonomichnoho-instytutu-volodymyr-vlasenko Помер професор Вінницького торговельно-економічного інституту Володимир Власенко] {{In lang|uk}}</ref> * ਵੈਂਗ ਜਿਨਸ਼ਾਨ, 81, ਚੀਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪਾਰਟੀ ਸਕੱਤਰ (2007-2010) ਅਤੇ ਅਨਹੁਈ ਦੇ ਗਵਰਨਰ (2003-2007) ।<ref>[https://www.bjnews.com.cn/detail/1773099147129520.html 王金山同志逝世] {{In lang|zh}}</ref> * ਵਿਲੀ ਐਂਥਨੀ ਵਾਟਰਸ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਓਪੇਰਾ ਕੰਡਕਟਰ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਕਨੈਕਟੀਕਟ ਓਪੇਰਾ) । === 8 === * ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ ਨਕੀਬ ਅਲ-ਅਤਾਸ, 94, ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ। * ਬੀ. ਵੋਂਗਰ, 94, ਸਰਬੀਆਈ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ (''ਟੋਟੇਮ ਅਤੇ ਓਰੇ'') <ref>[https://www.blic.rs/vesti/drustvo/umro-sreten-bozic-cuveni-srpski-pisac-koji-je-osvojio-svet/wf5j4tq Umro čuveni srpski pisac Krcun ga ostavio bez posla, on peške stigao do Pariza i postao legenda! Evo ko je bio Sreten Božić koji je osvojio svet] {{In lang|sr}}</ref> * ਅਬੂ ਅਲ ਕਾਸਿਮ ਬਾਬਿਆਨ, ਈਰਾਨੀ ਫੌਜੀ ਜਨਰਲ, ਖਤਾਮ-ਅਲ ਅਨਬੀਆ ਕੇਂਦਰੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ, ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ। * ਹੰਸ-ਜਾਰਜ ਬੈਕਹੌਸ, 96-97, ਜਰਮਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ।<ref>[https://www.ca-ira.net/abschied-von-hans-georg-backhaus/ Abschied von Hans-Georg Backhaus] {{In lang|de}}</ref> * ਮੈਰਿਕਲਾ ਬੋਗਿਓ, 88, ਇਤਾਲਵੀ ਲੇਖਕ।[it]<ref>[https://tg24.sky.it/spettacolo/2026/03/09/morta-regista-maricla-boggio È morta la regista Maricla Boggio, pioniera del documentario sociale] {{In lang|it}}</ref> * ਫਿਲਿਪ ਬੋਰਨ, 72, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਬਾਇਓਇਨਫੋਰਮੈਟੀਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ, ਮੈਸੋਥੈਲੀਓਮਾ। * ਐਂਟੋਨੀਓ ਕੈਂਪ, 87, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਐਸਪਾਨਯੋਲ, ਕੈਟੇਲੋਨੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ (ਸੈਂਟਸ) <ref>[https://www.elpuntavui.cat/esports/article/52-futbol-catala/2626063-mor-antoni-camps-iconic-futbolista-catala-dels-setanta.html Mor Antoni Camps, icònic futbolista català dels setanta] {{In lang|ca}}</ref> * ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨ ਕੋਜੋਕਾਰੀਉ, 60, ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ (ਸ਼ਤੀਨਾ ਬਾਇਆ ਮਾਰੇ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://rugbyromania.ro/fostul-mare-international-constantin-cojocariu-s-a-stins-din-viata/ Fostul mare internațional, Constantin Cojocariu, s-a stins din viață] {{In lang|ro}}</ref> * ਲੁਫਿਆ ਅਲ-ਦੁਲੈਮੀ, 87, ਇਰਾਕੀ ਲੇਖਕ।<ref>[https://shafaq.com/ar/مجتـمع/الموت-يغيب-حياة-الكاتبة-العراقية-لطيفة-الدليمي وفاة الكاتبة والروائية العراقية لطيفة الدليمي عن عمر ناهز 86 عاماً] {{In lang|ar}}</ref> * ਜ਼ੇਫ ਐਲਿਸ, 37, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੈਪਰ। * ਅਲਬਰਟ ਫਲਾਲੇਵ, 95, ਰੂਸੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ।[ru]<ref>[https://kras.mk.ru/social/2026/03/09/ushyol-iz-zhizni-byvshiy-rektor-krasnoyarskogo-peduniversiteta-albert-falaleev.html Ушёл из жизни бывший ректор Красноярского педуниверситета Альберт Фалалеев] {{In lang|ru}}</ref> * ਕਰਜ਼ੀਆ ਫੇਰਾਰੀ , 96, ਇਤਾਲਵੀ ਲੇਖਕ।[it]<ref>[https://www.milanotoday.it/attualita/curzia-ferrari-morta.html Curzia Ferrari è morta. È stata una giornalista e scrittrice, famosa per le traduzioni dei poeti russi] {{In lang|it}}</ref> * ਮੈਟ ਗਲਾਘੇਰ, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ (ਕੋਵੈਂਟਰੀ ਆਰ. ਐਫ. ਸੀ.) ਮੋਟਰ ਨਿਊਰੋਨ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ. * ਮੁਹੰਮਦ ਹੰਸਲ, 78, ਅਲਜੀਰੀਆ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਰੈਫਰੀ।<ref>[https://www.aps.dz/fr/sports/sport-collectif/mmhxa1oq-l-ancien-arbitre-international-mohamed-hansal-inhume-au-cimetiere-d-ain-el-beida L'ancien arbitre international Mohamed Hansal inhumé au cimetière d'Aïn El-Beïda] {{In lang|fr}}</ref> * ਦਿਲਵਰਥ ਕਰਾਕਾ, 75, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਹਰਬਸ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ) (ਇੱਕ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ) (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਡੇਵਿਡ ਕੀਨ, 80, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਅਮੈਰੀਕਨ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਚੇਅਰ (1984-2011) ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਫਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (2011-2013), ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਕੈਂਸਰ। * ਵਾਲਿਦ ਖਲੀਦੀ, 100, ਫਲਸਤੀਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।<ref>[https://www.palestine-studies.org/ar/node/1658684 رحيل وليد الخالدي الرئيس الفخري لمؤسسة الدراسات الفلسطينية وأحد مؤسسيها (1925 - 2026)] {{In lang|ar}}</ref> * 87 ਸਾਲਾ ਸਰ ਐਂਥਨੀ ਲੇਗੇਟ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ (2003) * ਆਰਟੁਰੋ ਲੋਪੇਜ਼, 90, ਬੋਲੀਵੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਚਾਕੋ ਪੈਟਰੋਲੇਰੋ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://brujuladigital.net/deportes/2026/03/08/murio-arturo-lopez-nuestro-arquero-campeon-del-63-58102 Murió Arturo López, nuestro arquero campeón del 63] {{In lang|es}}</ref> * ਸਲਾਵੋਲਜੁਬ ਮਾਰਜਾਨੋਵਿਕ, 71, ਸਰਬੀਆਈ ਸ਼ਤਰੰਜ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ।<ref>[https://www.rts.rs/sport/ostali-sportovi/5902979/slavoljub-marjanovic-sahovski-savez-srbije-2026.html Преминуо велемајстор и један од најуспешнијих српских шахиста Славољуб Марјановић] {{In lang|sr}}</ref> * ਫਹਾਦ ਅਲ-ਮੇਜ਼ਮੇਦ, 33, ਕੁਵੈਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਅਲ ਕਾਦਸੀਆ ਐਸ. ਸੀ., ਅਲ-ਸਲਮੀਆ ਐਸ. * ਮੰਤਾਨਾ ਮੋਰਾਕੁਲ, 102, ਥਾਈ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ।<ref>[https://www.naewna.com/entertain/951476 สิ้นศิลปินแห่งชาติ 'มัณฑนา โมรากุล'ด้วยโรคชราสิริอายุ 103 ปี] {{In lang|th}}</ref> * ਵਿਲੀਅਮ ਨੋਰਵੇਲ, 90, ਅਮਰੀਕੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ। * ਡੇਵਿਡ ਰੋਕਨੀ, 94, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਕਰਨਲ। (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਸ਼ੇਨ ਰੂਟ, 53, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਡਰੰਮਰ (ਬਲੱਡ ਡਸਟਰ) । * ਰੇ ਸ਼ੋਨਕੇ, 84, ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਡੱਲਾਸ ਕਾਉਬਾਇਸ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਰੈਡਸਕਿਨਸ, ਕੈਂਸਰ) । * ਜਰਜ਼ੀ ਸਿਜ਼ਮੈਨਕ, 88, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1972-1985) ।<ref>[https://mhprl.pl/jerzy-szymanek-1937-2026-w-sluzbie-ruchu-ludowego-i-rzeczypospolitej/ Jerzy Szymanek (1937–2026). W służbie ruchu ludowego i Rzeczypospolitej] {{In lang|pl}}</ref> * ਮੌਲਾਨਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਤਾਰੀ, 86, ਭਾਰਤੀ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਕੁਨ। === 7 === * ਵਿਦੀ ਅਲਦੀਆਨੋ, 35, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ, ਗੁਰਦੇ ਦਾ ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.cnnindonesia.com/hiburan/20260307174639-234-1335438/vidi-aldiano-meninggal-dunia/ Vidi Aldiano Meninggal Dunia] {{In lang|id}}</ref> * ਐਡੁਆਰਡ ਅਪਾਲਕੋਵ, 56, ਰੂਸੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਡਾਇਨਾਮੋ ਸਟਾਵਰੋਪੋਲ, ਬੇਲਸ਼ਿਨਾ ਬੋਬਰੂਸ.<ref>[https://dynamost.ru/news/umer-eduard-apalkov Умер Эдуард Апальков] {{In lang|ru}}</ref> * ਅਬੋਲਗਸੀਮ ਬਾਬੇਅਨ, ਈਰਾਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਦੇ ਫੌਜੀ ਦਫਤਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਖਾਤਮ-ਅਲ ਅਨਬੀਆ ਕੇਂਦਰੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ, ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ। * ਸਾਦੋਕ ਬੇਲੈਡ, 87, ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ।<ref>[https://www.leaders.com.tn/article/37841-le-doyen-sadok-belaid-est-decede-l-erudition-et-l-ingeniosite-de-l-architecture-instituionnelle Le doyen Sadok Belaid est décédé : l'érudition et l'ingeniosité de l'architecture instituionnelle] {{In lang|fr}}</ref> * ਮੈਰੀ-ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਬੌਟਨੇਟ, 77, ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਐਮਈਪੀ (2014-2019) <ref>[https://www.lejournaldici.com/actualite-23395-albi-deces-de-marie-christine-boutonnet-ancienne-deputee-europeenne-du-rn Albi. Décès de Marie-Christine Boutonnet, ancienne députée européenne du RN] {{In lang|fr}}</ref> * ਡੇਵਿਡ ਬ੍ਰਿਗਾਤੀ, 85, ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ (ਜੋਏ ਡੀ ਅਤੇ ਸਟਾਰਲਿਟਰਜ਼, ਦਿ ਰਾਰਾਸਕਲਜ਼) * ਰੋਸਟਿਸਲਾਵ ਚੈਪੀਕ, 88, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1994-1998) ।<ref>[https://www.volyn.com.ua/news/303690-pomer-vidomyi-volynskyi-polityk-narodnyi-deputat-ii-sklykannia-rostyslav-chapiuk Помер відомий волинський політик, народний депутат ІІ скликання Ростислав Чапюк] {{In lang|uk}}</ref> * ਨਿਕ ਸੀਆਨਸੀਓ, 79, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਓਲੰਪਿਕ ਵੇਟਲਿਫਟਰ (1972) * ਜੈਮੀ ਡਨ, 75, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕਠਪੁਤਲੀ (ਆਵਾਜ਼ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਹੋਸਟ) * ਡੌਨੀਡੋਨੀ ਫਤਹ, 76, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਬਾਸਿਸਟ (ਰੱਬ ਦੀ ਬਰਕਤ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ, ਸਰਕੋਪੀਨੀਆ, ਨਾਡ਼ੀ ਰੁਕਾਵਟ, ਅਤੇ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ) ।<ref>[https://entertainment.kompas.com/read/2026/03/07/123417266/sebelum-meninggal-donny-fattah-god-bless-berjuang-melawan-3-penyakit Sebelum Meninggal, Donny Fattah God Bless Berjuang Melawan 3 Penyakit] {{In lang|id}}</ref> * ਰੋਜ਼ ਮੈਰੀ ਹੇਕ, 93, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (1991-2004) * ਇਆਨ ਹੰਟਲੇ, 52, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੋਸ਼ੀ ਕਾਤਲ (ਸੋਹਮ ਕਤਲ) ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। * ਐਡੀ ਇਲਿੰਗਵਰਥ, 87, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟਰ (ਵਿਕਟੋਰੀਆ) * ਸਮੀਰ ਕਰਾਬਾਸੀਕ, 59, ਬੋਸਨੀਅਨ ਓਲੰਪਿਕ ਕੈਨੋਇਸਟ (1996) <ref>[https://www.klix.ba/sport/ostali-sportovi/preminuo-samir-karabasic-kamaco-predstavnik-bih-na-olimpijskim-igrama-1996-godine/260307036 Preminuo Samir Karabašić Kamačo, predstavnik BiH na Olimpijskim igrama 1996. godine] {{In lang|bs}}</ref> * ਵਾਲਟਰ ਮਾਰਟੀਨੋ, 72, ਇਤਾਲਵੀ ਡਰੰਮਰ (ਗੋਬਲਿਨ) <ref>[https://www.elbapress.it/2026/03/07/la-scomparsa-di-walter-martino-maestro-della-batteria/ La scomparsa di Walter Martino, maestro della batteria] {{In lang|it}}</ref> * ਦੇਸ਼ ਜੋਅ ਮੈਕਡੋਨਲਡ, 84, ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ (ਦੇਸ਼ ਜੋਅ ਅਤੇ ਫਿਸ਼ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ (ਆਈ-ਫੀਲ-ਲਾਈਕ-ਆਈ ਐਮ-ਫਿਕਸਿਨ-ਟੂ-ਡਾਈ ਰਾਗ) ਪਾਰਕਿੰਸਨ 'ਸ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ. * ਔਗੀ ਮੇਅਰਸ, 85, ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਸਰ ਡਗਲਸ ਕੁਇੰਟੇਟ, ਟੈਕਸਾਸ ਟੋਰਨਾਡੋਸ) । * ਟਰੌਏ ਮਰੇ, 63, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ (ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਬਲੈਕਹਾਕਸ, ਵਿਨੀਪੈਗ ਜੈਟਸ, ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਅਵਲਾਂਚੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਕ, ਸਟੈਨਲੇ ਕੱਪ ਚੈਂਪੀਅਨ (1996) ਕੈਂਸਰ। * ਕੈਮਰੂਨ ਓਨਟਕੋ, 33, ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਬੀ. ਸੀ. ਲਾਇਨਜ਼) । * ਵਿਸੇਂਟ ਪਨਿਆਗੁਆ, 78, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਰੀਅਲ ਮੈਡਰਿਡ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://basketmaniatenerife.es/necrologicas/muere-a-los-78-anos-vicente-paniagua-leyenda-del-baloncesto-espanol/ Muere a los 78 años Vicente Paniagua, leyenda del baloncesto español] {{In lang|es}}</ref> * ਨੀਨਲ ਪੈਟਰੋਵਾ , 101, ਰੂਸੀ ਬੈਲੇ ਡਾਂਸਰ।[ru]<ref>[https://www.mariinsky.ru/news1/2026/march/5/ Не стало балерины Нинель Александровны Петровой] {{In lang|ru}}</ref> * ਮੈਟ ਸਾਲਟਰ, 49, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ (ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਅਤੇ ਰਗਬੀ ਲੀਗ (ਲੰਡਨ ਬ੍ਰੋਂਕੋਸ ਖਿਡਾਰੀ) । * ਨੂਨੋ ਮੋਰਾਇਸ ਸਾਰਮੇਂਟੋ, 65, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੰਤਰੀ (2002-2005), ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2005-2009) ।<ref>[https://www.jn.pt/nacional/artigo/morreu-nuno-morais-sarmento-antigo-ministro-da-presidencia/18059530 Morreu Nuno Morais Sarmento, antigo ministro da Presidência] {{In lang|pt}}</ref> * ਮਹਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ, 85, ਭਾਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਦਵਾਨ। * ਸ਼ੈਲਡਨ ਵੇਨਿਗ, 98, ਅਮਰੀਕੀ ਵਪਾਰੀ, ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ। === 6 === * ਗਰਦਾ ਐਂਟੀ, 96, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.corren.se/kultur/kisa/artikel/kanda-forfattaren-gerda-antti-ar-dod-det-kanns-tungt/lqm6gopr Författaren Gerda Antti har gått bort – blev 96 år] {{In lang|sv}}</ref> * ਨਾਰਾਇਣ ਬਰੇਥ, 68, ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ। * ਰੋਲਫ ਬਿਰਖੋਲਜ਼ਰ, 76, ਜਰਮਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ([[1. ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਕਲਨ|1. ਐਫਸੀ ਕੋਲਨ]], ਕੇਐਸਵੀ ਹੇਸਨ ਕਾਸੇਲ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ (ਐਫਐਸਵੀ ਫਰੈਂਕਫਰਟ) <ref>[https://fc.de/aktuelles/news/fc-trauert-um-ehemaligen-torwart-rolf-birkhoelzer FC trauert um ehemaligen Torwart Rolf Birkhölzer] {{In lang|de}}</ref> * ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡੁਲੀਚੇਂਕੋ, 84, ਰੂਸੀ-ਐਸਟੋਨੀਅਨ ਐਸਪੇਰਾਂਟਿਸਟ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਲਾਵਿਕ ਸੂਖਮ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ।<ref>[https://inslav.ru/event/ushel-iz-zhizni-ad-dulichenko Ушел из жизни А.Д. Дуличенко] {{In lang|ru}}</ref> * ਗਾਇਲਾ ਗੋਬੀ ਫੇਹਰ, 82, ਸਰਬੀਆਈ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.vajma.info/cikk/kultura/17018/Elhunyt-Gobby-Feher-Gyula.html Elhunyt Gobby Fehér Gyula] {{In lang|hu}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਫਰਨਾਂਡੀਜ਼ ਕਾਰਵਾਜਲ, 88, ਸਪੇਨੀ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.omnesmag.com/it/notizie/muore-francisco-fernandez-carvajal/ Muore Francisco Fernández Carvajal, autore di 'Hablar con Dios' ed ex direttore della rivista 'Palabra'] {{In lang|it}}</ref> * ਪਾਸਕਵੇਲ ਫਿਓਰ, 72, ਇਤਾਲਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਐੱਸ. ਐੱਸ. ਸੀ. ਨਪੋਲੀ|ਨੈਪੋਲੀ]], ਉਦਿਨੀਜ਼) <ref>[https://www.ilmattino.it/sport/sscnapoli/napoli_morto_pasquale_fiore_storico_secondo_portiere_azzurro_degli_anni_70-9400594.html Napoli, morto Pasquale Fiore: storico secondo portiere azzurro degli anni '70] {{In lang|it}}</ref> * ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਵਿਟੋ ਗੈਜ਼ਾ, 66, ਇਤਾਲਵੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ.<ref>[https://palermo.repubblica.it/societa/2026/03/06/news/morto_vito_gaiezza_musicista_palermitano-425204393/ Morto Vito Gaiezza, musicista palermitano a tutto tondo. Aveva 66 anni] {{In lang|it}}</ref> * ਥਾਮਸ ਜੈਂਟੀਲ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਾ ਜੌਹਰੀ। * ਜੌਰਜੀਓ ਗੋਸੇਟੀ, 70, ਇਤਾਲਵੀ ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ।<ref>[https://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/2026/03/06/e-morto-giorgio-gosetti-storico-critico-cinematografico-a-lungo-allansa_49afa63e-34b2-4f93-ae7a-ca2cdbed06ce.html Addio a Giorgio Gosetti, il cinema come vita, vocazione e sguardo al futuro] {{In lang|it}}</ref> * ਕੋਲੀਨ ਹਨਬੂਸਾ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਯੂਐਸ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (ID2), ਕੈਂਸਰ * ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਦੌਡ਼ਾਕ, 76 ਸਾਲਾ ਨਾਥਨ ਹੇਲੀ, ਇੱਕ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ। * ਆਂਦਰੇ ਕਬੀਲੇ, 87, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਨੀਮਸ ਓਲੰਪਿਕ) <ref>[https://www.objectifgard.com/actualites/nimes-olympique-la-legende-andre-kabile-est-decedee-160567.php Nîmes Olympique La légende André Kabile est décédée] {{In lang|fr}}</ref> * ਨਿਕੋਲੇ ਕੋਂਡਕੋਵ, 76, ਰੂਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1994-1996) <ref>[https://ulan.mk.ru/social/2026/03/06/ushel-iz-zhizni-deputat-gosdumy-ot-buryatii-pervogo-sozyva.html Ушел из жизни депутат Госдумы от Бурятии первого созыва] {{In lang|ru}}</ref> * ਵਿਲੀਅਮ ਸੀ. ਲੀਰੀ, 87, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਕਨੈਕਟੀਕਟ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1967-1973) * ਜਾਨ ਲੇਨਫਰਿੰਕ, 80, ਡੱਚ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ।<ref>[https://www.nu.nl/media/6388417/voormalig-tv-presentator-jan-lenferink-80-overleden.html Voormalig tv-presentator Jan Lenferink (80) overleden] {{In lang|nl}}</ref> * ਐਂਟੋਨੀਓ ਮਾਰਸੀਨਾ, 80, ਇਤਾਲਵੀ ਅਦਾਕਾਰ (''ਕੀਓਮਾ'', ''ਵੈਟੀਕਨ ਸਾਜ਼ਿਸ਼'', ਟੋਰਨੈਡੋਃ ਦ ਲਾਸਟ ਬਲੱਡ) <ref>[https://alphabetcity.it/2026/03/06/tony-marsina-e-morto-chi-era-lattore-cattivo-del-cinema-di-genere-eta-film-e-addio-a-nardo/ Tony Marsina è morto: chi era l'attore "cattivo" del cinema di genere, età, film e addio a Nardò] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260306202349/https://alphabetcity.it/2026/03/06/tony-marsina-e-morto-chi-era-lattore-cattivo-del-cinema-di-genere-eta-film-e-addio-a-nardo/ |date=2026-03-06 }} {{In lang|it}}</ref> * ਲੋਲੋ ਮਤਾਲਾਸੀ ਮੋਲੀਗਾ, 78, ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੋਆਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੋਆ ਦਾ ਗਵਰਨਰ (2013-2021) । * ਥੈਡਿਅਸ ਮੋਸਲੀ, 99, ਅਮਰੀਕੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰ। * ਗੋਵਿੰਦ ਪਰਮਾਰ, 72, ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਐਮ. ਐਲ. ਏ. (ID1), 2017 ਤੋਂ. * ਪੈਟਰਿਕ ਪਾਸਕੁਲੀ, 78, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਹੋਬੋਕੇਨ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਦਾ ਮੇਅਰ (1988-1993) * ਐਂਟੋਨੀਓ ਪੁੱਡੂ, 81, ਇਤਾਲਵੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼।<ref>[https://www.unionesarda.it/sport/lo-sport-sardo-piange-la-scomparsa-a-81-anni-di-tonino-puddu-h7f9fhvf Lo sport sardo piange la scomparsa a 81 anni di Tonino Puddu] {{In lang|it}}</ref> * ਐਲਨ ਰਿਜ, 91, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪੱਛਮੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਐਮਐਲਏ (1968-1980) <ref>[https://www.broomead.com.au/news/broome-advertiser/former-liberal-kimberley-mla-keith-alan-ridge-dies-aged-91--c-21909979 Former Liberal Kimberley MLA Keith Alan Ridge dies aged 91] {{Subscription required}}</ref> * ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਰੁਨਯੋਨ, 65, ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਐਨਥਰ ਵਰਲਡ, ਘੋਸਟਬਸਟਰਸ, ਚਾਰਲਸ ਇਨ ਚਾਰਜ਼ ਕੈਂਸਰ) * ਨੋਰਮਾ ਸੀ. ਰਸਲ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (1981-1983) * ਇੰਗ੍ਰਿਡ ਸਮਿਥੂਸਨ, 66, ਜਰਮਨ ਓਪਰੇਟਿਕ ਸੋਪ੍ਰਾਨੋ।<ref>[https://www.aachen-gedenkt.de/traueranzeige/ingrid-schmithuesen Ingrid Schmithüsen] {{In lang|de}}</ref> * ਤ੍ਸੁਤੋਮੂ ਸ਼ਿਬਯਾਮਾ, 84, ਜਪਾਨੀ ਐਨੀਮੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (''ਡੋਰੇਮੋਨ'') ਫੇਫਡ਼ਿਆਂ ਦਾ ਕੈਂਸਰ। * ਟੀਅਰਨੀ ਥਾਈਸ, 59, ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਿੱਖਿਅਕ। * ਕ੍ਰਿਸਟੋਸ ਵਲਾਵਾਨਿਡਿਸ, 81, ਯੂਨਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ (''ਬਦਮਾਸ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ'', ''ਲੋਫਿੰਗ ਅਤੇ ਛਲਾਵਰਣ'', ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ... ਸਿਲੀਕਾਨ ਹੰਝੂ ਅਤੇ ਕਵੀ) ।<ref>[https://www.cnn.gr/style/politismos/story/522807/pethane-o-ithopoios-xristos-valavanidis-se-ilikia-81-eton Πέθανε ο ηθοποιός Χρήστος Βαλαβανίδης σε ηλικία 81 ετών] {{In lang|el}}</ref> * ਹੰਸ ਵੈਗਨਰ, 62, ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਡੱਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2006) <ref>[https://www.albrandswaard.nl/actueel/oud-burgemeester-van-albrandswaard-hans-wagner-overleden/ Oud-burgemeester van Albrandswaard Hans Wagner overleden]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|nl}}</ref> === 5 === * ਰੇਨਾਲਡੋ ਅਲੇਉਇਆ, 53, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਬਹਿਆ, ਐਸਪੇਰਾਂਸ, ਸੀਅਰ) ਕਾਰਡੀਓਰੇਸਪਿਰੇਟਰੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ।<ref>[https://diariodonordeste.verdesmares.com.br/jogada/morre-reinaldo-aleluia-ex-jogador-do-ceara-aos-53-anos-de-idade-1.3747754 Morre Reinaldo Aleluia, ex-jogador do Ceará, aos 53 anos de idade] {{In lang|pt}}</ref> * ਸੇਸਿਲ ਐਲ. ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ, 90, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਅਰਕਾਨਸਾਸ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1963-1979) * ਬੌਬੀ ਕਮਿੰਸ, 74, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਗੈਂਗਸਟਰ। * ਮੌਰਿਸ ਜੇ. ਫ੍ਰੀਡਮੈਨ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ, ਅਮੈਰੀਕਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (2002-2003) * ਪੇਡਰੋ ਫ੍ਰੀਡਬਰਗ, 90, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਮੈਕਸੀਕਨ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ।<ref>[https://elpais.com/mexico/2026-03-05/muere-pedro-friedeberg-maestro-mexicano-del-surrealismo.html Muere Pedro Friedeberg, maestro mexicano del surrealismo] {{In lang|es}}</ref> * ਐਂਟੋਨੀ ਘੰਡੌਰ, 83, ਲੇਬਨਾਨੀ ਲੇਖਕ। * ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਗੁੱਟ, 78, ਰੂਸੀ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ।<ref>[https://superomsk.ru/news/159146-obyavleno_o_smerti_sozdatelya_fakulteta_kompyutern/ Объявлено о смерти создателя факультета компьютерных наук ОмГУ] {{In lang|ru}}</ref> * ਐਚ. ਐਚ. ਹਾਮਿਦ, 83, ਭਾਰਤੀ ਓਲੰਪਿਕ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (1960) * ਬੌਬ ਹਾਰਲਨ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਾਰਜਕਾਰੀ (ਗ੍ਰੀਨ ਬੇ ਪੈਕਰਸ) * [[ਟੋਨੀ ਹੋਰ|ਸਰ ਟੋਨੀ ਹੋਰ]], 92, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ (ਕੁਇਕਸੋਰਟ, ਕੁਇੱਕਸੀਲੈਕਟ, ਹੋਰ ਲੌਜਿਕ) * ਜਰਜ਼ੀ ਜੋਜ਼ੇਫਿਕ, 88, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1989-1991) ।<ref>[https://www.portel.pl/wiadomosci/zmarl-jerzy-jozefiak/148303 Zmarł Jerzy Józefiak] {{In lang|pl}}</ref> * 87 ਸਾਲਾ ਉਲਾਦਜ਼ਿਮਿਰ ਕਾਰੀਜ਼ਨਾ, ਬੇਲਾਰੂਸ ਦਾ ਕਵੀ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ) <ref>[https://belta.by/society/view/ushel-iz-zhizni-narodnyj-poet-chlen-sojuza-pisatelej-belarusi-vladimir-karizna-768015-2026/ Ушел из жизни народный поэт, один из авторов Государственного гимна Республики Беларусь Владимир Каризна] {{In lang|ru}}</ref> * ਆਂਦਰੇਸ ਕੈਟੋਨਾ, 88, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਵਾਟਰ ਪੋਲੋ ਖਿਡਾਰੀ, ਓਲੰਪਿਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ (1960) <ref>[https://olimpia.hu/hirek/elhunyt-katona-andras-bronzermes-fair-play-dijas-vizilabdazo Elhunyt Katona András bronzérmes, Fair Play-díjas vízilabdázó]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|hu}}</ref> * ਯੋਨੀਕੋ ਕਿਟਾਗਾਵਾ, 94, ਜਪਾਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਦਾਕਾਰ (ਕਿਨੀਕੂਮਨ, ''ਟਾਈਗਰ ਮਾਸਕ'', ਸੈਲੀ ਦ ਵਿਚ ਨਮੂਨੀਆ) । * ਬਰਨਾਰਡ ਲਾਫਾਯੇਟ, 85, ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ. * ਮਾਰਗਰੇਟ ਲਾਮੌਰ, 69, ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪਲੌਡਲਮੇਜ਼ੋ ਦੇ ਮੇਅਰ (2001-2025) ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ (2002-2012) ।<ref>[https://www.letelegramme.fr/finistere/ploudalmezeau-29830/marguerite-lamour-ex-maire-de-ploudalmezeau-et-patronne-des-pompiers-finisteriens-est-decedee-a-lage-de-69-ans-6996691.php Marguerite Lamour, ex-maire de Ploudalmézeau et patronne des pompiers finistériens, est décédée à l'âge de 69 ans] {{In lang|fr}}</ref> * ਜੇਨ ਲਾਪੋਟਾਇਰ, 81, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (''ਪਿਆਫ'', ਲਵ ਹਰਟਸ, ''ਰੇਬੇਕਾ'' ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ (1981) * ਜੋਨ ਲੈਟਜ਼ਲ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ। * ਐਂਟੋਨੀਓ ਲੋਬੋ ਐਂਟੂਨਸ, 83, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਨਾਵਲਕਾਰ (ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਭੂਮੀ, ਫੈਡੋ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰਿਨੋਆ) । * ਕੈਰੇਲ ਮਾਲੀ, 95, ਚੈੱਕ ਵਕੀਲ, [[ਚਾਰਲਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਰੈਕਟਰ (1995-1999) ।<ref>[https://www.ceska-justice.cz/2026/03/zemrel-emeritni-rektor-univerzity-karlovy-karel-maly/ Zemřel emeritní rektor Univerzity Karlovy Karel Malý] {{In lang|cs}}</ref> * ਜੈਕ ਮਿਸ਼ੇਲ, 84, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ।<ref>[https://ici.radio-canada.ca/nouvelle/2184546/jacquesl-michel-deces-mort-chanteur L'auteur-compositeur-interprète Jacques Michel est décédé] {{In lang|fr}}</ref> * ਜੋਆਕਿਨ ਪਲਾਸਿਨ, 51, ਸਪੇਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਆਰਾਗੋਨ ਦੇ ਕੋਰਟੇਸ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (2011 ਤੋਂ) ।<ref>[https://www.eldiariodehuesca.com/actualidad/fallece-joaquin-palacin-presidente-chunta-aragonesista-pasion-politica-excelencia-humana_41302_102.html Fallece Joaquín Palacín, presidente de Chunta Aragonesista, pasión política y excelencia humana] {{In lang|es}}</ref> * ਕੋਰੀ ਪਾਰਕਰ, 60, ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ (''ਬਿਲੌਕਸੀ ਬਲੂਜ਼'', ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 13th: ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਵਿਲ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਸ ਕੈਂਸਰ. * ਈਗਰਾ ਲੇਵਿਸ ਰੌਬਰਟਸ, 86, ਵੈਲਸ਼ ਲੇਖਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ। * ਮਿਹੈਲ ਸੇਚੀਚਿਨ, 82, ਮੋਲਡੋਵਨ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ, ਮਾਰੀਆ ਬੀਸੂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪੇਰਾ ਅਤੇ ਬੈਲੇ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (1990-1992) ।<ref>[https://aquarelle.md/dirijorul-si-artistul-poporului-din-r-moldova-mihail-secichin-s-a-stins-din-viata-94900 Dirijorul și artistul poporului din R. Moldova, Mihail Secichin, s-a stins din viață] {{In lang|ro}}</ref> * ਏਲੀ ਸ਼ਮੀਰ, 91-92, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://modaotevel.co.il/אליהו-שמיר-ז״ל/ אליהו שמיר ז״ל] {{In lang|he}}</ref> * ਜੈਨਿਸ ਸਟ੍ਰੀਕਸ, 89, ਲਾਤਵੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਏ ਲਿਮੋਸਿਨ ਦ ਕਲਰ ਆਫ਼ ਮਿਡਸਮਰਜ਼ ਈਵ, ਸਿਲਵੇਕਾ ਬੇਅਰਨਸ. <ref>[https://www.lsm.lv/raksts/kultura/kino-foto-un-tv/05.03.2026-89-gadu-vecuma-muziba-devies-izcilais-latviesu-kinorezisors-janis-streics.a637580/ 89 gadu vecumā mūžībā devies izcilais latviešu kinorežisors Jānis Streičs] {{In lang|lv}}</ref> * ਲੀ ਟਰਨਰ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਦ ਡਰੀਮ ਵੀਵਰਜ਼) * ਮਸਾਰੂ ਉਰਾਤਾ, 100, ਜਪਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕੌਂਸਲਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (ID2), 1992-1998. <ref>[https://www.jiji.com/jc/article?k=2026030601108 元自民党参院議員の浦田勝さん死去] {{In lang|ja}}</ref> * ਸੈਂਡੀ ਵਰਨਿਕ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ (ਏ. ਐਲ. ਐਫ., ਹੈਪੀ ਗਿਲਮੋਰ, ''ਡੈਫ ਕਾਮੇਡੀ ਜੈਮ'') * ਡੇਵਿਡ ਵਾਈਲਡ, 75, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟਰ (ਡਰਬੀਸ਼ਾਇਰ) (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਅਲਬਰਟ ਜ਼ੁਕਰਮੈਨ, 94, ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤਕ ਏਜੰਟ। === 4 === * ਕੈਥਰੀਨ ਸੀ. ਬਲੇਕ, 75, ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ, ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਅਤੇ ਜੱਜ (1995 ਤੋਂ) ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਯੂਐਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਜੱਜ।<ref>[https://www.mdd.uscourts.gov/catherine-c-blake-district-judge Catherine C. Blake, District Judge]</ref> * ਜਾਨੂਸ ਸੇਗਲਿਸਕੀ, 76, ਪੋਲਿਸ਼ ਓਲੰਪਿਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (1972) <ref>[https://www.trojmiasto.pl/wiadomosci/Zmarl-Janusz-Ceglinski-koszykarz-Wybrzeza-olimpijczyk-z-Monachium-n215660.html Zmarł Janusz Cegliński, koszykarz Wybrzeża, olimpijczyk z Monachium] {{In lang|pl}}</ref> * ਡੈਨਿਸ ਕੋਮੇਟੀ, 76, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਖੇਡ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ, ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕੋਚ (ਵੈਸਟ ਪਰਥ) <ref>[https://www.espn.com/afl/story/_/id/48094461/afl-legendary-sports-commentator-dennis-cometti-dies-aged-76 Legendary sports commentator Dennis Cometti dies aged 76]</ref> * ਲਾਇਲ ਕਾਨਵੇ, ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਕਠਪੁਤਲੀ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ<ref>[https://www.toughpigs.com/lyle-conway/ RIP Puppet Designer Lyle Conway]</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਜੈਕੀ ਕਪਿਟ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਗੋਲਫਰ।<ref>[https://www.cpcleburne.com/obituaries/jackie-cupit Jackie Cupit]</ref> * ਵਸੀਲੀਓਸ ਡੈਨੀਅਲ, 87, ਯੂਨਾਨੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਨੇਜਰ (ਪਨਾਥਿਨਾਇਕੋਸ, ਓਲੰਪਿਆਕੋਸ ਵੋਲੋਸ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://www.sport24.gr/football/pethane-o-vasilis-daniil/ Πέθανε ο Βασίλης Δανιήλ] {{In lang|el}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਅਹਿਮਦ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦਰਵੇਸ਼, 83, ਮਿਸਰੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ।<ref>[https://www.ghadnews.net/2026/03/04/وفاة-الناقد-الأدبي-د-أحمد-درويش-عن-عمر-ي/ وفاة الناقد الأدبي د.أحمد درويش عن عمر يناهز 84 عاما] {{In lang|ar}}</ref> * ਲੂਈਸ ਡੇਲ ਕੈਸਟੀਲੋ ਐਸਟਰਾਡਾ, 90, ਉਰੂਗੁਆਈ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ, ਮੋਂਟੇਵੀਡੀਓ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਬਿਸ਼ਪ (1988-1999) ਅਤੇ [[Diocese of Melo|ਮੇਲੋ]] ਦਾ ਬਿਸ਼ਪ [ID2]।<ref>[https://www.montevideo.com.uy/Noticias/Fallecio-a-los-90-anos-el-obispo-Luis-del-Castillo-figura-central-de-la-Iglesia-uruguaya-uc954859 Falleció a los 90 años el obispo Luis del Castillo, figura central de la Iglesia uruguaya] {{In lang|es}}</ref> * ਰੋਸਰੀਓ ਡੀ ਵਿੰਸੈਂਜੋ, 84, ਇਤਾਲਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਇੰਟਰ ਮਿਲਣ|ਇੰਟਰ ਮਿਲਾਨ]], [[ਜੇਨੋਵਾ ਸੀ. ਐੱਫ਼. ਸੀ.|ਜੇਨੋਆ]], ਯੂ. ਸੀ. ਸੰਪਦੋਰੀਆ) <ref>[https://www.adnkronos.com/sport/calcio-addio-al-leggendario-portiere-di-vincenzo-gioco-con-inter-lazio-genoa-e-samp_2uxYjdgezYkx748GYrxVUQ Calcio, addio al leggendario portiere Di Vincenzo: giocò con Inter, Lazio, Genoa e Samp] {{In lang|it}}</ref> * ਅਨੀਸ ਦਜਾਦ, 51, ਅਲਜੀਰੀਆ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ (ਲਾ ਵੀ ਡੀ 'ਪ੍ਰੈੱਸ. <ref>[https://www.24hdz.dz/anis-djaad-realisateur-voix-singuliere-cinema-algerie/ Décès du réalisateur Anis Djaâd, une voix singulière du cinéma algérien] {{In lang|fr}}</ref> * ਹੇਲੇਨ ਡੋਰਲਾਕ, 90, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ।<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/03/04/helene-dorlhac-de-borne-secretaire-d-etat-sous-giscard-et-mitterrand-est-morte-a-90-ans_6669558_3382.html Hélène Dorlhac de Borne, secrétaire d'Etat sous Giscard et Mitterrand, est morte à 90 ans] {{In lang|fr}}</ref> * ਐਚ. ਕੇ. ਦੁਆ, 88, ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ (''[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼]]'', ''[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]]''[[ਰਾਜ ਸਭਾ|ਐਮ. ਪੀ.]] (2009-2015) <ref>[https://www.tribuneindia.com/news/delhi/hk-dua-former-editor-in-chief-of-the-tribune-passes-away/ HK Dua, former Editor-in-Chief of The Tribune, passes away]</ref> * ਰੋਨੀ ਐਲਡਰਿਜ, 95, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1989-2001) ।<ref>[https://ny1.com/nyc/all-boroughs/news/2026/03/05/former-activist-and-city-councilmember-ronnie-eldridge-dies Former activist and City Councilmember Ronnie Eldridge dies]</ref> * ਲੂ ਹੋਲਟਜ਼, 89, ਅਮੈਰੀਕਨ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਕਾਲਜ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕੋਚ (ਨੋਟਰੇ ਡੈਮ ਫਾਈਟਿੰਗ ਆਇਰਿਸ਼, ਅਰਕਾਨਸਾਸ ਰੇਜ਼ਰਬੈਕਸ, ਐਨਸੀ ਸਟੇਟ ਵੁਲਫਪੈਕ ਅਤੇ ਸਪੋਰਟਸ ਕਾਸਟਰ) ।<ref>[https://chicago.suntimes.com/college-sports/2026/03/04/former-notre-dame-football-coach-lou-holtz-dies-at-age-89 Former Notre Dame football coach Lou Holtz dies at age 89]</ref> * ਤੋਸ਼ੀਕਾਜ਼ੂ ਕਾਵਾਸਾਕੀ, 70, ਜਪਾਨੀ ਪੇਪਰ ਫੋਲਡਰ ਅਤੇ ਓਰੀਗਾਮੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ।<ref>[https://origami.jp/m_kawasaki/ 川崎敏和さん逝去] {{In lang|ja}}</ref> * ਜਾਰਜ ਕੋਚ, 54, ਜਰਮਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਫਾਰਚੂਨ ਡਸਲਡੋਰਫ, ਐਮਐਸਵੀ ਡੁਇਸਬਰਗ, 1. ਐਫਸੀ ਕੈਸਰਸਲਾਉਟਰਨ ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਕੈਂਸਰ.<ref>[https://www.focus.de/sport/ex-torwart-georg-koch-nach-schwerer-krankheit-gestorben_8d5706fe-08a2-42f7-bf9d-5c89f9018479.html Ex-Torwart Georg Koch nach schwerer Krankheit gestorben] {{In lang|de}}</ref> * ਮੋਸੀਓਆ ਲੇਕੋਟਾ, 77, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਨਸਲਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁਨ, ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ (1999-2008) ਅਤੇ ਫ੍ਰੀ ਸਟੇਟ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ (1994-1996), ਕੈਂਸਰ.<ref>[https://www.enca.com/news-top-stories/cope-co-founder-and-leader-mosiuoa-lekota-has-died COPE co-founder and leader Mosiuoa Lekota has died]</ref> * ਫਿਲਿਪ ਲੋ, 78, ਅਮਰੀਕੀ ਕੈਮਿਸਟ।<ref>[https://www.purdue.edu/newsroom/2026/Q1/phil-low-purdue-drug-discovery-scholar-and-impactful-innovator-whose-discoveries-saved-lives-dies-at-78/ Phil Low, Purdue drug discovery scholar and impactful innovator whose discoveries saved lives, dies at 78]</ref> * ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਮੈਕੇਂਜ਼ੀ-ਚਾਈਲਡਜ਼, 77, ਅਮਰੀਕੀ ਵਸਰਾਵਿਕ ਕਲਾਕਾਰ, ਮੈਕੇਂਜ਼ੀ ਚਾਈਲਡਜ਼ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ।<ref>[https://cnycentral.com/news/local/victoria-mackenzie-childs-co-founder-of-iconic-pottery-brand-dead-at-77 Victoria Mackenzie-Childs, co-founder of iconic pottery brand dead at 77]</ref> * ਟਿਮੋਥੀ ਏ. ਮੈਕਡੋਨਲ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਬਿਸ਼ਪ (2001-2004) ਅਤੇ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਦੇ ਸਪ੍ਰਿੰਗਫੀਲਡ ਦੇ ਬਿਸ਼ਪ [ID2], ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.westernmassnews.com/2026/03/05/former-springfield-bishop-timothy-mcdonnell-passes-away/ Former Springfield Bishop Timothy McDonnell passes away]</ref> * ਰਸਲ ਡਬਲਯੂ. ਮੇਅਰ ਜੂਨੀਅਰ, 93, ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਗੂਮਮੈਨ (1966-1974) ਅਤੇ ਸੇਸਨਾ (ID3), <ref>[https://aviationweek.com/business-aviation/aircraft-propulsion/aviation-legend-russ-meyer-jr-dies-93 Aviation Legend Russ Meyer Jr. Dies At 93]</ref> * ਵੀ. ਆਰ. ਮੁਥੂ, 72, ਭਾਰਤੀ ਤਿਲ ਤੇਲ ਉਦਯੋਗ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਇਦਯਾਮ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ (1987 ਤੋਂ) <ref>[https://www.uniindia.com/industrialist-v-r-muthu-the-brain-behind-idhayam-oil-brand-is-no-more/south/news/3762170.html Industrialist V.R.Muthu, the brain behind Idhayam oil brand is no more]</ref> * ਅਨਾ ਲੁਈਸਾ ਪੇਲੂਫੋ, 96, ਮੈਕਸੀਕਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਲਾਸ ਸੇਨੋਰਿਟਸ ਵਿਵਾਂਕੋ, ''ਦ ਫੈਂਟਮ ਆਫ਼ ਦ ਅਪਰੇਟਾ'', ਪੇਪਰ ਫਲਾਵਰਜ਼) ।<ref>[https://www.nmas.com.mx/entretenimiento/muere-ana-luisa-peluffo-actriz-mexicana-cine-de-oro-telenovelas-sonadoras-lazos-de-amor/ Muere Ana Luisa Peluffo, Actriz Mexicana del Cine de Oro y Telenovelas] {{In lang|es}}</ref> * ਸੋਲੀ ਫਿਲੈਂਡਰ, 65, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਡੇਵਿਲਜ਼ ਪੀਕ) ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ, ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://sahistory.org.za/people/soli-philander Soli Philander]</ref> * ਬੋਰਿਸ ਪੋਡਕੋਰੀਤੋਵ, 77, ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਐਲਗਾ ਫਰੂਨਜ਼, [[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਮਾਸਕੋ|ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਮਾਸਕੋ]] ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://sport.akipress.org/news:2426067 Умер заслуженный тренер Кыргызской ССР по футболу Борис Подкорытов] {{In lang|ru}}</ref> * ਬਰਨਾਰਡ ਰੈਂਡਸ, 92, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ।<ref>[https://www.schott-music.com/en/blog/in-memoriam-bernard-rands-1934-2026 In Memoriam: Bernard Rands (1934-2026)]</ref> * ਏਰੀ ਸਲੀਨ, 79, ਫ਼ਿਨਲੈਂਡੀ ਓਲੰਪਿਕ ਹਰਡਲਰ ਅਤੇ ਸਪ੍ਰਿੰਟਰ (1972) <ref>[https://yle.fi/a/74-20213614 Aitajuoksija Ari Salin, 79, on kuollut] {{In lang|fi}}</ref> * ਮੌਟਾ ਪੇਂਡਾ, ਕੈਮਰੂਨ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ <ref>[https://www.lebledparle.com/le-comedien-mouta-penda-est-mort-a-douala/ "Le comédien Mouta Penda est mort à Douala] {{In lang|fr}}</ref> * ਸੋਂਗ ਪਿੰਗ, 108, ਚੀਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਗਠਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ (1987-1989), ਸਟੇਟ ਕਾਊਂਸਲਰ (1983-1988), ਅਤੇ ਗਾਂਸੂ ਦੇ ਗਵਰਨਰ (1977-1979) ।<ref>[https://www.news.cn/politics/20260304/fba0f7b6626a4e81b20cf589c77bc140/c.html 宋平同志逝世] {{In lang|zh}}</ref> * ਸ਼ੇਖ ਮਹਿਬੂਬ ਸੁਭਾਨੀ, 71, ਭਾਰਤੀ ਨਾਦਾਸਵਰਮ ਖਿਡਾਰੀ।<ref>[https://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/nadaswaram-exponent-sheik-mahaboob-subhani-passes-away/article70703312.ece Nadaswaram exponent Sheik Mahaboob Subhani passes away]</ref> * ਵਿਲੀਅਮ ਥੋਰਸਨ, 93, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਜਿਮਨਾਸਟ, ਓਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ (1952) <ref>[https://www.gp.se/sport/os-guldmedaljoren-william-thoresson-fran-goteborg-ar-dod.9c19c60b-0604-4c5a-8679-f53196d68025 OS-guldmedaljören William Thoresson från Göteborg är död] {{In lang|sv}}</ref> * ਜੋਸਫ਼ ਟੀ. ਥ੍ਰੈਸਟਨ, 90, ਅਮਰੀਕੀ ਨੇਵੀ ਸਿਸਟਮ ਇੰਜੀਨੀਅਰ।<ref>[https://www.givnish.com/obituaries/joseph-threston/#!/Obituary Joseph Thomas Threston]</ref> * ਫਿਲਿਪ ਟਰੱਸਟਮ, 85, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਾ ਲਾਖਣਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਵਾਦੀ ਕਲਾਕਾਰ।<ref>[https://toiotautahi.org.nz/whats-happening/farewell-philip-trusttam/ Farewell, Philip Trusttum]</ref> * ਏਕਤੇਰਿਨਾ ਵੇਦੁਨੋਵਾ, 45, ਰੂਸੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (''ਸਕਲੀਫੋਸੋਵਸਕੀ'') ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਟੱਕਰ.<ref>[https://www.vedomosti.ru/society/news/2026/03/07/1181424-aktrisa-ekaterina-vedunova Актриса Екатерина Ведунова и ее дочь погибли в ДТП] {{In lang|ru}}</ref> * ਕ੍ਰਿਸ ਵ੍ਹੀਲਰ, 52, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ੈੱਫ।<ref>[https://people.com/british-tv-chef-chris-wheeler-dies-11920228 British TV Chef Dies as Culinary Stars Share Tributes to the 'Extraordinary' Man]</ref> === 3 === * ਅਲਫਰੇਡੋ ਬੇਂਗਜ਼ਨ, 90, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਡਾਕਟਰ, ਸਿਹਤ ਸਕੱਤਰ (1986-1992) <ref>[https://www.rappler.com/philippines/former-health-secretary-alfredo-bengzon-dies/ Former health secretary Dr. Alran Bengzon dies at 90]</ref> * ਰਾਏ ਬੁੱਕ ਬਿੰਡਰ, 82, ਅਮਰੀਕੀ ਬਲੂਜ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰ।<ref>[https://stpetecatalyst.com/st-pete-blues-guitar-legend-roy-book-binder-dies/ St. Pete blues guitar legend Roy Book Binder dies]</ref> * ਜੈਕ ਚੈਂਬਰਜ਼, 87, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://www.legacy.com/ca/obituaries/theglobeandmail/name/john-chambers-obituary?id=60959610 John Chambers]</ref> * ਵਿਜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, 81, ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ (''[[ਦੇਵਦਾਸ (2002 ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੇਵਦਾਸ]]'', ''ਚੇਨ ਕੁਲੀ ਕੀ ਮੈਂ ਕੁਲੀ'', ਗੁਜ਼ਾਰੀਸ਼) ।<ref>[https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/04/devdas-actor-vijay-crishna-no-more Devdas actor Vijay Crishna passes away]</ref> * 97 ਸਾਲਾ ਸਰਗੇਈ ਦੁਵਾਕਿਨ, ਰੂਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਯਹੂਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਓਬਲਾਸਟ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ (1971-1985) <ref>[https://dzen.ru/a/aaoUd1YrWnb-BNWD Ушел из жизни один из бывших руководителей ЕАО Сергей Дувакин] {{In lang|ru}}</ref> * ਟੇਟੈਡ ਐਮੀਰੀ, 78-79, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਕਾਊਂਟਡਾਊਨ, ਫਾਸਟ ਫਾਰਵਰਡ, ''ਕੈਥ ਅਤੇ ਕਿਮ'' ਕੈਂਸਰ) ।<ref>[https://tvtonight.com.au/2026/03/vale-ted-emery.html Vale: Ted Emery]</ref> * ਡੇਵਿਡ ਯੂਜੀਨ ਫੇਲਹਾਉਰ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ, ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦਾ ਬਿਸ਼ਪ (1990-2015) ।<ref>[https://victoriadiocese.org/our-bishop Bishop Emeritus David E. Fellhauer]</ref> * ਐਲਵਿਨ ਗ੍ਰੀਨ, 48, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨਮੂਨੀਆ।<ref>[https://www.henryhandfuneralhome.com/obituary/alvin-michael-greene Alvin Michael Greene of Manning, South Carolina]</ref> * ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰਭਾਵਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ, 45 ਸਾਲਾ ਨੈਨਸੀ ਗਰੇਵਾਲ, ਨੂੰ ਚਾਕੂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>[https://www.cbc.ca/news/canada/windsor/windsor-lasalle-homicide-9.7116485 Social media account touting Khalistani extremism claims responsibility for death of Windsor, Ont., woman]</ref> * ਗੁਸਤਾਵ ਗਨਸਨਹੀਮਰ, 91, ਜਰਮਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਚਰਚ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ।<ref>[https://www.mainpost.de/schweinfurt/stadtschweinfurt/schweinfurt-gustav-gunsenheimer-ist-kurz-vor-seinem-92-geburtstag-gestorben-113633957 Gustav Gunsenheimer ist kurz vor seinem 92. Geburtstag gestorben] {{In lang|de}}</ref> * ਮਸਾਕੋ ਇਕੇਦਾ, 87, ਜਪਾਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਗਲੈਕਸੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ 999, ਐਮ ਫਾਰ ਦਿ ਐਸ!<ref>[https://www.oricon.co.jp/news/2441028/ 声優・池田昌子さん死去 87歳 「銀河鉄道999」メーテル、オードリー・ヘプバーンの吹き替え担当【報告全文】] {{In lang|ja}}</ref> * ਪੈਟਰਿਸ ਜੀਨਰ, 81, ਫ੍ਰੈਂਚ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਉੱਕਰੀ.<ref>[https://www.simplifia.fr/avis-de-deces/patrice--jean-marie--valere-jeener-1090558 Monsieur Patrice, Jean-Marie, Valère Jeener] {{In lang|fr}}</ref> * 89 ਸਾਲਾ ਉਨ੍ਨੀ-ਲੀਜ਼ ਜੋਨਸਮੋਇਨ, ਨਾਰਵੇਈ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਲੇਖਕ।<ref>[https://snl.no/Unni-Lise_Jonsmoen Unni-Lise Jonsmoen] {{In lang|no}}</ref> * ਬਿਲੀ ਲਿਓਨ ਕੀਅਰਸ, 53, ਅਮਰੀਕੀ ਦੋਸ਼ੀ ਕਾਤਲ, ਘਾਤਕ ਟੀਕੇ ਦੁਆਰਾ ਫਾਂਸੀ.<ref>[https://www.tcpalm.com/story/news/local/florida/2026/03/03/billy-kearse-executed-for-killing-fort-pierce-officer-danny-parrish-1991-death-row-florida-murder/88907537007/ Billy Kearse executed for killing Fort Pierce Officer Danny Parrish]</ref> * ਜ਼ਸੋਲਟ ਕਰੇਸਟਲੀ, 91, ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕੰਡਕਟਰ।<ref>[https://www.mediafax.ro/cultura-media/a-murit-zsolt-kerestely-compozitorul-avea-91-de-ani-23696626 A murit Zsolt Kerestély. Compozitorul avea 91 de ani] {{In lang|ro}}</ref> * ਮੁਹੰਮਦ ਅਲ-ਖਲੀ, 88, ਸੀਰੀਆਈ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਖੁਫੀਆ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ (1970-1987) ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ <ref>[https://www.newarab.com/news/notorious-syrian-intel-chief-muhammad-al-khouli-dies-beirut Notorious Syrian Air Force Intelligence chief Muhammad al-Khouli dies in Beirut]</ref> * ਕੈਰਲ ਕਿਟਮੈਨ, 96, ਅਮਰੀਕੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ।<ref>[https://www.nytimes.com/2026/03/18/arts/carol-kitman-dead.html Carol Kitman, 96, Dies; Photographer Documented the Vindman Twins] {{reg}}</ref> * ਮੁਜਾਹਿਦ, 30, ਅਮਰੀਕੀ ਥਰੋਬ੍ਰੇਡ ਦੌਡ਼ ਘੋਡ਼ਾ।<ref>[https://www.thoroughbreddailynews.com/dewhurst-winner-and-italian-champion-sire-mujahid-dies-at-30/ Dewhurst Winner and Italian Champion Sire Mujahid Dies at 30]</ref> * ਕਲੌਸ ਮੂਲਰ, 81, ਜਰਮਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ <ref>[https://www.jungewelt.de/artikel/518933.nachruf-der-streitbare.html Der Streitbare] {{In lang|de}}</ref> * ਫਰਨਾਂਡੋ Óਨੇਗਾ, 78, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਭਾਸ਼ਣ ਲੇਖਕ (ਪੁਏਡੋ ਪ੍ਰੋਮੀਟਰ ਵਾਈ ਪ੍ਰੋਮੇਟੋ) ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੰਚਾਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ।<ref>[https://www.elmundo.es/television/medios/2026/03/03/69a725ade85ece235f8b458e.html Muere Fernando Ónega, el arquitecto del relato político de la Transición] {{In lang|es}}</ref> * ਬੌਬ ਰੋਸੇਨਫਾਰਬ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ (''ਕਦਮ ਦਰ ਕਦਮ'', ਕੌਣ ਬੌਸ ਹੈ?<ref>[https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/bob-rosenfarb-dead-whos-the-boss-step-by-step-1236522484/ Bob Rosenfarb, Writer-Producer on 'Who's the Boss?' and 'Step by Step,' Dies at 74]</ref> * ਪੀਟਰ ਸ਼ਨਾਇਡਰ, 85, ਜਰਮਨ ਲੇਖਕ (ਬਰਲਿਨ ਨੌਆ.<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/peter-schneider-tot-nachruf-volker-schloendorff-li.3440988 „Er wusste um seine vielen Freunde"] {{In lang|de}}</ref> * ਵੈਲਨਟਿਨ ਸ਼ਚੇਰਬਕੋਵ, 89, ਰੂਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, [[ਸੰਘ ਦਾ ਸੋਵੀਅਤ|ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1979-1984) <ref>[https://kokshetau.asia/aqmolanews/nekrolog-2/ Некролог]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|ru}}</ref> * ਕੇ. ਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, 89, ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1971-1996) ।<ref>[https://www.newindianexpress.com/story/states/kerala/2026/Mar/03/former-union-minister-k-p-unnikrishnan-passes-away-at-90 Former Union Minister K P Unnikrishnan passes away at 90]</ref> * ਗੈਬਰੀਏਲ ਵਿਐਨੇਲੋ, 87, ਇਤਾਲਵੀ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਓਲੰਪੀਆ ਮਿਲਾਨੋ, ਰੇਅਰ ਵੇਨੇਜ਼ੀਆ, ਵਾਰੇਸ.<ref>[https://www.eurohoops.net/en/euroleague/1938711/gabriele-vianello-dies-at-87-olimpia-milano-euroleague/ Olimpia Milano's EuroLeague champion Gabriele Vianello dies at 87]</ref> * ਲਾਸਲੋ ਵਿੰਸ, 74, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1998-2014) ।<ref>[https://www.csongrad.hu/elhunyt-vincze-laszlo-volt-orszaggyulesi-kepviselo/ Elhunyt Vincze László volt országgyűlési képviselő] {{In lang|hu}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਐਂਡਰਿ W ਵਾਟਸਨ, 64, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਗਲੀਕਨ ਪਾਦਰੀ, ਐਸਟਨ ਦਾ ਬਿਸ਼ਪ (2008-2014) ਅਤੇ ਗਿਲਡਫੋਰਡ (2014 ਤੋਂ) ਹਾਊਸ ਆਫ ਲਾਰਡਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (2022 ਤੋਂ) ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਕੈਂਸਰ.<ref>[https://www.altonherald.com/news/tributes-paid-as-bishop-of-guildford-andrew-watson-dies-aged-64-after-cancer-diagnosis-884230 Tributes paid as Bishop of Guildford Andrew Watson dies aged 64 after cancer diagnosis]</ref> * ਐਂਡਰੀਆ ਵੀਸ, 60, ਅਮਰੀਕੀ ਰੱਬੀ, ਕੈਂਸਰ <ref>[https://www.jta.org/2026/03/04/obituaries/andrea-weiss-trailblazing-reform-movement-rabbi-who-merged-scholarship-and-activism-dies-at-60 Andrea Weiss, trailblazing Reform rabbi who merged scholarship and activism, dies at 60]</ref> * ਵੈਲੇਨਟੀਨਾ ਯੇਸ਼ਚੇਂਕੋ, 79, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਿਪਟੀ (1990-1994) ।<ref>[https://unn.ua/news/pomerla-narodna-deputatka-pershoho-sklykannia-valentyna-yeshchenko Померла народна депутатка першого скликання Валентина Єщенко] {{In lang|uk}}</ref> === 2 === * ਜੋਸ ਲੁਈਸ ਅਲਵਾਰੇਜ਼, 65, ਚਿਲੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਡਿਪੋਰਟਸ ਲਾ ਸੇਰੇਨਾ, ਕੋਲੋ-ਕੋਲੋ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) ਜਿਗਰ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ.<ref>[https://www.biobiochile.cl/noticias/deportes/futbol/futbol-nacional/2026/03/02/muere-jose-pele-alvarez-exdelantero-colo-colo.shtml Muere José "Pelé" Álvarez, exdelantero de Colo Colo: fue cuatro veces campeón con los albos] {{In lang|es}}</ref> * ਨਤਾਲ ਅਮੋਡੀਓ, 92, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਿਪਟੀ (1979-1992) ।<ref>[https://www.lasicilia.it/news/politica/3020558/pozzallo-piange-la-scomparsa-dell-on-natalino-amodeo-figura-iconica-della-politica-locale.html Pozzallo piange la scomparsa dell'on. Natalino Amodeo, figura iconica della politica locale] {{In lang|it}}</ref> * ਜਹਾਂਆਰਾ ਆਰਜ਼ੂ, 93, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਵੀ।<ref>[https://www.daily-sun.com/bangladesh/860934/ekushey-padak-winning-poet-jahanara-arju-passes-away-at-93 Ekushey Padak-winning poet Jahanara Arju passes away at 93]</ref> * ਕੇਵਿਨ ਐਸ਼ਕ੍ਰਾਫਟ, 81, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਰਗਬੀ ਖਿਡਾਰੀ (ਲੇਹ, ਵਾਰਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਕੋਚ (ਸੈਲਫੋਰਡ) <ref>[https://warringtonwolves.com/news/2026/march/Obituary-Kevin-Ashcroft/ Obituary | Kevin Ashcroft]</ref> * ਜਾਰੋਸਲਾਵ ਬਲਾਜ਼ਕੇ, 87, ਚੈੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ।[cz]<ref>[https://www.proglas.cz/o-nas-a-s-nami/aktuality-z-proglasu/odesel-jaroslav-blazke/ Odešel Jaroslav Blažke] {{In lang|cs}}</ref> * ਮਹਿੰਦਰ ਬੋਹਰਾ, 79, ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ (''ਤੇਜਾ'', ਹਿਊਮ ਤੁਮਸੇ ਪਿਆਰ ਕਿਤਨਾ) ।<ref>[https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/karanvir-bohra-dad-producer-mahendra-bohra-passes-away-article-153749849 Karanvir Bohra's Dad, Producer Mahendra Bohra, Passes Away]</ref> * ਐਲਿਸ ਚੀਅਨ ਚਾਂਗ, 75, ਤਾਈਵਾਨੀ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਟਿਸਟ।<ref>[https://www.cdn-news.org/news/N2603050001 奠基PCR商用化，關鍵推手錢嘉韻教授安息主懷上帝引領的精采人生] {{In lang|zh}}</ref> * ਸਿਡਨੀ ਡੋਰਸੀ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ੈਰਿਫ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਕਾਤਲ।<ref>[https://www.fox5atlanta.com/news/former-dekalb-sheriff-convicted-murderer-sidney-dorsey-has-died Former DeKalb sheriff, convicted murderer Sidney Dorsey has died]</ref> * ਉਮਰ ਜ਼ਾਬਰਾਲੋਵ, 67, ਰੂਸੀ ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੈਨੇਟਰ (2004-2009), ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ।<ref>[https://meduza.io/news/2026/03/02/baza-i-mash-biznesmen-umar-dzhabrailov-pokonchil-s-soboy Бизнесмен Умар Джабраилов покончил с собой] {{In lang|ru}}</ref> * ਲੇਨ ਗੈਰੀ, 84, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਦ ਕੁਆਰਮੈਨ ਨਮੂਨੀਆ) ।<ref>[https://www.liverpoolecho.co.uk/news/liverpool-news/quarrymens-len-garry-dies-aged-33514245 The Quarrymen's Len Garry dies aged 84 as tributes paid to legend who played with Lennon and McCartney]</ref> * ਐਂਡਰਿਊ ਗਨ, 58, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ (ਫ੍ਰੀਕੀ ਫ੍ਰਾਈਡੇ, ਸਕਾਈ ਹਾਈ, ''ਕਰੂਏਲਾ'') ਐਮੀਓਟ੍ਰੋਫਿਕ ਲੈਟਰਲ ਸਕਲੋਰੋਸਿਸ ਤੋਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ.<ref>[https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/andrew-gunn-dead-disney-producer-1236518932/ Andrew Gunn, Producer Behind Disney Hits 'Freaky Friday,' 'Sky High,' Dies at 58]</ref> * ਇਵਾਨ ਹਾਲ, 93, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।<ref>[https://www.yahoo.com/news/articles/ivan-hall-impassioned-architectural-historian-060000152.html Ivan Hall, impassioned architectural historian who joined the Georgian Group aged 12]</ref> * ਡਗਲਸ ਹੈਮਬਿੱਜ, 98, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਜੰਮਪਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਐਂਗਲੀਕਨ ਪਾਦਰੀ, ਕੈਲੇਡੋਨੀਆ ਦਾ ਬਿਸ਼ਪ (1969-1980) ਅਤੇ ਨਿਊ ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ (1980-1993) ।<ref>[https://www.vancouver.anglican.ca/news/letter-from-archbishop-stephens Letter from Archbishop Stephens]</ref> * ਸਟੀਫਨ ਹਿਬਰਟ, 68, ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਪਲਪ ਫਿਕਸ਼ਨ, ਟਰੂ ਜੈਕਸਨ, ਵੀਪੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੇਖਕ (ਲੇਟ ਨਾਈਟ ਵਿਦ ਡੇਵਿਡ ਲੈਟਰਮੈਨ) ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ.<ref>[https://www.tmz.com/2026/03/06/stephen-hibbert-dead/ 'Pulp Fiction's The Gimp Stephen Hibbert Dead at 68]</ref> * ਪੈਟ ਹਾਈਲੈਂਡ, 84, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਜੌਕੀ ਅਤੇ ਘੋਡ਼ੇ ਦੇ ਟ੍ਰੇਨਰ।<ref>[https://www.racingvictoria.com.au/news/2026/03/02/vale-pat-hyland Vale Pat Hyland]</ref> * ਨਿਕੋਲੇ ਕੋਲਿਆਡਾ, 68, ਰੂਸੀ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਡਬਲ ਨਮੂਨੀਆ।<ref>[https://www.teatral-online.ru/news/39730/ Умер Николай Коляда] {{In lang|ru}}</ref> * ਟਿਮੋਥੀ ਡੀ. ਲਿਓਨਾਰਡ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ, ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਯੂਐਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਜੱਜ (1992 ਤੋਂ) <ref>[https://www.fjc.gov/history/judges/leonard-timothy-d Leonard, Timothy D.]</ref> * ਹੁਸੈਨ ਮਕਲੇਡ, ਲੇਬਨਾਨੀ [[ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ]] ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ ਮੁਖੀ, ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ <ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-it-killed-head-hezbollahs-intelligence-headquarters-2026-03-02/ Israeli military says it killed head of Hezbollah's intelligence headquarters]</ref> * ਡੈਨੀਅਲ ਮਿਗਲੀਓਰ, 90, ਅਮਰੀਕੀ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ।<ref>[https://ptsem.edu/about/the-quad/news/princeton-seminary-mourns-the-passing-of-professors-migliore-and-hendrix/ In Memoriam: Professors Migliore and Hendrix]</ref> * ਇਰਾਕੀ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, 66 ਸਾਲਾ ਯਾਨਰ ਮੁਹੰਮਦ, ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>[https://www.frontlinedefenders.org/en/case/iraq-killing-woman-human-rights-defender-and-feminist-yanar-mohammed Iraq: killing of woman human rights defender and feminist Yanar Mohammed]</ref> * ਹੇਲੇਨ ਮੌਚਾਰਡ-ਜ਼ੈ, 85, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.memorialdelashoah.org/en/hommage-helene-mouchard-zay.html Tribute to Hélène Mouchard-Zay, founding president of the CERCIL– Memorial Museum for Children of the Vel d'Hiv, passed away on Monday, March 2 in Orléans, at the age of 85]</ref> * ਓਂਗ ਕੋਕ ਹੈ, 80, ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਓਲੋਜਿਸਟ।<ref>[https://www.starcherish.com/profile/obituaries/50737 Professor Ong Kok Hai]</ref> * ਕੋਹੀ ਓਟਸੁਕਾ, 66, ਜਪਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕੌਂਸਲਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (2001-2024), ਦਿਲ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ।<ref>[https://mainichi.jp/articles/20260304/k00/00m/040/366000c 元参院議員の大塚耕平氏が死去 66歳 日銀職員経て民主党で初当選] {{In lang|ja}}</ref> * ਚੇਜ਼ ਪਿਸਟਨ, 42, ਅਮਰੀਕੀ ਰੇਸਿੰਗ ਡਰਾਈਵਰ।<ref>[https://www.si.com/onsi/racing-america/news/chase-pistone-former-nascar-competitor-dies-aged-42 Chase Pistone, Former NASCAR Competitor, Dies Aged 42]</ref> * ਪਾਕੇਟਸ ਵਾਰਹੋਲ, 33, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕੈਪਚਿਨ ਮੰਕੀ ਕਲਾਕਾਰ।<ref>[https://www.ctvnews.ca/toronto/article/pockets-warhol-a-painting-monkey-who-raised-money-for-charity-dies-at-ontario-sanctuary/ Pockets Warhol, a painting monkey who raised money for charity, dies at Ontario sanctuary]</ref> * ਬਿਲੀ ਰਾਫਰ, 96, ਅਮਰੀਕੀ ਸਟਾਕ ਕਾਰ ਡਰਾਈਵਰ।<ref>[https://www.jayski.com/2026/03/05/sad-news-bill-rafter/ Sad News – Bill Rafter]</ref> * ਜੌਨ ਰੇਸਮੈਨ, 70, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਕੰਸਾਸ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (2017 ਤੋਂ) <ref>[https://sunflowerstatejournal.com/olathe-lawmaker-passes-away/ Olathe lawmaker passes away]</ref> * ਬੇਨੇਡੇਟੋ ਸਾਂਤਾਪੋਲਾ, 87, ਇਤਾਲਵੀ ਗੁੰਡਾ।<ref>[https://palermo.repubblica.it/cronaca/2026/03/02/news/mafia_nitto_santapaola_morto-425195922/ Mafia, è morto il boss Nitto Santapaola nel carcere di Milano] {{In lang|it}}</ref> * ਸੁਤਰੀਸਨੋ, 90, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (1993-1998), ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ (1988-1993), ਅਤੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ (1986-1988) ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ।<ref>[https://jakartaglobe.id/news/indonesias-sixth-vice-president-try-sutrisno-passes-away-at-90 Indonesia's Sixth Vice President Try Sutrisno Passes Away at 90]</ref> * ਓਲੀਵਰ ਥਿਲ, 55, ਡੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਟ।<ref>[https://architectenweb.nl/nieuws/artikel.aspx?id=60590 Architect Oliver Thill op 55-jarige leeftijd overleden] {{In lang|nl}}</ref> * ਸਲਾਵਾ ਸੁਕਰਮੈਨ, 85, ਰੂਸੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ (ਲਿਕੁਇਡ ਸਕਾਈ) ।<ref>[https://www.thevoicemag.ru/stars/news/02-03-2026/umer-za-nedelyu-do-dnya-rojdeniya-rejisser-filma-bednaya-liza-slava-cukerman/ Умер за неделю до дня рождения режиссер фильма «Бедная Лиза» Слава Цукерман] {{In lang|ru}}</ref> * ਮਾਈਕ ਵਰਨਨ, 81, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ (ਅਲਬਾਟ੍ਰਾਸ, "ਹੋਕਸ ਪੋਕਸ") ਸੰਗੀਤ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਮਾਲਕ (ਨੌਰਟਨ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਸਟੂਡੀਓਜ਼) <ref>{{Cite web |url=https://www.mnprmagazine.com/music-news/mike-vernon-dies-at-81/ |title=Mike Vernon, Legendary Producer and British Blues Champion Has Died Aged 81 |access-date=2026-03-21 |archive-date=2026-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260308064438/https://www.mnprmagazine.com/music-news/mike-vernon-dies-at-81/ |url-status=dead }}</ref> * ਯੂਜਨੀਓ ਵਿਆਲ, 86, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ।<ref>[https://www.lastampa.it/alessandria/2026/03/02/news/morto_eugenio_viale_bistefani_parlamentare_forza_italia_casale_monferrato-15528923/ Addio a Eugenio Viale, fu titolare della Bistefani di Casale e parlamentare di Forza Italia] {{In lang|it}}</ref> * ਜਨਾਰਦਨ ਵਾਘਮਾਰੇ, 91, ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2008-2014) <ref>[https://www.thehindu.com/news/national/maharashtra/ex-parliamentarian-and-academician-janardan-waghmare-dies/article70694067.ece Ex-parliamentarian and academician Janardan Waghmare dies]</ref> * ਡੇਵਿਡ "ਡਾਇਮੰਡ ਡੇਵ" ਵਾਈਟੇਕਰ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ।<ref>[https://missionlocal.org/2026/03/remembering-diamond-dave/ Remembering 'Diamond' Dave Whitaker, 88, San Francisco's common thread]</ref> === 1 === * ਯੂਜੀਨੀਆ ਬਾਲਸੇਲਜ਼, 82, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ, ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.lavanguardia.com/cultura/20260301/11478554/muere-82-anos-eugenia-balcells-artista-visual-medalla-merito-bellas-artes.html Muere a los 82 años Eugènia Balcells, artista visual y Medalla al Mérito en las Bellas Artes] {{In lang|es}}</ref> * [[ਜੀਲਾਨੀ ਬਾਨੋ|ਜਿਲਾਨੀ ਬਾਨੋ]], 89, ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/renowned-urdu-writer-jeelani-bano-passes-away-at-90/article70692446.ece Renowned Urdu writer Jeelani Bano passes away at 90]</ref> * ਮਾਰਕ ਬਿੱਟਨਰ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ<ref>{{Cite web |url=https://sfist.com/2026/03/12/mark-bittner-writer-and-musician-known-for-the-wild-parrots-of-telegraph-hill-dies-at/ |title=Mark Bittner, Writer and Musician Known for 'The Wild Parrots of Telegraph Hill,' Dies at 74 |access-date=2026-03-21 |archive-date=2026-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260325084834/https://sfist.com/2026/03/12/mark-bittner-writer-and-musician-known-for-the-wild-parrots-of-telegraph-hill-dies-at/ |url-status=dead }}</ref> * ਜੈਕੋਪੋ ਕਾਮਾਗਨੀ, 48, ਇਤਾਲਵੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਮਿਕਸ ਕਲਾਕਾਰ, ਦਿਲ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ।<ref>[https://bleedingcool.com/comics/marvel-comics-artist-jacopo-camagni-died-this-morning-at-the-age-of-48/ Marvel Comics Artist Jacopo Camagni Died This Morning At The Age Of 48]</ref> * ਵਸੀਲੇ ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨ ਮਾਓ, 88, ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਕੋਚ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ।<ref>[https://rugbyromania.ro/s-a-stins-din-viata-vasile-constantin-mao-unul-dintre-pilonii-pe-care-s-a-construit-rugby-ul-romanesc/ S-a stins din viață Vasile Constantin Mao, unul dintre pilonii pe care s-a construit rugby-ul românesc] {{In lang|ro}}</ref> * ਡੇਵਿਡੀ ਓਡਸਨ, 78, ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ (1991-2004), ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ [ID3], ਅਤੇ ਰਿਕਜਾਵਿਕ ਦੇ ਮੇਅਰ (1982-1991) ।<ref>[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-02-david-oddsson-er-latinn-468372 Davíð Oddsson er látinn] {{In lang|is}}</ref> * ਡੈਗਫਿਨ ਫੋਲੇਸਲ, 93, ਨਾਰਵੇਈ-ਜੰਮਪਲ ਅਮਰੀਕੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ।<ref>[https://philosophy.stanford.edu/news/memoriam-professor-dagfinn-follesdal In Memoriam: Professor Dagfinn Føllesdal]</ref> * ਆਂਦਰੇਜ਼ ਗਾਸੀਨੀਕਾ-ਜੋਜ਼ਕੋਵੀ, 79-80, ਪੋਲਿਸ਼ ਪਹਾਡ਼ੀ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।<ref>[https://wiadomosci.gazeta.pl/polska/7,198072,32635119,andrzej-gasienica-jozkowy-nie-zyje-topr-zegna-legende.html Andrzej Gąsienica-Józkowy nie żyje. TOPR żegna legendę] {{In lang|pl}}</ref> * ਸੁਜ਼ਾਨ ਗਨਜ਼ਬਰਗਰ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰਕੁਨ।<ref>[https://www.legacy.com/us/obituaries/name/suzanne-gunzburger-obituary?id=60916008 Suzanne Gunzburger]</ref> * ਕੋਡੀ ਖੋਰਕ, 35, ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਕਪਤਾਨ।<ref>[https://www.mywinterhaven.com/m/newsflash/home/detail/176 Winter Haven Honors the Life and Service of Captain Cody A. Khork]</ref> * ਯੂਰੀ ਕੋਰੋਲੇਵ, 91, ਰੂਸੀ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ (ਸੇਵਰਸਟਲ ਚੇਰੇਪੋਵੇਟਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ) ।<ref>[https://iz.ru/2051324/skonchalsia-chlen-zala-slavy-mezhdunarodnoi-federatcii-khokkeia-iurii-korolev-izi Скончался член зала славы Международной федерации хоккея Юрий Королев] {{In lang|ru}}</ref> * ਸਲਾਵੋ ਕ੍ਰੁਮੋਵ, 50, ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2023-2024) ।<ref>[https://eurocom.bg/2026/03/01/pochina-deputatat-ot-vazrazhdane-slavcho-krumov/ Почина депутатът от „Възраждане" Славчо Крумов] {{In lang|bg}}</ref> * ਵਿਆਚੇਸਲਾਵ ਕਲੇਪਿਕੋਵ, 76, ਯੂਕਰੇਨੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://www.sq.com.ua/ukr/novini/02.03.2026/pomer-vidomii-xarkivskii-fizik Помер відомий харківський фізик] {{In lang|uk}}</ref> * ਮਾਰਗਰੇਟ ਅਲੀਯਤੁਲ ਮੈਮੁਨਾਹ, 47, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ।<ref>[https://www.antaranews.com/berita/5445274/ketua-kpai-margaret-aliyatul-maimunah-meninggal-dunia-minggu Ketua KPAI Margaret Aliyatul Maimunah meninggal dunia, Minggu] {{In lang|id}}</ref> * ਰਿਨੋ ਮਾਰਚੇਸੀ, 88, ਇਤਾਲਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ([[ਏਸੀਐਫ ਫਿਓਰੇਂਟੀਨਾ|ਫਿਓਰੇਂਟੀਨਾ]], [[ਇਟਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ]] ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ ([[ਜੁਵੇਂਟਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਜੁਵੇਂਟਸ]]) <ref>[https://www.metropolisweb.it/2026/03/01/morto-rino-marchesi-alleno-maradona-platini/ Morto Rino Marchesi, allenò Maradona e Platini] {{In lang|it}}</ref> * ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਜਾਨਸਨ ਮੈਕਫੈਲ, 80, ਅਮਰੀਕੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਸੇਂਟ ਆਗਸਟੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਕੈਂਸਰ <ref>[https://www.ccdaily.com/2026/03/newsmakers-351/ Newsmakers]</ref> * ਕੇਥੇ ਮੇਨਜ਼ਲ-ਜੋਰਡਨ, 109, ਜਰਮਨ ਆਰਕੀਟੈਕਟ।<ref>[https://www.thueringer-allgemeine.de/lokales/erfurt/article411349981/aelteste-erfurterin-gestorben-im-stadtbild-finden-sich-ihre-spuren.html Älteste Erfurterin gestorben: Im Stadtbild finden sich ihre Spuren] {{In lang|de}}</ref> * ਅਰਨੌਡ ਨਗੂਫੈਕ, 38, ਕੈਮਰੂਨ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ।<ref>[https://actucameroun.com/2026/03/01/necrologie-le-journaliste-de-canal-2-international-arnaud-nguefack-est-mort/ Nécrologie : le journaliste de Canal 2 International Arnaud Nguefack est mort] {{In lang|fr}}</ref> * ਕਲੇਮੈਂਟ ਓਬਰੇਰੀ, 59, ਫ੍ਰੈਂਚ ਕਾਮਿਕਸ ਕਲਾਕਾਰ (ਆਯਾ ਡੀ ਯੋਪੋਗੋਂ) ।<ref>[https://www.nouvelobs.com/culture/20260302.OBS112821/clement-oubrerie-dessinateur-de-aya-de-yopougon-est-mort.html Clément Oubrerie, dessinateur de « Aya de Yopougon », est mort] {{In lang|fr}}</ref> * ਨੇਵਿਲ ਪੀਟ, 78, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ।<ref>[https://www.odt.co.nz/news/dunedin/conservationist-author-deeply-loving-man Conservationist, author a 'deeply loving' man]</ref> * ਜੋਸੇਪ ਪੇਰਾਰਨੋ, 97, ਸਪੇਨੀ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ।<ref>[https://www.catalunyacristiana.cat/mor-el-teoleg-josep-perarnau-espelt-autor-dels-documents-del-concili-vatica-ii Mor el teòleg Josep Perarnau Espelt, autor dels primers 'Documents del Concili Vaticà II'] {{In lang|ca}}</ref> * ਬੌਬ ਪਾਵਰ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਆਡੀਓ ਇੰਜੀਨੀਅਰ।<ref>[https://www.wbls.com/news/bob-power-legendary-music-engineer-and-producer-passes-away-at-74/ Bob Power, Legendary Music Engineer And Producer, Passes Away At 74]</ref> * ਰੇਮੀ ਸ਼ਿਯੂਰਰ, 91, ਸਵਿਸ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1991-2003) ।<ref>[https://www.rtn.ch/rtn/Actualite/Region/20260302-Remy-Scheurer-s-en-est-alle.html Rémy Scheurer s'en est allé] {{In lang|fr}}</ref> * ਲੁਬੋਮੀਰ ਸਿਕ, 98, ਚੈੱਕ ਖੇਤਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।<ref>[https://www.idnes.cz/olomouc/zpravy/lubomir-sik-zemrel-litovel-kronika-druha-svetova-valka.A260305_104207_olomouc-zpravy_hava Kvůli původu ho utlačovali, matku věznili. Zemřel kronikář Šik, vzor a persona Litovle] {{In lang|cs}}</ref> * ਮਾਈਕ ਸਮਿਥ, 59, ਸਕਾਟਿਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ([[ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ]]) <ref>[https://www.heraldscotland.com/sport/25904398.cleared-scotland-cricket-legend-reacts-hall-fame-reinstatement/ Scotland cricket legend back in Hall of Fame after accusations]</ref> * ਜੇ. ਸਟ੍ਰਾਸ, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਮੋਰਲਾਕਸ) <ref>[https://www.verdammnis.com/news/johann-strauss-de-morlocks-n-est-plus Johann Strauss de Morlocks n'est plus] {{In lang|fr}}</ref> * ਕੇਨਿਥ ਟ੍ਰੌਡ, 90, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ (ਪੈਨੀਜ਼ ਫਰੌਮ ਹੈਵਨ) <ref>[https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/mar/03/kenith-trodd-obituary Kenith Trodd obituary]</ref> * ਜੋਨਾਥਨ ਟਾਈਲਰ, 85, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ।<ref>[https://www.yorkpress.co.uk/news/25927478.tributes-former-sheriff-york-green-jonathan-tyler/ Tributes for former Sheriff of York and Green Jonathan Tyler]</ref> * ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਟਜ਼ੋਨੀਸ, 88, ਯੂਨਾਨੀ-ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ।<ref>[https://www.momus.gr/en/news/momus-apohaireta-ton-alexandro-tzoni MOMUS bids farewell to Alexander Tzonis]</ref> * ਜਾਰਜੀ ਵੇਲਿਨੋਵ, 68, ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਚੇਰਨੋ ਮੋਰ, ਸੀਐਸਕੇਏ ਸੋਫੀਆ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://www.bgonair.bg/a/7-sport/411551-pochina-legendata-na-tsska-georgi-velinov Почина легендата на ЦСКА - Георги Велинов] {{In lang|bg}}</ref> * ਜਿਰੀਨਾ ਵੇਸਲਸਕਾ , 82, ਚੈੱਕ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨੀ।[cz]<ref>[https://www.nulk.cz/2026/03/03/†-zemrela-jirina-veselska/ † Zemřela Jiřina Veselská] {{In lang|cs}}</ref> * ਗੈਰੀ ਵਾਕਰ, 83, ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਦ ਸਟੈਂਡੇਲਜ਼, ਦ ਵਾਕਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼) <ref>[https://www.hitzound.com/rip-gary-walker-overleden-the-walker-brothers/ RIP : Gary Walker overleden (The Walker Brothers)] {{In lang|nl}}</ref> * ਵੋਂਗ ਕਿਊ-ਕਿਟ, 81, ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਿਸਟ।<ref>[https://shaolin.org/images-home/funeral1.jpg Obituary]</ref> * ਯੂਕੀ ਬੀ, 56, ਡੱਚ ਰੈਪਰ।<ref>[https://www.rtl.nl/boulevard/artikel/5573354/nederlandse-rapper-yukkie-b-56-overleden Nederlandse rapper Yukkie B op 56-jarige leeftijd overleden] {{In lang|nl}}</ref> * ਵਾਦਿਮ ਜ਼ੇਲੀਚੇਨੋਕ, 70, ਰੂਸੀ ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਕੋਚ।<ref>[https://life.ru/p/1847184 Ушёл из жизни экс-тренер сборных СССР и России по лёгкой атлетике Виктор Зеличенок] {{In lang|ru}}</ref> == ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ == * [[ਜਨਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ]] * [[ਫਰਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2026]] p6xx7mypv1iv88vlhxwg4ykcll7gshd 0 204535 839195 838918 2026-05-12T05:20:50Z Gurtej Chauhan 27423 839195 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = '''ਬਹਰਾਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | other_name = | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways]] station | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]] | caption = Indian Railways logo | address = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਬਹਰਾਮ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | country = {{flagu|India}} | coordinates = {{coord|31.195670|75.901603|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|355|m|ft}} | owned = [[Indian Railway]] | operator = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | lines = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ | platforms = 2 | tracks = 1 | connections = | structure = Standard (on-ground station) | depth = | levels = | parking = ਹਾਂ | bicycle = ਹਾਂ | accessible = | status = Single Track Electrified | code = {{Indian railway code | code = BXB | zone = [[Northern Railway zone]] | division = {{rwd|firozpur}} }} | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ਹਾਂ | former = | mpassengers = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = <!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --> | map_type = India Punjab#India }} '''ਬਹਰਾਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਹਰਾਮ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਬਹਰਾਮ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''BHM''' ਹੈ। ਬਹਰਾਮ (BHM) ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। == ਬਹਰਾਮ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ == #(ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਪੈਸੰਜਰ<ref>https://indiarailinfo.com/departures/jaijon-doaba-jjj/5039</ref> #ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਡੇਮੂ, ਆਦਿ) == ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ == #[[ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ]] #[[ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਕੁਲਥਮ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸ਼ਾਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਸਤਨੌਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] == ਹਾਵਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 6fsmymhtz5pi0z0yewurp2vvgz7egm6 839200 839195 2026-05-12T05:23:42Z Gurtej Chauhan 27423 839200 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = '''ਬਹਰਾਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | other_name = | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways]] station | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]] | caption = Indian Railways logo | address = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਬਹਰਾਮ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | country = {{flagu|India}} | coordinates = {{coord|31.195670|75.901603|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|355|m|ft}} | owned = [[Indian Railway]] | operator = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | lines = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ | platforms = 2 | tracks = 1 | connections = | structure = Standard (on-ground station) | depth = | levels = | parking = ਹਾਂ | bicycle = ਹਾਂ | accessible = | status = Single Track Electrified | code = {{Indian railway code | code = BXB | zone = [[Northern Railway zone]] | division = {{rwd|firozpur}} }} | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ਹਾਂ | former = | mpassengers = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = <!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --> | map_type = India Punjab#India }} '''ਬਹਰਾਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਹਰਾਮ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਬਹਰਾਮ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''BHM''' ਹੈ। ਬਹਰਾਮ (BHM) ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। == ਬਹਰਾਮ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ == #(ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਪੈਸੰਜਰ<ref>https://indiarailinfo.com/departures/jaijon-doaba-jjj/5039</ref> #ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਡੇਮੂ, ਆਦਿ) == ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ == #[[ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ]] #[[ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਸਤਨੌਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] == ਹਾਵਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 9e2u67s3uega0hvfjpy8p2ir2sbqknx 0 204584 839152 2026-05-11T12:23:27Z Amritpal Aman 49791 "[[:en:Special:Redirect/revision/1353617776|Asaf Ali]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 839152 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Distinguish|text=various people called [[Asif Ali (disambiguation)|Asif Ali]]}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox officeholder | name = Asaf Ali | image = Asaf Ali c- 1909 2013-08-09 16-24.jpg | caption = Asaf Ali c. 1909 | office = [[Ambassador of India to Switzerland]] | primeminister = [[Jawaharlal Nehru]] | term_start = 1952 | term_end = 2 April 1953 | predecessor = [[Dhirajlal Desai|Dhirajlal Bhulabhai Desai]] | successor = [[Y. D. Gundevia]] | order1 = 2nd | office1 = Governor of Odisha | 1blankname1 = Chief Minister | 1namedata1 = [[Nabakrushna Choudhuri]] | termstart1 = 18 July 1951 | termend1 = 6 June 1952 | predecessor1 = [[V. P. Menon]] {{small|''(acting)''}} | successor1 = [[Fazal Ali]] | 1blankname2 = Chief Minister | 1namedata2 = [[Harekrushna Mahatab]]<br>Nabakrushna Choudhuri | termstart2 = 21 June 1948 | termend2 = 5 May 1951 | predecessor2 = [[Kailash Nath Katju]] | successor2 = V. P. Menon {{small|''(acting)''}} | birth_date = 11 May 1888 | birth_place = [[Bijnor]], [[North-Western Provinces]], [[British India]] | spouse = {{marriage|[[Aruna Asaf Ali]]|1928}} | death_date = {{Death date and age|df=yes|1953|4|2|1888|5|11}} | death_place = [[Bern]], [[Switzerland]] | education = [[St. Stephen's College, Delhi]] | occupation = Lawyer, Activist | footnotes = }} '''ਆਸਫ਼ ਅਲੀ''' (11 ਮਈ 1888 <ref>G. N. S. Raghavan and Asaf Ali (1994) ''M. Asaf Ali's Memoirs: The Emergence of Modern India''. Ajanta. {{ISBN|81-202-0398-4}}. p. 36.</ref> – 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 1953) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਕੀਲ ਸੀ। ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਦੂਤ ਸੀ। ਆਸਫ਼ ਅਲੀ ਨੇ [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਮਈ 1888 ਈ. ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ) ਦੇ ਬਿਜਨੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਿਓਹਰਾ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਆਸਫ਼ ਅਲੀ ਨੇ [[ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ|ਸੇਂਟ ਸਟੀਫ਼ਨ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1953]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888]] 52hseaj2ouidtbv9wa0r2m9vjzhmod3 3 204585 839156 2026-05-11T15:22:02Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839156 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=8joKeaton}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:22, 11 ਮਈ 2026 (UTC) oa6p55d13ul656i4bmwui8jueiph3v8 3 204586 839157 2026-05-11T15:59:42Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839157 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Muskan1903}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:59, 11 ਮਈ 2026 (UTC) 7omcwl6pcfbhht7tgrsbdsskz2knwfv 3 204587 839158 2026-05-11T16:43:07Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839158 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Kloowee}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:43, 11 ਮਈ 2026 (UTC) 21cbpmvlztcwpd2tbn3imsmpcg81k2m 0 204588 839160 2026-05-11T18:51:26Z ~2026-28396-70 60005 "'''ਜਾਰਜਿਓ ਬੁਇਜ਼ਾ''' (15 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਜਨਮ) ਇੱਕ ਇਟਾਲਵੀ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਜਾਰਜਿਓ ਬੁਇਜ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਲੇੱਕੋ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ “G. Parini” ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 839160 wikitext text/x-wiki '''ਜਾਰਜਿਓ ਬੁਇਜ਼ਾ''' (15 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਜਨਮ) ਇੱਕ ਇਟਾਲਵੀ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਜਾਰਜਿਓ ਬੁਇਜ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਲੇੱਕੋ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ “G. Parini” ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1973 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1974 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਉਸਨੇ “ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਫਾਰਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤਕਨੀਕਾਂ” ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਓਸਟਾ ਵਿੱਚ ਐਲਪਾਈਨ ਮਿਲਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੈਨਾ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡ ਲੈਫਟਿਨੈਂਟ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜੀਵਨ == 1975 ਤੋਂ 1985 ਤੱਕ ਉਹ ਕੋਮੋ ਸਰਵੇਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। 1973 ਤੋਂ ਉਹ ਕੋਮੋ, ਲੇੱਕੋ ਅਤੇ ਸੋੰਦਰੀਓ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਘ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। 1985 ਤੋਂ ਉਹ ਲੇੱਕੋ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ্ঞ ਵਜੋਂ ਰਜਿਸਟਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਰੱਖਣ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਰਿਆਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.ilgiorno.it/lecco/cronaca/alberi-abbattuti-braccio-di-ferro-ae447c8b|title=ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.leccotoday.it/notizie/il-parcheggio-di-via-sassi-sara-riqualificato-buizza-ma-non-tagliate-l-olmo.html|title=ਪਾਰਕਿੰਗ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ|access-date=11 April 2026}}</ref> == ਜਨਤਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ == * ਲੋਮਬਾਰਡੀਆ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (2009–2013) * ਕੋਮੋ, ਲੇੱਕੋ ਅਤੇ ਸੋੰਦਰੀਓ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ * ਲੇੱਕੋ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲਰ (2001–2009; 2010 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ) * ਲੇੱਕੋ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ * ਪਾਰਕੋ ਵੈਲੇ ਡੇਲ ਲੈਂਬਰੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ<ref>{{cite web|url=https://agronotizie.imagelinenetwork.com/agricoltura-economia-politica/2012/05/21/fodaf-preoccupazione-per-l-agricoltura-lombarda/20519|title=ਲੋਮਬਾਰਡੀਆ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://agronotizie.imagelinenetwork.com/agricoltura-economia-politica/2013/07/01/agronomi-lombardi-in-vista-del-rinnovo-delle-cariche-nazionali/33843|title=ਲੋਮਬਾਰਡ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਚੋਣਾਂ|access-date=11 April 2026}}</ref> == ਜਨਤਕ ਬਿਆਨ == ਉਸਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਰਿਆਲੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਲੇਖ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=https://lecconotizie.com/societa/lecco-societa/la-lettera-giorgio-buizza-ridateci-gli-alberi-di-villa-manzoni/|title=ਵਿਲਾ ਮਾਂਜ਼ੋਨੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਪਸ ਦਿਓ|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.laprovinciaunicatv.it/stories/lecco/lecco-citta/quel-platano-non-e-garibaldi-ma-merita-comunque-futuro-migliore-o_3268643_11/|title=ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਗੈਰੀਬਾਲਡੀ ਨਹੀਂ ਹੈ|access-date=11 April 2026}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ {{DEFAULTSORT:Buizza, Giorgio}} [[Category:1947 births]] [[Category:Italian agronomists]] [[Category:People from Lecco]] fgan71yl8e3baysiai7xc01gv80s99f 839161 839160 2026-05-11T18:51:46Z ~2026-28396-70 60005 /* ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ */ 839161 wikitext text/x-wiki '''ਜਾਰਜਿਓ ਬੁਇਜ਼ਾ''' (15 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਜਨਮ) ਇੱਕ ਇਟਾਲਵੀ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਜਾਰਜਿਓ ਬੁਇਜ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਲੇੱਕੋ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ “G. Parini” ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1973 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1974 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਉਸਨੇ “ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਫਾਰਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤਕਨੀਕਾਂ” ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਓਸਟਾ ਵਿੱਚ ਐਲਪਾਈਨ ਮਿਲਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੈਨਾ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡ ਲੈਫਟਿਨੈਂਟ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜੀਵਨ == 1975 ਤੋਂ 1985 ਤੱਕ ਉਹ ਕੋਮੋ ਸਰਵੇਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। 1973 ਤੋਂ ਉਹ ਕੋਮੋ, ਲੇੱਕੋ ਅਤੇ ਸੋੰਦਰੀਓ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਘ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। 1985 ਤੋਂ ਉਹ ਲੇੱਕੋ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ্ঞ ਵਜੋਂ ਰਜਿਸਟਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਰੱਖਣ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਰਿਆਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.ilgiorno.it/lecco/cronaca/alberi-abbattuti-braccio-di-ferro-ae447c8b|title=ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.leccotoday.it/notizie/il-parcheggio-di-via-sassi-sara-riqualificato-buizza-ma-non-tagliate-l-olmo.html|title=ਪਾਰਕਿੰਗ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ|access-date=11 April 2026}}</ref> == ਜਨਤਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ == * ਲੋਮਬਾਰਡੀਆ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (2009–2013) * ਕੋਮੋ, ਲੇੱਕੋ ਅਤੇ ਸੋੰਦਰੀਓ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ * ਲੇੱਕੋ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲਰ (2001–2009; 2010 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ) * ਲੇੱਕੋ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ * ਪਾਰਕੋ ਵੈਲੇ ਡੇਲ ਲੈਂਬਰੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ<ref>{{cite web|url=https://agronotizie.imagelinenetwork.com/agricoltura-economia-politica/2012/05/21/fodaf-preoccupazione-per-l-agricoltura-lombarda/20519|title=ਲੋਮਬਾਰਡੀਆ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://agronotizie.imagelinenetwork.com/agricoltura-economia-politica/2013/07/01/agronomi-lombardi-in-vista-del-rinnovo-delle-cariche-nazionali/33843|title=ਲੋਮਬਾਰਡ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਚੋਣਾਂ|access-date=11 April 2026}}</ref> == ਜਨਤਕ ਬਿਆਨ == ਉਸਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਰਿਆਲੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਲੇਖ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=https://lecconotizie.com/societa/lecco-societa/la-lettera-giorgio-buizza-ridateci-gli-alberi-di-villa-manzoni/|title=ਵਿਲਾ ਮਾਂਜ਼ੋਨੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਪਸ ਦਿਓ|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.laprovinciaunicatv.it/stories/lecco/lecco-citta/quel-platano-non-e-garibaldi-ma-merita-comunque-futuro-migliore-o_3268643_11/|title=ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਗੈਰੀਬਾਲਡੀ ਨਹੀਂ ਹੈ|access-date=11 April 2026}}</ref> {{DEFAULTSORT:Buizza, Giorgio}} [[Category:1947 births]] [[Category:Italian agronomists]] [[Category:People from Lecco]] 01d97flerzf7rkvcqizecxh97s6p00s 839162 839161 2026-05-11T18:52:45Z ~2026-28396-70 60005 839162 wikitext text/x-wiki '''ਜਾਰਜਿਓ ਬੁਇਜ਼ਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Carlo Biotti, 15 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਜਨਮ) ਇੱਕ ਇਟਾਲਵੀ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਜਾਰਜਿਓ ਬੁਇਜ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਲੇੱਕੋ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ “G. Parini” ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1973 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1974 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਉਸਨੇ “ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਫਾਰਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤਕਨੀਕਾਂ” ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਓਸਟਾ ਵਿੱਚ ਐਲਪਾਈਨ ਮਿਲਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੈਨਾ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡ ਲੈਫਟਿਨੈਂਟ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜੀਵਨ == 1975 ਤੋਂ 1985 ਤੱਕ ਉਹ ਕੋਮੋ ਸਰਵੇਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। 1973 ਤੋਂ ਉਹ ਕੋਮੋ, ਲੇੱਕੋ ਅਤੇ ਸੋੰਦਰੀਓ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਘ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। 1985 ਤੋਂ ਉਹ ਲੇੱਕੋ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ্ঞ ਵਜੋਂ ਰਜਿਸਟਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਰੱਖਣ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਰਿਆਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.ilgiorno.it/lecco/cronaca/alberi-abbattuti-braccio-di-ferro-ae447c8b|title=ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.leccotoday.it/notizie/il-parcheggio-di-via-sassi-sara-riqualificato-buizza-ma-non-tagliate-l-olmo.html|title=ਪਾਰਕਿੰਗ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ|access-date=11 April 2026}}</ref> == ਜਨਤਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ == * ਲੋਮਬਾਰਡੀਆ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (2009–2013) * ਕੋਮੋ, ਲੇੱਕੋ ਅਤੇ ਸੋੰਦਰੀਓ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ * ਲੇੱਕੋ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲਰ (2001–2009; 2010 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ) * ਲੇੱਕੋ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ * ਪਾਰਕੋ ਵੈਲੇ ਡੇਲ ਲੈਂਬਰੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ<ref>{{cite web|url=https://agronotizie.imagelinenetwork.com/agricoltura-economia-politica/2012/05/21/fodaf-preoccupazione-per-l-agricoltura-lombarda/20519|title=ਲੋਮਬਾਰਡੀਆ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://agronotizie.imagelinenetwork.com/agricoltura-economia-politica/2013/07/01/agronomi-lombardi-in-vista-del-rinnovo-delle-cariche-nazionali/33843|title=ਲੋਮਬਾਰਡ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਚੋਣਾਂ|access-date=11 April 2026}}</ref> == ਜਨਤਕ ਬਿਆਨ == ਉਸਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਰਿਆਲੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਲੇਖ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=https://lecconotizie.com/societa/lecco-societa/la-lettera-giorgio-buizza-ridateci-gli-alberi-di-villa-manzoni/|title=ਵਿਲਾ ਮਾਂਜ਼ੋਨੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਪਸ ਦਿਓ|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.laprovinciaunicatv.it/stories/lecco/lecco-citta/quel-platano-non-e-garibaldi-ma-merita-comunque-futuro-migliore-o_3268643_11/|title=ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਗੈਰੀਬਾਲਡੀ ਨਹੀਂ ਹੈ|access-date=11 April 2026}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> {{DEFAULTSORT:Buizza, Giorgio}} [[Category:1947 births]] [[Category:Italian agronomists]] [[Category:People from Lecco]] tjjm8ijlv62whdlth3nx8v6e8uxs1ks 0 204589 839163 2026-05-11T18:53:36Z ~2026-28396-70 60005 "'''ਜਾਰਜਿਓ ਬੁਇਜ਼ਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Carlo Biotti, 15 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਜਨਮ) ਇੱਕ ਇਟਾਲਵੀ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਜਾਰਜਿਓ ਬੁਇਜ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਲੇੱਕੋ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ “G. Parini” ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾ ਵ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 839163 wikitext text/x-wiki '''ਜਾਰਜਿਓ ਬੁਇਜ਼ਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Carlo Biotti, 15 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਜਨਮ) ਇੱਕ ਇਟਾਲਵੀ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਜਾਰਜਿਓ ਬੁਇਜ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਲੇੱਕੋ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ “G. Parini” ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1973 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1974 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਉਸਨੇ “ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਫਾਰਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤਕਨੀਕਾਂ” ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਓਸਟਾ ਵਿੱਚ ਐਲਪਾਈਨ ਮਿਲਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੈਨਾ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡ ਲੈਫਟਿਨੈਂਟ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜੀਵਨ == 1975 ਤੋਂ 1985 ਤੱਕ ਉਹ ਕੋਮੋ ਸਰਵੇਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। 1973 ਤੋਂ ਉਹ ਕੋਮੋ, ਲੇੱਕੋ ਅਤੇ ਸੋੰਦਰੀਓ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਘ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। 1985 ਤੋਂ ਉਹ ਲੇੱਕੋ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ্ঞ ਵਜੋਂ ਰਜਿਸਟਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਰੱਖਣ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਰਿਆਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.ilgiorno.it/lecco/cronaca/alberi-abbattuti-braccio-di-ferro-ae447c8b|title=ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.leccotoday.it/notizie/il-parcheggio-di-via-sassi-sara-riqualificato-buizza-ma-non-tagliate-l-olmo.html|title=ਪਾਰਕਿੰਗ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ|access-date=11 April 2026}}</ref> == ਜਨਤਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ == * ਲੋਮਬਾਰਡੀਆ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (2009–2013) * ਕੋਮੋ, ਲੇੱਕੋ ਅਤੇ ਸੋੰਦਰੀਓ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ * ਲੇੱਕੋ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲਰ (2001–2009; 2010 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ) * ਲੇੱਕੋ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ * ਪਾਰਕੋ ਵੈਲੇ ਡੇਲ ਲੈਂਬਰੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ<ref>{{cite web|url=https://agronotizie.imagelinenetwork.com/agricoltura-economia-politica/2012/05/21/fodaf-preoccupazione-per-l-agricoltura-lombarda/20519|title=ਲੋਮਬਾਰਡੀਆ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://agronotizie.imagelinenetwork.com/agricoltura-economia-politica/2013/07/01/agronomi-lombardi-in-vista-del-rinnovo-delle-cariche-nazionali/33843|title=ਲੋਮਬਾਰਡ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਚੋਣਾਂ|access-date=11 April 2026}}</ref> == ਜਨਤਕ ਬਿਆਨ == ਉਸਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਰਿਆਲੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਲੇਖ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=https://lecconotizie.com/societa/lecco-societa/la-lettera-giorgio-buizza-ridateci-gli-alberi-di-villa-manzoni/|title=ਵਿਲਾ ਮਾਂਜ਼ੋਨੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਪਸ ਦਿਓ|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.laprovinciaunicatv.it/stories/lecco/lecco-citta/quel-platano-non-e-garibaldi-ma-merita-comunque-futuro-migliore-o_3268643_11/|title=ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਗੈਰੀਬਾਲਡੀ ਨਹੀਂ ਹੈ|access-date=11 April 2026}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> {{DEFAULTSORT:Buizza, Giorgio}} [[Category:1947 births]] [[Category:Italian agronomists]] [[Category:People from Lecco]] tjjm8ijlv62whdlth3nx8v6e8uxs1ks 839164 839163 2026-05-11T18:56:10Z ~2026-28396-70 60005 839164 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਜਾਰਜਿਓ ਬੁਇਜ਼ਾ | image = | caption = | birth_date = 15 ਜੁਲਾਈ 1947 | birth_place = [[ਇਟਲੀ]] ਲੇੱਕੋ | death_date = | death_place = | occupation = ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ | known_for = ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਰੱਖਣ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਯੋਜਨਾ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਰਿਆਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ | spouse = | children = | parents = }} '''ਜਾਰਜਿਓ ਬੁਇਜ਼ਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Carlo Biotti, 15 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਜਨਮ) ਇੱਕ ਇਟਾਲਵੀ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਜਾਰਜਿਓ ਬੁਇਜ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਜੁਲਾਈ 1947 ਨੂੰ ਲੇੱਕੋ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ “G. Parini” ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1973 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1974 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਉਸਨੇ “ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਫਾਰਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤਕਨੀਕਾਂ” ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਓਸਟਾ ਵਿੱਚ ਐਲਪਾਈਨ ਮਿਲਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੈਨਾ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡ ਲੈਫਟਿਨੈਂਟ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜੀਵਨ == 1975 ਤੋਂ 1985 ਤੱਕ ਉਹ ਕੋਮੋ ਸਰਵੇਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। 1973 ਤੋਂ ਉਹ ਕੋਮੋ, ਲੇੱਕੋ ਅਤੇ ਸੋੰਦਰੀਓ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਘ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। 1985 ਤੋਂ ਉਹ ਲੇੱਕੋ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ্ঞ ਵਜੋਂ ਰਜਿਸਟਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਰੱਖਣ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਰਿਆਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.ilgiorno.it/lecco/cronaca/alberi-abbattuti-braccio-di-ferro-ae447c8b|title=ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.leccotoday.it/notizie/il-parcheggio-di-via-sassi-sara-riqualificato-buizza-ma-non-tagliate-l-olmo.html|title=ਪਾਰਕਿੰਗ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ|access-date=11 April 2026}}</ref> == ਜਨਤਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ == * ਲੋਮਬਾਰਡੀਆ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (2009–2013) * ਕੋਮੋ, ਲੇੱਕੋ ਅਤੇ ਸੋੰਦਰੀਓ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ * ਲੇੱਕੋ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲਰ (2001–2009; 2010 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ) * ਲੇੱਕੋ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ * ਪਾਰਕੋ ਵੈਲੇ ਡੇਲ ਲੈਂਬਰੋ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ<ref>{{cite web|url=https://agronotizie.imagelinenetwork.com/agricoltura-economia-politica/2012/05/21/fodaf-preoccupazione-per-l-agricoltura-lombarda/20519|title=ਲੋਮਬਾਰਡੀਆ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://agronotizie.imagelinenetwork.com/agricoltura-economia-politica/2013/07/01/agronomi-lombardi-in-vista-del-rinnovo-delle-cariche-nazionali/33843|title=ਲੋਮਬਾਰਡ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਚੋਣਾਂ|access-date=11 April 2026}}</ref> == ਜਨਤਕ ਬਿਆਨ == ਉਸਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਰਿਆਲੀ ਬਾਰੇ ਕਈ ਲੇਖ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=https://lecconotizie.com/societa/lecco-societa/la-lettera-giorgio-buizza-ridateci-gli-alberi-di-villa-manzoni/|title=ਵਿਲਾ ਮਾਂਜ਼ੋਨੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਪਸ ਦਿਓ|access-date=11 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.laprovinciaunicatv.it/stories/lecco/lecco-citta/quel-platano-non-e-garibaldi-ma-merita-comunque-futuro-migliore-o_3268643_11/|title=ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਗੈਰੀਬਾਲਡੀ ਨਹੀਂ ਹੈ|access-date=11 April 2026}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> {{DEFAULTSORT:Buizza, Giorgio}} [[Category:1947 births]] [[Category:Italian agronomists]] [[Category:People from Lecco]] 7oj0tlaxqtbomfyzbc8qyisn6w9gxwz 3 204590 839168 2026-05-11T20:06:58Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839168 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=DerangedArsonist}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:06, 11 ਮਈ 2026 (UTC) b1dfp3wrjgbcqarmdlzwetk4k8xv3s9 3 204591 839181 2026-05-12T00:17:40Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839181 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Tocquevillosia}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:17, 12 ਮਈ 2026 (UTC) tux7lbo0bh900gio6m84dt9lhpizf0u 3 204592 839191 2026-05-12T04:11:38Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839191 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Rajeevbajaj206}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 04:11, 12 ਮਈ 2026 (UTC) cdum7c8ydl5vhibybejbn3awpaw9v4e 3 204593 839192 2026-05-12T04:19:26Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839192 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=MaskedHarbinger}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 04:19, 12 ਮਈ 2026 (UTC) jwvduzlohfxt5mbbocmqhs8c11r7770 0 204594 839193 2026-05-12T05:11:25Z Gurtej Chauhan 27423 "{{Infobox station | name = '''ਕੁਲਥਮ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸਾਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | other_name = | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways]] station | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]] | caption = Indian Railways logo | address = [[ਕੁਲਥਮ]], ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 839193 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = '''ਕੁਲਥਮ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸਾਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | other_name = | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways]] station | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]] | caption = Indian Railways logo | address = [[ਕੁਲਥਮ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | country = {{flagu|India}} | coordinates = {{coord|31.202985|75.846689|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|355|m|ft}} | owned = [[Indian Railway]] | operator = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | lines = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ | platforms = 2 | tracks = 1 | connections = | structure = Standard (on-ground station) | depth = | levels = | parking = ਹਾਂ | bicycle = ਹਾਂ | accessible = | status = Single Track Electrified | code = {{Indian railway code | code = KASH | zone = [[Northern Railway zone]] | division = {{rwd|firozpur}} }} | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ਹਾਂ | former = | mpassengers = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = <!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --> | map_type = India Punjab#India }} '''ਕੁਲਥਮ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸਾਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੁਲਥਮ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਕੁਲਥਮ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''KASH''' ਹੈ। ਬਹਰਾਮ (BHM) ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। == ਕੁਲਥਮ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ == #(ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਪੈਸੰਜਰ<ref>https://indiarailinfo.com/departures/jaijon-doaba-jjj/5039</ref> #ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਡੇਮੂ, ਆਦਿ) == ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ == #[[ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ]] #[[ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਬਹਰਾਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਸਤਨੌਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] == ਹਾਵਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] dpf2fulc4tybry9fv5hxr06x4amz0vb 839194 839193 2026-05-12T05:17:42Z Gurtej Chauhan 27423 839194 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = '''ਕੁਲਥਮ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸਾਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | other_name = | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways]] station | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]] | caption = Indian Railways logo | address = [[ਕੁਲਥਮ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | country = {{flagu|India}} | coordinates = {{coord|31.202985|75.846689|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|355|m|ft}} | owned = [[Indian Railway]] | operator = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | lines = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ | platforms = 2 | tracks = 1 | connections = | structure = Standard (on-ground station) | depth = | levels = | parking = ਹਾਂ | bicycle = ਹਾਂ | accessible = | status = Single Track Electrified | code = {{Indian railway code | code = KASH | zone = [[Northern Railway zone]] | division = {{rwd|firozpur}} }} | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ਹਾਂ | former = | mpassengers = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = <!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --> | map_type = India Punjab#India }} '''ਕੁਲਥਮ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸਾਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੁਲਥਮ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਕੁਲਥਮ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''KASH''' ਹੈ। ਕੁਲਥਮ (BHM) ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। == ਕੁਲਥਮ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ == #(ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਪੈਸੰਜਰ<ref>https://indiarailinfo.com/departures/jaijon-doaba-jjj/5039</ref> #ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਡੇਮੂ, ਆਦਿ) == ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ == #[[ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ]] #[[ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਬਹਰਾਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਸਤਨੌਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] == ਹਾਵਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 1i52v8ersq9ls11a9y0tgmut7jwsdvb 839197 839194 2026-05-12T05:21:39Z Gurtej Chauhan 27423 Gurtej Chauhan ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਕੁਲਥਮ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸਾਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਨੂੰ [[ਕੁਲਥਮ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸ਼ਾਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 839194 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = '''ਕੁਲਥਮ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸਾਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | other_name = | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways]] station | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]] | caption = Indian Railways logo | address = [[ਕੁਲਥਮ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | country = {{flagu|India}} | coordinates = {{coord|31.202985|75.846689|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|355|m|ft}} | owned = [[Indian Railway]] | operator = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | lines = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ | platforms = 2 | tracks = 1 | connections = | structure = Standard (on-ground station) | depth = | levels = | parking = ਹਾਂ | bicycle = ਹਾਂ | accessible = | status = Single Track Electrified | code = {{Indian railway code | code = KASH | zone = [[Northern Railway zone]] | division = {{rwd|firozpur}} }} | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ਹਾਂ | former = | mpassengers = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = <!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --> | map_type = India Punjab#India }} '''ਕੁਲਥਮ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸਾਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੁਲਥਮ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਕੁਲਥਮ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''KASH''' ਹੈ। ਕੁਲਥਮ (BHM) ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। == ਕੁਲਥਮ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ == #(ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਪੈਸੰਜਰ<ref>https://indiarailinfo.com/departures/jaijon-doaba-jjj/5039</ref> #ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਡੇਮੂ, ਆਦਿ) == ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ == #[[ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ]] #[[ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਬਹਰਾਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਸਤਨੌਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] == ਹਾਵਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 1i52v8ersq9ls11a9y0tgmut7jwsdvb 839199 839197 2026-05-12T05:22:32Z Gurtej Chauhan 27423 839199 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = '''ਕੁਲਥਮ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸ਼ਾਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | other_name = | style = Indian Railways | type = [[Indian Railways]] station | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]] | caption = Indian Railways logo | address = [[ਕੁਲਥਮ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | country = {{flagu|India}} | coordinates = {{coord|31.202985|75.846689|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|355|m|ft}} | owned = [[Indian Railway]] | operator = [[Northern Railway zone|Northern Railway]] | lines = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ | platforms = 2 | tracks = 1 | connections = | structure = Standard (on-ground station) | depth = | levels = | parking = ਹਾਂ | bicycle = ਹਾਂ | accessible = | status = Single Track Electrified | code = {{Indian railway code | code = KASH | zone = [[Northern Railway zone]] | division = {{rwd|firozpur}} }} | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ਹਾਂ | former = | mpassengers = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = <!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --> | map_type = India Punjab#India }} '''ਕੁਲਥਮ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸ਼ਾਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੁਲਥਮ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਕੁਲਥਮ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''KASH''' ਹੈ। ਕੁਲਥਮ (BHM) ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। == ਕੁਲਥਮ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ == #(ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਪੈਸੰਜਰ<ref>https://indiarailinfo.com/departures/jaijon-doaba-jjj/5039</ref> #ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਡੇਮੂ, ਆਦਿ) == ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ == #[[ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ]] #[[ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਬਹਰਾਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਸਤਨੌਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] #[[ਮਾਲੂਪੋਤਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] == ਹਾਵਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 0w846977ol004m5udispxmkxrz92j9a 0 204595 839198 2026-05-12T05:21:39Z Gurtej Chauhan 27423 Gurtej Chauhan ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਕੁਲਥਮ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸਾਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਨੂੰ [[ਕੁਲਥਮ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸ਼ਾਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ 839198 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਕੁਲਥਮ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸ਼ਾਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 6tegjv6mm4rhim6eaf0rd54yi4rem68 3 204596 839208 2026-05-12T07:44:01Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839208 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Awalnoor Singh}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:44, 12 ਮਈ 2026 (UTC) 72mjoy0zzjpa9h02i7gh5htsy80fs2u 3 204597 839213 2026-05-12T09:07:34Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839213 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Անահիտ Կիրանց}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 09:07, 12 ਮਈ 2026 (UTC) dd86hmhsfk1ap2o25pql4fellxd12nx 3 204598 839221 2026-05-12T10:33:41Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839221 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Ybghh566}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:33, 12 ਮਈ 2026 (UTC) bn2vqi7jbzjdqw4fuk4w33kaufxq1bd 3 204599 839225 2026-05-12T10:43:38Z Cabayi 27315 Cabayi ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:F Bman]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:PoliticsGeek14]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/F Bman|F Bman]]" to "[[Special:CentralAuth/PoliticsGeek14|PoliticsGeek14]]" 839225 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:PoliticsGeek14]] gvfey79x2sl8rdsage5f8czo26443y7 3 204600 839227 2026-05-12T10:48:31Z Neriah 36920 Neriah ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Crushcrushcrush1]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Crushcrushcrush]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Crushcrushcrush1|Crushcrushcrush1]]" to "[[Special:CentralAuth/Crushcrushcrush|Crushcrushcrush]]" 839227 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Crushcrushcrush]] p7lmugit77mt4q3vgjxwtp2gl04lubb 3 204601 839231 2026-05-12T11:34:30Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839231 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Fearadach}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:34, 12 ਮਈ 2026 (UTC) 4uc22xfqx9t6h3tofsphpvsmk7qkkc3