ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਮੁੱਖ ਸਫ਼ਾ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</sitename>
    <dbname>pawiki</dbname>
    <base>https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.8</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਫਾਟਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਮੁੱਖ ਸਫ਼ਾ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>602</id>
    <revision>
      <id>841572</id>
      <parentid>839868</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvcguy</username>
        <id>60858</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wikipedia Punjab Logo Spelled Wrong */</comment>
      <origin>841572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2148" sha1="ecc5loviskxbv9tx3wvtpg5f33z9f83" xml:space="preserve">== ਸਾਹਿਤ ਨਿਬੰਧ, ਲਲਿਤ ਨਿਬੰਧ, ਲੇਖ ਚਿੱਤਰ, ਸੰਸਮਰਣ, ਡਾਇਰੀ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸਿਧਾਂਤਾ ਦਾ ਆਪਸੀ ਨਿਖੇੜਾ  ==

। [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-23759-79|&amp;#126;2026-23759-79]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-23759-79|talk]]) 04:26, 18 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== One rule order ministry  ==

End earth is near melt inner surfaces of earth it's upper surface switch according Einstein law this process start climate crisis only one way to resolve this problem one rule order ministry, extended life cycle time of Earth please help me Ireland Google ltd and every nation president proposal to given and show me how exactly happened earth. Newton also deadline 2060 year end of earth 🌎 but human extended time cycle every nation president I can explain how can save earth. [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-26957-31|&amp;#126;2026-26957-31]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-26957-31|talk]]) 02:28, 4 ਮਈ 2026 (UTC)

== Wikipedia Punjab Logo Spelled Wrong ==

The logo should be '''ਇੱਕ''' ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼, '''not ਇਕ''' ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kjkjkjiirrs|Kjkjkjiirrs]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kjkjkjiirrs|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:20, 21 ਮਈ 2026 (UTC)

:hi @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kjkjkjiirrs|Kjkjkjiirrs]], thanks for noticing this small typo, although both the spellings are correct and used in punjabi language. but ਇੱਕ is more prominent. so will request to change it. thanks again. -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 15:14, 21 ਮਈ 2026 (UTC)
::Hey. Thanks for replying, and resolving this confusion. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kjkjkjiirrs|Kjkjkjiirrs]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kjkjkjiirrs|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:28, 22 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ecc5loviskxbv9tx3wvtpg5f33z9f83</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>841574</id>
      <parentid>841572</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:58:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvcguy</username>
        <id>60858</id>
      </contributor>
      <comment>/* One rule order ministry */</comment>
      <origin>841574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2148" sha1="sk8bibagf7n1g79sfl2cpcjwri4fzmz" xml:space="preserve">== ਸਾਹਿਤ ਨਿਬੰਧ, ਲਲਿਤ ਨਿਬੰਧ, ਲੇਖ ਚਿੱਤਰ, ਸੰਸਮਰਣ, ਡਾਇਰੀ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸਿਧਾਂਤਾ ਦਾ ਆਪਸੀ ਨਿਖੇੜਾ  ==

। [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-23759-79|&amp;#126;2026-23759-79]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-23759-79|talk]]) 04:26, 18 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== One rule order ministry  ==

End earth is near melt inner surfaces of earth it's upper surface switch according Einstein law this process start climate crisis only one way to resolve this problem one rule order ministry, extended life cycle time of Earth please help me Ireland Google ltd and every nation president proposal to given and show me how exactly happened earth. Newton also deadline 2026 year end of earth 🌎 but human extended time cycle every nation president I can explain how can save earth. [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-26957-31|&amp;#126;2026-26957-31]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-26957-31|talk]]) 02:28, 4 ਮਈ 2026 (UTC)

== Wikipedia Punjab Logo Spelled Wrong ==

The logo should be '''ਇੱਕ''' ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼, '''not ਇਕ''' ਆਜ਼ਾਦ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kjkjkjiirrs|Kjkjkjiirrs]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kjkjkjiirrs|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:20, 21 ਮਈ 2026 (UTC)

:hi @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kjkjkjiirrs|Kjkjkjiirrs]], thanks for noticing this small typo, although both the spellings are correct and used in punjabi language. but ਇੱਕ is more prominent. so will request to change it. thanks again. -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 15:14, 21 ਮਈ 2026 (UTC)
::Hey. Thanks for replying, and resolving this confusion. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kjkjkjiirrs|Kjkjkjiirrs]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kjkjkjiirrs|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:28, 22 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>sk8bibagf7n1g79sfl2cpcjwri4fzmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2300</id>
    <revision>
      <id>841586</id>
      <parentid>841526</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T20:57:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ */</comment>
      <origin>841586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108418" sha1="hz8ey094p8pjlwtx8gln05c3hv7i2wq" xml:space="preserve">{{about|ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ|ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ|ਪੰਜਾਬ|ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਹੋਰ ਵਰਤੋਂ|ਪੰਜਾਬ (ਗੁੰਝਲ-ਖੋਲ੍ਹ)}}
{{Infobox Indian state or territory
| name = ਪੰਜਾਬ
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a      = Golden Temple, Amritsar, Punjab UNAG.jpg
| photo2a      = Virasat-e-Khalsa-Roxy.jpg
| photo2b      = Devi Talab Mandir.jpg
| photo3a      = Fateh Burj night.png
| photo3b      = Khalsa College-Monumentos de Amritsar-India16.JPG
| photo4a      = Panorama of Jallianwala Bagh-IMG 6348 (cropped).jpg
| photo4b      = Qila Mubarak In 2015.jpg
| spacing      = 2
| color_border =
| color        =
| size         = 260
| border       = no
| foot_montage = ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਘੜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ: [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ]]; [[ਦੇਵੀ ਤਾਲਾਬ ਮੰਦਰ|ਦੇਵੀ ਤਾਲਾਬ ਮੰਦਰ, ਜਲੰਧਰ]]; [[ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]; [[ਕਿਲਾ ਮੁਬਾਰਕ]]; [[ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼|ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਯਾਦਗਾਰ]]; [[ਫਤਿਹ ਬੁਰਜ]]; [[ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖਾਲਸਾ]]}}
| type = ਰਾਜ
| etymology = ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ
| image_seal = Seal of the Government Of Punjab (Black On White).svg{{!}}class=skin-invert
| image_map = IN-PB.svg
| coordinates = {{coord|30.79|75.84|region:IN-PB_type:adm1st|display=inline,title}}
| region = ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ
| before_was = [[ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ]]&lt;br/&gt;[[ਪੈਪਸੂ]]
| formation_date4 = 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਅਤੇ 1 ਨਵੰਬਰ 1966 (Reorganisation)
| capital = ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
| largestcity = ਲੁਧਿਆਣਾ
| districts = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|23]]
| Governor = [[ਗੁਲਾਬ ਚੰਦ ਕਟਾਰੀਆ]]
| Chief_Minister = [[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]]
| party = [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ|ਆਪ]]
| legislature_type = ਇੱਕ ਸਦਨੀ
| assembly = [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]]
| assembly_seats = 117 ਸੀਟਾਂ
| rajya_sabha_seats = 7 ਸੀਟਾਂ
| lok_sabha_seats = 13 ਸੀਟਾਂ
| judiciary = [[ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ]]
| area_total_km2 = 50362
| area_rank = 20ਵਾਂ
| elevation_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Know Punjab – Government of Punjab, India |url=https://punjab.gov.in/know-punjab/ |access-date=24 March 2023 |language=en-US |archive-date=13 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210713061012/https://punjab.gov.in/know-punjab/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| elevation_m =
| elevation_max_m = 1,000
| elevation_max_point = ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਰੇਂਜ ਦੀ ਬਿਨ੍ਹਾ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਚੋਟੀ
| elevation_min_m = 105
| elevation_min_point = [[ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ]]
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite book | url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/population-projections-for-india-and-states-2011-2036/ | title=Population Projections for India and States, 2011–2036 | date=July 2020 | access-date=25 March 2023 | archive-date=13 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230313055356/https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/population-projections-for-india-and-states-2011-2036/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_total = {{IncreaseNeutral}} 31,188,000
| population_as_of = 2025
| population_rank = 16ਵਾਂ
| population_density = 550
| population_urban = 42.55%
| population_rural = 57.45%
| population_demonym = [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| 0fficial_Langs = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]&lt;ref name=&quot;2011lang&quot;&gt;{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013)|publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India|access-date=4 December 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|archive-date=8 July 2016}}&lt;/ref&gt;
| official_script = [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ]]
| GDP_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web |last=Singh |first=Shruti |date=8 April 2025 |title=Punjab Budget Analysis 2025-26 |url=https://prsindia.org/files/budget/budget_state/punjab/2025/Punjab_Budget_Analysis_2025-26.pdf |website=[[PRS Legislative Research]] |access-date=17 July 2025}}&lt;/ref&gt;
| GDP_total = {{Increase}} $104.86 ਬਿਲੀਅਨ (ਨਾਮਾਤਰ)&lt;br/&gt;{{Increase}} $441.71 ਬਿਲੀਅਨ (ਪੀਪੀਪੀ)
| GDP_year = 2025–26 ਅੰਦਾਜ਼ਨ
| GDP_rank = 16ਵਾਂ
| GDP_per_capita = {{Increase}} {{INRConvert|244527|lk=r}} (ਨਾਮਾਤਰ)&lt;br/&gt;{{Increase}} $14,163 (ਪੀਪੀਪੀ)
| GDP_per_capita_rank = 19ਵਾਂ
| HDI = {{Increase}} 0.698 {{color|orange|Medium}}&lt;ref&gt;{{cite web |title=India: Subnational HDI |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/IND/ |website=Global Data Labs |access-date=8 June 2025}}&lt;/ref&gt;
| HDI_year = 2022
| HDI_rank = 12ਵਾਂ
| literacy = 83.4%&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.mospi.gov.in/sites/default/files/publication_reports/AnnualReport_PLFS2023-24L2.pdf |title=Annual Report, Periodic Labour Force Survey (PLFS) (July 2023 – June 2024) |date=23 September 2024 |publisher=National Sample Survey Office, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India |pages=A-10 |chapter=Appendix-A: Detailed tables, Table (7): Literacy rate (in per cent) of persons of different age groups for each State/UT (persons, age-group (years): 7 &amp; above, rural+urban (column 6))}}&lt;/ref&gt;
| literacy_year = 2024
| literacy_rank = 23ਵਾਂ
| sex_ratio = 906[[ਔਰਤ|♀]]/1000 [[ਮਰਦ|♂]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sex ratio of State and Union Territories of India as per National Health survey (2019–2021) |url=https://main.mohfw.gov.in/basicpage-14 |website=Ministry of Health and Family Welfare, India |access-date=8 January 2023 |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108164803/https://main.mohfw.gov.in/basicpage-14 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| sexratio_year = 2025
| sexratio_rank = 25ਵਾਂ
| iso_code = IN-PB
| registration_plate = PB
| website = punjab.gov.in
| mammal = [[ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ]]
| bird = ਉੱਤਰੀ ਗੋਸ਼ਾਕ&lt;ref&gt;{{cite news|title=State Bird is BAAZ|url=http://www.dayandnightnews.com/2011/05/baaz-is-back-as-punjabs-state-bird|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213412/http://www.dayandnightnews.com/2011/05/baaz-is-back-as-punjabs-state-bird/|archive-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| fish = [[ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਡਾਲਫਿਨ]]
| flower = [[ਗਲੈਡੀਓਲਸ]]
| tree = [[ਟਾਹਲੀ]]
| fruit = [[ਮੈਂਡਰਿਨ ਸੰਤਰਾ|ਮੈਂਡਰਿਨ]]
| image_highway = SH IN-PB.png
| SH_numbers = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਟੇਟ ਹਾਈਵੇਅਸ ਦੀ ਸੂਚੀ|PB SH1 - PB SH41]]
}}

'''ਪੰਜਾਬ''' ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਮੁੱਚੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ‍ਰ]] ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਭਾਗ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪੰਜਾਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ]] ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ]] ਨਾਲ&lt;ref name=&quot;Borders&quot;&gt;{{cite web|title=Border Area Development Programmes in Punjab|url=http://pbplanning.gov.in/pdf/Annexure-VI.pdf|publisher=Department of Planning Punjab|access-date=22 March 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160910030353/http://pbplanning.gov.in/pdf/annexure-vi.pdf|archive-date=10 September 2016}}&lt;/ref&gt; ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 50,362 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (19,445 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਲ [https://www.panjaabstudy.com/2022/07/gk-questions-in-punjabi-general-knowledge-in-punjabi.html ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ] ਦਾ 1.53% ਹੈ।&lt;ref name=&quot;censusofficial&quot;&gt;{{cite web|title=Official site of the Ministry of Statistics and Programme Implementation, India|url=http://mospi.nic.in/mospi_new/upload/SYB2013/ch2.html|access-date=20 July 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203163229/http://mospi.nic.in/mospi_new/upload/SYB2013/ch2.html|archive-date=3 December 2013}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਵਜੋਂ 20ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਲੁਧਿਆਣਾ]], [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਬਠਿੰਡਾ]], [[ਮੋਗਾ]], [[ਸੰਗਰੂਰ]], [[ਮੋਹਾਲੀ]] ਅਤੇ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਹੈ।

1947 ਵਿਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] ਦੇ '''ਪੰਜਾਬ''' ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਰਮਿਆਨ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/punjabi/articles/c1ep8748d57o&lt;/ref&gt; 1966 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੁੜ ਵੰਡ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਅਤੇ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ [[ਸਿੱਖ]] ਬਹੁਮਤ (59%) ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ''ਪੈਂਟਾਪੋਟਾਮੀਆ'' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਸਨ&lt;ref&gt;https://brainly.in/question/19636090&lt;/ref&gt; ਜੋ ਕਿ ਪੰਜ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਡੈਲਟਾ ਹੈ। ਪਾਰਸੀਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ''ਅਵੈਸਟਾ''  ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ '''ਹਪਤਾ ਹੇਂਦੂ''' ਜਾਂ '''ਸਪਤ-ਸਿੰਧੂ''' (ਸੱਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ) ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨਾਨੀਆਂ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ, ਅਫ਼ਗਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇਰਾਨੀਆਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼-ਦੁਆਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ। ਕਣਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਦਾਵਾਰ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ '''[[ਖੰਨਾ]]''' ਵਿਖੇ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/punjab/ludhiana-sack-piles-in-khanna-asia-s-largest-grain-market-problems-facing-farmers-in-harvesting-new-crops-9059612.html&lt;/ref&gt; ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗ: ਵਿਗਿਆਨਕ ਉਪਕਰਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਖੇਡ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮਾਨ, ਸਿਲਾਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਮਸ਼ੀਨੀ ਸੰਦ, ਸਟਾਰਚ, ਸਾਈਕਲ, ਖੰਡ, ਖਾਦ ਵਰਗੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਵਿੱਤੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਸਪਾਤ ਦੇ ਰੋਲਰ ਮਿੱਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇਸਪਾਤ ਨਗਰੀ [[ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਟੀਲ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}

1849 ਵਿੱਚ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Cunningham |first=Joseph |url=https://archive.org/details/cunninghamshisto00cunnuoft |title=Cunningham's history of the Sikhs |date=1853 |access-date=24 July 2015}}&lt;/ref&gt; 1947 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਲੀਹਾਂ 'ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਰਵਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;—{{cite journal |last1=Talbot |first1=Ian |s2cid=147110854 |title=Partition of India: The Human Dimension |journal=Cultural and Social History |year=2009 |volume=6 |issue=4 |pages=403–410 |quote=The number of casualties remains a matter of dispute, with figures being claimed that range from 200,000 to 2 million victims |doi=10.2752/147800409X466254}}&lt;br /&gt;—{{Cite book |title=Nationbuilding, Gender and War Crimes in South Asia |last=D'Costa |first=Bina |publisher=Routledge |year=2011 |isbn=978-0415565660|page=53}}&lt;br /&gt;—{{Cite book |url=https://www.nytimes.com/books/first/b/butalia-silence.html |title=The Other Side of Silence: Voices From the Partition of India |last=Butalia |first=Urvashi |publisher=Duke University Press |year=2000 |access-date=3 July 2020 |archive-date=25 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160325043612/https://www.nytimes.com/books/first/b/butalia-silence.html |url-status=live}}&lt;br /&gt;—{{Cite book |title=Muslims in India Since 1947: Islamic Perspectives on Inter-Faith Relations |last=Sikand |first=Yoginder |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-1134378258 |page=5}}&lt;br /&gt;—{{Cite news |url=http://www.thefridaytimes.com/tft/a-heritage-all-but-erased/ |title=A heritage all but erased |date=25 December 2015|work=The Friday Times |access-date=26 June 2017|archive-date=24 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424215718/https://www.thefridaytimes.com/2015/12/25/a-heritage-all-but-erased/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1966 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,&lt;ref name=&quot;paul_brass_north_india&quot;&gt;{{Cite book |last=Brass |first=Paul R. |title=Language, Religion and Politics in North India |publisher=iUniverse |year=2005 |isbn=978-0-595-34394-2 |page=326}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਹਰਿਆਣਵੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ-ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ, ਪਹਾੜੀ-ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬੀ-ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਵਾਦੀ ਬਗਾਵਤ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Cynthia_Taksal77&quot;&gt;{{Cite book |last=Mahmood |first=Cynthia Keppley |url=https://books.google.com/books?id=FqvTRUrwt2UC |title=Fighting for Faith and Nation: Dialogues with Sikh Militants |date=1996 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=9780812215922 |page=77 |access-date=8 July 2018 |archive-date=9 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409094156/https://books.google.com/books?id=FqvTRUrwt2UC |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵੇਲੇ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਭਾਰਤ ਦੀ 15ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਾਜ ਆਰਥਿਕਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ₹8.02 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ (US$84 ਬਿਲੀਅਨ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ GDP ₹264,000 (US$2,800) ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 17ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MOSPI&quot;&gt;{{Cite web |title=Handbook of Statistics of Indian States |url=https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/Publications/PDFs/0HSIS241121FL7A6B5C0ECBC64B0ABF0A097B1AD40C83.PDF |access-date=11 February 2022 |website=[[Reserve Bank of India]] |pages=37–42 |archive-date=29 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129151430/https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/Publications/PDFs/0HSIS241121FL7A6B5C0ECBC64B0ABF0A097B1AD40C83.PDF |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੰਜਾਬ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕਾਂਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;snhdi-gdl&quot;&gt;{{Cite web |title=Sub-national HDI – Area Database |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |archive-date=23 September 2018 |access-date=25 September 2018 |website=Global Data Lab |publisher=Institute for Management Research, Radboud University |language=en}}&lt;/ref&gt; ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਸੰਗੀਤ, ਰਸੋਈ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Punjabi_culture&quot;&gt;—{{cite web| title = How Punjab became home to India's largest non-film music industry| publisher = [[The Economic Times]]| url = https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/how-punjab-became-home-to-indias-biggest-non-film-music-industry/articleshow/64898701.cms| date = 8 July 2018| access-date = 2 July 2020| archive-date = 11 August 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210811104433/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/how-punjab-became-home-to-indias-biggest-non-film-music-industry/articleshow/64898701.cms| url-status = live}}&lt;br /&gt;—{{cite web| title = Why Punjabi music is so euphonic| publisher = [[Business Standard]]| url = https://tbsnews.net/glitz/why-punjabi-music-so-euphonic-76528| date = 3 May 2020| access-date = 2 July 2020| archive-date = 2 July 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200702213321/https://tbsnews.net/glitz/why-punjabi-music-so-euphonic-76528| url-status = live}}&lt;br /&gt;—{{cite web| title = Everyone's a rockstar in Mohali, the city at the heart of a Punjabi music boom| publisher = [[Hindustan Times]]| url = https://tbsnews.net/glitz/why-punjabi-music-so-euphonic-76528| date = 8 January 2019| access-date = 2 July 2020| archive-date = 2 July 2020| archive-url = https://web.archive.org/web/20200702213321/https://tbsnews.net/glitz/why-punjabi-music-so-euphonic-76528| url-status = live}}&lt;br /&gt;—{{cite web|url=http://www.filmfed.org/downloads/Language-wise-Region-2018-19-26062019.pdf|title=Indian Films by Language|publisher=Film Federation of India|access-date=2 July 2020|archive-date=17 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717144150/http://www.filmfed.org/downloads/Language-wise-Region-2018-19-26062019.pdf|url-status=dead}}&lt;br /&gt;—{{cite news|title=Kirron Kher tries to get film city for Chandigarh|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/trying-to-get-film-city-for-chandigarh-soon-kirron-kher-114082500941_1.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141113120346/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/trying-to-get-film-city-for-chandigarh-soon-kirron-kher-114082500941_1.html|archive-date=13 November 2014}}&lt;br /&gt;—{{cite news|title=Kirron Kher is trying to bring a film city to Chandigarh |url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/trying-to-get-film-city-for-chandigarh-soon-kirron-kher_160718.html|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151031081944/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/trying-to-get-film-city-for-chandigarh-soon-kirron-kher_160718.html|archive-date=31 October 2015}}&lt;br /&gt;—{{cite news|title=The Globalisation of Bhangra Music |url=http://www.desiblitz.com/content/globalisation-bhangra-music|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910160719/http://www.desiblitz.com/content/globalisation-bhangra-music|archive-date=10 September 2015}}&lt;br /&gt;—{{cite news|title=The Bhangra Breakdown – June 2014 Edition|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/The-Bhangra-Breakdown-June-2014-Edition/articleshow/38063724.cms|date=June 2014|access-date=3 January 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128115332/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/The-Bhangra-Breakdown-June-2014-Edition/articleshow/38063724.cms|archive-date=28 January 2016}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ਬਦ ਉਤਪਤੀ ==
ਪੰਜਾਬ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਪੰਜ' ਅਤੇ 'ਆਬ' ਦਾ ਮੇਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ''ਪੰਜ ਪਾਣੀ'' ਅਤੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ''ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ''  ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਦਰਿਆ: [[ਸਤਲੁਜ]], [[ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ|ਬਿਆਸ]],  [[ਰਾਵੀ]], [[ਚਨਾਬ ਦਰਿਆ|ਚਨਾਬ]] ਅਤੇ [[ਜੇਹਲਮ ਦਰਿਆ|ਜਿਹਲਮ]] ਹਨ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੰਚਨਦ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|author=Bombay (INDIA) : State) |title=Gazetteer of the Bombay Presidency ... |url=http://books.google.com/books?id=0bkMAAAAIAAJ |accessdate=18 January 2012 |year=1896 |publisher=Printed at the Government Central Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gazetteer of the Bombay Presidency ..., Volume 1, Part 1-page-11&lt;/ref&gt; [[ਹੜੱਪਾ]] (ਇਸ ਸਮੇਂ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]],[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ) ਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਕਰਕੇ ਸਿੰਧੂ-ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਪੰਜਾਬ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਾਫੀ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵੈਦਿਕ ਸੱਭਿਅਤਾ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਲਗਭਗ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ 'ਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ [[ਗੰਧਾਰ]], ਮਹਾਂਜਨਪਦ, ਨੰਦ, ਮੌਰੀਆ, ਸ਼ੁੰਗ, ਕੁਸ਼ਾਨ, ਗੁਪਤ ਖ਼ਾਨਦਾਨ, ਗੁੱਜਰ-ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੂਰ ਪੂਰਵੀ ਸੀਮਾ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਸੀ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਿੱਖਰੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ) ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।
 
ਆਪਣੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਟਿਕਾਣੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਹੱਲਿਆਂ ਹੇਠ ਰਿਹਾ। ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀਆਂ, ਯੂਨਾਨੀਆਂ, ਸਿਥੀਅਨਾਂ, ਤੁਰਕਾਂ, ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਕਈ ਸੌ ਸਾਲ ਖ਼ੂਨ-ਖ਼ਰਾਬਾ ਝੱਲਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂ, ਬੋਧੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ/ਪਾਰਸੀ, ਮੱਧ-ਏਸ਼ੀਆਈ, ਇਸਲਾਮੀ, ਅਫ਼ਗਾਨ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
 
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ [[ਤਕਸ਼ਿਲਾ]] ਸ਼ਹਿਰ [[ਭਰਤ]] (ਭਗਵਾਨ [[ਰਾਮ]] ਦੇ ਭਰਾ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤਕਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਮਹਾਨ ਵੈਦਿਕ ਵਿਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਚਾਣਕਯ ਮੁਨੀ ਸੀ। ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਚਰਚਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ]] ਹੈ।
 
ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕਈ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਉਹ ਸਮਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਲ਼ ਗਏ ਜਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਬਦਲੇ ਅਜ਼ਾਦ ਇਲਾਕੇ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੁਗ਼ਲ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ, ਕਵਿਤਾ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਮੱਧ 19ਵੀ ਸਦੀ 'ਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]] ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

== ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ==
ਪ੍ਰਾਚੀਨ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੀਆਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਤੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ: ਪੂਰਬ (ਚੜ੍ਹਦੇ) ਵੱਲ ਜਮਨਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ (ਲਹਿੰਦੇ) ਵੱਲ [[ਸਿੰਧ]] ਦਰਿਆ। ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;https://www.intermiles.com/blog/five-rivers-of-punjab-and-why-you-should-visit-them&lt;/ref&gt;
# [[ਜੇਹਲਮ ਦਰਿਆ|ਜੇਲ੍ਹਮ]]
# [[ਚਨਾਬ]]
# [[ਰਾਵੀ ]] 
# [[ਬਿਆਸ]] 
# [[ਸਤਲੁਜ]] 

=== ਸਪਤ-ਸਿੰਧੂ ===
ਸੱਤਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਸਪਤ-ਸਿੰਧੂ ਕਹਾਉਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;file:///C:/Users/DELL/Downloads/Punjab_Geo-culturalLegacyofSapt-SindhubyProf.RavinderSingh.pdf&lt;ref/&gt; ਸਮੇਂ ਦੇ ਫੇਰ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੂਬਾ ਪੰਜ-ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟ ਕੇ ਪੰਜ-ਨਦ ਅਖਵਾਇਆ, ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਪੰਜ-ਆਬ’ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1799 ਤੋ 1849 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਉੱਪਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਰਹੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/Khalsa&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲ਼ਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਧੀਨਗੀ ਮੰਨ ਲਈ ਤੇ ਪਟਿਆਲ਼ਾ ਰਿਆਸਤ ਤੋਂ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਗਏ ਤੇ 1849 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ। 1849 ਤੋ 1947 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਰਿਹਾ ਤੇ 1947 ਈ: ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਤੇ ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਜਦੋ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਢਾਈ-ਢਾਈ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਲਧਾਰਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ [[ਸਿਆਲਕੋਟ]], [[ਲਾਹੌਰ]] ਤੇ [[ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ]] ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ [[ਬਹਾਵਲਪੁਰ]] ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਆ ਗਏ।

=== ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ===
ਬਟਵਾਰੇ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਣਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ। 
#[[ਅੰਬਾਲਾ]] ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗੁੜਗਾਉਂ, ਰੋਹਤਕ, ਕਰਨਾਲ, ਹਿਸਾਰ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।  
#[[ਲਾਹੌਰ]] ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ, ਸਿਆਲਕੋਟ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਛੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।
#[[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]] ਵਿੱਚ ਜੇਹਲਮ, ਗੁਜਰਾਤ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਅਟਕ, ਸ਼ਾਹਪੁਰਾ ਅਤੇ ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ।
#[[ਜਲੰਧਰ]] ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਕਾਂਗੜਾ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।
#[[ਮੁਲਤਾਨ]] ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਝੰਗ, ਮੁਲਤਾਨ, ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਪੁਰਾਣਾ ਪੰਜਾਬ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ,]] [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], [[ਹਿਮਾਚਲ]] , [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] , [[ਦਿੱਲੀ]] ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਬਣਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਣਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਬੋਲੀ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਵੱਖ ਸੀ, ਕਾਨੂੰਨ ਵੱਖ ਸੀ। ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1947 ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1966 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਸਟੇਟਾਂ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਤੇ [[ਹਿਮਾਚਲ]] ਬਣਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸੂਬਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਨਾ ਬਣ ਸਕੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸੰਨ 1849 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ  ਕੀਤਾ ਸੀ । ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਵਰਨਰ ਹਾਰਡਿੰਗ ਤੇ ਲਾਰਡ ਲਾਰੈਂਸ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਕਲਕੱਤਾ  ਵਿੱਚ ਸੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀ, ਕਵੀ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਜੰਗਨਾਮੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ - ਜੰਗ ਹਿੰਦ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਦੋਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਭਾਰੀਆਂ ਨੇ - ਮਤਲਬ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ - ਦੇਸ਼ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਵੀ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ 1900 ਸੰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਜੰਗਨਾਮਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}

=== ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ===
ਸਰਾਇਕੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਪੰਜਾਬ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ‘ਸਰਾਇਕਸਤਾਨ’ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਹੱਕ ਉਦੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ [[ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ]] ਦੇ ਮੋਹਰੀ, ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤਰੇ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ 19 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 1799 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ [[ਲਾਹੌਰ]] ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਸੌ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਫ਼ਸੋਸ, ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਾਣਮੱਤੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਜਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਖ਼ੈਬਰ ਤਕ ਰਾਜ ਜਮਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਭਾਵ, ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਫੈਲ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਤਾਂ ਕਈ ਸਦੀਆਂ, ਸਿੰਧ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} 
ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ 1 ਨਵੰਬਰ, 1966 ਨੂੰ ਵਜੂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ]] ਸਨ। ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਪਾਲ ਧਰਮਵੀਰ ਸਨ। ਇਸ ਵਿਚ 17 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੇ 83 ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਸਨ। ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1 ਕਰੋੜ, 11 ਲੱਖ, 47 ਹਜ਼ਾਰ 54 ਸੀ ਅਤੇ ਰਕਬਾ 50,225 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਆਬਾਦੀ 56% ਸੀ। 1967 ਦੀਆਂ ਅਸੈਂਬਲੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ, 104 ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ 62 ਤੇ 1969 ਵਿਚ 81 ਸਿੱਖ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਨਵੰਬਰ, 1966 ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}

== ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Assembly_09.jpg|thumb|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੀ ਇਮਾਰਤ]]
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰੇਕ ਰਾਜ ਕੋਲ ਇੱਕ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਰਾਜ [[ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ|ਗਵਰਨਰ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੰਜ ਸਾਲ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]], ਇਕ ਸਦਨ ਵਾਲੀ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ 117 ਮੈਂਬਰ ਸਿੰਗਲ-ਸੀਟ ਹਲਕਿਆਂ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.punjabassembly.nic.in/index.php/about-vidhan-sabha|title=About Vidhan Sabha|website=punjabassembly.nic.in|access-date=7 October 2019}}&lt;/ref&gt; ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2022|2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਨੇ 117 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 92 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ [[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]] ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ 22 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ [[ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ|ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਜੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਿਆਂਇਕ ਸ਼ਾਖਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ|ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ebc-india.com/lawyer/hcourts.htm|title=Jurisdiction and Seats of Indian High Courts|publisher=Eastern Book Company|archive-url=https://web.archive.org/web/20080510190512/http://www.ebc-india.com/lawyer/hcourts.htm|archive-date=10 May 2008|access-date=12 May 2008}}&lt;/ref&gt;

ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਪੰਜਾਬ)|ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]], ਕੇਂਦਰਵਾਦੀ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀ, [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]], [[ਸਿੱਖ]] [[ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ|ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ]] [[ਪੰਜਾਬੀਅਤ]] ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]], [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕੇਂਦਰਵਾਦੀ]] [[ਵੱਡਾ ਤੰਬੂ|ਆਲ]] ਪਾਰਟੀ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kumar|first=Ashutosh|date=2004|title=Electoral Politics in Punjab: Study of Akali Dal|journal=Economic and Political Weekly|volume=39|issue=14/15|pages=1515–1520|issn=0012-9976|jstor=4414869}}&lt;/ref&gt; ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1950 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਅੱਠ ਵਾਰ [[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਨ|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ]] ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ, ਪੰਜਾਬ 3,510 ਦਿਨ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ 10 ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੇ ਸਿਖਰ ਵਿਚ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ 1987 ਤੋਂ 1992 ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ।

ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ [[ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇਸਦੇ ਡੀਜੀਪੀ ਦਿਨਕਰ ਗੁਪਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/dinkar-gupta-appointed-new-dgp-of-punjab/articleshow/67881667.cms|title=DGP Punjab: Dinkar Gupta appointed new DGP of Punjab {{!}} Chandigarh News - Times of India|last=Verma|first=Sanjeev|date=7 February 2019|work=The Times of India|access-date=2 November 2019|language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 70,000 ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਨ। ਇਹ ਐਸਐਸਪੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ 26 ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਖੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

== ਭੂਗੋਲ ==
[[ਪੰਜਾਬ]] ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਰਕਬਾ 50,362 ਵਰਗ ਕਿਃ ਮੀਃ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ (latitudes) 29.30° ਤੋਂ 32.32° ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਰੇਖਾਂਸ਼ (longitudes) 73.55° ਤੋਂ 76.50° ਪੂਰਬ ਵਿਚਕਾਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ&quot;&gt;[http://www.sabhyachar.com/geoinfo.php ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਰੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306114318/http://sabhyachar.com/geoinfo.php |date=2016-03-06 }} sabhyachar.com&lt;/ref&gt; ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ]] ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

===ਭੂਚਾਲ ਖੇਤਰ===
ਪੰਜਾਬ ਦੂਜੀ, ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ [[ਭੂਚਾਲ]] ਜੋਨਾਂ ਹੇਠ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਜੋਨ ਧੀਮੇ, ਤੀਜੀ ਮੱਠੇ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਜ਼ੋਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

== ਜਲਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਥਾਵਾਂ ==
ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਰ-ਭੂਮੀਆਂ, ਪੰਛੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਪਾਰਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਹਨ:

#[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਹਰੀਕੇ ਵਿਖੇ [[ਹਰੀਕੇ ਪੱਤਣ]] ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਰ-ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥ
#[[ਕਾਂਝਲੀ ਜਲਗਾਹ|ਕਾਂਝਲੀ]] ਤਰ-ਭੂਮੀ- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਕਪੂਰਥਲਾ]]
#ਕਪੂਰਥਲਾ ਸਤਲੁਜ ਵਾਟਰ ਬਾਡੀ ਤਰ-ਭੂਮੀ- [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ]]
#ਰੋਪੜ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਪਾਰਕ- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਰੂਪਨਗਰ]]
#ਛੱਤਬੀੜ- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਐਸ ਏ ਐਸ ਨਗਰ ,[[ਮੋਹਾਲੀ]]
#ਬਾਨਸਰ ਬਾਗ਼ -ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਸੰਗਰੂਰ]]
#ਆਮ ਖ਼ਾਸ ਬਾਗ਼ (ਸਰਹੰਦ)- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]]
#ਰਾਮ ਬਾਗ਼ -ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]
#ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ਼- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਕਪੂਰਥਲਾ]]
#ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਬਾਗ਼- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਪਟਿਆਲਾ]]
#ਬੀੜ ਤਲਾਬ -ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਬਠਿੰਡਾ]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.india-travel-information.com/india-information/Indian-States/Punjab/333-Flora-And-Fauna.html|title=Indian States : Punjab :: Flora And Fauna|publisher=India Travel Information|date=|accessdate=2010-07-18}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲਿਆਂ , ਚੋਂਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਈ ਵੱਡੇ [[ਛੱਪੜ|ਛੱਪੜਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ।

ਸਥਾਨਕ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ [[ਮਗਰਮੱਛ]] ਵੀ ਆਮ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} [[ਰੇਸ਼ਮ]] ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਾਚ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਧੂਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਨਾਲ [[ਮੋਮ]] ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਦੱਖਣੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਊਠ]] ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਚਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਵੱਗ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;sadapunjab.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sadapunjab.com/cv/Literature_On_Punjab/PUNJAB/Climate_And_Resources_In_Punjab/index0.html|title=Climate And Resources In Punjab|publisher=Sadapunjab.com|accessdate=2010-07-18|archive-date=2010-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100223192003/http://www.sadapunjab.com/cv/Literature_On_Punjab/PUNJAB/Climate_And_Resources_In_Punjab/index0.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਘੋੜੇ ਵੀ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ ਕੋਬਰਾ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਈ ਸਤਨਧਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਊਦਬਿਲਾਵ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਚਮਗਾਦੜ, ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੇ, ਕਾਟੋ, ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਨਿਉਲੇ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸੰਘਣੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਸਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਪਣਾਉਣ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਮੰਗਦੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਖੇਤੀ ਵਾਸਤੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ 14 ਲੱਖ ਟਿਊੁਬਵੈੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੇਰੋਕ ਖਿਚਾਈ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਕੁਸ਼ਲ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤਹਿ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%96%E0%A9%87%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%B5%E0%A9%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%B5%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%B2%E0%A8%88-%E0%A8%AC%E0%A8%A3%E0%A9%87-%E0%A8%A0%E0%A9%8B/|title=ਖੇਤੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਲਈ ਬਣੇ ਠੋਸ ਨੀਤੀ|date=2018-07-30|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-08-01|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਰਾਜਸੀ ਪੰਛੀ [[ਬਾਜ਼|ਬਾਜ]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.punjabtourism.in/geninfo.html|title=Panjab Tourism, General Information|accessdate=2010-11-09|archive-date=2010-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20101126233343/http://www.punjabtourism.in/geninfo.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, ਰਾਜਸੀ ਪਸ਼ੂ [[ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ]] ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਰੁੱਖ [[ਟਾਹਲੀ]] ਹੈ।

==ਪੌਣਪਾਣੀ==
[[File:Punjab Monsoon.jpg|thumb|[[ਪੰਜਾਬ|ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]]]]
[[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਮੌਸਮੀ ਲੱਛਣ ਅੱਤ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਲਾਨਾ ਤਾਪਮਾਨ -4 ਤੋਂ 47 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਵਸੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਇਲਾਕੇ'ਚ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੈਂਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ({{convert|0.2|C|F}}) ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ {{convert|0.5|C|F}} ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਲਗਭਗ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ {{convert|5|C|F}} ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ {{convert|27|C|F}} ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਲਗਭਗ {{convert|21|C|F}} ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਔਸਤ ਮਾਸਿਕ ਤਾਪਮਾਨ ਸੀਮਾ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ {{convert|9|C|F}} ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ {{convert|18|C|F}} ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}
{{Climate chart|Amritsar|3.8|17.7|27.1|6.7|21.7|39.8|11.2|27.0|32.6|16.6|34.4|21.9|21.9|39.4|20.8|24.7|38.9|80.9|25.7|35.0|181.6|25.3|34.1|168.9|22.7|33.9|90.7|16.4|32.0|12.3|9.4|27.0|5.8|4.6|20.9|6.8|float=left|clear=none}}{{Amritsar weatherbox}}
{{Ludhiana weatherbox}}

===ਮੌਸਮ===
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਮੌਸਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: 
#ਗਰਮੀਆਂ (ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਜੂਨ), ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ ੪੫ ਡਿਗਰੀ ਸੈ. ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
#ਮਾਨਸੂਨ (ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ), ਜਦੋਂ ਔਸਤਨ ਸਲਾਨਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਰਧ-ਪਹਾੜੀ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ੯੬ ਸੈ.ਮੀ. ਅਤੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ੪੬ ਸੈ.ਮੀ. ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 
#ਸਰਦੀਆਂ(ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਮਾਰਚ), ਜਦੋਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ੦ ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}

===ਬਦਲਦਾ ਮੌਸਮ===
ਇੱਥੇ ਮਾਰਚ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਲਾ ਬਦਲਦਾ ਮੌਸਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਲਾ ਬਦਲਦਾ ਮੌਸਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

==ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ==
[[File:Blackbuck male female.jpg|thumb|ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਕਾਲੇ ਹਿਰਨ]]

=== ਪਸ਼ੂ-ਪੌਦੇ  ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ===
[[ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਸ਼ਿਵਾਲਕ ਖੇਤਰ ਪਸ਼ੂ-ਪੌਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ-ਦੇਸ਼ੀ ਜੋਨਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਸਿਆਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਫ਼ੁੱਲਦਾਈ ਪੌਦਿਆਂ 'ਚੋਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀਆਂ 355, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ 70, ਝਾੜਾਂ ਜਾਂ ਲਘੂ-ਝਾੜਾਂ ਦੀਆਂ 70, ਲਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ 19 ਅਤੇ ਵੱਟ-ਮਰੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ 21 ਕਿਸਮਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਬੀਜਾਣੂ-ਦਾਈ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ 31, ਨਾੜੀ-ਮੁਕਤ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ 27 ਅਤੇ ਨੰਗੇ ਬੀਜ਼ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਦੀ 1 ਕਿਸਮ (ਪਾਈਨਸ ਰੌਕਸਬਰਗੀ) ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨਤਾ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 396, ਕੀਟ-ਪਤੰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ 214, ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 55, ਭੁਜੰਗਾਂ ਦੀਆਂ 20 ਅਤੇ ਸਤਨਧਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ 19 ਜਾਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;Jerath, Neelima, Puja &amp; Jatinder Chadha (Editors), 2006. Biodiversity in the Shivalik Ecosystem of Punjab. [[Punjab State Council for Science and Technology]], Bishen Singh Mahendra Pal Singh, Dehradun.&lt;/ref&gt;

=== ਕੁਦਰਤੀ ਜੰਗਲ ===
ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਦੇ ਆਈਆਰਐਸ ਰਿਸੋਰਸਸੈਟ -2 ਐਲਆਈਐਸਐਸ III ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਡਾਟਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਕਵਰ 1,848.63 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ 3.67% ਹੈ। ਆਈਐਸਐਫਆਰ 2017 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਿਛਲੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 11.63 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੰਗਲ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ [[ਰੂਪਨਗਰ]] ਦਾ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਅਤੇ [[ਮੁਲਤਾਨ]] ਆਦਿ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਅੰਬਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਈ ਫ਼ਲ ਸੰਤਰਾ, ਅਨਾਰ, ਸੇਬ, ਆੜੂ, ਅੰਜੀਰ, ਸ਼ਹਿਤੂਤ, ਬਿਲ, ਖ਼ੁਰਮਾਨੀ, ਬਦਾਮ ਅਤੇ ਬੇਰ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fsi.nic.in/isfr19/vol2/isfr-2019-vol-ii-punjab.pdf|title=ਫੋਰੈਸਟ ਸਰਵੇਖਣ|last=|first=|date=|website=Forest Survey of India|publisher=|access-date=2020-02-24}}&lt;/ref&gt;

== ਸੱਭਿਆਚਾਰ==
[[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਸਾਦਗੀ, ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਮੇਲੇ, ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅੰਗ ਸਨ। ਲੋਕ ਰੱਜ ਕੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਸਾਦਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਹਰ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਦੀ ਘੜੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਇਕ ਬੰਦੇ ਦੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਦੁਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਇਕ ਘਰ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਆਉਣਾ ਤਾਂ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਚੁੱਕੀ ਰੱਖਣਾ, ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ‘ਚ ਏਕਤਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ‘ਚ ਇਹ ਰੱਜ ਕੇ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੇ ਸਨ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਚਰਖੇ ਕੱਤਦੀਆਂ, ਫੁਲਕਾਰੀ ਕੱਢਦੀਆਂ, ਮੱਖਣ ਰਿੜਕਦੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;https://www.punjabijagran.com/editorial/general-the-women-of-old-punjab-used-to-adorn-themselves-in-simplicity-in-the-present-era-pretentiousness-has-become-dominant-9157293.html&lt;/ref&gt; ਹਰੇਕ ਘਰ ‘ਚ ਮੱਝਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਦੁੱਧ ਚੋਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਸ ‘ਚ ਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੋਈ ਦੁੱਧ ਲੈ ਕੇ ਛੋਲੇ ਤੇ ਦਾਣੇ ਦਿੰਦਾ। ਸਫਾਈ ਵੀ ਉਹ ਆਪ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।

== ਜਨਸੰਖਿਆ ==
===ਅਬਾਦੀ ਅੰਕੜੇ===

2011 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ 2,77,43,338 ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ 2.29% ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1,46,39,465 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1,31,03,873 ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/stock/profiles/en/IND003_Punjab.pdf|title=Punjab Profile|last=|first=|date=|website=Census info India|publisher=|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;  ਹਾਲੀਆ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਸੂਬਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓੜੀਸਾ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤੋਂ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ 15-20% ਅਬਾਦੀ ਹੁਣ ਹੋਰ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 75.84% ਹੈ: ਪੁਰਸ਼ ਸਾਖਰਤਾ 80.44% ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਸਾਖਰਤਾ 70.73% ਹੈ। ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ [[ਬਰਨਾਲਾ]] ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਨਸੰਖਿਆ ਘਣਤਾ 550 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ ਹੈ। ਜਨਸੰਖਿਆ ਘਣਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਹੈ। ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਜ਼਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਮੋਹਾਲੀ]] ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ :-

{|class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size: 9pt&quot;
|-
!rowspan=&quot;1&quot;|ਰੈਕ
!width=&quot;150&quot; rowspan=&quot;1&quot;| ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ
!rowspan=&quot;1&quot;|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਆਬਾਦੀ 2011
!rowspan=&quot;1&quot;|ਮਰਦ
!rowspan=&quot;1&quot;|ਔਰਤਾਂ
!width=&quot;90&quot; rowspan=&quot;1&quot;|ਅਬਾਦੀ&lt;br/&gt;  6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ
!width=&quot;90&quot; rowspan=&quot;1&quot;|ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ
!ਹਵਾਲਾ
|-
|align=&quot;right&quot;|1
|align=left|[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]]
|3,498,739
|align=&quot;right&quot;|1,867,816
|align=&quot;right&quot;|1,630,923
|384,114
|82.20
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/594-ludhiana.html|title=Ludhiana District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;right&quot;|2
|align=left|[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]
|2,490,656
|align=&quot;right&quot;|1,318,408
|align=&quot;right&quot;|1,172,248
|281,795
|76.27
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/602-amritsar.html|title=Amritsar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;right&quot;|3
|align=left|[[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਲੰਧਰ]]
|2,193,590
|align=&quot;right&quot;|1,145,211
|align=&quot;right&quot;|1,048,379
|226,302
|82.48
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/590-jalandhar.html|title=Jalandhar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;right&quot;|4
|align=left|[[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]]
|1,895,686
|align=&quot;right&quot;|1,002,522
|align=&quot;right&quot;|893,164
|212,892
|75.28
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/601-patiala.html|title=Patiala District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;right&quot;|5
|align=left|[[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]]
|1,388,525
|align=&quot;right&quot;|743,197
|align=&quot;right&quot;|645,328
|151,145
|68.28
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/599-bathinda.html|title=Bathinda District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;right&quot;|6
|align=left|[[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]]
|612,310
|align=&quot;right&quot;|313,291
|align=&quot;right&quot;|299,019
|62,719
|79.78
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/592-shahid-bhagat-singh-nagar.html|title=Shahid Bhagat Singh Nagar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;right&quot;|7
|align=left|[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]]
|1,586,625
|align=&quot;right&quot;|809,057
|align=&quot;right&quot;|777,568
|168,331
|84.59
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/591-hoshiarpur.html|title=Hoshiarpur District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;right&quot; |8
| align=&quot;left&quot; |[[ਮੋਗਾ]]
| 995,746
| align=&quot;right&quot; |525,920
| align=&quot;right&quot; |469,826
|107,336
|70.68
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/595-moga.html|title=Moga District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;right&quot; |9
| align=&quot;left&quot; |[[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
| 901,896
| align=&quot;right&quot; |475,622
| align=&quot;right&quot; |426,274
|104,419
|65.81
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/597-muktsar.html|title=Muktsar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;right&quot;|10
|align=left|[[ਬਰਨਾਲਾ]]
|595,527
|align=&quot;right&quot;|317,522
|align=&quot;right&quot;|278,005
|64,987
|67.82
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/607-barnala.html|title=Barnala District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|- 
| align=&quot;right&quot; |11
| align=&quot;left&quot; |[[ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]]
| 2,029,074
| align=&quot;right&quot; |1,071,637
| align=&quot;right&quot; |957,437
|248,103
|68.92
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/596-firozpur.html|title=Firozpur District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;right&quot; |12
| align=&quot;left&quot; |[[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]]
| 815,168
| align=&quot;right&quot; |426,311
| align=&quot;right&quot; |388,857
|86,025
|79.07
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/589-kapurthala.html|title=Kapurthala District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|13
|align=&quot;left&quot;|[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]]
|2,298,323
|1,212,617
|1,085,706
|253,579
|79.95
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/588-gurdaspur.html|title=Gurdaspur District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|14
|align=&quot;left&quot;|[[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]]
|1,655,169
|878,029
|777,140
|181,334
|67.99
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/606-sangrur.html|title=Sangrur District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|15
|align=&quot;left&quot;|[[ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]]
|600,163
|320,795
|279,368
|63,271
|79.35
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/593-fatehgarh-sahib.html|title=Fatehgarh Sahib District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|16
|align=&quot;left&quot;|[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]]
|617,508
|326,671
|290,837
|69,311
|69.55
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/598-faridkot.html|title=Faridkot District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|17
|align=&quot;left&quot;|[[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]]
|769,751
|408,732
|361,019
|84,763
|61.83
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/600-mansa.html|title=Mansa District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|18
|align=&quot;left&quot;|[[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]]
|684,627
|357,485
|327,142
|72,926
|82.19
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/604-rupnagar.html|title=Rupnagar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|19
|align=&quot;left&quot;|[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]]
|1,119,627
|589,369
|530,258
|137,223
|67.81
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/603-tarn-taran.html|title=Tarn Taran District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|20
|align=&quot;left&quot;|[[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]]
|994,628
|529,253
|465,375
|115,644
|83.80
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/605-mohali.html|title=Mohali (Sahibzada Ajit Singh Nagar) District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੂਬਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਧੇਰੀ ਅਬਾਦੀ ਪੇਂਡੂ ਹੈ। ਤਕਰੀਬਨ 66% ਅਬਾਦੀ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 34% ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਤਰਸਯੋਗ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1000 ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ਼ 895 ਇਸਤਰੀਆਂ ਹਨ।

=== ਧਰਮ ===

[[File:Amritsar Golden Temple 3.JPG|thumb|ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]

ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮ [[ਸਿੱਖ]] ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 57.69% ਦੇ ਕਰੀਬ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] ਧਰਮ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ 38.49% ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇੱਥੇ [[ਇਸਲਾਮ]] (1.57%), [[ਇਸਾਈ ਧਰਮ|ਇਸਾਈਅਤ]] (1.2%), [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੁੱਧ]] (0.2%) ਅਤੇ [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]] (0.2%) ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਗਿਣੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ, [[ਪਠਾਨਕੋਟ]], [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]]। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਦੋਆਬਾ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।&lt;ref&gt;http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW03C-01%20MDDS.XLS&lt;/ref&gt; [[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ]] ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ (54.50%)।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malerkotla City Population 2026 {{!}} Literacy and Hindu Muslim Population |url=https://www.census2011.co.in/census/city/20-malerkotla.html |access-date=2026-01-05 |website=www.census2011.co.in}}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜੇਹਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸਾਈ 10% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ (10.44%)।&lt;ref&gt;http://censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW03C-01%20MDDS.XLS&lt;/ref&gt;

ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ]] [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨੇੜੇ ਸ੍ਰੀ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ|ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ]] ਵੀ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਦੇ [[ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬਾਨ|ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਹਨ: [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ|ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ]], [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ]] ਅਤੇ [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]]। ਸਿੱਖ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਵਿਸਾਖੀ]], [[ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ]], [[ਗੁਰਪੁਰਬ]], [[ਦਿਵਾਲੀ]]) ਦੇ ਮੌਕੇ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਪਿੰਡ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ 'ਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਰ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਬਨਾਵਟ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

===ਭਾਸ਼ਾ===
ਪੰਜਾਬੀ, ਭਾਸ਼ਾ ਜੋ ਕਿ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿੱਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜ-ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;[http://www.indiasite.com/language/punjabi.html Punjabi Language, official Language of Punjab, Regional Languages of Punjab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034446/http://www.indiasite.com/language/punjabi.html |date=2015-09-24 }}. Indiasite.com. Retrieved on 2012-01-18.&lt;/ref&gt; ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸ &lt;ref&gt;[http://www.apnaorg.com/articles/articledawn/ Punjabi in North America]. Apnaorg.com. Retrieved on 2012-01-18.&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ-ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਵੀ ਆਮ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, [[ਹਰਿਆਣਾ]],&lt;ref&gt;[http://www.dnaindia.com/india/report_punjabi-edges-out-tamil-in-haryana_1356124 Punjabi edges out Tamil in Haryana – India – DNA]. Dnaindia.com (2010-03-07). Retrieved on 2012-01-18.&lt;/ref&gt; [[ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ &lt;ref&gt;[http://www.publications.parliament.uk/pa/cm199900/cmhansrd/vo000307/halltext/00307h02.htm House of Commons Hansard Debates for 7 Mar 2000 (pt 2)]. Publications.parliament.uk (2000-03-07). Retrieved on 2012-01-18. []&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/Punjabi_is_Canadas_4th_most_top_language/articleshow/2782138.cms | work=The Times Of India | title=Punjabi is 4th most spoken language in Canada – Times Of India}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਅਤੇ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;languages.iloveindia.com&quot;&gt;[http://languages.iloveindia.com/punjabi.html Punjabi Language, Gurmukhi , Punjabi Literature, History Of Punjabi Language, State Language Of Punjab]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Languages.iloveindia.com. Retrieved on 2012-01-18.&lt;/ref&gt; ਇਸਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ [[ਮਾਝੀ]], [[ਮਲਵਈ]], [[ਦੁਆਬੀ]] ਅਤੇ [[ਪੁਆਧੀ]] ਹਨ। &lt;ref name=&quot;languages.iloveindia.com&quot;/&gt;

==ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹੇ==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਲ੍ਹ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width=&quot;98%&quot;
|-
! width=2% |#
! width=14% |ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ
! width=14% |ਜਨਸੰਖਿਆ (2011)
! width=14% |ਖੇਤਰਫਲ (ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ) 
|-
|1
| [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]
|2,490,656	
|2,673
|-
|2
|[[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਰਨਾਲਾ]]
|5,95527
|1,423
|-
|3
| [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]]
|1,388,525	
|3,355
|-
|4
|[[ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]]
|825,629	
|2,190
|-
|5
| [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]]
|1,180,483	
|3113
|-
|6
|[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]]
|617,508	
|1,472
|-
|7
|[[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]]
|600,163	
|1,180
|-
|8
| [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]]
|1,621,725
|2,610
|-
|9
|[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]]
|1,586,625	
|3,397
|-
|10
|[[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਲੰਧਰ]]
|2,193,590
|2,625
|-
|11
|[[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]]
|815,168
|1,646
|-
|12
|[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]]
|3,498,739	
|3,744
|-
|13
|[[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]]
|429,754	 
|837
|-
|14
|[[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]]
|769,751	
|2,174
|-
|15
|[[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
|901,896	
|2,596
|-
|16
|[[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]]
|995,746	
|2,235
|-
|17
| [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]]
|994,628	
|1,188
|-
|18
|[[ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]]
|626,154	
|929
|-
|19
| [[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]]
|2,892,282	
|3,175
|-
|20
| [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]]
|684,627	
|1,400
|-
|21
|[[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]]
|1,203,153	
|2,848
|-
|22
|[[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] 
|612,310	
|1,283
|-
|23
|[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]]
|1,119,627	
|2,414
|}

== ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ ==

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 4 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ-

* [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]
* [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]]
* [[ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]]
* [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]]

==ਦੁਆਬਾ ਖੇਤਰ==
ਦੁਆਬਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 4 ਜਿਲ੍ਹੇ ਹਨ-

* [[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਲੰਧਰ]]
* [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਨਵਾਂਸਹਿਰ (ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ)]]
* [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]]
* [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]]

==ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ==
ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 15 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ -

ਮਾਲਵਾ - ਸਤਲੁਜ ਤੇ ਘੱਗਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।

* [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]]
* [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]]
* [[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਰਨਾਲਾ]]
* [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]]
* [[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]]
* [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]]
* [[ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]]
* [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]]
* [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]]
* [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]]
* [[ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]]
* [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]]
* [[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਹਾਲੀ]] (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ)
* [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]]
* [[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]]

== ਆਰਥਿਕਤਾ ==
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ੇਤੀਬਾੜੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੁਲ ਵਾਹੀਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ 98.8% ਖੇਤਰ ਉਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਨ 2003-04 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਪੱਧਰੀ ਸਨਅਤਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰੀ ਸਨਅਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 2 ਲੱਖ 3 ਹਜ਼ਾਰ ਸੀ। &quot;ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਐਗਰੋ-ਇੰਡਸਟ੍ਰੀਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ&quot; (P.A.I.C) ਰਾਜ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਆਧਰਿਤ ਸਨਅਤਾਂ ਦੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਇੰਫੋਟੈੱਕ (Punjab Info‌ Tech) ਰਾਜ ਵਿਚ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਆਧਰਿਤ ਸਨਅਤਾਂ ਦੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿਚ ਸਨਅਤ ਦਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਪਰ ਲਾਲ ਫੀਤਾਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀੜ-ਭੜੱਕਾ, ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਘੜਮੱਸ, ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਪੌਣ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਜਾਨ-ਮਾਲ ਲਈ ਜੋਖ਼ਿਮ ਆਦਿ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਨਅਤ ਦੇ ਰਾਹ ਦਾ ਰੋੜਾ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%B8%E0%A8%A8%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%B9-%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A8%BE-%E0%A8%AA%E0%A9%88/|title=ਸਨਅਤੀਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਕਿਉਂ ਨਾ ਪੈ ਸਕਿਆ ਪੰਜਾਬ?|last=ਨਿਰਮਲ ਸੰਧੂ|first=|date=2018-07-20|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=2018-08-10|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ==

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਦੀਆਂ 13 ਸੀਟਾਂ ਹਨ ਅਤੇ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 117 ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ 7 ਹਨ।

ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀਟਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ-

* '''ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਾਨਸਾ]] 2. [[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ]] 3. [[ਬੁਢਲਾਡਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੁਢਲਾਡਾ]]

* '''ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 6 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਬਠਿੰਡਾ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਠਿੰਡਾ ਦਿਹਾਤੀ]] 2. [[ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ]] 3. [[ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ]] 4. [[ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ]] 5. [[ਮੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮੌੜ]] 6. [[ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ]]

* '''ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ 4 ਹਨ-''' 1. [[ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ]] 2. [[ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] 3. [[ਮੋਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮੋਗਾ]] 4. [[ਧਰਮਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧਰਮਕੋਟ]]

* '''ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] 2. [[ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਕੋਟਕਪੂਰਾ]] 3. [[ਜੈਤੋ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਜੈਤੋ]]

* '''ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ]] 2. [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਿਹਾਤੀ]] 3. [[ਜ਼ੀਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜ਼ੀਰਾ]] 4. [[ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਏ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਏ]]

* '''ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮੁਕਤਸਰ]] 2. [[ਲੰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲੰਬੀ]] 3. [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] 4. [[ਮਲੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮਲੋਟ]]

* '''ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-'''  1. [[ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲਾਲਾਬਾਦ]] 2. [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] 3. [[ਅਬੋਹਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਬੋਹਰ]] 4. [[ਬੱਲੂਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੱਲੂਆਣਾ]]

* '''ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਰਨਾਲਾ]] 2. [[ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ]] 3. [[ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭਦੌੜ]]

* '''ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 5 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] 2. [[ਸੁਨਾਮ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸੁਨਾਮ]] 3. [[ਦਿੜ੍ਹਬਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਿੜ੍ਹਬਾ]] 4. [[ਲਹਿਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲਹਿਰਾ]] 5. [[ਧੂਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧੂਰੀ]]

* '''ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 8 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਪਟਿਆਲਾ]] 2. [[ਨਾਭਾ]] 3. [[ਸਮਾਣਾ]]  4. [[ਘਨੌਰ]] 5. [[ਰਾਜਪੁਰਾ]] 6. [[ਪਟਿਆਲਾ ਦੇਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਦਿਹਾਤੀ]] 7. [[ਸਨੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਨੌਰ]] 8. [[ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ]]

* '''ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਡੇਰਾ ਬਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡੇਰਾ ਬਸੀ]] 2. [[ਖਰੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਖਰੜ]] 3. [[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਹਾਲੀ]]

* '''ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ]] 2. [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] 3. [[ਰੂਪਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰੂਪਨਗਰ]]
* '''ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ 3 ਹਨ-''' 1. [[ਅਮਲੋਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਮਲੋਹ]] 2. [[ਬਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ]] 3. [[ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]]
* '''ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 14 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ]] 2. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ]] 3. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣੀ]] 4. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਸੈਂਟਰਲ]] 5. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਉੱਤਰੀ]] 6. [[ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਾਹਨੇਵਾਲ]] 7. [[ਪਾਇਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਾਇਲ]] 8. [[ਦਾਖਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਾਖਾ]] 9. [[ਖੰਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਖੰਨਾ]] 10. [[ਸਮਰਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਮਰਾਲਾ]] 11. [[ਗਿੱਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਲ]] 12. [[ਆਤਮ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਆਤਮ ਨਗਰ]] 13. [[ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਏਕੋਟ]] 14. [[ਜਗਰਾਉਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਗਰਾਉਂ]]

* '''ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 9 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1. [[ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ]] 2. [[ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ]] 3. [[ਜਲੰਧਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਸੈਂਟਰਲ]] 4. [[ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ]] 5. [[ਸ਼ਾਹਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ਾਹਕੋਟ]] 6. [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] 7. [[ਫਿਲੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਿਲੌਰ]] 8. [[ਨਕੋਦਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਨਕੋਦਰ]] 9. [[ਆਦਮਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਆਦਮਪੁਰ]]

* '''ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 7 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1.[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] 2. [[ਕਾਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਾਦੀਆਂ]] 3.[[ਦੀਨਾ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦੀਨਾਨਗਰ]] 4.[[ਬਟਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਟਾਲਾ]] 5.[[ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ]] 6.[[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ|ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਚੁੜੀਆਂ]] 7.[[ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ]]

* '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 11 ਹਨ'''- 1.[[ਅਜਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਜਨਾਲਾ]] 2.[[ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ]] 3. [[ਮਜੀਠਾ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਜੀਠਾ]] 4.[[ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜੰਡਿਆਲਾ]] 5.[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਉੱਤਰੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਤਰ]] 6.[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਪੱਛਮੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੱਛਮੀ]] 7.[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ]] 8 [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ]]9.[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇਂਦਰ]] 10. [[ਅਟਾਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਟਾਰੀ]] 11. [[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ]]

* '''ਤਰਨਤਾਰਨ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1.[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] 2.[[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] 3. [[ਖੇਮ ਕਰਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਖੇਮ ਕਰਨ]] 4.[[ਪੱਟੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪੱਟੀ]]
* '''ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 7 ਹਨ'''- 1.[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] 2.[[ਚੱਬੇਵਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਚੱਬੇਵਾਲ]] 3. [[ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮੁਕੇਰੀਆਂ]] 4. [[ਦਸੂਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਸੂਹਾ]] 5. [[ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ]] 6. ਉਰਮਾਰ 7. [[ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ]]
* '''ਕਪੂਰਥਲਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1. [[ਭੁਲੱਥ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੁਲੱਥ]] 2. [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]]  3. [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]] 4. [[ਫਗਵਾੜਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਗਵਾੜਾ]]
* '''ਪਠਾਨਕੋਟ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਹਨ'''- 1.[[ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]] 2. [[ਸੁਜਾਨਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸੁਜਾਨਪੁਰ]] 3. [[ਭੋਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੋਆ]]
* '''ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1. [[ਬੰਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੰਗਾ]] 2. [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ|ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] 3. [[ਬਲਾਚੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਲਾਚੌਰ]]
* '''ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 2 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] 2.[[ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਮਰਗੜ੍ਹ]]

==ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ==
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਕੁਲ੍ਹ 13 ਸੀਟਾਂ ਹਨ।

* [[ਬਠਿੰਡਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਬਠਿੰਡਾ]]
* [[ਸੰਗਰੂਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਸੰਗਰੂਰ]]
* [[ਪਟਿਆਲਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਪਟਿਆਲਾ]]
* [[ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]]
* [[ਲੁਧਿਆਣਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਲੁਧਿਆਣਾ]]
* [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]]
* [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]]
* [[ਜਲੰਧਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਜਲੰਧਰ]]
* [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]]
* [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]
* [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]]
* [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]]
* [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਫਰੀਦਕੋਟ]]

== ਸਾਖ਼ਰਤਾ ==
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ 75.84 ℅ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ 80.44℅, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ 70.73℅ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਖ਼ਰਤਾ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ 84.6% ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (61.8%) ਦੀ ਹੈ।

ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਟੇਬਲ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਲ 2011 ਦੇ ਸੈਨਸਸ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ।&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.indiacensus.net/states/punjab/literacy | title=Punjab Literacy Rate 2023 | access-date=2023-08-12 | archive-date=2023-07-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230701144320/https://www.indiacensus.net/states/punjab/literacy | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ - ਸੈਨਸਸ 2011
!ਸਥਾਨ
!ਜ਼ਿਲਾ
!ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ
|-
|1||ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ||84.59%
|-
|2||ਮੋਹਾਲੀ||83.80%
|-
|3||ਜਲੰਧਰ||82.48%
|-
|4||ਲੁਧਿਆਣਾ||82.20%
|-
|5||ਰੂਪਨਗਰ||82.19%
|-
|6||ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ||79.95%
|-
|7||ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ||79.78%
|-
|8||ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ||79.35%
|-
|9||ਕਪੂਰਥਲਾ||79.07%
|-
|10||ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ||76.27%
|-
|11||ਪਟਿਆਲਾ||75.28%
|-
|12||ਮੋਗਾ||70.68%
|-
|13||ਫਰੀਦਕੋਟ||69.55%
|-
|14||ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ||68.92%
|-
|15||ਬਠਿੰਡਾ||68.28%
|-
|16||ਸੰਗਰੂਰ||67.99%
|-
|17||ਬਰਨਾਲਾ||67.82%
|-
|18||ਤਰਨ ਤਾਰਨ||67.81%
|-
|19||ਮੁਕਤਸਰ||65.81%
|-
|20||ਮਾਨਸਾ||61.83%
|}

== ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ==
2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 1000 ਮਰਦਾਂ ਪਿੱਛੇ 893 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। 0 ਤੋਂ 6 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 846 ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਬਠਿੰਡਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈ।

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

* [[ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਜ਼]]
* [[ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਜ]]
* [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]]

==ਹਵਾਲੇ==
{{reflist|2}}

{{ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)}}
{{ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]</text>
      <sha1>hz8ey094p8pjlwtx8gln05c3hv7i2wq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਧੂ ਮੱਖੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2702</id>
    <revision>
      <id>841613</id>
      <parentid>617731</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10655" sha1="iuzrglvt58ebh2guf7j9v3nneifpoad" xml:space="preserve">{{taxobox
|name = ਮਧੂ ਮੱਖੀ
|fossil_range = 
|image = Apis mellifera flying.jpg
|image_caption = ਪਰਾਗਣ ਸਹਿਤ ਸ਼ਹਿਦ ਲੈ ਕੇ ਛੱਤੇ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੀ ਯੂਰਪੀ ਮਧੂ ਮੱਖੀ
|regnum = 'Animalia'' (ਐਨੀਮਲੀਆ)
|divisio = ''Arthropoda'' (ਅਰਥ੍ਰੋਪੋਡਾ)
|classis = ''Insecta'' (ਕੀਟ ਪਤੰਗੇ)
|ordo = ''Hymenoptera'' (ਹਾਈਮਨੋਪਟੇਰਾ)
|familia =
|taxon = 
|binomial_authority =
|subspecies =
|}}
[[ਤਸਵੀਰ:HoneyBeeAnatomy.svg|thumb|242px|right|ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਗਿਆਨ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Apis florea nest.JPG|right|thumb|300px| ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਛੱਤੇ]]
'''ਮਧੂ ਮੱਖੀ''' ਕੀਟ ਵਰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਤਿਅੰਤ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਹੈ। ਮ  ਧੂ ਮੱਖੀਆਂ ਸੰਘ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਕਈ ਸੌ ਨਰ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕਾਮੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਛੱਤਾ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਛੱਤਾ ਮੋਮ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਏਪਿਸ ਵਿੱਚ 7 ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ 44 ਉਪਜਾਤੀਆਂ&lt;ref name=&quot;Engel99&quot;&gt;{{cite journal |author=Michael S. Engel |year=1999 |title=The taxonomy of recent and fossil honey bees (Hymenoptera: Apidae: ''Apis'') |journal=[[International Society of Hymenopterists#Journal|Journal of Hymenoptera Research]] |volume=8 |pages=165–196 |authorlink=Michael S. Engel}}&lt;/ref&gt; ਹਨ ਇੱਕ ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਦੇ ਛੱਤੇ 'ਚ 20 ਤੋਂ 60 ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਛੱਤੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਮੱਖੀਆਂ ਨੇ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਦ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪੜਾਅ ਆਉਂਦੇ ਹਨ- ਅੰਡਾ, ਲਾਰਵਾ, ਪਿਉਪਾ ਅਤੇ ਮੱਖੀ। ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਛੇ ਲੱਤਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਜੋੜੇ ਖੰਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਢਿੱਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਖਾਣੇ ਲਈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਰਸ ਸਾਂਭਣ ਲਈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਅੱਖਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਛੋਟੀਆਂ ਅੱਖਾਂ। ਇਹ 24 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਉੱਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਨੱਚ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਖੰਭ ਇੱਕ ਸੈਕਿੰਡ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ 230 ਵਾਰ ਫਰਕਾਉਂਦੀਆਂ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੁੰਘਣ ਸ਼ਕਤੀ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੁਣਾ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਦ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਦੀਨੇ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੀਆਂ। ਮੱਖੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਹਨ ਮਾਦਾ ਅਤੇ ਨਰ। ਮਾਦਾ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਹਨ ਰਾਣੀ ਮੱਖੀ ਅਤੇ ਕਾਮਾ ਮੱਖੀ ਅਤੇ ਨਰ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਡ੍ਰੋਨਗ਼।
==ਕਿਸਮਾਂ==
*'''ਰਾਣੀ ਮੱਖੀ''': ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮੁਖੀ ਨੂੰ 'ਰਾਣੀ ਮੱਖੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਣੀ ਮੱਖੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 1500 ਤੱਕ ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਦੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਮਰ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਸਾਲ ਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੰਮ ਅੰਡੇ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 2,000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ 1,000,000 ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰਾਣੀ ਮੱਖੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਰਸਾਇਣ ਛੱਡਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਛੱਤੇ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਉਂਦੀ ਤਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਮੱਖੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਲਾਰਵਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋਰ ਰਾਣੀ ਮੱਖੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਣੀ ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਜੈਲੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੁੱਧ ਵਰਗਾ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਰਮਚਾਰੀ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਬਣਦਾ ਹੈ।
*'''ਡ੍ਰੋਨਜ਼''' ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਸਤ ਸਾਥੀ ਹਨ 'ਡ੍ਰੋਨਜ਼' ਜੋ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਛੱਤੇ 'ਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 24 ਦਿਨ ਤੱਕ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਨਰ ਮੱਖੀਆਂ ‘ਡਰੋਨ’ ਦੇ ਡੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਣੀ ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਅੰਡੇ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਛੱਤੇ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੁੱਲ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 15 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
*'''ਕਾਮਾ ਮਧੂ''' ਛੱਤੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੰਮ 'ਕਾਮੇ' ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੂਰ ਉਡ-ਉਡ ਫੁੱਲਾਂ 'ਚੋਂ ਰਸ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਕਾਮਾ ਮਧੂ-ਮੱਖੀ' ਭੋਜਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ 'ਚ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫਰ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਡਣ ਦੀ ਗਤੀ 24 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਰਮਚਾਰੀ ਮੱਖੀਆਂ ਅਕਾਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਕਰੀਬ ਛੇ ਹਫ਼ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਮਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਛੱਤੇ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਵ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਜਿਵੇਂ- ਛੱਤੇ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨਾ, ਛੱਤੇ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਰੱਖਣਾ, ਛੱਤੇ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨਾ, ਲਾਰਵਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ, ਰਾਣੀ ਮੱਖੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਕੰਮ ਕਰਮਚਾਰੀ ਮੱਖੀਆਂ ਹੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
[[File:Bees honey.jpg|thumb|ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਸ਼ਹਿਦ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੋਈ]]
==ਸ਼ਹਿਦ ਤਿਆਰ ਕਿਵੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?==
ਜਦੋਂ ਕਾਮਾ ਮੱਖੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸੰਗੀਤਮਈ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਤਰੇਲ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਛੱਤੇ 'ਚ ਇਕੱਠੇ ਰਸ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਦ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਈ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਕਈ ਨਵਜਨਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਕਾਫੀ ਚਲਾਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਤੋਂ 45 ਕਿਲੋ ਵੱਧ ਸ਼ਹਿਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
{{ਕਾਮਨਜ਼|Category:Apis (insect)|ਮਧੂ ਮੱਖੀ}}
*[http://www.cornwallhoney.co.uk/bees.htm Cornwall Honey Beepedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200222160106/http://www.cornwallhoney.co.uk/bees.htm |date=2020-02-22 }}
*[http://www.geochembio.com/biology/organisms/honeybee/ Honeybee facts, life cycle, and anatomy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090308023312/http://www.geochembio.com/biology/organisms/honeybee/ |date=2009-03-08 }}

==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ==
*[[ਮੱਖੀ]]

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਕੀਟ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰਾਣੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਖੀਆਂ]]</text>
      <sha1>iuzrglvt58ebh2guf7j9v3nneifpoad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2772</id>
    <revision>
      <id>841629</id>
      <parentid>841427</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:20:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <origin>841629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32155" sha1="pwz8vziygt8rjtu7g7ctgpq4b583jjz" xml:space="preserve">{{Infobox religious biography
| religion           = [[ਸਿੱਖੀ]]
| name               = ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ
| image              = Contemporary painting of the sixth Sikh guru, Guru Hargobind. Provincial Mughal school, Deccan, mid-17th century.jpg
| caption            = ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਮੁਗਲ ਸਕੂਲ, ਡੇਕਨ, 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ।
| birth_name         = ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ
| birth_date         = {{Birth date|1595|06|19|df=yes}}
| birth_place        = ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲ਼ੀ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] &lt;br /&gt; {{small|(ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, [[ਭਾਰਤ]])}}
| death_date         = {{Death date and age|1644|02|28|1595|06|19|df=yes}}&lt;ref name=eos&gt;{{cite book |chapter=HARGOBIND, GURU (1595–1644)| chapter-url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIiE-l/page/n245 |author=Fauja Singh |title= Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University, Patiala|access-date=8 December 2019|year=2009}}&lt;/ref&gt;
| death_date         = [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] &lt;br /&gt; {{small|(ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, [[ਭਾਰਤ]])}}
| nationality        = 
| other_names        = ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ&lt;br /&gt;ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ&lt;br /&gt;ਸੱਚਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ&lt;br /&gt;ਛੇਵੇਂ ਨਾਨਕ&lt;br /&gt;ਬੰਦੀ ਛੋੜ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Pashaura |title=The Routledge Companion to the Life and Legacy of Guru Hargobind: Sovereignty, Militancy, and Empowerment of the Sikh Panth |date=Aug 9, 2024 |publisher=Taylor &amp; Francis |isbn=9781040106327 |pages=188}}&lt;/ref&gt; 
| known_for          = 
* [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ
* ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ 
* ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਟ੍ਰੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ 
* ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੀ ਕਾਇਮੀ
* [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਬਾਨੀ 
* ਇਹ ਜੰਗਾ ਲੜੀਆਂ:
* [[ਰੁਹੀਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]]
* ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਜੰਗ
* ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ (1634)
* [[ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]]
* ਗੁਰੂਸਰ ਦੀ ਜੰਗ
* ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੀ ਜੰਗ
| predecessor        = [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]]
| successor          = [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]]
| spouse             = ਮਾਤਾ ਦਮੋਦਰੀ, [[ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ]], ਮਾਤਾ ਮਹਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਕੌਲਾ
| children           = [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ]] (1613–1638) &lt;br /&gt; [[ਸੂਰਜ ਮੱਲ]] (1618–1698) &lt;br /&gt; [[ਅਨੀ ਰਾਇ]] (1633–1678) &lt;br /&gt; [[ਅਟਲ ਰਾਇ]] (1619–1627)&lt;br /&gt; [[ਗੁਰ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] (1621–1675) &lt;br /&gt;[[ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ]](1628–1705)
| parents            = [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ]]
| office1            = 6ਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ
| signature          = Autograph of Guru Hargobind - 2.jpg
| battles            = 
* [[ਰੁਹੀਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]]
* [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ]]
* [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1634)]]
* [[ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਜਾਂ ਗੁਰੂਸਰ
* [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ]]
| period             = 1606–1644
}}
{{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}}

'''ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ''' (5 ਜੁਲਾਈ 1595 – 19 ਮਾਰਚ 1644) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛੇਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਹੋਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;HS Syan (2013), Sikh Militancy in the Seventeenth Century, IB Tauris, {{ISBN|978-1780762500}}, pages 48–55&lt;/ref&gt; ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਤੇ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=hssyan&gt;HS Syan (2013), Sikh Militancy in the Seventeenth Century, IB Tauris, {{ISBN|978-1780762500}}, pages 48–55&lt;/ref&gt;

ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|author=John F. Richards|title=The Mughal Empire|url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&amp;pg=PA97|year=1995|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-56603-2|pages=97–98, 177–178}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=britannicahargobind&gt;[https://www.britannica.com/biography/Hargobind Hargobind: Sikh Guru], Encyclopedia Britannica, Quote: &quot;Guru Hargobind, sixth Sikh Guru, who developed a strong Sikh army and gave the Sikh religion its military character, in accord with the instructions of his father, Guru Arjan (1563–1606), the first Sikh martyr, who had been executed on the order of the Mughal emperor Jahangir.&quot;; &quot;After Jahāngīr's death (1627) the new Mughal emperor, Shāh Jahān, persecuted the Sikh community in earnest. The Sikhs under Hargobind Sahib defeated Shāh Jahān's armies four times, crushing the myth of Mughal invincibility. To the Sikh ideals of his predecessor, Guru Hargobind thus added another: the right and duty of the Sikhs to defend their faith by the sword if necessary.&quot;&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ (ਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ) ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ (ਕਾਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਾ ਤਖਤ) ਬਣਾਇਆ। ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅੱਜ ਖਾਲਸਾ (ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਸੰਸਥਾ) ਦੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੀਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਬੋਧ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਜੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite book |last=Shanker |first=Rajkumari |title=Religion and Women |date=Sep 21, 2015 |publisher=State University of New York Press |isbn=9781438419602 |editor-last=Sharma |editor-first=Arvind |pages=198 |chapter=Women in Sikhism}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫੋਟੋ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਜੂਨ 1595 ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਢੀ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (4.3 ਮੀਲ) ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,&lt;ref name=eos/&gt;&lt;ref name=hssingha&gt;HS Singha (2009), Sikh Studies, Book 7, Hemkunt Press, {{ISBN|978-8170102458}}, pages 18–19&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਚੇਚਕ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=9788183820752 |pages=69–70}}&lt;/ref&gt;

ਸਿੱਖ ਹਾਥੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਕਰਮੋ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੋਬਰਾ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; ਪਹਿਲੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਮੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਨਰਸ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਰਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਪਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜ਼ਹਿਰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੰਘਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; ਦੂਜੀ ਜ਼ਹਿਰ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੱਪ-ਮੋਹਕ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੱਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਪਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਿਚੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮਰ ਨਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਤੀਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਾਉਣ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਦਹੀਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ - ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਪਿਸਤਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਇਸਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਖਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਖਤਰਨਾਕ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;

ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਤੋਂ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;eos&quot; /&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਦਰਸ਼ਨ, ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ, ਦਵਾਈ, ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਭਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;

==ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ==
1603 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ]] ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹੁੰਦੇ ਗਏ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਯੋਧਾ ਹੋਣ ਦਾ ਆਖ ਦੇਂਦੇ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}

==ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ==
[[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਸਮੇਂ ਦਾ ਹਾਕਮ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿਤਾ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਤ-ਅਭਿਮਾਨੀ ਕਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਤੋਂ ਮਈ 1606 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਹਿਬ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 11 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਅਸਰ ਆਮ ਸਿੱਖਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਿਆ। ਸੋ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}

==‘ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ’==
{{Quote box|width=246px|bgcolor=#ACE1AF|align=right|quote=&quot;ਪੰਜ ਪਿਆਲੇ, ਪੰਜ ਪੀਰ ਛਟਮੁ ਪੀਰ ਬੈਠਾ ਗੁਰੁ ਭਾਰੀ।
ਅਰਜਨ ਕਾਇਆ ਪਲਟਿ ਕੈ, ਮੂਰਤਿ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਵਾਰੀ।
ਚਲੀ ਪੀੜੀ ਸੋਢੀਆਂ ਰੂਪ ਦਿਖਾਵਣਿ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ।
ਦਲਭੰਜਨ ਗੁਰੁ ਸੂਰਮਾ ਵਡ ਯੋਧਾ ਬਹੁ ਪਰਉਪਕਾਰੀ।
ਦਰਬਾਰੀ ਢਾਡੀ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ
ਦੋ ਤਲਵਾਰੀ ਬੱਧੀਆਂ ਇੱਕ ਮੀਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪੀਰੀ ਦੀ।
ਇਕ ਅਜ਼ਮਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਖੀ ਕਰੇ ਵਜ਼ੀਰ ਦੀ।
ਮੇਰੇ ਪਰਵਾਰ ਕੋਈ ਇਲਮ ਨਹੀਂ।&quot;|salign=right|source=— ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ}} [[ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ]] ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੋਰਨਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਵੀ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ‘ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ’ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਗਦ ਭੇਟਾ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਜੁਆਨੀ ਅਰਪਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਭੇਟਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿੱਦਿਆ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਚੋਣਵੇਂ ਸੂਰਮੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਰੁਚੀ ਦੇਖ ਕੇ ਮਾਝੇ, ਮਾਲਵੇ ਅਤੇ ਦੁਆਬੇ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਪੰਜ ਸੌ ਜਵਾਨ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਗਏ। ਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਈ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲਈ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਬਣ ਰਹੀ ਫੌ਼ਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}

==ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ==
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸਥਾਨ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ 1606 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਦਿੱਤੀ।

==ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ==
ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ-ਧਰਮ ਦੇ ਪਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1612-13 ਵਿੱਚ ਦੁਆਬੇ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾਪਅਤੇ ਰਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਰਖੂ ਅੱਖ ਨੇ ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਮਿਹਰ ਕੀਤੀ। 1613 ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ]] ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਡਰੌਲੀ ਭਾਈ|ਡਰੌਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਾਧੂ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਵਰੀਆ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਬਣਿਆ ਜਿਸਦੇ ਘਰ ‘[[ਭਾਈ ਰੂਪ ਚੰਦ]]’ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਰਾਮਸਰ ਅਤੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਬੇਕਸਰ]] ਨਾਮ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਬਣਵਾਏ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ [[ਲੋਹਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਕਿਲਾ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।

==ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਕੈਦ==
[[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣਾ ਪਸੰਦ ਨਾ ਆਇਆ। 1612 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਗਰੇ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਹੁਕਮ ਦੇਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਥੇ ਹੋਰ ਰਾਜਸੀ ਕੈਦੀ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖ ਦੂਰੋਂ ਨੇੜਿਉਂ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਪਹੁੰਚਦੇ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ। 1614 ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਦਮੇ ਦਾ ਬੜਾ ਸਖ਼ਤ ਦੌਰਾ ਪਿਆ। ਆਖ਼ਰ ਉਸਨੇ ਫ਼ਕੀਰ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰਿਹਾਈ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ 52 ਕਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਚੋਲੇ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਫੱੜ ਕੇ 52 ਰਾਜੇ ਵੀ ਜੇਲ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

==ਬੰਦੀ ਛੋੜ==
[[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਦੇ ਕਿਲੇ 'ਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਅਤੇ [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਵੱਲੋਂ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ 52 ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਕਰਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ [[ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ]] ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹਰ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ, ਵਹਿਮਾਂ, ਭਰਮਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ।

==ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਘੋੜੇ==
[[ਕਾਬੁਲ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ-ਮਸੰਦ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਦੋ ਵਧੀਆ ਘੋੜੇ ਲੈਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ [[ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ ਤੁਰਕ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਖੋਹ ਲਏ। [[ਬਿਧੀ ਚੰਦ|ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ]] ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਘੋੜੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦੇ। ਇਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇਸ ਵਾਰੀਂ ਲਾਲਬੇਗ ਅਤੇ ਕਮਰਬੇਗ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਤੁਰਕਾਂ ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਕਰਾਰੀ ਜੰਗ ਸੀ। ਦੋਨਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ‘ਡਰੌਲੀ’ ਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕ ਸਰਦਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਜੰਗ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 'ਗੁਰੂ ਸਰ' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਬਣਵਾਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}

==ਨੰਗਲ ਸਰਸਾ ਦੀ ਲੜਾਈ==
ਨਿੱਤ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ, [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 3 ਮਈ, 1635 ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਬਿਲਾਸਪੁਰ, [[ਨਾਹਨ]], ਗੁਲੇਰ, ਨਦੌਣ, [[ਖੰਡੂਰ]] (ਮਗਰੋਂ [[ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ]]) ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਪੜ (ਹੁਣ [[ਰੋਪੜ]]) ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ [[ਖੰਡੂਰ]] ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਦਾ ਰਾਜਾ [[ਹਰੀ ਚੰਦ]], ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਅਰਜ਼ ਕਰਨ ਆ ਪੁੱਜਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ (ਬਾਬਾ) ਗੁਰਦਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੱਥਾ ਭੇਜ ਦਿਤਾ। ਪਹਿਲੀ ਜੁਲਾਈ, 1635 ਦੇ ਦਿਨ ਨੰਗਲ ਗੁੱਜਰਾਂ (ਹੁਣ ਸਰਸਾ ਨੰਗਲ) ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਪੜ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰੋਪੜ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ ਕੋਟਲਾ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ (ਹੁਣ [[ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ]]) ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਤ ਉੱਤੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ, 18 ਜੁਲਾਈ, 1635 ਦੇ ਦਿਨ ਰੋਪੜ ਪੁੱਜੇ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਹ ਨਵਾਬ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਰਹੇ। 19 ਤੇ 20 ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਟਲਾ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ (ਹੁਣ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ) ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਜਦ ਤਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਗ਼ਲ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਰਿਆਸਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।

==ਯੁੱਧ==
ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ÷
1634 ਈ: ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਖਲਿਸ ਖਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਬਾਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ [[ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਸੀ। 

===ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ===
ਇਹ ਲੜਾਈ 1635 ਈ: ਵਿੱਚ ਹੋਈ। 
ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਗੰਢ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ [[ਕਾਲੇ ਖਾਂ]] ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਫ਼ੌਜ ਤੋਰ ਦਿੱਤੀ। ‘ਕਰਤਾਰਪੁਰ’ ਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ (ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਤਿਆਗ ਮੱਲ) ਜੀ ਵੀ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੜੇ। ਆਖਿਰ ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਪਰ ਕੁਝ ਨਾ ਵਿਗਾੜ ਸਕਿਆ ਜਦ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਇਕੋ ਵਾਰ ਨਾਲ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਕੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਆਗਿਆ। ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਦਾ ਦਾਮਾਦ ਕਾਲੇ ਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆਂ ਕਾਲੇ ਖਾਂ, ਵਾਰ ਇਉਂ ਨਹੀਂ ਇਉਂ ਕਰੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਕਾਲੇ ਖਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਐਸਾ ਚੀਰ ਪਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜੰਜੂ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਯੁੱਧ 1635 ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਭੱਜ ਕੇ ਜਾਣ ਬਚਾਈ। 1635ਈ: ਵਿੱਚ ਹੀ [[ਫਗਵਾੜਾ]] ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਦਾਸਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੁਲੇਹਾ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ। 1638 ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ|ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤਾ ਜੀ]] ਚਲਾਨਾ ਕਰ ਗਏ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}

==ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ==
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਕਰਮ ਕਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ। 1635 ਵਿੱਚ [[ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ]] ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਤੰਗ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੋ 1644 ਤੱਕ ਅਮਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਅੰਤ ਵੇਲਾ ਨੇੜੇ ਜਾਣਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਆਪਣੇ ਪੋਤਰੇ (ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤਾ ਜੀ) [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] ਜੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਅਤੇ 3 ਮਾਰਚ 1644 ਨੂੰ 49 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ।

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
* [[ਮਾਤਾ ਕੌਲਾਂ]]
* [[ਅਕਾਲ ਸੈਨਾ]]
* [[ਦਿਲਬਾਗ ਅਤੇ ਗੁਲਬਾਗ]]

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ==
* Dr Harjinder Singh Dilgeer (2012), ''SIKH HISTORY in 10 volumes'', Sikh University Press.

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
* [https://web.archive.org/web/20081121001911/http://www.scys-online.org/site/G6.html Guru Hargobind] (archived)

{{Sikhism|state=collapsed}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1595]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>pwz8vziygt8rjtu7g7ctgpq4b583jjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੰਗਲ (ਗ੍ਰਹਿ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4364</id>
    <revision>
      <id>841624</id>
      <parentid>840108</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11602" sha1="7v9vw2t6wqqa61xs2sdtf50qyihe8p3" xml:space="preserve">[[file:Tharsis and Valles Marineris - Mars Orbiter Mission (30055660701).png|frameless|right]]
[[ਤਸਵੀਰ:Terrestrial planet size comparisons.jpg|thumb|right|upright=1.5|ਅੰਦਰੂਨੀ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦਾ ਆਕਾਰ (ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ): [[ਬੁੱਧ ਗ੍ਰਹਿ|ਬੁੱਧ]], [[ਸ਼ੁੱਕਰ ਗ੍ਰਹਿ|ਸ਼ੁੱਕਰ]], '''[[ਧਰਤੀ]]''', ਅਤੇ '''ਮੰਗਲ'''।]]
'''ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ''' (ਚਿੰਨ੍ਹ: [[File:Mars symbol (fixed width).svg|16px|♂]]) ਸਾਡੇ [[ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ]] ਵਿੱਚ [[ਸੂਰਜ]] ਤੋਂ ਚੌਥਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਮੰਗਲ (1.5&amp;nbsp;AU) ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਕਰ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ (0.107 ਧਰਤੀ ਦੇ ਭਾਰ) । ਇਸ ਦੇ ਦਾ ਵਾਯੂ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ [[ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ]] ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਲੋਹਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜੰਗ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ।&lt;ref&gt;{{cite web |year=2004 |title=Modern Martian Marvels: Volcanoes? |author=David Noever |work=NASA Astrobiology Magazine |url=http://www.astrobio.net/news/modules.php?op=modload&amp;name=News&amp;file=article&amp;sid=1360&amp;mode=thread&amp;order=0&amp;thold=0 |accessdate=2006-07-23}}&lt;/ref&gt; ਮੰਗਲ ਦੇ ਦੋ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਹਨ, [[ਡਿਮੋਸ (ਉਪਗ੍ਰਹਿ)|ਡੇਮੋਸ]] (ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ: Deimos) ਅਤੇ [[ਫੋਬੋਸ (ਉਪਗ੍ਰਹਿ)|ਫੋਬੋਸ]] (ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ: Phobos)&lt;ref&gt;{{cite web |year=2004 |title=A Survey for Outer Satellites of Mars: Limits to Completeness |author=Scott S. Sheppard, David Jewitt, and Jan Kleyna |work=The Astronomical Journal |url=http://www.iop.org/EJ/article/1538-3881/128/5/2542/204263.html |accessdate=2006-12-26}}&lt;/ref&gt;
﻿ਮੰਗਲ ਦਾ ਨਾਂ ਰੋਮੀ ਦੇਵਤਾ ਮਾਰਸ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਏ। ਇਸਨੂੰ ਰੱਤਾ ਗ੍ਰਹਿ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਰੰਗ ਹਲਕਾ ਖੂਨ ਵਰਗਾ ਲਾਲ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਆਕਸਾਇਡ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਿਕਦਾਰ ਹੈ। ਮੰਗਲ ਇਕ ਪਥਰੀਲਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ  ਜਿਸ 'ਤੇ ਪਤਲੀ ਹਵਾ ਦੀ ਇਕ ਤਹਿ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਗਲ ਦੇ ਅਤੇ ਟੁੱਟਦੇ ਤਾਰੇ ਡਿੱਗਣ ਦੇ ਟੋਏ ਨੇਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ  ਮੰਗਲ ਦੇ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਆਰ ਆਤਿਸ਼ ਫ਼ਸ਼ਾਂ, ਵਾਦੀਆਂ, ਸਹੁਰਾ ਤੇ ਪੋਲਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਟੋਪੀਆਂ ਨੇਂ। ਮੰਗਲ ਦੇ ਕਮਨ ਦਾ ਵੇਲ਼ਾ ਦਾ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਬਦਲਣ ਦਾ ਵੇਲ਼ਾ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ਼ ਕਾਫ਼ੀ ਰਲਦਾ ਏ। ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਮੰਗਲ ਇਕ ਔਰ ਸ਼ੈ ਚ ਰਲਦੇ ਨੇਂ: ਦੋਨੋਂ ਸੀਆਰੇ ਜ਼ਰਾ ਜੇ ਟੀੜੇ ਨੇਂ ਜਿਸਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਮੌਸਮ ਆਂਦੇ ਨੇਂ।  ਮੰਗਲ ਦੇ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਾੜ ਏ: ਓਲੰਪਸ ਮੋਨਸ। ਮੰਗਲ ਦੇ ਅਤੇ ਹਮਵਾਰ ਬੋਰਾ ਲੁਸ ਬਿਸਨ ਏ ਜੀਅੜਾ ਏਦੇ ਉਤਲੇ ਪਾਸੇ ਏ ਮੰਗਲ ਦੀ ਖੱਲ ਦਾ 40/ ਬਣਾਂਦਾ ਏ।
ਮਾਰੀਨਰ 4 ਪਹਿਲੀ ਸੀਟਲਾਇਟ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਮੰਗਲ ਦੇ ਕੋਲੋਂ 1965 ਚ ਲੰਘੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੰਗਲ  ਦੇ ਧਰਾਤਲ ਤੇ ਪਾਣੀ ਹੈਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਖ਼ਿਆਲ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਮੰਗਲ ਦੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਧੱਬੇ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੱਸਦੇ ਸਨ।

==ਭੌਤਿਕ ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂ==
ਮੰਗਲ ਦਾ ਕਤਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕਤਰ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਾ ਅੱਧਾ ਏ। ਏ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਕੱਟ ਗੂੜਾ ਏ ਤੇ ਈਦਾ ਵਜ਼ਨ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 11/ ਏ। ਮਰੀਖ਼ ਦੇ ਅਤੇ ਦੀ ਥਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਰਾ ਜੀ ਕੱਟ ਏ। ਮਰੀਖ਼ ਅਤਾਰਦ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਡਾ ਮਗਰ ਅਤਾਰਦ ਦੇ ਗੂੜੇ ਪੁੰਨ ਬੁੱਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਏ ਜੀਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਇੰਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪਾਂਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੱਛਾਂ ਵਿਚ 1/ ਤੋਂ ਵੀ ਕੱਟ ਫ਼ਰਕ ਏ,ਮੰਗਲ  ਦੀ ਕੁਛ ਜ਼ਰਾ ਬੋਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਏ। ਮੰਗਲ ਦਾ ਰਤਾ ਰੰਗ ਏਦੀ ਖਲ ਚ ਜ਼ੰਗ ਆਲੇ ਲਵੇ-ਏ-ਦੀ ਵੱਜੀ ਤੋਂ ਏ ਜੀਨੂੰ ਹੇਮਾ ਟਾਇਟ (Fe2O3) ਕਿੰਦੇ ਨੇਂ। ਏਦੀ ਖੁੱਲ ਦੇ ਵਿਚ ਮਦਨੀਆਤਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਕਈ ਹੋਰ ਰੰਗ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇਂ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਸੂਰਜੀ, ਭੋਰਾ ਯਾ ਹਰਾ।
==ਅੰਦਰ ਦੀ ਬਣਤਰ==
ਮੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਬੁੱਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੌੜੀ ਦਾਤੀ ਕੌਰ ਏ, ਜੀਦੇ ਗਰਦ ਕੱਟ ਗੂੜੇ ਮੀਟੀਰੀਲ ਨੇਂ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ਼ ਏ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਏ ਕਿ ਏਦੀ ਕੌਰ ਦਾ ਰਦਾਸ 1,794 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਏ ਤੇ ਏ ਕੌਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਲਵੇ-ਏ-ਤੇ ਨਿਕਲ ਨਾਲ਼ ਬਣੀ ਹੋਈ ਏ ਜੀਦੇ ਚ 16-17/ ਸਲਫ਼ਰ ਰਲੀ ਹੋਈ ਏ। ਆਇਰਨ ਸਲਫ਼ਾਇਡ ਦੀ ਕੌਰ ਦੇ ਵਿਚ ਹਲਕੇ ਅਨਸਰ ਵੀ ਕਿੱਲੇ ਹਵੇ-ਏ-ਨੀਂ ਜੀੜੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕੌਰ ਚ ਨਈਂ ਹੁੰਦੇ। ਕੌਰ ਗਰਦ ਇਕ ਸਿਲੀਕੇਟ ਤਹਿ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ ਏ। ਮਰੀਖ਼ ਦੀ ਖੱਲ ਵਿਚ ਸਲੈਕਉਣ ਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਏ ਅਨਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਬੋਤੇ ਪਏ-ਏ-ਜਾਂਦੇ ਨੇਂ: ਲਵਿਆ, ਮੀਗਨੀਸ਼ੀਮ, ਅਲੋਮੀਨੀਮ, ਕੀਲਸ਼ੀਮ ਤੇ ਪੋਟਾ ਸ਼ੇਮ। ਮਰੀਖ਼ ਦੀ ਖੱਲ ਤਕਰੀਬਾ 50 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਗਹਿਰੀ ਏ, ਤੇ ਕਜ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਏਦੀ ਮੋਟਾਈ 125 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵੀ ਏ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਖੱਲ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਏ ਤੇ ਮਰੀਖ਼ ਦੀ ਖੱਲ ਤੋਂ 3 ਗੁਣਾ ਨਿੱਕੀ ਏ।

==ਇਤਿਹਾਸ==
ਮੰਗਲ ਪੁਰਾਣੇ ਵਕਤਾਂ ਚ ਲਾਲ਼ ਪਾਂਧੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ । ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ ਉਸਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੇ ਉੱਤਰ ਕੇ ਤਹਿਕੀਕ ਕਰਨ ਆਲੇ ਖ਼ਲਾਈ ਜ਼ਹਾਜ਼ ਉਸ ਤੇ ਫੇਜ ਰਹੇ ਨੇਂ ।  managal grah  bahut purana hai.

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ ==
{{Commonscat|Mars|ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ}}
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
* [http://www.worldwindcentral.com/wiki/Mars ਨਾਸਾ ਵੱਰਲਡ ਵਿੰਡ ਤੇ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਥਰੀ-ਡੀ ਤਸਵੀਰਾਂ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012233842/http://www.worldwindcentral.com/wiki/Mars |date=2008-10-12 }}
* [http://www.google.com/mars/ ਗੂਗਲ ਤੇ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ] – ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ
* [http://mars.skymania.com/ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724030705/http://mars.skymania.com/ |date=2008-07-24 }}
* [http://www.nineplanets.org/mars.html nineplanets.org ਤੇ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)]
* [http://history.nasa.gov/SP-4212/contents.html ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਉਪਰ ਟੋਲ-ਟਾਲ ਦੇ ਬਾਰੇ 1958–1978 (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409170837/http://history.nasa.gov/SP-4212/contents.html |date=2009-04-09 }} – ਨਾਸਾ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ
* [http://www.cato.org/pubs/wtpapers/980815paper.html Martian Law – a CATO white paper]
* [http://www.maniacworld.com/mars_mariner_valley.htm Computer Simulation of a flyby through Mariner Valley]
* [http://www.marsunearthed.com/  ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010416234927/http://www.marsunearthed.com/ |date=2001-04-16 }}
* [http://ralphaeschliman.com/id30.htm ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130505042300/http://ralphaeschliman.com/id30.htm |date=2013-05-05 }}
* [http://dualmoments.com/marsrovers/index.html ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਭੇਜੇ ਗਏ ਜੰਤਰਾਂ ਦਿਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102181818/http://www.dualmoments.com/marsrovers/index.html |date=2022-11-02 }}
* [http://onmars.jpl.nasa.gov/ NASA/JPL OnMars WMS Server for Mars Data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090705142931/http://onmars.jpl.nasa.gov/ |date=2009-07-05 }} – Work as Google Earth client overlays
* [http://www.lpi.usra.edu/expmars/images.html Exploring Mars: Image Center]
* [http://www.astronomycast.com/astronomy/episode-52-mars/ Mars] [[Astronomy Cast]] episode #52, includes full transcript.
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3426539.stm BBC News update on Mars Express' findings of polar water ice and water-eroded features on the surface]
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4285119.stm BBC News Mars pictures reveal frozen sea]
* [http://www.space-nasa.com/02-apr-2007-esa-1.html Feb 07: ESA Prepares for a Human Mission to Mars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130202708/http://www.space-nasa.com/02-apr-2007-esa-1.html |date=2010-01-30 }}
* [http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2005/34/image/l Mars' apparent relative size] at opposition as seen by HST
* [http://www.psrd.hawaii.edu/Archive/Archive-Mars.html Mars articles in Planetary Science Research Discoveries]
* [http://themis.asu.edu/valles_video/ Flight Into Mariner Valley] – NASA/JPL/Arizona State University 3D flythrough of Valles Marineris
* [http://www.geody.com/?world=mars Geody Mars] – World's search engine that supports [[NASA World Wind]], [[Celestia]], and other applications

{{ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ]]</text>
      <sha1>7v9vw2t6wqqa61xs2sdtf50qyihe8p3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਾਂ (ਨਾਵਲ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14859</id>
    <revision>
      <id>841614</id>
      <parentid>540012</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3188" sha1="6nnggklzgvpf2tswusentrwg7zr4etr" xml:space="preserve">{{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਪੁਸਤਕ| &lt;!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --&gt;
| name = '''ਮਾਂ'''
| title_orig = Мать
| translator = 
| image =
| caption = 
| author =[[ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]]
| illustrator = 
| cover_artist = 
| country = [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]]
| language = [[ਰੂਸੀ]] 
| series = ਇਨਕਲਾਬ 
| genre = ਨਾਵਲ 
| publisher = 
| release_date = 1906&lt;ref&gt;[http://briefly.ru/gorkii/mat/ Брифли: Article on Мать (Russian)]&lt;/ref&gt;
| english_release_date = 
| media_type = 
| pages =
| isbn = 
| dewey =
| congress = 
| oclc = 
| preceded_by =
| followed_by =
}}

'''ਮਾਂ''' (1905) ਦੇ ਨਾਕਾਮ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਬਾਅਦ (1906)&lt;ref&gt;http://briefly.ru/gorkii/mat/&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ [[ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ&lt;ref&gt;url=http://www.classicreader.com/book/2178/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120709090410/http://www.classicreader.com/book/2178/ |date=2012-07-09 }}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ [[ਰੂਸੀ ਬੋਲੀ|ਰੂਸੀ]] ਨਾਵਲ ਹੈ। 1917 ਦੇ ਰੂਸੀ ਅਕਤੂਬਰ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਪਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਾਵਲ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਅਹਿਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਤਰਜਮੇ ਹੋਏ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਤੱਕ ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਭ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਇੱਕ ਕਾਰਖਾਨੇ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਜਾਰ ਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮਜਦੂਰਾਂ ਨੇ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਮਦਰ ਯਾਨੀ ਮਾਂ, ਪਾਵੇਲ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ।

==ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜਮਾ==

ਇਸ ਨਾਵਲ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜਮਾ [[ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ]] ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ, ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ 1960 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ।
ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਮਨਚੰਦਾ ਦਾ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਰਾਦੂਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਮਾਸਕੋ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

==ਪਿਛੋਕੜ==
ਇਹ ਨਾਵਲ ਦੋ ਅਸਲ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਮਈ ਦਿਵਸ 1902 ਵਿੱਚ ਸੋਰਮੋਵੋ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਆਗੂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੇ ਚੱਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਨਾਵਲ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੋਰਕੀ ਦੇ ਨਾਵਲ]]</text>
      <sha1>6nnggklzgvpf2tswusentrwg7zr4etr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਸਾਏ ਦੀ ਸੰਧੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28252</id>
    <revision>
      <id>841579</id>
      <parentid>540964</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T18:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>841579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4668" sha1="dghwvcnwh1bojmt32k4f9jvp99c0020" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੁਲ੍ਹਾਨਾਮਾ
|name = ਵਰਸਾਏ ਦੀ ਸੰਧੀ
|long_name = ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਸੰਧੀ&lt;ref name=tovpre&gt;[[s: Treaty of Versailles/Preamble|Treaty of Versailles Preamble]]&lt;/ref&gt;
|image = Treaty of Versailles, English version.jpg
|image_width = 180px
|caption =ਸੰਧੀ ਦਾ ਕਵਰ
|type =
|date_drafted =
|date_signed = 28 ਜੂਨ, 1919&lt;ref name=Slavicek114&gt;Slavicek, p. 114&lt;/ref&gt;
|location_signed = [[ਫ਼੍ਰਾਂਸ]] ਵਿੱਖੇ ਵਰਸਾਏ ਦੇ ਹਾਲ
|date_sealed =
|date_effective = 10 ਜਨਵਰੀ, 1920
|condition_effective = ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਸੋਧ
|date_expiration =
|signatories = '''ਸਬੰਧਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ&lt;ref name=tovpre/&gt;{{refn|The order below is as it appears in the preamble of the treaty. The states are divided into two groups. In each, the states are listed alphabetically according to the French language. The United States is alphabetised as ''Amérique''. The order is otherwise the same as for English, except Czechoslovakia, which in French is ''Tchécoslovaquie''.&lt;ref&gt;&quot;Article 5. Form of a Treaty&quot;, ''The American Journal of International Law'',
Vol. 29, Supplement: Research in International Law (1935), pp. 722–39, at p. 725.&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;{{Unbulleted list
&lt;!-- The following are in the order as presented in the preamble of the treaty, and are named as such too. Any reordering or rewording, without consensus, will be reverted. --&gt;
|{{flag|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ}}
|{{flag|ਬਰਤਾਨੀਆ}}
|{{flagicon|ਫ੍ਰਾਂਸ}}&amp;nbsp;[[ਫ੍ਰਾਂਸ]]
|{{flag| ਇਟਲੀ}}
|{{flag|ਜਾਪਾਨ}}
}}
{{collapsible list | title = {{nobold|Other Allied powers&lt;ref name=tovpre/&gt;}}
|{{flag|ਬੈਲਜ਼ੀਅਮ}}
|{{flag|ਬੋਲਵੀਆ}}
|{{flag|ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ|1889}}
|{{flagicon|ਚੀਨ}} [[ਚੀਨ]]
|{{flag|ਕਿਊਬਾ}}
|{{flag|ਏਕੁਆਡਰ}}
|{{flagicon|ਗਰੀਸ}}&amp;nbsp;[[Kingdom of Greece|Greece]]
|{{flag|ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ}}
|{{flag|ਹਾਤੀ}}
|{{flagicon|ਹੇਜਾਜ਼}} [[Kingdom of Hejaz|The Hedjaz]]
|{{flag|ਹੋਂਡੁਰਸ}}
|{{flag|ਲਿਬੇਰੀਆ}}
|{{flag|ਨਿਕਰਾਗੋਆ}}
|{{flag|ਪਨਾਮਾ}}
|{{flag|ਪੀਰੂ}}
|{{flagicon|ਪੋਲੈਂਡ}}&amp;nbsp;[[Second Polish Republic|Poland]]
|{{flag|ਪੁਰਤਗਾਲ}}
|{{flagicon|ਰੁਮਾਨੀਆ}} [[Kingdom of Romania|Romania]]
|{{flagicon|ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ}} [[Kingdom of Yugoslavia|Serb-Croat-Slovene State]]
|{{flag|ਥਾਈਲੈਂਡ}}
|{{flagicon|ਚੈਕੋਸਲੋਵਾਕੀਆ}}&amp;nbsp;[[First Czechoslovak Republic|Czechoslovakia]]
|{{flag|ਉਰੁਗਾਏ}}
}}
&lt;hr/&gt;
'''Central Powers'''&lt;br/&gt;{{flag|ਜਰਮਨੀ}}
|parties =
|depositor = French government&lt;ref name=TovProtocol&gt;[[s: Treaty of Versailles/Protocol|Treaty of Versailles Signatures and Protocol]]&lt;/ref&gt;
|languages = [[ਫ਼੍ਰਾਂਸੀਸੀ]] ਅਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]
|website =
|wikisource = Treaty of Versailles}}
[[File:The signing of the peace treaty of Versailles.webm|thumb|thumbtime=5|''The Signing of the Peace Treaty of Versailles'']]
'''ਵਰਸਾਏ ਦੀ ਸੰਧੀ'''([[ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਰਾਂਸੀਸੀ]]: Traité de Versailles) [[ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈਆਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੰਧੀ ਸੀ। ਇਸ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ 28 ਜੂਨ, 1919 ਨੂੰ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਆਰਕਡਿਊਕ [[ਫਰਾਂਜ਼ ਫਰਦੀਨੰਦ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪੂਰੇ 5 ਸਾਲ ਬਾਅਦ। ਇਸ ਸੰਧੀ ਨੇ ਨਾਲ ਅਲੀਡ ਤਾਕਤਾਂ ਅਤੇ [[ਜਰਮਨੀ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਖਤਮ ਹੋਈ। ਬਾਕੀ ਸੈਂਟਰਲ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸੰਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਇਸ ਸੰਧੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਰਮਨੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਤਾਕਤਾਂ ਦਾ ਕਸੂਰਵਾਰ ਹੋਣਾ ਮੰਨਣਾ ਪਿਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਇਸ ਸੰਧੀ ਦੇ 231ਵੇਂ ਆਰਟੀਕਲ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ।

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸੰਧੀਆਂ]]</text>
      <sha1>dghwvcnwh1bojmt32k4f9jvp99c0020</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>33133</id>
    <revision>
      <id>841611</id>
      <parentid>161711</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37344-11</username>
        <id>60871</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ</comment>
      <origin>841611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="465" sha1="hwgb3sec3qi441xnpowu5wj5h0buijd" xml:space="preserve">{{ਚਰਚਾ ਸਿਰਲੇਖ}}

== ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ ==

ਲਲਿਤ ਨਿਬੰਧ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੇਖਕ ਕੁਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ ਹੈ। [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-37344-11|&amp;#126;2026-37344-11]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-37344-11|talk]]) 04:42, 29 ਜੂਨ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>hwgb3sec3qi441xnpowu5wj5h0buijd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੁਰਸੀਆ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50168</id>
    <revision>
      <id>841619</id>
      <parentid>540655</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3896" sha1="ggptuflg587xc54pl8lfu2wwwaokdbn" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| building_name = ਮੁਰਸੀਆ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ&lt;br /&gt; Catedral de Murcia
| image = Murcia Cathedral.jpg
| image_size = 250px
| alt =
| caption = Cathedral Church of Saint Mary of the [[Diocese of Cartagena]] in [[Murcia]]
| location = [[ਮੁਰਸੀਆ]], [[ਸਪੇਨ]] 
| geo = 
| religious_affiliation = [[ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ]]
| rite =
| consecration_year = 
| status = 
| functional_status = 
| heritage_designation = 
| leadership = 
| website = 
| architecture = 
| architect = 
| architecture_type = [[church (building)|ਗਿਰਜਾਘਰ]]
| architecture_style = 
| general_contractor = 
| facade_direction =
| groundbreaking = 1394
| completed = 1465
| construction_cost =
| specifications = 
| capacity =
| length = 
| width = 
| width_nave = 
| height_max = 
| dome_quantity =
| dome_height_outer =
| dome_height_inner =
| dome_dia_outer =
| dome_dia_inner =
| spire_quantity = 
| spire_height = 
| materials =
| designation1 = 
| designation1_offname = 
| designation1_date = 
| designation1_number = 
| designation1_criteria = 
| designation1_type = 
| designation1_free1name = 
| designation1_free1value = 
| designation1_free2name = 
| designation1_free2value = 
}}

'''ਮੁਰਸੀਆ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ''' ([[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]]: Iglesia Catedral de Santa María en Murcia) [[ਸਪੇਨ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਮੁਰਸੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ।

==ਇਤਿਹਾਸ==
[[Image:Catedral de murcia-2.jpg|thumb|Bell tower.]]
[[Image:Murcia CathedralSquare.jpg|right|thumb|200px|Facade detail]]
ਇਸ ਗਿਰਜਾਘਰ ਨੂੰ ਅਰਗੋਨ ਦੇ ਜੇਮਸ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਲਾਵਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ 13ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ [[ਗੋਥਿਕ ਸ਼ੈਲੀ]] ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ [[ਬਾਰੋਕ ਸ਼ੈਲੀ]] ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ 1521 ਤੋਂ 1791 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਿਆ। ਇਹ 90 ਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਘੰਟੀ ਟਾਵਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 25 ਘੰਟੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ 17ਵੀਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

==ਗੈਲਰੀ==
&lt;gallery&gt;
File:Murcia Cathedral.jpg
File:Murcia cathedral tower.JPG
File:CapillaVelez.jpg
File:Murcia Cathedral HDR).jpg
&lt;/gallery&gt;

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
* [http://www.aeolus-music.com/ae_en/Instruments/Organ/Murcia-Iglesia-Catedral-de-Santa-Maria Merklin &amp; Schütze pipe organ]
* [http://www.regmurcia.com/servlet/s.Sl?sit=c%2C522&amp;r=ReP-28611-DETALLE_REPORTAJES Interactive Tour]
* [http://www.murciaciudad.com/ingles/catedral.htm The Cathedral] and a [http://www.murciaciudad.com/ingles/galeria.htm Picture Gallery] from the Murcia City Official Tourism Site.
*[http://www.gotik-romanik.de/Murcia,%20Thumbnails/Thumbnails.html Photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150215151544/http://www.gotik-romanik.de/Murcia,%20Thumbnails/Thumbnails.html |date=2015-02-15 }}
* {{es icon}} [http://www.diocesisdecartagena.org/ Diocese of Cartagena]

{{coord|37.9838|-1.1283|type:landmark_region:ES|display=title}}
{{commonscat|Murcia Cathedral}}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ]]</text>
      <sha1>ggptuflg587xc54pl8lfu2wwwaokdbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਦਦ:ਸੰਪਾਦਨ</title>
    <ns>12</ns>
    <id>78338</id>
    <revision>
      <id>841575</id>
      <parentid>788184</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T17:01:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kvcguy</username>
        <id>60858</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>841575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4522" sha1="8a9rr7y7viijpiv6p7z2m4sb9tw2sea" xml:space="preserve">[[ਵਿਕੀਪੀਡੀ]] ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਪਾਦਨ ਜਾਂ ਸੋਧ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੌਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬੜੀ ਹੀ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਜਾਂ ਸੋਧ ਕਰਨ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਹੋ ਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੋ:

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ;
# ਨਵੇਂ ਲੇਖ ਬਣਾ ਕੇ ਜਾਂ
# ਪੁਰਾਣੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਕੇ

==ਨਵੇਂ ਲੇਖ ਬਣਾ ਕੇ==
{{main|ਮਦਦ:ਨਵੇਂ ਪੰਨੇ}}

ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਨਵਾਂ ਲੇਖ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੋਜ-ਬਕਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਲੇਖ ਦੀ ਉਪਲਬਧੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਲਵੋ। ਜੇਕਰ ਲੇਖ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਸ ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਕੋਈ ਪੰਨਾ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਖੋਜ ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਕੜੀ'' ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਆਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਕੜੀ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ (ਕਲਿੱਕ ਕਰਕੇ) ਕੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੋਗੇ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਲਿਖਤ ਬਕਸਾ ਆਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਿਖਤ ਬਕਸੇ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਲੇਖ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਬਟਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਲੇਖ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਲੇਖ ਸਾਂਭ ਵੀ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਲੇਖ ਰੱਦ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। 

==ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਕੇ==
ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਨਵੇਂ ਲੇਖ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲੇਖ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਉਸ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਪਰੋਂ ਦੂਸਰੀ ਬਾਰ ਵਿੱਚ '''ਸੋਧੋ''' (ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ- &quot;ਅਤੀਤ ਵੇਖੋ&quot;) ਲਿਖਿਆ ਆਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ 'ਸੋਧੋ' 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਲੇਖ ਸੋਧ ਸਕਦੇ ਹੋ। 

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਲੇਖ ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਪੈਰ੍ਹਾ ਸੋਧਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਉਸ ਪੈਰ੍ਹੇ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਛੋਟੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ &quot;[ਸੋਧੋ]&quot; ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਕੇ ਉਸ ਪੈਰ੍ਹੇ ਨੂੰ ਸੋਧ ਸਕਦੇ ਹੋ।
==ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨਾ==
* ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਫ਼ਾ ਵੇਖੋ - [[ਮਦਦ:ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨਾ|ਹਵਾਲੇ ਕਿਵੇਂ ਜੋੜਨੇ ਹਨ?]]
==ਯੂਨੀਕੋਡ==
* ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਫ਼ਾ ਵੇਖੋ - [[ਮਦਦ:ਯੂਨੀਕੋਡ|ਯੂਨੀਕੋਡ ਫੌਂਟ ਬਾਰੇ ਮਦਦ?]]
==ਫਰਮੇ==  
* ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਫ਼ਾ ਵੇਖੋ - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਮੁੱਖ ਫਰਮੇ|ਫਰਮਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਮਦਦ]]

==ਫਾਟਕ==
* ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਫ਼ਾ ਵੇਖੋ - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਫਾਟਕ|ਫਾਟਕਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਮਦਦ]]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮਦਦ]]</text>
      <sha1>8a9rr7y7viijpiv6p7z2m4sb9tw2sea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਡੀਰਾਕ ਇਕੁਏਸ਼ਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80810</id>
    <revision>
      <id>841565</id>
      <parentid>835747</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14216" sha1="ai75085ojvko6cu8khht28jelfdabz5" xml:space="preserve">{{ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ|cTopic=ਸ਼ਮੀਕਰਨਾਂ}}
{{ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ|cTopic=ਸਮੀਕਰਨਾਂ}}

[[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅੰਦਰ, '''ਡੀਰਾਕ ਇਕੁਏਸ਼ਨ''' 1928 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਪੌਲ ਡੀਰਾਕ]] ਦੁਆਰਾ ਸੂਤਰਬੱਧ ਕੀਤੀ ਇੱਕ [[ਸਾਪੇਖਿਕ ਤਰੰਗ ਸਮੀਕਰਨ]] ਹੈ। ਆਪਣੀ [[ਡੀਰਾਕ ਇਕੁਏਸ਼ਨ#ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ|ਸੁਤੰਤਰ ਕਿਸਮ]] ਵਿੱਚ, ਜਾਂ [[ਡੀਰਾਕ ਇਕੁਏਸ਼ਨ#ਪੌਲੀ ਥਿਊਰੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ|ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਇੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨਾਂ]] ਸਮੇਤ, ਇਹ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ|ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ]] ਅਤੇ [[ਕੁਆਰਕ|ਕੁਆਰਕਾਂ]] ਵਰਗੇ ਸਾਰੇ [[ਸਪਿੱਨ-½|ਸਪਿੱਨ-{{frac|2}}]] ਪੁੰਜ-ਯੁਕਤ [[ਕਣ|ਕਣਾਂ]] ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਾਸਤੇ [[P-ਸਮਿੱਟਰੀ|ਪੇਅਰਟੀ]] ਇੱਕ ਸਮਰੂਪਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ [[ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਅਤੇ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਥਿਊਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,&lt;ref&gt;{{cite book|title = Quanta: A handbook of concepts|url = https://archive.org/details/quantahandbookof0000atki|author = P.W. Atkins|publisher=Oxford University Press|page=[https://archive.org/details/quantahandbookof0000atki/page/52 52]|year = 1974|isbn = 0-19-855493-1}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਾਸਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਪਹਿਲੀ ਥਿਊਰੀ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਬੇਢਬੇ ਤਰੀਕੇ ਵਾਲੇ [[ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਸਪੈਕਟ੍ਰਲ ਸੀਰੀਜ਼|ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ]] ਦੇ ਸੂਖਮ ਵੇਰਵੇ ਲਈ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਹ [[ਇਕੁਏਸ਼ਨ]] [[ਪਦਾਰਥ]] ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ, [[ਐਂਟੀਮੈਟਰ]] ([[ਉਲਟ ਪਦਾਰਥ]]) ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਭਾਵ ਵੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੱਕੀ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਅਤੇ ਕਦੇ ਪਰਖੀ ਨਹੀਂ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਦ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੇ [[ਸਪਿੱਨ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)|ਸਪਿੱਨ]] ਦੀ [[ਵੌਲਫਗੈਂਗ ਪੌਲੀ|ਪੌਲੀ]] ਦੀ [[ਫੀਨੋਮੀਨੌਲੌਜੀਕਲ (ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)|ਵਰਤਾਰਾਤਮਿਕ]] [[ਥਿਊਰੀ]] ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੁਰਜੇ ਵੇਵ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਵੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ; [[ਡੀਰਾਕ ਥਿਊਰੀ]] ਅੰਦਰ ਵੇਵ ਫੰਕਸ਼ਨ ਚਾਰ [[ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੰਬਰਾਂ]] (ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਬਾਇਸਪਿਨੌਰ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ [[ਵੈਕਟਰ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ [[ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੰਬਰ]] [[ਗੈਰ-ਸਾਪੇਖਿਕ ਸੀਮਾ]] ਅੰਦਰ [[ਪੌਲੀ ਵੇਵ ਫੰਕਸ਼ਨ]] ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ [[ਸ਼੍ਰੋਡਿੰਜਰ ਇਕੁਏਸ਼ਨ]] ਤੋਂ ਉਲਟ ਹਨ ਜੋ ਵੇਵ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ [[ਕੰਪਲੈਕਸ]] ਮੁੱਲ ਨਾਲ ਹੀ ਦਰਸਾਉਂਸੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਜ਼ੀਰੋ [[ਪੁੰਜ]] ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ, ਡੀਰਾਕ ਇਕੁਏਸ਼ਨ [[ਵੇਇਲ ਇਕੁਏਸ਼ਨ]] ਤੱਕ ਘਟ (ਸੁੰਗੜ) ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਭਾਵੇਂ ਡੀਰਾਕ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਆਪਣੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।, ਫੇਰ ਵੀ [[ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਅਤੇ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਪਿੱਨ ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਆਖਿਆ- ਅਤੇ [[ਪੌਜ਼ੀਟ੍ਰੌਨ]] ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਖੋਜ- [[ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਪਲਬਧੀ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ [[ਇਜ਼ਾਕ ਨਿਊਟਨ|ਨਿਊਟਨ]], [[ਜੇਮਸ ਕਲਾਰਕ ਮੈਕਸਵਲ|ਮੈਕਸਵਲ]], ਅਤੇ [[ਅਲਬ੍ਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ|ਆਈਨਸਟਾਈਨ]] ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=The New Quantum Universe|author=T.Hey, P.Walters|publisher = Cambridge University Press|year=2009|page = 228|isbn = 978-0-521-56457-1}}&lt;/ref&gt; [[ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ]] ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ, [[ਅੱਧਾ-ਸਪਿੱਨ]] ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ [[ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡਾਂ]] ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ '''ਡੀਰਾਕ ਇਕੁਏਸ਼ਨ''' ਨੂੰ ਪੁਨਰ-ਵਿਆਖਿਆਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
== ਗਣਿਤਿਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ==

[[ਪੌਲ ਡੀਰਾਕ|ਡੀਰਾਲ]] ਦੁਆਰਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਡੀਰਾਕ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਇਹ ਹੈ:&lt;ref&gt;{{cite book | last=Dirac|first= P.A.M.| title=Principles of Quantum Mechanics| url=https://archive.org/details/principlesofquan0000unse_i1n0|edition= 4th| publisher=Oxford University Press|series=International Series of Monographs on Physics| orig-year = 1958 |year=1982|isbn=978-0-19-852011-5|page=[https://archive.org/details/principlesofquan0000unse_i1n0/page/255 255]}}&lt;/ref&gt;

{{Equation box 1
|title='''Dirac equation''' ''(original)''
|indent =:
|equation = &lt;math&gt;\left(\beta mc^2 + c\left(\sum_{n \mathop =1}^{3}\alpha_n p_n\right)\right) \psi (x,t) = i \hbar \frac{\partial\psi(x,t) }{\partial t} &lt;/math&gt;
|cellpadding
|border
|border colour = #50C878
|background colour=#ECFCF4}}

=== ਸ਼੍ਰੋਡਿੰਜਰ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਾਪੇਖਿਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ===
=== ਡੀਰਾਕ ਦਾ ਕੂਪ ===
=== ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ ===
=== ਪ੍ਰੋਬੇਬਿਲਿਟੀ ਕਰੰਟ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ===
=== ਹੱਲ ===
=== ਪੌਲੀ ਥਿਊਰੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ===
=== ਵੇਇਲ ਥਿਊਰੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ===
=== ਡੀਰਾਕ ਲਗ੍ਰਾਂਜੀਅਨ ===
=== ਇੱਕ ਸਥਾਨਿਕ ਅਯਾਮ ਅੰਦਰ ਡੀਰਾਕ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ===

== ਭੌਤਿਕੀ ਵਿਆਖਿਆ ==
=== ਔਬਜ਼ਰਵੇਬਲਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ===
=== ਹੋਲ ਥਿਊਰੀ ===
=== ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ ਅੰਦਰ ===
== ਹੋਰ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ==
=== ਇੱਕ ਵਾਸਤਵਿਕ ਪੁਰਜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿੱਫ਼੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ===
=== ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ===
=== ਭੌਤਿਕੀ ਸਪੇਸ ਦਾ ਅਲਜਬਰਾ ===
== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
The Dirac equation appears on the floor of [[Westminster Abbey]] on the plaque commemorating Paul Dirac's life, which was inaugurated on November 13, 1995.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Gisela Dirac-Wahrenburg |url=http://www.dirac.ch/PaulDirac.html |title=Paul Dirac |publisher=Dirac.ch |date= |accessdate=2013-07-12 |archive-date=2011-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110819002034/http://www.dirac.ch/PaulDirac.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

{{multicol}}

=== ਡੀਰਾਕ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਆਰਟੀਕਲ ===
*[[ਡੀਰਾਕ ਫੀਲਡ]]
*[[ਡੀਰਾਕ ਸਪਿੱਨੌਰ]]
*[[ਕਲੇਇਨ ਪਹੇਲੀ]]
*[[ਗੈਰ-ਰੇਖਿਕ ਡੀਰਾਕ ਇਕੁਏਸ਼ਨ]]

=== ਹੋਰ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ===
*[[ਬ੍ਰੇਇਟ ਇਕੁਏਸ਼ਨ]]
*[[ਆਈਨਸਟਾਈਨ-ਮੈਕਸਵਲ-ਡੀਰਾਕ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ]]
*[[ਕਲੇਇਨ-ਜੌਰਡਨ ਇਕੁਏਸ਼ਨ]]
*[[ਰਾਰਿਤਾ-ਸ਼ਵਿੰਗਰ ਇਕੁਏਸ਼ਨ]]
*[[ਦੋ-ਸ਼ਰੀਰ ਡੀਰਾਕ ਇਕੁਏਸ਼ਨ]]
{{multicol-break}}

=== ਹੋਰ ਟੌਪਿਕ ===
*[[ਫਰਮੀਔਨਿਕ ਫੀਲਡ]]
*[[ਫੇਨਮੈਨ ਚੈਕਬੋਰਡ]]
*[[ਫੋਲਡੀ-ਵਾਊਥੇਸੇਨ ਪਰਿਵਰਤਨ]]
*[[ਪੁਰਾਣੀ ਕੁਆਂਟਮ ਥਿਊਰੀ#ਸਾਪੇਖਿਕ ਔਰਬਿਟ|ਬੋਹਰ-ਸੱਮਰਫੈਲਡ ਥਿਊਰੀ]]
*[[ਕੁਆਂਟਮ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ]]
*[[ਸ਼੍ਰੋਡਿੰਜਰ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਲਈ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਪੁਸ਼ਟੀ]]
{{multicol-end}}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}

=== ਚੋਣਵੇਂ ਪੇਪਰ ===
* {{cite journal|doi=10.1098/rspa.1928.0023|title=The Quantum Theory of the Electron|year=1928|last1=Dirac|first1=P. A. M.|journal=Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|volume=117|issue=778|page=610|bibcode = 1928RSPSA.117..610D|url=http://www.math.ucsd.edu/~nwallach/Dirac1928.pdf| jstor=94981 }}
* {{cite journal|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k56219d/f388.table|jstor=95359|doi=10.1098/rspa.1930.0013|title=A Theory of Electrons and Protons|year=1930|last1=Dirac|first1=P. A. M.|journal=Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|volume=126|issue=801|page=360 |bibcode = 1930RSPSA.126..360D }}
* {{cite journal|doi=10.1103/PhysRev.43.491|title=The Positive Electron|url=https://archive.org/details/sim_physical-review_1933-03-15_43_6/page/n105|year=1933|last1=Anderson|first1=Carl|journal=Physical Review|volume=43|issue=6|page=491|bibcode = 1933PhRv...43..491A }}
* {{cite journal|doi=10.1007/BF01330773|title=Über die magnetische Ablenkung von Wasserstoffmolekülen und das magnetische Moment des Protons. I|year=1933|last1=Frisch|first1=R.|last2=Stern|first2=O.|journal=Zeitschrift für Physik|volume=85|page=4|bibcode = 1933ZPhy...85....4F }}
* {{Cite journal| author1 = M. Arminjon|author2= F. Reifler
 | year = 2013
 | title = Equivalent forms of Dirac equations in curved spacetimes and generalized de Broglie relations
 | journal = Brazilian Journal of Physics
 | volume = 43
 | pages = 64–77
 | issue = 1–2
 | arxiv = 1103.3201 |doi=10.1007/s13538-012-0111-0
 |bibcode = 2013BrJPh..43...64A }}

=== ਪੁਸਤਕਾਂ ===
* {{cite book |author1=Halzen, Francis |author2=Martin, Alan | title=Quarks &amp; Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics |url=https://archive.org/details/quarksleptonsint0000fran | publisher=John Wiley &amp; Sons| year=1984}}
* {{cite book | author=Shankar, R.| title=Principles of Quantum Mechanics| url=https://archive.org/details/principlesofquan0000shan_x3c9|edition= 2nd| publisher=Plenum| year= 1994}}
* {{cite book |author1=Bjorken, J D |author2=Drell, S| title=Relativistic Quantum mechanics|year=1964 |url=https://archive.org/details/relativisticquan0000bjor }}
* {{cite book | author=Thaller, B.| title=The Dirac Equation|series= Texts and Monographs in Physics | publisher=Springer| year= 1992}}
* {{cite book | author=Schiff, L.I.| title=Quantum Mechanics| url=https://archive.org/details/quantummechanics0000schi|edition= 3rd | publisher=McGraw-Hill| year= 1968}}
* {{cite book | author=Griffiths, D.J.| title=Introduction to Elementary Particles|edition= 2nd| publisher=Wiley-VCH|year= 2008|isbn= 978-3-527-40601-2}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [http://www.mathpages.com/home/kmath654/kmath654.htm The Dirac Equation] at MathPages
* [http://www.mc.maricopa.edu/~kevinlg/i256/Nature_Dirac.pdf The Nature of the Dirac Equation, its solutions, and Spin]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://electron6.phys.utk.edu/qm2/modules/m9/dirac.htm Dirac equation for a spin ½ particle]
* [http://www.quantumfieldtheory.info/ Pedagogic Aids to Quantum Field Theory] click on Chap. 4 for a step-by-small-step introduction to the Dirac equation, spinors, and relativistic spin/helicity operators.
* [https://www.youtube.com/watch?v=-yflI8_CJzs BBC Documentary ''Atom 3 The Illusion of Reality'']

{{ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਟੌਪਿਕ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਆਂਟਮ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪਿੱਨੌਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸ਼ਲ ਡਿੱਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਰਮੀਔਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੌਲ ਡੀਰਾਕ|ਸਮੀਕਰਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡੀਰਾਕ ਇਕੁਏਸ਼ਨ| ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1928 ਜਾਣ-ਪਛਾਣਾਂ]]</text>
      <sha1>ai75085ojvko6cu8khht28jelfdabz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਜਾਬੀ ਐੱਮ.ਸੀ.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81160</id>
    <revision>
      <id>841599</id>
      <parentid>579493</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T23:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9879" sha1="21bf1kvb7ebgvpyc3zjwmtamzpqt8gu" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|Name=Panjabi MC|Background=solo_singer|image=London Mela 2010, Panjabi MC crop.jpg|caption=Panjabi MC performing at [[Boishakhi Mela|London Mela]] in August 2010|Birth_name=Rajinder Singh Rai|birth_place=Coventry, England, UK|birth_date={{birth_date and age|df=yes|1973|2|14}}|Genre=[[Electronica]], [[Bhangra (music)|Bhangra]], [[alternative hip hop]], [[turntablism]], [[trip hop]], [[Asian Underground]]|Occupation=Musician|Years_active=1993–present|Label=Superstar Recordings (Germany)&lt;br&gt;[[Urban Records]]&lt;br&gt;PMC Records (UK)&lt;br&gt;[[Universal Records|Universal]] (India)&lt;br&gt;[[Ultra Music]]|Associated_acts=[[Jay-Z]], [[Twista]], [[Snap!]], [[Labh Janjua]]|website={{url|pmcrecords.com}}}}
'''ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਏ''' (ਜਨਮ 14 ਫਰਵਰੀ 1973), ਜਿਸਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮੰਚ ਨਾਮ '''ਪੰਜਾਬੀ ਐਮ ਸੀ ਨਾਲ''' ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼]] ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਲਾਕਾਰ, ਰੈਪਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਜਾਤੀ ਦੇ ਡੀਜੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਭੰਗੜੇ ਹਿੱਟ, 1997 ਦੇ &quot; ਮੁੰਡਿਆਂ ਤੋ ਬਚ ਕੇ &quot; ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 10 ਮਿਲੀਅਨ ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲਾ ਸਿੰਗਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਗਾਣਿਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਉਸ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ &quot; ਜੋਗੀ &quot; ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਲਮ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ &quot;ਭੰਗੜੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਮ&quot; ਕਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/artist/panjabi-mc-mn0000004623/biography|title=Panjabi MC &amp;#124; Biography &amp; History|last=Andy Kellman|date=1973-02-14|publisher=[[AllMusic]]|access-date=2016-02-28}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਮੰਚ ਨਾਮ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਤੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ [[ਰੈਪ ਗਾਇਕੀ|ਚਲਾਉਂਦੇ]] ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ।&lt;ref&gt;[http://www.pmcrecords.com/index.php?page=414901]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071120190925/http://www.pmcrecords.com/index.php?page=414901|date=20 November 2007}}&lt;/ref&gt; “[ਉਸ ਦਾ] ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਦੁਨੀਆ [ ਭੰਗੜਾ ਅਤੇ ਹਿੱਪ-ਹੋਪ ] ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।”&lt;ref name=&quot;VV&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.villagevoice.com/news/0327,chadha,45230,1.html|title=Mix This Young South Asians' Love-Hate Relationship with Hip-Hop's New Bengali Beats|website=Village Voice|publisher=Villagevoice.com|access-date=2015-05-30|archive-date=2008-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080608151511/http://www.villagevoice.com/news/0327,chadha,45230,1.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

2004 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ &quot;ਮਿਰਜ਼ਾ&quot; ਨਾਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਤੁਰਕੀ ਗਾਇਕ ਮੁਸਤਫਾ ਸੈਂਡਲ ਦੇ&quot; ਇਸਯੰਕਾਰ &quot; ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਰੂਪ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.britishcouncil.org/nr6_britishasianmusic.pdf|title=Asian Allstars|last=Verma|first=Rahul|publisher=British Council|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20130817205455/http://www.britishcouncil.org/nr6_britishasianmusic.pdf|archive-date=17 August 2013|access-date=28 December 2007}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦੀ ਐਲਬਮ ''ਇੰਡੀਅਨ ਟਾਈਮਿੰਗ'' ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ਿਆਈ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ [[ਟੋਰਾਂਟੋ]] ਵਿੱਚ ਡੀਜੈ ਰਾ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦਾ ਕੰਮ ==
[[ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ [[ਸਪਨਾ ਅਵਸਥੀ|ਸਪਨਾ ਅਵਸਥੀ ਦੇ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, [[ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਪੰਜਾਬ]] ਐਮ ਸੀ ਨੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮ ''ਦਿਲ ਸੇ ..'' ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਣੇ &quot; ਛਾਇਆ ਛਾਇਆ &quot; ਦਾ ਰੀਮਿਕਸ ਕੀਤਾ ''।'' . ਇਹ ਗਾਣਾ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ''ਇਨਸਾਈਡ ਮੈਨ'' ਲਈ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਿਛੋਕੜ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਾਣਾ &quot;ਪੰਜ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ&quot;, [[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.|ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ]] ਪਹਿਲਵਾਨ [[ਦ ਗਰੇਟ ਖਲੀ|ਦਿ ਗ੍ਰੇਟ ਖਲੀ]] ਲਈ ਥੀਮ ਗਾਣੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.desihits.com/blog/article/exclusive-interview-panjabi-mc-20081215|title=Desi Radio, Videos and MP3s, Bollywood Hindi Songs, Bhangra Music and Podcasts|last=|publisher=Desihits.com|access-date=2015-05-30|archive-date=2009-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091105090918/http://www.desihits.com/blog/article/exclusive-interview-panjabi-mc-20081215|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''ਵੋਇਸ'' ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ '': ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦਿ ਮਿ Musicਜ਼ਿਕ, ਵਾਲੀਅਮ. 9'' .

2001 ਵਿਚ, ਪੰਜਾਬ ਐਮਸੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਮਿਸੀਸਾਗਾ (ਓਨਟਾਰੀਓ) ਦੇ ਪਾਇਲ ਬੈਨਕੁਆਟ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ਬਣਾਇਆ. ਦੀਜੈ ਰਾ ਨੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਨੈਟਵਰਕ (ਏਟੀਐਨ) 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ &quot;ਦਿ ਭੰਗਾਰਮੈਂਟਰੀ&quot; ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ. ਉਸ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ, &quot;ਜੱਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸ਼ਰਾਬੀ&quot;, ਬੇਵੇਅਰ ਤੋਂ, ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਹੀਰੋਜ਼ (ਐਪੀਸੋਡ 2, ਡੌਂਟ ਲੁੱਕ ਬੈਕ, ਜੋ ਕਿ 2 ਅਕਤੂਬਰ 2006 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਤ ਹੋਇਆ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਸਿੰਗਲ &quot;ਮੁੰਡਿਅਨ ਟੂ ਬਚ ਕੇ&quot; ਕਵੀਅਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੋਕੋਰ ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫਿਲਮ ਬੈਂਡ ਇਟ ਲਾਈਕ ਬੈਕਹੈਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਸ਼ੋਅ ਵਾਈਲਡ ਬੁਆਏਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੀਤ &quot;ਯਾਰਨ ਕਲੋਨ ਸਿੱਖ ਕੁਰੇਈ&quot; ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਪੰਜਾਬੀ ਐਮਸੀ ਟੌਪ ofਫ ਪੋਪਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ &quot;ਮੁੰਡਿਆਂ ਤੋ ਬਚ ਕੇ&quot; ਤੱਕ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਚੈਨਲਾਂ' ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ।

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ===

* ''ਸੋਲਡ ਆ Out'' ਟ (1993, ਨਛੁਰਲ ਰਿਕਾਰਡ) 
* ''ਇਕ ਹੋਰ ਸੇਲ ਆਉਟ'' (1994, ਨਛੁਰਲ ਰਿਕਾਰਡ) 
* ''100% ਸਬੂਤ'' (1995, ਨਛੁਰਲ ਰਿਕਾਰਡ) 
* ''ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ'' (1996, ਨਛੁਰਲ ਰਿਕਾਰਡ) 
* ''ਮੈਜਿਕ ਦੇਸੀ'' (1996) 
* ''ਮਾਨਤਾ'' (1998, Nachural ਰਿਕਾਰਡ) 
* ''Olੋਲ ਜਾਗਰੂ ਦਾ'' (2001, ਮੂਵੀਬਾਕਸ) 
* ''ਦੇਸੀ'' (2002, ਮੂਵੀਬਾਕਸ) 
* ''ਇੰਡੀਅਨ ਬਰੇਕਸ'' (2003, ਕੰਪੈਗਨੀਆ ਨੂਵ ਇੰਡੀ) 
* ''ਮੁੰਡਿਅਨ ਟੂ ਬਚ ਕੇ'' (2003, ਕੰਪੈਗਨੀਆ ਨੂਵ ਇੰਡੀ) 
* ''ਐਲਬਮ'' (ਜਰਮਨ ਸੰਸਕਰਣ: ਸੁਪਰਸਟਾਰ / ਵਾਰਨਰ; ਜਰਮਨੀ) (ਫ੍ਰੈਂਚ ਸੰਸਕਰਣ: ਸਕਾਰਪੀਓ; ਫਰਾਂਸ) (ਯੂਕੇ ਵਰਜ਼ਨ: ਇੰਸਟੈਂਟ ਕਰਮਾ) (2003) 
* ''ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ'' (&quot;ਐਲਬਮ&quot; ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਰੂਪ; 2003, ਸੀਕੁਏਂਸ) 
* ''ਸਟੀਲ ਬੰਗਲ'' (2005, ਮੂਵੀਬਾਕਸ) 
* ''ਇੰਡੀਅਨ ਟਾਈਮਿੰਗ'' (2008, ਪੀਐਮਸੀ ਰਿਕਾਰਡ) 
* ''ਰਾਜ'' (2010, ''ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ'' ਰਿਕਾਰਡ) 
* ''56 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ'' (2019, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਿਕਾਰਡ)

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]]</text>
      <sha1>21bf1kvb7ebgvpyc3zjwmtamzpqt8gu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੈਗੀ ਲੌਬਸਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90784</id>
    <revision>
      <id>841621</id>
      <parentid>485547</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5265" sha1="9olo5dpqqcun3jjfs3fhsf0c3gf3aw3" xml:space="preserve">{{Infobox artist
| name         = ਮੈਗੀ ਲੌਬਸਰ 
| image        = Maggie Laubser Self Portrait 1928.jpg
| caption      = ਮੈਗੀ ਲੌਬਸਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤਸਵੀਰ(1928), 475 x 340 mm
| birth_date   = {{ਜਨਮ ਤਰੀਕ|df=yes|1886|4|14}}
| death_date   = {{ਮੌਤ ਦੀ ਤਰੀਕ ਅਤੇ ਉਮਰ|df=yes|1973|5|17|1886|4|14}}
| resting_place=
| resting_place_coordinates = 
| nationality  = ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ 
| field        = ਚਿੱਤਰਕਲਾ,ਰੇਖਾ ਚਿੱਤਰਕਲਾ 
| training     = [[ਸਲੇਡ ਸਕੂਲ]], ਲੰਦਨ 
| movement     = [[ਪ੍ਰਗਟਾਉਵਾਦ]], [[ਫੋਵਇਜ਼ਮ]]
}}


'''ਮਾਰੀਆ ਮਾਗਡਾਲੇਨਾ ਲੌਬਸਰ(14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1886 – 17 ਮਈ 1973)''' ਮੈਗੀ ਲੌਬਸਰ (ਉਚਾਰਨ: /ˈਐਮæɡਮੈਨੂੰ/ /laʊਬੀˈʃæ/) ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ [[ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ'''।'''&lt;ref name=&quot;VanRooyen&quot;&gt;{{cite book|url=http://openlibrary.org/works/OL16359665W/Maggie_Laubser|title=Maggie Laubser|last=Van Rooyen|first=Johann|publisher=Struik|year=1974|location=Cape Town}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ [[ ਆਇਰਮਾ ਸਟੇਰਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ [[ਪ੍ਰਗਟਾਉਵਾਦ|ਪ੍ਰਗਟਾਅਵਾਦ]]  ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਲਈ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Donker&quot;&gt;{{cite book|title=Three Centuries of South African Art|last=Fransen|first=Hans|publisher=Ad. Donker (Pty) Ltd|year=1982|isbn=0-86852-012-8|location=Johannesburg|pages=286–292}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਪਹਾਸ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਮਿਸਾਲ ਦੇ  ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 


== ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਮਾਰੀਆ ਮਾਗਡਾਲੇਨਾ ਲੌਬਸਰ [[ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ]] ਦੇ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਉਪਜ ਵਾਲੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਾਲਮਸਬਰੀ ਨੇੜੇ ਸਵਾਰਟਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ  ਸੀ,  ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗਰੜਦਸ ਪੇਟ੍ਰਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਲੌਬਸਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਯੋਆਨਾ ਕੈਥਰੀਨਾ ਲੌਬਸਰ ਸੀ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਤੇ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;SANG&quot;&gt;{{cite book|url=http://www.art-archives-southafrica.ch/PDFs/Laubser_SANG_1969_part-cat.pdf|title=Maggie Laubser - Retrospective Exhibition, 3rd July - 2nd Sept., 1969|last=Bokhorst|first=M.|publisher=South African National Gallery|year=1969|location=Cape Town|access-date=2017-03-05|archive-date=2022-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220318042519/http://www.art-archives-southafrica.ch/PDFs/Laubser_SANG_1969_part-cat.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੌਬਸਰ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਿਹਾਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Schutte&quot;&gt;Schutte, Jan. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kontrei&quot;&gt;Laubser, Maggie. 1956. &lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Maggie_Laubser,_Still_Life_Flowers_in_Vase,_(1909–1913),_oil_on_canvas,_520_x_420_mm.jpg|left|thumb|(1909-1913) ਇੱਕ ਫੁੱਲਦਾਨ ਵਿੱਚ , ਤੇਲਚਿੱਤਰ, 520 x 420 mm, ਸਨਲਮ ਆਰਟ ਕੋਲੇਕਸ਼ਨ ]]
ਰੌਕਲੈਂਡ ਦਾ ਫਾਰਮ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ  ਬਲੋਮਹੋਫ਼ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ  ਡਰਾਇੰਗ  ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਗਈ। ਇਹ 1901 ਵਿੱਚ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਈ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ [[ਕੇਪਟਾਊਨ|ਕੇਪ ਟਾਉਨ]]  ਨਾਲ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਹ [[ਬੀਟਰਈਸ ਹੇਜ਼ਲ]] ਇੱਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ [[ਰੋਮਾਂਸਵਾਦੀ]] ਸ਼ੈਲੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਐਡਵਰਡ ਰੋਵਰਥ ਦੱਸਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਦੀ ਪੇਟਿੰਗ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ।ਇਸਨੇ 6 ਜੂਨ 1919 ਨੂੰ ਬੈਲਜੀਅਮ' ਰਹਿਣ ਲੰਡਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਐਂਟਵਰਪ ਅਤੇ ਵਿਲਾ ਚੇਨਸ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|2}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1886]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1973]]</text>
      <sha1>9olo5dpqqcun3jjfs3fhsf0c3gf3aw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਬੀਆ ਬੱਟ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91971</id>
    <revision>
      <id>841633</id>
      <parentid>603215</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5603" sha1="6g2chzkzh1bcnywtezrmwjricbb7m0v" xml:space="preserve">'''ਰਾਬੀਆ ਬੱਟ''' ਇਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fashioncentral.pk/pakistani/models/31-rabia-butt/|title=Pakistan's Fashion Models: Rabia Butt|publisher=Fashion Central|access-date=29 January 2013|archive-date=29 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160329152813/http://www.fashioncentral.pk/pakistani/models/31-rabia-butt/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://tribune.com.pk/story/1182761/truth-told-never-wanted-act-rabia-butt/ Truth be told, I never wanted to act: Rabia Butt]&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਮਾਡਲ ''ਮਾਰੀਆ ਬੀ ''ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ ਲਈ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en-gb.facebook.com/Rabiabuttofficial|title=Rabia butt (official fan page) &amp;#124; Facebook|publisher=En-gb.facebook.com|access-date=2013-09-05}}&lt;/ref&gt;{{better source|date=August 2013}} 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਹਿਜ਼ਰਤ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਨੋਮਨ ਇਜਾਜ਼]], ਅਸਦ ਜ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਆਮ ਦਾਹਮਾਨੀ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/499353/farooq-mengal-goes-from-dramas-to-film/|title=Farooq Mengal goes from dramas to film – The Express Tribune|last=Khan|first=Sher|date=2013-01-27|publisher=Tribune.com.pk|access-date=2013-09-05}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਰਾਬੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://style.pk/rabia-butt-pakistani-model/|title=Personal life of Rabia|access-date=2013-02-23|archive-date=2013-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328075219/http://style.pk/rabia-butt-pakistani-model|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ 'ਹਿਜਰਤ' (2016) ਬਣਾਈ, ਜੋ ਅਸਦ ਜ਼ਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਫਾਰੂਕ ਮੈਂਗਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|author=hijratt|date=2013-03-22|title=Hijrat|url=http://hijratthemovie.blogspot.co.uk/|accessdate=2013-09-05|publisher=Hijratthemovie.blogspot.co.uk}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਕਈ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵਿਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰਤ-ਉਲ-ਐਨ ਬਲੌਚ ਦੁਆਰਾ [https://www.youtube.com/watch?v=ETk1EHgnmWI &quot;ਸਾਈਆਂ&quot;] ਅਤੇ ਸੱਜਾਦ ਅਲੀ ਦੁਆਰਾ &quot;ਨਖੂਨ&quot; ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

ਉਸ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਹਿਸ਼ਮੂਦੀਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹਮ ਟੀ.ਵੀ. 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੀਰੀਅਡ ਡਰਾਮਾ ਆਂਗਨ (2018) ਤੋਂ ਵੀ ਟੀ.ਵੀ. ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੇ ਦਿਲ ਮੇਰਾ (2019), ਅਹਜ਼ਨ ਤਾਲੀਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਅਦਨਨ ਸਿੱਦੀਕ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਸਾਜਲ ਅਲੀ ਤੇ ਅਹਦ ਰਜ਼ਾ ਮੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਲਹਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੀਰ ਸਿਕੰਦਰ ਅਲੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, [https://www.hum.tv/dramas/soteli-maamta/ ਸੋਤੇਲੀ ਮਮਤਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200519065723/https://www.hum.tv/dramas/soteli-maamta/ |date=2020-05-19 }} (2020) ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਟੀ.ਵੀ. ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Film performances
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! ਸਾਲ
! ਫ਼ਿਲਮ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟਸ
|-
| 2016
|''[[ਹਿਜਰਤ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਹਿਜਰਤ]]''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
| ਜੀਆ
| ਰਿਲੀਜ਼
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Television performances
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! ਸਾਲ
! ਫ਼ਿਲਮ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟਸ
|-
||2018 || ''ਆਂਗਨ'' || ਕੁਸੁਮ ||
|-
||2019 || ''ਯੇ ਦਿਲ ਮੇਰਾ'' || ਸਹਿਰਾ ||
|-
||2020 ||''ਸੋਤੇਲੀ ਮਮਤਾ''|| ਅਲੀਜ਼ੇਹ ||
|}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>6g2chzkzh1bcnywtezrmwjricbb7m0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਟੀਨਾ ਅੰਬਾਨੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94373</id>
    <revision>
      <id>841563</id>
      <parentid>807563</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19532" sha1="hqzlbcrcj63btckhgruhhegarupr927" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਟੀਨਾ ਅੰਬਾਨੀ
| image              = Tina ambani.jpg
| caption            = 2012 ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਨੀ
| birth_name         = ਟੀਨਾ ਮੁਨੀਮ
| birth_date         = {{birth date and age|df=y|1957
|2|11}}&lt;!--https://www.kokilabenhospital.com/about/chairpersons_profile.html.--&gt;
| birth_place        = [[ਬੰਬੇ]], [[ਬੰਬੇ ਰਾਜ]], [[ਭਾਰਤ]] &lt;!--https://www.kokilabenhospital.com/about/chairpersons_profile.html.--&gt;
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਸਰਗਰਮ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ
| years_active       = 1975–1991
| notable_works      = Chairperson [[Kokilaben Dhirubhai Ambani Hospital]], Harmony for Silvers Foundation, Harmony Art Foundation, Group CSR, [[Reliance Group]]
| title              = [[Femina Miss India|Femina Teen Princess 1975]]
| spouse             = {{marriage|[[ਅਨਿਲ ਅੰਬਾਨੀ]]|1991}}
| partner            = [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]] (1980–1987)&lt;ref name=&quot;mw-2023&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/life/lifestyle-meet-former-bollywood-actress-tina-ambani-the-sister-in-law-of-asias-richest-man-mukesh-ambani-heres-a-look-at-her-journey-relationship-with-rajesh-khanna-more-3191265/|title=Meet former Bollywood actress Tina Ambani, the sister-in-law of Asia’s richest man Mukesh Ambani; here’s a look at her journey, relationship with Rajesh Khanna &amp; more|date=29 July 2023}}&lt;/ref&gt;
| children           = 2
| parents            = 
| relatives          = [[Dhirubhai Ambani]] (father-in-law) &lt;br /&gt; [[Mukesh Ambani]] (brother-in-law)
}}

'''ਟੀਨਾ ਅੰਬਾਨੀ''' ('''ਮੁਨੀਮ''', ਜਨਮ 11 ਫਰਵਰੀ 1957) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਬਕਾ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਿਲਾਇੰਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ [[ਅਨਿਲ ਅੰਬਾਨੀ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 June 2017 |title=It Was An Earthquake That Brought Anil Ambani-Tina Munim Together After Their 'Four-Year-Separation': Here's A Love Story That's No Less Than A Bollywood Rom-Com! |url=http://daily.bhaskar.com/news/TOP-anil-tina-ambani-love-5612743-PHO.html |website=Daily.bhaskar.com |access-date=28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-date=3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403133442/https://daily.bhaskar.com/news/TOP-anil-tina-ambani-love-5612743-PHO.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਟੀਨਾ ਮੁਨੀਮ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਫਰਵਰੀ 1957 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tina Ambani's birthday |url=https://www.kokilabenhospital.com/about/chairpersons_profile.html |access-date=22 April 2021 |website=Republic World |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ 1975 ਵਿੱਚ ਖਾਰ, ਬੰਬਈ ਦੇ ਐਮਐਮ ਪਿਊਪਿਲਜ਼ ਓਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ ਫੈਮਿਨਾ ਟੀਨ ਪ੍ਰਿੰਸੈਸ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ [[ਅਰੂਬਾ]] ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਟੀਨੇਜ ਇੰਟਰਕੌਂਟੀਨੈਂਟਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਉਪ ਜੇਤੂ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਜੈ ਹਿੰਦ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਸਫਲ ਕਰੀਅਰ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ।

ਉਹ 1980 ਤੋਂ 1987 ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰ [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]] ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;mw-2023&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/life/lifestyle-meet-former-bollywood-actress-tina-ambani-the-sister-in-law-of-asias-richest-man-mukesh-ambani-heres-a-look-at-her-journey-relationship-with-rajesh-khanna-more-3191265/|title=Meet former Bollywood actress Tina Ambani, the sister-in-law of Asia’s richest man Mukesh Ambani; here’s a look at her journey, relationship with Rajesh Khanna &amp; more|date=29 July 2023}}&lt;/ref&gt; 2 ਫਰਵਰੀ 1991 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੇ [[ਅਨਿਲ ਅੰਬਾਨੀ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ [[ਧੀਰੂਭਾਈ ਅੰਬਾਨੀ]] ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਰਿਲਾਇੰਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਜੈ ਅਨਮੋਲ (ਜਨਮ ਦਸੰਬਰ 1991) ਅਤੇ ਜੈ ਅੰਸ਼ੁਲ (ਜਨਮ ਸਤੰਬਰ 1995) ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ, ਜੈ ਅਨਮੋਲ ਨੇ 20 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾ ਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 February 2022 |title=Inside Jai Anmol Ambani and Krisha Shah's big fat Ambani wedding! |url=https://www.scmp.com/magazines/style/celebrity/article/3168646/inside-jai-anmol-and-krisha-shahs-big-fat-ambani-wedding |access-date=8 June 2022 |website=South China Morning Post |language=en}}&lt;/ref&gt; ਮੁਨੀਮ ਦਾ ਜੀਜਾ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ, [[ਮੁਕੇਸ਼ ਅੰਬਾਨੀ]] ਹੈ ਜੋ [[ਰਿਲਾਇੰਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼|ਰਿਲਾਇੰਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ (RIL) ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 April 2021 |title=Tina Ambani shares warm birthday greetings for brother-in-law Mukesh Ambani |url=https://www.hindustantimes.com/trending/tina-ambani-shares-warm-birthday-greetings-for-brother-in-law-mukesh-ambani-101618828777081.html |access-date=27 February 2022 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==

=== ਫ਼ਿਲਮਾਂ ===
ਮੁਨੀਮ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ''[[ਦੇਵ ਅਨੰਦ|ਦੇਵ ਆਨੰਦ]] ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''' ਦੇਸ ਪਰਦੇਸ ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਲੂਟਮਾਰ'' ਅਤੇ ''ਮਨ ਪਸੰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।'' ਉਸ ਨੂੰ [[ਬਾਸੂ ਚੈਟਰਜੀ]] ਦੀ ''ਬਾਤੋਂ ਬਾਤੋਂ ਮੇਂ'' ਵਿੱਚ [[ਅਮੋਲ ਪਾਲੇਕਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;indian express&quot;&gt;{{Cite web |date=13 April 2021 |title=42 years of Baton Baton Mein: Revisiting Basu Chatterjee's love letter to Mumbai |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/42-years-of-baton-baton-mein-revisiting-basu-chatterjees-love-letter-to-mumbai- |website=The Indian Express }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]] ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਕਰਜ਼'' ਅਤੇ ''ਯੇਹ ਵਾਦਾ ਰਹਾ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ''ਫਿਫਟੀ ਫਿਫਟੀ'', ''ਸੌਤੇਨ'', ''ਬੇਵਫਾਈ'', ''ਸੁਰਾਗ'', ''ਇੰਸਾਫ ਮੈਂ ਕਰੂੰਗਾ'', ''ਰਾਜਪੂਤ'', ''ਆਖ਼ਿਰ ਕਿਉਂ?'' , ''ਪਾਪੀ ਪੇਟ ਕਾ ਸਵਾਲ ਹੈ'', ''ਅਲਗ ਅਲਗ'', ''ਭਗਵਾਨ ਦਾਦਾ'' ਅਤੇ ''ਅਧਿਕਾਰ''  ਫ਼ਿਲਮਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। &lt;ref name=&quot;indiatoday1&quot;&gt;{{Cite web |title=I've always been a working woman: Tina Ambani |url=http://indiatoday.intoday.in/story/ive-always-been-a-working-woman-tina-ambani/1/450512.html |website=India Today}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਜਿਗਰਵਾਲਾ ਸੀ,'' ਜੋ 1991 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। [[ਸਿਮੀ ਗਰੇਵਾਲ]] ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਮੁਨੀਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: &quot;ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ [ਕਿ ਮੈਂ ਫਿਲਮਾਂ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ], ਪਰ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖੋਜਣਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਮੈਂ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।&quot;

=== ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ===
ਨੌਜਵਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਸਾਬਕਾ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਾਸਟਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ 1995 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਹਾਰਮਨੀ ਆਰਟ ਸ਼ੋਅ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 August 2011 |title=Tina Ambani - Any museum I create will not merely be art |url=http://www.livemint.com/Politics/Tu789M41vZwBKSrSmvE5WK/Tina-Ambani--Any-museum-I-create-will-not-merely-be-art.html |website=Livemint.com}}&lt;/ref&gt; 2008 ਵਿੱਚ, ਹਾਰਮਨੀ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸਟੀਜ਼ ਵਿਖੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਦੌਲਤ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੇਲਮ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਵਿੱਚ ਪੀਬੌਡੀ ਐਸੈਕਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2008 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਨਿਰੰਤਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Trustees September 2021 – September 2022 |url=https://www.pem.org/about-pem/leadership-at-pem |access-date=27 January 2022 |website=Peabody Essex Museum}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ]], ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=July 2020|reason=Your explanation here}} ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਕਲਚਰਲ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ (ICCR) ਦੀ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=PEM &amp;#124; Tina Ambani Elected to the Peabody Essex Museum's Board of Trustees « Press |url=http://www.pem.org/press/press_release/101-tina_ambani_elected_to_the_peabody_essex_museums_board_of_trustees |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624104410/http://www.pem.org/press/press_release/101-tina_ambani_elected_to_the_peabody_essex_museums_board_of_trustees |archive-date=24 June 2016 |access-date=23 June 2017}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕਈ ਭਲਾਈ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਮਾ, ਇੱਕ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਜੋ ਗਲੀ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Art with a heart |url=http://www.aseema.org/sites/default/files/art-with-a-heart.pdf |website=Aseema.org |access-date=2025-03-15 |archive-date=2016-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160828153352/http://aseema.org/sites/default/files/art-with-a-heart.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਐਲੀਫੈਂਟਾ ਟਾਪੂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ, ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ ਅਤੇ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੀ ਹੈ ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=July 2020|reason=Your explanation here}}
[[ਤਸਵੀਰ:Tina_Ambani_Listening_to_agitated_Senior_citizens.jpg|thumb| ਅਕਤੂਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਰਮਨੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਟੀਨਾ ਅੰਬਾਨੀ]]

=== ਬਜ਼ੁਰਗ ਭਲਾਈ ===
2004 ਵਿੱਚ, ਅੰਬਾਨੀ ਨੇ ਹਾਰਮਨੀ ਫਾਰ ਸਿਲਵਰਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੁੰਬਈ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Harmony for Silvers Foundation honours 10 Silver Achievers on 1st October, World Elders Day |url=http://www.indiainfoline.com/article/news-business/harmony-for-silvers-foundation-honours-10-silver-achievers-on-1st-october-world-elders-day-113092401295_1.html |website=Indiainfoline.com}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ''ਹਾਰਮਨੀ - ਸੈਲੀਬ੍ਰੇਟ ਏਜ'', ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਆਪਣੇ 14ਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਪੋਰਟਲ www.harmonyindia.org; ਦੱਖਣੀ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹਾਰਮਨੀ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਿਲਵਰ ਸਿਟੀਜ਼ਨਜ਼; ਹਾਰਮਨੀ ਰਿਸਰਚ ਡਿਵੀਜ਼ਨ; ਹਾਰਮਨੀ ਸਿਲਵਰ ਅਵਾਰਡ; ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ, [[ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ ਬੰਗਲੁਰੂ ਮੈਰਾਥਨ ਵਿੱਚ ਹਾਰਮਨੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸਿਟੀਜ਼ਨਜ਼ ਦੌੜਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

=== ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ===
ਭਾਰਤੀ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਅੰਬਾਨੀ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕੋਕੀਲਾਬੇਨ ਧੀਰੂਭਾਈ ਅੰਬਾਨੀ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (KDAH) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਚਤੁਰਭੁਜ ਦੇਖਭਾਲ ਸਹੂਲਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਹਸਪਤਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ JCI ( ਜੁਆਇੰਟ ਕਮਿਸ਼ਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, USA), NABH (ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਕ੍ਰੀਡੇਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਫਾਰ ਹੈਲਥਕੇਅਰ, ਇੰਡੀਆ), CAP ( ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਅਮੈਰੀਕਨ ਪੈਥੋਲੋਜਿਸਟ, USA) ਅਤੇ NABL (ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਕ੍ਰੀਡੇਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਫਾਰ ਲੈਬਾਰਟਰੀਜ਼, ਇੰਡੀਆ) ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 January 2016 |title=Mumbai: Kokilaben Dhirubhai Ambani Hospital gets JCI accreditation - Medical Dialogues |url=http://medicaldialogues.in/mumbai-kokilaben-dhirubhai-ambani-hospital-gets-jci-accreditation/ |website=Medicaldialogues.in}}&lt;/ref&gt; ਹੋਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਗਰ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਪਕ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕੇਂਦਰ; ਇਸ ਦਾ ਰੋਬੋਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ; ਪੁਨਰਵਾਸ ਅਤੇ ਖੇਡ ਦਵਾਈ ਲਈ ਕੇਂਦਰ; ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ 18 ਕੈਂਸਰ ਦੇਖਭਾਲ ਕੇਂਦਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਇਸਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Year
!Film
!Role
!Notes
|-
|1978
|''Des Pardes''
|Gauri
|Debut film
|-
|1979
|''Baaton Baaton Mein''
|Nancy
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1980
|''Karz''
|Tina
|
|-
|''Man Pasand''
|Kamli
|
|-
|''Lootmaar''
|Neela Ramniklal
|
|-
|''Aap Ke Deewane''
|Sameera
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1981
|''Katilon Ke Kaatil''
|Petty Thief
|
|-
|''Fiffty Fiffty''
|Mary
|
|-
|''Khuda Kasam''
|Tina Hukamchand
|
|-
|''Harjaee''
|Geeta Chopra
|
|-
|''Rocky''
|Renuka Seth
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1982
|''Yeh Vaada Raha''
|Sunita Sikkan/Kusum Mehra
|
|-
|''Rajput''
|Jaya
|
|-
|''Deedar-E-Yaar''
|Firdaus Changezi
|
|-
|''Suraag''
|Guest appearance
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1983
|''Souten''
|Rukmini Mohit (Ruku)
|
|-
|''Bade Dil Wala''
|Rashmi Sinha
|
|-
|''Pukar''
|Usha
|
|- 
| rowspan=&quot;5&quot; |1984
|''Sharara''
|Rashmi
|
|-
|''Karishmaa''
|Radha
|
|-
|''Wanted: Dead or Alive''
|Neeta
|
|-
|''Aasmaan''
|
|
|-
|''Paapi Pet Ka Sawaal Hai''
|Shanta
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1985
|''Alag Alag''
|Chandni
|
|-
|''Insaaf Main Karoonga''
|Seema Khanna
|
|-
|''Aakhir Kyon?''
|Indu Sharma
|
|-
|''Bewafai''
|Asha
|
|-
|Yudh
|Anita/Rita
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1986
|''Samay Ki Dhaara''
|Rashmi Verma
|
|-
|''Bhagwaan Dada''
|Madhu
|
|-
|''Adhikar''
|Jyoti
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1987
|''Kamagni''
|Megha
|
|-
|''Muqaddar Ka Faisla''
|Nisha
|
|-
|1988
|''7 Bijliyaan''
|
|
|-
|1991
|''Jigarwala''
|Sohni
|Final film/Delayed release
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb name|id=0612870}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਬਾਨੀ ਪਰਿਵਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>hqzlbcrcj63btckhgruhhegarupr927</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਨਾਦੀਆ ਹੁਸੈਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100281</id>
    <revision>
      <id>841578</id>
      <parentid>598052</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T18:09:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5788" sha1="qknl3ojdu7sp4s242ytsv4wxokkt100" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ਨਾਦੀਆ ਹੁਸੈਨ| image = Nadia Hussain (cropped).jpg|birth_name=ਨਾਦੀਆ ਹੁਸੈਨ|birth_date={{Birth-date and age|df=yes|11 January 1979}}|birth_place=[[ਕਰਾਚੀ]]|death_date=&lt;!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --&gt;|nationality=[[ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼]]|occupation=[[Actor|ਅਦਾਕਾਰ]], [[Television host|ਮੇਜ਼ਬਾਨ]], [[Model (profession)|ਮਾਡਲ]] and [[Dentist]]|height=1.78 m|spouse=ਆਤਿਫ ਖ਼ਾਨ (m. present)|children=ਸ਼ੈਡਲ,ਸ਼ਾਨਜੇਅ,ਸਾਸ਼ਾ,ਸ਼ੈਰਡਡ|relatives=[[ਟਿਨਾ ਸਾਨੀ]] (aunt)}}'''ਨਾਦੀਆ ਹੁਸੈਨ''' (
ਉਰਦੂ: نادیہ حسین
) (ਜਨਮ 11 ਜਨਵਰੀ 1979 ਕਰਾਚੀ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮੇਜ਼ਬਾਨ, ਮਾਡਲ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਮਸ ਟੀਵੀ ਤੇ ​​ਕਈ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਅਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fashioncentral.pk/pakistani/models/21-nadia-hussain/about/#.UQE7TB30DOc|title=Profile: Nadia Hussain|publisher=fashioncentral.pk|access-date=24 January 2013}}&lt;/ref&gt;

ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Pakistan Today&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2013/08/06/news/entertainment/old-is-not-always-gold-pakistani-fashion-industry-desperate-for-young-blood/#sthash.NY6WY4sD.dpuf|title=Old is not always gold! Pakistani fashion industry desperate for young blood|publisher=Pakistan Today|access-date=15 August 2013}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਨਾਦੀਆ 11 ਜਨਵਰੀ 1979 ਨੂੰ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬੀਕਾਨਹਾਊਸ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਫਾਤਿਮਾ ਜਿਨਾਹ ਡੈਂਟਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://style.pk/top-model-nadia-hussain-profile/|title=Top model Nadia's biography|publisher=style.pk|access-date=24 January 2013|archive-date=7 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130207123359/http://style.pk/top-model-nadia-hussain-profile/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਪਿੰਗਕਾਰ ਅਤੀਫ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਸ਼ੈਡਲ, ਸ਼ਾਂਜ਼ਾ, ਸ਼ਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਦਦ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਟੀਨਾ ਸਨੀ ਦੀ ਭਾਣਜੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Fashion Elan&quot;&gt;{{Cite web|url=http://fashionelan.com/2013/06/18/pakistani-model-nadia-hussain-biography/|title=Pakistani Model Nadia Hussain Biography|publisher=Fashion Elan|access-date=15 August 2013|archive-date=7 ਅਗਸਤ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130807135128/http://fashionelan.com/2013/06/18/pakistani-model-nadia-hussain-biography/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਦੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 19 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਹੁਸੈਨ ਇੱਕ ਅਭਿਆਸ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਡਾਕਟਰ ਹੈ। ਉਹ ਇਕੋ-ਇਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਾਡਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਜਵਾਨ ਬੈਗੇ ਨੇ ਸਰਜੇਵੋ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ. ਹੁਸੈਨ ਕੋਲ ਲਾਅਨ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫੁੱਟਵਰ ਲਾਈਨ ਹੈ ਜੋ ਫੈਟਿਸ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Pakistan Today&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Fashion Elan&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tv.com.pk/celebrity/Nadia-Hussain/261/biography|title=Nadia Hussain Biography|publisher=TV.com.pk|access-date=15 August 2013}}&lt;/ref&gt;

== ਟੇਲੀਵਿਜਨ ==
* ਇਸ਼ਕ ਜੂੂਨ ਦੀਵਾਨਗੀ ਹਾਮ ਟੀ ਵੀ 2009 - ਮਹਿਮਾਨ
* ਲੇਡੀਜ਼ ਪਾਰਕ
* ਰੂਨਾਬ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨੇ ਨਾ ਯਹ ਦਿਲ
* ਨੂਰ ਬਾਨੋ ਹਮ ਟੀ.ਵੀ.
* ਉਮਰ ਦਾਦੀ ਅਤੇ ਘਰਵਾਲੇ
* ਸੀਤਾਗਰ ਜਿਬੋ
* ਛੋਟੀ ਸੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਸਲ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|2}}

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
* {{facebook|NadiaHussainOfficial}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>qknl3ojdu7sp4s242ytsv4wxokkt100</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੈਰਸ ਅਮਨ ਕਾਨਫਰੰਸ 1919</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107500</id>
    <revision>
      <id>841580</id>
      <parentid>536563</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T18:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ  ਨਤੀਜੇ */</comment>
      <origin>841580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9730" sha1="26kzc1vkgg61111xv04wzaeqi8utw1n" xml:space="preserve">'''ਪੈਰਿਸ ਅਮਨ ਕਾਨਫਰੰਸ''', ਜਿਸ ਨੂੰ  '''ਵਾਰਸਾ ਅਮਨ ਕਾਨਫਰੰਸ''' ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਤੂ ਮਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਬੈਠਕ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਹਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। 

32 ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਦੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ, ਮੁੱਖ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਫੈਸਲੇ ਲੀਗ ਆਫ ਨੈਸ਼ਨਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੰਜ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੰਧੀਆਂ; ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਓਟੋਮਾਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਬਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂਡੇਟਾਂ ਵਜੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਨੂੰ ਅਵਾਰਡ ਦੇਣਾ; ਜਰਮਨੀ ਤੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਜੁਰਮਾਨੇ ਅਤੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ; ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਸਲੀ ਹੱਦਾਂ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ (ਕਈ ਵਾਰ ਆਮ ਲੋਕ ਰਾਏ ਦੇ ਨਾਲ) ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਉਲੀਕਣਾ। 

ਮੁੱਖ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਸੇਲਜ਼ ਦੀ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਸੈਕਸ਼ਨ 231 &quot;ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ&quot; ਦੇ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਜਰਮਨੀ ਲਈ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ ਨੂੰ ਅਦਾਇਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹਿੰਗੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ (1931 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ)। ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਤਾਕਤਾਂ ([[ਫ਼ਰਾਂਸ]], [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]], [[ਇਟਲੀ]], [[ਜਪਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]]) ਕਾਨਫਰੰਸ ਨੂੰ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਕੀਤਾ।&quot;ਵੱਡੇ ਚਾਰ&quot; ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਜੌਰਜ ਕਲੇਮੈਂਸੀਓ; ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਡੇਵਿਡ ਲੋਇਡ ਜੋਰਜ; ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ, [[ਵੁੱਡਰੋਅ ਵਿਲਸਨ|ਵੁੱਡਰੋ ਵਿਲਸਨ]]; ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ, ਵਿਟੋੋਰੋ ਐਮਾਨਵੇਲ ਓਰਲੈਂਡੋ ਸਨ। ਉਹ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 145 ਵਾਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਫੈਸਲੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;Rene Albrecht-Carrie 1958 p. 363&quot;&gt;Rene Albrecht-Carrie, ''Diplomatic History of Europe Since the Congress of Vienna'' (1958) p. 363&lt;/ref&gt; ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ 18 ਜਨਵਰੀ, 1919 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਮਾਈਕਲ ਨੇਬਰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ: {{Cquote|ਭਾਵੇਂ ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਜਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਜੂਨ 1919 ਵਿੱਚ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਰਸਮੀ ਅਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਈ 1923 ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਲੌਸੇਨ ਦੀ ਸੰਧੀ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਹੋਏ।&lt;ref name=&quot;Neiberg2017&quot;&gt;{{cite book|author=Michael S. Neiberg|title=The Treaty of Versailles: A Concise History|url=https://books.google.com/books?id=ShonDwAAQBAJ&amp;pg=PP10|year=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-065918-9|page=ix}}&lt;/ref&gt;}}
[[ਤਸਵੀਰ:William Orpen – The Signing of Peace in the Hall of Mirrors, Versailles 1919, Ausschnitt.jpg|thumb|ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਜੋਹਾਨਸ ਬੈੱਲ ਨੂੰ 28 ਜੂਨ 1919 ਨੂੰ ''ਦ ਸਾਈਨਿੰਗ ਆਫ ਪੀਸ ਇਨ ਦ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਮਿਰਰਸ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੰਧੀਆਂ ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਰ ਵਿਲਿਅਮ ਓਰਪੇਨ ਦੁਆਰਾ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ।]]

== ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ  ਨਤੀਜੇ ==
ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਆਰੰਭ 18 ਜਨਵਰੀ, 1919 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;Erik Goldstein p49&quot;&gt;Erik Goldstein ''The First World War Peace Settlements, 1919–1925'' p49 Routledge (2013)&lt;/ref&gt; ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਪ੍ਰਤੀਕਮਈ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ 1871 ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਅਮ ਪਹਿਲਾ ਦੇ ਜਰਮਨ ਸਮਰਾਟ ਬਣਨ ਦੀ ਵਰਸੇਲਿਸ ਦੇ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਮਿਰਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਸੀ, ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-WZUAQAAQBAJ&amp;pg=PA9|title=The First World War Peace Settlements, 1919-1925|last=Goldstein|first=Erik|date=2013-10-11|publisher=Routledge|isbn=9781317883678|language=en}}&lt;/ref&gt; - ਇੱਕ ਦਿਨ ਜੋ ਅੱਗੋਂ ਖ਼ੁਦ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ 1701 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੀਆ ਰਾਜ ਦੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਵਜੋਂ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1UR2q5bV6xcC|title=Modes of Faith: Secular Surrogates for Lost Religious Belief|last=Ziolkowski|first=Theodore|publisher=Accessible Publishing Systems PTY, Ltd|year=2007|isbn=9781459627376|publication-date=2011|page=231|chapter=6: The God That Failed|quote=[...] Ebert persuaded the various councils to set elections for 19 January 1919 (the day following a date symbolic in Prussian history ever since the Kingdom of Prussia was established on 18 January 1701).|author-link=Theodore Ziolkowski|access-date=2017-02-19}}&lt;/ref&gt; 27 ਮੁਲਕਾਂ (5 ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਹੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ) ਦੇ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਨੂੰ 52 ਕਮਿਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਜੰਗੀ ਕੈਦੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹੇਠਲੀਆਂ ਕੇਬਲਾਂ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ, ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ 1,646 ਸੈਸ਼ਨ ਲਾਏ ਸਨ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਸੇਲਜ਼ ਦੀ ਸੰਧੀ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 15 ਚੈਪਟਰ ਅਤੇ 440 ਧਾਰਾਵਾਂ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਹਾਰ ਗਏ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਧੀਆਂ ਵੀ ਸਨ। 

ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਤਾਕਤਾਂ (ਫਰਾਂਸ, ਬਰਤਾਨੀਆ, ਇਟਲੀ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ) ਨੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕੀਤਾ। ਅਮਲ ਵਿੱਚ &quot;ਵੱਡੇ ਪੰਜ&quot; ਵਿਚ, ਜਪਾਨ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਭੇਜਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ; ਅਤੇ &quot;[[ਵੱਡੇ ਚਾਰ (ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ)|ਵੱਡੇ ਚਾਰ]]&quot; ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਦਬਦਬਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;
{{cite book
| last1  = Meehan
| first1 = John David
| chapter = 4: Failure at Geneva
| title  = The Dominion and the Rising Sun: Canada Encounters Japan, 1929-41
| url  = https://books.google.com/books?id=B44vlexZBrkC
| location = Vancouver
| publisher = UBC Press
| publication-date = 2005
| pages  = 76–77
| isbn  = 9780774811217
| accessdate = 2017-02-19
| quote  = As the first non-European nation to achieve great-power status, Japan took its place alongside the other Big Five at Versailles, even if it was often a silent partner. 
}}
&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]]</text>
      <sha1>26kzc1vkgg61111xv04wzaeqi8utw1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਸਿੱਕਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123122</id>
    <revision>
      <id>841582</id>
      <parentid>579003</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10644" sha1="tigdq2vodmn3zx295t0x4amrqtbyu0j" xml:space="preserve">'''ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਸਿੱਕਮ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:]] '''National Institute of Technology Sikkim'''), ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਸਿੱਕਮ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ[[ਸਿੱਕਮ|, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿੱਕਮ]] ਦੇ ਰਾਵੰਗਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇੜੇ ਇਕ [[ਪਬਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਪਬਲਿਕ]] [[ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ|ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ]] ਅਤੇ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ [[ਸਿੱਕਮ|ਹੈ]]। 2010 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ 31 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਹੈ]]। ਇਹ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ]] [[ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ]] ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਦੀ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਹੈ]]। 

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਸਿੱਕਮ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ 11 ਵੀਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ, 2009 ਦੇ ਤਹਿਤ ਨਵੀਂ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://planningcommission.nic.in/plans/mta/11th_mta/chapterwise/Comp_mta11th.pdf|title=Eleventh five year plan 2007-12,section 6.83|access-date=25 June 2013|archive-date=15 ਮਈ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515095641/http://planningcommission.nic.in/plans/mta/11th_mta/chapterwise/Comp_mta11th.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਐਨਆਈਟੀ ਸਿੱਕਮ ਨੇ ਅਗਸਤ, 2010 ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 

== ਕੈਂਪਸ ==
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਸਿੱਕਮ ਦੇ, ਸਬ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਬਰਫੂੰਗ ਬਲਾਕ, 'ਤੇ ਇੱਕ ਆਰਜ਼ੀ ਪਰਿਸਰ ਤੱਕ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਵੰਗਲਾ ਪਰਿਸਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੰਭਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਵੰਗਲਾ ਕੈਂਪਸ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ ਖਮਦੋਂਗ, ਸਿੱਕਮ ਵਿੱਚ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nitsikkim.ac.in/about/campus_info.php|title=About Campus|website=nitsikkim.ac.in|access-date=2019-11-30|archive-date=2018-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180823075146/http://nitsikkim.ac.in/about/campus_info.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== ਵਿਦਿਅਕ ==
ਸਾਰੇ ਕੋਰਸਾਂ ਅਤੇ ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਇਕੋ ਤਰੀਕੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਸਿੱਕਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ 4 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ (ਬੀ.ਟੈਕ) ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ 2 ਸਾਲ ਦਾ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (ਐਮ. ਟੈਕ) ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ। ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਜੇ.ਈ.ਈ. (ਮੇਨ) ਦੁਆਰਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਗੇਟ ਫਾਰ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ (ਐਮ.ਟੈਕ) ਦੁਆਰਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.placement.nitsikkim.ac.in/web/why-nit-sikkim/#selection-process|title=Training And Placement Cell {{!}} National Institute of Technology Sikkim|website=Training And Placement Cell {{!}} National Institute of Technology Sikkim|access-date=2019-11-30|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411094531/http://placement.nitsikkim.ac.in/web/why-nit-sikkim/#selection-process|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 

== ਵਿਭਾਗ ==
ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: &lt;ref name=&quot;JOSAA&quot;&gt;{{Cite web|url=http://josaa.nic.in/SeatInfo/root/InstProfile.aspx?instcd=217|title=National Institute of Technology Sikkim|date=2017|website=[[Joint Seat Allocation Authority]]|language=en|access-date=3 September 2017}}&lt;/ref&gt; 

; ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ 

* ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ 
* ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ 
* ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ 
* ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ 
* ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ 

; ਵਿਗਿਆਨ 

* ਰਸਾਇਣ ਵਿਭਾਗ 
* ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ 
* ਗਣਿਤ ਵਿਭਾਗ 

; ਸਹਾਇਕ ਵਿਭਾਗ 

* ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ 

== ਕੈਂਪਸ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ==
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਰਾਵੰਗਲਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। 

=== ਪਰਮ ਕੰਚਨਜੰਗਾ ਸੁਪਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ===
ਐਨਆਈਟੀ ਸਿੱਕਮ ਪਰਮ ਕੰਚਨਜੰਗਾ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੁਪਰ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰੀਮ ਸੀਰੀਜ਼ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ, 2016 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਐਨਆਈਟੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਇੱਕ ਸੁਪਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 3 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਤਕਨੀਕੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ (ਸੀ-ਡੈਕ) ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/param-kanchenjunga-fastest-supercomputer-among-nits-116041700400_1.html|title='Param Kanchenjunga' fastest supercomputer among NITs|date=17 April 2016|work=[[Business Standard India]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]}}&lt;/ref&gt; 

=== ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ===
ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਇਕ ਕੇਂਦਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਾਹਕੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kic.nitsikkim.ac.in/aboutus/|title=KIC : About KIC|website=www.kic.nitsikkim.ac.in}}&lt;/ref&gt; 

=== ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਪਹੁੰਚ ===
ਸੰਸਥਾ ਮਲਟੀ-ਗੀਗਾਬਿੱਟ ਨੈਸ਼ਨਲ ਨੋਲਜ ਨੈਟਵਰਕ (ਐਨ.ਕੇ.ਐਨ.), ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੈਟਵਰਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਅਕਾਦਮਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ [[ਵਾਈ-ਫ਼ਾਈ|Wi-Fi]] ਸਮਰਥਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਹਾਈ ਸਪੀਡ [[ਮੁਕਾਮੀ ਇਲਾਕਾ ਜਾਲ|LAN]] ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਲੈਬਾਂ ਨੂੰ ਹਾਈ ਸਪੀਡ [[ਮੁਕਾਮੀ ਇਲਾਕਾ ਜਾਲ|LAN]] ਦੁਆਰਾ ਇੰਟਰਨੈਟ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੋਸਟਲਾਂ ਨੂੰ [[ਵਾਈ-ਫ਼ਾਈ|ਵਾਈ-ਫਾਈ]] ਜਾਂ [[ਮੁਕਾਮੀ ਇਲਾਕਾ ਜਾਲ|ਲੈਨ]] ਰਾਹੀਂ ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਹੋਸਟਲ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। 

=== ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ===
ਇਕ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਮੌਕਿਆਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਲਈ ਕੈਂਪਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। 

=== ਹੋਸਟਲ ===
ਇੰਸਟੀਚਿਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ, ਕੈਂਪਸ ਵਿਚ ਬੋਰਡਿੰਗ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਸਟੀਚਿਟ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਮੈੱਸ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਵਾਲੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਸਟਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://nitsikkim.ac.in/student/hostel/index.php|title=Hostel|website=nitsikkim.ac.in|access-date=2019-11-30|archive-date=2019-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208203127/https://www.nitsikkim.ac.in/student/hostel/index.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ 
* [[ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ]] 
* [[ਸਿੱਕਮ]] 

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://www.nitsikkim.ac.in/}}

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ]]</text>
      <sha1>tigdq2vodmn3zx295t0x4amrqtbyu0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ 19 (ਭਾਰਤ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124234</id>
    <revision>
      <id>841583</id>
      <parentid>591835</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7274" sha1="lfp0ofx317b965yd5qy78emjakxlif9" xml:space="preserve">'''ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ''' '''19''' ('''ਐਨ.ਐਚ. 19''') [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ [[ਭਾਰਤ|ਹੈ]]।&lt;ref name=&quot;renumber&quot;&gt;{{Cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|location=New Delhi|access-date=3 April 2012|archive-date=1 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ – ਕੋਲਕਾਤਾ ਰੋਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਗਰਾ ਮਾਰਗ ਹੁਣ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 44 ਹੈ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਤੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਮਾਰਗ 19 ਨੰਬਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://egazette.nic.in/WriteReadData/2017/173980.pdf|title=Route substitution (ammendments) for national highways 9, 19, 44 and 48 dated February 2017|website=[[The Gazette of India]]|access-date=6 Dec 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.egazette.nic.in/WriteReadData/2011/E_574_2012_016.pdf|title=New Numbering of National Highways notification - Government of India|website=[[The Gazette of India]]|access-date=18 April 2019}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗ੍ਰੈਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਏਸ਼ੀਅਨ ਹਾਈਵੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਏ.ਐਚ. 1 ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਜਪਾਨ|ਜਾਪਾਨ]] ਤੋਂ [[ਤੁਰਕੀ|ਤੁਰਕੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ]]।

2010 ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ 2 (ਭਾਰਤ, ਪੁਰਾਣੀ ਨੰਬਰਿੰਗ)|ਐਨ.ਐਚ. 2 (ਪੁਰਾਣਾ)]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

== ਲੰਬਾਈ ==
ਇਸ ਹਾਈਵੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ {{Convert|1269.7|km|mi|abbr=on}} ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮਾਰਗ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਬਿਹਾਰ]], [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਅਤੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਰਾਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://morth.nic.in/showfile.asp?lid=2924|title=State-wise length of National Highways (NH) in India|website=[[Ministry of Road Transport and Highways]]|access-date=18 April 2019}}&lt;/ref&gt;

ਹਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹਾਈਵੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:

[[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]: {{Convert|655.2|km|mi|abbr=on}} [[ਬਿਹਾਰ]]: {{Convert|206|km|mi|abbr=on}}

[[ਝਾਰਖੰਡ]]: {{Convert|199.8|km|mi|abbr=on}} [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]]: {{Convert|208.7|km|mi|abbr=on}}

== ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ==
ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ {{Convert|1269.7|km|mi|abbr=on}} ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੁਆਰਾ ਐਨਐਚ 19 ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਗੋਲਡਨ ਚਤੁਰਭੁਜ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;NHAI&quot;&gt;[http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf |date=2009-02-25 }} National Highways-Source-National Highways Authority of India (NHAI)&lt;/ref&gt; ਲਗਭਗ {{Convert|35|km|mi|abbr=on}} ਬਾਰਾਹ ਅਤੇ [[ਕਾਨਪੁਰ]] ਵਿਚਕਾਰ ਕੌਮੀ ਮਾਰਗ 19 ਦੇ ਤਣਾਅ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ-ਪੱਛਮੀ ਕਾਰੀਡੋਰ ਕੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

== ਰਸਤਾ ==
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 19 ਆਗਰਾ ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਾਰ ਰਾਜਾਂ ਅਰਥਾਤ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ, ਝਾਰਖੰਡ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

ਐਨ.ਐਚ.-19 ਆਗਰਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਐੱਨ.ਐੱਚ.-44, ਕਾਨਪੁਰ, ਅਲਾਹਾਬਾਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਣਸ਼ੀ, ਮੋਹਨੀਆ, ਔਰੰਗਾਬਾਦ, ਝਾਰਖੰਡ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਾਰ੍ਹਿ, ਬਗੋਦਰ, ਗੋਬਿੰਦਪੁਰ, ਆਸਨਸੋਲ, ਪਲਸਿਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਦੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨੇੜੇ NH-16 ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੇ ਸਮਾਪਤ।

== ਟੋਲ ਪਲਾਜ਼ਾ ==
ਆਗਰਾ ਤੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੱਕ ਟੋਲ ਪਲਾਜ਼ਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: '''ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼''' ਟੁੰਡਲਾ, ਗੁਰੌ ਸੇਮਰਾ ਅਤਿਕਾਬਾਦ, ਅਨੰਤਰਾਮ, ਬਾਰਾਜੋਦ, ਬਦੌਰੀ, ਕਟੋਘਨ, ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਬਾਈਪਾਸ (ਖੋਖਰਾਜ), ਲਲਾਨਗਰ, ਡਾਫੀ, ਵਾਰਾਣਸੀ '''ਬਿਹਾਰ''' ਮੋਹਨੀਆ, ਸਾਸਾਰਾਮ, ਸੌਕਲਾ '''ਝਾਰਖੰਡ''' ਰਸੋਈਆ ਧਮਨਾ, ਘਨਗਰੀ, ਬੇਲੀਆਡ '''ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ''' ਦੁਰਗਾਪੁਰ, ਪਲਸੀਤ ਅਤੇ ਡਨਕੁਨੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tollbetween.com/rates/toll-charges-from-delhi-to-kolkata.php|title=Toll Calculator|publisher=Toll between|access-date=25 January 2017}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
* ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 
* ਹਾਵੜਾ-ਗਿਆ-ਦਿੱਲੀ ਲਾਈਨ ਰੇਲਵੇ ਟਰੈਕ ਜੋ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ 
* [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ 2 (ਭਾਰਤ, ਪੁਰਾਣੀ ਨੰਬਰਿੰਗ)]] 
* ਗ੍ਰੈਂਡ ਟਰੰਕ ਰੋਡ

== ਹਵਾਲੇ ==</text>
      <sha1>lfp0ofx317b965yd5qy78emjakxlif9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਜੋਸ਼ ਸੀਫ੍ਰਾਈਡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128721</id>
    <revision>
      <id>841562</id>
      <parentid>532767</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T12:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6162" sha1="9mm7yer924u0ukmygs7yglhhcpnd2sy" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ਜੋਸ਼ ਸੀਫ੍ਰਾਈਡ|image=|image_size=|caption=|birth_date={{birth-date and age| february 6, 1986}}|birth_place=ਅਯੁਰੋਰਾ, ਕਲਰਾਡੀਓ, ਯੂ.ਐਸ.|known_for=ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨਤਾ|alma_mater=ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਅਕੈਡਮੀ|employer=ਯਾਟਲਾਈਫ ਕਰੂਜ਼&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.yachtlife.cruises/|title=#Yachtlife|website=#Yachtlife|access-date=2020-07-04|archive-date=2020-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101033308/https://www.yachtlife.cruises/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|occupation=ਵਪਾਰਕ ਵਿਕਾਸ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sailo.com/|title=Boat Rentals, Charter Boat Rentals, and Yacht Rentals on Sailo|first=Sailo|last=inc|website=www.sailo.com}}&lt;/ref&gt;|years_active=|website={{URL|www.joshseefried.com|www.JoshSeefried.com}}}} '''ਜੋਸ਼ ਸੀਫ੍ਰਾਈਡ''' (ਜਨਮ 6 ਫ਼ਰਵਰੀ, 1986) ਇੱਕ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਹੈ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ, ਅਤੇ ਆਉਟਸੇਰਵ-ਐਸਐਲਡੀਐਨ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸਹਿ-ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੈ'','' ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੇ ਲੈਸਬੀਅਨ, ਗੇਅ, ਦੁਲਿੰਗੀ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਡਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਯੂ.ਐਸ. ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਪਹਿਲਾਂ ਜੋਸ਼ ਨੂੰ '''ਡੀ ਸਮਿਥ''' ਨਾਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਰਹੀ ਲੈਸਬੀਅਨ, ਗੇਅ ਅਤੇ ਦੁਲਿੰਗੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.stripes.com/news/an-outspoken-anti-dadt-activist-reveals-his-identity-1.155606|title=An outspoken anti-DADT activist reveals his identity|last=Leo Shane III|date=September 20, 2011|work=Stars and Stripes|access-date=October 3, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Metroweekly&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.metroweekly.com/poliglot/2010/07/outserve-to-launch-effort-repr.html|title=''OutServe'' to Launch Effort Representing Active Gay and Lesbian Troops|last=Chris Geidner|date=July 26, 2010|work=Metroweekly|access-date=October 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110626182213/http://metroweekly.com/poliglot/2010/07/outserve-to-launch-effort-repr.html|archive-date=June 26, 2011}}&lt;/ref&gt;

27 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ ਦੋ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਉਟਸਰਵ ਅਤੇ ਐਸ.ਐਲ.ਡੀ.ਐਨ. ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਸੀਫ੍ਰਾਈਡ ਨੂੰ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਦਾ ਸਹਿ-ਚੇਅਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ 26 ਸਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੀਫ੍ਰਾਈਡ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਉਟਸਰਵ-ਐਸ.ਐਲ.ਡੀ.ਐਨ. ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

== ਕਿਤਾਬ: ਅਵਰ ਟਾਇਮ ==
Shortly following the repeal of &quot;Don't Ask, Don't Tell&quot;, Josh worked with several LGBT military men and women to compile a book, ''Our Time: Breaking the Silence of &quot;Don't Ask, Don't Tell&quot;'', {{ISBN|1594203318}}.

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.joshseefried.com ਨਿੱਜੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਅਤੇ ਬਲਾੱਗ] 
* [http://www.outserve-sldn.org ਆਉਟਸਰਵ-ਐਸ ਐਲ ਡੀ ਐਨ] 
* {{Cite news|url=https://abcnews.go.com/WNT/video/dadt-repeal-airman-helped-end-policy-14567714|title=DADT Repeal: Airman Who Helped End Policy|date=September 20, 2011|work=[[ABC News]]|format=Video}} 
* {{Cite news|url=https://www.npr.org/2011/09/20/140644521/air-force-lt-talks-about-coming-out-to-colleagues|title=Air Force Lt. Talks About Coming Out To Colleagues|date=September 20, 2011|work=[[All Things Considered]]|publisher=[[NPR]]}} 
* {{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/09/20/us/after-toiling-in-shadows-to-end-dont-ask-dont-tell-1st-lt-josh-seefried-greets-a-new-era.html?pagewanted=all|title=Out and Proud to Serve|date=September 20, 2011|work=[[The New York Times]]}} 
* {{Cite news|url=http://www.stripes.com/news/an-outspoken-anti-dadt-activist-reveals-his-identity-1.155606|title=An outspoken anti-DADT activist reveals his identity|date=September 20, 2011|work=[[Stars and Stripes (newspaper)|Stars and Stripes]]}} 
* {{Cite news|url=http://www.timescall.com/news/longmont-local-news/ci_18937032|title=Longmont native Josh Seefried is the face of 'don't ask, don't tell' repeal|date=September 20, 2011|work=[[Longmont Times-Call]]}} 
* {{Cite news|url=http://www.washingtonblade.com/2011/09/20/gay-troops-come-out-after-demise-of-dont-ask/|title=Gay troops come out after demise of 'Don't Ask'|date=September 20, 2011|work=[[Washington Blade]]}} 
* {{Cite news|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2011/09/19/don-t-ask-don-t-tell-ends-a-gay-soldier-comes-out.html|title=I Am a Gay Airman|date=September 20, 2011|work=[[The Daily Beast]]}} 
* [https://www.yachtlife.cruises] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101033308/https://www.yachtlife.cruises/ |date=2020-11-01 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]]</text>
      <sha1>9mm7yer924u0ukmygs7yglhhcpnd2sy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135866</id>
    <revision>
      <id>841628</id>
      <parentid>627995</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:18:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16631" sha1="559vhwkv54o72e473y96o48vbdng6ab" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|Name=ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰੀ|image=Raja Kumari 2019 by Glenn Francis.jpg|caption=ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ 2019 iHeartRadio ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰੀ|Birth_name=ਸ੍ਵੇਥਾ ਯੱਲਪ੍ਰਗਦਾ ਰਾਓ|birth_date={{Birth date and age|mf=yes|1986|01|11}}|birth_place=[[ਕਲੇਰਮੋਂਟ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|Occupation=[[ਰੈਪਰ]], ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ|Years_active=2012–present}}

'''ਸਵੇਥਾ ਯੱਲਾਪ੍ਰਗਦਾ ਰਾਓ''' (ਜਨਮ 11 ਜਨਵਰੀ, 1986), ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰੀ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਰੈਪਰ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲੇਰਮੋਂਟ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/entry/while-you-were-at-coachel_b_9872266|title=While You Were at Coachella: I Escaped to Bali With the People Who Write the Hits|last=Vivianne Lapointe|date=May 11, 2016|website=[[HuffPost]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rk-mute13&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.papermag.com/raja-kumari-1896696090.html|title=Rapper Raja Kumari Blends Indian Classical Music With Trap Beats on &quot;Mute&quot;|last=Nadya Agrawal|date=July 1, 2016|website=[[Paper (magazine)|Paper Magazine]]}}&lt;/ref&gt; ਕੁਮਾਰੀ ਗਵੇਨ ਸਟੇਫਨੀ, ਇਗੀ ਅਜ਼ਾਲੀਆ, ਫਿਫਥ ਹਾਰਮੋਨੀ,&lt;ref name=&quot;rk-na2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://time.com/4257624/gwen-stefani-interview-this-is-what-the-truth-feels-like-blake-shelton/|title=Gwen Stefani: How Making My New Album Saved My Life|last=Nolan Feeney|date=March 18, 2016|website=[[Time (magazine)|Time]]}}&lt;/ref&gt; ਨਾਈਫ ਪਾਰਟੀ, ਫਾਲ ਆਊਟ ਬੁਆਏ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;rk-fob2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://top40.about.com/od/2014Reviews/fl/Fall-Out-Boy-Centuries.htm|title=Fall Out Boy – &quot;Centuries&quot;|last=Bill Lamb|website=[[About.com]]|access-date=2021-06-26|archive-date=2017-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812100805/http://top40.about.com/od/2014Reviews/fl/Fall-Out-Boy-Centuries.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/artist/raja-kumari-mn0003162934|title=Raja Kumari|publisher=AllMusic}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ, 2016 ਵਿੱਚ BMI ਪੌਪ ਅਵਾਰਡ,&lt;ref name=&quot;rk-bmi12&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bmi.com/news/entry/2016_bmi_pop_awards|title=BMI Honors Taylor Swift and Legendary Songwriting Duo Mann &amp; Weil at the 64th Annual BMI Pop Awards|date=May 2011|website=BMI}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 5 ਜੁਲਾਈ, 2016 ਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਬੌਬੀ ਫਰੀਕਸ਼ਨ'' ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;BBC-Kumari2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/p040k0sp|title=Raja Kumari – Mute!|date=July 5, 2016|website=[[BBC Asian Network]] – [[Bobby Friction]]}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨ ==
ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਲੇਰਮੋਂਟ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਤੇਲਗੂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਸਵੇਥਾ ਯੱਲਪ੍ਰਗਦਾ ਰਾਓ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=https://telanganatoday.com/all-hail-the-raja-kumari|title=All hail the Raja Kumari!|last=Sengupta|first=Meenakshi|website=Telangana Today|language=en-US|access-date=2020-10-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/music/110620/the-indian-princess-of-rap.html|title=‘The Indian Princess’ of rap|last=Adivi|first=Sashidhar|date=2020-06-11|website=Deccan Chronicle|language=en|access-date=2020-10-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/my-culture-is-in-my-art-rapper-raja-kumari/story-9aMy2Ipv0risYzXLSFGJFL.html|title=My culture is in my art: Rapper Raja Kumari|date=2019-08-07|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-10-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wionews.com/entertainment/indian-american-rapper-raja-kumari-to-wion-one-day-i-will-bring-a-grammy-home-189854|title=Indian-American rapper Raja Kumari to WION: One day I will bring a Grammy home|website=WION|language=en|access-date=2020-10-15}}&lt;/ref&gt;  ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਧਰਮਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ [[ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ]] ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਭਾਰਤੀ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ|ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ]] ਬਣਨ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸਨੇ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/brunch/my-parents-poured-all-their-indianness-in-me-raja-kumari-makes-a-case-for-being-the-only-woman-rapper-from-mumbai-s-underbelly/story-B3UQ75rtXcCCdq0JGuvb7M.html|title=&quot;My parents poured all their Indianness in me!&quot; Raja Kumari talks about what makes her the bridge between the East and the West|date=2019-01-27|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2021-05-06}}&lt;/ref&gt; ''ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨਸ'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rollingstoneindia.com/cover-story-how-raja-kumari-embraced-culture-and-controversy/|title=COVER STORY: How Raja Kumari Embraced Culture and Controversy -|date=2020-03-13|website=My Site|language=en-US|access-date=2021-05-06}}&lt;/ref&gt;

ਪੰਜਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ, ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਫਿਊਜੀਜ਼ ਦੀ ਐਲਬਮ ''ਦ ਸਕੋਰ'' ਰਾਹੀਂ [[ਹਿਪ ਹੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੱਪ ਹੌਪ]] ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ, ਉਹ &quot;ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ&quot; (IP) ਜਾਂ &quot;ਰਾਜਾ ਕੁਮਾਰੀ&quot; ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ MC ਸੀ । ਉਹ [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]], [[ਕਥਕ]], ਅਤੇ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਡਾਂਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਰਵਿੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:02&quot;/&gt;

ਆਪਣੇ ਕਲਾਕਾਰ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੈਂਗਲੁਰੂ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਵੇਗੇਸਨਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ ਹਾਲ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਰੀਰਕ [[ਅਪਾਹਜਪੁਣਾ|ਅਪਾਹਜ]] ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ [[ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਇੰਡਿਕ]] ਫਿਲਾਸਫੀ ਐਂਡ ਕਲਚਰ (ਇੰਡਿਕ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ) ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਦਾਨੀ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾਸੀਕਲ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਕੋਹਿਨੂਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://urbanasian.com/featured/2011/05/multi-talented-starlet-raja-kumaris-got-a-heart|title=Multi-talented starlet Raja Kumari's got a heart|last=Nila Choudhury|date=May 26, 2011|website=Urban Asia}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਕੁਮਾਰੀ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/raja-kumari-on-cross-cultural-music-collaborations-like-to-call-it-a-brown-renaissance|title=Raja Kumari on cross-cultural music collaborations: Like to call it a brown renaissance}}&lt;/ref&gt; ਨੇ ਫਾਲ ਆਊਟ ਬੁਆਏ ਦੇ ਡਬਲ-ਪਲੈਟੀਨਮ ਸਿੰਗਲ &quot; ਸੈਂਚੁਰੀਜ਼ &quot;, &quot; ਚੇਂਜ ਯੂਅਰ ਲਾਈਫ &quot; ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਵੋਕਲਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ-ਲਿਖਿਆ, ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। TI, Vicetone ਦੀ &quot;ਡੋਂਟ ਯੂ ਰਨ&quot;,&lt;ref name=&quot;rk-dontyourun&quot;&gt;{{Cite web|url=http://thebanginbeats.com/2016/03/23/preview-vicetone-ft-raja-kumari-dont-you-run-original-mix/|title=Preview: Vicetone ft. Raja Kumari – Don’t You Run (Original Mix)|website=Bangin Beats|access-date=2022-12-26|archive-date=2016-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326152558/http://thebanginbeats.com/2016/03/23/preview-vicetone-ft-raja-kumari-dont-you-run-original-mix/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਲਿੰਡਸੇ ਸਟਰਲਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ''ਬ੍ਰੇਵ ਇਨਫ'' ਅਤੇ ਹਿਪ ਹੌਪ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਬਾਜ਼ ਲੁਹਰਮਨ ਦੀ ਅਸਲ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਦ ਗੇਟ ਡਾਊਨ'' ਲਈ &quot;ਸੈਟ ਮੀ ਫ੍ਰੀ&quot;। ਉਸਨੇ ਗਵੇਨ ਸਟੈਫਨੀ, ਫਿਫਥ ਹਾਰਮਨੀ ( ''ਰਿਫਲੈਕਸ਼ਨ'' ), ਟਵਿਨ ਸ਼ੈਡੋ, ਅਤੇ ਡਰਟੀ ਸਾਊਥ ਦੀਆਂ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਐਲਵਿਸ ਬ੍ਰਾਊਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲਾ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਸਿੰਗਲ &quot;ਮਿਊਟ&quot; ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਐਪਿਕ ਰਿਕਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਜੂਲਸ ਵੁਲਫਸਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;rk-mute13&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BBC-Kumari2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rk-mute2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://livefastmag.com/2016/07/raja-kumari-mute-ft-elvis-brown-video/|title=Raja Kumari – MUTE Ft. Elvis Brown|website=LiveFast magazine}}&lt;/ref&gt; ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਪੇਪਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਹੋਇਆ। ਮਈ 2016 ਵਿੱਚ, ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਫਾਲ ਆਊਟ ਬੁਆਏ ਦੇ ਨਾਲ ਗੀਤ &quot; ਸੈਂਚਰੀਜ਼ &quot; ਸਹਿ-ਲਿਖਣ ਲਈ 2016 ਦੇ BMI ਪੌਪ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;rk-bmi12&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;rk-bmi2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://theknockturnal.com/meet-l-a-reids-latest-protege-raja-kumari-video/|title=Meet L.A. Reid's Latest Protege Raja Kumari|website=The Knockturnal}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਦਾ ਐਲਏ ਰੀਡ ਦੁਆਰਾ ਐਪਿਕ ਰਿਕਾਰਡਸ ਨਾਲ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰ ਪੋਲੋ ਡਾ ਡੌਨ, ਜੇਆਰ ਰੋਟੇਮ, ਟਿੰਬਲੈਂਡ, ਰੋਡਨੀ ਜੇਰਕਿੰਸ, ਸੋਲਸ਼ੌਕ ਅਤੇ ਕਾਰਲਿਨ, ਟ੍ਰਿਕੀ ਸਟੀਵਰਟ ਅਤੇ ਦਿ-ਡ੍ਰੀਮ, ਜਸਟਿਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਟਰਾਂਟਰ ਅਤੇ ਫਰਨਾਂਡੋ ਗੈਰੀਬੇ ।  ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਤੋਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;rk-mute13&quot; /&gt; 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਡਿਵਾਇਨ (ਰੈਪਰ)|ਡਿਵਾਇਨ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ' ''ਰੂਟਸ'' ' ਅਤੇ ''&lt;nowiki/&gt;'ਸਿਟੀ ਸਲੱਮਜ਼''' ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਗੀਤ ਸਹਿ-ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thewire.in/caste/art-music-rap-caste-divine-raja-kumari|title=For How Much Longer Can We Ignore Caste and Still Call Ourselves Progressive?|website=The Wire|access-date=August 13, 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ''ਗਲੀ ਬੁਆਏ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦਿੱਖ ਸੀ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਖਰਕਾਰ 'ਅਟੈਂਸ਼ਨ ਏਵਰੀਬਡੀ' ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਸਾਊਥਬੇ ( ਰਾਮਨਾਏਡੂ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ), ਕੋਨੇ ਕੋਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵ ਚਗਨਟੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਗੀਤ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸੀ। ਤੇਲਗੂ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਦਗੁਬਤੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼|ਵੈਂਕਟੇਸ਼ ਡੱਗੂਬਾਤੀ]] ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜਨਮਦਿਨ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਉਸਨੂੰ ਬੈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਐਮਟੀਵੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡਸ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਲੌਰੇਨ ਜਾਰੇਗੁਈ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰੀ-ਸ਼ੋਅ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/hollywood/raja-kumari-becomes-first-indian-to-host-american-music-awards-2019|title=Raja Kumari becomes first Indian to host American Music Awards 2019|access-date=2022-12-26|archive-date=2022-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226185912/https://www.freepressjournal.in/entertainment/hollywood/raja-kumari-becomes-first-indian-to-host-american-music-awards-2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ MAC ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: #MACSstarringYou, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਐਮਟੀਵੀ ਹਸਲ, ਇੱਕ ਰੈਪ ਬੈਟਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਸੀ।

2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸੁਤੰਤਰ ਲੇਬਲ, ਗੌਡਮਦਰ ਰਿਕਾਰਡਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}</text>
      <sha1>559vhwkv54o72e473y96o48vbdng6ab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਡਾਇਨਾ ਐਸ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138930</id>
    <revision>
      <id>841564</id>
      <parentid>829637</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T13:43:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13271" sha1="59dp9cal28umk30mee93wywxqbu8dk0" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Dayna_Ash_2020.jpg|thumb| 2020 ਵਿੱਚ ਐਸ਼]]

'''ਡਾਇਨਾ ਐਸ਼''' ਇੱਕ [[ਲਿਬਨਾਨ|ਲੇਬਨਾਨੀ]] ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ, ਨਾਰੀਵਾਦੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਵੀ ਅਤੇ ਬੇਰੂਤ, ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਕਲਾ ਸੰਗਠਨ, ਹੈਵਨ ਫਾਰ ਆਰਟਿਸਟਸ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 2019 ਲਈ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀਆਂ 100 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref name=&quot;BBC100&quot; /&gt; ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਐੱਨਜੀਓ ਕਮੇਟੀ ਆਨ ਦ ਸਟੇਟਸ ਆਫ਼ ਵੂਮੈਨ, [[ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਐੱਨਜੀਓ/ਸੀਐਸਡਬਲਿਊ/ਐਨਵਾਈ ਤੋਂ 2020 ਵੂਮੈਨ ਆਫ਼ ਡਿਸਟਿੰਕਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;NGO2020&quot; /&gt; 

ਐਸ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;BBC100&quot; /&gt; [[ਬੈਰੂਤ|ਬੇਰੂਤ]] ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ 16 ਸਾਲ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।&lt;ref name=&quot;Alhashani2017&quot;/&gt; 

== ਕਵਿਤਾ ==
ਐਸ਼ ਨੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਸਪੋਕਨ ਵਰਡ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Alhashani2017&quot;/&gt; ਐਸ਼ ਦੇ ਬੋਲੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਕੈਰੋਲਿਨ ਡਾਇਲਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ &quot;ਕਲਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਸਲੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਲੀ, ਬੇਮਿਸਾਲ, ਟੈਟੂ ਵਾਲਾ ਅਵਤਾਰ ਦੱਸਿਆ: ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਅਰਥ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਜਿੱਥੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਵਿਆਖਿਆ ਅਸਫ਼ਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Dylla2014&quot;/&gt; ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ &quot;ਲਲਬੇ&quot; 2015 ਵਿੱਚ ਰਿਵਾਈਆ: ਏ ਸਪੇਸ ਆਫ਼ ਕੋਲੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਔਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Riwayya2015&quot;/&gt; 

== ਹੈਵਨ ਫਾਰ ਆਰਟਿਸਟਸ ==
ਐਸ਼ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਹੈਵਨ ਫਾਰ ਆਰਟਿਸਟਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Dylla2014&quot;/&gt; ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ShwayShway&quot;/&gt; ਹੈਵਨ ਫਾਰ ਆਰਟਿਸਟਸ [[ਬੈਰੂਤ|ਬੇਰੂਤ]] ਦੇ ਮਾਰ ਮਿਖੈਲ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਭੂਮੀਗਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Macdonald2018&quot;/&gt; ਇਸਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ [[ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀ|ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ]] ਵਜੋਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ&lt;ref name=&quot;Alhashani2017&quot;/&gt; ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੈਵਨ &quot;ਬੇਰੂਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ+ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ&quot; ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ShwayShway&quot;/&gt;

ਹੈਵਨ ਦਾ ਅਸਲ ਟੀਚਾ ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਗਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜੋ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਲਿਆਏ,&lt;ref name=&quot;Alhashani2017&quot;/&gt; ਐਕਸਪੋਜ਼ਰ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ। 2016 ਵਿੱਚ ਹੈਵਨ ਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਥਾਈ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਾਰ ਮਿਖੈਲ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

2016 ਤੱਕ ਹੈਵਨ ਫਾਰ ਆਰਟਿਸਟਸ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ&lt;ref name=&quot;Macdonald2018&quot;/&gt;; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਤਮਕ ਮਾਧਿਅਮਾਂ 'ਤੇ ਨਿਯਮਤ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਬੇਰੂਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਿਰਾਸਤੀ ਘਰਾਂ ਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕੀਤਾ&lt;ref name=&quot;Macdonald2018&quot;/&gt; ਜੋ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ.ਆਈ. ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਗ੍ਹਾ ਅਤੇ ਪਨਾਹ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਐਚ.ਐਫ.ਏ. ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਰਚਨਾਤਮਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Macdonald2018&quot;/&gt; ਹੈਵਨਜ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ, ਜਨਤਕ ਚਰਚਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;BBC100&quot;/&gt;

2017 ਵਿੱਚ ਹੈਵਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾਦੇ ਸਟੋਰ ਅਲੀਆਹ'ਜ ਬੁੱਕਸ ਦਾ ਅਸਥਾਈ ਘਰ ਸੀ। 2018 ਤੱਕ ਹੈਵਨ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਤਿੰਨ-ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਨਿਵਾਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ। ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸੰਕਲਪ 2092 ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਫੇ, ਸਹਿ-ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ, ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪ ਸਟੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।  

2019 ਵਿੱਚ ਐਸ਼ ਅਤੇ ਹੈਵਨ ਨੂੰ ਲੇਬਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਤਾਨੀਆ ਸਫੀ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਸੀਰੀਜ਼ ਸ਼ਵੇ ਸ਼ਵੇ (ਮਤਲਬ &quot;ਲਿਟਲ ਬਾਈ ਲਿਟਲ&quot;) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ShwayShway&quot;/&gt; 

== ਹੋਰ ਸਰਗਰਮੀ ==
ਐਸ਼ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਈ ਕਲਾ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਅਧਾਰਿਤ ਪੈਨਲਾਂ, ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

2014 ਵਿੱਚ, ਐਸ਼ ਨੇ ਸੀਰੀਆਈ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਐਨ.ਜੀ.ਓ. ਐਕਟਡ ਲਈ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਫੀਲਡ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;AlFil2014&quot;/&gt; 

ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਐਸ਼ ਨੇ ਬੇਰੂਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;Safi2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Rose2019&quot;/&gt; ਅਖ਼ਬਾਰ ''ਦ ਨੈਸ਼ਨਲ'' ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ &quot;ਮੁਹਰਲੀ ਕਤਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ&quot; ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Rose2019&quot;/&gt; 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|refs=

&lt;ref name=&quot;NGO2020&quot;&gt;{{Cite web |title=2020 Woman of Distinction Award |url=https://ngocsw.org/woman-of-distinction-2020/ |date=2020-01-09 |website=NGO CSW/NY |language=en-US |access-date=2020-05-06 |archive-date=2022-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210185525/http://ngocsw.org/woman-of-distinction-2020/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AlFil2014&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.beirut.com/l/30720 |title=24 Hours in Beirut with Dayna Ash |last=Al Fil |first=Omar |date=January 25, 2014 |work=Beirut |access-date=November 22, 2019 |archive-date=ਨਵੰਬਰ 21, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121130815/https://www.beirut.com/l/30720 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Alhashani2017&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.khabarkeslan.com/articles/2017/8/26/only-art-will-save-us |title=Only Art Will Save Us |last=Alhashani |first=Omar |date=August 28, 2017 |work=Khabar Keslan |access-date=November 22, 2019 |issue=1}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;BBC100&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-50042279 |title=BBC 100 Women 2019: Who is on the list this year? |date=October 16, 2019 |work=BBC News |access-date=November 13, 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- unused  &lt;ref name=&quot;Cheek2016&quot;&gt;{{Cite news |url=http://cheekmagazine.fr/culture/dayna-ash-haven-artists-beyrouth/ |title=Elle a ouvert une galerie artistique alternative en plein cœur de Beyrouth |date=June 3, 2016 |work=ChEEk Magazine |access-date=November 22, 2019 |language=fr}}&lt;/ref&gt;--&gt;

&lt;ref name=&quot;Dylla2014&quot;&gt;{{Cite news |title=Creating beauty from anger and despair: Why Dayna Ash should have been “Person of the Year” 2014 |last=Dylla |first=Carolin |date=December 17, 2014 |work=The European |url=https://theeuropean-magazine.com/carolin-dylla/9373-dayna-ayash-as-person-of-the-year-2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180331121330/https://theeuropean-magazine.com/carolin-dylla/9373-dayna-ayash-as-person-of-the-year-2014 |archive-date=March 31, 2018}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Macdonald2018&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/travel/2018/feb/27/beirut-city-guide-arts-clubs-bars-restaurants-gay-lgbtq |title=Culture, clubbing and chaos: out with the locals in Beirut |last=Macdonald |first=Kit |date=February 27, 2018 |work=The Guardian |access-date=November 22, 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Riwayya2015&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.riwayya.com/lullaby/ |title=Lullaby |last=Ash |first=Dayna |date=March 1, 2015 |website=Riwayya: A Space of Collision |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607201456/http://www.riwayya.com/lullaby/ |archive-date=June 7, 2019 |access-date=November 22, 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Rose2019&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.thenational.ae/world/mena/lebanese-women-are-breaking-taboos-to-be-face-of-protests-1.927728 |title=Lebanese women are breaking taboos to be face of protests |last=Rose |first=Sunniva |work=The National |date=October 24, 2019 |access-date=November 22, 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ShwayShway&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.teasafi.com/shwayshway |title=Shway Shway |last=Safi |first=Tania |access-date=November 22, 2019 |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217191444/https://www.teasafi.com/shwayshway |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Safi2019&quot;&gt;{{Cite news |url=https://www.sbs.com.au/news/the-feed/the-revolution-is-a-woman-the-women-at-the-front-of-lebanese-protests |title='Revolution is a Woman': The Women at the Front of Lebanese Protests |last=Safi |first=Tania |date=October 31, 2019 |work=The Feed |access-date=November 22, 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- unused &lt;ref name=&quot;Trochu2017&quot;&gt;{{Cite news |url=https://information.tv5monde.com/terriennes/beyrouth-un-havre-de-paix-au-feminin-pour-artistes-de-tous-horizons-188367 |title=A Beyrouth, un havre de paix, au féminin, pour artistes de tous horizons |last=Trochu |first=Melinda |date=October 12, 2017 |work=TV5Monde |access-date=November 22, 2019 |language=fr}}&lt;/ref&gt;--&gt;

}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੈਸਬੀਅਨ ਕਲਾਕਾਰ]]</text>
      <sha1>59dp9cal28umk30mee93wywxqbu8dk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬ੍ਰੀ ਏਸਰਿਗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140177</id>
    <revision>
      <id>841602</id>
      <parentid>766146</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T02:49:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11171" sha1="rmpvb57gvxqwyrc12zpmvyjmmb3oqkn" xml:space="preserve">
{{Infobox person|honorific_prefix=|agent=|website=www.youtube.com/breeessrig|predecessor=|term=|title=|television=|height=|net_worth=|home_town=|influenced=|influences=|style=ਡਾਰਕ ਕਾਮੇਡੀ, ਪੌਪ ਕਲਚਰ|notable_works=''ਸੋਰਸਫ਼ੇਡ'', ''ਬਲੈਕਬੋਕਸ ਟੀਵੀ'', ''ਨਿਉਕਲੀਅਰ ਫੈਮਲੀ'', ''ਪੌਪ ਟ੍ਰਿਗਰ'', ''ਬਲੱਡ ਸ਼ੇੱਡ''|known_for=|employer=|name=ਬ੍ਰੀ ਏਸਰਿਗ|years_active=2009–ਮੌਜੂਦਾ|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ, ਲੇਖਕ, ਮੇਜ਼ਬਾਨ, ਯੂਟਿਉਬ ਸਖਸ਼ੀਅਤ|monuments=|birth_place=|birth_date={{Birth date and age|1990|8|21}}|birth_name=ਬ੍ਰੀਆਨਾ ਡੈਨੀਏਲ ਏਸਰਿਗ|caption=|alt=|image_size=220px|image=File:Bree_Essrig.jpg|native_name_lang=|native_name=|honorific_suffix=|module={{Infobox YouTube personality
| embed                = Yes
| name                 = 
| channel_display_name = BREEessrig
| channel_direct_url   = user/breeessrig
| genre                = Comedy, sketch
| subscribers          = 285K+&lt;!--please update date in stats_update field when you update this--&gt; &lt;!--do not add the date here as that is already at the bottom of the infobox--&gt;
| views                = 10.85  million &lt;!--please update date in stats_update field when you update this--&gt; &lt;!--do not add the date here as that is already at the bottom of the infobox--&gt;
| network              =
| associated_acts      =
| catchphrase(s)       =
| silver_button        = Yes
| silver_year          = 
| gold_button          = 
| gold_year            = 
| diamond_button       =
| diamond_year         =
| ruby_button          =
| ruby_year            =
| stats_update         = August 16, 2021}}}}

'''ਬ੍ਰੀਆਨਾ ਡੈਨੀਏਲ ਬ੍ਰੀ ਏਸਰਿਗ''' (ਜਨਮ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1990) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], ਲੇਖਕ, ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਟ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ (ਹੁਣ ਬੰਦ) ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸੋਰਸਫੈੱਡ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਾਮੇਡੀ ਲਿਖਤ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;sourcefed&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.tubefilter.com/2015/03/25/sourcefed-bree-essrig-host/|title=SourceFed's Newest Host Is Bree Essrig|last=Gutelle|first=Sam|date=March 25, 2015|website=TubeFilter.com|access-date=July 19, 2017}}&lt;/ref&gt; ਏਸਰਿਗ 2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ਸੋਰਸਫੇੱਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ [[ਟਵਿਟਰ|ਟਵਿੱਟਰ]] ਲੜੀ #ਵਟਸਹੇਪਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;realscreen&quot;&gt;{{Cite web|url=http://realscreen.com/2017/10/04/propagate-preps-live-series-whatshappening-to-stream-on-twitter/|title=Propagate preps live series &quot;#WhatsHappening&quot; to stream on Twitter|last=Alcinii, Daniele|date=October 4, 2017|website=Realscreen.com|access-date=January 30, 2018}}&lt;/ref&gt;

ਏਸਰਿਗ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ ਦੇ 280,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਬਸਕ੍ਰਾਇਬਰ ਅਤੇ 19 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਯੂਜ਼ ਹਨ&lt;ref name=&quot;newmediarockstars&quot;&gt;{{Cite web|url=http://newmediarockstars.com/2015/03/bree-essrig-is-joining-sourcefed/|title=Bree Essrig Is Joining SourceFed!|last=Klima|first=Jeff|date=March 24, 2015|website=NewMediaRockstars.com}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਹ ''ਸੈਵਨਟੀਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;seventeen&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.seventeen.com/life/a18170/pretty-amazing-girl-of-the-week-bree-essrig/|title=Pretty Amazing Girl of the Week!|last=Shoket|first=Ann|date=April 4, 2012|website=[[Seventeen (American magazine)|Seventeen Magazine]]|publisher=[[Hearst Communications]]|location=New York City|access-date=August 1, 2017}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਦ ਡੇਲੀ ਡਾਟ, ਅੱਪਰੋਕਸ'', &lt;ref name=&quot;rapidfire&quot;&gt;{{Cite web|url=http://uproxx.com/hitfix/rapid-fire-questions-with-bree-essrig/|title=Rapid fire questions with Bree Essrig|last=Perez-Mora|first=Matt|date=October 5, 2016|website=Uproxx|access-date=January 8, 2017}}&lt;/ref&gt; ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਬੈਂਕਸ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਹੂਹਾਹਾ&lt;ref name=&quot;funnywoman&quot;&gt;{{Cite web|url=http://whohaha.com/bree-essrig-is-our-funny-woman-of-the-week/|title=Bree Essrig Is Our Funny Woman Of The Week|website=WhoHaha.com|access-date=August 1, 2017}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਐਮੀ ਪੋਹਲਰ ਦੀ ਸਮਾਰਟ ਗਰਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;smartgirls&quot;&gt;{{Cite web|url=https://amysmartgirls.com/16-smart-questions-for-bree-essrig-f0f975bd3c3d|title=16 Smart Questions for Bree Essrig|last=Lutes|first=Alicia|website=Amy Poehler's Smart Girls|access-date=January 8, 2017|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220221015211/https://amysmartgirls.com/16-smart-questions-for-bree-essrig-f0f975bd3c3d|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
2013 ਵਿੱਚ ਏਸਰਿਗ ਦ ਰੂਬਿਨ ਰਿਪੋਰਟ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਲਿੰਗੀ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।&lt;ref name=&quot;bisexual&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/05/31/bisexual-coming-out-_n_3366560.html|title=Coming Out As Bisexual: 'Real L Word' Star Whitney, Bree Essrig Join 'The Rubin Report' Debate|date=May 13, 2013|website=[[Huffington Post]]|access-date=July 19, 2017}}&lt;/ref&gt; ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ, ਬਾਈ-ਇਰੇਜ਼ਰ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਹਮਲੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਵਕੀਲ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;assault&quot;&gt;{{Cite web|url=https://femmagazine.com/inside-the-youtube-space-with-bree-essrig/|title=Inside the YouTube Space with Bree Essrig|last=Chan|first=Karin|website=Fem Magazine|access-date=July 19, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uproxx&quot;&gt;{{Cite web|url=http://uproxx.com/hitfix/bree-essrig-isnt-afraid-of-being-semi-naked/|title=Bree Essrig opens up about her intimate photoshoot|last=Perez-Mora|first=Matt|date=October 4, 2016|website=Uproxx|access-date=July 27, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;seventeen&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;whatstrending&quot;&gt;{{Cite web|url=http://whatstrending.com/uncategorized/15110-bree-essrig-shares-her-sexual-assault-story|title=Bree Essrig Shares Her Sexual Assault Story|last=Harris|first=Jonathan|date=November 13, 2014|website=What's Trending|access-date=January 30, 2018|archive-date=ਜਨਵਰੀ 31, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180131080942/http://whatstrending.com/uncategorized/15110-bree-essrig-shares-her-sexual-assault-story|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਏਸਰਿਗ 2012-2015 ਤੋਂ 'ਦ ਯੰਗ ਤੁਰਕਸ' ਨਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਪੌਪ ਕਲਚਰ ਚੈਨਲ ਪੋਪਟ੍ਰਿਗਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸੀ ਅਤੇ 2015-2017 ਤੋਂ ਸੋਰਸਫੇੱਡ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ/ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sourcefed&quot;/&gt; ਉਸਨੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ 'ਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;popsugar&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.popsugar.com/celebrity/Top-Bree-Essrig-Justin-Bieber-Taylor-Swift-36664933|title=Top That! Bree Essrig, Justin Bieber, Taylor Swift, the Rhodes Bros, and More|date=January 23, 2015|website=[[PopSugar]]|publisher=Popsugar Inc.|location=San Francisco, California|access-date=August 1, 2017}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਬੈਂਕਸ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਹੂਹਾਹਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;badass&quot;&gt;{{Cite web|url=http://whohaha.com/ask-badass-bree-essrig/|title=Bree Essrig On Elizabeth Banks' &quot;Ask A Badass&quot;|date=May 24, 2016|website=WhoHaha.com|access-date=August 1, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;funnywoman&quot;/&gt; ਏਸਰਿਗ ਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਾਰਟੀ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;shorty&quot;&gt;{{Cite web|url=http://shortyawards.com/category/9th/youtube-comedian|title=YouTube Comedian nominees|website=Shorty Awards|access-date=July 25, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hollywoodreporter&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/lists/shorty-awards-2017-nominees-include-ryan-reynolds-kristen-bell-leslie-jones-964507/item/vine-year-964638|title=Shorty Awards Nominees Include Ryan Reynolds, Kristen Bell, Leslie Jones (Exclusive)|last=Lee|first=Ashley|date=January 17, 2017|website=[[The Hollywood Reporter]]|publisher=[[Eldridge Industries]]|location=Los Angeles, California|access-date=July 27, 2017}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪ੍ਰਭਾਵਕ ਮਹਿਮਾਨ, ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਵਜੋਂ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;fantastic&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ew.com/article/2016/09/25/fantastic-fest-highlights-recap-dolph-lundgren/|title=Fantastic Fest special report: Delights, debates, and Dolph Lundgren|last=Collis|first=Clark|date=September 25, 2016|website=[[Entertainment Weekly]]|publisher=[[Meredith Corporation]]|location=New York City|access-date=July 27, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vidcon16&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ew.com/article/2016/06/15/vidcon-2016-stars-scheduled-attend/|title=Vidcon 2016: Stars scheduled to attend|last=Sollosi|first=Mary|date=June 15, 2016|website=[[Entertainment Weekly]]|publisher=[[Meredith Corporation]]|location=New York City|access-date=July 27, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vidcon15&quot;&gt;{{Cite web|url=http://people.com/celebrity/vidcon-interview-schedule/|title=Where Your Favorite YouTubers Will Be at VidCon|last=Price|first=Lydia|date=July 17, 2015|website=[[People Magazine]]|publisher=[[Meredith Corporation]]|location=New York City|access-date=July 27, 2017}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਬਲੈਕਬਾਕਸਟੀਵੀ ਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ &quot;ਸੁਪਰਲਵ&quot; ਲਈ ਸ਼ੇਨ ਡਾਸਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{YouTube|user=breeessrig}}
* {{IMDB name|nm2356026}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਯੂਟਿਊਬਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਲਿੰਗੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]]</text>
      <sha1>rmpvb57gvxqwyrc12zpmvyjmmb3oqkn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਡੇਜ਼ੀ ਈਗਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140782</id>
    <revision>
      <id>841566</id>
      <parentid>774225</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T14:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18490" sha1="nsygy9055txnkrx2btq2i54yhduvy5j" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = ਡੇਜ਼ੀ ਈਗਨ
| image       = Daisy Eagan 2011 by David Shankbone (cropped).JPG
| imagesize   = 
| caption     = ਈਗਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੀ ਇਕ ਪਾਰਟੀ ਦੌਰਾਨ, 2011
| birthname   = 
| birth_date  = {{birth date and age|1979|11|04}}
| birth_place = ਬਰੂਕਲਿਨ, [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ]], ਯੂ.ਐਸ.
| othername   = 
| occupation  = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]]
| alma mater  = ਸਿਮੋਨ'ਜ ਰੌਕ ਦਾ ਬਾਰਡ ਕਾਲਜ
| spouse      = {{marriage|ਪੈਟਰਿਕ ਕਾਮਰ |2003|2006|end=div}}&lt;br&gt;{{marriage|ਕਰਟ ਬਲੂਮ|2020}}
| children    = 1
| awards      = ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ, ਬੇਸਟ ਫ਼ੀਚਰ ਐਕਟਰਸ ਲਈ
| years_active = 1988–ਮੌਜੂਦਾ
}}


'''ਡੇਜ਼ੀ ਈਗਨ''' (ਜਨਮ 4 ਨਵੰਬਰ, 1979) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ ਬਰੁਕਲਿਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

1991 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਦ ਸੀਕਰੇਟ ਗਾਰਡਨ'' ਵਿੱਚ ਮੈਰੀ ਲੈਨੋਕਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਡਰਾਮਾ ਡੈਸਕ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਇਸੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਆਲੋਚਕ ਸਰਕਲ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.playbillvault.com/Show/Detail/4178/The-Secret-Garden &quot;''The Secret Garden'' Broadway&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160208165935/http://www.playbillvault.com/Show/Detail/4178/The-Secret-Garden|date=2016-02-08}}, ''[[ਪਲੇਬਿਲ|Playbill]]'', accessed December 24, 2015&lt;/ref&gt; ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅੱਜ ਤੱਕ (2021 ਤੱਕ) ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ ਫ੍ਰੈਂਕੀ ਮਾਈਕਲਸ ਹੈ (ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ 11ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬਾਅਦ ''ਮੇਮੇ'' ਲਈ ਆਪਣਾ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ)।&lt;ref&gt;Corsello, Bill. [http://www.tonyawards.com/en_US/news/articles/2013-05-20/201305211369095792294.html &quot;The Youngest Tony Award-Winners&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180704092830/https://www.tonyawards.com/en_US/news/articles/2013-05-20/201305211369095792294.html |date=2018-07-04 }}, tonyawards.com, May 21, 2013&lt;/ref&gt;

1992 ਵਿੱਚ ਈਗਨ ਨੇ ''ਸੋਨਡਾਈਮ: ਕਾਰਨੇਗੀ ਹਾਲ'' ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ &quot;ਬ੍ਰਾਡਵੇ ਬੇਬੀ&quot; ਗਾਇਆ।&lt;ref&gt;[http://www.sondheimguide.com/concerts1.html &quot;Special Events, Concerts, and Benefit Performances&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190207121035/http://www.sondheimguide.com/concerts1.html|date=2019-02-07}}, sondheimguide.com, accessed December 24, 2015&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ 2005 ਵਿੱਚ ਬਲੈਂਕ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ''ਦ ਵਾਈਲਡ ਪਾਰਟੀ'' ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵੈਫ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ&lt;ref&gt;Brandes, Phillip. [http://articles.latimes.com/2005/oct/20/news/wk-wild20 &quot;Emotions turn explosive at sizzling ''Wild Party''&quot;], ''[[Los Angeles Times]]'', October 20, 2005&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ 2005 ਦੇ ਐਲ.ਏ. ਵੀਕਲੀ ਥੀਏਟਰ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;Morris, Steven Leigh. [http://www.laweekly.com/news/daisy-eagan-no-exit-2148184 &quot;Daisy Eagan: No Exit&quot;], laweekly.com, April 4, 2007&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਗੇਫਨ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ''ਦ ਸੀਕਰੇਟ ਗਾਰਡਨ'' ਦੀ ਮੈਨਹਟਨ ਕੰਸਰਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰਾਣੀ ਮਾਰਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਮਾਰਥਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ;&lt;ref&gt;Hetrick, Adam. [http://www.playbill.com/news/article/daisy-eagan-sierra-boggess-ramin-karimloo-cheyenne-jackson-ben-platt-join-secret-garden-at-geffen-hall-376720# &quot;Daisy Eagan, Sierra Boggess, Ramin Karimloo, Cheyenne Jackson, Ben Platt Join ''Secret Garden'' at Geffen Hall&quot;], ''[[Playbill]]'', December 23, 2015&lt;/ref&gt; ਇਹ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਫਿਰ 2017 ਵਿੱਚ ਸੀਏਟਲ ਦੇ 5ਵੇਂ ਐਵੇਨਿਊ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;[https://www.broadwayworld.com/seattle/article/Daisy-Eagan-Led-THE-SECRET-GARDEN-to-Bloom-at-5th-Avenue-Theatre-After-DC-Run-20161004 &quot;Daisy Eagan-Led ''The Secret Garden'' to Bloom at 5th Avenue Theatre After D.C. Run&quot;], BWW News Desk, Broadwayworld.com Seattle&lt;/ref&gt;

ਉਸਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ''ਲੂਸਿੰਗ ਈਸਾਯਾਹ'' (1995),&lt;ref&gt;{{Allmovie title|134595|Losing Isaiah}}&lt;/ref&gt; ''ਰਾਈਪ'' (1996)&lt;ref&gt;Holden Stephen. [https://www.nytimes.com/movie/review?res=9C05EFD71E31F931A35756C0A961958260 &quot;Girls Becoming Women in a Man's World&quot;], ''[[The New York Times]]'', May 2, 1997&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ''ਟੋਨੀ ਐਨ' ਟੀਨਾਜ਼ ਵੈਡਿੰਗ'' (2004)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071202033535/http://movies.nytimes.com/movie/290143/Tony-N-Tina-s-Wedding/overview &quot;''Tony n' Tina's Wedding'' Overview&quot;], ''[[The New York Times]]'', accessed December 24, 2015&lt;/ref&gt; ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਉਹ ''ਵਿਦਾਉਟ ਏ ਟ੍ਰੇਸ'' (2007),&lt;ref&gt;[http://www.tvguide.com/tvshows/without-a-trace/episode-20-season-5/skin-deep/100584/ &quot;'Without A Trace', Episode 20&quot;] tvguide.com, accessed December 27, 2015&lt;/ref&gt; ''ਦ ਯੂਨਿਟ'' (2006), &lt;ref&gt;[http://www.tvguide.com/tvshows/the-unit/episode-7-season-1/dedication/278693/ &quot;'The Unit', Episode 7&quot;] tvguide.com, accessed December 27, 2015&lt;/ref&gt; ''ਗੋਸਟ ਵਿਸਪਰਰ'' (2006),&lt;ref&gt;[http://www.tvguide.com/tvshows/ghost-whisperer-2006/episode-5-season-2/grave-matter/192254/ &quot;'Ghost Whisperer', Episode 5&quot;] tvguide.com, accessed December 27, 2015&lt;/ref&gt; ''ਆਰਜ਼'' (2006),&lt;ref&gt;[http://www.tvguide.com/tvshows/numb3rs/episode-15-season-2/the-running-man/191696/ &quot;'Numb3rs', Episode 15&quot;] tvguide.com, accessed December 27, 2015&lt;/ref&gt; ''ਦ ਮੈਂਟਲਿਸਟ'' (2012) ਅਤੇ ਗਰਲਜ਼ (2017) ਦੇ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। 

== ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਈਗਨ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰੁਕਲਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਐਂਡਰੀਆ ਬੋਰੋਫ ਈਗਨ, ਇੱਕ ਡਾਕਟਰੀ ਲੇਖਕ ਸੀ; ਜਦੋਂ ਈਗਨ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਰਿਚਰਡ ਈਗਨ, ਇੱਕ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ। ਡੇਜ਼ੀ ਈਗਨ ਨੂੰ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;laweekly&quot;&gt;{{cite web | last=Morris | first=Steven Leigh | url=https://www.laweekly.com/daisy-eagan-no-exit/ | title=Daisy Eagan: No Exit | website=LA Weekly | date=April 4, 2007 }}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
1991 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 'ਦ ਸੀਕਰੇਟ ਗਾਰਡਨ' ਵਿੱਚ ਮੈਰੀ ਲੈਨੋਕਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਡਰਾਮਾ ਡੈਸਕ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਆਲੋਚਕ ਸਰਕਲ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Secret Garden (Broadway, St. James Theatre, 1991) |url=https://www.playbill.com/production/the-secret-garden-st-james-theatre-vault-0000004178 |website=Playbill |access-date=July 14, 2022}}&lt;/ref&gt; ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅੱਜ ਤੱਕ (2021 ਤੱਕ) ਟੋਨੀ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਟੋਨੀ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਔਰਤ (ਫ੍ਰੈਂਕੀ ਮਾਈਕਲਸ ਆਪਣੇ 11ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮੇਮੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਟੋਨੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ) ਹੈ।&lt;ref&gt;Corsello, Bill. [http://www.tonyawards.com/en_US/news/articles/2013-05-20/201305211369095792294.html &quot;The Youngest Tony Award-Winners&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180704092830/https://www.tonyawards.com/en_US/news/articles/2013-05-20/201305211369095792294.html |date=2018-07-04 }}, tonyawards.com, May 21, 2013&lt;/ref&gt;

1992 ਵਿੱਚ, ਈਗਨ ਨੇ ਸੋਨਡਾਈਮ: ਏ ਸੈਲੀਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਟ ਕਾਰਨੇਗੀ ਹਾਲ ਵਿੱਚ &quot;ਬ੍ਰਾਡਵੇ ਬੇਬੀ&quot; ਗਾਇਆ।&lt;ref&gt;[http://www.sondheimguide.com/concerts1.html &quot;Special Events, Concerts, and Benefit Performances&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190207121035/http://www.sondheimguide.com/concerts1.html |date=2019-02-07 }}, sondheimguide.com, accessed December 24, 2015&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ 2005 ਵਿੱਚ ਬਲੈਂਕ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਦ ਵਾਈਲਡ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਾਈਫ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ&lt;ref&gt;Brandes, Phillip. [http://articles.latimes.com/2005/oct/20/news/wk-wild20 &quot;Emotions turn explosive at sizzling ''Wild Party''&quot;], ''[[Los Angeles Times]]'', October 20, 2005&lt;/ref&gt; , ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ 2005 ਦੇ LA ਵੀਕਲੀ ਥੀਏਟਰ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।

ਉਹ ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਗੇਫਨ ਹਾਲ ਵਿਖੇ 'ਦ ਸੀਕਰੇਟ ਗਾਰਡਨ' ਦੀ ਮੈਨਹਟਨ ਕੰਸਰਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰਾਣੀ ਮਾਰਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ &lt;ref&gt;{{cite web |last=Hetrick |first=Adam |title=Daisy Eagan, Sierra Boggess, Ramin Karimloo, Cheyenne Jackson, Ben Platt Join ''Secret Garden'' at Geffen Hall |url=https://www.playbill.com/article/daisy-eagan-sierra-boggess-ramin-karimloo-cheyenne-jackson-ben-platt-join-secret-garden-at-geffen-hall-com-376720 |website=Playbill |access-date=July 14, 2022 |date=December 23, 2015}}&lt;/ref&gt;ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ 2016 ਵਿੱਚ ਮਾਰਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ;[6] ਇਹ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਫਿਰ 2017 ਵਿੱਚ ਸੀਏਟਲ ਦੇ 5ਵੇਂ ਐਵੇਨਿਊ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;[https://www.broadwayworld.com/seattle/article/Daisy-Eagan-Led-THE-SECRET-GARDEN-to-Bloom-at-5th-Avenue-Theatre-After-DC-Run-20161004 &quot;Daisy Eagan-Led ''The Secret Garden'' to Bloom at 5th Avenue Theatre After D.C. Run&quot;], BWW News Desk, Broadwayworld.com Seattle&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੂਸਿੰਗ ਈਸਾਯਾਹ (1995),&lt;ref&gt;{{AllRovi movie|134595|Losing Isaiah}}&lt;/ref&gt; ਰਾਈਪ (1996)&lt;ref&gt;Holden Stephen. [https://www.nytimes.com/movie/review?res=9C05EFD71E31F931A35756C0A961958260 &quot;Girls Becoming Women in a Man's World&quot;], ''[[The New York Times]]'', May 2, 1997&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਟੋਨੀ ਐਨ' ਟੀਨਾਜ਼ ਵੈਡਿੰਗ (2004)[10] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071202033535/http://movies.nytimes.com/movie/290143/Tony-N-Tina-s-Wedding/overview &quot;''Tony n' Tina's Wedding'' Overview&quot;], ''[[The New York Times]]'', accessed December 24, 2015&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਟਰੇਸ (2007)&lt;ref&gt;[http://www.tvguide.com/tvshows/without-a-trace/episode-20-season-5/skin-deep/100584/ &quot;'Without A Trace', Episode 20&quot;] tvguide.com, accessed December 27, 2015&lt;/ref&gt;, ਦਿ ਯੂਨਿਟ (2006), [12] ਗੋਸਟ ਵਿਸਪਰਰ (2006),&lt;ref&gt;[http://www.tvguide.com/tvshows/the-unit/episode-7-season-1/dedication/278693/ &quot;'The Unit', Episode 7&quot;] tvguide.com, accessed December 27, 2015&lt;/ref&gt; ਨੰਬਰ 3ਆਰਜ਼ (2006),&lt;ref&gt;[http://www.tvguide.com/tvshows/ghost-whisperer-2006/episode-5-season-2/grave-matter/192254/ &quot;'Ghost Whisperer', Episode 5&quot;] tvguide.com, accessed December 27, 2015&lt;/ref&gt; ਦ ਮੈਂਟਲਿਸਟ (2012) ਅਤੇ ਦੇ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਈਗਨ ਨੇ ਸਾਈਮਨਜ਼ ਰੌਕ ਵਿਖੇ ਬਾਰਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਓਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ]] ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;Fox, Jena Tesse. [http://www.broadwayworld.com/article/Still-Daisy-Eagan-After-All-These-Years-20010101 &quot;Still Daisy Eagan After All These Years&quot;], broadwayworld.com, March 27, 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Taylor, Kate. [https://www.nytimes.com/2011/03/28/theater/daisy-eagan-in-still-daisy-after-all-these-years.html&amp;usg=AFQjCNFpkDuXJ4fBXcCoR_zIA1Q-zCatPg &quot;A Former Child Star Returns, With Wisdom&quot;], ''[[The New York Times]]'', March 27, 2011&lt;/ref&gt;

2003 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੈਟਰਿਕ ਕਾਮਰ, ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ;&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2003/08/31/style/weddings-celebrations-daisy-eagan-patrick-comer.html?pagewanted= &quot;Weddings/Celebrations. Daisy Eagan, Patrick Comer&quot;] ''[[The New York Times]]'', August 31, 2003&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 2006 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਈਗਨ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ, ਮੌਂਟੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਕਰਟ ਬਲੂਮ ਨਾਲ [[ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ 6 ਮਈ, 2020 ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;Reich, Athena. [https://www.alternativefamiliesinternational.com/home/2019/1/21/daisys-story-from-suddenly-pregnant-to-queer-discover-dont-let-other-people-dictate-who-you-are# &quot;Daisy's Story, from Suddenly Pregnant to Suddenly Gay&quot;]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Alternative Families International'', January 21, 2019&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਈਗਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲਈ ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ; ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ &quot;ਕੀਅਰ ਪੌਲੀ&quot; ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਆਨ ਹੋਲਸਾਥਰ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਪੱਖੀ ਅਤੇ [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ|ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://podtail.com/podcast/coming-out-with-lauren-nicole/episode-5-daisy-eagan/|title=Episode 5: Daisy Eagan – Coming Out with Lauren &amp; Nicole – Podcast}}&lt;/ref&gt;

ਡੇਜ਼ੀ ਈਗਨ ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://twitter.com/daisyeagan/status/1155262586079727616|title=https://twitter.com/daisyeagan/status/1155262586079727616|website=Twitter|language=en|access-date=2022-03-01}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸੀ/ਦੇ ਸਰਵਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mobile.twitter.com/daisyeagan|title=https://mobile.twitter.com/daisyeagan|website=Twitter|language=en|access-date=2022-03-01|archive-date=2022-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301233557/https://mobile.twitter.com/daisyeagan|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{IBDB name}}
* {{IMDB name|0247059}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਊਯਾਰਕ (ਰਾਜ) ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]]</text>
      <sha1>nsygy9055txnkrx2btq2i54yhduvy5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਦਿਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141110</id>
    <revision>
      <id>841620</id>
      <parentid>743537</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T08:11:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21644" sha1="1tt491m5yqp03n93410lemp8qhqsilq" xml:space="preserve">
'''ਸਈਅਦ ਮੁਹੰਮਦ ਨੌਸ਼ਾਹ (نوشہ) ਗੰਜ ਬਖ਼ਸ਼ ਕਾਦਿਰੀ (21''' ਅਗਸਤ 1552 – 18 ਮਈ 1654), [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]] (ਅੱਜ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ, [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ) ਵਿੱਚ [[ਇਸਲਾਮ]] ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ, ਸੰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jamiyattablighulislam.org/|title=Archived copy|website=www.jamiyattablighulislam.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010081846/http://www.jamiyattablighulislam.org/|archive-date=10 October 2007|access-date=12 January 2022}}&lt;/ref&gt;   [[ਕਾਦਰੀ ਸਿਲਸਿਲਾ|ਕਾਦਿਰੀਆ]] [[ਤਰੀਕਤ|ਸੂਫੀ ਆਦੇਸ਼]] ਦੀ [[ਕਾਦਰੀ ਸਿਲਸਿਲਾ|ਨੌਸ਼ਹਿਆ]] ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦਸਵੀਂ ਅਤੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ [[ਇਸਲਾਮੀ ਕਲੰਡਰ|ਏ.ਐਚ.]] (ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਅਤੇ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਦਰੀ ਨੌਸ਼ਾਹੀ, ਨੌਸ਼ਾਹੀ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਕਾਦਰੀ (ਕਾਦਰੀ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

== ਜਨਮ ਅਤੇ ਨਾਮ ==
ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ ਨੌਸ਼ਾਹ ਗੰਜ ਬਖ਼ਸ਼ ਕਾਦਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ 959 ਹਿਜਰੀ (21 ਅਗਸਤ 1552) ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਘੋਗਾਂਵਾਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਈਅਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਗਿਲਾਨੀ ਕਾਦਿਰੀ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ  ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੂਫ਼ੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਮੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸਨੇ ਮੱਕਾ ਮੁਕਰੱਮਾਹ ਅਤੇ ਮਦੀਨਾ ਮੁਨੱਵਾਰਾਹ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਸੱਤ ਵਾਰ ਪੈਦਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿੰਨੇ ਸਮਰਪਤ ਸੀ।

ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਹਾਜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਹਾਜੀ ਨੌਸ਼ਾਹ, ਅਬੁਲ ਹਾਸ਼ਿਮ, ਭੂਰੇ ਵਾਲਾ ਪੀਰ, ਮੁਜੱਦੀਦ-ਏ ਇਸਲਾਮ (ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ), ਨੌਸ਼ਾਹ ਗੰਜ ਬਖ਼ਸ਼, ਸੱਯਦ ਨੌਸ਼ਾਹ ਪੀਰ ਅਤੇ ਨੌਸ਼ਾਹ ਪਾਕ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਨੌਸ਼ਾਹ ਨਾਮ ਨੂੰ ਨੋਸ਼ਾਹ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਨੌਸ਼ੋ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਸਦਾ ਦਾਅਵਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਰੱਬ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ &quot;ਗੰਜ ਬਖਸ਼&quot; ਅਤੇ &quot;ਨੌਸ਼ਾਹ&quot; ਖਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਦੋਵੇਂ ਨਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ; ਗੰਜ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ &quot;ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ&quot; ਅਤੇ ਨੌਸ਼ਾਹ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜਵਾਨ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਲਾੜਾ। ਉਸਨੂੰ ਮੁਕਾਮ-ਏ ਨੌਸ਼ਾਹਤ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

=== ਪੂਰਵਜ ===
ਮੁਹੰਮਦ ਕਾਦਰੀ ਇੱਕ ਸੱਯਦ (ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਅਹਿਲ-ਏ-ਬੈਤ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਵੰਸ਼ਜ) ਸੀ। ਉਹ [[ਅਲੀ|ਅਲੀ ਇਬਨ ਅਬੀ ਤਾਲਿਬ]] ਦੀ ਇੱਕ 33 ਵੀਂ  ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਇਹ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਈਅਦ ਨੌਸ਼ਾਹ ਗੰਜ ਬਖ਼ਸ਼ ਕਾਦਰੀ ਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਯਦ ਅਵਨ ਇਬਨ ਯਾਲਾ ਅਲ ਹਾਸ਼ਿਮੀ ਅਲ ਗਿਲਾਨੀ ਸਨ। ਇਹ ਸਈਅਦ ਅਬਦੁਲ ਕਾਦਿਰ ਜਿਲਾਨੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪੰਜਵੀਂ ਸਦੀ ਹਿ. (ਲਗਭਗ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਬਗਦਾਦ ਵਿੱਚ 1028 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਈਅਦ ਅਬਦੁਲ ਕਾਦਿਰ ਜਿਲਾਨੀ ਦਾ ਚਾਚਾ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਦਰੀਆ ਆਰਡਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਲਈ ਸਈਅਦ ਅਬਦੁਲ ਕਾਦਿਰ ਜਿਲਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੁਤਬ (ਰੂਹਾਨੀ ਧੁਰਾ) ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜਪੂਤ, ਚੌਹਾਨ ਅਤੇ ਖੋਖਰ ਦੇ ਗੋਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੀਤਾ, ਬਗਦਾਦ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ 1157 ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਬਰ ਵੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ।

ਸੱਯਦ ਅਵਨ ਇਬਨ ਯਾਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸਯਦ ਜ਼ਮਾਨ ਅਲੀ ਮੁਹਸਿਨ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਖੇਤਰਾਂ, ਕੋਹਿਸਤਾਨ-ਇ ਨਮਕ ਅਤੇ ਸੌਂਸਾਕੇਸਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸਲਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਰੀਦਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਧਰਮ ਲਈ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਸਕ &quot;ਰਾਣੀ ਭਰਤ&quot; ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਈਅਦ ਜ਼ਮਾਨ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਬਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਿਰਾਨਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਰਗੋਧਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਸਈਅਦ ਮਹਿਮੂਦ ਸ਼ਾਹ, ਜੋ ਪੀਰ ਜਾਲਿਬ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਈਅਦ ਜ਼ਮਾਨ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਤ ਸੀ ਜਿਸ ਕੋਲ ਅਲੌਕਿਕ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਦਾਨ ਸਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਤਸੱਰੁਫ਼ਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।  ਅਨੇਕ ਉਪਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਖਿੱਚ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਰ ਜਾਲਿਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪੂਰਨ ਮਨੁੱਖ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮਜਾਰ ਰਾਮਦਿਆਨਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਰਗੋਧਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਈਅਦ ਸ਼ਮਸੂਦੀਨ ਸ਼ਾਹਿਦ ਪੀਰ ਜਾਲਿਬ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਸੀ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਮਨਪਸੰਦ ਹਥਿਆਰ, ਇੱਕ ਜੈਵਲਿਨ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸੰਗੀਨ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ਹੀਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੰਗੀਨ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਸੱਯਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਸਈਦ ਰਹੀਮੁਦੀਨ। ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮਜਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਕਾਦਿਰਾਬਾਦ ਨੇੜੇ ਘੋਗਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।

ਸੱਯਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਨੂੰ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਮਾਰਗ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਰਾਹ, ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਬਹੁਤ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਨਯਾ (ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਨਾਮ) ਅਬੂ ਇਸਮਾਈਲ ਪੀਰ ਗਾਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਤ ਸੀ,। ਸੱਯਦ ਅਲਾਉਦੀਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਬਰ ਘੋਗਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸਈਅਦ ਨੌਸ਼ਾਹ ਗੰਜ ਬਖ਼ਸ਼ ਕਾਦਰੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੀ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.qadri-naushahi.com/Resource/Nausha_Peer_RA.htm|title=Hadhrat Nausha Ganj Bakhsh Qadri (RA)|access-date=2022-04-07|archive-date=2022-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20221110144016/http://www.qadri-naushahi.com/Resource/Nausha_Peer_RA.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੱਖਿਆ ==
ਸੱਯਦ ਨੌਸ਼ਾਹ ਗੰਜ ਬਖ਼ਸ਼ ਕਾਦਰੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੱਲਾ ਦਾ ਸੰਤ ਸੀ। ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਰਾਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਯਾਦ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰੀ ਕਾਇਮੁਦੀਨ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ ਅਬਦੁਲ ਹੱਕ ਸਨ।

ਤਸੱਵੁਫ਼ (ਇਸਲਾਮਿਕ ਰਹੱਸਵਾਦ) ਦੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਲ੍ਹਾ (ਇਲਮ-ਇ ਲਦੂੰਨੀ) ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਹਿਮਦ ਬੇਗ ਲਾਹੌਰੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਤ ਦੋ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਆਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਸਈਅਦ ਨੌਸ਼ਾਹ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸਲਾਮੀ ਰਹੱਸਵਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਇਸ ਅਸਾਧਾਰਣ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਨੁਭਵ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ: “ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਆਮਤ  ਦੇ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰੂਹਾਨੀ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਸਬਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਆਤਮਾ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।&quot;

ਸਈਅਦ ਨੌਸ਼ਾਹ ਪੀਰ ਧਾਰਮਿਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਾਹਰ ਸਨ।ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਗਿਆਨ ਉਸ ਦੇ ਕਥਨਾਂ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਇਸਲਾਮੀ ਗਿਆਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

== ਸਿਲਸਿਲਾ ==
29 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਸ਼ਾਹ ਸੁਲੇਮਾਨ ਨੂਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁਰਸਿਦ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਉਸ [[ਸਿਲਸਿਲਾ]]  ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਅਬਦੁਲ ਕਾਦਿਰ ਜਿਲਾਨੀ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵੰਸ਼ ਪਿੱਛੇ ਅਲੀ ਅਲ-ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;(Tazkerah Naushahi copied 1190 AD Punjab University Library)&lt;/ref&gt;{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2007}}

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਹਾਜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੁਤਬ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਦੇ ਸੱਯਦ ਅਬੂ ਨਾਸਰ ਫਤਿਹ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਆਹ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਮੈਣ ਜਿਉਣੀ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ ਬਰਖੁਰਦਾਰ, ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ ਹਾਸ਼ਿਮ ਅਤੇ ਸੱਯਿਦਾ ਸਾਇਰਾ ਖ਼ਾਤੂਨ ਸਨ।

ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਹਿਮਦ ਬੇਗ ਲਾਹੌਰੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਖ਼ੁਦ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅੱਲਾਮਾ ਜਮਾਲੁੱਲਾਹ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਸੱਯਦ ਨੌਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਭੇਜਿਆ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ 'ਤੇ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਹ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਨੇ ਹਾਜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੀ ਆਜਮਾਇਸ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਹੱਥ ਇੰਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਦਬਾਇਆ ਕਿ ਪਹਿਲਵਾਨ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ੂਨ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਪਹਿਲਵਾਨ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਲੱਗਾ।

ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸਜਿਦ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਰਾਨ ਪੜ੍ਹਾਉਣ, ਦਿਨ ਵਿਚ ਪੰਜ ਵਾਰ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਧੂ ਨਫਲ ਨਮਾਜ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਸੀ।

ਹਾਜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਸੁੰਨਤ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।  

ਦਿਨ ਵੇਲੇ  ਮੁਹੰਮਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁੰਨਤ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਊਨੀ ਕੰਬਲੀ ਲੈ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕੰਬਲੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ  ਵਿੱਚ ਭੂਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਭੂਰਾਵਾਲਾ ਪੀਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਵੀ ਭੂਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

== ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ==
ਸੱਯਦ ਨੌਸ਼ਾਹ ਗੰਜ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਸੰਕਲਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ:

* ''ਕੁਲੀਆਤ-ਏ ਨੌਸ਼ਾਹ'' : ( [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]] ਸ਼ਾਇਰੀ) ਜਿਸ ਵਿਚ 76 ਰਿਸਾਲੇ ਅਤੇ 2400 ਛੰਦ ਹਨ।
* ''ਕੁਲੀਆਤ-ਇ ਨੌਸ਼ਾਹ'' : ( [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਕਾਵਿ) ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਛੰਦਾਂ ਦੇ 126 ਰਿਸਾਲੇ ਵਰਣਮਾਲਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਹਨ।
* ''ਮਾਅਰਿਫ-ਇ ਤਸੱਵੁਫ਼'' : ( [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਾਰਸੀ]] ਕਵਿਤਾ) 
* ''ਮੌਆਇਜ਼-ਇ ਨੌਸ਼ਾਹ ਪੀਰ'' : (ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ) ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਲਾਹਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
* ''ਗੰਜ-ਉਲ-ਅਸਰਾਰ'' (&quot;ਰਹੱਸਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ&quot;): ਉਸ ਦਾ  ਲਿਖਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਵਾਰਤਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰਿਸਾਲਾ।

== ਮੌਤ ==
ਹਾਜੀ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਮੌਤ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਇਸਲਾਮੀ ਮਹੀਨੇ ਰਬੀ-ਉਲ-ਅੱਵਲ 1064 ਹਿ. ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਸੋਮਵਾਰ ਦੇ ਦਿਨ ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਅਰਥਾਤ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਤੀ 18 ਮਈ 1654 ਈ: ਦੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ ਨਾਮਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿਚ [[ਗੁਜਰਾਤ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਗੁਜਰਾਤ]] ਦੇ ਰਣਮਲ ਸ਼ਰੀਫ ਵਿਖੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਣਮਲ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਹੈ। ਪਲਾਟ ਦਾ ਨੰਬਰ ਪਹਿਲਾਂ 220 ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ 84/1 ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>1tt491m5yqp03n93410lemp8qhqsilq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਇਤਿਹਾਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141467</id>
    <revision>
      <id>841603</id>
      <parentid>840314</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:32:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15700" sha1="6hkiyu5kepxhbwii1jtpn6txuxmggqr" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Homosexuality_in_Khajuraho_sculpture.jpg|thumb| ਖਜੂਰਾਹੋ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਆਦਮੀਆਂ (ਕੇਂਦਰ) ਦੀਆਂ ਕਾਮੁਕ ਮੂਰਤੀਆਂ।]]
[[ਤਸਵੀਰ:Ardhanari_Gangaikonda.jpg|thumb| [[ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ]], [[ਸ਼ਿਵ]] ਅਤੇ [[ਪਾਰਵਤੀ]] ਦਾ ਅੰਧਰੋਗਨੀ ਰੂਪ, ਗੰਗਾਈਕੋਂਡਾਚੋਲਾਪੁਰਮ ਤੋਂ]]
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

== ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ==
ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਧਰਮ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ਲਈਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਦੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਤੱਕ। [[ਬਾਤਸਾਇਨ|ਵਾਤਸਯਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਪਾਠ [[ਕਾਮਸੂਤਰ]] [[ਸਮਲਿੰਗਕਤਾ|ਕਾਮੁਕ ਸਮਲਿੰਗੀ]] ਵਿਵਹਾਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

=== ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ===
[[ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ (ਪੁਸਤਕ)|ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ]], 2ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗ੍ਰੰਥ ਰਾਜਕਰਾਫਟ 'ਤੇ, ਵਿਭਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਵੇਂ ਮਰਦ ਜਾਂ ਔਰਤ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸੰਭੋਗ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਮੂਲੀ ਅਪਰਾਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਸੰਭੋਗ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;History1&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Vanita|Kidwai|2001}}&lt;/ref&gt;

ਗੈਰ-ਕੁਆਰੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੈਕਸ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸੰਭੋਗ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ &quot;ਗਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦ ਖਾਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖਣ&quot; ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। - ਤਪੱਸਿਆ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸੰਭੋਗ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਬਦਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜਾਤ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;History1&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Vanita|Kidwai|2001}}&lt;/ref&gt;

== ਮੱਧਕਾਲੀ ਦੌਰ ==
[[ਅਲਬਰੂਨੀ|ਅਲ-ਬਿਰੂਨੀ]] ਨਾਲ ਮੱਧਯੁਗੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਅਤੇ ਪੇਡਰੇਸਿਟੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨਾਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ, ਇਹ [[ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ]] ਦੇ ਸੁਲਤਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਸ਼ਰੀਆ]] ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਨਾਹੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਹੋ ਗਿਆ। 

== ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ==
ਮੁਗਲਾਂ ਦਾ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਸਮਲਿੰਗੀ ਅਤੇ ਪੇਡਰੇਸਟੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੂੰ &quot;ਸ਼ੁੱਧ ਪਿਆਰ&quot; ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਦਾ ਇੱਕ ਲੜਕੇ ਦੇ ਨੌਕਰ ਦੁਆਰਾ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਨੇੜਤਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਲੀ ਕੁਲੀ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

[[ਸਰਮਦ ਕਾਸ਼ਾਨੀ]] ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਉਸਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਭਾਈ ਚੰਦ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਲੜਕੇ ਲਈ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ।

ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਯੁੱਗ ਦੀ ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ &quot;ਚਪਟੀ&quot; ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕੋ ਲਿੰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। &quot;ਅਮਰਦ ਪਰਸਤ&quot; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਡੱਚ ਯਾਤਰੀ ਜੋਹਾਨ ਸਟਾਵੋਰੀਨਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮੁਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ, &quot;ਸਦੋਮ ਦਾ ਪਾਪ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਵਹਿਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਭੇਡਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਸ਼ੂ ਸੰਚਾਰ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕੁਦਰਤੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।&quot; &lt;ref&gt;[Johan Stavorinus, Voyages to the East Indies, G G. Robinson (London), 1798, pp. 455-56. Cited in Grcenberg, p. 180.]&lt;/ref&gt; 

[[ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ|ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਫਤਵਾ-ਏ-ਆਲਮਗੀਰੀ ਨੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਬੰਧਾਂ ਲਈ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਸਮੂਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਲਾਮ ਲਈ 50 ਕੋੜੇ, ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਕਾਫ਼ਰ ਲਈ 100, ਜਾਂ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਲਈ ਪੱਥਰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੌਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/stream/digestmoohummud00bailgoog#page/n57/mode/2up|title=A digest of the Moohummudan law|last=Baillier|first=Neil B. E.|date=1875|pages=1–3|access-date=May 10, 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history.stackexchange.com/questions/42157/how-did-the-mughals-view-homosexuality|title=How did the Mughals view homosexuality?|website=History Stack Exchange}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scroll.in/article/810007/from-bulleh-shah-and-shah-hussain-to-amir-khusro-same-sex-references-abound-in-islamic-sufi-poetry|title=From Bulleh Shah and Shah Hussain to Amir Khusro, same-sex references abound in Islamic poetry|last=Khalid|first=Haroon|date=17 June 2016|website=Scroll.in|language=en|access-date=7 September 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.diarna.org/site/detail/public/1931/|title=Sarmad Kashani Tomb in Jami Masjid, New Delhi, India - Archive - Diarna.org|website=archive.diarna.org}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://jewishstudies.washington.edu/global-judaism/sarmad-kashani-sufi-jewish/|title=Of Genizahs, Sufi Jewish Saints, and Forgotten Corners of History - UW Stroum Center for Jewish Studies|date=1 March 2016}}&lt;/ref&gt; 

== ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਾਲ (1858-1947 ਈ.) ==
[[ਤਸਵੀਰ:Two_women_embracing_and_using_carrots_as_dildoes._Gouache_Wellcome_L0033073.jpg|thumb| ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਗਾਜਰਾਂ ਨੂੰ ਡਿਲਡੋ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਗੌਚੇ ਪੇਂਟਿੰਗ।]]
[[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡਾਵਲੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 377 ਤਹਿਤ, ਸਮਲਿੰਗੀ ਜਿਨਸੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇਸਨੂੰ &quot;ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿਰੁੱਧ&quot; ਮੰਨਦਿਆਂ ਜਿਨਸੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧਿਕ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ 1861 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗੋਆ ਇਨਕਿਊਜ਼ੀਸ਼ਨ ਨੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਦੇ ਪੂੰਜੀ ਅਪਰਾਧ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/66330/xavier-aware-brutality-inquisition.html|title=Xavier was aware of the brutality of the Inquisition|date=27 April 2010|work=Deccan Herald|access-date=18 September 2017|publisher=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indiafacts.org/the-portuguese-inquisition-in-goa-a-brief-history/|title=The Portuguese Inquisition in Goa: A brief history|last=Sharma|first=Jai|website=Indiafacts.org|access-date=18 September 2017|archive-date=8 ਜਨਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190108015027/http://indiafacts.org/the-portuguese-inquisition-in-goa-a-brief-history/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਭਾਰਤ ਦਾ ਗਣਰਾਜ (ਸੀ. 1947 ਸੀਈ - ਮੌਜੂਦਾ) ==
1977 ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੁਕੰਤਲਾ ਦੇਵੀ|ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੇਵੀ]] ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗਤਾ ਦਾ&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Subir K Kole|date=2007-07-11|title=Globalizing queer? AIDS, homophobia and the politics of sexual identity in India|journal=Globalization and Health|volume=3|pages=8|doi=10.1186/1744-8603-3-8|pmc=2018684|pmid=17623106}}: &quot;The first academic book on Indian homosexuals appeared in 1977 (The World of Homosexuals) written by Shakuntala Devi, the mathematics wizkid who was internationally known as the human computer. This book treated homosexuality in a positive light and reviewed socio-cultural and legal situation of homosexuality in India and contrasted that with the then gay liberation movement in USA.&quot;&lt;/ref&gt; ਅਧਿਐਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।  ਜਦੋਂ ਕਿ ਧਾਰਾ 377 ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੁਰਲੱਭ ਸਨ, 2009 ਤੱਕ ਵੀਹ ਸਾਲ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਬੰਧਾਂ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸਨ,  [[ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ]] ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਐੱਚਆਈਵੀ/ਏਡਜ਼ ਰੋਕਥਾਮ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ, ਉਹ ਮਰਦ ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੈਕਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਗਰੁੱਪ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ 2001 ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਦੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਿੱਤੇ।

1860 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡਾਵਲੀ ਦੀ ਧਾਰਾ 377 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਾਜ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਬਨਾਮ ਦਿੱਲੀ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ 2009 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੱਕ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਬੰਧ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧਿਕ ਅਪਰਾਧ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਐਨ.ਸੀ.ਟੀ. &lt;ref name=&quot;History&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-25927595|title=Where is it illegal to be gay?|date=10 February 2014|work=BBC News|access-date=11 February 2014}}&lt;/ref&gt; 2013 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਜੌਹਰ ਬਨਾਮ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ 2018 ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੱਕ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਅਪਰਾਧਕ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇਸਨੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ &quot;ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਰੀਰਕ ਸੰਭੋਗ&quot; ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਅਪਰਾਧ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

=== 2009-2013 ===
[[ਤਸਵੀਰ:Anjali_gopalan.jpg|thumb|285x285px| [[ਅੰਜਲੀ ਗੋਪਾਲਨ]] (ਜੁਲਾਈ 2012) ਨਾਲ [[ਮਦੁਰਈ|ਮਦੁਰਾਈ]] ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ [[ਗੈਰ-ਬਾਈਨਰੀ ਜੈਂਡਰ|ਜੈਂਡਰਕੀਅਰ]] ਪ੍ਰਾਈਡ ਪਰੇਡ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/education/edex/One-Who-Fights-For-an-Other/2015/04/13/article2756559.ece|title=One Who Fights For an Other|website=The New Indian Express|access-date=2022-04-25|archive-date=2016-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924062152/http://www.newindianexpress.com/education/edex/One-Who-Fights-For-an-Other/2015/04/13/article2756559.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]]</text>
      <sha1>6hkiyu5kepxhbwii1jtpn6txuxmggqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਾਹਿਰਾ ਸ਼ਰਮਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141567</id>
    <revision>
      <id>841617</id>
      <parentid>711733</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10737" sha1="2q09c9jwo9q12rdblr6fg2ynuuehnt5" xml:space="preserve">'''ਮਾਹਿਰਾ ਸ਼ਰਮਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ, ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓਜ਼ 'ਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/mahira-sharma-want-to-emerge-as-the-style-icon-of-bigg-boss-13-6070422/|title=Mahira Sharma: Want to emerge as the style icon of Bigg Boss 13|date=2019-10-15|website=The Indian Express|language=en|access-date=2022-04-27}}&lt;/ref&gt; 

{{Infobox person
| name               = ਮਾਹਿਰਾ ਸ਼ਰਮਾ
| image              = Mahira Sharma.jpg
| image_upright      = 
| alt                = 
| caption            = ਐਵਾਰਡ ਸ਼ੋਅ 'ਚ ਮਾਹਿਰਾ ਸ਼ਰਮਾ
| birth_name         = ਮਾਹਿਰਾ ਸ਼ਰਮਾ
| birth_date         = {{Birth date and age|1997|11|25}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/amp/videos/zoom/telly-talk/mahira-sharma-birthday-bigg-boss-13-contestant-mahira-sharmas-family-and-friends-celebrate-her-birthday/46934|title=Bigg Boss 13 contestant Mahira Sharma's family and friends celebrate her birthday|website=Times Now}}&lt;/ref&gt;
| birth_place        = [[ਜੰਮੂ]], [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], ਭਾਰਤ
| alma_mater         = [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]
| home_town          = 
| education          = [[ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ]]
| module             = 
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| occupation         = ਮਾਡਲ&lt;/br&gt;ਅਭਿਨੇਤਰੀ
| years_active       = 2015–ਮੌਜੂਦ
}}

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਮਾਹਿਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ੨੫ ਨਵੰਬਰ ੧੯੯੭ ਨੂੰ ਜੰਮੂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/television-news/bigg-boss-13-all-you-need-to-know-about-punjabi-star-mahira-sharma.html|title=Bigg Boss 13: All you need to know about Punjabi star Mahira Sharma|last=World|first=Republic|website=Republic World|language=en|access-date=2022-04-27}}&lt;/ref&gt; ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੁੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/photos/mahira-sharma/bigg-boss-13-mahira-sharmas-these-unknown-facts-will-take-you-surprise-499927/facts-about-mahira-sharma|title=Facts about Mahira Sharma|website=www.pinkvilla.com|language=en|access-date=2022-04-27|archive-date=2022-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427114839/https://www.pinkvilla.com/photos/mahira-sharma/bigg-boss-13-mahira-sharmas-these-unknown-facts-will-take-you-surprise-499927/facts-about-mahira-sharma|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ੨੦੧੫ ਵਿੱਚ ਸਬ ਟੀਵੀ ਸਟਾਰ ਮਹਿਤਾ ਕਾ ਉਲਟਾ ਚਸ਼ਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਕੇ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13-from-taarak-mehta-to-naagin-3-a-look-at-mahira-sharmas-then-and-now-pics/photostory/71410313.cms|title=Bigg Boss 13: From Taarak Mehta to Naagin 3, a look at Mahira Sharma's then and now pics|date=2019-10-02|website=The Times of India|language=en|access-date=2022-04-27}}&lt;/ref&gt; ੨੦੧੬ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਬ ਟੀਵੀ ਦੇ ਯਾਰੋ ਕਾ ਟਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/television-news/mahira-sharma-transformation-naagin-bigg-boss.html|title=Mahira Sharma's transformation from 'Y.A.R.O' to 'Naagin' to 'Bigg Boss' is worth a watch|last=World|first=Republic|website=Republic World|language=en|access-date=2022-04-27}}&lt;/ref&gt; ੨੦੧੬ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਐਮਟੀਵੀ ਡੇਟ ਟੂ ਰੀਮੇਮ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਸੀ। ੨੦੧੬ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਾਰਟਨਰਜ਼ ਟ੍ਰਬਲ ਹੋ ਗਏ ਡਬਲ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀਆ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਗਿਨ 3 'ਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.india.com/entertainment/taarak-mehta-ka-ooltah-chashma-actress-mahira-sharma-roped-in-for-anita-hassanandanis-naagin-3-3127480/|title=Taarak Mehta Ka Ooltah Chashma Actress Mahira Sharma Roped In For Anita Hassanandani’s Naagin 3? {{!}} India.com|last=Nathan|first=Leona|website=www.india.com|language=en|access-date=2022-04-27}}&lt;/ref&gt; ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਕੁੰਡਲੀ ਭਾਗਿਆ ਵਿੱਚ ਮਨੀਸ਼ਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.spotboye.com/television/television-news/kundali-bhagya-mahira-sharma-shraddha-arya-and-anjum-fakih-flaunt-their-killer-moves-in-this-throwback-video/5ea3f09874f5ce660a22570e|title=Kundali Bhagya: Mahira Sharma, Shraddha Arya And Anjum Fakih Flaunt Their Killer Moves In This Throwback Video|website=www.spotboye.com|language=en|access-date=2022-04-27}}&lt;/ref&gt;

੨੦੧੯ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੀ ਬੇਪਨਾਹ ਜੋੜੀ ਵਿੱਚ ਮੀਸ਼ਾ ਓਬਰਾਏ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/mahira-sharma-on-favouritism-in-tv-i-cracked-three-popular-shows-but-lost-them-one-after-the-other/story-Q7LYaSP3npIdRWwVTey8RP.html|title=Mahira Sharma on favouritism in TV: I cracked three popular shows but lost them one after the other|date=2020-07-24|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-04-27}}&lt;/ref&gt; ਸਤੰਬਰ ੨੦੧੯ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ੧੩ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/tv-bigg-boss-13-naagin-3-actress-mahira-sharma-to-become-a-part-of-salman-khan-s-show-543772|title=Bigg Boss 13: This Naagin 3 actress to become a part of Salman Khan’s show|last=Bhasin|first=Shriya|date=2019-08-21|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2022-04-27}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਫਾਈਨਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/mahira-sharma-gets-evicted-from-bigg-boss-13-6266734/|title=Mahira Sharma gets evicted from Bigg Boss 13|date=2020-02-13|website=The Indian Express|language=en|access-date=2022-04-27}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!ਸਾਲ
! ਜਸ਼ਨ
! ਅੱਖਰ
|-
| 2015
| ''ਤਾਰਕ ਮਹਿਤਾ ਕਾ ਉਲਟਾ ਚਸ਼ਮਾ''
|
|-
| 2016-2017
| ''ਯਾਰੋ ਕੱਪ''
| ਕਲਾਕਾਰ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2018
| ''ਪਤਰਸ ਟੋਬਲ ਹੋ ਗਈ ਦੋਹਰਾ''
| ਸੋਨੀਆ ਸਿੰਘ
|-
| ''ਨਾਗਿਨ ੩''
| ਯਾਮਿਨੀ
|-
| ''ਕੁੰਡਲੀ ਭਾਗਿਆ''
| ਮਨੀਸ਼ਾ ਸ਼ਰਮਾ
|-
| 2019
| ''bepanah payar''
| ਮੀਸ਼ਾ ਓਬਰਾਏ
|-
| 2019-2020
| ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 13''
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
|}

=== ਫਿਲਮਾਂ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!ਸਾਲ
! ਪਤਲੀ ਛਾਲੇ
! ਅੱਖਰ
! ਭਾਸ਼ਾ
! ਹਵਾਲਾ
|-
| 2022
| ਲੈਂਬੋਰਗਿਨੀ
| ਗਿਨੀ
| [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/television/report-after-starring-in-music-video-together-paras-chhabra-and-mahira-sharma-reunite-for-punjabi-film-2819977|title=After starring in music video together, Paras Chhabra and Mahira Sharma reunite for Punjabi film|last=|first=|date=|website=DNA India|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| ਰਿਹਾਈ
|
| [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mayapuri.com/muhurat-of-hindi-movie-firautibaaz/|title=मुंबई में हुआ हिंदी फिल्म 'फिरौतीबाज' का मुहूर्त|date=2017-10-17|website=Mayapuri Magazine|language=en-US|access-date=2022-04-27|archive-date=2022-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427142541/https://mayapuri.com/muhurat-of-hindi-movie-firautibaaz/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|ਆਗਾਮੀ
|ਰਾਡੂਆ ਮੁੜਦਾ ਹੈ
|ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ
|[[ਪੰਜਾਬੀ]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mahira Sharma begins shooting for her second Punjabi film 'Raduaa Returns' in Chandigarh|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/regional-film-news/mahira-sharma-begins-shooting-for-her-second-punjabi-film-raduaa-returns-in-chandigarh|access-date=2022-04-29|website=Free Press Journal|language=en|archive-date=2023-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918192919/https://www.freepressjournal.in/entertainment/regional-film-news/mahira-sharma-begins-shooting-for-her-second-punjabi-film-raduaa-returns-in-chandigarh|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-04-29|title=Mahira Sharma To Star In Raduaa Returns As Princess; See Pictures|url=https://www.filmibeat.com/television/news/2022/mahira-sharma-to-star-in-raduaa-returns-as-princess-see-pictures-333817.html|access-date=2022-04-29|website=Filmibeat|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ਮਿਉਜਿਕ ਵੀਡੀਓਜ਼ ===

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਸਬੰਧ ==

* {{IMDB name|9973474}}
* {{Instagram|officialmahirasharma}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]</text>
      <sha1>2q09c9jwo9q12rdblr6fg2ynuuehnt5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>841618</id>
      <parentid>841617</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T07:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>55200</id>
      </contributor>
      <comment>URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s</comment>
      <origin>841618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10733" sha1="dglqn9g5f4lg4e2jlzmmehfwokxj6tc" xml:space="preserve">'''ਮਾਹਿਰਾ ਸ਼ਰਮਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ, ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓਜ਼ 'ਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/mahira-sharma-want-to-emerge-as-the-style-icon-of-bigg-boss-13-6070422/|title=Mahira Sharma: Want to emerge as the style icon of Bigg Boss 13|date=2019-10-15|website=The Indian Express|language=en|access-date=2022-04-27}}&lt;/ref&gt; 

{{Infobox person
| name               = ਮਾਹਿਰਾ ਸ਼ਰਮਾ
| image              = Mahira Sharma.jpg
| image_upright      = 
| alt                = 
| caption            = ਐਵਾਰਡ ਸ਼ੋਅ 'ਚ ਮਾਹਿਰਾ ਸ਼ਰਮਾ
| birth_name         = ਮਾਹਿਰਾ ਸ਼ਰਮਾ
| birth_date         = {{Birth date and age|1997|11|25}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/videos/zoom/telly-talk/mahira-sharma-birthday-bigg-boss-13-contestant-mahira-sharmas-family-and-friends-celebrate-her-birthday/46934|title=Bigg Boss 13 contestant Mahira Sharma's family and friends celebrate her birthday|website=Times Now}}&lt;/ref&gt;
| birth_place        = [[ਜੰਮੂ]], [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], ਭਾਰਤ
| alma_mater         = [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]
| home_town          = 
| education          = [[ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ]]
| module             = 
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| occupation         = ਮਾਡਲ&lt;/br&gt;ਅਭਿਨੇਤਰੀ
| years_active       = 2015–ਮੌਜੂਦ
}}

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਮਾਹਿਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ੨੫ ਨਵੰਬਰ ੧੯੯੭ ਨੂੰ ਜੰਮੂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/television-news/bigg-boss-13-all-you-need-to-know-about-punjabi-star-mahira-sharma.html|title=Bigg Boss 13: All you need to know about Punjabi star Mahira Sharma|last=World|first=Republic|website=Republic World|language=en|access-date=2022-04-27}}&lt;/ref&gt; ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੁੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/photos/mahira-sharma/bigg-boss-13-mahira-sharmas-these-unknown-facts-will-take-you-surprise-499927/facts-about-mahira-sharma|title=Facts about Mahira Sharma|website=www.pinkvilla.com|language=en|access-date=2022-04-27|archive-date=2022-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427114839/https://www.pinkvilla.com/photos/mahira-sharma/bigg-boss-13-mahira-sharmas-these-unknown-facts-will-take-you-surprise-499927/facts-about-mahira-sharma|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ੨੦੧੫ ਵਿੱਚ ਸਬ ਟੀਵੀ ਸਟਾਰ ਮਹਿਤਾ ਕਾ ਉਲਟਾ ਚਸ਼ਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਕੇ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13-from-taarak-mehta-to-naagin-3-a-look-at-mahira-sharmas-then-and-now-pics/photostory/71410313.cms|title=Bigg Boss 13: From Taarak Mehta to Naagin 3, a look at Mahira Sharma's then and now pics|date=2019-10-02|website=The Times of India|language=en|access-date=2022-04-27}}&lt;/ref&gt; ੨੦੧੬ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਬ ਟੀਵੀ ਦੇ ਯਾਰੋ ਕਾ ਟਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/television-news/mahira-sharma-transformation-naagin-bigg-boss.html|title=Mahira Sharma's transformation from 'Y.A.R.O' to 'Naagin' to 'Bigg Boss' is worth a watch|last=World|first=Republic|website=Republic World|language=en|access-date=2022-04-27}}&lt;/ref&gt; ੨੦੧੬ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਐਮਟੀਵੀ ਡੇਟ ਟੂ ਰੀਮੇਮ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਸੀ। ੨੦੧੬ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਾਰਟਨਰਜ਼ ਟ੍ਰਬਲ ਹੋ ਗਏ ਡਬਲ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀਆ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਗਿਨ 3 'ਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.india.com/entertainment/taarak-mehta-ka-ooltah-chashma-actress-mahira-sharma-roped-in-for-anita-hassanandanis-naagin-3-3127480/|title=Taarak Mehta Ka Ooltah Chashma Actress Mahira Sharma Roped In For Anita Hassanandani’s Naagin 3? {{!}} India.com|last=Nathan|first=Leona|website=www.india.com|language=en|access-date=2022-04-27}}&lt;/ref&gt; ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਕੁੰਡਲੀ ਭਾਗਿਆ ਵਿੱਚ ਮਨੀਸ਼ਾ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.spotboye.com/television/television-news/kundali-bhagya-mahira-sharma-shraddha-arya-and-anjum-fakih-flaunt-their-killer-moves-in-this-throwback-video/5ea3f09874f5ce660a22570e|title=Kundali Bhagya: Mahira Sharma, Shraddha Arya And Anjum Fakih Flaunt Their Killer Moves In This Throwback Video|website=www.spotboye.com|language=en|access-date=2022-04-27}}&lt;/ref&gt;

੨੦੧੯ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੀ ਬੇਪਨਾਹ ਜੋੜੀ ਵਿੱਚ ਮੀਸ਼ਾ ਓਬਰਾਏ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/mahira-sharma-on-favouritism-in-tv-i-cracked-three-popular-shows-but-lost-them-one-after-the-other/story-Q7LYaSP3npIdRWwVTey8RP.html|title=Mahira Sharma on favouritism in TV: I cracked three popular shows but lost them one after the other|date=2020-07-24|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-04-27}}&lt;/ref&gt; ਸਤੰਬਰ ੨੦੧੯ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ੧੩ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/tv-bigg-boss-13-naagin-3-actress-mahira-sharma-to-become-a-part-of-salman-khan-s-show-543772|title=Bigg Boss 13: This Naagin 3 actress to become a part of Salman Khan’s show|last=Bhasin|first=Shriya|date=2019-08-21|website=www.indiatvnews.com|language=en|access-date=2022-04-27}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਫਾਈਨਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/mahira-sharma-gets-evicted-from-bigg-boss-13-6266734/|title=Mahira Sharma gets evicted from Bigg Boss 13|date=2020-02-13|website=The Indian Express|language=en|access-date=2022-04-27}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!ਸਾਲ
! ਜਸ਼ਨ
! ਅੱਖਰ
|-
| 2015
| ''ਤਾਰਕ ਮਹਿਤਾ ਕਾ ਉਲਟਾ ਚਸ਼ਮਾ''
|
|-
| 2016-2017
| ''ਯਾਰੋ ਕੱਪ''
| ਕਲਾਕਾਰ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2018
| ''ਪਤਰਸ ਟੋਬਲ ਹੋ ਗਈ ਦੋਹਰਾ''
| ਸੋਨੀਆ ਸਿੰਘ
|-
| ''ਨਾਗਿਨ ੩''
| ਯਾਮਿਨੀ
|-
| ''ਕੁੰਡਲੀ ਭਾਗਿਆ''
| ਮਨੀਸ਼ਾ ਸ਼ਰਮਾ
|-
| 2019
| ''bepanah payar''
| ਮੀਸ਼ਾ ਓਬਰਾਏ
|-
| 2019-2020
| ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 13''
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
|}

=== ਫਿਲਮਾਂ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!ਸਾਲ
! ਪਤਲੀ ਛਾਲੇ
! ਅੱਖਰ
! ਭਾਸ਼ਾ
! ਹਵਾਲਾ
|-
| 2022
| ਲੈਂਬੋਰਗਿਨੀ
| ਗਿਨੀ
| [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/television/report-after-starring-in-music-video-together-paras-chhabra-and-mahira-sharma-reunite-for-punjabi-film-2819977|title=After starring in music video together, Paras Chhabra and Mahira Sharma reunite for Punjabi film|last=|first=|date=|website=DNA India|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| ਰਿਹਾਈ
|
| [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mayapuri.com/muhurat-of-hindi-movie-firautibaaz/|title=मुंबई में हुआ हिंदी फिल्म 'फिरौतीबाज' का मुहूर्त|date=2017-10-17|website=Mayapuri Magazine|language=en-US|access-date=2022-04-27|archive-date=2022-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427142541/https://mayapuri.com/muhurat-of-hindi-movie-firautibaaz/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|ਆਗਾਮੀ
|ਰਾਡੂਆ ਮੁੜਦਾ ਹੈ
|ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ
|[[ਪੰਜਾਬੀ]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mahira Sharma begins shooting for her second Punjabi film 'Raduaa Returns' in Chandigarh|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/regional-film-news/mahira-sharma-begins-shooting-for-her-second-punjabi-film-raduaa-returns-in-chandigarh|access-date=2022-04-29|website=Free Press Journal|language=en|archive-date=2023-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918192919/https://www.freepressjournal.in/entertainment/regional-film-news/mahira-sharma-begins-shooting-for-her-second-punjabi-film-raduaa-returns-in-chandigarh|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-04-29|title=Mahira Sharma To Star In Raduaa Returns As Princess; See Pictures|url=https://www.filmibeat.com/television/news/2022/mahira-sharma-to-star-in-raduaa-returns-as-princess-see-pictures-333817.html|access-date=2022-04-29|website=Filmibeat|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ਮਿਉਜਿਕ ਵੀਡੀਓਜ਼ ===

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਸਬੰਧ ==

* {{IMDB name|9973474}}
* {{Instagram|officialmahirasharma}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]</text>
      <sha1>dglqn9g5f4lg4e2jlzmmehfwokxj6tc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭੂ-ਰਸਾਇਣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141605</id>
    <revision>
      <id>841609</id>
      <parentid>600839</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9259" sha1="j2r6sefpeqq8b1p6nrwwmw9nme2b0yf" xml:space="preserve">{{ਹਵਾਲੇ|30em}}

'''ਭੂ''' -ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਉਹ [[ਵਿਗਿਆਨ]] ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪੇਪੜੀ (ਭੋਂ ਵਿਗਿਆਨ)|ਧਰਤੀ ਦੀ ਛਾਲੇ]] ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ [[ਮਹਾਂਸਾਗਰ|ਸਮੁੰਦਰਾਂ]] ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ]] ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Albarede&quot;&gt;{{Cite book|title=Geochemistry : an introduction|last=Albarède|first=Francis|date=2007|publisher=Cambridge Univ. Press|others=Translated from the French.|isbn=9780521891486|edition=5th|location=Cambridge}}&lt;/ref&gt; {{Rp|1}}ਭੂ-ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਖੇਤਰ [[ਧਰਤੀ]] ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪੂਰੇ [[ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ|ਸੂਰਜੀ ਸਿਸਟਮ]] ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੈ,&lt;ref name=&quot;cosmo&quot;&gt;{{Cite book|title=Cosmochemistry|last=McSween, Jr|first=Harry Y.|last2=Huss|first2=Gary R.|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139489461}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਮੈਂਟਲ ਸੰਚਾਲਨ]], [[ਗ੍ਰਹਿ|ਗ੍ਰਹਿਆਂ]] ਦਾ ਗਠਨ ਅਤੇ [[ਗਰੇਨਾਈਟ|ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ]] ਅਤੇ [[ਬਸਾਲਟ|ਬੇਸਾਲਟ]] ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Albarede&quot; /&gt; {{Rp|1}}ਇਹ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ [[ਭੂਗਰਭ ਵਿਗਿਆਨ|ਭੂ-]] ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Victorgoldschmidt0006MA8633570-0001.jpg|thumb| [[ਵਿਕਟਰ ਗੋਲਡਸ਼ਮਿਟ]] (1909)]]
''ਭੂ-ਰਸਾਇਣ'' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1838 ਵਿੱਚ ਸਵਿਸ-ਜਰਮਨ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਫਰੈਡਰਿਕ ਸ਼ੋਨਬੇਨ|ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਫ੍ਰੀਡਰਿਕ ਸ਼ੋਨਬੀਨ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ: &quot;ਭੂ-ਰਸਾਇਣ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਕਾਰਬ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਰਹੱਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਭੂ-ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।&quot;&lt;ref name=&quot;Buildingbridges&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gIOK5EUm5ysC|title=Chemical Sciences in the 20th Century: Bridging Boundaries|last=Kragh|first=Helge|date=2008|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-3-527-30271-0|editor-last=Reinhardt|editor-first=Carsten|pages=160–192|chapter=From geochemistry to cosmochemistry: The origin of a scientific discipline, 1915–1955}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਕੀ ਦੀ ਸਦੀ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਸ਼ਬਦ &quot;ਰਸਾਇਣਕ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ&quot; ਸੀ, ਅਤੇ [[ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਅਤੇ [[ਕਮਿਸਟ|ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ]] ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੰਪਰਕ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Buildingbridges&quot; /&gt;

1884 ਵਿੱਚ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਰਵੇਖਣ]] (USGS) ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ, ਵੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੂ-ਰਸਾਇਣ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਖਣਿਜਾਂ ਦੇ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸਰਵੇਖਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਮੁੱਖ USGS ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ, [[ਫਰੈਂਕ ਵਿਗਲਸਵਰਥ ਕਲਾਰਕ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਵਿਗਲਸਵਰਥ ਕਲਾਰਕ]], ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੱਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਘਟਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਭਾਰ ਵਧਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ''ਜੀਓਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੇ ਡੇਟਾ'' ਵਿੱਚ ਤੱਤ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਦਾ ਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=Buildingbridges/&gt;&lt;ref name=McSween&gt;{{cite book|last1=McSween, Jr.|first1=Harry Y.|last2=Richardson|first2=Steven M.|last3=Uhle|first3=Maria E.|title=Geochemistry pathways and processes|date=2003|publisher=Columbia University|location=New York|isbn=9780231509039|edition=2nd}}&lt;/ref&gt;{{rp|2}}


1850 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ [[ਉਲਕਾ ਪਿੰਡ|ਉਲਕਾਪਿੰਡਾਂ]] ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਚੱਟਾਨਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1901 ਵਿੱਚ, [[ਓਲੀਵਰ ਸੀ ਫਰਿੰਗਟਨ|ਓਲੀਵਰ ਸੀ. ਫਰਿੰਗਟਨ]] ਨੇ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਕਿ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅੰਤਰ ਸਨ, ਪਰ ਸਾਪੇਖਿਕ ਭਰਪੂਰਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=Buildingbridges/&gt; ਇਹ [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਰਸਾਇਣ|ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਕੈਮਿਸਟਰੀ]] ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜੀ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਗਠਨ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Cornell&quot;&gt;{{Cite book|url=http://www.geo.cornell.edu/geology/classes/geo455/Chapters.HTML|title=Geochemistry (Unpublished)|last=White|first=William M.|page=1|access-date=14 March 2012}}&lt;/ref&gt;

20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, [[ਮੈਕਸ ਵਾਨ ਲਾਉ|ਮੈਕਸ ਵਾਨ ਲੌਅ]] ਅਤੇ [[ਵਿਲੀਅਮ ਐਲ ਬ੍ਰੈਗ|ਵਿਲੀਅਮ ਐਲ. ਬ੍ਰੈਗ]] ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਐਕਸ-ਰੇ ਸਕੈਟਰਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। 1920 ਅਤੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, [[ਵਿਕਟਰ ਗੋਲਡਸ਼ਮਿਟ]] ਅਤੇ [[ਓਸਲੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਓਸਲੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ]] ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਮ ਖਣਿਜਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮੂਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਲਈ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਗੋਲਡਸ਼ਮਿਟ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ''ਜੀਓਕੈਮਿਸਚ ਵਰਟੀਲੁੰਗਸਗੇਸੇਟਜ਼ੇ ਡੇਰ ਐਲੀਮੈਂਟੇ'' [ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਭੂ-ਰਸਾਇਣਕ ਨਿਯਮ] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=McSween/&gt;{{rp|2}}&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Mason|first1=Brian|title=Victor Moritz Goldschmidt : father of modern geochemistry|date=1992|publisher=Geochemical Society|location=San Antonio, Tex.|isbn=0-941809-03-X}}&lt;/ref&gt;

1960 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2002 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸਾਲ 2002 ਤੱਕ [[ਮੈਨਫ੍ਰੇਡ ਸ਼ਿਡਲੋਵਸਕੀ]] ਦੀ ਖੋਜ ਆਈਸੋਟੋਪ-ਬਾਇਓਜੀਓਕੈਮਿਸਟਰੀ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰੀਕੈਂਬਰੀਅਨ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਦੇ ਨਾਲ [[ਅਰਲੀ ਧਰਤੀ]] ਦੇ ਜੀਵ-ਰਸਾਇਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;[[Manfred Schidlowski]]: ''[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0301926800001285?via%3Dihub Carbon isotopes as biochemical recorders of life over 3.8 Ga of Earth history: Evolution of a concept]''. In: Precambrian Research. Vol. 106, Issues 1-2, 1 February 2001, pages 117-134.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Harald Strauss: ’’[https://e-docs.geo-leo.de/bitstream/handle/11858/8243/Gmit_50.pdf?sequence=3&amp;isAllowed=y Obituary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211208230237/https://e-docs.geo-leo.de/bitstream/handle/11858/8243/Gmit_50.pdf?sequence=3&amp;isAllowed=y |date=2021-12-08 }}’’. In: Geowissenschaftiche Mitteilungen, Nr. 50, december 2012, page 102-103&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ|30em}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਰਤ ਵਿਗਿਆਨ]]</text>
      <sha1>j2r6sefpeqq8b1p6nrwwmw9nme2b0yf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਯੂਰੀ ਲਿਸਿਆਨਸਕੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142539</id>
    <revision>
      <id>841626</id>
      <parentid>743569</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:19:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10527" sha1="kp13aqsxlyromf6cbcj892ubhhckuro" xml:space="preserve">{{Infobox military person|name=Yuri Lysiansky|image=Юрій Лисянський (1773-1837).jpg|caption=Portrait of Lisyansky by [[Vladimir Borovikovsky]].|birth_date=April 1(12), 1773|death_date={{death date and age|1837|3|6|1773|8|13}}|birth_place=[[Nizhyn]]|death_place=[[Saint Petersburg]]|nickname=|allegiance={{flag|Russian Empire}}|branch={{navy|Russian Empire}}|serviceyears=|rank=|unit=|battles=[[Russo-Swedish War (1788-1790)]], [[Battle of Sitka]] 1804|awards=[[Order of Saint Vladimir]]|relations=|laterwork=}}

'''ਯੂਰੀ ਫੇਡੋਰੋਵਿਚ ਲਿਸਿਆਨਸਕੀ''' ('''ਯੂਰੀ''' ਲਿਸੀਅਨਸਕੀ ਅਤੇ '''ਲਿਸੀਅਨਸਕੀ''' ਅਤੇ '''ਲਿਸਿਆਂਸਕੀ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਪੈਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ) ({{Lang-uk|Юрій Федорович Лисянський}}   , Jurij Fedorovyč Lysjanskyj ; {{Lang-ru|Ю́рий Фёдорович Лися́нский}}   , Jurij Fëdorovič Lisjanskij , 1(13) ਅਪ੍ਰੈਲ 1773 – 6 ਮਾਰਚ 1837) [[ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਰੂਸੀ ਨੇਵੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨੀ ਮੂਲ ਦਾ [[ਖੋਜੀ]] ਸੀ। ਉਸਨੇ ''[[ਨੇਵਾ (1802 ਰੂਸੀ ਜਹਾਜ਼)|ਨੇਵਾ]]'' ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਪਹਿਲੇ ਰੂਸੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਈਸਟਰ ਟਾਪੂ|ਈਸਟਰ ਆਈਲੈਂਡ]] ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੱਛਮੀ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

== ਜੀਵਨੀ ==
ਲਿਸਿਆਨਸਕੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਨਿਝਿਨ|ਨਿਜ਼ੀਨ]] (ਹੁਣ [[ਯੂਕਰੇਨ]], ਫਿਰ [[ਰੂਸੀ ਸਲਤਨਤ|ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ]]) ਵਿੱਚ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਪਾਦਰੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ [[ਜ਼ਪੋਰੋਜ਼ੀਅਨ ਕੋਸੈਕਸ|ਕੋਸੈਕ]] [[ਪਰਿਵਾਰ]] ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸੀ। 1786 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਨੇਵਲ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰ (ਰੂਸ)|ਨੇਵੀ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਰੂਸੋ-ਸਵੀਡਿਸ਼ ਯੁੱਧ (1788-1790)|ਰੂਸ-ਸਵੀਡਿਸ਼ ਯੁੱਧ (1788-1790)]] ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 1790-1793 ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ [[ਬਾਲਟਿਕ ਫਲੀਟ]] ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1793-1799 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। 1793 ਅਤੇ 1795 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸਨੇ ਉਸਦੇ ਕਪਤਾਨ, [[ਰਾਬਰਟ ਮਰੇ (ਰਾਇਲ ਨੇਵੀ ਅਫਸਰ)|ਰਾਬਰਟ ਮਰੇ]] ਦੇ ਅਧੀਨ, 36-ਬੰਦੂਕਾਂ ਵਾਲੇ [[ਫ੍ਰੈਂਚ ਫ੍ਰੀਗੇਟ ਕਲੀਓਪੇਟਰ|HMS ''Oiseau'']] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਲੰਟੀਅਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਲਿਸਿਆਨਸਕੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਉੱਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਾਫਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ [[ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼]] ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਪੀਲਾ ਬੁਖਾਰ|ਪੀਲੇ ਬੁਖਾਰ]] ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਰੇ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤਯਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬਿਮਾਰ ਲਿਸਿਆਨਸਕੀ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Lisyansky&quot;&gt;{{Cite book|title=A Voyage Round the World in 1803, 4, 5 &amp; 6 ... in the Ship Neva|last=Lisyansky|pages=xvii–xviii}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Lysiansky_Map.jpg|left|thumb| Neva ਦੇ ਰਸਤੇ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]]
1803-1806 ਵਿੱਚ [[ਰੂਸੀ-ਅਮਰੀਕਨ ਕੰਪਨੀ|ਰੂਸੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਕੰਪਨੀ]] ਦੀ ਵਪਾਰੀ [[ਸਲੂਪ|ਸਲੋਪ]] ''[[ਨੇਵਾ (1802 ਰੂਸੀ ਜਹਾਜ਼)|ਨੇਵਾ]]'' ਦੇ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਲਿਸੀਅਨਸਕੀ ਨੇ [[ਧਰਤੀ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰੂਸੀ [[ਸਰਕਮਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ|ਚੱਕਰ]] ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਕਾਉਂਟ [[ਨਿਕੋਲੇ ਪੇਟ੍ਰੋਵਿਚ ਰੇਜ਼ਾਨੋਵ|ਨਿਕੋਲੇ ਪੈਟਰੋਵਿਚ ਰੇਜ਼ਾਨੋਵ]], ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਦੂਰ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਕਲੋਨੀਆਂ ਲਈ [[ਰੂਸ ਦਾ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ I|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪਹਿਲੇ]] ਦੇ ਪੇਂਟੀਪੋਟੈਂਸ਼ਰੀ ਅਤੇ ''[[ਨਦੇਜ਼ਦਾ (1802 ਰੂਸੀ ਜਹਾਜ਼)|ਨਡੇਜ਼ਦਾ]]'' ਵਿੱਚ ਕੈਪਟਨ [[ਐਡਮ ਜੋਹਾਨ ਵਾਨ ਕ੍ਰੂਸੇਨਸਟਰਨ]] ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਹੇਠ ਸੀ। ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀਵਾਦੀ, ਵਿਲਹੇਲਮ ਗੋਟਲੀਬ ਟਾਈਲੇਸੀਅਸ, ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋਹਾਨ ਕੈਸਪਰ ਹਾਰਨਰ (1734-1834) ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Smith, Abigail M.|last2=Jones, Mary E. Spencer|last3=Jackson, Patrick N. Wyse|year=2014|title=Bryozoans of the Krusenstern Expedition(1803-1806)|url=http://www.bryozoa.net/annals/annals4/annals_of_bryozoology_4_10_2014_smith_spencerjones_wysejackson.pdf|journal=Annals of Bryology|volume=4|pages=183–194}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਕ੍ਰੋਨਸਟੈਡ]] ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ, ਪਰ [[ਹਵਾਈ]] ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਹਾਜ਼ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਾਉਂਟ ਨਿਕੋਲੇ ਰੇਜ਼ਾਨੋਵ ਅਤੇ ਲਿਸਿਆਨਸਕੀ [[ਰੂਸੀ ਅਮਰੀਕਾ|ਰੂਸੀ ਅਮਰੀਕਾ (ਅਲਾਸਕਾ)]] ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। 1804 ਵਿੱਚ ''ਨੇਵਾ'' ਨੇ [[ਈਸਟਰ ਟਾਪੂ]] ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ,&lt;ref&gt;[[Katherine Routledge]] refers to page 58 of his book &quot;Voyage round the world in the Ship ''Neva'' Lysianskyi&quot;, London 1814.&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਸ [[ਸਾਲ]] ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, [[ਸਿਟਕਾ ਦੀ ਲੜਾਈ|ਸਿਟਕਾ, ਅਲਾਸਕਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ]] [[Tlingit ਲੋਕ|ਟਲਿੰਗਿਟ]] ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। 1805 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਮਕਾਉ|ਮਕਾਊ]] ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੂਸੇਨਸਟਰਨ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। 1805 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ [[ਹਵਾਈਅਨ ਭਿਕਸ਼ੂ ਸੀਲ|ਹਵਾਈਅਨ ਭਿਕਸ਼ੂ ਦੀ ਮੋਹਰ]] ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.monachus-guardian.org/factfiles/hawai01.htm |title=Monachus Guardian |access-date=2022-06-11 |archive-date=2022-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221020052045/https://www.monachus-guardian.org/factfiles/hawai01.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਆਖਰਕਾਰ, ''ਨੇਵਾ'' 22 ਜੁਲਾਈ 1806 ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਨਸਟੈਡ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਲਈ ਲਿਸਿਆਨਸਕੀ ਨੂੰ ਕਈ ਇਨਾਮ ਮਿਲੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਦਾ ਆਦੇਸ਼|ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਸੇਂਟ ਵਲਾਦੀਮੀਰ]] ਦੀ ਤੀਜੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
[[ਤਸਵੀਰ:Lisyansky_grave.jpg|right|thumb| ਲਿਸਿਆਨਸਕੀ ਦੀ ਕਬਰ]]
ਲਿਸਿਆਨਸਕੀ ਨੂੰ [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ]] ਦੇ [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇਵਸਕੀ ਮੱਠ]] ਦੇ [[ਤਿਖਵਿਨ ਕਬਰਸਤਾਨ|ਟਿਖਵਿਨ ਕਬਰਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਯਾਦਗਾਰਾਂ ==
ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: [[ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਹਵਾਈ ਟਾਪੂ|ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਹਵਾਈ ਟਾਪੂਆਂ]] ਵਿੱਚ [[ਲਿਸੀਅਨਸਕੀ ਟਾਪੂ]], [[ਬੈਰਾਨੋਫ ਟਾਪੂ|ਬਾਰਾਨੌਫ ਟਾਪੂ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ, ਅਲਾਸਕਾ, ਇੱਕ ਖਾੜੀ, ਇੱਕ ਸਟਰੇਟ, ਇੱਕ ਨਦੀ, ਅਤੇ [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਪ, [[ਅਖ਼ੋਤਸਕ ਸਮੁੰਦਰ|ਓਖੋਤਸਕ ਸਾਗਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਹਾੜ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਓਖੋਤਸਕ ਸਾਗਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ, ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਸਬੇ ਨਿਜ਼ਿਨ ਵਿੱਚ ਯੂ. ਲਿਸਿਆਨਸਕੀ ਦਾ ਸਮਾਰਕ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਹਵਾਲੇ ==

* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Gz9jAAAAMAAJ&amp;q=Voyage+round+the+world+in+the+Ship+%22Neva%22|title=A Voyage Round the World in 1803, 4, 5 &amp; 6 in the Ship Neva|last=Lisyansky|first=Yuri|publisher=Longman, Hurst, Rees, Orme, and Brown|year=1814|isbn=9780839811626|location=London}}
* [http://explorenorth.com/library/history/geodic-ak-1902-L.html Naming of Alaska]
{{Authority control}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1837]]</text>
      <sha1>kp13aqsxlyromf6cbcj892ubhhckuro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪਰਵੀਨ ਬਾਬੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144145</id>
    <revision>
      <id>841585</id>
      <parentid>838137</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43808" sha1="altzgkngqlwqukht2jn8kebd025aw19" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਪਰਵੀਨ ਬਾਬੀ
| caption            = ਪਰਵੀਨ ਬਾਬੀ ''[[ਅਮਰ ਅਕਬਰ ਐਂਥਨੀ]]'' ਵਿੱਚ, (1977)
| image_size         = 
| birth_name         = Parveen Moammed Ali&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/parveen-babi-488143.html |title=Parveen Babi |date=25 January 2005 |access-date=19 October 2021 |website=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt;
| birth_date         = {{Birth date|df=yes|1954|4|4}}&lt;ref name=&quot;Sleeman2001&quot;&gt;{{cite book |author=Elizabeth Sleeman |title=The International Who's Who of Women 2002 |url=https://books.google.com/books?id=6J8xDWDqOkEC&amp;pg=PA35 |year=2001 |publisher=[[Psychology Press]] |isbn=978-1-85743-122-3 |pages=35–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Mishra |first1=Nivedita |title='Parveen Babi survived on a diet of milk, eggs towards the end of her life': Karishma Upadhyay |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/parveen-babi-survived-on-a-diet-of-milk-eggs-towards-the-end-of-her-life-karishma-upadhyay/story-ZYumG04DYdw9iKdAu7UtRI.html |website=Hindustan Times |language=en |date=12 September 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bhaskar&quot;/&gt;
| birth_place        = ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ (ਹੁਣ [[ਗੁਜਰਾਤ]]) ਵਿੱਚ
| occupation         = {{flatlist|
* Actress
* model}}
| years active       = 1972–1991
| death_date         = {{Death date and age|2005|01|20|1954|04|04|df=y}}
| death_place        = [[Mumbai]], [[Maharashtra]], India
| resting_place      = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਪਰਵੀਨ ਬਾਬੀ''' (4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1954&amp;nbsp;– 20 ਜਨਵਰੀ 2005) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਸੀ। 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, &lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-1005269,flstry-1.cms &quot;Parveen wanted to be left alone&quot;], ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|The Times of India]], 30 January 2005 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205154555/http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-1005269,flstry-1.cms|date=5 December 2008}}''&lt;/ref&gt; ਬਾਬੀ ਨੂੰ ਉਸਦੀ &quot;ਗਲੇਮਰਸ&quot; ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;Telegraph India&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1101123/jsp/entertainment/story_13209188.jsp|title=Manish Malhotra picks his five favourite super stylish heroines of the seventies|date=23 November 2010|access-date=19 July 2012|publisher=Telegraph India|location=Calcutta, India}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਸੈਂਸ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਆਈਕਨ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/parveen-babi-death-anniversary-5-best-movies-of-the-glamourous-actress|title=Parveen Babi Death Anniversary: 5 best movies of the glamourous actress|date=January 19, 2022|website=Free Press Journal India|access-date=ਅਗਸਤ 20, 2022|archive-date=ਜਨਵਰੀ 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127125041/https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/parveen-babi-death-anniversary-5-best-movies-of-the-glamourous-actress|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਬਾਬੀ ਨੇ ਫਿਲਮ ''ਚਰਿਤ੍ਰ'' (1973) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ [[ਡਰਾਮਾ]] ਫਿਲਮ &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwIQ&quot;&gt;ਮਜਬੂਰ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; (1974) ਵਿੱਚ ਨੀਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਉਸਨੇ ਐਕਸ਼ਨ ਕ੍ਰਾਈਮ - ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ''ਦੀਵਾਰ'' (1975) ਵਿੱਚ ਅਨੀਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਅਮਰ ਅਕਬਰ ਐਂਥਨੀ'' (1977) ਵਿੱਚ ਜੈਨੀ, ''ਸੁਹਾਗ'' (1979) ਵਿੱਚ ਅਨੂ, ''ਕਾਲਾ ਪੱਥਰ'' (1979 ਵਿੱਚ ਅਨੀਤਾ, ''ਦ ਬਰਨਿੰਗ ਟਰੇਨ'' (1980) ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਤਲ, &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwMA&quot;&gt;ਸ਼ਾਨ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; (1980) ਵਿੱਚ ਸੁਨੀਤਾ, ''ਕਾਲੀਆ'' (1981) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਲਿਨੀ/ਰਾਣੀ, ਅਤੇ ''ਨਮਕ ਹਲਾਲ'' (1982) ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾ। 1976 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|''ਟਾਈਮ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ]] ਦੇ ਕਵਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸਟਾਰ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19760731-time-magazine-features-starlet-parveen-babi-on-its-cover-sets-bombay-on-fire-824041-2014-06-11|title=Time magazine features starlet Parveen Babi on its cover, sets Bombay on fire|date=11 June 2014|website=India Today|language=en|access-date=16 February 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.masala.com/remembering-parveen-babi-the-tragic-life-and-death-of-one-of-bollywoods-most-beautiful-actress|title=Remembering Parveen Babi: The Tragic Life and Death of One of Bollywood's Most Beautiful Actress|date=20 February 2020|website=Masala!}}&lt;/ref&gt; 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ, ਬਾਬੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ।

ਬਾਬੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਬੀਰ ਬੇਦੀ, ਡੈਨੀ ਡੇਨਜੋਂਗਪਾ ਅਤੇ [[ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਣਵਿਆਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਦੁਫਾੜ ਮਾਨਸਿਕਤਾ|ਪੈਰਾਨੋਇਡ ਸਕਿਜ਼ੋਫਰੀਨੀਆ]] ਦਾ ਰੋਗ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। 20 ਜਨਵਰੀ 2005 ਨੂੰ, ਬਾਬੀ ਦੀ ਕਈ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121022035323/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-01-22/india/27842530_1_parveen-babi-body-injury-marks &quot;Parveen Babi dies, alone in death as in life&quot;], ''[[The Times of India]], 22 January 2005.''&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-1005269,flstry-1.cms &quot;Parveen wanted to be left alone&quot;], ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|The Times of India]], 30 January 2005 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205154555/http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-1005269,flstry-1.cms|date=5 December 2008}}''&lt;/ref&gt;

== ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਪਰਵੀਨ ਬਾਬੀ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1954 ਨੂੰ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ (ਹੁਣ [[ਗੁਜਰਾਤ]]) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ-ਅਧਾਰਤ ਕੁਲੀਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਬੱਚੀ ਸੀ ਜੋ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪਠਾਨਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ [[ਪਠਾਣ|ਪਸ਼ਤੂਨਾਂ]] ਦੇ ਖਿਲਜੀ ਬਾਬੀ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ ਸਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/parveen-babi-488143.html|title=Obituaries - Parveen Babi|date=25 January 2005|website=The Independent|language=en}}&lt;/ref&gt; ਪਰਵੀਨ ਦਾ ਜਨਮ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਵਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਬਾਬੀ, ਜੂਨਾਗੜ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਜਮਾਲ ਬਖਤੇ ਬਾਬੀ (ਮੌਤ 2001) ਸੀ। &lt;ref&gt;[http://www.junagadhstate.org/illustrious.html &quot;The Illustrious Babi Daynasty :: JunaGadh State&quot;]. ''junagadhstate.org''.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/adopted-son-claims-parveen-babi-s-crores-news-bollywood-kkfv9zbeghi.html|title='Adopted son' claims Parveen Babi's crores|date=31 January 2005|publisher=Sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218073954/http://www.sify.com/movies/adopted-son-claims-parveen-babi-s-crores-news-bollywood-kkfv9zbeghi.html|archive-date=18 February 2013|access-date=6 October 2012}}&lt;/ref&gt; 1959 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ  ਮਹਿਰੂਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ|ਮਾਊਂਟ ਕਾਰਮਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ, [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ]] ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;[http://www.stxavierscollege.net/home/node/7 &quot;St. Xavier's College – Ahmedabad – INDIA&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130208031711/http://stxavierscollege.net/home/node/7 |date=2013-02-08 }}. ''stxavierscollege.net''.&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਪਰਵੀਨ ਬਾਬੀ ਦਾ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ 1972 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਸਲੀਮ ਦੁਰਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ''ਚਰਿਤ੍ਰ'' (1973) ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਸੀ। &lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4198219.stm &quot;Bollywood star Parveen Babi dies&quot;] ''[[BBC News]]'', 22 January 2005&lt;/ref&gt; ਇਹ ਫਿਲਮ ਫਲਾਪ ਰਹੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਧਿਆਨ ਖਿਚਿਆ  ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਬੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ [[ਡਰਾਮਾ]] ਫਿਲਮ &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwYg&quot;&gt;ਮਜਬੂਰ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; (1974) ਵਿੱਚ ਨੀਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ਼ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ। ਉਸਨੇ ਐਕਸ਼ਨ ਕ੍ਰਾਈਮ - ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ''ਦੀਵਾਰ'' (1975) ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ|ਵੇਸਵਾ]], ਅਨੀਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਅਮਰ ਅਕਬਰ ਐਂਥਨੀ'' (1977) ਵਿੱਚ ਜੈਨੀ, ''ਸੁਹਾਗ'' (1979) ਵਿੱਚ ਅਨੂ, ''ਕਾਲਾ ਪੱਥਰ'' (1979) ਵਿੱਚ ਅਨੀਤਾ, ''ਦ ਬਰਨਿੰਗ ਟਰੇਨ'' (1980) ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਤਲ , &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwcw&quot;&gt;ਸ਼ਾਨ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; (1980) ਵਿੱਚ ਸੁਨੀਤਾ, ''ਕਾਲੀਆ'' (1981) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਲਿਨੀ/ਰਾਣੀ, ਅਤੇ ''ਨਮਕ ਹਲਾਲ'' (1982) ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।

[[ਹੇਮਾ ਮਾਲਿਨੀ]], [[ਰੇਖਾ]], [[ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ]], [[ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ]], ਜ਼ੀਨਤ ਅਮਾਨ ਅਤੇ [[ਰਾਖੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ|ਰਾਖੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਪਰਵੀਨ ਆਪਣੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅੱਠ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਹਿੱਟ ਜਾਂ ਸੁਪਰ-ਹਿੱਟ ਰਹੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਸੁਹਾਗ'' (1979), ''ਕਾਲਾ ਪੱਥਰ'' (1979), ਅਤੇ ''ਨਮਕ ਹਲਾਲ'' (1982), [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਨਾਲ   ''ਕਾਲਾ ਸੋਨਾ'' (1975) ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ਼, ''ਚਾਂਦੀ ਸੋਨਾ'' (1977) ਸੰਜੇ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਅਤੇ ''ਜਾਨੀ ਦੋਸਤ''  (1983) [[ਧਰਮਿੰਦਰ]] ਦੇ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਨੋਦ ਪਾਂਡੇ ਦੀ ''ਯੇ ਨਾਜ਼ਦੀਕੀਆਂ'' (1982) ਵਿੱਚ  ਮਾਰਕ ਜ਼ੁਬੇਰ ਨਾਲ਼, ਅਤੇ ''ਦਿਲ ...ਆਖ਼ਰ ਦਿਲ ਹੈ'' (1982 ਵਿੱਚ [[ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ|ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਸ਼ਾਹ]] ਦੇ ਨਾਲ਼  ਔਫ-ਬੀਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। &lt;ref&gt;[http://www.brns.com/bollywood/pages1/bolly89.html &quot;Ashanti&quot;]. ''brns.com''.&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹੀਰੋਇਨਾਂ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਚਰਿਤਰ ਵਿੱਚ ਗਲਤਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਬੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਛਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਰਦ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਨਫਰਤ ਦੀ ਡੰਗੀ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਜਾਗੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਸਮਕਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਰਜਿਤ ਸੀ। ਪਰਵੀਨ ਬਾਬੀ ਅਤੇ ਜ਼ੀਨਤ ਅਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿੰਗਾਰੀਆਂ ਦਿੱਖਾਂ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰਾਸ਼ੇ ਬਦਨਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲਹਿਜਿਆਂ ਸਦਕਾ ਪੱਛਮੀਕ੍ਰਿਤ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਨਾਇਕਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਈਆਂ ਅਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਦੀਆਂ ਮੋਹਰੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਹਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://idiva.com/news-entertainment/the-myth-madness-of-the-late-parveen-babi/12285|title=The Myth &amp; Madness of Parveen Babi|date=26 April 2012|publisher=iDiva.com|access-date=28 October 2012|archive-date=23 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023045905/http://idiva.com/news-entertainment/the-myth-madness-of-the-late-parveen-babi/12285|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਬੀ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਪੱਛਮੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ, ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ''ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਅਤੇ ਗਾਓਂ'' ''ਕੀ ਗੋਰੀ'' ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਗਲੈਮਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਦੀ ਨਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਸ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੁੱਖ ਸਹਿ-ਸਟਾਰ [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]], [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]], ਫਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ, [[ਧਰਮਿੰਦਰ]] ਅਤੇ [[ਵਿਨੋਦ ਖੰਨਾ]] ਸਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ  ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਤਾਰੇ ਸਨ। &lt;ref name=&quot;rediff2003&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2003/may/03dinesh.htm|title=Parveen Babi: A bohemian rhapsody|website=Rediff.com|access-date=28 October 2012}}&lt;/ref&gt; ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਬੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਫਿਲਮਫੇਅਰ'', ''ਦ ਸਟਾਰਡਸਟ'', ਅਤੇ ''ਬਾਂਬੇ ਡਾਇੰਗ'' ਸਮੇਤ ਹਰ ਫਿਲਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;rediff2003&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://parveen-babi.ememorials.in/|title=Parveen Babi|publisher=Parveen-babi.ememorials.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20110910141957/http://parveen-babi.ememorials.in/|archive-date=10 September 2011|access-date=28 October 2012}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਜੁਲਾਈ 1976 ਵਿੱਚ ''[[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ]]'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/parveen-babis-iconic-time-magazine-cover/287085-8-66.html|title=Parveen Babi's iconic Time magazine cover – Movies News – Bollywood – ibnlive|date=31 August 2012|publisher=Ibnlive.in.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120901175013/http://ibnlive.in.com/news/parveen-babis-iconic-time-magazine-cover/287085-8-66.html|archive-date=1 September 2012|access-date=6 October 2012}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਉਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਕਵਰ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਲਿਵ-ਇਨ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟੀ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਰਜਿਤ ਸਨ। ਇਹ ਤੱਥ ਕਿ ਪਰਵੀਨ ਨੇ [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] ਨਾਲ ਅੱਠ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ|ਬਿੱਗ ਬੀ]] ਦੀ ਮੈਨੀਆ  ਦੇ ਸਿਖਰ ਸਮੇਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਤਥ ਉਸਦੇ ਕੱਦ ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਪਾਵਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ''[[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ|ਐਂਗਰੀ ਯੰਗ ਮੈਨ]]'' ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ|ਅਮਿਤਾਭ]] ਅਤੇ ਪਰਵੀਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੂਰਕ ਸਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://song.ezinemark.com/parveen-babi-the-diva-of-hindi-film-industry-7d2e57e2443f.html|title=Parveen Babi – The Diva of Hindi Film Industry|publisher=Song.ezinemark.com|access-date=28 October 2012|archive-date=21 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221092352/http://song.ezinemark.com/parveen-babi-the-diva-of-hindi-film-industry-7d2e57e2443f.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

ਬਾਬੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1983 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੀਨ ਤੋਂ &quot;ਗਾਇਬ&quot; ਹੋ ਗਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਠਿਕਾਣੇ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸੂਚਿਤ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਤਿਕਥਨੀ ਵਾਲੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਅਤੇ ਭੜਕਾਊ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ  ਕਿ ਉਹ &quot;ਅੰਡਰਵਰਲਡ&quot; ਵਿੱਚ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ &quot;ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿੱਚ&quot; ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। 1988 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਫਿਲਮ ''ਅਕਰਸ਼ਨ'' ਤੱਕ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2005/jan/27pb1.htm|title=Amitabh on Parveen Babi|date=27 January 2005|website=Rediff.com|access-date=28 October 2012}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡੈਕੋਰੇਟਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। &lt;ref name=&quot;The Telegraph Story&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1050123/asp/nation/story_4287764.asp|title=As in life, so in death: lonely and lovelorn|date=23 January 2005|work=The Telegraph|access-date=19 July 2012|location=Calcutta, India}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ੋਅ ਬਿਜ਼ਨਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸੰਗੀਤ, ਪਿਆਨੋ, ਪੇਂਟਿੰਗ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਸਾਹਿਤ, ਲੇਖਣ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਅਧਿਐਨ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਮੂਰਤੀ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਲਏ। ਉਸਨੇ 1973 ਤੋਂ 1992 ਤੱਕ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੈਂਟਹਾਊਸ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਚੰਗੇ ਵਿੱਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.co.in/news/2005/jan/24babi.htm|title=Parveen Babi's Juhu apartment sealed|date=24 January 2005|publisher=Rediff.co.in|access-date=28 October 2012}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਬਾਬੀ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਡੈਨੀ ਡੇਨਜੋਂਗਪਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਬੀਰ ਬੇਦੀ ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਮਹੇਸ਼ ਭੱਟ]] ਨੂੰ ਡੇਟ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://idiva.com/news-entertainment/danny-denzongpa-girls-are-attracted-to-bad-guys/13073|title=Danny Denzongpa: Girls Are Attracted to Bad Guys &amp;#124; Entertainment|date=7 June 2012|publisher=iDiva.com|access-date=21 July 2020}}&lt;/ref&gt; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬੀ ਇਕੱਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;cineplot1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://cineplot.com/parveen-babi-memories/|title=Parveen Babi – Memories|date=3 July 2011|publisher=Cineplot.com|access-date=6 October 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=41179|title=She said we were her only family|last=Snehal Fernandes|publisher=Express India|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110034451/http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php?newsid=41179|archive-date=10 January 2016|access-date=6 October 2012}}&lt;/ref&gt;

30 ਜੁਲਾਈ 1983 ਨੂੰ, ਪਰਵੀਨ ਬਾਬੀ ਨੇ [[ਭਾਰਤ]] ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਯੂਜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦੋਸਤ ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ ਨਾਲ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਅਤੇ [[ਹੂਸਟਨ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਹ ਨਵੰਬਰ 1989 ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਦੁਫਾੜ ਮਾਨਸਿਕਤਾ|ਪੈਰਾਨੋਇਡ ਸਕਿਜ਼ੋਫਰੀਨੀਆ]] ਹੋਣ ਦੀ ਅਫਵਾਹ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਬਾਕਾਇਦਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਲੇਬਲ ਲਗਾਉਣਾ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਅਕਸ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਗਲ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਧ ਢੱਕ ਸਕਣ। &lt;ref name=&quot;Gone too soon&quot;&gt;{{Cite web|url=http://in.omg.yahoo.com/photos/gone-too-soon-1329276353-slideshow/gone-too-soon-photo-1329276177.html|title=Gone too soon|website=Rediff.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120218121023/http://in.omg.yahoo.com/photos/gone-too-soon-1329276353-slideshow/gone-too-soon-photo-1329276177.html|archive-date=18 February 2012|access-date=16 February 2012}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਕਾਰਨ ਪਰਵੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ਼ੋਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋੜ ਲਏ ਅਤੇ ਇਕਾਂਤਵਾਸ ਹੋ ਗਈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://idiva.com/news-entertainment/the-myth-madness-of-the-late-parveen-babi/12285|title=The Myth &amp; Madness of the Late Parveen Babi|date=26 April 2012|publisher=iDiva.com|access-date=6 October 2012|archive-date=23 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023045905/http://idiva.com/news-entertainment/the-myth-madness-of-the-late-parveen-babi/12285|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ, [[ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ]], [[ਰਾਬਰਟ ਰੈੱਡਫੋਰਡ]], ਪ੍ਰਿੰਸ ਚਾਰਲਸ, [[ਅਲ ਗੋਰ]], ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ, ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ, [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਜਪਾ]] ਸਰਕਾਰ, [[ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ|ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ]], [[ਕੇਂਦਰੀ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ|ਸੀਆਈਏ]], [[ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ|ਸੀਬੀਆਈ]], [[ਕੇ. ਜੀ. ਬੀ.|ਕੇਜੀਬੀ]] ਅਤੇ [[ਮੋਸਾਦ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮੀ ਹਸਤੀਆਂ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ । &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/former-filmstar-parveen-babi-sees-plots-everywhere/1/221196.html|title=Former filmstar Parveen Babi sees plots everywhere : INDIASCOPE|date=19 August 2002|website=India Today|access-date=28 October 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/court-throws-out-plea-of-film-actress-1.396791|title=Court throws out plea of film actress|website=Gulf News|access-date=28 October 2012|archive-date=19 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219031951/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/court-throws-out-plea-of-film-actress-1.396791|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਨੇ ਪਰ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਸਬੂਤ ਨੋਟਪੈਡ 'ਤੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਘੁਗੂ ਘਾਂਗੜੇ ਨਿਕਲੇ। &lt;ref name=&quot;Gone too soon&quot; /&gt;

7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1984 ਨੂੰ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੌਹਨ ਐੱਫ. ਕੈਨੇਡੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਤਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੱਕੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਬਿਨਾ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਥਕੜੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਤੀਹ ਹੋਰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜਨਰਲ ਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਘਟਨਾ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕੌਂਸਲ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ 'ਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ ਸਨ। ਮਿਲਣੀ ਦੌਰਾਨ, ਪਰਵੀਨ ਮੁਸਕਰਾਈ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲਰ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.well.com/~jct/ugbio/ugbio10.htm|title=&lt;!--mstheme--&gt; 10. Years After&lt;!--mstheme--&gt;|publisher=Well.com|access-date=6 October 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ug-krishnamurti.blogspot.in/2010/09/parveen-babi-on-ug-i-must-state-few.html|title=On Uppaluri Gopala Krishnamurti|publisher=Ug-krishnamurti.blogspot.in|access-date=6 October 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Gone too soon&quot;/&gt; 1989 ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: &quot; [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] ਇੱਕ ਸੁਪਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੈਂਗਸਟਰ ਹੈ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਦਾ ਵੈਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਗੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਸਰਜਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਦੇ ਐਨ ਹੇਠਾਂ ਇਕ ਟ੍ਰਾਂਸਮੀਟਰ/ਚਿੱਪ/ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਬੱਗ ਲਗਾਇਆ। ਬਾਬੀ ਦੀ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦਾਗ ਦਿਖਾ ਰਹੀ ਸੀ।  .

2002 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫਿਰ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 1993 ਦੇ ਲੜੀਵਾਰ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੇ ਕੇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਲਫਨਾਮਾ ਦਾਇਰ ਕਰਕੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਸੰਜੇ ਦੱਤ]] ਵਿਰੁੱਧ ਇਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਬੂਤ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਤਲਬ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਅਦਾਲਤ 'ਚ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾ ਆਈ  ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;Gone too soon&quot;/&gt; ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਬੀ ਨੇ ਹਰ ਫ਼ੋਨ ਕਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ। 

== ਮੌਤ ==
ਉਹ 22 ਜਨਵਰੀ 2005 ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਕਰਿਆਨੇ ਦਾ ਸਮਾਨ  ਅਤੇ ਅਖਬਾਰ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। &lt;ref&gt;[http://www.indiaexpress.com/news/entertainment/20050122-0.html &quot;Parveen Babi found dead in Mumbai&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024222149/http://www.indiaexpress.com/news/entertainment/20050122-0.html|date=24 October 2008}}, ''[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|The Indian Express]]'', 22 January 2005.&lt;/ref&gt; ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਮਿਲਣ ਤੋਂ 72 ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਤੇ [[ਗੈਂਗਰੀਨ]] ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੂਗਰ ਦੀ ਬਿਗੜੀ ਹਾਲਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਿਸਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਮਿਲੀ ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਖਿਲਰੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ, ਕੱਪੜੇ, ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਖਬਾਰ ਸਨ। ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਂਗਰੀਨ ਕਾਰਨ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਫਲੈਟ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਵ੍ਹੀਲਚੇਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। &lt;ref&gt;[http://www.mid-day.com/news/2005/jan/102106.htm Parveen Babi found dead in her flat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130519170211/http://www.mid-day.com/news/2005/jan/102106.htm |date=2013-05-19 }}. ''mid-day.com''. 23 January 2005&lt;/ref&gt; ਕੂਪਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਅਲਕੋਹਲ (ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਦਵਾਈ ਤੋਂ) ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖਾਧਾ ਪੀਤਾ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਸਾਜਿਸ਼ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਅਤੇ [[ਸ਼ੱਕਰ ਰੋਗ|ਸ਼ੂਗਰ]] ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;bhaskar&quot;&gt;{{Cite web|url=http://daily.bhaskar.com/article/ENT-parveen-babi-jeete-thi-shaan-se-3059105.html|title=Parveen Babi: Jeeti thi shaan se|publisher=daily.bhaskar.com|access-date=6 October 2012|archive-date=28 ਜੂਨ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120628132852/http://daily.bhaskar.com/article/ENT-parveen-babi-jeete-thi-shaan-se-3059105.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਪਰਵੀਨ ਬਾਬੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਲਾਬਾਰ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਐਂਗਲੀਕਨ ਚਰਚ ਵਿੱਚ ਬਪਤਿਸਮਾ ਲਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToPrint_PASTISSUES2&amp;Type=text/html&amp;Locale=english-skin-custom&amp;Path=TOIM/2007/11/20&amp;ID=Ar00700|title=Church completes 125 years|date=20 November 2007|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220235121/http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToPrint_PASTISSUES2&amp;Type=text%2Fhtml&amp;Locale=english-skin-custom&amp;Path=TOIM%2F2007%2F11%2F20&amp;ID=Ar00700|archive-date=20 December 2013|access-date=6 October 2012}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਈਸਾਈ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੇ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਲਾਸ਼ ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ [[ਇਸਲਾਮ|ਇਸਲਾਮੀ]] ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਫ਼ਨਾਇਆ। &lt;ref name=&quot;cineplot1&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-01-23/india/27854098_1_parveen-babi-trooped-into-juhu-police-babi-legacy|title=Parveen Babi wanted Christian last rites|date=23 January 2005|work=[[The Times of India]]|access-date=6 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511014713/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-01-23/india/27854098_1_parveen-babi-trooped-into-juhu-police-babi-legacy|archive-date=11 May 2013}}&lt;/ref&gt; ਪਰਵੀਨ ਬਾਬੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਾਕਰੂਜ਼, ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਜੁਹੂ ਮੁਸਲਿਮ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;[http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=41105 &quot;Chaos, confusion mark Parveen Babi's funeral&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121001160035/http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=41105|date=1 October 2012}}. ''expressindia.com''.&lt;/ref&gt;

ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਜਨਰਲ ਉਸਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਕਸਟੋਡੀਅਨ ਬਣ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Actress-Parveen-Babis-kin-claims-her-assets/articleshow/1633614.cms|title=Actress Parveen Babi's kin claims her assets &amp;#124; India News - Times of India}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਮਚ ਗਈ ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੂਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਬਾਰੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਬੈਂਕ ਦੇ ਲਾਕਰ ਵਿੱਚ ਪਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਮੁਰਾਦ ਖਾਨ ਬਾਬੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸੀ। ਵਸੀਅਤ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ 70% ਬਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗਰੀਬ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਟਰੱਸਟ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। 20% ਮੁਰਾਦ ਖਾਨ ਬਾਬੀ ਨੂੰ, &quot;ਇੱਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਸ਼ਕਤੀ&quot; ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ 10% ਈਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਫੰਡਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-04-28/ahmedabad/27834794_1_parveen-babi-babi-family-babi-property|title=Babi will leaves relatives high and dry|date=28 April 2005|work=[[The Times of India]]|access-date=6 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131108222916/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-04-28/ahmedabad/27834794_1_parveen-babi-babi-family-babi-property|archive-date=8 November 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-04-29/india/27858574_1_parveen-babi-murad-khan-babi-junagadh-court|title=Babi will leaves kin high and dry|date=29 April 2005|work=[[The Times of India]]|access-date=6 October 2012|archive-url=https://archive.today/20130103175315/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-04-29/india/27858574_1_parveen-babi-murad-khan-babi-junagadh-court|archive-date=3 January 2013}}&lt;/ref&gt;

ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ, ਪਰਵੀਨ ਬਾਬੀ ਦੀ ਕਬਰ, ਅਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀਆਂ]] ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ]], [[ਮਧੂਬਾਲਾ]], [[ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ]], [[ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ]], [[ਨੌਸ਼ਾਦ|ਨੌਸ਼ਾਦ ਅਲੀ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤਾ ਕਰੂਜ਼ ਮੁਸਲਿਮ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cnngo.com/mumbai/none/juhus-islamic-cemetary-mumbais-muslim-icons-thrown-out-their-graves-275298|title=Juhu Muslim Cemetery: Mumbai's multi-story graveyard|date=16 February 2010|publisher=CNNGo.com|access-date=13 October 2013|archive-date=10 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110013304/http://www.cnngo.com/mumbai/none/juhus-islamic-cemetary-mumbais-muslim-icons-thrown-out-their-graves-275298|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=674579|title=Rafi, Naushad's Graves Could be Dug for Space|publisher=news.outlookindia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120929055211/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=674579|archive-date=29 September 2012|access-date=6 October 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ketan.net/art2_29.html|title=The old resting places of the beautiful|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719144940/http://www.ketan.net/art2_29.html|archive-date=19 July 2011}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2005]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954]]</text>
      <sha1>altzgkngqlwqukht2jn8kebd025aw19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਧਿਕਾ ਗੋਵਿੰਦਰਾਜਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145813</id>
    <revision>
      <id>841630</id>
      <parentid>768550</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8606" sha1="s029kjyb0xj4fzbyw8bnz2bqm0hpl3r" xml:space="preserve">
{{Infobox person|name=ਰਾਧਿਕਾ ਗੋਵਿੰਦਰਾਜਨ|birth_date=|birth_place=|nationality=ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ|citizenship=ਅਮਰੀਕੀ|education=|alma_mater=[[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]&lt;br/&gt;[[ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]|occupation=[[ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ]], ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ|known_for=''Animal Intimacies''|relatives=}}
[[Category:Articles with hCards]]

'''ਰਾਧਿਕਾ ਗੋਵਿੰਦਰਾਜਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ, ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ 'ਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚੀਤੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਬਾਰੇ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://chid.washington.edu/people/radhika-govindrajan|title=Radhika Govindrajan {{!}} Comparative History of Ideas {{!}} University of Washington|website=chid.washington.edu|access-date=2020-06-30}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ''ਐਨੀਮਲ ਇੰਟੀਮੇਸੀਜ਼'' ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਰਾਜ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁ-ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theweek.in/review/books/2019/05/10/fantastic-beasts.html|title=Fantastic beasts|website=The Week|language=en|access-date=2020-06-30|archive-date=2020-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630115559/https://www.theweek.in/review/books/2019/05/10/fantastic-beasts.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਮਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ [[ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ [[ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.]] ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ 2015 ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://anthropology.washington.edu/people/radhika-govindrajan|title=Radhika Govindrajan {{!}} Department of Anthropology {{!}} University of Washington|website=anthropology.washington.edu|access-date=2020-06-30}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ''ਐਨੀਮਲ ਇੰਟੀਮੇਸੀਜ਼: ਇੰਟਰਸਪੀਸੀਜ਼ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ ਇਨ ਇੰਡੀਆਜ਼ ਸੈਂਟਰਲ ਹਿਮਾਲਿਆਸ'' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenewleam.com/2019/04/radhika-govindrajans-animal-intimacies-a-tale-of-difference-and-ineffable-affinity/|title=Radhika Govindrajan's Animal Intimacies: a Tale of Difference and Ineffable Affinity - The New Leam|last=LEAM|first=THE NEW|date=|website=|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630091642/https://www.thenewleam.com/2019/04/radhika-govindrajans-animal-intimacies-a-tale-of-difference-and-ineffable-affinity/|archive-date=2020-06-30|access-date=2020-06-30|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਕੇਂਦਰੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਮਨੁੱਖ-ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/books/review-animal-intimacies-by-radhika-govindrajan/story-uDyoTOkJQUevgBYxBpJUUI.html|title=Review: Animal Intimacies by Radhika Govindrajan|date=2019-07-19|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2020-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scroll.in/article/917637/an-extraordinary-book-explores-identity-and-anxieties-in-kumaon-through-human-animal-relationships|title=An extraordinary book explores identity and anxieties in Kumaon through human-animal relationships|last=Mulmi|first=Amish Raj|website=Scroll.in|language=en-US|access-date=2020-06-30}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਮਈ 2018 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washington.edu/news/2018/06/12/anthropology-professor-focuses-book-on-the-bonds-between-humans-animals/|title=Anthropology professor focuses book on the bonds between humans, animals|website=UW News|language=en|access-date=2020-06-30}}&lt;/ref&gt; ਰਾਧਿਕਾ ਨੂੰ ਅਮੇਰਿਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਤੋਂ ''ਐਨੀਮਲ ਇੰਟੀਮੇਸੀਜ਼: ਇੰਟਰਸਪੀਸੀਜ਼ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਇਨ ਇੰਡੀਆਜ਼ ਸੈਂਟਰਲ ਹਿਮਾਲਿਆਜ਼'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਐਡਵਰਡ ਕੈਮਰਨ ਡਿਮੌਕ ਇਨਾਮ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਗਰੀ ਬੈਟਸਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://anthropology.yale.edu/news/alumna-radhika-govindrajan-receives-gregory-bateson-prize|title=Alumna, Radhika Govindrajan, receives Gregory Bateson Prize {{!}} Department of Anthropology|website=anthropology.yale.edu|access-date=2020-06-30}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://culanth.org/about/about-the-society/announcements/radhika-govindrajan-awarded-the-2019-bateson-prize|title=Radhika Govindrajan Awarded the 2019 Bateson Prize|last=Gürsel|first=Zeynep Devrim|website=Society for Cultural Anthropology|language=en|access-date=2020-06-30}}&lt;/ref&gt;

ਜੂਨ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਮੈਰੀਕਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਲਰਨਡ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2020 ਲਈ ਫੈਲੋ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiawest.com/news/global_indian/three-indian-american-women-named-among-american-council-of-learned-societies-fellows/article_ccd1abae-b9e8-11ea-8cfc-f7ad77d3dcda.html|title=Three Indian American Women Named Among American Council of Learned Societies Fellows|last=Reporter|first=India-West Staff|website=India West|language=en|access-date=2020-06-30|archive-date=2020-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630091631/https://www.indiawest.com/news/global_indian/three-indian-american-women-named-among-american-council-of-learned-societies-fellows/article_ccd1abae-b9e8-11ea-8cfc-f7ad77d3dcda.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* Radhika Govindrajan publications indexed by Google Scholar
* [https://penguin.co.in/book_author/radhika-govindrajan/ Radhika Govindrajan] at Penguin India
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਨਵਵਿਗਿਆਨੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਸਿੱਖਿਅਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>s029kjyb0xj4fzbyw8bnz2bqm0hpl3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੋਨਿਕਾ ਗਲੇਟੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147419</id>
    <revision>
      <id>841623</id>
      <parentid>837916</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12086" sha1="jtza893rzyb90khe4ntuqjllmwshq3r" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ਮੋਨਿਕਾ ਗਲੇਟੀ|birth_name=ਮੋਨਿਕਾ ਫਾਫਿਤੀ|image=Michel Roux Jr at MasterChef Live 2009 (4108240803).jpg|caption=ਗੈਲੇਟੀ (ਖੱਬੇ) [[ਮਾਈਕਲ ਰੌਕਸ ਜੂਨੀਅਰ]] ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ [[ਓਲੀ ਸਮਿਥ]] ਨੇ [[ਮਾਸਟਰ ਸ਼ੈੱਫ]] ਲਾਈਵ 2009|birth_date={{birth date and age|1975|08|26}}|birth_place=[[ਪਾਗੋ ਪਾਗੋ]], ਅਮਰੀਕਨ ਸਮੋਆ|spouse=ਡੇਵਿਡ ਗਲੇਟੀ|children=1}}

 
'''ਮੋਨਿਕਾ ਗਲੇਟੀ''' (née '''Faʻ {{Okina}}''', ਜਨਮ ਅਗਸਤ 1975) ਇੱਕ ਸਮੋਅਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਸ਼ੈੱਫ ਹੈ। ਉਹ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਕੁਕਿੰਗ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਮਾਸਟਰ ਸ਼ੈੱਫ: ਦ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲਜ਼'' ਅਤੇ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ ਮੇਰ ਦੀ ਸ਼ੈੱਫ ਪ੍ਰੋਪਰਾਈਟਰ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਜੱਜ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; ਉਹ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਲੇ ਗੈਵਰੋਚੇ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਸੂਸ-ਸ਼ੈੱਫ ਸੀ। 2009 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ ''MasterChef: The Professionals'' 'ਤੇ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ 2017 ਤੋਂ ਗਾਈਲਸ ਕੋਰੇਨ ਦੇ ਨਾਲ ''Amazing Hotels: Life Beyond the Lobby'' ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।

== ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਗਲੇਟੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੋਆ|ਅਮਰੀਕਨ ਸਮੋਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਪੋਲੂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਕੰਮ ਲਈ [[ਆਕਲੈਂਡ]], ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਗਲੇਟੀ ਸਮੋਆ ਤੋਂ [[ਵੈਲਿੰਗਟਨ]], ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/my-secret-life-monica-galetti-chef-35-2130488.html|title=My Secret Life: Monica Galetti, chef, 35|date=13 November 2010|work=The Independent|access-date=24 October 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.loopsamoa.com/content/chef-monica-galetti-samoa-sean-connery-and-her-life-travel|title=Chef Monica Galetti on Samoa, Sean Connery, and her life in travel {{!}} Loop Samoa|last=Narayan|first=Rita|date=21 November 2015|website=www.loopsamoa.com|access-date=24 October 2016|archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161024152455/http://www.loopsamoa.com/content/chef-monica-galetti-samoa-sean-connery-and-her-life-travel|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਅੱਪਰ ਹੱਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਲੇਟੀ ਨੇ ਲੋਅਰ ਹੱਟ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਟਿਮੋਥੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮਾਲਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਲਈ ਭੇਜਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੇਟਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੀਵੀ ਭੇਜ ਕੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਿਤੀ ਲੱਭਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਮਿਸ਼ੇਲ ਰੌਕਸ ਜੂਨੀਅਰ ਤੋਂ ਸੀ - ਉਸ ਦੇ ਦੋ- ਮਿਸ਼ੇਲਿਨ -ਸਟਾਰਡ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਲੇ ਗੈਵਰੋਚੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਕਮਿਸ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਥਿਤੀ, ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈੱਫ ਡੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/lifestyle/news/article.cfm?c_id=6&amp;objectid=10714433|title=Monica Galetti: Kitchen mistress|last=Jewell|first=Stephen|date=26 March 2011|work=The New Zealand Herald|access-date=24 October 2016|issn=1170-0777|archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161024154417/http://www.nzherald.co.nz/lifestyle/news/article.cfm?c_id=6&amp;objectid=10714433|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਰਸੋਈ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਸੋਸ-ਸ਼ੈੱਫ ਬਣ ਗਈ, ਇੱਕ ਅਹੁਦਾ ਉਹ 2015 ਤੱਕ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.le-gavroche.co.uk/theteam.html|title=Le Gavroche – The Team|website=Le-gavroche.co.uk|access-date=24 October 2016|archive-date=27 ਦਸੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227040516/http://www.le-gavroche.co.uk/theteam.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2011/jan/23/michel-roux-monica-galetti-interview|title=Michel Roux Jr and Monica Galetti: master and protege|last=Rayner|first=Jay|date=22 January 2011|work=The Guardian|access-date=24 October 2016|issn=0261-3077|author-link=Jay Rayner}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thecaterer.com/articles/356457/masterchefs-monica-galetti-leaves-le-gavroche|title=MasterChef's Monica Galetti leaves Le Gavroche|last=Manzoori-Stamford|first=Janie|date=20 March 2015|website=Thecaterer.com|access-date=8 December 2016}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਸੀਨੀਅਰ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਰੌਕਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ [[ਮਾਰੀਸ਼ਸ]] ਵਿੱਚ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਲੇ ਗਾਵਰੋਚੇ ਡੇਸ ਟ੍ਰੋਪਿਕਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ੈੱਫ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/lifestyle/strictly-come-cooking-with-masterchefs-monica-galetti-6532238.html|title=Strictly come cooking with Masterchef's Monica Galetti|date=4 November 2010|work=London Evening Standard|access-date=24 October 2016}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ 2009 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]] ਸੀਰੀਜ਼ ''ਮਾਸਟਰ ਸ਼ੈਫ: ਦਿ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲਜ਼'' ਦੀ ਜੱਜ ਸੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/programmes/b00mx9xb/episodes/guide BBC Two – MasterChef: The Professionals] – Episode guide&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2022/apr/20/monica-galetti-leave-masterchef-focus-on-restaurant-family|title=Monica Galetti to leave MasterChef to focus on restaurant and family|date=20 April 2022|work=The Guardian|access-date=20 April 2022}}&lt;/ref&gt;

2017 ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਡੇਵਿਡ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ 'ਮੇਰੇ' ਹੈ। ਇਹ ਵੈਸਟਬਰੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਐਲਸਟੇਅਰ ਸਟੋਰੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thecaterer.com/articles/368752/monica-galetti-to-open-mere-in-january-2017|title=Monica Galetti to open Mere in January 2017.|date=7 October 2016|website=Thecaterer.com|access-date=8 December 2016}}&lt;/ref&gt;

ਗਲੇਟੀ ਸਮੋਆ ਲਈ ਯੂਕੇ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਅੰਬੈਸਡਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.samoafood.com/2012/10/chef-monica-galetti-masterchef-elite.html|title=Chef Monica Galetti – MasterChef Elite|website=samoafood.com|access-date=24 October 2016|archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161024214723/http://www.samoafood.com/2012/10/chef-monica-galetti-masterchef-elite.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 31 ਜਨਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਦੇ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਡੇਜ਼ਰਟ ਆਈਲੈਂਡ ਡਿਸਕਸ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000rv6b|title=Desert Island Discs: Monica Galetti, chef and restaurateur|date=31 January 2021|website=[[BBC News Online]]|access-date=6 February 2021}}&lt;/ref&gt;

2022 ਵਿੱਚ, ਗਲੇਟੀ ਨੂੰ ਪਲੈਟੀਨਮ ਪੁਡਿੰਗ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ II ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪਲੈਟੀਨਮ ਜੁਬਲੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪੁਡਿੰਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲਾ, ਲਈ ਜੱਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

=== ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ===

* {{Cite book|title=Monica's Kitchen|last=Galetti|first=Monica|publisher=Quadrille Publishing|year=2012|isbn=978-1849491037|location=London}}
* {{Cite book|title=The Skills: How to become an expert chef in your own kitchen: 120 recipes, tips and techniques|last=Galetti|first=Monica|publisher=Quadrille Publishing|year=2016|isbn=1849497648|location=London}}
* {{Cite book|title=At Home: my favourite recipes for family &amp; friends|url=https://archive.org/details/athomemyfavourit0000moni|last=Galetti|first=Monica|publisher=Aster|year=2021|isbn=1783254874|location=London}}

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
2004 ਵਿੱਚ, ਗਲੇਟੀ ਨੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸੋਮਲੀਅਰ ਡੇਵਿਡ ਗੈਲੇਟੀ, ਲੇ ਗਵਰੋਚੇ ਦੇ ਹੈੱਡ ਸੋਮਲੀਅਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.le-gavroche.co.uk/theteam.html|title=The Team|publisher=Le Gavroche|access-date=8 December 2016|archive-date=27 ਦਸੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227040516/http://www.le-gavroche.co.uk/theteam.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ 2006 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/lifestyle/news/article.cfm?c_id=6&amp;objectid=11275647|title=Kiwi chef: Moving from Samoa to NZ was the saddest time of my life|date=17 June 2014|work=The New Zealand Herald|access-date=24 October 2016|issn=1170-0777|archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161024160504/http://www.nzherald.co.nz/lifestyle/news/article.cfm?c_id=6&amp;objectid=11275647|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈੱਫ ਔਰਤਾਂ]]</text>
      <sha1>jtza893rzyb90khe4ntuqjllmwshq3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਧਿਕਾ ਹਰਜ਼ਬਰਗਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152149</id>
    <revision>
      <id>841631</id>
      <parentid>840328</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:39:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7672" sha1="af9os8iml0sxrr0f454mbzoikk0bld3" xml:space="preserve">'''ਰਾਧਿਕਾ ਹਰਜ਼ਬਰਗਰ''' (née '''Jayakar''' ; ਜਨਮ 1938) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ [[ਹਿੰਦ ਅਧਿਐਨ|ਭਾਰਤ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Good News&quot;&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Good News |url=http://www.goodnewsindia.com/index.php/Magazine/story/rvalley/P3/ |access-date=26 October 2014 |publisher=Good News }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਚਿਤੂਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੈਲੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੈਲੀ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਜਿੱਦੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ|ਜਿੱਡੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮੂਰਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।

== ਜੀਵਨੀ ==
ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਧਿਕਾ ਜੈਕਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਨੋਹਰ ਜੈਕਰ ਅਤੇ [[ਪੁਪੂਲ ਜੈਕਰ|ਪੁਪੁਲ ਜੈਕਰ]] (ਨੀ ਮਹਿਤਾ), ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ [[ਜਿੱਦੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ|ਜਿੱਡੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਮੂਰਤੀ]] ਅਤੇ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਲੇਖਕ, 1938 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,&lt;ref name=&quot;Rishi valley profile&quot; /&gt; ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਵੈਲੀ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ&lt;ref name=&quot;Rishi Valley Education Centre&quot;&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Rishi Valley Education Centre |url=http://www.rishivalley.org/default.html |access-date=26 October 2014 |publisher=Rishi Valley Education Centre |archive-date=12 ਦਸੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141212005210/http://www.rishivalley.org/default.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ,&lt;ref name=&quot;Rishi valley profile&quot;&gt;{{Cite web |date=2014 |title=Rishi valley profile |url=http://www.rishivalley.org/school/faculty.htm |access-date=26 October 2014 |publisher=Rishi valley |archive-date=16 ਅਕਤੂਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016052424/http://www.rishivalley.org/school/faculty.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;Good News/&gt;&lt;ref name=&quot;Rishi valley profile&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;{{Cite web |date=30 August 2008 |title=TOI |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Gandhis-revisit-Jiddu-legacy/articleshow/3424011.cms |access-date=26 October 2014 |publisher=TOI}}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ==
ਰਾਧਿਕਾ ਹਰਜ਼ਬਰਗਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ''ਪੰਜਵੀਂ ਅਤੇ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੇਖ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Book&quot;&gt;{{Cite book|title=Bhartrhari and the Buddhists: An Essay in the Development of Fifth and Sixth Century Indian Thought (Studies of Classical India)|last=Radhika Herzberger|date=30 April 1986|publisher=Springer|isbn=978-9027722508|pages=284}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ''ਇੰਡੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ'' ਵਰਗੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;article 2&quot;&gt;{{Cite web |last=Radhika Herzberger and A Kumaraswamy |date=2014 |title=Independent Schools as Resource Centres |url=http://www.india-seminar.com/2011/627/627_radhika_&amp;_kumaraswamy.htm |access-date=26 October 2014 |publisher=India Seminar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Article&quot;&gt;{{Cite web |last=Radhika Herzberger |date=January 1990 |title=Living lightly on earth |url=http://www.india-seminar.com/2001/500/500%20radhika%20herzberger.htm |access-date=26 October 2014 |publisher=India Seminar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Article 3&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hans G. Herzberger, Radhika Herzberger|year=1981|title=Bhartrhari's paradox|url=http://philpapers.org/rec/HERBP|journal=Indian Journal of Philosophy|volume=9|issue=1|pages=1–17}}&lt;/ref&gt;

* {{Cite web |last=Radhika Herzberger and A Kumaraswamy |date=2014 |title=Independent Schools as Resource Centres |url=http://www.india-seminar.com/2011/627/627_radhika_&amp;_kumaraswamy.htm |access-date=26 October 2014 |publisher=India Seminar}}
* {{Cite web |last=Radhika Herzberger |date=January 1990 |title=Living lightly On Earth |url=http://www.india-seminar.com/2001/500/500%20radhika%20herzberger.htm |access-date=26 October 2014 |publisher=India Seminar}}
* {{Cite journal|last=Hans G. Herzberger, Radhika Herzberger|year=1981|title=Bhartrhari's paradox|url=http://philpapers.org/rec/HERBP|journal=Indian Journal of Philosophy|volume=9|issue=1|pages=1–17}}

== ਅਵਾਰਡ ==
[[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ]] 2013 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Padma 2013&quot;&gt;{{Cite web |date=25 January 2013 |title=Padma 2013 |url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=91838 |access-date=10 October 2014 |publisher=Press Information Bureau, Government of India}}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਪੁਪੂਲ ਜੈਕਰ|ਪੁਪੁਲ ਜੈਕਾਰ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

* {{Cite book|title=Bhartrhari and the Buddhists: An Essay in the Development of Fifth and Sixth Century Indian Thought (Studies of Classical India)|last=Radhika Herzberger|date=30 April 1986|publisher=Springer|isbn=978-9027722508|pages=284}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Cite web |date=2014 |title=Padma Awards List |url=http://www.theindianpanorama.com/2013/04/08/president-confers-padma-awards/ |access-date=12 October 2014 |publisher=Indian Panorama |archive-date=16 ਮਈ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516200146/https://www.theindianpanorama.com/2013/04/08/president-confers-padma-awards/ |url-status=dead }}
* {{Cite web |date=31 May 1995 |title=India Today interview |url=http://indiatoday.intoday.in/story/jiddu-krishnamurti-was-one-of-worlds-greatest-religious-revolutionaries-pupul-jayakar/1/288881.html |access-date=26 October 2014 |publisher=India Today}}
* {{Cite web |date=25 February 2012 |title=Krishnamurti, chronicles of a less ordinary life |url=https://www.youtube.com/watch?v=EP0j4Qw5MsI |access-date=26 October 2014 |publisher=YouTube video}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938]]</text>
      <sha1>af9os8iml0sxrr0f454mbzoikk0bld3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਜੋਗੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154200</id>
    <revision>
      <id>841561</id>
      <parentid>643632</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T12:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4764" sha1="e0qn4x4lxvktv4ljq80q5refyvnl7s7" xml:space="preserve">'''ਜੋਗੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਪਰੀ ਕਥਾ|ਪਰੀ ਕਹਾਣੀ]] ਹੈ, ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਮੇਜਰ ਕੈਂਪਬੈਲ ਦੁਆਰਾ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। [[ਐਂਡਰਿਊ ਲੈਂਗ]] ਨੇ ਇਸਨੂੰ ''[[ਲਿਲਾਕ ਫੈਰੀ ਬੁੱਕ|ਦਿ ਲੀਲੈਕ ਫੇਰੀ ਬੁੱਕ]]'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।

== ਸੰਖੇਪ ==
ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜੋਗੀ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਬੱਚੀ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਇਹ ਧੀ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਈ, ਜੋ ਇਕਦਮ ਉਸ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਉਸਦੇ ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਭੱਜ ਗਈ, ਅਤੇ ਜੋਗੀ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮਗਰ ਇੱਕ ਭਾਲਾ ਸੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਲੱਤ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਜੋਗੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਭੂਤ ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਮੁਟਿਆਰ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ  ਸੀ ਪਰ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਮੁਟਿਆਰ ਲੱਭਣੀ ਪਈ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਲੱਤ ਵਿੱਚ ਭਾਲੇ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋਗੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸੱਚੀ ਧੀ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਦੂਕ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧੀ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ, ਉਸਦਾ ਮੰਗੇਤਰ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸੰਦੂਕ ਲੱਭ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ  ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਕੁੜੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਸੰਦੂਕ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸੰਦੂਕ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜੋਗੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਉਣ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਚੀਕੇ। ਉਸਨੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰੇਸ਼ਮੀ ਰੱਸੀ ਕੱਢੀ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਦਦ ਲਈ ਚੀਕਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਪਰ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਗਏ। ਆਖਰਕਾਰ ਉਹ ਅੰਦਰ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋਗੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਲੱਭੀ।

ਜਦੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜੋਗੀ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰ ਲਈ।

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.classicreader.com/read.php/sid.3/bookid.1088/sec.3/ ''ਜੋਗੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204000651/http://www.classicreader.com/read.php/sid.3/bookid.1088/sec.3 |date=2008-12-04 }}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ]]</text>
      <sha1>e0qn4x4lxvktv4ljq80q5refyvnl7s7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਨਿਕਿਤਾ ਦੱਤਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155133</id>
    <revision>
      <id>841581</id>
      <parentid>742916</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T18:26:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17117" sha1="4jssn4xmhxud4u1gj555eu6zbzhrrv5" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Nikita Dutta.jpg|thumb|ਨਿਕਿਤਾ ਦੱਤਾ]]
'''ਨਿਕਿਤਾ ਦੱਤਾ''' (ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ 1993) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ 2012]] ਦੀ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ''ਲੈਕਰ ਹਮ ਦੀਵਾਨਾ ਦਿਲ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਦੱਤਾ ਨੇ ਫਿਰ ''ਡ੍ਰੀਮ ਗਰਲ'' ਸ਼ੋਅ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ''ਏਕ ਦੁਜੇ ਕੇ ਵਸਤੇ'' ਵਿੱਚ ਸੁਮਨ ਤਿਵਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nikita Dutta, Vatsal Seth, Zayed khan start shooting for Haasil - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/nikita-dutta-vatsal-seth-zayed-khan-start-shooting-for-haasil/articleshow/59989083.cms |access-date=10 July 2019 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ''ਗੋਲਡ'' ਨਾਲ 2018 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ''[[ਕਬੀਰ ਸਿੰਘ]]'' (2019) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਦਿੱਖ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EXCLUSIVE: Nikita Dutta talks about more recognition coming her way after Kabir Singh, film's criticism &amp; more |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-nikita-dutta-talks-about-more-recognition-coming-her-way-after-kabir-singh-films-criticism-more |access-date=17 August 2019 |website=PINKVILLA |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਤੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਦਿ ਬਿਗ ਬੁੱਲ'' (2021) ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਡਰਾਮਾ ''ਡਾਇਬੁਕ'' (2021) ਦੀਆਂ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਨਿਕਿਤਾ ਦੱਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ 1993 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ  ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਲ ਸੈਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੀਵਨ [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ]] ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Happy Father's Day, daddy! |url=http://www.rediff.com/getahead/report/specials-happy-fathers-day-daddy/20150621.htm |access-date=14 November 2017}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ [[ਮੁੰਬਈ]] ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lifestyle |first=The Trending World |date=7 July 2019 |title=Nikita Dutta (Actress) Lifestyle, Biography, Unknown Facts, Age and More — Biography Adda |url=https://medium.com/@tinaporwal1999/nikita-dutta-actress-lifestyle-biography-unknown-facts-age-and-more-biography-adda-25aa4378107d |access-date=11 July 2019 |website=Medium |language=en |archive-date=11 ਜੁਲਾਈ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711110817/https://medium.com/@tinaporwal1999/nikita-dutta-actress-lifestyle-biography-unknown-facts-age-and-more-biography-adda-25aa4378107d |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==

=== ਫੈਮਿਨਾ ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਡੈਬਿਊ (2012-2014) ===
ਦੱਤਾ ਨੇ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ 2012 ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਾਈਨਲਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਉਤਰਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਲੈਕਰ ਹਮ ਦੀਵਾਨਾ ਦਿਲ'' (2014) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਿਲਵਰਸਕ੍ਰੀਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। [[ਸੈਫ਼ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਸੈਫ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ (2015-2018) ===
ਦੱਤਾ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਲਾਈਫ ਓਕੇ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀ ''ਡਰੀਮ ਗਰਲ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ''&amp;amp;nbsp;– ਏਕ ਲੜਕੀ ਦੀਵਾਨੀ ਸੀ'' । ਉਸਨੇ [[ਸ਼ਰੱਧਾ ਆਰਯਾ|ਸ਼ਰਧਾ ਆਰੀਆ]] ਅਤੇ ਮੋਹਸਿਨ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਮਾਥੁਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਜੋ ਖਾਨ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=India |first=The Hans |date=17 November 2015 |title=Nikita Dutta exits the show Dream Girl |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2015-11-17/Nikita-Dutta-exits-the-show-Dream-Girl/186904 |access-date=10 July 2019 |website=www.thehansindia.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

2016 ਵਿੱਚ, ਦੱਤਾ ਨੂੰ [[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਦੇ ''ਏਕ ਦੂਜੇ ਕੇ ਵਾਸਤੇ'' ਵਿੱਚ ਨਮਿਕ ਪਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/defaultinterstitial_as.cms|title=Nikita Dutta to star in 'Ek Dooje Ke Vaaste'|date=27 January 2016|work=[[The Times of India]]|access-date=28 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/nikita-dutta-to-star-in-ek-duje-ke-vaaste/|title=Nikita Dutta to star in 'Ek Dooje Ke Vaaste'|date=27 January 2016|work=[[The Indian Express]]|access-date=28 January 2016}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਉਸੇ ਸਾਲ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਦੱਤਾ ਦਾ ਅਗਲਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਹਾਸਿਲ'' &amp;#x2013; ਜੋ 4 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ (ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2018)। ਜ਼ੈਦ ਖਾਨ ਅਤੇ ਵਤਸਲ ਸ਼ੇਠ ਦੇ ਉਲਟ, ਉਸਨੇ ਆਂਚਲ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਜੋ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰਿਵਾਰ, ਰਾਏਚੰਦਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਦੋ ਮਤਰੇਏ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮ ਤਿਕੋਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

=== ਫਿਲਮ ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਕਰੀਅਰ (2018-ਮੌਜੂਦਾ) ===
ਦੱਤਾ 2018 ਵਿੱਚ [[ਰੀਮਾ ਕਾਗਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਖੇਡ ਫਿਲਮ ''ਗੋਲਡ'' ਨਾਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ ਅਤੇ [[1948 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|1948 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਰਸ਼ ਕੌਮੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ]] ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]], [[ਮੌਨੀ ਰਾਏ]], ਅਤੇ ਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ, ਉਸਨੇ ਕੌਸ਼ਲ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। {{INRConvert|1.51|b}} , ''ਸੋਨਾ'' ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ। ਉਹ [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ]] ਦੀਆਂ ''[[ਲਸਟ ਸਟੋਰੀਜ਼]]'' ਵਿੱਚ ਕਾਗਤੀ ਦੀ ਦੋਸਤ [[ਜ਼ੋਇਆ ਅਖ਼ਤਰ|ਜ਼ੋਇਆ ਅਖਤਰ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਪਾਤਰ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।

2019 ਵਿੱਚ, ਦੱਤਾ ਨੇ MX ਪਲੇਅਰ ਦੀ ਅਸਲ ਲੜੀ ' ''ਆਫਤ''' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਤਿਤਲੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਸੰਦੀਪ ਵਾਂਗਾ ਦੇ ਐਕਸ਼ਨ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''[[ਕਬੀਰ ਸਿੰਘ]]'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਜੀਆ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Darade |first=Pooja |date=19 June 2019 |title=Exclusive: Nikita Dutta on her experience of working with Shahid Kapoor in Kabir Singh &amp; portraying Jia Sharma |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-nikita-dutta-her-experience-working-shahid-kapoor-kabir-singh-portraying-jia-sharma-456650 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20190619084220/https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-nikita-dutta-her-experience-working-shahid-kapoor-kabir-singh-portraying-jia-sharma-456650 |archive-date=19 June 2019 |access-date=19 June 2019 |website=[[Pinkvilla]]}}&lt;/ref&gt; ਵਾਂਗਾ ਦੇ ਤੇਲਗੂ ਰੋਮਾਂਸ ''[[ਅਰਜੁਨ ਰੈਡੀ]]'' (2017) ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ ਅਤੇ [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਕਿਆਰਾ ਅਡਵਾਨੀ]] ਦੇ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ। ''ਕਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ'' ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਪਰ ਇਹ {{INRConvert|3.7|b}}  ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ. ਦੱਤਾ ਨੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਨੀਰਜ ਊਧਵਾਨੀ ਦੇ ''ਮਸਕ'' ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ''ਕਬੀਰ ਸਿੰਘ'' ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਡਰਾਮਾ ਜੋ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

2021 ਵਿੱਚ, ਦੱਤਾ ਨੇ ਕੂਕੀ ਵੀ. ਗੁਲਾਟੀ ਦੀ ''ਦ ਬਿਗ ਬੁੱਲ'' ਵਿੱਚ [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ 1992 ਦੇ ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ ਘੁਟਾਲੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਦਲਾਲ [[ਹਰਸ਼ਦ ਮਹਿਤਾ]] ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਜੀਵਨੀ ਫਿਲਮ, ਪ੍ਰਿਆ ਪਟੇਲ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ, ''ਡਾਇਬੁਕ'', ਉਸੇ ਸਾਲ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਈਮ ਵੀਡੀਓ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੇਖਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ, 2017 ਮਲਿਆਲਮ ਡਰਾਮਾ ਡਰਾਮਾ ''ਏਜ਼ਰਾ'' ਦੇ ਰੀਮੇਕ ਵਿੱਚ [[ਇਮਰਾਨ ਹਾਸ਼ਮੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਦੱਤਾ ਜ਼ੀ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਦੇ ਡਾਂਸ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਡਰਾਮੇ ''ਰਾਕੇਟ ਗੈਂਗ'' ਵਿੱਚ ਆਦਿਤਿਆ ਸੀਲ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਜੋ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਬੋਸਕੋ ਮਾਰਟਿਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ।

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਫਿਲਮਾਂ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟਸ
! class=&quot;unsortable&quot; | ਰੈਫ.
|-
| 2014
| ''ਲੇਕਰ ਹਮ ਦੀਵਾਨਾ ਦਿਲ''
| ਗੁਲਾਬ
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |title=Lekar Hum Deewana Dil Cast &amp; Crew - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/lekar-hum-deewana-dil/cast/ |access-date=14 November 2017 |website=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2018
| ''ਸੋਨਾ''
| ਸਿਮਰਨ
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 September 2017 |title=Gold: Akshay Kumar's film also marks Bollywood debut of TV actor Nikita Dutta? |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/gold-akshay-kumar-film-bollywood-debut-of-tv-actor-nikita-dutta-see-photos-video-4854156/ |access-date=14 November 2017 |website=indianexpress.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[ਲਸਟ ਸਟੋਰੀਜ਼|ਕਾਮ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ]]''
| ਅਜੀਤ ਦਾ ਮੰਗੇਤਰ
| [[ਜ਼ੋਇਆ ਅਖ਼ਤਰ|ਜ਼ੋਇਆ ਅਖਤਰ]] ਦਾ ਖੰਡ
|
|-
| 2019
| ''[[ਕਬੀਰ ਸਿੰਘ]]''
| ਜੀਆ ਸ਼ਰਮਾ
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
|-
|2020
| ''ਮਾਸਕਾ''
| ਮੱਲਿਕਾ ਚੋਪੜਾ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title='Kabir Singh' fame Nikita Dutta bags 'Maska' film of Netflix |url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/kabir-singh-fame-nikita-dutta-bags-maska-film-of-netflix |access-date=2022-01-23 |website=Free Press Journal |language=en |archive-date=2022-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123082024/https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/kabir-singh-fame-nikita-dutta-bags-maska-film-of-netflix |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2021
| ''ਵੱਡਾ ਬਲਦ''
| ਪ੍ਰਿਆ ਪਟੇਲ ਸ਼ਾਹ
|
|
|-
| ''ਡਾਇਬੁਕ''
| ਮਾਹੀ ਸੂਦ
|
|
|-
| 2022
| ''ਰਾਕੇਟ ਗੈਂਗ''
| ਤਾਨੀਆ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 November 2021 |title=Bosco Martis' directorial debut film 'Rocket Gang' to release in May 2022 |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2021/nov/27/bosco-martis-directorial-debut-film-rocket-gang-to-release-in-may-2022-2388811 |access-date=27 November 2021 |website=The Nee Indian Express }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|}

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟਸ
|-
| 2015-2016
| ''ਡਰੀਮ ਗਰਲ&amp;amp;nbsp;– ਏਕ ਲੜਕੀ ਦੀਵਾਨੀ ਸੀ''
| ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਰੀਨ
|
|-
| 2016
| ''ਏਕ ਦੂਜੈ ਕੈ ਵਸਤੇ ॥''
| ਸੁਮਨ ਤਿਵਾਰੀ/ਮਲਹੋਤਰਾ
|
|-
| 2017–2018
| ''ਹਾਸਿਲ''
| ਐਡਵੋਕੇਟ ਆਂਚਲ ਰਾਏਚੰਦ
|
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>4jssn4xmhxud4u1gj555eu6zbzhrrv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਦਾਦ (ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159305</id>
    <revision>
      <id>841604</id>
      <parentid>742342</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37327-29</username>
        <id>60869</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>841604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1206" sha1="2wbtzulkx0cfyjtpou8p24blz8w8bzy" xml:space="preserve">'''ਦਾਦ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ]] ਦੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dad (Ludhiana West) |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33588-dad-punjab.html |access-date=17 July 2016 |website=census2011.co.in}}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ==
ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ [[ਸਰਪੰਚ]] ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ]] ਅਤੇ [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ|ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇੱਕ [[ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਰਾਜ|ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਨੁਮਾਇੰਦਾ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://www.censusindia.gov.in/2011census/Listofvillagesandtowns.aspx ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ]

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>2wbtzulkx0cfyjtpou8p24blz8w8bzy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>841606</id>
      <parentid>841604</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37327-29</username>
        <id>60869</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ */</comment>
      <origin>841606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1261" sha1="q75lwq8sv1ppcugvha05r0bry4l1sce" xml:space="preserve">'''ਦਾਦ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ]] ਦੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dad (Ludhiana West) |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33588-dad-punjab.html |access-date=17 July 2016 |website=census2011.co.in}}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ==
ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲੁਧਿਆਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੌਂਸਲਰ ਅਤੇ ਮੇਅਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ]] ਅਤੇ [[ਨਗਰ ਨਿਗਮ (ਭਾਰਤ)]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਇੱਕ [[ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਰਾਜ|ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਨੁਮਾਇੰਦਾ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://www.censusindia.gov.in/2011census/Listofvillagesandtowns.aspx ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ]

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>q75lwq8sv1ppcugvha05r0bry4l1sce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>841607</id>
      <parentid>841606</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37327-29</username>
        <id>60869</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਹਵਾਲੇ */</comment>
      <origin>841607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1206" sha1="0lt36up5zy891ev9xqow0jqgwhuywo9" xml:space="preserve">'''ਦਾਦ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ]] ਦੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dad (Ludhiana West) |url=https://www.census2011.co.in/data/village/33588-dad-punjab.html |access-date=17 July 2016 |website=census2011.co.in}}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ==
ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲੁਧਿਆਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੌਂਸਲਰ ਅਤੇ ਮੇਅਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ]] ਅਤੇ [[ਨਗਰ ਨਿਗਮ (ਭਾਰਤ)]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਇੱਕ [[ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਲੋਕਰਾਜ|ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਨੁਮਾਇੰਦਾ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://www.censusindia.gov.in/2011census/Listofvillagesandtowns.aspx ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ]

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ]]</text>
      <sha1>0lt36up5zy891ev9xqow0jqgwhuywo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਤਾਰਾ ਪ੍ਰਸਾਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160544</id>
    <revision>
      <id>841567</id>
      <parentid>659852</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T14:49:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3991" sha1="ilau6alsc4f8ns6kqxzo1qssa84u63e" xml:space="preserve">

'''ਤਾਰਾ ਪ੍ਰਸਾਦ''' (ਜਨਮ 24 ਫਰਵਰੀ 2000) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] - [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕੀ]] ਫਿਗਰ ਸਕੇਟਰ ਹੈ ਜੋ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ ਸਕੇਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2022 ਚਾਰ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਫਿਗਰ ਸਕੇਟਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਫਰਵਰੀ 2000 ਨੂੰ ਸੀਡਰ ਰੈਪਿਡਜ਼, [[ਆਇਓਵਾ]] ਵਿੱਚ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਤੋਂ ਆਏ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਕਵਿਤਾ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ, ਆਪਣੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਹਰਡਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।  ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ 2019 ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਰੱਖੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 15, 2019 |title=Quarterly Publication of Individuals, Who Have Chosen To Expatriate, as Required by Section 6039G |url=https://www.federalregister.gov/documents/2019/08/15/2019-17498/quarterly-publication-of-individuals-who-have-chosen-to-expatriate-as-required-by-section-6039g |access-date=January 9, 2023 |website=[[Federal Register]]}}&lt;/ref&gt;  

ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀਆਂ ਫਿਗਰ ਸਕੇਟਿੰਗ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 2010 ਦੀ ਓਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ [[ਯੂਨਾ ਕਿਮ|ਕਿਮ ਯੂ-ਨਾ]], 2015 ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਐਲਿਜ਼ਾਵੇਟਾ ਟੁਕਤਾਮਿਸ਼ੇਵਾ, ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਸਕੇਟਰ [[ਅਮੀ ਪਾਰੇਖ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 

== ਕਰੀਅਰ ==
ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੇ ਸੀਡਰ ਰੈਪਿਡਸ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਕੇਟਿੰਗ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 2015 ਤੱਕ ਨਵੇਂ ਪੱਧਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਾਬਾਲਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ  ਉਸਨੇ 2020 ਵਿੱਚ ਮੈਂਟਰ ਟੋਰੂਨ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020 Mentor Torun Cup- Womens Final Results |url=https://skatingscores.com/1920/torcup/sr/women/results/ |access-date=12 June 2022 |website=Skating Scores |archive-date=31 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331170220/https://skatingscores.com/1920/torcup/sr/women/results/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

=== 2021-2022 ਸੀਜ਼ਨ ===
ਉਸਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਵੱਡੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]]</text>
      <sha1>ilau6alsc4f8ns6kqxzo1qssa84u63e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਵਿਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਸਾਈ ਕਿਸ਼ੋਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160578</id>
    <revision>
      <id>841627</id>
      <parentid>659957</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:48:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7928" sha1="ovatjgb20h2e545aq2l83w72wdk3iye" xml:space="preserve">
{| class=&quot;infobox vcard&quot; style=&quot;width: 25em&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Sai_Kishore.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sai_Kishore.jpg|frameless]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;2019-20 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ ਦੌਰਾਨ ਸਾਈ ਕਿਸ਼ੋਰ&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #b0c4de&quot; |Personal information
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ਜਨਮ
| class=&quot;infobox-data&quot; |6 ਨਵੰਬਰ 1996 (ਉਮਰ 26)

ਚੇਨਈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ਕੱਦ
| class=&quot;infobox-data&quot; |6 ਫੁੱਟ 3 ਇੰਚ (191 ਸੈ.ਮੀ.)
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ
| class=&quot;infobox-data category&quot; |ਖੱਬੂ
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ
| class=&quot;infobox-data category&quot; |ਸਲੋ ਖੱਬੇ ਬਾਂਹ ਆਰਥੋਡਾਕਸ
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ਭੂਮਿਕਾ
| class=&quot;infobox-data role&quot; |ਗੇਂਦਬਾਜ਼
|}
'''ਰਵਿਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਸਾਈ ਕਿਸ਼ੋਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ravisrinivasan Sai Kishore;''' ਜਨਮ 6 ਨਵੰਬਰ 1996) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{Cite web |title=Ravisrinivasan Sai Kishore |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1048739.html |access-date=13 March 2017 |website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਸਨੇ 12 ਮਾਰਚ 2017 ਨੂੰ 2016-17 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਲਈ ਆਪਣਾ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿਸਟ ਏ]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;LA&quot;&gt;{{Cite web |title=Vijay Hazare Trophy, 2nd Quarter-final: Tamil Nadu v Gujarat at Delhi, Mar 12, 2017 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1053877.html |access-date=13 March 2017 |website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 14 ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਨੂੰ 2017-18 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਲਈ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;FC&quot;&gt;{{Cite web |title=Group C, Ranji Trophy at Chennai, Oct 14-17 2017 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1118630.html |access-date=14 October 2017 |website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 8 ਜਨਵਰੀ 2018 ਨੂੰ 2017-18 ਜ਼ੋਨਲ ਟੀ20 ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਲਈ ਆਪਣਾ [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟੀ-20]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;T20&quot;&gt;{{Cite web |title=South Zone, Inter State Twenty-20 Tournament at Visakhapatnam, Jan 8 2018 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1130671.html |access-date=8 January 2018 |website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ 2018-19 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਲਈ ਛੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 22 ਆਊਟ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ranji Trophy, 2018/19 - Tamil Nadu: Batting and bowling averages |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12592;team=2184;type=tournament |access-date=10 January 2019 |website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; 2020 ਆਈਪੀਐਲ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[2020 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IPL auction analysis: Do the eight teams have their best XIs in place? |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-auction-analysis-do-the-eight-teams-have-their-best-xis-in-place-1210632 |access-date=20 December 2019 |website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IPL 2020 - Kamlesh Nagarkoti, Shahbaz Ahmed, Ravi Bishnoi head line-up of exciting uncapped Indian bowlers |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2020-kamlesh-nagarkoti-shahbaz-ahmed-ravi-bishnoi-head-line-up-of-uncapped-indian-bowlers-1231750 |access-date=10 September 2020 |website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

ਜੂਨ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੌਰੇ ਲਈ ਪੰਜ ਨੈੱਟ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shikhar Dhawan to captain India on limited-overs tour of Sri Lanka |url=https://www.espncricinfo.com/story/sl-vs-ind-2021-shikhar-dhawan-to-captain-india-on-limited-overs-tour-of-sri-lanka-1265911 |access-date=10 June 2021 |website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|ਕੋਵਿਡ-19]] ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਕੇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਨੂੰ ਦੌਰੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦੋ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਟੀ20I) ਮੈਚਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੁੱਖ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IND vs SL: Krunal, Hardik, Surya, Shaw among 8 to miss second T20 |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/ind-vs-sl-krunal-pandya-close-contacts-to-miss-second-t20i-7425837/ |access-date=28 July 2021 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;

ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਘਰੇਲੂ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ T20I ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਟੈਂਡਬਾਏ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shahrukh Khan, Sai Kishore part of India's stand-bys for West Indies T20Is |url=https://www.espncricinfo.com/story/west-indies-in-india-shahrukh-khan-sai-kishore-part-of-indias-stand-bys-for-west-indies-t20is-1299298 |access-date=30 January 2022 |website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸਨੂੰ [[2022 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2022 ਦੀ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] (IPL) ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਟਾਇਟਨਸ ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Who is R Sai Kishore? Uncapped player who was bought by Gujarat Titans for Rs 3 crore |url=https://www.freepressjournal.in/sports/cricket/who-is-r-sai-kishore-uncapped-player-who-was-bought-by-gujarat-titans-for-rs-3-crore |access-date=12 February 2022 |website=Free Press Journal |archive-date=12 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220212162101/https://www.freepressjournal.in/sports/cricket/who-is-r-sai-kishore-uncapped-player-who-was-bought-by-gujarat-titans-for-rs-3-crore |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The uncapped ones: Shahrukh Khan, Umran Malik and more |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2022-the-uncapped-ones-shahrukh-khan-umran-malik-and-more-1307144 |access-date=25 March 2022 |website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

== ਸਨਮਾਨ ==

* ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ '''ਚੈਂਪੀਅਨ''' [[2022 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2022]]

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]]</text>
      <sha1>ovatjgb20h2e545aq2l83w72wdk3iye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਨਾਇਲਾ ਊਸ਼ਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162412</id>
    <revision>
      <id>841577</id>
      <parentid>775153</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T17:55:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12138" sha1="0r3huclebo98jpswdx50kvm1unmv4jy" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਨਾਇਲਾ ਊਸ਼ਾ
| image              = 
| caption            = ਫੋਟੋਸ਼ੂਟ ਦੌਰਾਨ ਊਸ਼ਾ
| birth_name         = ਨਾਇਲਾ ਊਸ਼ਾ ਗੋਪਕੁਮਾਰ
| birth_date         = 
| birth_place        = ਅਲ ਆਇਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ
| alma_mater         = ਆਲ ਸੇਂਟਸ ਕਾਲਜ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ
| occupation         = {{hlist|ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ|ਰੇਡੀਓ ਜੌਕੀ|ਮਾਡਲ|ਟੀਵੀ ਹੋਸਟ}}
| years_active       = 2004 – ਮੌਜੂਦ
| spouse             = 
| children           = ਅਰਨਵ ਰੋਨਾ
| relatives          = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
[[Category:No local image but image on Wikidata]]
'''ਨਾਈਲਾ ਊਸ਼ਾ ਗੋਪਕੁਮਾਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Nyla Usha Gopakumar''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ, ਅਤੇ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ|ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ]], ਕੇਰਲਾ ਤੋਂ ਰੇਡੀਓ ਜੌਕੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nyla Usha uses her own costumes ! |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-14/news-and-interviews/45189536_1_second-film-gala-time-kunjananthante-kada |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219041350/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-14/news-and-interviews/45189536_1_second-film-gala-time-kunjananthante-kada |archive-date=19 December 2013 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; [[ਦੁਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹਿੱਟ 96.7 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਰਜੇ ਵਜੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ''ਕੁੰਜਨੰਤਾਂਤੇ ਕਾਡਾ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 February 2014 |title=Dubai RJ Nyla Usha: New face of Malayalam film industry |url=http://www.emirates247.com/entertainment/dubai-rj-nyla-usha-new-face-of-malayalam-film-industry-2014-02-17-1.538505 |access-date=13 April 2014 |publisher=Emirates 24/7 |archive-date=2 ਮਾਰਚ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302015053/http://www.emirates247.com/entertainment/dubai-rj-nyla-usha-new-face-of-malayalam-film-industry-2014-02-17-1.538505 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਨਾਈਲਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅਲ ਆਇਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਵਿੱਚ ਗੋਪਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਊਸ਼ਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਲੀ ਏਂਜਲਸ ਕਾਨਵੈਂਟ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਲ ਸੇਂਟਸ ਕਾਲਜ, ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 2004 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਦੁਬਈ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਿੱਟ 96.7 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਜੌਕੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 April 2014 |title=Nyla &amp;#124; Hit 96.7Hit 96.7 |url=http://hit967.ae/nyla/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140326112324/http://hit967.ae/nyla/ |archive-date=26 March 2014 |access-date=13 April 2014 |publisher=ae}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
2013 ਵਿੱਚ, ਨਿਆਲਾ ਊਸ਼ਾ ਨੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਲੀਮ ਅਹਿਮਦ ਦੀ ''ਕੁੰਜਨੰਤਾਂਤੇ ਕੜਾ'' ਨਾਲ, ਮਾਮੂਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਅਹਿਮਦ ਨਾਇਲਾ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://archives.deccanchronicle.com/130220/entertainment-mollywood/article/nyla-rise-mollywood|title=Nyla to rise in Mollywood|work=Deccan Chronicle|access-date=13 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413172016/http://archives.deccanchronicle.com/130220/entertainment-mollywood/article/nyla-rise-mollywood|archive-date=13 April 2014}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਚਿਥੀਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਜੋ ਇੱਕ ਦੁਖੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/switching-roles/article5172355.ece|title=Switching roles|last=Vijay George|date=27 September 2013|work=The Hindu|access-date=13 April 2014}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਰੀਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ''ਪੁਨਿਆਲਨ ਅਗਰਬੱਤੀ'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ &quot;ਅਸਲ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਕੁੜੀ&quot; ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://archives.deccanchronicle.com/130823/entertainment-mollywood/article/best-both-worlds|title=The best of both worlds|date=23 August 2013|work=Deccan Chronicle|access-date=13 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413174329/http://archives.deccanchronicle.com/130823/entertainment-mollywood/article/best-both-worlds|archive-date=13 April 2014}}&lt;/ref&gt; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਕਿਰਦਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/Nyla-Usha-uses-her-own-costumes-/articleshow/27359804.cms|title=Nyla Usha uses her own costumes|date=14 December 2013|work=The Times of India|access-date=13 April 2014}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ''ਕੁੰਜਨੰਤਤੇ ਕੜਾ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ''ਪੁਨਿਆਲਨ ਅਗਰਬਾਥੀਆਂ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/Punyalan-Agarbathis-fetched-me-recognition-Nyla-Usha/articleshow/29095264.cms|title=Punyalan Agarbathis fetched me recognition: Nyla Usha|date=20 January 2014|work=The Times of India|access-date=13 April 2014}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਆਸ਼ਿਕ ਅਬੂ ਦੀ 2014 ਦੀ ਅਪਰਾਧ ਫਿਲਮ ''ਗੈਂਗਸਟਰ'' ਅਤੇ ਦੀਪੂ ਕਰੁਣਾਕਰਨ ਦੀ 2015 ਦੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਫਾਇਰਮੈਨ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://gulfnews.com/arts-entertainment/celebrity/meet-dubai-malayalee-actress-nyla-usha-1.1290178|title=Meet Dubai Malayalee actress Nyla Usha|date=13 February 2014|work=Gulf News|access-date=13 April 2014}}&lt;/ref&gt; 2016 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਮਜ਼ਹਾਵਿਲ ਮਨੋਰਮਾ ਵਿੱਚ ''ਮਿੰਟ ਟੂ ਵਿਨ ਇਟ'' ਦੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ''ਦੀਵਾਨਜੀਮੂਲਾ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰੀ'' ਵਿੱਚ ਐਫੀਮੋਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਕੋਲ ਦੋ ਰੀਲੀਜ਼ ਸਨ, ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਸੁਕੁਮਾਰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ''ਲੂਸੀਫਰ'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://ml.b4blaze.com/why-they-arrested-mohanlal-in-lucifer-movie/|title=എന്തിനാ അച്ഛാ അവർ ലാലേട്ടനെ അറസ്റ്റ് ചെയ്‌തത്‌? സങ്കടം സഹിക്കാനാവാതെ തിയേറ്ററിൽ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു കുഞ്ഞു ആരാധിക|date=1 April 2019|work=B4blaze Malayalam|access-date=9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924133202/https://ml.b4blaze.com/why-they-arrested-mohanlal-in-lucifer-movie/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਜੋਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ''ਪੋਰਿੰਜੂ ਮਰੀਅਮ ਜੋਸ'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮਰੀਅਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਤਿੰਨ ਸਿਰਲੇਖ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ। . ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀਆਂ।

== ਅਵਾਰਡ ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; | ਅਵਾਰਡ
! scope=&quot;col&quot; | ਸ਼੍ਰੇਣੀ
! scope=&quot;col&quot; | ਫਿਲਮ / ਕੰਮ
! scope=&quot;col&quot; | ਨਤੀਜਾ
! scope=&quot;col&quot; | ਹਵਾਲਾ
|-
| 2012
| ਮਸਾਲਾ ਅਵਾਰਡ
| ਵਧੀਆ ਰੇਡੀਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰ
| ਰੇਡੀਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰ 
|ਜਿੱਤ
|
|-
| 2013
| ਏਸ਼ੀਆਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ
| ਸਰਵੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਅਦਾਕਾਰਾ
| ''ਕੁਞ੍ਜਨਾਨ੍ਤੇ ਕਦਾ''
|ਜਿੱਤ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 November 2013 |title=Asiavision Radio Awards 2013 |url=http://www.emirates247.com/entertainment/mammotty-kavya-madhavan-bag-asiavision-awards-2013-11-05-1.526962 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060116/http://www.emirates247.com/entertainment/mammotty-kavya-madhavan-bag-asiavision-awards-2013-11-05-1.526962 |archive-date=4 March 2016 |publisher=emirates247.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sathish |first=VM |title=Mammotty, Kavya Madhavan bag Asiavision awards |url=http://www.emirates247.com/entertainment/mammotty-kavya-madhavan-bag-asiavision-awards-2013-11-05-1.526962 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060116/http://www.emirates247.com/entertainment/mammotty-kavya-madhavan-bag-asiavision-awards-2013-11-05-1.526962 |archive-date=4 March 2016 |access-date=28 November 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017
| ਫੁੱਲ ਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ
| ਵਧੀਆ ਐਂਕਰ
| ''ਇਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਮਿੰਟ'' 
|ਜਿੱਤ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2020
| ਰਾਮੂ ਕਰਿਆਤ ਅਵਾਰਡ
| ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ
| rowspan=&quot;2&quot; | ''ਪੋਰਿੰਜੂ ਮਰੀਅਮ ਜੋਸ'' 
|ਜਿੱਤ
|
|-
| ਵਨੀਤਾ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ
| ਸਰਬੋਤਮ ਚਰਿੱਤਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ
|ਜਿੱਤ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 February 2020 |title=Vanitha film awards 2020 |url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2020/02/09/vanitha-film-awards-2020-winners-list-madhuri-jacqueline-kochi.html |access-date=12 April 2020 |website=Malayala Manorama}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>0r3huclebo98jpswdx50kvm1unmv4jy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਨੰਦਿਨੀ ਮੁਖਰਜੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163696</id>
    <revision>
      <id>841584</id>
      <parentid>828973</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T19:33:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9982" sha1="kac2prtbdisvottsg4qfqsmgjubcm5p" xml:space="preserve">
{{Infobox scientist|name=ਨੰਦਿਨੀ ਮੁਖਰਜੀ|birth_name=ਨੰਦਿਨੀ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ|image=Nandini Mukherjee.jpg|nationality=ਭਾਰਤੀ|education=|alma_mater=|fields=|workplaces=ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|doctoral_advisor=|thesis_title=|thesis_url=|thesis_year=}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਨੰਦਿਨੀ ਮੁਖਰਜੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Nandini Mukherjee''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ।

== ਸਿੱਖਿਆ ==
ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਕਮਲਾ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਧਿਅਮਿਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਪਾਠ ਭਵਨ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1987 ਵਿੱਚ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਸ਼ਿਬਪੁਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬੰਗਾਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ORG systems private ltd ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਸਿਸਟਮ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ, [[ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 1996 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਤੋਂ ਉਸਦੀ [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.|ਪੀਐਚਡੀ]] ਲਈ ਵੱਕਾਰੀ [[ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼|ਕਾਮਨਵੈਲਥ]] ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, 1999 ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Directory of Commonwealth Scholars and Fellows, Nandini Mukhopadhyay Country of Origin - India, Country of Study - United Kingdom Award Year- 1996 |url=http://www.cscuk.org.uk/onlinedirectory/Register.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407063925/http://www.cscuk.org.uk/onlinedirectory/Register.aspx |archive-date=7 April 2014 |access-date=29 March 2014}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਪੈਰਲਲ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ, ਗਰਿੱਡ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਅਤੇ ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਸੈਂਸਰ ਨੈੱਟਵਰਕ (WSN) ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਦੇ ਨਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮਾਨਚੈਸਟਰ, ਯੂਕੇ ਤੋਂ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

== ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਖੋਜ ==
ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਸੀਪੀਆਈ (ਐਮ) ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਦੱਖਣੀ ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜਿਸਟਾਂ ਦੇ ਫੋਰਮ (FOSET) ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਚ ਦੁਆਰਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ।

ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਫ੍ਰੀ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਮੰਚ (FSMWB) ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੀਸ ਐਂਡ ਸੋਲੀਡੈਰਿਟੀ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਏਆਈਪੀਐਸਓ) ਦੀ ਰਾਜ ਸਕੱਤਰੇਤ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਭਵਾਨੀਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਉਪ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ।

== ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ ==
ਮੁਖਰਜੀ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫੋਰਮ ਆਫ ਸਾਇੰਟਿਸਟਸ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ ਐਂਡ ਟੈਕਨੋਲੋਜਿਸਟਸ (FOSET) ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਮੰਚ ਰਾਹੀਂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਲਈ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ।

ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਫ੍ਰੀ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਮੰਚ (FSMWB) ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.fsmwb.in/ |title=FSMWB website, retrieved 2024-06-06 |access-date=2026-01-07 |archive-date=2025-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250307213210/http://fsmwb.in/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੀਸ ਐਂਡ ਸੋਲੀਡੈਰਿਟੀ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (AIPSO) ਦੀ ਰਾਜ ਸਕੱਤਰੇਤ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਭਵਾਨੀਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਉਪ-ਚੋਣਾਂ ਲੜੀਆਂ।&lt;ref&gt;[https://www.telegraphindia.com/west-bengal/ju-minnow-to-fight-mamata/cid/353581  Telegraph India website, ''JU minnow to fight Mamata'', article dated November 2, 2011]&lt;/ref&gt;
&lt;!-- [[File:Nandini Mukherjee.jpg|thumb|Professor, Jadavpur University, Department of Computer Science &amp; Engineering]]--&gt;

ਮੁਖਰਜੀ ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੀਚਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (JUTA) ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਕਾਲਜ ਐਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੀਚਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (WBCUTA) ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਅਧਿਆਪਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸੀ। ਮੁਖਰਜੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (AIDWA) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੀਸ ਐਂਡ ਸੋਲੀਡੈਰਿਟੀ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (AIPSO) ਦੀ ਸਟੇਟ ਸਕੱਤਰੇਤ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

ਉਹ 2011 ਵਿੱਚ ਭਵਾਨੀਪੁਰ ਉਪ-ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਸੀਪੀਆਈ(ਐਮ) ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;[https://myneta.info/westbengal2011/index.php?action=show_candidates&amp;constituency_id=296  Myneta website, ''West Bengal 2011 - Kolkata South, Bhabanipur: Bye-Election on 25-09-2011'']&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ 2014 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਮੋਰਚੇ ਵੱਲੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਸੀਪੀਆਈ(ਐਮ) ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://cpim.org/elections-2014/constituencies-candidates-2014/west-bengal?page=1 |title=Nandini Mukherjee's profile on CPI(M) |access-date=29 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140330232158/http://www.cpim.org/elections-2014/constituencies-candidates-2014/west-bengal?page=1 |archive-date=30 March 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=CM /&gt; ਉਹ ਫਿਰ 2019 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ&lt;ref name=CM&gt;{{Cite web |last=Das |first=Sibendu |date=2019-05-15 |title=Didi vs Modi spat has destroyed the political culture of Bengal: Nandini Mukherjee, CPM candidate, Kolkata South |url=https://citizenmatters.in/cpi-m-candidate-from-south-kolkata-dr-nandini-mukherjee-on-her-campaign-and-the-chances-for-a-left-resurgence-in-west-bengal-12674 |access-date=2023-03-31 |website=Citizen Matters |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੱਖਣ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਅਤੇ 1,40,275 ਵੋਟਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Blame for CPI(M)'s Glide Into Irrelevance Rests Solely on the Politburo |url=https://thewire.in/politics/elections-2019-communist-party-of-india-marxist |access-date=2023-03-31 |website=The Wire}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>kac2prtbdisvottsg4qfqsmgjubcm5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਧੂ ਭਾਸਕਰਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163812</id>
    <revision>
      <id>841612</id>
      <parentid>832183</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19716" sha1="lc01k143y1eod7wimbi3a0vkf90lcf3" xml:space="preserve">
 {{Infobox scientist|name=ਮਧੂ ਭਾਸਕਰਨ|image=|caption=|image_size=180px|birth_date=|birth_place=[[ਚੇਨਈ]], [[ਭਾਰਤ]]|death_date=|death_place=|death_cause=|field=ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ|work_institutions=RMIT ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|alma_mater=PSG ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ&lt;br&gt;RMIT ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (M.E., Ph.D.)|known_for=|spouse=}}

'''ਮਧੂ ਭਾਸਕਰਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Madhu Bhaskaran''') RMIT ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ RMIT ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਫੰਕਸ਼ਨਲ ਮੈਟੀਰੀਅਲਜ਼ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਿਸਟਮ ਰਿਸਰਚ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸਹਿ-ਲੀਡ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Functional Materials and Microsystems - RMIT University |url=https://www.rmit.edu.au/research/research-institutes-centres-and-groups/research-groups/functional-materials-and-microsystems |access-date=2019-01-04 |website=Rmit.edu.au |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ &quot;ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਕਿਨ&quot; ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ 2018 ਵਿੱਚ [[ਏਸ਼ੀਆ-ਪੈਸੀਫਿਕ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਕਾਰਤਾ|APEC]] ਅਸਪਾਇਰ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;skin&quot;&gt;{{Cite web |title=APEC Science Prize for Innovation, Research and Education (ASPIRE) - Australian Academy of Science |url=https://www.science.org.au/opportunities/travel/grants-and-exchange/apec-science-prize-innovation-research-and-education-aspire |access-date=6 January 2019 |website=Science.org.au |archive-date=5 ਜਨਵਰੀ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105201507/https://www.science.org.au/opportunities/travel/grants-and-exchange/apec-science-prize-innovation-research-and-education-aspire |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਮਧੂ ਭਾਸਕਰਨ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;edexlive.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Couple goals: Chennai couple win Australia's top Science Award a year apart from each other |url=http://www.edexlive.com/live-story/2017/sep/18/couple-goals-chennai-couple-win-australias-top-science-award-a-year-apart-from-each-other-1148.html |website=Edexlive.com}}&lt;/ref&gt; ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 2000 ਤੋਂ 2004 ਤੱਕ [[ਕੋਇੰਬਟੂਰ|ਕੋਇੰਬਟੂਰ ਦੇ]] ਪੀਐਸਜੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਸ਼ਰਤ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਸਕਰਨ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ RMIT ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਾਈਕ੍ਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
2009 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚਡੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਧੂ ਭਾਸਕਰਨ ਨੇ ਪਾਈਜ਼ੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਤਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਪੋਸਟਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ 2010 ਵਿੱਚ [https://www.facebook.com/functional.materials/ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਿਸਟਮ ਰਿਸਰਚ ਗਰੁੱਪ ਦੀ] ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਲੀਡ ਕੀਤੀ। ਭਾਸਕਰਨ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਛੋਟੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਉਪਕਰਨਾਂ ਲਈ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਈਜ਼ੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਨੈਨੋ-ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 June 2011 |title=Nano-films charge our future |url=http://www.abc.net.au/science/articles/2011/06/21/3248735.htm |website=Abc.net.au}}&lt;/ref&gt; ਭਾਸਕਰਨ ਦੇ ਖੋਜ ਹਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫੰਕਸ਼ਨਲ ਆਕਸਾਈਡ ਪਤਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ, ਪਹਿਨਣਯੋਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਅਤੇ ਖਿੱਚਣਯੋਗ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਸਿਹਤ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=An|first=Byeong Wan|last2=Shin|first2=Jung Hwal|last3=Kim|first3=So-Yun|last4=Kim|first4=Joohee|last5=Ji|first5=Sangyoon|last6=Park|first6=Jihun|last7=Lee|first7=Youngjin|last8=Jang|first8=Jiuk|last9=Park|first9=Young-Geun|date=25 July 2017|title=Smart Sensor Systems for Wearable Electronic Devices|journal=Polymers|volume=9|issue=8|pages=303|doi=10.3390/polym9080303|pmc=6418677|pmid=30970981|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

ਲਚਕੀਲੇ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਆਕਸਾਈਡ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਜੋੜਨ 'ਤੇ ਭਾਸਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਖਿੱਚਣ ਯੋਗ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸੈਂਸਰ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਚਮੜੀ ਵਜੋਂ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਸਕਰਨ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਨੈਨੋਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਟੀਮ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਇੰਟਰਫੇਸ (ਧਾਤੂ-ਸਿਲੀਸਾਈਡ ਅਤੇ ਸਿਲੀਸਾਈਡ-ਸਿਲਿਕਨ), ਪਾਈਜ਼ੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਤਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋ-ਸਕੇਲ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਅਤੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਿਸਟਮ ਫੈਬਰੀਕੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Australian Nanotechnology Network |url=http://www.ausnano.net/index.php?page=profiles&amp;profile=671 |website=Ausnano.net |access-date=2023-04-15 |archive-date=2019-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105201649/http://www.ausnano.net/index.php?page=profiles&amp;profile=671 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਭਾਸਕਰਨ ਦੀ ਖੋਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿਚ ਪੌਲੀਡਾਈਮੇਥਾਈਲਸਿਲੋਕਸੇਨ (PDMS) ਨਾਮਕ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। PDMS ਖਿੱਚਣਯੋਗ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਪਰਕ ਲੈਂਸਾਂ, ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 January 2018 |title=Dr Madhu Bhaskaran - Stretchable Sensors: Electronics on the Move |url=https://www.scientia.global/dr-madhu-bhaskaran-stretchable-sensors-electronics-on-the-move/ |website=Scienta.global}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ (ਦਸੰਬਰ 2005 - ਅਗਸਤ 2018) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਿਤਾਬ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Energy Harvesting with Functional Materials and Microsystems |url=https://www.crcpress.com/Energy-Harvesting-with-Functional-Materials-and-Microsystems/Bhaskaran-Sriram-Iniewski/p/book/9781138074101 |access-date=2019-01-05 |website=CRC Press |language=en}}&lt;/ref&gt; ਛੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਏ, 106 ਜਰਨਲ ਲੇਖ, 36 ਕਾਨਫਰੰਸ ਕਾਰਵਾਈਆਂ - ਕੁੱਲ 152 ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪੇਟੈਂਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਭਾਸਕਰਨ ਨੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਖੋਜ ਫੰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ $5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਭਾਸਕਰਨ ਦੀ ਖੋਜ ਟੀਮ ਅਤੇ ਸਲੀਪਟਾਈਟ ਨੂੰ ਜੁਲਾਈ, 2018 ਵਿੱਚ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਸ (CRC-P) ਗ੍ਰਾਂਟ ਵਿੱਚ $1.7 ਮਿਲੀਅਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। . ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੀਂਦ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੈਂਸਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਿਲੀਕਾਨ ਫੈਬਰਿਕ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-08-27 |title=Innovative sensor technology will help aged care workers improve health and safety - Create News |url=https://www.createdigital.org.au/sensor-help-aged-care-improve-health-safety/ |website=Createdigital.org.au}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Exclusive: World-first fabric could stop elderly falling from beds |url=https://www.9news.com.au/world/2018/07/30/15/44/sleeptite-fabric-monitors-elderly-nursing-home-patients |website=9news.com.au |access-date=2023-04-15 |archive-date=2019-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105201903/https://www.9news.com.au/world/2018/07/30/15/44/sleeptite-fabric-monitors-elderly-nursing-home-patients |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 23ਵੀਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਭਾਸਕਰਨ COMMAD ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Committees – AIP 2018 – Australian Institute of Physics Congress |url=http://aip2018.org.au/committees/ |website=Aip2018.org.au }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮਧੂ ਭਾਸਕਰਨ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ ਹਨ:

* ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ 2006-2009
* ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਰਿਸਰਚ ਕਾਉਂਸਿਲ ਪੋਸਟਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ 2010-2014
* ਰਿਸਰਚ ਮੀਡੀਆ ਸਟਾਰ ਅਵਾਰਡ 2011&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Associate Professor Madhu Bhaskaran - RMIT University |url=https://www.rmit.edu.au/contact/staff-contacts/academic-staff/b/bhaskaran-associate-professor-madhu |access-date=6 January 2019 |website=Rmit.edu.au |archive-date=7 ਜਨਵਰੀ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107015728/https://www.rmit.edu.au/contact/staff-contacts/academic-staff/b/bhaskaran-associate-professor-madhu |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ 2015&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2015 Victoria Fellows |url=http://www.business.vic.gov.au/support-for-your-business/awards/victoria-fellowships/2015-victoria-fellows |access-date=6 January 2019 |website=Business.vic.gov.au |archive-date=6 ਜਨਵਰੀ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106204919/http://www.business.vic.gov.au/support-for-your-business/awards/victoria-fellowships/2015-victoria-fellows |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਰਿਸਰਚ ਕੌਂਸਲ ਡੇਕਰਾ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ 2016-ਮੌਜੂਦਾ
* ਏਸ਼ੀਆ ਲਈ 35 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਇਨੋਵੇਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਐਮਆਈਟੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਮੀਖਿਆ, 2016&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Meet The Innovators Under 35 (2016) - Madhu Bhaskaran - YouTube |url=https://www.youtube.com/embed/shK5KaVGNGQ |website=Youtube.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 November 2015 |title=EmTech Asia Names 2016 Top Ten Innovators Under 35 |url=https://www.asianscientist.com/2015/11/topnews/emtech-asia-names-2016-top-ten-innovators-35/ |access-date=6 January 2019 |website=Asian Scientist Magazine - Science, technology and medical news updates from Asia}}&lt;/ref&gt;
* MIT ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 'ਇਨੋਵੇਟਰ ਅੰਡਰ 35' ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਖੋਜਕਰਤਾ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Australian inventors on MIT's top 10 'Innovators Under 35' list |url=http://electronicsonline.net.au/content/business/news/australian-inventors-on-mit-39-s-top-1-39-innovators-under-35-39-list-189860945 |access-date=6 January 2019 |website=electronicsonline.net.au}}&lt;/ref&gt;
* ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ ਖੋਜਕਰਤਾ ਲਈ ਯੂਰੇਕਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 2017&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eureka! Madhu Bhaskaran wins the 'Oscars of Australian Science' |url=https://www.sbs.com.au/yourlanguage/node/1136848?language=ar |website=Sbs.com.au |access-date=2023-04-15 |archive-date=2019-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413155728/https://www.sbs.com.au/yourlanguage/node/1136848?language=ar |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Associate Professor Madhu Bhaskaran, WINNER 2017 Eureka Prize for Outstanding ECR - YouTube |url=https://www.youtube.com/embed/-42IORCCQZs |access-date=6 January 2019 |website=Youtube.com}}&lt;/ref&gt;
* ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ 2017 ਦੁਆਰਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੀਨਤਮ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Engineers Australia reveals the most innovative engineers for 2017 - Engineers Australia |url=https://www.engineersaustralia.org.au/News/engineers-australia-reveals-most-innovative-engineers-2017 |access-date=6 January 2019 |website=Engineersaustralia.org.au |archive-date=6 ਜਨਵਰੀ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106204809/https://www.engineersaustralia.org.au/News/engineers-australia-reveals-most-innovative-engineers-2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ਬੈਟਰਹੈਮ ਮੈਡਲਿਸਟ, ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਐਂਡ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, 2018&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Batterham Medal for Engineering Excellence - Winner 2018 |url=https://fellows.applied.org.au/content/about/batterham-medal.aspx |access-date=6 January 2019 |website=applied.org.au |archive-date=26 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426082640/https://fellows.applied.org.au/content/about/batterham-medal.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਐਂਡ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦੇ ਫੈਲੋ, 2022&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Madhu Bhaskaran FTSE |url=https://www.atse.org.au/our-fellows/2022-new-fellows/madhu-bhaskaran-ftse/ |access-date=2022-10-24 |website=Australian Academy of Technological Sciences and Engineering |language=en}}&lt;/ref&gt;

2018 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਐਂਡ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਬੈਟਰਹੈਮ ਮੈਡਲ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Batterham Medal |url=https://www.applied.org.au/programs-and-awards/batterham-medal/ |access-date=2019-01-05 |website=Applied |language=en |archive-date=2019-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105201415/https://www.applied.org.au/programs-and-awards/batterham-medal/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਕਵਿੱਕਫਾਇਰ ਚੈਲੇਂਜ: ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਡਿਵਾਈਸ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-08-27 |title=Leading #MedTech talent win Vic QuickFire Challenge 2018 |url=https://philipdalidakis.com.au/pdw/winners-of-the-victorian-quickfire-challenge/ |access-date=2019-01-05 |website=Philip Dalidakis MP |language=en-AU |archive-date=2019-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105201517/https://philipdalidakis.com.au/pdw/winners-of-the-victorian-quickfire-challenge/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dual accolades for Madhu Bhaskaran - RMIT University |url=https://www.rmit.edu.au/news/all-news/2018/may/rmit-bhaskaran-nominated-award-aspire |access-date=6 January 2019 |website=Rmit.edu.au |archive-date=5 ਜਨਵਰੀ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105201604/https://www.rmit.edu.au/news/all-news/2018/may/rmit-bhaskaran-nominated-award-aspire |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦ, ਭਾਸਕਰਨ ਨੇ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ, ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ (ASPIRE) ਲਈ APEC ਵਿਗਿਆਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 August 2018 |title=RMIT researcher wins prestigious APEC Science Prize |url=https://www.miragenews.com/rmit-researcher-wins-prestigious-apec-science-prize-2/ |website=Miragenews.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=APEC Science Prize for Innovation, Research and Education (ASPIRE) {{!}} Australian Academy of Science |url=https://www.science.org.au/opportunities/travel/grants-and-exchange/apec-science-prize-innovation-research-and-education-aspire |access-date=2019-01-05 |website=Science.org.au |archive-date=2019-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105201507/https://www.science.org.au/opportunities/travel/grants-and-exchange/apec-science-prize-innovation-research-and-education-aspire |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ASPIRE ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ([[ਏਸ਼ੀਆ-ਪੈਸੀਫਿਕ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਕਾਰਤਾ|APEC]]) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਰਥਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਵੀਨਤਾ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰ.ਐਮ.ਆਈ.ਟੀ. ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>lc01k143y1eod7wimbi3a0vkf90lcf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੋਕਸ਼ਾ ਚੌਧਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164004</id>
    <revision>
      <id>841622</id>
      <parentid>812132</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T09:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6081" sha1="69strria4oy4jwti9eua510xg6svn4a" xml:space="preserve">
{{Infobox cricketer|name=ਮੋਕਸ਼ਾ ਚੌਧਰੀ|female=true|image=|country=ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ|international=true|full_name=|birth_date={{birth date and age|1989|12|17|df=yes}}|birth_place=[[ਪਟਿਆਲਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ|death_date=|death_place=|batting=ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਾਲੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼|bowling=ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਾਲੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼|role=|oneodi=|odidebutdate=|odidebutyear=|odidebutagainst=|odicap=|lastodidate=|lastodiyear=|lastodiagainst=|club1=ਪੰਜਾਬ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|year1=|club2=ਇੰਡੀਆ ਬਲੂ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|year2=|T20Idebutdate=18 ਅਕਤੂਬਰ|T20Idebutyear=2021|T20Idebutagainst=ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ|T20Icap=17|lastT20Idate=25 ਅਕਤੂਬਰ|lastT20Iyear=2021|lastT20Iagainst=ਅਰਜਨਟਾਈਨਾ|date=15 ਨਵੰਬਰ 2021|source=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/597802.html Cricinfo}}

'''ਮੋਕਸ਼ਾ ਚੌਧਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Moksha Chaudhary;''' ਜਨਮ 17 ਦਸੰਬਰ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Moksha Chaudhary |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/597802.html |access-date=15 November 2021 |website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Indian bowler Moksha Chaudhary to play as part of the US women's cricket team |url=https://www.sportsindiashow.com/indian-bowler-moksha-chaudhary-play-part-us-womens-cricket-team/ |access-date=15 November 2021 |website=Sports India Show}}&lt;/ref&gt; ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪਟਿਆਲਾ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ 2013 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=USA women's cricket team selects former Punjab bowler Moksha Chaudhary |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/usa-women-s-cricket-team-selects-former-punjab-bowler-moksha-chaudhary-101632344259164.html |access-date=15 November 2021 |website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 2017 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਜੂਨ 2018 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਯੂਐਸ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=US women's cricket team selects former Punjab bowler Moksha Chaudhary |url=https://exbulletin.com/sports/1184354/ |access-date=15 November 2021 |website=Ex Bulletin |archive-date=12 ਜਨਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230112095426/https://exbulletin.com/sports/1184354/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hota |first=Oishika |date=30 September 2021 |title=Moksha Chaudhary Selected For US Women’s Cricket Team |url=https://www.femina.in/trending/moksha-chaudhary-selected-for-us-womens-cricket-team-206769.html |website=Femina}}&lt;/ref&gt;

ਸਤੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਚੌਧਰੀ ਨੂੰ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ 2021 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਅਮਰੀਕਾ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਮਹਿਲਾ T20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (WT20I) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Team USA Women's squad named for ICC Americas T20 World Cup Qualifier in Mexico |url=https://www.usacricket.org/icc-news/team-usa-womens-squad-named-for-icc-americas-t20-world-cup-qualifier-in-mexico/ |access-date=17 September 2021 |website=USA Cricket}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 18 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ WT20I ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1st Match, Naucalpan, Oct 18 2021, ICC Women's T20 World Cup Americas Region Qualifier |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1282927.html |access-date=15 November 2021 |website=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਵਿੱਚ 2021 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Team USA Women's Squad named for ICC Women's World Cup Qualifier in Zimbabwe |url=https://www.usacricket.org/icc-news/team-usa-womens-squad-named-for-icc-womens-world-cup-qualifier-in-zimbabwe/ |access-date=29 October 2021 |website=USA Cricket}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=USA name 15-member squad for Women’s World Cup global qualifiers; Lisa Ramjit recalled |url=https://www.womenscriczone.com/usa-name-15-member-squad-for-womens-world-cup-global-qualifiers-lisa-ramjit-recalled |access-date=15 November 2021 |website=Women's CricZone |archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115200846/https://www.womenscriczone.com/usa-name-15-member-squad-for-womens-world-cup-global-qualifiers-lisa-ramjit-recalled |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Cricinfo|id=597802}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]]</text>
      <sha1>69strria4oy4jwti9eua510xg6svn4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਨਵਲ ਰਵੀਕਾਂਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167210</id>
    <revision>
      <id>841576</id>
      <parentid>679083</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T17:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12040" sha1="7uaii2nmfmnogctywtncw45fn90ooso" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਨਵਲ ਰਵੀਕਾਂਤ
| image              = Naval Ravikant.jpg
| caption            = 
| birth_date         = {{birth date and age|1974|11|5}}&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Jorgenson |first1=Eric |title=The Almanack of Naval Ravikant |date=2020 |publisher=Magrathea Publishing |isbn=978-1-5445-1420-8 |url=https://navalmanack.s3.amazonaws.com/Eric-Jorgenson_The-Almanack-of-Naval-Ravikant_Final.pdf |access-date=19 March 2021}}&lt;/ref&gt;
| birth_place        = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ]]
| death_place        = 
| death_cause        = 
| citizenship        = 
| education          = 
| alma_mater         = ਡਾਰਟਮਾਊਥ ਕਾਲਜ
| occupation         = ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਨਿਵੇਸ਼ਕ
| years_active       = 1999–ਹੁਣ ਤੱਕ
| known_for          = {{hlist|[[ਏਂਜਲਲਿਸਟ]]|[[ਐਪੀਨੀਅਨਜ਼]]}}
}}
[[Category:Articles with hCards]]

'''ਨਵਲ ਰਵੀਕਾਂਤ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਏਂਜਲਲਿਸਟ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ, ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੀਈਓ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Clifford&quot;&gt;{{Cite web |last=Clifford |first=Catherine |date=2019-04-03 |title=Top Silicon Valley investor: This is what gives Elon Musk 'true superpowers' in business |url=https://www.cnbc.com/2019/04/03/angellist-founder-what-gives-elon-musk-true-superpowers-in-business.html |access-date=2020-03-15 |website=CNBC |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਊਬਰ, ਫੋਰਸਕੇਅਰ, [[ਟਵਿਟਰ]], ਵਿਸ਼.ਕਾਮ, ਪੋਸ਼ਮਾਰਕ, ਪੋਸਟਮੇਟ, ਥੰਬਟੈਕ, ਨੋਸ਼ਨ, ਸਨੈਪਲੌਜਿਕ, ਓਪਨਡੋਰ, ਕਲੱਬਹਾਊਸ, ਸਟੈਕ ਓਵਰਫਲੋ, ਬੋਲਟ, ਓਪਨਡੀਐਨਐਸ, ਯੈਮਰ, ਅਤੇ ਕਲੀਅਰਵਿਊ ਏਆਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 70 ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 10 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਪਨੀਆਂ ਯੂਨੀਕੋਰਨ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Stankovic |first=Stefan |date=April 15, 2018 |title=Naval Ravikant: Complete Profile and Meta List of All Things @Naval |url=https://unblock.net/naval-ravikant/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;angel.co&quot;&gt;[https://angel.co/p/naval Naval Ravikant] angel.co&lt;/ref&gt;

ਨਵਲ ਐਡਮੰਡ ਹਿਲੇਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਾ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Knight |first=Madina |date=August 16, 2019 |title=EHF Fellow: Naval Ravikant |url=https://stories.ehf.org/ehf-fellow-naval-ravikant-ba22d1d01876 |website=Medium }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਪੋਡਕਾਸਟਰ ਵਜੋਂ ਉਹ ਸਿਹਤ, ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਨਵਲ ਰਵੀਕਾਂਤ ਦਾ ਜਨਮ 1974 ਵਿੱਚ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 9 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਕਮਲ ਨਾਲ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਸਟਯੂਵੇਸੈਂਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Algar |first=Selim |date=May 9, 2018 |title=This Silicon Valley big wants Stuyvesant HS to stay exclusive |url=https://nypost.com/2018/05/09/this-silicon-valley-big-wants-stuyvesant-hs-to-stay-exclusive/}}&lt;/ref&gt; 1995 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਡਾਰਟਮਾਊਥ ਕਾਲਜ]] ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ [[ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ|ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;unblock.net&quot;&gt;{{Cite web |last=Stankovic |first=Stefan |date=April 15, 2018 |title=Naval Ravikant: Complete Profile and Meta List of All Things @Naval |url=https://unblock.net/naval-ravikant/}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFStankovic2018&quot;&gt;Stankovic, Stefan (April 15, 2018). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲਾਅ ਫਰਮ ਡੇਵਿਸ ਪੋਲਕ ਐਂਡ ਵਾਰਡਵੈਲ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |last=Dec 2014 |first=Eric Smillie ’02 &amp;#124; Nov- |title=Avenging Angel |url=https://dartmouthalumnimagazine.com/articles/avenging-angel |website=Dartmouth Alumni Magazine}}&lt;/ref&gt; [[ਡਾਰਟਮਾਊਥ ਕਾਲਜ]] ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਸਿਲੀਕਾਨ ਘਾਟੀ|ਸਿਲੀਕਾਨ ਵੈਲੀ]] ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਬੋਸਟਨ ਕੰਸਲਟਿੰਗ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==

=== ਐਪੀਨੀਅਨਜ਼ ===
1999 ਵਿੱਚ, ਨਵਲ ਨੇ ਖਪਤਕਾਰ ਉਤਪਾਦ ਸਮੀਖਿਆ ਸਾਈਟ ਏਪੀਨੀਅਨਜ਼ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/01/26/technology/founders-of-web-site-accuse-backers-of-cheating-them.html|title=Founders of Web Site Accuse Backers of Cheating Them (Published 2005)|last=Rivlin|first=Gary|date=January 26, 2005|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਬੈਂਚਮਾਰਕ ਕੈਪੀਟਲ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਕੈਪੀਟਲ ਤੋਂ $45 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;nyt&quot; /&gt; 2003 ਵਿੱਚ, ਨਵਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਏਪੀਨੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਕੀਮਤ ਸਾਈਟ ਡੀਲਟਾਈਮ ਨਾਲ ਰਲਾ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;nyt&quot; /&gt;

ਇਹ ਰਲੇਵੇਂ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਡਾਟ ਕਾਮ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2004 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਈਪੀਓ ਲਿਆਂਦਾ।&lt;ref name=&quot;nyt&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/01/26/technology/founders-of-web-site-accuse-backers-of-cheating-them.html|title=Founders of Web Site Accuse Backers of Cheating Them (Published 2005)|last=Rivlin|first=Gary|date=January 26, 2005|work=The New York Times}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFRivlin2005&quot;&gt;Rivlin, Gary (January 26, 2005). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਵਪਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ $750 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;nyt&quot; /&gt; ਜਨਵਰੀ 2005 ਵਿੱਚ, ਨਵਲ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਨੇ ਬੈਂਚਮਾਰਕ, ਅਗਸਤ ਕੈਪੀਟਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਨੀਰਵ ਟੋਲੀਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਏਪੀਨੀਅਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ - ਇਸ ਰਲੇਵਾਂ ਵਿੱਚ  ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਲੈਣ ਲਈ - ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰਲੇਵੇਂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਕੀਮਤ &quot;$23 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ $38 ਮਿਲੀਅਨ&quot; ਸੀ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ $45 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਹਰੀ ਪੂੰਜੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਦਸੰਬਰ 2005 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

=== ਹਿੱਟ ਫੋਰਜ ===
2007 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ, ਨਵਲ ਨੇ &quot;ਦਿ ਹਿੱਟ ਫੋਰਜ&quot; ਨਾਮਕ $20 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਉੱਦਮ ਪੂੰਜੀ ਫੰਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Halperin |first=Alex |date=2014-03-24 |title=Silicon Valley's Avenging Angel |url=https://www.fastcompany.com/3027305/naval-ravikants-angellist |access-date=2020-04-26 |website=Fast Company |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਹਿੱਟ ਫੋਰਜ ਨੇ [[ਟਵਿਟਰ|ਟਵਿੱਟਰ]], ਉਬੇਰ ਅਤੇ ਸਟੈਕ ਓਵਰਫਲੋ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AngelList's Naval Ravikant on Syndicates, Two Months In |url=https://www.strictlyvc.com/2013/11/21/angellists-naval-ravikant-syndicates-program-two-months/ |access-date=2020-04-26 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Huspeni |first=Alyson Shontell, Andrea |title=The 50 Early Stage Investors In Silicon Valley You Need To Know |url=https://www.businessinsider.com/sv-angel-50-2012-7 |access-date=2020-04-26 |website=Business Insider}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yasmine |first=Fatema |date=2011-02-22 |title=Naval Ravikant: Twitter, Bubbles, New York and Start Fund [Interview Part 2] |url=https://thenextweb.com/entrepreneur/2011/02/22/naval-ravikant-talks-in-depth-on-twitter-bubbles-new-york-and-start-fund-interview-part-2/ |access-date=2020-04-26 |website=The Next Web |language=en-us}}&lt;/ref&gt;

=== ਏਂਜਲਲਿਸਟ ===
2007 ਵਿੱਚ, ਨਵਲ ਨੇ ਵੈਂਚਰ ਹੈਕਸ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬਲੌਗ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਲੇਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Halperin |first=Alex |date=March 24, 2014 |title=Silicon Valley's Avenging Angel |url=https://www.fastcompany.com/3027305/naval-ravikants-angellist |website=Fast Company}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਬਲੌਗ ਏਂਜਲਲਿਸਟ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦੀ ਨਵਲ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਲਈ ਏਂਜਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਫੰਡਰੇਜ਼ਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਜੋਂ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਏਂਜਲਲਿਸਟ [[ਪ੍ਰੌਡੱਕਟ ਹੰਟ]] ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। 2022 ਵਿੱਚ, ਏਂਜਲਲਿਸਟ $4 ਬਿਲੀਅਨ ਮੁੱਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jun 2022 |date=8 March 2022 |title=AngelList Venture takes on rare capital at a $4 billion valuation |url=https://techcrunch.com/2022/03/08/angellist-series-c/ |website=TechCrunch}}&lt;/ref&gt; ਨਵਲ ਐਂਜਲਲਿਸਟ ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ, ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੀਈਓ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clifford |first=Catherine |date=2019-04-03 |title=Top Silicon Valley investor: This is what gives Elon Musk 'true superpowers' in business |url=https://www.cnbc.com/2019/04/03/angellist-founder-what-gives-elon-musk-true-superpowers-in-business.html |access-date=2020-03-15 |website=CNBC |language=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFClifford2019&quot;&gt;Clifford, Catherine (2019-04-03). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>7uaii2nmfmnogctywtncw45fn90ooso</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਾਇਆ ਅਲ-ਹਯਾਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176898</id>
    <revision>
      <id>841615</id>
      <parentid>765070</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20660" sha1="5ohd31xvan7foc3f1t1zaybpb3zlvpa" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਮਾਇਆ ਅਲ-ਹਯਾਤ
| birth_date         = {{birth year and age|1980}}
| birth_place        = ਬੀਰੂਤ, ਲੇਬਨਾਨ
| nationality        = ਫ਼ਲਸਤੀਨ
| education          = 
| alma_mater         = 
| occupation         = ਲੇਖਕ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਵੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ
}}

'''ਮਾਇਆ ਅਬੂ ਅਲ-ਹਯਾਤ''' (1980) [[ਬੈਰੂਤ|ਬੇਰੂਤ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਇੱਕ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, [[ਕਵੀ]], ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਅਤੇ [[ਅਨੁਵਾਦ|ਅਨੁਵਾਦਕ]] ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਬੂ ਅਲ-ਹਯਾਤ ਨੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਇਲਾਕੇ|ਫ਼ਲਸਤੀਨ]] ਰਾਈਟਿੰਗ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਚਲਾਈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=الحيّات |first=مايا أبو |date=2019-04-15 |title=سيرك شادي زقطان |url=https://www.arab48.com/فسحة/صوت/2019/04/15/سيرك-شادي-زقطان |access-date=2022-04-25 |website=فسحة - ثقافية فلسطينية |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=الثقافية |first=مجلة رمان |title=مايا أبو الحيّات: طريقي إلى الشّعر بدأ بالتمثيل |url=https://rommanmag.com/view/posts/postDetails?id=4551 |access-date=2022-04-25 |website=مجلة رمان الثقافية |language=ar}}&lt;/ref&gt; ਅਬੂ ਅਲ-ਹਯਾਤ ਨੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ &quot;ਇਫਤਾਹ ਯਾ ਸਿਮਸਿਮ&quot; ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਲੇਖਣ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਮਾਇਆ ਅਬੂ ਅਲ-ਹਯਾਤ ਦਾ ਜਨਮ 1980 ਵਿੱਚ [[ਬੈਰੂਤ|ਬੇਰੂਤ]], [[ਲਿਬਨਾਨ|ਲੇਬਨਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਲੇਬਨਾਨੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=مايا أبو الحيات لـ 24: الكتابة الحقيقية تخرج من تفاصيل الناس |url=https://24.ae/article/30887/مايا%20أبو%20الحيات%20لـ%2024:%20الكتابة%20الحقيقية%20تخرج%20من%20تفاصيل%20الناس |access-date=2022-04-25 |website=24.ae |language=ar}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਉਸ ਦੀ ਮਾਸੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Arab News&quot;&gt;{{Cite web |date=2020-08-07 |title=Palestinian writer Maya Abu Al-Hayyat on the power of literature |url=https://www.arabnews.com/node/1715921/lifestyle |access-date=2022-03-13 |publisher=Arab News}}&lt;/ref&gt; ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ [[ਤੂਨਿਸ|ਟਿਊਨਿਸ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-05-25 |title=Meet Maya Abu-Alhayyat |url=https://www.pennycandybooks.com/blog-1/meet-maya-abu-alhayyat |access-date=2022-03-13 |publisher= |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107142223/https://www.pennycandybooks.com/blog-1/meet-maya-abu-alhayyat |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2003 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਨਾਬਲਸ ਵਿੱਚ ਐਨ-ਨਜਾਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Maya Abul Hayyat&quot;&gt;{{Cite web |date= |title=Maya Abul Hayyat/ |url=https://www.banipal.co.uk/contributors/902/maya-abul-hayyat/ |access-date=2022-03-13 |publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last= |last2= |first2= |title=مايا أبو الحيات |url=https://ektab.com/%D9%85%D8%A7%D9%8A%D8%A7-%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%8A%D8%A7%D8%AA/ |access-date=2022-04-25 |website=Ektab |language=ar |archive-date=2022-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814091356/https://ektab.com/%D9%85%D8%A7%D9%8A%D8%A7-%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%8A%D8%A7%D8%AA/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ [[ਜੇਰੂਸਲਮ|ਯਰੂਸ਼ਲਮ]] ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਅਮਾਨ|ਅੱਮਾਨ]], ਜਾਰਡਨ ਅਤੇ ਟਿਊਨਿਸ, [[ਟੁਨੀਸ਼ੀਆ|ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ]] ਚਲੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; ਉਹ 2008 ਵਿੱਚ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਚਲੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-07 |title=Palestinian writer Maya Abu Al-Hayyat on the power of literature |url=https://www.arabnews.com/node/1715921/lifestyle |access-date=2022-03-13 |publisher=Arab News}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਯਰੂਸ਼ਲਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=مايا أبو الحيّات، تعيد تعريف هويتها بالكتابة والتمثيل |url=https://24fm.ps/ar/program/1464160436 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160528172639/http://www.24fm.ps/ar/program/1464160436 |archive-date=28 May 2016 |access-date=25 April 2022 |website=24fm.ps}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Maya Abu-Alhayyat |url=https://lareviewofbooks.org/contributor/maya-abu-alhayyat/ |access-date=2022-03-13 |publisher=}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਉਸ ਦਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਜੀਵਨ ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;Arab News&quot;/&gt;

ਮਾਇਆ ਨੇ ਫਿਰ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਨੇ ਮੁਯਾਦ ਅਲਯਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਫ਼ਿਲਮ &quot;ਲਵ, ਥੈਫਟ ਅਤੇ ਅਦਰ ਪ੍ਰੋਬਲਮ&quot; ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=مايا أبو الحيات - ﺗﻤﺜﻴﻞ فيلموجرافيا، صور، فيديو |url=https://elcinema.com/person/2095431 |access-date=2022-04-25 |website=elCinema.com |language=ar}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਰਾਈਟਿੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਰਾਈਟਿੰਗ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਉਸ ਨੇ ਨਾਵਲ, ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ 2013 ਵਿੱਚ [[Palestine Writing Workshop|ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਰਾਈਟਿੰਗ ਵਰਕਸ਼ਾਪ]] ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣੀ।&lt;ref name=&quot;Arab News&quot;/&gt; ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਕਿਤਾਬ ''ਦ ਬਲੂ ਪੂਲ ਆਫ਼ ਕਵੇਸ਼ਨਜ਼'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 September 2021 |title=Maya Abu Al-Hayyat |url=https://thebaffler.com/authors/maya-abu-al-hayyat |access-date=2022-03-13 |publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cappy |first=Kirsten |last2=Activities |first2=Curious City {{!}} Classroom |last3=Diversity |last4=Equity |last5=Inclusion |last6=Kits |first6=Event |last7=Activities |last8=Grades 00-02 |last9=Grades 03-06 |date=2017-09-13 |title=The Blue Pool of Questions: Guide to Classroom &amp; Community Conversations |url=https://www.curiouscitydpw.com/2017/09/13/blue-pool-guide/ |access-date=2022-10-05 |website=Curious City DPW |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=mlynxqualey |date=2017-10-07 |title=Maya Abu-Alhayyat and Hassan Manasrah's 'Blue Pool of Questions' Gets English Release |url=https://arablit.org/2017/10/07/maya-abu-alhayyat-and-hassan-manasrahs-blue-pool-of-questions-gets-english-release/ |access-date=2022-10-05 |website=ARABLIT &amp; ARABLIT QUARTERLY |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ [[ਨਾਵਲ]], [[ਕਵਿਤਾ|ਕਵਿਤਾਵਾਂ]] ਅਤੇ [[ਬਿਰਤਾਂਤ|ਕਹਾਣੀਆਂ]] ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, &quot;ਦਿ ਸ਼ੂਗਰ ਬੀਨਜ਼&quot; ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2007 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ &quot;What She Said About It&quot;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=مايا أبو الحيات |url=https://www.abjjad.com/author/2793800047/%D9%85%D8%A7%D9%8A%D8%A7-%D8%A7%D8%A8%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%8A%D8%A7%D8%AA |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210222191820/https://www.abjjad.com/author/2793800047/%D9%85%D8%A7%D9%8A%D8%A7-%D8%A7%D8%A8%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%8A%D8%A7%D8%AA |archive-date=22 February 2021 |access-date=25 April 2022 |website=www.abjjad.com}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੇਸੇਮ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਅਰਬੀ ਸੰਸਕਰਣ, ''ਇਫਤਾਹ ਯਾ ਸਿਮਸਿਮ'' ), ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ &quot;ਮਸੂਦਾ,&quot; &quot;ਦ ਟਰਟਲ&quot;  &quot;ਕਿਕੀ ਅਤੇ ਕੋਕੋ ਇਨ ਦ ਕਲੀਨਿਕ&quot; ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿ &quot;ਫਰਹਾਨ ਐਂਡ ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼&quot; ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਮਾਇਆ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸਵੀਡਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਵੀਡਿਸ਼]] ਵਿੱਚ &quot;ਦਿ ਬੈੱਡਟਾਈਮ ਸਟੋਰੀ&quot; ਅਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ &quot;ਦ ਪੂਲ ਆਫ਼ ਬਲੂ ਸਵਾਲ&quot; ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਬੂ ਅਲ-ਹਯਾਤ ਨੇ ਖੁਦ ਵੀ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਂਗਟ ਓਲਸਨ ਦੁਆਰਾ &quot;ਕੋਲਕਾ&quot;, ਕੈਥਰੀਨ ਐਂਗਲਮੈਨ ਦੁਆਰਾ &quot;ਦਿ ਓਲਡ ਮੈਨ ਹੂ ਬ੍ਰੋਕ ਆਲ ਬੈਰੀਅਰਸ&quot;, ਅਤੇ [[ਐਸਟ੍ਰਿਡ ਲਿੰਗ੍ਰੇਨ|ਐਸਟ੍ਰਿਡ ਲਿੰਡਗ੍ਰੇਨ]] ਦੁਆਰਾ &quot;ਦਿ ਰੈੱਡ ਬਰਡ&quot; ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਰਿਵਿਊ ਆਫ ਬੁਕਸ, [[Cordite Poetry Review|ਕੋਰਡਾਈਟ ਪੋਇਟਰੀ ਰਿਵਿਊ]], [[ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ|ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ]] ਅਤੇ ਲਿਟਰੇਰੀ ਹੱਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 August 2021 |title=Maya Abu Al-Hayyat |url=https://milkweed.org/author/maya-abu-al-hayyat |access-date=2022-03-13 |publisher= |archive-date=2022-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419153009/https://milkweed.org/author/maya-abu-al-hayyat |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਤ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਜਰਮਨ, ਕੋਰੀਅਨ ਅਤੇ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Maya Abu-Alhayyat |url=https://lareviewofbooks.org/contributor/maya-abu-alhayyat/ |access-date=2022-03-13 |publisher=}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ''ਦ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਰਾਮੱਲਾ'' ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੌਮਾ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਰੀਡਿੰਗ ਦਿ ਸਿਟੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ [[ਰਾਮੱਲਾ]] ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ: &quot;ਇਟ'ਸ ਏ ਸਿਟੀ, ਬੱਟ ਔਲਸੋ ਏ ਬਬਲ&quot; ਵੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Arab News&quot;/&gt;

== ਕੰਮ ==
=== ਨਾਵਲ ===
* (2004), &quot;ਹਬਤ ਮਿਨ ਅਲਸੁਕਰ&quot; (ਖੰਡ ਦੇ ਮਣਕੇ): ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਪੋਇਟਰੀ। [[ਰਾਮੱਲਾ]] &lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;
* (2011), &quot;ਅਤਾਬਾ ਥਕੀਲਤ ਅਲਰੂਹ&quot; (ਹੈਵੀ ਸੋਲ ਦੀ ਥ੍ਰੈਸ਼ਹੋਲਡ): ਉਗਰਿਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ।
* (2014), “ਹੀਨ ਯਾਉਦ ਅਬੀ- ਅਲਮਰਹਾਲਾ ਅਲਸਾਦੀਸਾ- ਮੁਬਤਦੀ” (ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ - ਛੇਵਾਂ ਪੜਾਅ - ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ): ਅਸਾਲਾ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ। [[ਬੈਰੂਤ|ਬੇਰੂਤ]]
* (2016), &quot;ਫਾਸਤੀਨ ਬੈਤੀਆ ਵਾ ਹੁਰੂਬ&quot; (ਘਰ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਯੁੱਧ): ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਲਈ ਅਲ ਅਹਲੀਆ। ਅੱਮਾਨ
* (2017), &quot;ਲਾ ਅਹਦ ਯਾਰੀਫੂ ਫਿਆਤਾ ਦਮੀਹ&quot; (ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਦੇ ਖੂਨ ਦੀ ਕਿਸਮ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ): ਦਾਰ ਅਲ-ਅਦਬ। [[ਬੈਰੂਤ|ਬੇਰੂਤ]]
* (2018), &quot;ਗਲਿਟਰ&quot;: ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ। [[ਬਗ਼ਦਾਦ|ਬਗਦਾਦ]]

=== ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ===
* (2011), ''“ਕਿਸਾਸ ਮਾ ਕਾਬਲਾ ਅਲਨੌਮ”('' ਸੌਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ): ਟੇਮਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ । [[ਰਾਮੱਲਾ]]
* (2015), ''“ਮਸੂਦਾ ਅਲ-ਸੁਲਫਾਹ”'' (ਦ ਟਰਟਲ ਮਸੂਦਾ): ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਲਈ ਅਲ-ਹੋਦਹੁਦ। [[ਦੁਬਈ]]
* (2015), ''“ਕਿਕੀ ਵਾ ਕੁਕੂ ਫਾਈ ਅਲੀਯਾਦਾ”'' (ਕਲੀਨਿਕ ਵਿੱਚ ਕਿਕੀ ਅਤੇ ਕੋਕੋ): ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਲਈ ਅਲ ਹੋਧੁਦ। [[ਦੁਬਈ]]
* (2016), ''“ਬਿਰਕਾਹ ਅਲਾਸੀਲਾ ਅਲਜ਼ਾਰਕਾ”'' (ਨੀਲੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ) ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਲਿਖਣ ਦੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ। ਰਾਮੱਲਾ। ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ. [[ਬਗ਼ਦਾਦ|ਬਗਦਾਦ]]
* (2016), ''&quot;ਫਾਲਫੁਲ ਫਾਈ ਬੇਟ ਅਲਗੁਲ&quot;'' (ਫਾਲਫੁਲ ਇਨ ਦ ਹਾਉਸ ਆਫ ਦ ਘੋਲ): ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਰਾਈਟਿੰਗ ਵਰਕਸ਼ਾਪ। [[ਰਾਮੱਲਾ]]
* ( 2016), ''“ਅਸੀਲਾ ਫਾਈ ਹਕੀਬਤ ਅਲਸਫਰ”'' (ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਬੈਗ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ): ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਬਦਲੋ। 2016
* (2017), ''&quot;ਬਸ਼ੌਰ&quot;'' (ਬਸ਼ੌਰ) ਟੈਗੀਅਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ
* (2017), ''&quot;ਤਬਾਖਤ ਅਲਕਲੀਮਤ&quot;'' (ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਰਸੋਈਆ), ਟੈਗੀਅਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ
* (2020), ''&quot;ਵਲੀਦ&quot;''

=== ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ===
* (2007), ''“ਮਾ ਕਲਥੂ ਫਿਹ”'' (ਵੱਟ ਸ਼ੀ ਸੈਡ ਅਬਾਉਟ ਇਟ): ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਪੋਇਟੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
* (2012), ''&quot;ਤਿਲਕਾ ਅਲਿਬਤਿਸਮਾ.. ਥਲਿਕਾ ਅਲਕਲਬ&quot;'' (ਦੈਟ ਸਮਾਇਲ. ਦ ਹਾਰਟ: ਰਾਇਆ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ। [[ਹੈਫਾ|ਹਾਇਫਾ]]
* 

=== ਅਨੁਵਾਦ ===
* (2012), ''&quot;ਅਲਟੇਅਰ ਅਲਾਹਮਰ&quot;'' (ਲਾਲ ਪੰਛੀ): ਐਸਟ੍ਰਿਡ ਲਿੰਡਗ੍ਰੇਨ। ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਲਈ ਟੈਮਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;
* (2017), ''&quot;ਕੋਲਕਾ&quot;'' : ਬੈਂਗਟ ਓਲਸਨ। ਡਾਰ ਅਲ ਮੋਨਾ। ਗੀਜ਼ਾ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ''&quot;ਅਲਾਜੁਜ਼ ਅਲਾਤੀ ਕਸਰਤ ਕੁਲ ਅਲਹਵਾਜੀਜ਼&quot;'' (ਬੁੱਢਾ ਆਦਮੀ ਜਿਸਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ): ਕੈਥਰੀਨ ਐਂਗਲਮੈਨ। ਅਲ ਮੋਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, [[ਜੀਜ਼ਾ|ਗੀਜ਼ਾ]] &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ==
ਮਾਇਆ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ &quot;ਨੋਬਡੀ ਨੋਜ਼ ਹਿਜ਼ ਬਲੱਡ ਟਾਈਪ&quot; ਲਈ ਅਰਬ ਕਲਚਰ ਫੰਡ ਤੋਂ &quot;ਹੋਰਾਈਜ਼ਨਸ&quot; ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=شبانة |first=عمر |date=6 July 2013 |title=مايا أبو الحَيّات ترصد ملامح &quot;هويّتها&quot; الفلسطينية |url=http://daraladab.com/text.php?id=19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929053555/http://daraladab.com/text.php?id=19 |archive-date=29 September 2020 |access-date=25 April 2022 |website=daraladab.com}}&lt;/ref&gt;

== ਇਨਾਮ ==
* 2005 ਯੰਗ ਕ੍ਰਿਏਟਿਵ ਰਾਈਟਰ ਅਵਾਰਡ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਮੰਤਰਾਲਾ&lt;ref name=&quot;Maya Abul Hayyat&quot;/&gt;
* ਕਵਿਤਾ ਲਈ 2006 ਯੰਗ ਰਾਈਟਰ ਅਵਾਰਡ, ਏ.ਐਮ. ਕਤਾਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ&lt;ref name=&quot;Maya Abul Hayyat&quot; /&gt;
* 2016 ਸਰਬੋਤਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ( ''ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਨੀਲੀ ਝੀਲ'' ਵਿੱਚ), ਅਰਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਏਤਿਸਲਾਤ ਅਵਾਰਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hamza Rao |date=November 3, 2016 |title=Sultan Al Qasimi inaugurates International Book Fair 2016 World |url=https://en.dailypakistan.com.pk/world/sultan-al-qasimi-inaugurates-international-book-fair-2016/ |access-date=March 16, 2022 |website=dailypakistan.com.pk}}&lt;/ref&gt;

== ਦਿੱਖ ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=sLHxXycaYYg ਰਾਮੱਲਾਹ ਦੀ ਕਿਤਾਬ], ਲਿਵਰਪੂਲ ਅਰਬ ਆਰਟਸ ਫੈਸਟੀਵਲ, 3 ਮਾਰਚ, 2021
* &quot; [https://www.youtube.com/watch?v=uk_JJ3UXrKk ਸ਼ਹਿਰ ਪੜ੍ਹਨਾ] : ਰਾਮੱਲਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ&quot;, 16 ਮਾਰਚ, 2021

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤਾਂ]]</text>
      <sha1>5ohd31xvan7foc3f1t1zaybpb3zlvpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਦੋਹਰ (ਬੈਂਡ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181666</id>
    <revision>
      <id>841571</id>
      <parentid>749348</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9334" sha1="b9gnh8x72z3xvk19itq9uxf0x9h0pbh" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name              = ਦੋਹਰ
| image             = KALIKA.jpg
| caption           = ਕਾਲਿਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ।
| native_name       = 
| origin            = ਕੋਲਕਾਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਭਾਰਤ
| genre             = ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ
| years_active      = 07 ਅਗਸਤ 1999-ਵਰਤਮਾਨ
| label             = 
| current_members   = 
| past_members      = 
| website           = http://www.doharfolk.com/
}}
[[ਤਸਵੀਰ:TEAM_DOHAR_20_copy.jpg_without_logo.jpg|alt=Team DOHAR - a group of folk musicians|thumb|ਟੀਮ ਦੋ'''ਦੋਹਰ'''-ਲੋਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ]]
'''ਦੋਹਰ''' ({{Lang-bn|দোহার)}}) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜੋ ਵੱਡੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।  &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Dohar – A Group of Folk Musicians |url=http://doharfolk.com/ |access-date=2017-03-07 |website=doharfolk.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bbc.com/bengali/39189367|title=দোহার ব্যান্ডের কালিকাপ্রসাদ মারা গেছেন|date=2017-03-07|work=BBC বাংলা|access-date=2017-10-02|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ,ਅਸਾਮ,ਬੰਗਲਾਦੇਸ,ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Daily eSamakal |url=http://esamakal.net/?archiev=yes&amp;arch_date=23-10-2013 |access-date=2017-10-02 |website=esamakal.net |archive-date=2017-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002170016/http://esamakal.net/?archiev=yes&amp;arch_date=23-10-2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.samakal.com/music/article/1703275490/%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A7%87%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%87-%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE-%E0%A6%A6%E0%A7%8B%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A1%E0%A7%87%E0%A6%B0|title=বাংলাদেশের গান গেয়েই যাত্রা 'দোহার' ব্যান্ডের|last=Team|first=Samakal Online|work=সমকাল|access-date=2017-10-02|language=bn|archive-date=2017-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831182447/http://www.samakal.com/music/article/1703275490/%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A6%A8-%E0%A6%97%E0%A7%87%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%87-%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%BE-%E0%A6%A6%E0%A7%8B%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A1%E0%A7%87%E0%A6%B0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਦੋਹਰ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਅਸਾਮੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਮਕਬੂਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Bangla folk band Dohar to perform in Dubai on May 29 |url=http://www.emirates247.com/entertainment/bangla-folk-band-dohar-to-perform-in-dubai-on-may-29-2015-05-26-1.591879 |access-date=2024-03-17 |archive-date=2024-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126195751/https://www.emirates247.com/entertainment/bangla-folk-band-dohar-to-perform-in-dubai-on-may-29-2015-05-26-1.591879 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sway to the beats of folk tunes |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/music/Sway-to-the-beats-of-folk-tunes/articleshow/52743776.cms}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਖੇਡੇ ਹਨ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 7 ਅਗਸਤ 1999 ਨੂੰ ਰਾਜੀਵ ਦਾਸ ਅਤੇ ਕਾਲਿਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਮੈਂਬਰ ਅਸਾਮ ਦੀ ਬਰਾਕ ਘਾਟੀ ਤੋਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਆਏ ਸਨ। ਬੈਂਡ ਦਾ ਨਾਮ-'ਦੋਹਰ' ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਵੀਕ ਮਜੂਮਦਾਰ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। &quot;ਦੋਹਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ&quot; &quot;ਕੋਰਸ&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&quot; ਕਾਲਿਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਰਾਜੀਬ ਦਾਸ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਦੋਹਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਆਗੂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.anandabazar.com/calcutta/kalikaprasad-passes-away-dgtl-1.575593|title=গাড়ি দুর্ঘটনায় প্রয়াত দোহারের কালিকাপ্রসাদ|work=Anandabazar Patrika|access-date=2017-10-02|language=bn}}&lt;/ref&gt; ਦੀ ਮੌਤ 7 ਮਾਰਚ 2017 ਨੂੰ ਹੁਗਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਗੁਰਪ ਪਿੰਡ ਨੇਡ਼ੇ ਇੱਕ ਸਡ਼ਕ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.anandabazar.com/calcutta/kalikaprasad-the-artist-of-the-soil-who-wanted-to-popularize-folk-music-on-urban-dias-dgtl-1.575685?ref=hm-ft-stry|title=মাটিতে পা রেখেই শহরের  মঞ্চে লোকগান শোনাতে  চেয়েছেন কালিকাপ্রসাদ|work=Anandabazar Patrika|access-date=2017-10-02|language=bn}}&lt;/ref&gt; ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.anandabazar.com/district/purolia-birvhum-bankura/dohar-started-performing-in-district-but-kalika-prasad-went-missing-on-stage-1.602768|title=জেলায় ‘দোহার’, নেই শুধু কালিকা|work=Anandabazar Patrika|access-date=2017-10-02|language=bn}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਬਾਕੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਰਾਜੀਵ ਦਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਗਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

== ਮੈਂਬਰ ==
ਸਰੋਤ: &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* ਕਾਲੀਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ।
* [[ਰਾਜੀਵ ਦਾਸ]]&lt;ref&gt;https://www.google.com/maps/place/RAJIB+DAS+DOHAR/@22.6248159,88.4186605,17z/data=!3m1!4b1!4m6!3m5!1s0x39f89fa5229fa0b5:0x1e1984174f072d4a!8m2!3d22.6248159!4d88.4186605!16s%2Fg%2F11gjnwjtvw?entry=ttu&lt;/ref&gt;
* ਰਿੱਤਿਕ ਗੁਚੈਟ
* ਮ੍ਰਿਗਨਾਭੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ
* ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਸਰਕਾਰ
* ਨਿਰੰਜਨ ਹਲਦਰ
* ਅਮਿਤ ਸੂਰ
* ਸੁਦੀਪਤੋ ਚੱਕਰਵਰਤੀ
* ਰਾਹੁਲ ਕਰਮਾਕਰ

== ਐਲਬਮਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸੀ. ਡੀ. ==

* ਕੰਨਕੋਰਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ &quot;ਬੰਧੂਰ ਦੇਸ਼ੇ&quot;-2001
* ਸੋਨੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਦੁਆਰਾ &quot;ਬੰਗਲਰ ਗਾਨ ਸ਼ਿਕੋਰਰ ਤਾਨ&quot;-2002
* [[ਸਾਰੇਗਾਮਾ]] ਐਚ. ਐਮ. ਵੀ. ਦੁਆਰਾ &quot;ਰੂਪਸਾਗਰੇ&quot;-2004
* ਸਾਰੇਗਾਮਾ ਐਚ. ਐਮ. ਵੀ. ਦੁਆਰਾ &quot;ਬੰਗਲਾ&quot;-2006
* ਸਰੀਗਾਮਾ ਐਚ. ਐਮ. ਵੀ. ਦੁਆਰਾ &quot;2007&quot;-2007
* ਓਰੀਅਨ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ &quot;ਮੈਟਿਸਵਰ&quot;-2009
* &quot;ਮੈਟਰ ਕੇਲਾ&quot;-ਵੀਡੀਓ ਐਲਬਮ, ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਰੀਗਾਮਾ ਐਚ. ਐਮ. ਵੀ.-2011
* &quot;ਬਾਊਲ ਫ਼ੋਕੀਰਰ ਰਾਬਿਨਦਰਨਾਥ&quot; ਓਰੀਅਨ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ-2012
* &quot;ਸਹਿਸਰਾ ਦੋਤਾਰਾ&quot;-ਓਰੀਅਨ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ-2013
* &quot;ਯੂਨੀਸ਼ਰ ਡਾਕ&quot;-ਪਿਕਾਸੋ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ-2015 ਦੁਆਰਾ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.anandabazar.com/supplementary/anandaplus/a-new-album-by-kalikaprasad-of-dohar-bangla-band-for-bengali-spoken-people-1.144791|title=শুধু ভাষার জন্য|work=Anandabazar Patrika|access-date=2017-10-02|language=bn}}&lt;/ref&gt;
* &quot;ਰਾਜੀਵ ਦਾਸ ਨੇ ਕਾਲੀਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ&quot;-ਰਾਜੀਵ ਦਾਸ ਦੁਆਰਾ 2018&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.anandabazar.com/calcutta/rajib-das-remembers-kalikaprasad-on-day-before-of-his-first-death-anniversary-dgtlx-1.766090?ref=hm-ft-stry-6|title=কালিকাদা, তোমার ওপর খুব রাগ হয়|work=Anandabazar Patrika|access-date=2018-03-05|language=bn}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1999 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ]]</text>
      <sha1>b9gnh8x72z3xvk19itq9uxf0x9h0pbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪ੍ਰਯਾਗ ਝਾਅ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181882</id>
    <revision>
      <id>841598</id>
      <parentid>828895</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T21:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11875" sha1="l0ma2yod91vpr6lv9o7ldclu4gv0fsl" xml:space="preserve">{{Infobox person
| birth_date         = 15 ਮਾਰਚ 1945
| nationality        = [[ਭਾਰਤ]]ੀ
| occupation         = [[ਕਲਾਕਾਰ]]
}}

'''ਪ੍ਰਯਾਗ ਝਾਅ ਚਿੱਲਰ,''' ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਝਾਅ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ [[ਖੁਣਾਈ|ਐਚਿੰਗ]] ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ]] ਸਮੇਤ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਝਾਅ ਦਾ ਕੰਮ 1971 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ ਜਹਾਂਗੀਰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਤਾਜ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਬਜਾਜ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਅਤੇ ਆਰਟ ਹੈਰੀਟੇਜ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ''ਮੇਘਦੂਤ'' (&quot;''ਦ ਮੈਸੇਂਜਰ ਕਲਾਉਡਜ਼'' &quot;) ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਘਾਹ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ। ਝਾਅ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੋਨੋਕ੍ਰੋਮ ਸਨ, ਪਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Jha|first=Priyanka|date=August 2017|title=Prayag Jha|url=https://tigerprints.clemson.edu/all_theses/2706/|journal=All Theses}}&lt;/ref&gt;

ਝਾਅ ਨੇ ''ਬੈਚਲਰ ਹਾਊਸ ਦੇ'' ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਐਚਿੰਗ ਲਈ 7ਵੇਂ ਤ੍ਰਿਏਨੀਅਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਹੋਰ ਸਨਮਾਨ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2023}}

== ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਪ੍ਰਯਾਗ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ 1945 ਨੂੰ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ]] [[ਆਗਰਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1971 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਤੋਂ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ (ਪੇਂਟਿੰਗਜ਼) ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਐਮਐਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਤੋਂ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ 1995 ਤੋਂ 1997 ਤੱਕ ਕਾਲੀਦਾਸ ਮੇਘਦੂਤ 'ਤੇ ਐਚਿੰਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਝਾਅ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 1971 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਜੇਕੇ ਛਿੱਲਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.freepressjournal.in/exhibition-of-sculptures-paintings|title=Exhibition of Sculptures &amp; Paintings|last=Bureau|first=FPJ|date=November 23, 2013|work=Free Press Journal|access-date=April 9, 2016|via=Indian National Press (Bombay)|archive-date=ਮਾਰਚ 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309054614/http://www.freepressjournal.in/exhibition-of-sculptures-paintings|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਕੰਮ ==
1973 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ, ਝਾਅ ਨੇ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਈ ਪੈੱਨ ਡਰਾਇੰਗ ਅਤੇ ਐਚਿੰਗ ਬਣਾਏ। ਝਾਅ ਦੀਆਂ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਆਰਟ ਹੈਰੀਟੇਜ ਗੈਲਰੀ, [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੈਲਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |last2= |first2= |date= |title=ART India Bazaar |url=http://artindiabazaar.com/artists/SrbyArtist.asp?ArtistID=101 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210185251/http://artindiabazaar.com/artists/SrbyArtist.asp?ArtistID=101 |archive-date=10 December 2015 |access-date=8 December 2015 |website= |publisher= |quote=}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ''ਕ੍ਰੋਜ਼'', ''ਦਿ ਬੈਚਲਰਜ਼ ਹਾਊਸ'', ''ਹਾਊਸ ਵਿਦ ਵੂਮੈਨ'', ''ਇਨ ਫਰੰਟ ਆਫ ਦ ਹਾਊਸ'', ''ਫਲਾਈਟ'' ਸੀਰੀਜ਼, ''ਸਕੈਟਰਡ ਲਾਈਫ,'' ਅਤੇ ''ਅਲੋਨ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਤਾ ਅਤੇ ਉਜਾੜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BIRDS IN THE MORNING PRAYAG JHA |url=https://www.storyltd.com/ItemV2.aspx?iid=60415}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Essay on the Works of J.K. Chhillar and Prayag Jha |url=https://aaa.org.hk/en/collections/search/archive/gulammohammed-sheikh-archive-articles-and-essays/object/untitled-essay-on-the-works-of-j-k-chhillar-and-prayag-jha |access-date=2024-03-21 |archive-date=2023-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305050544/https://aaa.org.hk/en/collections/search/archive/gulammohammed-sheikh-archive-articles-and-essays/object/untitled-essay-on-the-works-of-j-k-chhillar-and-prayag-jha |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2007 ਵਿੱਚ, ''ਮੇਘਦੂਤ'' ਦੀਆਂ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਸੀ ਜਿੰਕ ਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਉਸ ਦੇ ਘਰੋਂ ਸਕਰੈਪ ਮੈਟਲ ਚੋਰਾਂ ਨੇ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲਈਆਂ ਸਨ। ਪਲੇਟਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਬਰਾਮਦ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Scrap-metal-thieves-loot-art-works/articleshow/2212478.cms|title=Scrap metal thieves loot art works|date=18 July 2007|work=The Times of India|access-date=8 December 2015}}&lt;/ref&gt;

== ਮਾਨਤਾ ==

* ਵਿਜੂ ਸਦਵੇਲਕਰ ਅਵਾਰਡ, 2003
* ਜਹਾਂਗੀਰ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਤੋਂ 2003 ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ
* [[ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ]] ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 1991 ਦੁਆਰਾ 7ਵੇਂ ਟ੍ਰਾਈਨੇਲ ਇੰਡੀਆ (80 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਲਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ) ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਅਵਾਰਡ, ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਬਣ ਗਈ।
* ਦਸੰਬਰ 1990 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ।
* [[ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ]] ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 1985 ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
* 1976, 1978, 1988 ਵਿੱਚ ਆਰਟ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਬੰਬੇ ਤੋਂ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਆਰਟ ਵਿੱਚ 3 ਸਨਮਾਨ।
* ਆਰਟਿਸਟ ਸੈਂਟਰ ਬੰਬਈ, 1976 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਇਨਾਮ।
* 1974 ਦੇ ਆਰਟਿਸਟ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਬੰਬੇ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਮਾਤਰ ਆਰਟ ਕ੍ਰਿਟਿਕ ਅਵਾਰਡ।
* 1971 ਤੋਂ 1973 ਦੌਰਾਨ ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ [[ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ]], ਗਾਂਧੀ ਨਗਰ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਆਰਟਸ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਪਹਿਲੇ ਇਨਾਮ ਸਨਮਾਨ।

== ਸੰਗ੍ਰਹਿ ==

* [[ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ|ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ]], ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
* [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ]], ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, ਮੁੰਬਈ
* ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ, ਗਾਂਧੀ ਨਗਰ
* ਯੂਪੀ ਰਾਜ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ, ਲਖਨਊ
* ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ, ਕਲਕੱਤਾ
* ਸਤੇ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ
* [[ਸਰਕਾਰੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ|ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]]
* ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
* [[ਲਲਿਤ ਕਲਾ|ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ, ਬੜੌਦਾ]]
* [[ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]]
* ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮਰਹੂਮ ਰਾਜਪਾਲ ਸ੍ਰੀ ਐਲ.ਜੇ
* ਬੰਬਈ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸ਼ੈਰਿਫ, ਐਸ.ਐਚ. ਦਯਾ

== ਕਲਾ ਜਿਊਰੀ ==

* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (1992) ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 'ਤੇ ਜਿਊਰੀ ਮੈਂਬਰ
* ਲਖਨਊ (1995) ਵਿਖੇ ਯੂਪੀ ਰਾਜ ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕਲਾ ਦੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਈ ਜਿਊਰੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ।
* ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਐਗਜ਼ੀਬਿਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਆਰਟ, ਬੰਬੇ ਆਰਟ ਸੁਸਾਇਟੀ (1994) ਲਈ ਜਿਊਰੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
* ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਮੁੰਬਈ (1996) ਲਈ ਜਿਊਰੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
* ਨਾਗਪੁਰ (1996) ਵਿਖੇ NZCC ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਈ ਜਿਊਰੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]</text>
      <sha1>l0ma2yod91vpr6lv9o7ldclu4gv0fsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਬੀਆ ਨੂਰੀਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182953</id>
    <revision>
      <id>841632</id>
      <parentid>827014</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T11:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7362" sha1="qjeqs7ugvj8852z9solwyfbv2uzwwzg" xml:space="preserve">
{{Reflist}}

'''ਰਾਬੀਆ ਨੂਰੀਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rabia Noreen''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 July 2020 |title=10 dramas we loved watching in 2014 |url=https://www.hipinpakistan.com/news/1146763 |publisher=HIP |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=6 ਅਗਸਤ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806132549/https://www.hipinpakistan.com/news/1146763 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਤਲਾਫੀ'', ''ਮੇਰਾ ਖੁਦਾ ਜਾਨੈ'', ''ਲਾਪਤਾ'', ''ਕਸਾ-ਏ-ਦਿਲ'' ਅਤੇ ''ਕਭੀ ਸੋਚਾ ਨਾ ਥਾ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 July 2020 |title=10 hit serials of Fatima Surraya Bajia |url=https://www.hipinpakistan.com/news/1147298 |publisher=HIP |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=29 ਜੁਲਾਈ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729111925/https://www.hipinpakistan.com/news/1147298 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਰਾਬੀਆ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਦਸੰਬਰ 1965 ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 July 2020 |title=Rabia Noreen |url=https://moviesplatter.com/actor/rabia-noreen |publisher=Moviesplatter }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 July 2020 |title=Rabia Noreen Biography, Dramas |url=https://pakistani.pk/rabia-noreen |publisher=Pakistan.pk |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=5 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405231701/https://pakistani.pk/rabia-noreen/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਰਾਬੀਆ ਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 July 2020 |title=Film Review: 'I Am Yours' |url=https://variety.com/2014/film/festivals/film-review-i-am-yours-1201120882 |publisher=Variety}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਡਰਾਮਾ ''ਜ਼ੀਨਤ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 July 2020 |title='I Am Yours' Submitted by Norway for Oscar |url=https://variety.com/2013/film/news/i-am-yours-submitted-by-norway-for-oscar-1200664858 |publisher=Variety}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 September 2020 |title=Iman says Farhan Saeed was a dream to work with in 'Tich Button' |url=https://dailytimes.com.pk/584974/iman-says-farhan-saeed-was-a-dream-to-work-with-in-tich-button |publisher=Daily Times |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=30 ਮਾਰਚ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330122652/https://dailytimes.com.pk/584974/iman-says-farhan-saeed-was-a-dream-to-work-with-in-tich-button/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਡਰਾਮਾ ''ਬਾਬਰ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਇਸ਼ਾ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ ਇੱਕ ਸਫਲ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 July 2020 |title=Rabia Noreen Biography |url=http://www.tv.com.pk/celebrity/Rabia-Naureen/279/biography |publisher=tv.com.pk}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਆਬਿਦ ਅਲੀ ਨਾਲ ਕਈ ਡਰਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 July 2020 |title=Family of Abid Ali – Complete Information |url=https://reviewit.pk/family-of-abid-ali |website=Pakistani Drama Story &amp; Movie Reviews {{!}} Ratings {{!}} Celebrities {{!}} Entertainment news Portal {{!}} Reviewit.pk |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਖਾਲੀ ਹੱਥ'', ''ਅਨਾਇਆ ਤੁਮਹਾਰੀ ਹੁਈ'', ''ਕਭੀ ਸੋਚਾ ਨਾ ਥਾ'', ''ਲਾ'', ''ਮੇਰਾ ਖੁਦਾ ਜਾਨੈ'', ''[[ਦਿਲ-ਏ-ਮੁਜ਼ਤਰ]]'' ਅਤੇ ''ਮੇਰੀ ਮੇਹਰਬਾਨ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 September 2021 |title=Geo TV to bring another touching tale of love, 'Kasa-e-Dil' |url=https://www.thenews.com.pk/print/740778-geo-tv-to-bring-another-touching-tale-of-love-kasa-e-dil |website=The News International}}&lt;/ref&gt; ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ''ਉਮ-ਏ-ਹਾਨੀਆ'', ''[[ਬਾਗ਼ੀ(ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)|ਬਾਗੀ]]'', ''ਕਸਾ-ਏ-ਦਿਲ'' ਅਤੇ ''ਲਾਪਤਾ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 September 2021 |title=Hina Altaf, Komal Aziz &amp; Affan Waheed starring in Kasa-e-Dil |url=https://www.incpak.com/entertainment/hina-altaf-komal-aziz-affan-waheed-kasa-e-dil |website=INCPak}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 June 2022 |title=ٹی وی ڈراموں کی چند مقبول مائیں |url=https://jang.com.pk/news/740631 |website=Daily Jang News}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਰਾਬੀਆ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਆਬਿਦ ਅਲੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 July 2020 |title=Veteran actor Abid Ali passes away |url=https://www.thenews.com.pk/print/522747-veteran-actor-abid-ali-passes-away |publisher=The International News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 September 2020 |title=Abid Ali's daughter appeals for prayers |url=https://nation.com.pk/04-Sep-2019/abid-ali-s-daughter-appeals-for-prayers |publisher=The Nation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 September 2020 |title=Abid Ali's Daughter Rahma Ali Temporarily Hides the Video She Posted After Her Father's Death |url=https://www.masala.com/abid-alis-daughter-rahma-ali-temporarily-hides-the-video-she-posted-after-her-fathers-death-294303 |publisher=Masala.com}}&lt;/ref&gt; ਰਾਬੀਆ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸਬਾਹਤ ਆਦਿਲ ਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;BOLNews&quot;&gt;{{Cite web |date=November 23, 2023 |title=اداکارہ رابعہ نورین کا مرحوم شوہر سے متعلق اہم انکشاف |url=https://www.bolnews.com/urdu/entertainment/2023/07/402162/ |website=BOL News |access-date=ਮਾਰਚ 29, 2024 |archive-date=ਦਸੰਬਰ 20, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231220003545/https://www.bolnews.com/urdu/entertainment/2023/07/402162/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb name|2575252}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]]</text>
      <sha1>qjeqs7ugvj8852z9solwyfbv2uzwwzg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਦਿਲਹਾਨੀ ਏਕਨਾਇਕੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184312</id>
    <revision>
      <id>841570</id>
      <parentid>746552</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T16:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7833" sha1="ehrmtl4hmj9lv71h1khzc6ludshve3e" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਦਿਲਹਾਨੀ ਏਕਨਾਇਕੇ
| image              = Dilhani Ekanayake.jpg
| caption            = ਦਿਲਹਾਨੀ ਏਕਨਾਇਕੇ
| birth_name         = ਦਿਲਹਾਨੀ ਅਸ਼ੋਕਮਾਲਾ ਏਕਨਾਇਕੇ
| birth_date         = {{birth date and age|df=yes|1970|03|04}}
| birth_place        = [[ਕੋਲੰਬੋ]], [[ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]]
| death_date         = 
| death_place        = 
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ
| years_active       = 1990 - ਮੌਜੂਦ
| spouse             = 
| children           = 
| relatives          = 
| awards             = 
| website            = 
}}

'''ਦਿਲਹਾਨੀ ਅਸ਼ੋਕਮਾਲਾ ਏਕਨਾਇਕੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Dilhani Ashokamala Ekanayake;''' {{Lang-si|දිල්හානි ඒකනායක}}; ਜਨਮ 4 ਮਾਰਚ 1970) ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ, ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Now the film industry is in a place where it seems to be disappearing: Dilhani Ekanayake |url=https://www.sarasaviya.lk/interviews/2022/07/21/23564/දැන්-චිත%E2%80%8D්%E2%80%8Dරපට-කලාව-තිබෙන්නේ-උලාකනවා-වගේ-තැනක |access-date=2022-07-28 |website=සරසවිය}}&lt;/ref&gt; ਸਿੰਹਲਾ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਏਕਨਾਇਕੇ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਬੈਲੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਵਿਸ਼ਵ ਗੀਤਯਾ'' ਅਤੇ ''ਸਾਮਾ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1987 ਵਿੱਚ, ਚੰਨਾ ਵਿਜੇਵਰਦੇਨਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਬੈਲੇ ''ਉਕੁਸਾ ਦਾ'' ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਏਕਨਾਇਕੇ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਯਾਸਾਪਲਿਤਾ ਨਾਨਾਯਕਰਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫਿਲਮ ''ਡੇਦੁਨੇਨ ਸਮਾਨਾਲਿਆਕ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਸਰਸਵਿਆ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। 1992 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;dilhanie&quot;&gt;{{Cite web |title=Actress who worked only one percent |url=http://archives.sarasaviya.lk/2012/03/08/_art.asp?fn=sa1203086&amp;pn=05 |access-date=15 August 2019 |publisher=Sarasaviya |archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203134423/https://archives.sarasaviya.lk/2012/03/08/_art.asp?fn=sa1203086&amp;pn=05 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਉਸਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਪਾਰਕ ਫਿਲਮਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਡਾਂਸ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਟ੍ਰੇਡ ਮਾਰਕ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ''[[ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ|ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ]]'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Little Sri Devi and Golden Butterfly |url=http://archives.sarasaviya.lk/2012/03/29/_art.asp?fn=sa12032915&amp;pn=13 |access-date=15 August 2019 |publisher=Sarasaviya |archive-date=17 ਜੁਲਾਈ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717054759/https://archives.sarasaviya.lk/2012/03/29/_art.asp?fn=sa12032915&amp;pn=13 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅਸੋਕਾ ਹੈਂਡਗਾਮਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਮੀ ਮੈਗੇ ਸੰਦਾਈ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤਾਮਿਲ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਪਗਡੰਡੀ ਮਾਰੀ। ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ''ਸੁਦੂ ਕਾਲੂ ਸਾਹਾ ਅਲੂ'' (ਸ਼ੇਡਜ਼ ਆਫ਼ ਗ੍ਰੇ), ''ਮੈਗੇ ਵਾਮ ਅਥਾ'' (ਮੇਰਾ ਖੱਬਾ ਹੱਥ) ਅਤੇ ''ਸੁਲੰਗਾ'' (ਹਵਾ) ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ। 2005 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਸਰਸਾਵੀਆ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ''ਸੁਦੂ ਕਾਲੂ ਸਾਹਾ ਅਲੂ ਦੀ'' ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। 2007 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਸੁਲੰਗਾ'' ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। 

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ''ਮੇਗੇ ਵਾਮ ਅਥਾ'', ''ਸੁਲੰਗਾ'', ''ਮੈਂ ਮਾਗੇ ਸੰਦਾਈ'', ''ਸੁਦੂ ਕਾਲੂ ਸਾਹਾ ਅਲੂ'', ''ਪੇਮ ਕੇਕੁਲਾ'', ''ਨੀਲਾਂਬਰੇ'', ''ਗਮਾਨੀ'' ਅਤੇ ਕਈ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਚੈਰੀਓ ਡਾਰਲਿੰਗ'', ''ਛਾਇਆ ਮਾਇਆ'' ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। 

ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਸਿਨੇਮਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਟੈਲੀਡ੍ਰਾਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ''ਮਾਇਆ ਰੰਗਾ'', ''ਸਵਰਨ ਕਿੰਗਕੀਨੀ'', ''ਮੀਡੂਮਾ'', ''ਸੱਥ ਸੰਦਾ ਕਿਰਨਾ'' ਅਤੇ ''ਅਮਰਪੁਰਯਾ'' ਬਾਹਰ ਖੜੇ ਹਨ। &lt;ref name=&quot;dilhanie&quot;/&gt; ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਫਿਲਮ ਸਟਾਰ ਸ਼ੋਅ ''ਰਿਡੀ ਰਿਆਕ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਹੈ। ਉਸਨੇ ''ਰਣਵੀਰੂ ਰੀਅਲ ਸਟਾਰ'' ਅਤੇ ''ਮੈਗਾ ਸਟਾਰ'' ਦੇ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਨਵੀਨਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ''ਧਵਲਾ ਦੂਵਿਲੀ'', ''ਭਰਿਆਵੋ'', &lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;Bharyavo&quot; now on Sirasa |url=http://archives.sarasaviya.lk/2012/01/12/_art.asp?fn=sa12011217&amp;pn=20 |access-date=15 August 2019 |publisher=Sarasaviya |archive-date=18 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118194641/https://archives.sarasaviya.lk/2012/01/12/_art.asp?fn=sa12011217&amp;pn=20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ''ਦੇਵੀਆ ਸੁਗਲਾ'' ਟੈਲੀਡ੍ਰਾਮਾਸ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।

ਉਹ ਲਕਸ ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਰਹੀ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>ehrmtl4hmj9lv71h1khzc6ludshve3e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਥੀਸਾਰਾ ਜੈਵਰਦਨੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184324</id>
    <revision>
      <id>841569</id>
      <parentid>759393</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T15:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7132" sha1="rwuo7p4q9ptxuggxorc5q2c0tgkfd0i" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਥੀਸਾਰਾ ਜੈਵਰਦਨੇ
| image              = Thesara_Jayawardane.JPG
| caption            = ਥੀਸਾਰਾ ਜੈਵਰਦਨੇ
| other_names        = 
| nationality        = ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ
| alma_mater         = 
| occupation         = ਇੰਜੀਨੀਅਰ
| years_active       = 
| website            = [https://www.facebook.com/pages/Thesara-Jayawardene/53608665140 FaceBook Page]
}}

'''ਥੀਸਾਰਾ ਜੈਵਰਧਨੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Thesara Jayawardane;''' [[ਸਿੰਹਾਲਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਘਾਲੀ]] :තෙසාරා ජයවර්ධන) ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਡਰਾਮਾ ਅਦਾਕਾਰਾ,&lt;ref name=&quot;thesara1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://rasaduna.org/thesara-jayawardene/|title=Thesara Jayawardane|date=28 April 2013|publisher=rasaduna(Sri Lanka)|access-date=31 ਮਾਰਚ 2024|archive-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402102815/http://rasaduna.org/thesara-jayawardene/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਗਾਇਕਾ, ਡਾਂਸਰ&lt;ref name=&quot;thesara15&quot;&gt;{{Cite news| url= http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=3528515| title= Bollywood brings its magic to town| publisher= The New Zealand Herald| date= 13 October 2003| access-date= 31 ਮਾਰਚ 2024| archive-date= 29 ਸਤੰਬਰ 2018| archive-url= https://web.archive.org/web/20180929153412/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=3528515| url-status= dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thesara10&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.sundayobserver.lk/2002/11/03/fea12.html|title=Lankan dancers on New Zealand stage|date=3 November 2002|publisher=Sunday Observer(Sri Lanka)}}&lt;/ref&gt; ਟੀਵੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰ&lt;ref name=&quot;thesara16&quot;&gt;{{Cite news|url=http://archives.dailymirror.lk/2006/02/23/life/02.asp|title=UTHTHAMACHARA on Rupavahini every Tuesday|date=23 February 2006|publisher=Daily Mirror Sri Lanka|access-date=31 ਮਾਰਚ 2024|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225062717/http://archives.dailymirror.lk/2006/02/23/life/02.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;thesara5&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.vijithayapa.com/pdesc.php?id=29066|title=Hunger Games|publisher=Vijitha Yapa Bookshop(Sri Lanka)|year=2013|access-date=2024-03-31|archive-date=2014-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222032735/http://www.vijithayapa.com/pdesc.php?id=29066|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thesara2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/071125/TV/tv-times000012.html/|title=Yahaluwo|date=25 November 2007|publisher=The Sunday Times Online(Sri Lanka)|access-date=31 ਮਾਰਚ 2024|archive-date=13 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813000244/http://www.sundaytimes.lk/071125/TV/tv-times000012.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thesara4&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/061119/TV/tv5.html|title=The East is Calling|date=19 November 2006|publisher=The Sunday Times(Sri Lanka)}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਥੀਸਾਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੀਠ ਸੁਮੇਧਾ ਸਮਰਾਸੇਕਰਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਈਗਲਜ਼ ਲੇਕ ਸਾਈਡ ਬੈਂਕੁਏਟ ਐਂਡ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨਲ ਹਾਲ ਅਟਿਡੀਆ, ਰਤਮਲਾਨਾ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Thesara married |url=http://www.sarasaviya.lk/2015/12/03/?fn=sa1512037 |access-date=11 March 2017 |publisher=Sarasaviya}}&lt;/ref&gt;

== ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ==
ਥੀਸਾਰਾ ਮੋਰਾਤੁਵਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੁੱਲ-ਟਾਈਮ ਸੀਨੀਅਰ ਲੈਕਚਰਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਜੈਵਰਧਨੇਪੁਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟਸ (CASL), ਐਡੁਲਿੰਕ ਕੈਂਪਸ, ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਹਾਇਰ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ, ਸੇਗਿਸ ਕੈਂਪਸ ਅਤੇ CFPS ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;thesara21&quot;&gt;{{Cite news| url= http://magazine.lankahelp.com/2013/05/07/thesara-jayawardana/| title= Thesara Jayawardane| publisher= Lanka Help Magazine| date= 7 May 2013| access-date= 31 ਮਾਰਚ 2024| archive-date= 1 ਮਈ 2021| archive-url= https://web.archive.org/web/20210501183555/http://magazine.lankahelp.com/2013/05/07/thesara-jayawardana/| url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰਟਰਡ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ (ਯੂਕੇ) ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;thesara7&quot;&gt;{{Cite news| url=http://www.ft.lk/2012/12/03/thesara-emerges-as-top-worldwide-cim-postgraduate-student/| title=Thesara emerges as top worldwide CIM postgraduate student| publisher=The Daily Mirror(Sri Lanka)| date=3 December 2012| access-date=31 ਮਾਰਚ 2024| archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111511/http://www.ft.lk/2012/12/03/thesara-emerges-as-top-worldwide-cim-postgraduate-student/| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thesara6&quot;&gt;{{Cite news|url=http://laws.londoninternational.ac.uk/2012/12/13/marketing-accolade-for-llb-student/|title=Marketing accolade for LLB student|date=13 December 2012|publisher=University of London(England)|access-date=31 ਮਾਰਚ 2024|archive-date=29 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929153339/https://laws.londoninternational.ac.uk/2012/12/13/marketing-accolade-for-llb-student/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਸਨੇ &quot;ਈਸਟ ਇਜ਼ ਕਾਲਿੰਗ&quot; ਵਿੱਚ ਫਾਤਿਮਾ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ 2008 ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ OCIC/SIGNIS ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਟੇਟ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੈਲੀ ਡਰਾਮਾ ਅਵਾਰਡਸ (ਰਾਜਯ ਸਨਮਾਨ ਉਲੇਲਾ) ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;thesara3&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.sundayobserver.lk/2013/10/27/mon40.asp|title=New Arrivals|date=27 October 2013|publisher=The Sunday Observer(Sri Lanka)}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>rwuo7p4q9ptxuggxorc5q2c0tgkfd0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਤਾਰਾ ਲੇਮੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186774</id>
    <revision>
      <id>841568</id>
      <parentid>827423</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T14:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17298" sha1="cflfcrh36bth5di4d09gvd0v1mhf7am" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਤਾਰਾ ਲੇਮੀ
| image              = 
| image_size         = 
| caption            = 
| nationality        = ਅਮਰੀਕੀ
| occupation         = LENS, ਸੀਈਓ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ&lt;br/&gt;ਮਾਰਕਲ ਇਕਨਾਮਿਕ ਫਿਊਚਰ ਇਨਿਸ਼ਿਏਟਿਵ, ਮੈਬਰ
| known_for          = [[ਉਦਯੋਗਪਤੀ]], [[ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]], [[ਖੋਜੀ]], ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮਾਹਿਰ, ਨਵੀਨਤਮ ਰਣਨੀਤਕ
| awards             = 
| website            = 
}}

'''ਤਾਰਾ ਐਲ. ਲੇਮੀ''' (/ˈtærə ləˈmeɪ/ TARR-ə lə-MAY) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, [[ਖੋਜੀ]], ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮਾਹਰ, ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਫਰਮ LENS ਵੈਂਚਰਸ ਦੀ ਸੀਈਓ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=TED Bio: Tara Lemmey|url=http://www.ted.com/profiles/1432/|accessdate=15 June 2015}}&lt;/ref&gt; 2013 ਵਿੱਚ ਫਾਸਟ ਕੰਪਨੀ (ਮੈਗਜ਼ੀਨ) ਦੁਆਰਾ ਲੇਮੀ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Fast Company: 100 Most Creative People in Business in 2013.|date=13 May 2013|url=http://www.fastcompany.com/3009144/most-creative-people-2013/64-tara-lemmey|accessdate=15 June 2015}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ MCP 1000 ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ: ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਤਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੂਐਸ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਪਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਪੇਟੈਂਟਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਖੋਜੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tara Lemmey: Patents|url=https://www.google.com/?tbm=pts#q=ininventor%3A%22Tara+Lemmey%22&amp;start=20&amp;tbm=pts|accessdate=15 June 2015}}&lt;/ref&gt;

== ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ==
ਲੇਮੀ ਰੀਵਰਕ ਅਮਰੀਕਾ, ਮਾਰਕਲ ਇਕਨਾਮਿਕ ਫਿਊਚਰ ਇਨਿਸ਼ਿਏਟਿਵ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Markle Economic Future Initiative Members |url=http://www.markle.org/about-markle/economic-task-force |access-date=15 June 2015 |archive-date=1 ਜੂਨ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150601023351/http://www.markle.org/about-markle/economic-task-force |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜੋ ਮਾਰਕਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਵੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਕੇਲੇਬਲ ਹੱਲਾਂ, ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀਆਂ, ਆਰਥਿਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਆਰਥਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ, ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੇਮੀ ''ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੋਮੈਂਟ'' ਕ੍ਰਿਏਟਿੰਗ ਅਪੋਰਚਨਿਟੀ ਇਨ ਦ''ਕਨੈਕਟਿਡ ਏਜ (2015)'', ਰੀਵਰਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ''ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਹੈ।'' । &lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 March 2015 |title=America's Moment |url=http://www.markle.org/rework-america/americas-moment |access-date=15 June 2015}}&lt;/ref&gt;

ਲੇਮੀ ਨੇ ਜੋਖਮ ਅਤੇ [[ਨਵਰੀਤ|ਨਵੀਨਤਾ]] 'ਤੇ — DO USA ਵਿਖੇ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=DO USA Speaker: Tara Lemmey |url=http://www.thedoblog.com/blog/do-usa-speaker-announcement-007.html |access-date=15 June 2015}}&lt;/ref&gt; ਟੈਕਨੋਮੀ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Techonomy 2013: A Spin with Tara Lemmey |url=http://techonomy.com/conf/13-tucson/networked-society-2/spin-tara-lemmey/ |access-date=23 December 2013 |archive-date=17 ਜਨਵਰੀ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140117012947/http://techonomy.com/conf/13-tucson/networked-society-2/spin-tara-lemmey/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Techonomy 2012: Changing How the World Learns |url=http://forwardthinking.pcmag.com/none/305000-techonomy-changing-how-the-world-learns |access-date=23 January 2013 |archive-date=23 ਜਨਵਰੀ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123100411/http://forwardthinking.pcmag.com/none/305000-techonomy-changing-how-the-world-learns |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Techonomy 2011 Agenda. Know Thyself: Self-Tracking in an Era of Bespoke Healthcare. Moderator: Tara Lemmey |url=http://te11.techonomy.com/sites/all/themes/techonomy/pdf/Techonomy_Agenda.pdf |access-date=23 January 2013 |archive-date=18 ਜਨਵਰੀ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130118113737/http://te11.techonomy.com/sites/all/themes/techonomy/pdf/Techonomy_Agenda.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; TED ਇੰਡੀਆ, ਫੋਰਚਣ ਬ੍ਰੇਨਸਟਰੋਮ ਟੈਕ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fortune Brainstorm Tech Speakers |url=http://www.fortuneconferences.com/brainstormtech2008/tech_speakers.html |access-date=15 June 2015 |archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924014835/http://www.fortuneconferences.com/brainstormtech2008/tech_speakers.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਫਿਊਚਰ ਇਨ ਰਿਵਿਊ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FiRE 2010 Speaker: Tara Lemmey |url=http://www.futureinreview.com/topics/leaders/tara-lemmey |access-date=1 September 2015 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਡਿਜਿਟਲ ਮੀਡੀਆ ਐਂਡ ਲਰਨਿੰਗ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿਖੇਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Digital Media and Learning 2011. Transforming Play - Plenary Session with Tara Lemmey, Mizuko Ito, David Washington, Francois Bar |url=http://dmlcentral.net/sites/dmlcentral/files/resource_files/DML2011ConferenceProgram.pdf |access-date=12 January 2012 |archive-date=28 ਜਨਵਰੀ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120128015435/http://www.dmlcentral.net/sites/dmlcentral/files/resource_files/DML2011ConferenceProgram.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਵਾਇਰਡ, ਬਿਜ਼ਨਸ ਵੀਕ, ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਰਿਵਿਊ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Lemmey|first=Tara|date=July 2001|title=Harvard Business Review: Untethered Data by Tara Lemmey|url=https://hbr.org/2001/07/untethered-data|journal=Harvard Business Review|access-date=15 June 2015}}&lt;/ref&gt;

ਲੇਮੀ LENS ਦੀ CEO ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LENS Ventures |url=http://lensventures.com/ |access-date=12 January 2012}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਫਰਮ ਜੋ ਅਗਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ Nest Labs ਅਤੇ CEO ਟੋਨੀ ਫੈਡੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟੈਲੀਕਾਮ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਰਿਬਿਟ ਲਈ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇੰਟਰਵੋਵਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਡਿਸਕਵਰੀ ਮਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਹੁਣ HP ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=June 2018}} ਲੇਮੇ ਨੈੱਟ ਪਾਵਰ ਐਂਡ ਲਾਈਟ, ਉੱਚ-ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਵੀਡੀਓ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ, ਮਨੋਰੰਜਨ, ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ ਅਨੁਭਵਾਂ ਲਈ ਪੇਟੈਂਟ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸਕਾਰ, ਦੀ CEO ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 May 2013 |title=Fact Company MCP 1000 Profile: Tara Lemmey |url=http://www.fastcompany.com/3009144/most-creative-people-2013/64-tara-lemmey |access-date=15 June 2015}}&lt;/ref&gt;

ਲੇਮੀ ਨੂੰ 2010 (ਬਲੂਮਬਰਗ ਬਿਜ਼ਨਸਵੀਕ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Business Week: John Hagel on Invisible Innovation |url=http://www.businessweek.com/innovate/next/archives/2010/05/john_hagel_on_invisible_innovation.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100521235038/http://www.businessweek.com/innovate/next/archives/2010/05/john_hagel_on_invisible_innovation.html |archive-date=May 21, 2010 |access-date=12 January 2012}}&lt;/ref&gt;) ਵਿੱਚ ''ਦ ਪਾਵਰ ਆਫ਼ ਪੁੱਲ: ਹਾਉ ਸਮਾਲ ਮੂਵਜ਼, ਸਮਾਰਟਲੀ ਮੇਡ, ਕੈਨ ਸੈਟ ਬਿਗ ਥਿੰਗਸ ਇਨ ਮੋਸ਼ਨ'' (ਜੋਹਨ ਹੇਗਲ III, ਜੌਨ ਸੀਲੀ ਬ੍ਰਾਊਨ ਅਤੇ [[Lang Davison|ਲੈਂਗ ਡੇਵਿਸਨ]]), &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Deloitte Center for the Edge. The Power of Pull. From Passion to Potential. Vol 4 |url=http://www.deloitte.com/assets/Dcom-UnitedStates/Local%20Assets/Documents/TMT_us_tmt/us_tmt_ce_PassiontoPotentialVol4_040610.pdf |access-date=12 January 2012 |archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221221457/http://www.deloitte.com/assets/Dcom-UnitedStates/Local%20Assets/Documents/TMT_us_tmt/us_tmt_ce_PassiontoPotentialVol4_040610.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਐਸਪੇਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਅਸਪਨ ਗੋਲ ਟੇਬਲ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ &quot;ਦਿਲਬਰਟ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ&quot; ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Solving The Dilbert Paradox - a report from the Aspen Round Table on Talent Development |url=http://www.aspeninstitute.org/sites/default/files/content/docs/cands/Solving_the_Dilbert_Paradox.pdf |access-date=12 January 2012 |archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221225057/http://www.aspeninstitute.org/sites/default/files/content/docs/cands/Solving_the_Dilbert_Paradox.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;'' ਉਹ ਸਿੰਗਲਰਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ, ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਚੇਅਰ ਸੀ ਅਤੇ [[ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਸਟੈਨਫੋਰਡ]], [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਹਾਰਵਰਡ]], [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਐਮਆਈਟੀ]], [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕੋਲੰਬੀਆ]], ਅਤੇ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੀ|ਯੂਸੀ ਬਰਕਲੇ]] ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਹੀ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=June 2018}}

== ਜਨਤਕ ਕੂਟਨੀਤੀ ==
ਲੇਮੀ ਨੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=StartupTicker.ch |url=http://www.startupticker.ch/en/news/may-2014/startup-weeekend-zuerich-erfolgreiche-pitches-und-viel-frauenpower |access-date=15 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Celebrating Launch of Aspire Zurich |url=http://www.aspireme.co/aspire-blog/2014/7/9/celebrating-the-launch-of-aspire |access-date=15 June 2015 |archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170218072008/http://www.aspireme.co/aspire-blog/2014/7/9/celebrating-the-launch-of-aspire |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Aspire Switzerland |url=http://www.aspireme.co/ |access-date=15 June 2015 |archive-date=18 ਦਸੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218230438/http://www.aspireme.co/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉੱਦਮਤਾ, ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੌਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਕੂਟਨੀਤੀ ਅਤੇ ਆਊਟਰੀਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ozyegin University |url=http://www.ozyegin.edu.tr/Events/2012-Events/Women-Entrepreneurship-in-Technology-by-Tara-Lemme |access-date=24 January 2013 |archive-date=2 ਨਵੰਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102073708/http://www.ozyegin.edu.tr/Events/2012-Events/Women-Entrepreneurship-in-Technology-by-Tara-Lemme |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=US Embassy Turkey Twitter |url=https://mobile.twitter.com/USEmbassyTurkey/status/256396002024648704 |access-date=24 January 2013 |website=https://mobile.twitter.com/USEmbassyTurkey/status/256396002024648704 |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304090115/https://mobile.twitter.com/USEmbassyTurkey/status/256396002024648704 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eskisehir Technopark |url=http://www.kampushaber.org/eskisehir-osmangazi-universitesi/tara-lemmey-inovasyon-stratejileri-konferansi-bugun-sanayi-odasinda-164287.html |access-date=24 January 2013 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kagider: Women Entrepreneur Association Turkey |url=http://www.kagider.org/?Dil=0&amp;SID=1&amp;HID=451 |access-date=24 January 2013 |website=www.kagider.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Turkish WIN |url=https://turkishwintr14-eorg.eventbrite.com/ |access-date=24 January 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GÖKTEN TEKNOLOJİK FİKİR DÜŞMEZ |url=http://www.2eylul.com.tr/ekonomi/gokten-teknolojik-fikir-dusmez-h6993.html |access-date=24 January 2013}}&lt;/ref&gt; 2009 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਡਰੱਗ ਕਾਰਟੈਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੈਕਸੀਕਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://techpresident.com/blog-entry/state-departments-techdel-can-people-power-crush-mexicos-drug-cartels|title=The State Department's Tech.Del: Can People Crush Mexico's Drug Cartels?|last=Scola|first=Nancy|date=August 27, 2009|work=Tech President Blog|access-date=12 January 2012|archive-date=13 ਜਨਵਰੀ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113222158/http://techpresident.com/blog-entry/state-departments-techdel-can-people-power-crush-mexicos-drug-cartels|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==

* ਫਾਸਟ ਕੰਪਨੀ MCP 1000: ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੋਕ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 January 2014 |title=Introducing Fast Company's Most Creative People in Business 1000 |url=http://www.fastcompany.com/3025440/most-creative-people/introducing-fast-companys-most-creative-people-in-business-1000}}&lt;/ref&gt;
* ਫਾਸਟ ਕੰਪਨੀ 2013 ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੋਕ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 May 2013 |title=64. Tara Lemmey |url=http://www.fastcompany.com/3009144/most-creative-people-2013/64-tara-lemmey}}&lt;/ref&gt;
* 2013 ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਰਲਡ ਆਨਰਜ਼ ਜੇਤੂ (ਮੋਬਾਈਲ ਐਕਸੈਸ) &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2013 ComputerWorld Honors Laureates |url=http://cwhonors.org/case_studies/2013Finalists/Mobility/701_NetPower%26Light2013.pdf |access-date=15 May 2013 |archive-date=26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226075925/http://cwhonors.org/case_studies/2013Finalists/Mobility/701_NetPower%26Light2013.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਖੋਜੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਖੋਜੀ]]</text>
      <sha1>cflfcrh36bth5di4d09gvd0v1mhf7am</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190976</id>
    <revision>
      <id>841600</id>
      <parentid>785301</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T23:21:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Urmelbeauftragter</username>
        <id>5014</id>
      </contributor>
      <comment>better picture</comment>
      <origin>841600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11115" sha1="26i8cdnp1e6nkyg0358atu7610n0ec3" xml:space="preserve">ਇਹ '''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ''' ਦੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਸੂਚੀ ਹੈ। ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਬੈਂਡ, ਕੁਝ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਇਕੱਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਅੱਜ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮੀ ਗਾਇਕ, ਲੋਕ ਗਾਇਕ, ਪੌਪ/ਰੌਕ ਗਾਇਕ, ਜੈਜ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਰੈਪ ਕਲਾਕਾਰ, ਡੀਜੇ, [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ|ਕੱਵਾਲ]] ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲ ਦੇ]] ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਬੈਂਡ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਨੱਬੇ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, [[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਪੌਪ]], [[ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ|ਰੌਕ]] ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਫੈਸ਼ਨੇਬਲ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਭਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
[[ਤਸਵੀਰ:Humjoli_1946.jpg|thumb|223x223px| [[ਨੂਰ ਜਹਾਂ (ਗਾਇਕਾ)|ਨੂਰ ਜਹਾਂ]] (ਫਿਲਮੀ)]]
[[ਤਸਵੀਰ:Nazia_Hassan.jpg|thumb|211x211px| [[ਨਾਜ਼ੀਆ ਹਸਨ]] (ਪੌਪ)]]
[[ਤਸਵੀਰ:Nusrat Fateh Ali Khan (1948-1997).jpg|thumb|175x175px| [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] (ਕੱਵਾਲੀ)]]
[[ਤਸਵੀਰ:Abida_Parveen.jpg|thumb|263x263px| [[ਆਬਿਦਾ ਪਰਵੀਨ]] (ਸੂਫੀ)]]
[[ਤਸਵੀਰ:Attaullah_Khan_Esakhailvi.JPG|thumb|175x175px| [[ਅਤਾ ਉੱਲ੍ਹਾ ਖਾਨ ਈਸਾ ਖ਼ੇਲਵੀ|ਅਤਾਉੱਲ੍ਹਾ ਖਾਨ ਈਸਾਖੇਲਵੀ]] (ਲੋਕ)]]
[[File:Junoonthree.jpg|thumb|175x175px| [[ਜਨੂੰਨ (ਬੈਂਡ)|ਜੂਨੂਨ]] (ਸੂਫੀ ਚੱਟਾਨ)]]
 
{{compact ToC|num=yes}}

== ਅ ==

* ਏ. ਨਈਅਰ
* [[ਅਲੀ ਜ਼ਾਫ਼ਰ|ਅਲੀ ਜ਼ਫਰ]]
* ਅਜ਼ੀਜ਼ ਮੀਆਂ
* ਆਮਿਰ ਜ਼ਕੀ
* ਆਰੋਹ
* ਅਬਦੁੱਲਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ
* ਆਤਿਸ਼ ਰਾਜ
* [[ਅਬਰਾਰ-ਉਲ-ਹੱਕ]]
* [[ਆਬਿਦਾ ਪਰਵੀਨ]]
* ਆਦਿਲ ਉਮਰ
* ਅਹਿਮਦ ਗੁਲਾਮਲੀ ਛਾਗਲਾ
* ਅਹਿਮਦ ਜਹਾਂਜ਼ੇਬ
* [[ਅਹਿਮਦ ਰੁਸ਼ਦੀ]]
* [[ਆਲਮ ਲੋਹਾਰ]]
* ਆਲਮਗੀਰ
* ਅਲੀ ਆਲਮ
* ਅਲੀ ਅਜ਼ਮਤ
* ਅਲੀ ਬਾਬਾ ਖਾਨ
* ਅਲੀ ਹੈਦਰ
* [[ਐਲਨ ਫ਼ਕੀਰ|ਐਲਨ ਫਕੀਰ]]
* [[ਆਤਿਫ਼ ਅਸਲਮ|ਆਤਿਫ ਅਸਲਮ]]
* ਆਲਮਗੀਰ
* ਅਮਜਦ ਬੌਬੀ
* [[ਅਮਜਦ ਸਾਬਰੀ|ਅਮਜਦ ਫਰੀਦ ਸਾਬਰੀ]]
* ਅਰਹਮ
* [[ਐਨੀ ਖ਼ਾਲਿਦ|ਐਨੀ ਖਾਲਿਦ]]
* ਅਰੀਬ ਅਜ਼ਹਰ
* [[ਆਰਿਫ਼ ਲੋਹਾਰ|ਆਰਿਫ ਲੋਹਾਰ]]
* ਅਰਸ਼ਦ ਮਹਿਮੂਦ
* [[ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਅਸਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]]
* ਆਸਿਫ਼ ਸਿਨਾਨ, ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
* ਆਵਾਜ਼
* [[ਅਤਾ ਉੱਲ੍ਹਾ ਖਾਨ ਈਸਾ ਖ਼ੇਲਵੀ|ਅਤਾਉੱਲ੍ਹਾ ਖਾਨ ਈਸਾਖੇਲਵੀ]]
* ਆਸਿਮ ਅਜ਼ਹਰ
* [[ਆਇਮਾ ਬੇਗ]]

== ਬ ==

* ਬਦਨਾਮ (ਬੈੰਡ)
* ਬਾਯਾਨ
* [[ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਭੈਣਾਂ|ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਸਿਸਟਰਜ਼]]
* ਬਿਲਾਲ ਮਕਸੂਦ ( ਸਤਰ )
* ਬਿਲਾਲ ਖਾਨ
* [[ਬੋਹੇਮੀਆ]] ਪੰਜਾਬੀ ਰੈਪਰ
* ਬ੍ਰਾਇਨ ਓ'ਕੌਨਲ (ਜੂਨੂਨ)
* [[ਬਿਲਾਲ ਸਈਦ]]
* ਬਦਰ ਮਿਆਂਦਾਦ

== ਡ ==

== ਏ ==

*

== ਫ ==

* ਫੈਜ਼ਲ ਕਪਾਡੀਆ ( ਸਤਰ )
* ਫਰਹਾਦ ਹੁਮਾਯੂੰ
* ਫਕੀਰ ਮਹਿਮੂਦ
* [[ਫਰਹਾਨ ਸਈਦ]]
* ਫਾਰੂਖ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ
* [[﻿ਫ਼ਰੀਹਾ ਪਰਵੇਜ਼|ਫਰੀਹਾ ਪਰਵੇਜ਼]]
* ਫਾਰੂਕ ਹੈਦਰ
* ਫਰੀਦਾ ਖਾਨਮ

== ਗ ==

* ਗੁਲਾਮ ਅੱਬਾਸ (ਗਾਇਕ)
* ਗੁਲਾਮ ਫਰੀਦ ਸਾਬਰੀ (ਕਵਾਲੀ ਗਾਇਕ)
* [[ਗ਼ਜ਼ਾਲਾ ਜਾਵੇਦ|ਗ਼ਜ਼ਲਾ ਜਾਵੇਦ]]
* [[ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਲੀ (ਗਾਇਕ)|ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ]]
* ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ
* ਗੋਹਰ ਮੁਮਤਾਜ਼
* ਗੁਲਸ਼ਨ ਆਰਾ ਸਈਅਦ
* [[ਗੁਲ ਪਾਣਾ|ਗੁਲ ਪਨਰਾ]]

'''&lt;big&gt;ਹ&lt;/big&gt;'''

* [[ਹਬੀਬ ਵਲੀ ਮੁਹੰਮਦ]]
* [[ਹਦੀਕ਼ਾ ਕਿਆਨੀ|ਹਦੀਕਾ ਕੀਆਨੀ]]
* ਹੈਦਰ ਰਹਿਮਾਨ ( [[ਲਾਲ (ਬੈਂਡ)|ਲਾਲ]] )
* [[ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖ਼ਾਂ|ਹਾਮਿਦ ਅਲੀ ਖਾਨ]]
* ਹਾਰੂਨ
* ਹਾਰੂਨ ਸ਼ਾਹਿਦ
* ਹਸਨ ਜਹਾਂਗੀਰ
* ਹਮੇਰਾ ਅਰਸ਼ਦ

== ਇ,ਈ ==

* [[ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ (ਗਾਇਕ)|ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ]]
* [[ਇਨਾਇਤ ਹੁਸੈਨ ਭੱਟੀ]]
* ਆਇਰੀਨ ਪਰਵੀਨ
* ਇਰਤੀਸ਼
* [[ਇਕਬਾਲ ਬਾਨੋ]]

== ਜ ==

* ਜਵਾਦ ਅਹਿਮਦ
* ਜਵਾਦ ਬਸ਼ੀਰ (ਡਾ. ਔਰ ਬਿੱਲਾ)
* ਜੈ ਦਿੱਤਮੋ (ਜੁਨੂਨ)
* [[ਜਲ (ਬੈਂਡ)|ਜਲ]]
* ਜਹਾਂਗੀਰ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਹਯਾਤ
* [[ਜੁਨੈਦ ਜਮਸ਼ੇਦ]]
* ਜੁਨੈਦ ਖਾਨ
* [[ਜਨੂੰਨ (ਬੈਂਡ)|ਜੂਨੂਨ]]
* ਜੁਪੀਟਰਸ
* ਜੋਸ਼

== ਕ ==

* ਕਾਰਵਾਂ
* ਕਰਨ ਸ਼ਰਮਾ
* ਕਾਮੀ ਪਾਲ
* ਕਮਲ ਅਹਿਮਦ
* [[ਕੋਮਲ ਰਿਜ਼ਵੀ]]

== ਲ ==

* [[ਲੈਲਾ ਖਾਨ (ਗਾਇਕਾ)|ਲੈਲਾ ਖਾਨ (ਗਾਇਕ)]]
* [[ਲਾਲ (ਬੈਂਡ)|ਲਾਲ]]
* ਲੀਓ ਜੋੜੇ

== ਮ ==

* [[ਮਾਲਾ ਬੇਗਮ|ਮਾਲਾ]]
* [[ਮਲਿਕਾ ਪੁਖਰਾਜ]]
* ਮਕਬੂਲ ਅਹਿਮਦ ਸਾਬਰੀ
* ਮਸੂਦ ਰਾਣਾ
* ਮਾਸਟਰ ਮੁਹੰਮਦ ਇਬਰਾਹਿਮ
* [[ਮਹਿਦੀ ਹਸਨ|ਮੇਹਦੀ ਹਸਨ]]
* [[ਮਿਹਨਾਜ਼ ਬੇਗਮ|ਮਹਿਨਾਜ਼ ਬੇਗਮ]]
* [[ਮੋਮਿਨਾ ਮੁਸਤੇਹਸਨ|ਮੋਮੀਨਾ ਮੁਸਤਹਿਸਨ]]
* ਮੁਹੰਮਦ ਐਜ਼ਾਜ਼ ਸੋਹੇਲ
* ਮੁਮਤਾਜ਼ ਅਹਿਮਦ
* ਮੁਜੀਬ ਆਲਮ
* ਮੁਸਤਫਾ ਜ਼ਾਹਿਦ
* ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਸ਼ੇਹਕੀ
* ਮੁਨੱਵਰ ਸੁਲਤਾਨਾ (ਗਾਇਕ)
* [[ਮੁੰਨੀ ਬੇਗਮ]]

== ਨ ==

* ਨਬੀਲ ਸ਼ੌਕਤ ਅਲੀ
* [[ਨਾਦੀਆ ਅਲੀ]]
* [[ਨਹੀਦ ਅਖਤਰ|ਨਾਹੀਦ ਅਖਤਰ]]
* ਨਜਮ ਸ਼ੇਰਾਜ਼
* [[ਨਸੀਬੋ ਲਾਲ]]
* [[ਨਸੀਮ ਬੇਗਮ]]
* ਨਸੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਬ
* ਨਸੇਰ ਮਸਤਰੀਹੀ
* ਨਿਆਜ਼ ਅਹਿਮਦ
* [[ਨਾਜ਼ੀਆ ਹਸਨ]]
* [[ਨਾਜ਼ੀਆ ਇਕਬਾਲ]]
* ਨਿਸਾਰ ਬਜ਼ਮੀ
* ਨਿਜ਼ਰ ਲਲਾਣੀ
* ਨੂਰੀ
* [[ਨੂਰ ਜਹਾਂ (ਗਾਇਕਾ)|ਨੂਰ ਜਹਾਂ]]
* ਨੌਮਾਨ ਜਾਵੇਦ
* [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]]
* ਨੁਸਰਤ ਹੁਸੈਨ
* [[ਨਈਰਾ ਨੂਰ]]

== ਓ ==

*

== ਪ ==

* [[﻿ਪਠਾਨੇ ਖ਼ਾਨ|ਪਠਾਨੇ ਖਾਨ]]

== ਕ਼ ==

* ਕੁਰਤੁਲ-ਇਨ-ਬਲੋਚ 
* ਕ਼ਿਆਸ

== ਰ ==

* [[ਰਾਬੀ ਪੀਰਜ਼ਾਦਾ|ਰਬੀ ਪੀਰਜ਼ਾਦਾ]]
* ਰਹੀਮ ਸ਼ਾਹ
* [[ਰਾਹਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਰਾਹਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]]
* [[ਰੇਸ਼ਮਾ]]
* ਰੋਹੇਲ ਹਯਾਤ
* ਰੋਕਸੇਨ
* ਰੰਗੀਲਾ

== ਸ ==

* ਸਾਬਰੀ ਬ੍ਰਦਰਜ਼
* ਸੱਜਾਦ ਅਲੀ
* ਸਾਜਿਦ ਗਫੂਰ (ਸਾਜਿਦ ਅਤੇ ਜ਼ੀਸ਼ਾਨ)
* [[ਸਲਮਾ ਆਗਾ]]
* ਸਲੀਮ ਰਜ਼ਾ
* ਸਲਮਾਨ ਅਹਿਮਦ
* [[ਸਨਮ ਮਾਰਵੀ]]
* [[ਸਾਰਾ ਹੈਦਰ]]
* ਸਾਰਾ ਰਜ਼ਾ ਖਾਨ
* [[ਸ਼ਾਈ ਗਿੱਲ|ਸ਼ੇਅ ਗਿੱਲ]]
* [[ਸ਼ਫ਼ਕ਼ਤ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ|ਸ਼ਫਕਤ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ]]
* ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਖਤਰ ਕਲੰਦਰ
* [[ਲਾਲ (ਬੈਂਡ)|ਸ਼ਾਹਰਾਮ ਅਜ਼ਹਰ]] ( [[ਲਾਲ (ਬੈਂਡ)]] )
* ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦ ਰਾਏ
* ਸ਼ਾਲਮ ਆਸ਼ਰ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ( ਫੂਜ਼ਨ (ਬੈਂਡ) )
* [[ਸਾਈਂ ਜ਼ਹੂਰ|ਸੈਨ ਜ਼ਹੂਰ]]
* ਸ਼ਨੀ (ਪਹਿਰੇਦਾਰ)
* [[ਸ਼ਿਰਾਜ਼ ਉੱਪਲ]]
* ਸਲਮਾਨ ਅਲੀ
* ਸਾਹਿਰ ਅਲੀ ਬੱਗਾ
* ਸ਼ਨੀ ਅਰਸ਼ਦ
* [[ਸ਼ੁਜਾ ਹੈਦਰ]]
* [[ਸ਼ਮੀਮ ਨਾਜ਼ਲੀ]]
* ਸੋਹੇਲ ਰਾਣਾ
* [[ਸੁਰੱਈਆ ਮੁਲਤਾਨੀਕਰ]]
* ਸਈਅਦ ਜ਼ਹੀਰ ਰਿਜ਼ਵੀ

== ਟ,ਤ ==

* [[ਤਾਹਿਰਾ ਸਈਦ]]
* ਬੈਂਡ ਕਾਲ
* [[ਤੈਮੂਰ ਰਹਿਮਾਨ]] ( [[ਲਾਲ (ਬੈਂਡ)|ਲਾਲ]] )
* ਤਸਾਵਰ ਖਾਨੁਮ

== ਉ ==

* [[ਉਸਤਾਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਉਸਤਾਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]]
* [[ਮੁਹੰਮਦ ਜੁਮਨ|ਉਸਤਾਦ ਮੁਹੰਮਦ ਜੁਮਾਨ]]
* [[ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਸਫ਼ (ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ)|ਉਸਤਾਦ ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਸਫ਼]]
* [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਉਸਤਾਦ ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]]
* [[ਉਮੇਰ ਜਸਵਾਲ|ਉਮੈਰ ਜਸਵਾਲ]]
* ਉਜ਼ੈਰ ਜਸਵਾਲ

== ਵ ==

*

== ਵ ==

* ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਨਾਸ਼ਾਦ
* ਵਕਾਰ ਅਲੀ
* ਵਾਰਿਸ ਬੇਗ

== ਯ ==

* ਯਾਸਿਰ ਜਸਵਾਲ
* ਯਤਗਨ ( ਫਖਰੇ ਆਲਮ )

== ਜ਼ ==

* ਜ਼ੀਸ਼ਾਨ ਪਰਵੇਜ਼ (ਸਾਜਿਦ ਅਤੇ ਜ਼ੀਸ਼ਾਨ)
* ਜ਼ੀਕ ਅਫਰੀਦੀ
* ਜ਼ੋਹੈਬ ਹਸਨ
* ਜ਼ੋ ਵਿੱਕਾਜੀ
* [[ਜ਼ੇਬ ਤੇ ਹਾਨੀਆ|ਜ਼ੇਬ ਅਤੇ ਹਾਨੀਆ]]
* ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ ਜੱਬਾਰ ਖਾਨ
* [[ਜ਼ੈਨ ਮਲਿਕ|ਜ਼ੈਨ ਜਾਵਦ ਮਲਿਕ]]
* [[ਜ਼ੁਬੈਦਾ ਖ਼ਾਨੁਮ|ਜ਼ੁਬੈਦਾ ਖਾਨਮ]]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]]</text>
      <sha1>26i8cdnp1e6nkyg0358atu7610n0ec3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193346</id>
    <revision>
      <id>841610</id>
      <parentid>783974</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15880" sha1="jyf7t63mmtjwycsd8sg9t3dwzysmh7r" xml:space="preserve"> {{Infobox person
| name               = Bhushan Kumar
| image              = Bhushan Kumar at the launch of ‘Simran’ trailer.jpg
| caption            = Kumar in 2018
| birth_date         = {{Birth date and age|1977|11|27|df=yes}}
| birth_place        = [[Delhi]], India
| occupation         = {{hlist|[[Film producer]]|[[music producer]]}}
| years_active       = 1998–present
| title              = [[Chairman]] and [[managing director]] of [[T-Series (company)|T-Series]]
| spouse             = {{Marriage|[[Divya Khosla Kumar]]|13 February 2005}}
| children           = 1
| father             = [[Gulshan Kumar]]
| relatives          = [[Krishan Kumar Dua]] (uncle)&lt;br/&gt;[[Tulsi Kumar]]&lt;br/&gt;[[Khushalii Kumar]] (sisters)
| family             = [[List of Hindi film families#Kumar family|Kumar family]]
}}

'''ਭੂਸ਼ਣ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆ'''  ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਪਰ ਕੈਸੇਟਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ (ਕੰਪਨੀ)|ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼]] ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ [[ਸਭਾਪਤੀ|ਚੇਅਰਮੈਨ]] ਅਤੇ [[ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ|ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਹੈ। ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹੁਰਨ ਇੰਡੀਆ ਰਿਚ ਲਿਸਟ 2022 'ਤੇ ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ₹10,000 ਕਰੋੜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਨਾਲ 175ਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਭਾਰਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hurun Rich India List 2022 |url=https://westerntimesnews.in/wp-content/uploads/2022/09/IIFL-Wealth-Hurun-India-Rich-List-2022.pdf |access-date=24 October 2022 |website=hurunindia.net |archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230222003201/https://westerntimesnews.in/wp-content/uploads/2022/09/IIFL-Wealth-Hurun-India-Rich-List-2022.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ [[ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ]] ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1998 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕੰਪਨੀ [[ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ (ਕੰਪਨੀ)|ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼]] ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣ ਗਿਆ।  

=== ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ===
ਸੰਗੀਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ। ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਤੁਮ ਬਿਨ'', ''ਭੁੱਲ ਭੁਲਾਇਆ'', ''ਪਟਿਆਲਾ ਹਾਊਸ'', ''[[ਰੈਡੀ (2011 ਫ਼ਿਲਮ)|ਰੈਡੀ]]'' ਐਂਡ ''ਲੱਕੀ: ਨੋ ਟਾਈਮ ਫਾਰ ਲਵ'' ।

ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ''ਤੁਮ ਬਿਨ'' ਲਈ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੀ ਕੈਪ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਜੋ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੱਲੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਨੁਭਵ ਸਿਨਹਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਸਟਾਰ ਕਾਸਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

2013 ਵਿੱਚ ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ''ਨੌਟੰਕੀ ਸਾਲਾ ਦਾ'' ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ।  ਉਸੇ ਸਾਲ ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ''ਆਸ਼ਿਕੀ'', ''[[ਆਸ਼ਿਕੀ 2]]'' ਦਾ ਰੀਮੇਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ।  ''ਆਸ਼ਿਕੀ 2'' ਭੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਲਈ ਇੱਕ ਮੋੜ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ 2013 ਦੀ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ''ਯਾਰੀਆਂ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ [[ਦਿਵਿਆ ਖੋਸਲਾ ਕੁਮਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ-ਅਧਾਰਿਤ ਫਿਲਮ ਸੀ। 2014 ਵਿੱਚ ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ''ਭੂਤਨਾਥ ਰਿਟਰਨਜ਼'' ਨਾਲ ਬੀ ਆਰ ਚੋਪੜਾ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ [[ਬਿਪਾਸ਼ਾ ਬਾਸੂ]] ਅਤੇ [[ਇਮਰਾਨ ਅੱਬਾਸ]] ਅਭਿਨੀਤ ਅਤੇ [[ਵਿਕਰਮ ਭੱਟ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''ਕ੍ਰਿਏਚਰ 3D'' ਨਾਲ ਡਰਾਉਣੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਨੇ ਮਧੁਰ ਭੰਡਾਰਕਰ,  ਮਿਲਨ ਲੂਥਰੀਆ,  ਅਨੁਰਾਗ ਬਾਸੂ ਅਤੇ ਮੋਹਿਤ ਸੂਰੀ ਵਰਗੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।

3 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਨੂੰ ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ|ਅਕਸ਼ੇ ਕੁਮਾਰ]] ਨਾਲ ਫਿਲਮ ''ਮੋਗੁਲ'' ਲਈ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬਾਇਓਪਿਕ ਹੈ।  ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਫਿਲਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ [[ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ|ਆਮਿਰ ਖਾਨ ਨੇ]] ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। 

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਭੂਸ਼ਣ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਪਰਿਵਾਰ  ਵਿੱਚ ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਮਾਲਕ [[ਗੁਲਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਦੇਸ਼ ਕੁਮਾਰੀ ਦੁਆ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ [[ਦਿਵਿਆ ਖੋਸਲਾ ਕੁਮਾਰ|ਦਿਵਿਆ ਖੋਸਲਾ]]  13 ਫਰਵਰੀ 2005 ਨੂੰ ਕਟੜਾ ਵਿੱਚ [[ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ|ਮਾਤਾ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ]] ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। 

== ਵਿਵਾਦ ==
ਜੂਨ 2018 ਵਿੱਚ ਭੂਸ਼ਣ ਕੁਮਾਰ 'ਤੇ ਮਰੀਨਾ ਕੁਵਾਰ ਨੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ।   

ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਭੂਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ 'ਤੇ ਆਮਦਨ ਕਰ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਟੈਕਸ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬੇਨਾਮੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। 

== ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Year
!Film
!Producer
!Notes
!Ref.
|-
|2001
|''Tum Bin''
|{{yes}}
|
|
|-
|2002
|''[[ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ|Jee Aayan Nu]]''
|{{yes}}
|Punjabi film
|
|-
|2003
|''Aapko Pehle Bhi Kahin Dekha Hai''
|{{yes}}
|
|
|-
|2004
|''Muskaan''
|{{yes}}
|
|
|-
|2005
|''Lucky: No Time for Love''
|{{yes}}
|
|
|-
|2006
|''Humko Deewana Kar Gaye''
|{{yes}}
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2007
|''Darling''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Bhool Bhulaiyaa''
|{{yes}}
|
|
|-
|2008
|''Karzzzz''
|{{yes}}
|
|
|-
|2009
|''8 x 10 Tasveer''
|{{yes}}
|
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2010
|''Aashayein''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Kajraare''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Tees Maar Khan''
|{{No}}
|Special appearance in the song &quot;Happy Ending&quot;
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2011
|''Patiala House''
|{{yes}}
|
|
|-
|''[[ਰੈਡੀ (2011 ਫ਼ਿਲਮ)|Ready]]''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Yaara o Dildaara''
|{{yes}}
|
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2013
|''Nautanki Saala''
|{{yes}}
|
|
|-
|''[[ਆਸ਼ਿਕੀ 2|Aashiqui 2]]''
|{{yes}}
|
|
|-
|''A New Love Ishtory''
|{{yes}}
|
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2014
|''Yaariyan''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Bhoothnath Returns''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Hate Story 2''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Creature 3D''
|{{yes}}
|
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |2015
|''Baby''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Roy''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Ek Paheli Leela''
|{{yes}}
|
|
|-
|''All Is Well''
|{{yes}}
|
|
|-
|''I Love New Year''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Bhaag Johny''
|{{yes}}
|
|
|-
|''[[ਹੇਟ ਸਟੋਰੀ 3|Hate Story 3]]''
|{{yes}}
|
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |2016
|''[[ਏਅਰਲਿਫਟ (ਫ਼ਿਲਮ)|Airlift]]''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Sanam Re''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Sarbjit''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Junooniyat''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Raaz: Reboot''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Tum Bin II''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Wajah Tum Ho''
|{{yes}}
|
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |2017
|''Noor''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Hindi Medium''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Raabta''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Baadshaho''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Simran''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Chef''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Tumhari Sulu''
|{{yes}}
|
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |2018
|''Sonu Ke Titu Ki Sweety''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Hate Story 4''
|{{yes}}
|
|
|-
|''[[ਰੇਡ (2018 ਫਿਲਮ )|Raid]]''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Blackmail''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Fanney Khan''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Satyameva Jayate''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Batti Gul Meter Chalu''
|{{yes}}
|
|
|-
| rowspan=&quot;16&quot; |2019
|''Cabaret''
|{{yes}}
|ZEE5 release
|
|-
|''Why Cheat India''
|{{yes}}
|
|
|-
|''De De Pyaar De''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Bharat''
|{{yes}}
|
|
|-
|''[[ਕਬੀਰ ਸਿੰਘ|Kabir Singh]]''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Malaal''
|{{yes}}
|
|
|-
|''[[ਅਰਜੁਨ ਪਟਿਆਲਾ|Arjun Patiala]]''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Khandaani Shafakhana''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Singham''
|{{yes}}
|Punjabi film
|
|-
|''Batla House''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Saaho''
|{{yes}}
|Trilingual film
|
|-
|''Daaka''
|{{yes}}
|Punjabi film
|
|-
|''Satellite Shankar''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Marjaavaan''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Pagalpanti''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Pati Patni Aur Woh''
|{{yes}}
|
|
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |2020
|''Tanhaji''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Street Dancer 3D''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Malang''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Shubh Mangal Zyada Saavdhan''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Thappad''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Ludo''
|{{yes}}
|[[ਨੈਟਫ਼ਲਿਕਸ|Netflix]] release
|
|-
|''Chhalaang''
|{{yes}}
|Amazon Prime Video release
|
|-
|''Durgamati''
|{{yes}}
|Amazon Prime Video release
|
|-
|''Indoo Ki Jawani''
|{{yes}}
|
|
|-
| rowspan=&quot;15&quot; |2021
|''Madam Chief Minister''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Tuesdays And Fridays''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Mumbai Saga''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Saina''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Koi Jaane Na''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Sardar Ka Grandson''
|{{yes}}
|[[ਨੈਟਫ਼ਲਿਕਸ|Netflix]] release
|
|-
|''Sherni''
|{{yes}}
|Amazon Prime Video release
|
|-
|''Haseen Dillruba''
|{{yes}}
|[[ਨੈਟਫ਼ਲਿਕਸ|Netflix]] release
|
|-
|''Bhuj: The Pride of India''
|{{yes}}
|[[ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ|Hotstar]] release
|
|-
|''Shiddat''
|{{yes}}
|[[ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ|Hotstar]] release
|
|-
|''Dybbuk''
|{{yes}}
|Amazon Prime Video release
|
|-
|''Satyameva Jayate 2''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Chhorii''
|{{yes}}
|Amazon Prime Video release
|
|-
|''Chandigarh Kare Aashiqui''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Atrangi Re''
|{{yes}}
|[[ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ|Hotstar]] release
|
|-
| rowspan=&quot;23&quot; |2022
|''Jhund''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Toolsidas Junior''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Radhe Shyam''
|{{yes}}
|Bilingual film
|
|-
|''Jalsa''
|{{yes}}
|Amazon Prime Video release
|
|-
|''Hurdang''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Bhool Bhulaiyaa 2''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Anek''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Sherdil: The Pilibhit Saga''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Hit: The First Case''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Ek Villain Returns''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Dhokha: Round D Corner''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Vikram Vedha''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Nazar Andaaz''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Code Name: Tiranga''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Thank God''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Honeymoon''
|{{yes}}
|Punjabi film
|
|-
|''Tara Vs Bilal''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Double XL''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Thai Massage''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Drishyam 2''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Mister Mummy''
| {{yes}}
|
|
|-
|''An Action Hero''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Cirkus''
|{{yes}}
|
|
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |2023
|''Kuttey''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Faraaz''
|{{yes}}
|
|
|-
|''Shehzada''
| {{yes}}
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kartik Aaryan, Kriti Sanon-starrer ''Shehzada'' begins production, books Nov 2022 release date |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/kartik-aaryan-kriti-sanonstarrer-shehzada-begins-production-books-nov-2022-release-date/2177512 |access-date=15 October 2021 |website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Tu Jhoothi Main Makkaar''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Bholaa''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Gumraah''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Adipurush''
| {{yes}}
|Bilingual film
|&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Keshri|first=Shweta|date=28 March 2023|title=Adipurush to release in June. Director Om Raut, producer Bhushan Kumar visit Vaishno Devi ahead of promotions|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/adipurush-release-om-raut-bhushan-kumar-vaishno-devi-prabhas-2352527-2023-03-28|magazine=India Today|access-date=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Sukhee''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Yaariyan 2''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Starfish''
| {{yes}}
|
|
|-
|[[ਐਨੀਮਲ (2023 ਫ਼ਿਲਮ)|''Animal'']]
| {{yes}}
|
|
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |2024
|''[[ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ (ਫ਼ਿਲਮ)|Srikanth]]''
| {{yes}}
|
|
|-
|''Savi''
| {{yes}}
|
|-
|''Wild Wild Punjab''
| {{yes}}
|[[ਨੈਟਫ਼ਲਿਕਸ|Netflix]] release
|
|-
|''Phir Aayi Hasseen Dillruba''
| {{yes}}
|[[ਨੈਟਫ਼ਲਿਕਸ|Netflix]] release
|
|-
|''Ghudchadi''
| {{yes}}
|JioCinema release
|
|
|-
|''Mr. Bachchan''
| {{yes}}
|Tamil film
|
|-
|''Khel Khel Mein''
| {{yes}}
|
|
|-
|Vicky Vidya Ka Woh Wala Video
| {{yes}}
|
|
|-
|''Bhool Bhulaiyaa 3''
| {{yes}} 
|
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2025
|''Raid 2''
| {{yes}} 
|
|
|- 
|''Metro... In Dino''
| {{yes}} 
|
|
|-
|''De De Pyaar De 2''
| {{yes}} 
|
|
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb name|id=1024685|name=Bhushan Kumar}}
* {{Bollywood Hungama person|bhushan-kumar}}
* {{Rotten Tomatoes person|bhushan_kumar|Bhushan Kumar}}
{{Bhushan Kumar}}{{T-Series}}
{{Authority control}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਰਬਪਤੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]]</text>
      <sha1>jyf7t63mmtjwycsd8sg9t3dwzysmh7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਯੂਮੀ ਇਸ਼ਿਕਾਵਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194539</id>
    <revision>
      <id>841625</id>
      <parentid>817147</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T10:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18935" sha1="2go507rtr8ea9dqxrcnayctqbqm4l13" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਯੂਮੀ ਇਸ਼ਿਕਾਵਾ
| native_name        = {{ਲੈਂਗ|ਜਾ|石川 優実}}
| native_name_lang   = ਹਾਂ
| birth_date         = {{ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਉਮਰ|df=ਹਾਂ|1987|01|01}}
| birth_place        = [[ਕੋਮਾਕੀ]], [[ਆਈਚੀ ਪ੍ਰੀਫੈਕਚਰ]], ਜਪਾਨ
| death_date         = &lt;!-- {{ਮੌਤ ਦੀ ਮਿਤੀ ਅਤੇ ਉਮਰ|df=ਹਾਂ|YYYY|MM|DD|1987|01|01}} --&gt;
| death_place        = 
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ, ਲੇਖਕ
}}

ਯੁਮੀ ਇਸ਼ਿਕਾਵਾ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ {{ਨਿਹੋਂਗੋ|'''Yumi Ishikawa'''|石川 優実|Ishikawa Yumi|born 1 January 1987}}) (ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1987) ਇੱਕ ਜਪਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਾਡਲ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Frey |first=Kaitlyn |date=4 June 2019 |title=Japanese Actress Starts Petition to Stop Employers from Requiring Women to Wear Heels to Work |url=https://people.com/style/japanese-women-petition-no-heels-requirement-workplace/ |access-date=23 June 2019 |website=[[People (magazine)|People]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chen |first=Aria Hangyu |date=12 March 2019 |title=Japan's #KuToo Movement Aims to Stop Employers From Requiring Women to Wear Heels |url=https://time.com/5548873/japan-kutoo-high-heels-metoo/ |access-date=23 June 2019 |website=[[Time (magazine)|Time]] |archive-date=3 ਜੁਲਾਈ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703072821/https://time.com/5548873/japan-kutoo-high-heels-metoo/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕੁੱਟੂ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Parker |first=Maggie |date=20 June 2019 |title=Forcing Women to Wear High Heels to Work Is Gender Discrimination, Says Founder of Japan's #KuToo Movement |url=https://parade.com/889606/maggie_parker/forcing-women-to-wear-high-heels-to-work-is-gender-discrimination-says-founder-of-japans-kutoo-movement/ |access-date=23 June 2019 |website=[[Parade (magazine)|Parade]]}}&lt;/ref&gt; 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਦੀ [[100 Women (BBC)|100 ਔਰਤਾਂ]] ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;100women&quot;&gt;{{Cite web |date=16 October 2019 |title=BBC 100 Women 2019: Who is on the list this year? |url=https://www.bbc.com/news/world-50042279 |access-date=17 October 2019 |website=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
1 ਜਨਵਰੀ 1987 ਨੂੰ ਕੋਮਾਕੀ, ਆਈਚੀ ਪ੍ਰੀਫੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ਼ਿਕਾਵਾ ਤਾਜਿਮੀ, ਗੀਫੂ ਪ੍ਰੀਫੈਕਕਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 February 2013 |title=お菓子系アイドルの石川優実、変形ワンピ姿で横乳とお尻を大胆披露 |url=https://news.mynavi.jp/article/20130214-a237/ |access-date=23 June 2019 |website=Mynavi News |language=ja |archive-date=23 ਜੂਨ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190623184605/https://news.mynavi.jp/article/20130214-a237/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ishikawa |first=Yumi |date=23 June 2019 |title=てか、書名提出から4000にんくらい？フォロワーさんが増えたので今更だけど長々自己紹介します。石川優実32歳です。岐阜県多治見市出身です。生まれは愛知県小牧市です。 |url=https://twitter.com/ishikawa_yumi/status/1142773490073784320 |access-date=23 June 2019 |website=Twitter |language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 March 2016 |title=歌舞台 いじめ撲滅めざす社団法人が「ぼっこ」上演 あす可児、20日多治見で 岐阜 |url=https://mainichi.jp/articles/20160318/ddl/k21/040/025000c |access-date=23 June 2019 |website=Mainichi Shimbun |language=ja}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਈਸ਼ਿਕਾਵਾ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਗਰੈਵਰ ਆਈਡਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 June 2014 |title=市橋直歩&amp;石川優実「エロと切なさと恋と青春が良いバランス」大胆濡れ場に挑んだ映画『女の穴』 |url=https://news.mynavi.jp/article/20140624-onna/ |access-date=23 June 2019 |website=Mynavi News |language=ja |archive-date=23 ਜੂਨ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190623184602/https://news.mynavi.jp/article/20140624-onna/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਿੱਤਰ ਡੀਵੀਡੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰੀਮ ਗਰਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 June 2019 |title=グラビア女優には人権ないの? 声上げる女性の過酷な現実。＃KuToo で退職へ |url=https://www.businessinsider.jp/post-193051 |access-date=23 June 2019 |website=Business Insider Japan |language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 June 2014 |title=『女の穴』市橋直歩さん・石川優実さん・吉田浩太監督インタビュー |url=http://www.fjmovie.com/main/interview/2014/06_onnanoana.html |access-date=23 June 2019 |website=fjmovie.com |language=ja}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 December 2012 |title=お菓子系アイドルで人気の石川優実、透ける衣装を着てチラリズムが全開! |url=https://news.mynavi.jp/article/20121219-a243/ |access-date=23 June 2019 |website=Mynavi News |language=ja |archive-date=27 ਨਵੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127160512/https://news.mynavi.jp/article/20121219-a243/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ ਓਨਾ ਨੋ ਅਨਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 June 2014 |title=主演女優ふたりの起用理由は「宇宙人っぽい」と「覚悟」 『女の穴』初日舞台あいさつ |url=http://www.fjmovie.com/main/news/2014/0628_onnanoana.html |access-date=23 June 2019 |website=fjmovie.com |language=ja}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਯੁਵਾਕੂ ਵਾ ਅਰਸ਼ੀ ਨੋ ਯੋਰੂ ਨੀ'' ਅਤੇ ''ਇਤਸੁਕਾ ਨੋ ਨਾਤਸੂ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 February 2016 |title=高樹澪さんと石川優実さん親子役のポイントは「えくぼ」 『誘惑は嵐の夜に』初日舞台あいさつ |url=http://www.fjmovie.com/main/news/2016/0220_lovestories2.html |access-date=23 June 2019 |website=fjmovie.com |language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 July 2018 |title=新時代のピンク映画! 第4回「OP PICTURES+フェス2018」 18作品中17作品決定! ラインナップ第一弾解禁!! |url=http://www3.cinematopics.com/archives/88326 |access-date=23 June 2019 |website=Cinema Topics Online |language=ja |archive-date=22 ਜੁਲਾਈ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190722075623/http://www3.cinematopics.com/archives/88326 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਕੂਟੂ ਲਹਿਰ ==
ਜਨਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ, ਇਸ਼ਿਕਾਵਾ ਨੇ ਕੰਮ ਤੇ ਉੱਚੀ ਅੱਡੀਆਂ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਲਿਖੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਟਵਿਟਰ|ਟਵਿੱਟਰ]] ਉੱਤੇ ਲਗਭਗ 30,000 ਵਾਰ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{Cite web |last=Ueno |first=Hisako |last2=Victor |first2=Daniel |date=4 June 2019 |title=Japanese Women Want a Law Against Mandatory Heels at Work |url=https://www.nytimes.com/2019/06/04/world/asia/japan-high-heels.html |access-date=23 June 2019 |website=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਪਟੀਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜੋ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਅੱਡੀ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Weaver |first=Matthew |date=3 June 2019 |title=#KuToo: Japanese women submit anti-high heels petition |url=https://www.theguardian.com/world/2019/jun/03/women-in-japan-protest-against-having-to-wear-high-heels-to-work-kutoo-yumi-ishikawa |access-date=23 June 2019 |website=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; ਕੂਟੂ ਲਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਜੁੱਤੀਆਂ ਲਈ ਜਾਪਾਨੀ ਸ਼ਬਦਾਂ (ਕੁਤੂਸੂ ਅਤੇ ਦਰਦ) ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੀ ਟੂ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lewis |first=Leo |date=13 June 2019 |title=Japan's fight over high heels at work is far from over |url=https://www.ft.com/content/94c641f0-8cff-11e9-a1c1-51bf8f989972 |access-date=23 June 2019 |website=[[Financial Times]]}}&lt;/ref&gt; ਜੂਨ 2019 ਵਿੱਚ, ਇਸ਼ਿਕਾਵਾ ਨੇ ਸਿਹਤ, ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੂੰ ਪਟੀਸ਼ਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Brennan |first=Summer |date=6 June 2019 |title=Listen to Japan's women: high heels need kicking out of the workplace |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2019/jun/06/japan-women-high-heels-workplace-kutoo-campaign |access-date=23 June 2019 |website=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;

== ਮਾਨਤਾ ==
ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਇਸ਼ਿਕਾਵਾ ਨੂੰ ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ 100 ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;100women&quot; /&gt;

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

== ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ ==

* ਓਨਾ ਨੋ ਆਨਾ (2014) 
* ''ਯੁਵਾਕੂ ਵਾ ਅਰਸ਼ੀ ਨੋ ਯੋਰੂ ਨੀ'' (2016) 
* ''ਇਤਸੁਕਾ ਨੋ ਨਾਤਸੂ'' (2018) 

== ਕਿਤਾਬਾਂ ==
''#KuToo'' (2019 ISBN {{ISBN|9784768458686}}

== ਨੋਟ ==
^ ਫਰੇ, ਕੈਟਲਿਨ (4 ਜੂਨ 2019)। &quot;ਜਾਪਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਨੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਡੀ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਪਟੀਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ&quot;। ਲੋਕ। 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

^ ਚੇਨ, ਆਰੀਆ ਹਾਂਗਯੂ (12 ਮਾਰਚ 2019)। &quot;ਜਾਪਾਨ ਦੀ #KuToo ਲਹਿਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਡੀ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਹੈ&quot;। ਸਮਾਂ। 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

^ ਮੋਚੀਜ਼ੂਕੀ, ਟੋਮਾ (10 ਜੂਨ 2019)। &quot;ਜਪਾਨ ਦੀ #KuToo ਲਹਿਰ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਸ਼ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀਆਂ ਅੱਡੀਆਂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ&quot;। ਦ ਜਪਾਨ ਟਾਈਮਜ਼। 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

↑ ਪਾਰਕਰ, ਮੈਗੀ (20 ਜੂਨ 2019)। &quot;ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਚੀ ਅੱਡੀ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨਾ ਲਿੰਗ ਭੇਦਭਾਵ ਹੈ, ਜਾਪਾਨ ਦੇ #KuToo ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ&quot;। ਪਰੇਡ। 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

&quot;ਬੀਬੀਸੀ 100 ਔਰਤਾਂ 2019: ਇਸ ਸਾਲ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੈ?&quot;. ਬੀਬੀਸੀ। 16 ਅਕਤੂਬਰ 2019। 17 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

&quot;ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਹੀ ਘਰ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਹਾਂ।&quot; ਮਾਈਨਾਵੀ ਨਿਊਜ਼ (ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ)। 14 ਫਰਵਰੀ 2013। 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

(23 ਜੂਨ 2019)। &quot;ਹਾਂ, 4000 ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਫੈਕਟਰੀ ਕੋਲ 4000 ਰੁਪਏ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ 32 ਰੁਪਏ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਫੈਕਟਰੀ ਕੋਲ 32 ਰੁਪਏ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।&quot; ਟਵਿੱਟਰ (ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ)। 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

&quot;ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਚੀਨ ਚੀਨ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ&quot;, ਚਾਈਨਾ ਨਿਊਜ਼ ਨੈੱਟਵਰਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ... ਮਾਈਨੀਚੀ ਸ਼ਿਮਬਨ (ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ)। 18 ਮਾਰਚ 2016। 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

&quot;ਆਇਰਨਕਲਾਡ ਅਤੇ ਆਇਰਨਕਲਾਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ&quot;.. ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਮਵਰਕ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਹਾਂ। ... ਮਾਈਨਾਵੀ ਨਿਊਜ਼ (ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ)। 24 ਜੂਨ 2014। 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

&quot;ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ?&quot; ਬਿਜ਼ਨਸ ਇਨਸਾਈਡਰ ਜਪਾਨ (ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ)। 21 ਜੂਨ 2019। 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

&quot;『&quot;ਦਿ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਫੈਸਟੀਵਲ&quot; ਦਾ ਵਰਣਨ &quot;ਦਿ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਫੈਸਟੀਵਲ&quot; ਦੇ ਥੀਮ ਅਤੇ &quot;ਦਿ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਫੈਸਟੀਵਲ&quot; ਦੇ ਥੀਮ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। fjmovie.com (ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ)। 20 ਜੂਨ 2014। 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

&quot;ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ,&quot; ਸਰੋਤ ਨੇ ਕਿਹਾ। &quot;ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ!&quot; ਮਾਈਨਾਵੀ ਨਿਊਜ਼ (ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ)। 19 ਦਸੰਬਰ 2012। 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

&quot;ਮੈਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ? ਕਿਉਂ...&quot; fjmovie.com (ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ)। 28 ਜੂਨ 2014। 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

&quot;高樹澪さんと石川優箟さん親的的的的的的的的的的的的的的的的的照片&quot;। fjmovie.com (ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ)। 20 ਫਰਵਰੀ 2016। 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

&quot;ਗੇਮ ਆਫ਼ ਥ੍ਰੋਨਸ! ਚੌਥੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ「ਓਪੀ ਪਿਕਚਰਸ+フェス2018」 18ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ「17ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ」! 2018」ラインナップ第一缾解禁!!&quot;. ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਸ਼ੇ ਔਨਲਾਈਨ (ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ)। 25 ਜੁਲਾਈ 2018। 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਯੂਏਨੋ, ਹਿਸਾਕੋ; ^ ਵਿਕਟਰ, ਡੈਨੀਅਲ (4 ਜੂਨ 2019)। &quot;ਜਾਪਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਕੰਮ 'ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਅੱਡੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਨੂੰਨ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ&quot;। ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼। 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

↑ ਮੈਥਿਊ ਵੀਵਰ (3 ਜੂਨ 2019)। &quot;#KuToo: ਜਾਪਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉੱਚੀ ਅੱਡੀ ਵਿਰੋਧੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ&quot;। ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ। 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

↑ ਲੇਵਿਸ, ਲੀਓ (13 ਜੂਨ 2019)। &quot;ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਅੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਜੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ&quot;। ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਟਾਈਮਜ਼। 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਬ੍ਰੇਨਨ, ਗਰਮੀਆਂ (6 ਜੂਨ 2019)। &quot;ਜਾਪਾਨ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ: ਉੱਚੀ ਅੱਡੀ ਵਾਲੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ&quot;। ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ। 23 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ: &lt;nowiki&gt;http://www.official.website.com&lt;/nowiki&gt;
* ਯੂਮੀ ਇਸ਼ੀਕਾਵਾ ਟਵਿੱਟਰ 'ਤੇ (ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ)
* ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਯੂਮੀ ਇਸ਼ੀਕਾਵਾ
* IMDb 'ਤੇ ਇਸ਼ੀਕਾਵਾ ਯੂਮੀ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਮਾਡਲ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text]]</text>
      <sha1>2go507rtr8ea9dqxrcnayctqbqm4l13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭਾਰਤੀ ਸੁਹਜ-ਸ਼ਾਸਤਰ (ਨਵਰਸਾ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202255</id>
    <revision>
      <id>841608</id>
      <parentid>826672</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T04:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17256" sha1="kav1hn5wkl6z6du7m4b55mpv4ze0olj" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Durga-mudra.png|right|thumb|ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ [[ਦੁਰਗਾ]] ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਰਾਉਦਰਮ ਰਸ]][[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ]] ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜਾਂ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ, ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।

== ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸ ==
[[ਰਸ (ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ)|ਰਸ]] ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨਾਚ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]], [[ਕਥਕ]], [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]], [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]], [[ਮਣੀਪੁਰੀ ਨਾਚ|ਮਨੀਪੁਰੀ]], [[ਕੁਟਿਅੱਟਮ|ਕੁਡੀਆੱਟਮ]], [[ਕਥਕਲੀ]] ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ [[ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ|ਸੁਹਜ]] ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ''ਰਸ ਨੂੰ'' ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਨੂੰ ''ਰਸ-ਅਭਿਨਯ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ''ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ'' ਹਰੇਕ ''ਰਸ ਨੂੰ'' ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਕੁਡੀਆੱਟਮ ਜਾਂ ਕਥਕਲੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਤਿਕਥਨੀ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਉਲਟ [[ਬਾਲਸਰਸਵਤੀ]] ਦਾ ਦੇਵਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਘੱਟ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ [[ਬਾਲਸਰਸਵਤੀ|ਬਾਲਸਰਸਵਤੀ ਨੇ]] ਰੁਕਮਣੀ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁੱਧਤਾਵਾਦੀ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ [[ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ|ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰਾ]] ਰਸ ਦੇ ਉਪਯੋਗਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਗੰਭੀਰ ਜਨਤਕ ਬਹਿਸਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਮੇਲਾੱਟੂਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਅਭਿਨੈ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਾਂਡਨੱਲੂਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸੀਮਤ ਹਨ।

=== ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ ===
ਰਸ ਸਿਧਾਂਤ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਪਾਠ [[ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ|ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ]] ( ''ਨਾਟਯ'' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ &quot;ਨਾਟਕ&quot; ਅਤੇ ''ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ'' ਅਰਥ ਹੈ &quot;ਵਿਗਿਆਨ&quot;) ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ [[ਭਰਤਮੁਨੀ|ਭਰਤ ਮੁਨੀ]] ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਟਕ 'ਪੰਜਵਾਂ ਵੇਦ' ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ [[ਕਲ ਯੁੱਗ|ਪਤਿਤ ਯੁੱਗ]] ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਹੈ। ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਛੇਵੇਂ ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਸ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਹਜ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਅੱਠ ਰਸ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਨੰਦ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਭੋਜਨ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ: ਰਸ ਸੁਆਦਾਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਹੈ ਜੋ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸਹੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
[[ਤਸਵੀਰ:Kondadakuli.jpg|thumb|&quot;ਇੱਕ [[ਯਕਸ਼ਗਾਨ]] ਕਲਾਕਾਰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਚਿਕਾਭਿਨਯਾ ਯਕਸ਼ਗਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ&quot;]]

=== ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ===
ਰਸਾਂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਆਨੰਦਵਰਧਨ|ਆਨੰਦਵਰਧਨ ਦੇ]] ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ 'ਤੇ ਕਲਾਸਿਕ, ਧਵਨਿਆਲੋਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨੌਵੇਂ ਰਸ, ਸ਼ਾਂਤ-ਰਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾ ( ''ਸ਼ਾਂਤ'' ) ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੇ ਭਾਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁੱਖਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਿਖਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਕਲਪ ''&quot;ਧਵਨੀ'' &quot; ਜਾਂ ਕਾਵਿਕ ਸੁਝਾਅ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣਾ ਹੈ, ''ਰਸ-ਧਵਨੀ'' ਦੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਦਲੀਲ ਦੇ ਕੇ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ, ਵਾਕ ਜਾਂ ਪੂਰਾ ਕੰਮ ਇੱਕ ਅਸਲ-ਸੰਸਾਰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਭਾਵ &quot;ਸੁਝਾਅ&quot; ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ [[ਸੁਹਜਾਤਮਿਕ ਦੂਰੀ|ਸੁਹਜ ਦੂਰੀ]] ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਦਰਸ਼ਕ ਰਸ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੁਖਾਂਤ, ਬਹਾਦਰੀ ਜਾਂ ਰੋਮਾਂਸ ਦਾ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਹੈ।

9ਵੀਂ-10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜਿਸਨੂੰ &quot;ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਅਦਵੈਤ ਸ਼ੈਵਵਾਦ&quot; (ਜਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸ਼ੈਵਵਾਦ ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ|ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਨੇ]] ਧਵਨਿਆਲੋਕ, ਧਵਨਿਆਲੋਕ-ਲੋਕਨ (ਇੰਗਲਸ, ਮੈਸਨ ਅਤੇ ਪਟਵਰਧਨ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦਿਤ, 1992) ਅਤੇ [[ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ|ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ]] 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਟਿੱਪਣੀ ਅਭਿਨਵਭਾਰਤੀ ਵਿੱਚ ਰਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਗਨੋਲੀ ਅਤੇ ਮੈਸਨ ਅਤੇ ਪਟਵਰਧਨ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰਸ ਦੀ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਦੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੁਰ ਦੁਆਰਾ ਰੰਗੇ ਗਏ ਸਵੈ ਜਾਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਅਨੰਦ ਹੈ।

=== ਭਗਤੀ ਦਾ ਸਮਾਵੇਸ਼ ===
ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਗਤੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਟੋਤਰਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭਾਵਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਨਾਟਕ ਦੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ [[ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ|ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਨੇ]] [[ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ|ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ]] 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਟਿੱਪਣੀ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਹਾਇਕ ਭਾਵਨਾ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਸਾਸਾਂ ਦਾ ਰਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਭਗਤੀ ਵੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਿਕਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦੌਰ ਦੀ ਨਰਮਾਈ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, [[ਤਿਆਗਰਾਜ]] ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਵਧਦੇ ਸੁਹਜ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ।

=== ਰਸਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ===
[[ਕਾਲੀਦਾਸ]] ਵਰਗੇ ਕਵੀ ਰਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਸੁਹਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਇਆ। ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ &quot;ਸੁਆਦ&quot; ਜਾਂ &quot;ਸਾਰ&quot; ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ''ਰਸ'' ਸ਼ਬਦ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਹਜ ਅਨੁਭਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਨਵਰਸ (ਨੌਂ ਰਸ) ==
[[ਤਸਵੀਰ:Sringara3sm.jpg|alt=Sringara or Romance in Bharatanatyam|thumb|[[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਵਿੱਚ ''ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰਾ'' (ਰੋਮਾਂਸ) ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ]]
[[ਭਰਤਮੁਨੀ|ਭਰਤ ਮੁਨੀ ਨੇ]] 200 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਅਤੇ 200 ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਿਖੇ ਗਏ ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ, [[ਨਾਟਕ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ|ਨਾਟਕੀ ਸਿਧਾਂਤ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠ, ''[[ਨਾਟ-ਸ਼ਾਸਤਰ|ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ]]'' ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਰਸਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;lidovarasa&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Natalia Lidova|2014}}&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ''ਰਸ'' ਇੱਕ ਭਾਵਨਾ ਜਾਂ ਭਾਵਨਾ ਹੈ ਜੋ ਕਲਾ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਹਰੇਕ ਮੈਂਬਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ''ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ'' ਇੱਕ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਛੇ ਰਸਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ''ਰਸ'' 'ਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੱਠ ਮੁੱਖ ''ਰਸ'' ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਟਯਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰੇਕ ਰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਰੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਸ ਦੇ 4 ਜੋੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, [[ਹਾਸ ਰਸ|ਹਾਸਯ]] [[ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ|ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰਾ]] ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡਰੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਆਭਾ ਕਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਆਭਾ ਲਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [[ਭਰਤਮੁਨੀ|ਭਰਤ ਮੁਨੀ]] ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ:

* [[ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ|'''ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ''']] '''(Śṛṅgāraḥ):''' ਰੋਮਾਂਸ, ਪਿਆਰ, ਆਕਰਸ਼ਕਤਾ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ: ਵਿਸ਼ਨੂੰ। ਰੰਗ: ਹਲਕਾ ਹਰਾ
* '''ਹਸਯੰ (Hāsyaṃ):''' ਹਾਸਾ, ਹਾਸਾ, ਕਾਮੇਡੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ: ਸ਼ਿਵ। ਰੰਗ: ਚਿੱਟਾ
* '''ਰੌਦ੍ਰਂ (Raudraṃ):''' ਕਹਿਰ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ: ਸ਼ਿਵ। ਰੰਗ: ਲਾਲ
* '''ਕਰੁਣਯੰ (Kāruṇyaṃ):''' ਦਇਆ, ਦਇਆ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ: ਯਮ। ਰੰਗ: ਸਲੇਟੀ
* '''ਬਿਭਟਸਮ (Bībhatsam):''' ਨਫ਼ਰਤ, ਨਫ਼ਰਤ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ: ਸ਼ਿਵ। ਰੰਗ: ਨੀਲਾ
* '''ਭਯਾਨਕੰ (Bhayānakaṃ):''' ਡਰਾਉਣਾ, ਦਹਿਸ਼ਤ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ: ਯਮ। ਰੰਗ: ਕਾਲਾ
* '''ਵੀਰੰ (Vīraṃ):''' ਬਹਾਦਰੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ: ਇੰਦਰ। ਰੰਗ: ਭਗਵਾ
* '''ਅਦਭੁਤੰ (Adbhutaṃ):''' ਹੈਰਾਨੀ, ਹੈਰਾਨੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ: ਬ੍ਰਹਮਾ। ਰੰਗ: ਪੀਲਾ&lt;ref&gt;{{Cite book}}&lt;/ref&gt;

=== ਸ਼ਾਂਤਮ ਰਸ ===
ਬਾਅਦ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਨੌਵਾਂ ਰਸ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਜੋੜ ਨੂੰ ਛੇਵੀਂ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਅਲੰਕਾਰਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਅਤੇ &quot; ''ਨਵਰਸ'' &quot; (ਨੌਂ ਰਸ) ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਸਕੇ।

* '''ਸ਼ਾਂਤਂਮ (Śāntaṃ):''' ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ। ਦੇਵਤਾ: [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ]] । ਰੰਗ: ਸਦੀਵੀ ਚਿੱਟਾ।

ਸ਼ਾਂਤ-ਰਸ ਰਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸੁਹਜ ਅਨੰਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਅਭਿਨਵਗੁਪਤ ਇਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਇੱਕ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਾਰ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਕਰਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਇਹ ਉਹ ਰੱਸੀ ਹੈ ਜੋ ਹਾਰ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਅੱਠ ਰਸਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਸ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤ-ਰਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਨਾ [[ਯੋਗੀ|ਯੋਗੀਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਤਮ-ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਅਨੰਦ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-natyashastra/d/doc209700.html ਰਸ (ਭਾਵਨਾਵਾਂ)] ਅਤੇ [https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-natyashastra/d/doc209702.html ਭਾਵ (ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਵਸਥਾਵਾਂ)] - ਨਾਟਯ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ
* ਭਾਰਤੀ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ - [https://in.openart.community/general-topics/indian-aesthetics/ ਓਪਨਆਰਟ ਇੰਡੀਆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250808042649/https://in.openart.community/general-topics/indian-aesthetics/ |date=2025-08-08 }}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਚ]]</text>
      <sha1>kav1hn5wkl6z6du7m4b55mpv4ze0olj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203058</id>
    <revision>
      <id>841605</id>
      <parentid>830751</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T03:53:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>841605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30845" sha1="0zf1p8pyuu337vgo48mqme39qhr3jp0" xml:space="preserve">

{{Infobox organization
| name = ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ (IKS)
| formation = {{Start date and age|2020|10||df=y}}
| image = AboutusLogo.jpg
| alt = &lt;!-- alt text; see [[WP:ALT]] --&gt;
| caption = ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਲੋਗੋ, ਭਾਰਤ
| map = &lt;!-- optional --&gt;
| abbreviation = ਆਈ ਕੇ ਐੱਸ (IKS)
| type = [[ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ]]
| status = &lt;!-- ad hoc, treaty, foundation, etc --&gt;
| purpose = &lt;!-- focus as e.g. humanitarian, peacekeeping, etc --&gt;
| headquarters = [[ਵਸੰਤ ਕੁੰਜ]], [[ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ
| coordinates = &lt;!-- Coordinates of location using a coordinates template --&gt;
| membership = 
| language = [[English language|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[Hindi language|ਹਿੰਦੀ]]&lt;!-- official languages --&gt;
| leader_title = National Coordinator&lt;!-- position title for the leader of the org --&gt;
| leader_name = ਪ੍ਰੋ. ਗੈਂਤੀ ਐਸ. ਮੂਰਤੀ
| main_organ = &lt;!-- gral. assembly, board of directors, etc --&gt;
| parent_organization = [[Ministry of Human Resource Development (India)|ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]]&lt;!-- if one --&gt;
| affiliations = &lt;!-- if any --&gt;
| budget = 
| website = {{URL|https://iksindia.org/}}
| remarks = 
| location = 
}}

'''ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ''' ('''IKS''') ਜਾਂ '''ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਭਾਗ''' [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਭਾਗ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=about |url=https://iksindia.org/about.php |website=iksindia }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/education/over-1000-teachers-being-trained-to-teach-indian-knowledge-systems/article67393182.ece|title=UGC to train over 1,000 teachers to teach Indian knowledge systems from degree level|last=Chakrabarty|first=A. M. Jigeesh &amp; Sreeparna|date=2023-10-07|work=The Hindu|access-date=2023-10-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਇਹ ਵਿਭਾਗ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ AICTE ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

ਆਈਕੇਐਸ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਡੀਕਲੋਨੀਜ਼ੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਵਜੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਬੇਲੋੜੇ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਭਾਰਤੀ [[ਕੌਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ 2020|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ]] (NEP) ਨੂੰ 2020 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨੀਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ IKS ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:&gt;{{Cite web |last=Kumar |first=Mamidala Jagadesh |date=2023-07-29 |title=Embrace Indian Knowledge System, enrich higher education |url=https://sundayguardianlive.com/opinion/embrace-indian-knowledge-system-enrich-higher-education |access-date=2023-10-25 |website=The Sunday Guardian Live |language=en-US |archive-date=2023-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211023911/https://sundayguardianlive.com/opinion/embrace-indian-knowledge-system-enrich-higher-education |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 October 2023 |title=IIT Madras workshop for educators to implement Indian Knowledge Systems (IKS) |url=https://www.edexlive.com/news/2023/oct/16/iitmadrasworkshopforeducatorstoimplementindianknowledgesystems-iks-38221.html |access-date=2023-10-25 |website=Edex Live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 December 2022 |title=Bhagavad Geeta to be taught in NCERT textbooks: Centre |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/dec/19/bhagavad-geetato-be-taught-in-ncert-textbooks-centre-2529732.html |access-date=2023-10-25 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਫਰੇਮਵਰਕ (NCF) ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Philosophy is necessary: Exploring Indian knowledge systems beyond Science |url=https://www.freepressjournal.in/analysis/philosophy-is-necessary-exploring-indian-knowledge-systems-beyond-science |access-date=2023-10-25 |website=Free Press Journal |language=en}}&lt;/ref&gt; ''ਭਾਰਤੀ ਰਸਾਇਣ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਲਈ ਵਿਜ਼ਨ 2047'' ਦੇ ਤਹਿਤ IKS ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/conference-on-ancient-indian-knowledge-system-commences/articleshow/97899918.cms?from=mdr|title=Conference on ancient Indian knowledge system commences in Varanasi|date=2023-02-14|work=The Times of India|access-date=2023-10-25|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 2022-2023 ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ, IKS ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਨੂੰ ਦੁੱਗਣਾ ਕਰਕੇ {{INRConvert|20|c}}  ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-02-03 |title=Union Budget 2023-24: Promotion of Indian languages receives impetus |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/union-budget-2023-24-promotion-of-indian-languages-receives-impetus-101675363111810.html |access-date=2023-10-25 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ਵਿਸ਼੍ਵਵਿੱਦਿਆਲਏ ਅਨੁਦਾਨ ਆਯੋਗ (ਭਾਰਤ)|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ]] (UGC) ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਇਹ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਕੁੱਲ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦਾ 5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੱਧਰ 'ਤੇ IKS ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 October 2023 |title=IIT Madras workshop for educators to implement Indian Knowledge Systems (IKS) |url=https://www.edexlive.com/news/2023/oct/16/iitmadrasworkshopforeducatorstoimplementindianknowledgesystems-iks-38221.html |access-date=2023-10-25 |website=Edex Live |language=en}}&lt;/ref&gt; UGC ਦਾ ਟੀਚਾ 2025 ਤੱਕ IKS ਵਿੱਚ 1.5 ਮਿਲੀਅਨ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣਾ ਹੈ&lt;ref name=/&gt; ਅਤੇ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ IKS MOOC ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 December 2022 |title=Bhagavad Geeta to be taught in NCERT textbooks: Centre |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/dec/19/bhagavad-geetato-be-taught-in-ncert-textbooks-centre-2529732.html |access-date=2023-10-25 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;

ਆਈਕੇਐਸ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੁਝ ਖੋਜ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਫੰਡਿੰਗ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 October 2023 |title=IIT Madras workshop for educators to implement Indian Knowledge Systems (IKS) |url=https://www.edexlive.com/news/2023/oct/16/iitmadrasworkshopforeducatorstoimplementindianknowledgesystems-iks-38221.html |access-date=2023-10-25 |website=Edex Live |language=en}}&lt;/ref&gt; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 December 2022 |title=Bhagavad Geeta to be taught in NCERT textbooks: Centre |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/dec/19/bhagavad-geetato-be-taught-in-ncert-textbooks-centre-2529732.html |access-date=2023-10-25 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Philosophy is necessary: Exploring Indian knowledge systems beyond Science |url=https://www.freepressjournal.in/analysis/philosophy-is-necessary-exploring-indian-knowledge-systems-beyond-science |access-date=2023-10-25 |website=Free Press Journal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/conference-on-ancient-indian-knowledge-system-commences/articleshow/97899918.cms?from=mdr|title=Conference on ancient Indian knowledge system commences in Varanasi|date=2023-02-14|work=The Times of India|access-date=2023-10-25|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== ਵਿਸ਼ੇ ==
IKS ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦੇ ਤਹਿਤ [[ਭਾਰਤੀ ਗਣਿਤ|ਵੈਦਿਕ ਗਣਿਤ]], [[ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ (ਪੁਸਤਕ)|ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ]] ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।&lt;ref name=/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 October 2023 |title=IIT Madras workshop for educators to implement Indian Knowledge Systems (IKS) |url=https://www.edexlive.com/news/2023/oct/16/iitmadrasworkshopforeducatorstoimplementindianknowledgesystems-iks-38221.html |access-date=2023-10-25 |website=Edex Live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 December 2022 |title=Bhagavad Geeta to be taught in NCERT textbooks: Centre |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/dec/19/bhagavad-geetato-be-taught-in-ncert-textbooks-centre-2529732.html |access-date=2023-10-25 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; UG ਮੈਡੀਸਨ ਕੋਰਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ IKS ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਯੋਗਾਸਣ|ਯੋਗਾ]], ਧਿਆਨ ਅਤੇ [[ਆਯੁਰਵੇਦ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Philosophy is necessary: Exploring Indian knowledge systems beyond Science |url=https://www.freepressjournal.in/analysis/philosophy-is-necessary-exploring-indian-knowledge-systems-beyond-science |access-date=2023-10-25 |website=Free Press Journal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/conference-on-ancient-indian-knowledge-system-commences/articleshow/97899918.cms?from=mdr|title=Conference on ancient Indian knowledge system commences in Varanasi|date=2023-02-14|work=The Times of India|access-date=2023-10-25|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ==

=== [[ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ]] ===
[[ਤਸਵੀਰ:Lagori6.jpg|thumb|ਸੱਤ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਖੇਡ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ 75 ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।]]
'''ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ''' (ਹਿੰਦੀ: भारतीय खेल, ਅਨੁਵਾਦ: ਭਾਰਤੀ ਖੇਡਾਂ) ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ [[ਕੌਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ 2020|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ (NEP)]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ]] (IKS) ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ 75 ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਹੈ। ਅੰਤਰ-ਸਕੂਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-12-31 |title=Edu ministry forms plan to bring in ‘Bharatiya Games’ in schools |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/edu-ministry-forms-plan-to-bring-in-bharatiya-games-in-schools-101672506770335.html |access-date=2023-10-25 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਮੌਸਮੀ ਖੇਡ ਚੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=/&gt;

ਇਸ ਪਹਿਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰੀਬ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਪੇਂਡੂ) ਲਈ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਟੀਮ ਵਰਕ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਹਨ,&lt;ref name=/&gt; ਕਿਉਂਕਿ 2020 ਦੇ NEP ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ &quot;ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਵਿਕਾਸ&quot; ਅਤੇ &quot;ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਸਿੱਖਿਆ&quot; ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-12-31 |title=Edu ministry forms plan to bring in ‘Bharatiya Games’ in schools |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/edu-ministry-forms-plan-to-bring-in-bharatiya-games-in-schools-101672506770335.html |access-date=2023-10-25 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-12-31 |title=Edu ministry forms plan to bring in ‘Bharatiya Games’ in schools |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/edu-ministry-forms-plan-to-bring-in-bharatiya-games-in-schools-101672506770335.html |access-date=2023-10-25 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਭਰ ਤੋਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]] ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-08-01 |title=Posham Pa, Gilli Danda Among 75 ‘Bhartiya Games’ to be Introduced in Schools |url=https://www.news18.com/news/education-career/posham-pa-gilli-danda-among-75-bhartiya-games-to-be-introduced-in-schools-5664757.html |access-date=2023-10-25 |website=News18 |language=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.news18.com/news/education-career/posham-pa-gilli-danda-among-75-bhartiya-games-to-be-introduced-in-schools-5664757.html &quot;Posham Pa, Gilli Danda Among 75 'Bhartiya Games' to be Introduced in Schools&quot;]. ''News18''. 1 August 2022&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25 October&lt;/span&gt; 2023&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-07-30 |title=‘Gilli danda’ among 75 ‘Bharatiya sports’ set to be introduced in schools |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/gilli-danda-among-sports-set-to-be-introduced-101659205191117.html |access-date=2023-10-25 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.hindustantimes.com/india-news/gilli-danda-among-sports-set-to-be-introduced-101659205191117.html &quot;'Gilli danda' among 75 'Bharatiya sports' set to be introduced in schools&quot;]. ''Hindustan Times''. 30 July 2022&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25 October&lt;/span&gt; 2023&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-12-31 |title=Edu ministry forms plan to bring in ‘Bharatiya Games’ in schools |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/edu-ministry-forms-plan-to-bring-in-bharatiya-games-in-schools-101672506770335.html |access-date=2023-10-25 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; ਸਰੀਰਕ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਰਵਾਇਤੀ ਬੋਰਡ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Bhartiya Sports initiative: Gilli danda, langdi, other indigenous games to be pushed in schools |url=https://zeenews.india.com/india/bhartiya-sports-initiative-gilli-danda-langdi-other-indigenous-games-to-be-pushed-in-schools-2491465.html |access-date=2023-10-25 |website=Zee News |language=en}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://zeenews.india.com/india/bhartiya-sports-initiative-gilli-danda-langdi-other-indigenous-games-to-be-pushed-in-schools-2491465.html &quot;Bhartiya Sports initiative: Gilli danda, langdi, other indigenous games to be pushed in schools&quot;]. ''Zee News''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25 October&lt;/span&gt; 2023&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

=== ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂਕਰਨ ===

* ਜਨਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਰੁੜਕੀ|IIT ਰੁੜਕੀ]] ਅਤੇ IIT ਭਿਲਾਈ ਨੇ 29 ਦਸੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਪੱਤਰ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। ਸਮਝੌਤਾ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, IKS ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 October 2023 |title=IIT Madras workshop for educators to implement Indian Knowledge Systems (IKS) |url=https://www.edexlive.com/news/2023/oct/16/iitmadrasworkshopforeducatorstoimplementindianknowledgesystems-iks-38221.html |access-date=2023-10-25 |website=Edex Live |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ਜੁਲਾਈ 2024 ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਡੀ|ਆਈਆਈਟੀ ਮੰਡੀ ਨੇ]] [[ਸੰਗੀਤ]] ਅਤੇ ਮਿਊਸੋਪੈਥੀ ਵਿੱਚ ਐਮਐਸ (ਖੋਜ) ਅਤੇ [[ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ|ਪੀਐਚਡੀ]] ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੰਗੀਤ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ]] ਪਿੱਛੇ ਇਲਾਜ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 December 2022 |title=Bhagavad Geeta to be taught in NCERT textbooks: Centre |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/dec/19/bhagavad-geetato-be-taught-in-ncert-textbooks-centre-2529732.html |access-date=2023-10-25 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Philosophy is necessary: Exploring Indian knowledge systems beyond Science |url=https://www.freepressjournal.in/analysis/philosophy-is-necessary-exploring-indian-knowledge-systems-beyond-science |access-date=2023-10-25 |website=Free Press Journal |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ਜੁਲਾਈ 2024 ਵਿੱਚ [[ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ (ਭਾਰਤ)|ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ]] ( [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ [[ਰਾਮਾਇਣ]], [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ|ਮਹਾਭਾਰਤ]], ਅਤੇ [[ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ (ਪੁਸਤਕ)|ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ]] ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਕਲਪਾਂ, ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਪਾਠ ਅਤੇ ਚਾਣਕਿਆਨੀਤੀ ਤੋਂ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਹੁਨਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। DHE ਨੇ ਰਾਜ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ &quot;ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾ ਕੇਂਦਰਾਂ&quot; ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/conference-on-ancient-indian-knowledge-system-commences/articleshow/97899918.cms?from=mdr|title=Conference on ancient Indian knowledge system commences in Varanasi|date=2023-02-14|work=The Times of India|access-date=2023-10-25|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
* ਅਗਸਤ 2024 ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਡੀ|ਆਈਆਈਟੀ ਮੰਡੀ ਨੇ]] ਆਪਣੇ ਬੀਟੈਕ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕੋਰਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਆਈਕੇਐਸ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 'ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਰਸ [[ਚੇਤਨਾ]] ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ, [[ਅੰਗ ਵਿਗਿਆਨ|ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ, ਪੁਨਰਜਨਮ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-02-03 |title=Union Budget 2023-24: Promotion of Indian languages receives impetus |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/union-budget-2023-24-promotion-of-indian-languages-receives-impetus-101675363111810.html |access-date=2023-10-25 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 October 2023 |title=IIT Madras workshop for educators to implement Indian Knowledge Systems (IKS) |url=https://www.edexlive.com/news/2023/oct/16/iitmadrasworkshopforeducatorstoimplementindianknowledgesystems-iks-38221.html |access-date=2023-10-25 |website=Edex Live |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ==

=== ਆਲੋਚਨਾ ===
ਡਾ. ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮਾਨਸੀ ਥਪਲਿਆਲ ਨਵਾਨੀ ਨੇ ਆਈ.ਕੇ.ਐਸ. ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ &quot;ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਗਿਆਨ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੰਵਾਦ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ&quot; ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਆਈ.ਕੇ.ਐਸ. ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, &quot;ਪੂਰਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਇੱਕ ਬਣਨ ਲਈ ਉਬਾਲਦਾ ਹੈ।&quot;&lt;ref name=&quot;TimesHigherEd&quot;&gt;{{Cite web |last=Thomas-Alexander |first=Tiya |date=2023-06-27 |title=Mandatory 'Indian knowledge' course seen as 'indoctrination' |url=https://www.timeshighereducation.com/news/mandatory-indian-knowledge-course-seen-indoctrination |access-date=2023-12-10 |website=Times Higher Education (THE)}}&lt;/ref&gt;

=== ਸਹਿਯੋਗ ===
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ IKS ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Cite web |last=Kumar |first=Mamidala Jagadesh |date=2023-07-29 |title=Embrace Indian Knowledge System, enrich higher education |url=https://sundayguardianlive.com/opinion/embrace-indian-knowledge-system-enrich-higher-education |access-date=2023-10-25 |website=The Sunday Guardian Live |language=en-US |archive-date=2023-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211023911/https://sundayguardianlive.com/opinion/embrace-indian-knowledge-system-enrich-higher-education |url-status=dead }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFKumar2023&quot;&gt;Kumar, Mamidala Jagadesh (29 July 2023). [https://sundayguardianlive.com/opinion/embrace-indian-knowledge-system-enrich-higher-education &quot;Embrace Indian Knowledge System, enrich higher education&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231211023915/https://sundayguardianlive.com/opinion/embrace-indian-knowledge-system-enrich-higher-education |date=2023-12-11 }}. ''The Sunday Guardian Live''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;25 October&lt;/span&gt; 2023&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 October 2023 |title=IIT Madras workshop for educators to implement Indian Knowledge Systems (IKS) |url=https://www.edexlive.com/news/2023/oct/16/iitmadrasworkshopforeducatorstoimplementindianknowledgesystems-iks-38221.html |access-date=2023-10-25 |website=Edex Live |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 December 2022 |title=Bhagavad Geeta to be taught in NCERT textbooks: Centre |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/dec/19/bhagavad-geetato-be-taught-in-ncert-textbooks-centre-2529732.html |access-date=2023-10-25 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਬੇਲੋੜੇ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Philosophy is necessary: Exploring Indian knowledge systems beyond Science |url=https://www.freepressjournal.in/analysis/philosophy-is-necessary-exploring-indian-knowledge-systems-beyond-science |access-date=2023-10-25 |website=Free Press Journal |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/conference-on-ancient-indian-knowledge-system-commences/articleshow/97899918.cms?from=mdr|title=Conference on ancient Indian knowledge system commences in Varanasi|date=2023-02-14|work=The Times of India|access-date=2023-10-25|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-02-03 |title=Union Budget 2023-24: Promotion of Indian languages receives impetus |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/union-budget-2023-24-promotion-of-indian-languages-receives-impetus-101675363111810.html |access-date=2023-10-25 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ]] ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਡੀ|ਆਈਆਈਟੀ ਮੰਡੀ ਦੇ]] ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਲਕਸ਼ਮੀਧਰ ਬੇਹਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਆਈਕੇਐਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਧਰਮ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਤੁਲਨ, ਅਤੇ ਬੋਧਾਤਮਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਹੋ ਕੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।&quot; ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਆਈਕੇਐਸ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਵਿਚਕਾਰ ਸਦਭਾਵਨਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 October 2023 |title=IIT Madras workshop for educators to implement Indian Knowledge Systems (IKS) |url=https://www.edexlive.com/news/2023/oct/16/iitmadrasworkshopforeducatorstoimplementindianknowledgesystems-iks-38221.html |access-date=2023-10-25 |website=Edex Live |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
* ਵੈਦਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਪੋਰਟਲ
* ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ
* ਰਵਾਇਤੀ ਗਿਆਨ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Official website|https://iksindia.org/}}
{{Authority control}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ]]</text>
      <sha1>0zf1p8pyuu337vgo48mqme39qhr3jp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Manick22</title>
    <ns>2</ns>
    <id>204707</id>
    <revision>
      <id>841616</id>
      <parentid>840818</parentid>
      <timestamp>2026-06-29T06:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Manick22</username>
        <id>45472</id>
      </contributor>
      <origin>841616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="641" sha1="64oxx3pya94iw20sl3a1uzn6dcaexf1" xml:space="preserve">{{Infobox Wikipedia user
| gender = Male
| image = Manick22.jpg
| image_width = 220px
| name = Manick22
| birthdate = {{Birth date and age|2001|05|22|df=yes}}
| birthplace = Tamil Nadu
| real_name = Manickavasagam U
| country = {{IND}}
| languages = Tamil
{{Infobox | decat = yes | child = yes
    | label1= Name (in Tamil)
    | data1 = மாணிக்கவாசகம் ஊ
}}
| blood_type = [https://www.youtube.com/watch?v=gr7TttotBD8&amp;t=3271s B+ve]
| personality_type = Introvert
| marital status = Never married
}}

[https://pa.wikipedia.org/wiki/User:Manick22?action=purge Purge this page]
[[File:Random drawing.jpg|thumb|200px]]</text>
      <sha1>64oxx3pya94iw20sl3a1uzn6dcaexf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kvcguy</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204738</id>
    <revision>
      <id>841573</id>
      <timestamp>2026-06-28T16:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>841573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="p8ddn208ucb6890p8lw74hfjxjlej07" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Kvcguy}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:57, 28 ਜੂਨ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>p8ddn208ucb6890p8lw74hfjxjlej07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204739</id>
    <revision>
      <id>841587</id>
      <timestamp>2026-06-28T21:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Animedudeeditor</username>
        <id>60867</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1361430026|Arfa Software Technology Park]]&quot; ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ</comment>
      <origin>841587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4041" sha1="te38faqk31r8ujwis3bftng4ogo49ti" xml:space="preserve">
{{Infobox building
| name             = Arfa Software Technology Park
| native_name      = 
| native_name_lang = 
| former_names     = 
| alternate_names  = Software Technology Park
| awards           = 
| image            = Arfa Karim Tower Lahore.jpg
| image_size       = 250px
| caption          = Arfa Software Technology Park
| address          = 346-B, Ferozepur Road
| location_town    = [[Lahore]]
| location_country = [[Pakistan]]
| coordinates      = {{coord|31.475357|74.343064|display=inline,title}}
| altitude         = 
| status           = completed
| groundbreaking_date = 3 July 2006
| start_date       = 
| completion_date  = 
| opened_date      = 
| inauguration_date = 9 February 2012
| architect        = 
| landlord         = 
| owner            = Punjab Information Technology Board
| cost             = 
| floor_area       = 
| top_floor        = 
| floor_count      = 17
| embedded         = 
| references       = 
| map_type         = 
| map_alt          = 
| map_caption      = 
| building_type    = 
| architectural_style = 
| structural_system = 
| client           = 
| current_tenants  = 
| height           = 106 m (348 ft)
| antenna_spire    = 
| roof             = 
| other_dimensions = 
| elevator_count   = 
| architecture_firm = 
| structural_engineer = 
| services_engineer = 
| civil_engineer   = 
| other_designers  = 
| quantity_surveyor = 
| main_contractor  = 
| designations     = 
| ren_architect    = 
| ren_awards       = 
| ren_firm         = 
| ren_cost         = 
| ren_str_engineer = 
| ren_serv_engineer = 
| ren_civ_engineer = 
| ren_oth_designers = 
| ren_qty_surveyor = 
| diameter         = 
| website          = [http://www.pitb.gov.pk/ASTP Arfa Software Technology Park]
}}
[[ਤਸਵੀਰ:Arfa_Inauguration_9Feb.jpg|right|thumb|ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਿਖੇ ਉਦਘਾਟਨ ਤਖ਼ਤੀ, 9 ਫਰਵਰੀ 2012]]
ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ (ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੋਡ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ, ਇਹ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।

15 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ, [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮੀਆਂ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਨੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਰੱਖਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾੱਫਟ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਰਫ਼ਾ ਕਰੀਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2012/01/rip-arfa/|title=Arfa's death funeral|date=15 January 2012|work=[[Pakistan Today]]|access-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;technologypark&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|title=Software Technology Park name changed to Arfa Karim Technology Park and one of the main highlights here is the working of Mr Taimoor Ali who is well known in Pakistan for his database management and administrative skills|date=16 January 2012|work=[[The News International|The News]]|access-date=16 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116101251/http://thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|archive-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]]</text>
      <sha1>te38faqk31r8ujwis3bftng4ogo49ti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>841589</id>
      <parentid>841587</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T21:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Animedudeeditor</username>
        <id>60867</id>
      </contributor>
      <origin>841589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4047" sha1="hxop4y3r4ejevjb4b9lfrortaedc2xa" xml:space="preserve">
{{Infobox building
| name             = Arfa Software Technology Park
| native_name      = 
| native_name_lang = 
| former_names     = 
| alternate_names  = Software Technology Park
| awards           = 
| image            = Arfa Karim Tower Lahore.jpg
| image_size       = 250px
| caption          = Arfa Software Technology Park
| address          = 346-B, Ferozepur Road
| location_town    = [[Lahore]]
| location_country = [[Pakistan]]
| coordinates      = {{coord|31.475357|74.343064|display=inline,title}}
| altitude         = 
| status           = completed
| groundbreaking_date = 3 July 2006
| start_date       = 
| completion_date  = 
| opened_date      = 
| inauguration_date = 9 February 2012
| architect        = 
| landlord         = 
| owner            = Punjab Information Technology Board
| cost             = 
| floor_area       = 
| top_floor        = 
| floor_count      = 17
| embedded         = 
| references       = 
| map_type         = 
| map_alt          = 
| map_caption      = 
| building_type    = 
| architectural_style = 
| structural_system = 
| client           = 
| current_tenants  = 
| height           = 106 m (348 ft)
| antenna_spire    = 
| roof             = 
| other_dimensions = 
| elevator_count   = 
| architecture_firm = 
| structural_engineer = 
| services_engineer = 
| civil_engineer   = 
| other_designers  = 
| quantity_surveyor = 
| main_contractor  = 
| designations     = 
| ren_architect    = 
| ren_awards       = 
| ren_firm         = 
| ren_cost         = 
| ren_str_engineer = 
| ren_serv_engineer = 
| ren_civ_engineer = 
| ren_oth_designers = 
| ren_qty_surveyor = 
| diameter         = 
| website          = [http://www.pitb.gov.pk/ASTP Arfa Software Technology Park]
}}
[[ਤਸਵੀਰ:Arfa_Inauguration_9Feb.jpg|right|thumb|ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਿਖੇ ਉਦਘਾਟਨ ਤਖ਼ਤੀ, 9 ਫਰਵਰੀ 2012]]
'''ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ''' (ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੋਡ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ, ਇਹ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।

15 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ, [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮੀਆਂ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਨੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਰੱਖਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾੱਫਟ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਰਫ਼ਾ ਕਰੀਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2012/01/rip-arfa/|title=Arfa's death funeral|date=15 January 2012|work=[[Pakistan Today]]|access-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;technologypark&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|title=Software Technology Park name changed to Arfa Karim Technology Park and one of the main highlights here is the working of Mr Taimoor Ali who is well known in Pakistan for his database management and administrative skills|date=16 January 2012|work=[[The News International|The News]]|access-date=16 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116101251/http://thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|archive-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]]</text>
      <sha1>hxop4y3r4ejevjb4b9lfrortaedc2xa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>841590</id>
      <parentid>841589</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T21:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Animedudeeditor</username>
        <id>60867</id>
      </contributor>
      <origin>841590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4215" sha1="j39w0quyfgwnqtebs1lh3xckaib5hm0" xml:space="preserve">
{{Infobox building
| name             = ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| native_name      = ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| native_name_lang = 
| former_names     = 
| alternate_names  = ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| awards           = 
| image            = Arfa Karim Tower Lahore.jpg
| image_size       = 250px
| caption          = Arfa Software Technology Park
| address          = 346-B, Ferozepur Road
| location_town    = [[Lahore]]
| location_country = [[Pakistan]]
| coordinates      = {{coord|31.475357|74.343064|display=inline,title}}
| altitude         = 
| status           = completed
| groundbreaking_date = 3 July 2006
| start_date       = 
| completion_date  = 
| opened_date      = 
| inauguration_date = 9 February 2012
| architect        = 
| landlord         = 
| owner            = Punjab Information Technology Board
| cost             = 
| floor_area       = 
| top_floor        = 
| floor_count      = 17
| embedded         = 
| references       = 
| map_type         = 
| map_alt          = 
| map_caption      = 
| building_type    = 
| architectural_style = 
| structural_system = 
| client           = 
| current_tenants  = 
| height           = 106 m (348 ft)
| antenna_spire    = 
| roof             = 
| other_dimensions = 
| elevator_count   = 
| architecture_firm = 
| structural_engineer = 
| services_engineer = 
| civil_engineer   = 
| other_designers  = 
| quantity_surveyor = 
| main_contractor  = 
| designations     = 
| ren_architect    = 
| ren_awards       = 
| ren_firm         = 
| ren_cost         = 
| ren_str_engineer = 
| ren_serv_engineer = 
| ren_civ_engineer = 
| ren_oth_designers = 
| ren_qty_surveyor = 
| diameter         = 
| website          = [http://www.pitb.gov.pk/ASTP Arfa Software Technology Park]
}}
[[ਤਸਵੀਰ:Arfa_Inauguration_9Feb.jpg|right|thumb|ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਿਖੇ ਉਦਘਾਟਨ ਤਖ਼ਤੀ, 9 ਫਰਵਰੀ 2012]]
'''ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ''' (ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੋਡ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ, ਇਹ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।

15 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ, [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮੀਆਂ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਨੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਰੱਖਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾੱਫਟ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਰਫ਼ਾ ਕਰੀਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2012/01/rip-arfa/|title=Arfa's death funeral|date=15 January 2012|work=[[Pakistan Today]]|access-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;technologypark&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|title=Software Technology Park name changed to Arfa Karim Technology Park and one of the main highlights here is the working of Mr Taimoor Ali who is well known in Pakistan for his database management and administrative skills|date=16 January 2012|work=[[The News International|The News]]|access-date=16 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116101251/http://thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|archive-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]]</text>
      <sha1>j39w0quyfgwnqtebs1lh3xckaib5hm0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>841591</id>
      <parentid>841590</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T21:32:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Animedudeeditor</username>
        <id>60867</id>
      </contributor>
      <origin>841591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4304" sha1="jf6ldrw0l7fdeg9yeahivyx7lyxeleq" xml:space="preserve">
{{Infobox building
| name             = ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| native_name      = ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| native_name_lang = 
| former_names     = 
| alternate_names  = ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| awards           = 
| image            = Arfa Karim Tower Lahore.jpg
| image_size       = 250px
| caption          = Arfa Software Technology Park
| address          = 346-B, Ferozepur Road
| location_town    = [[Lahore]]
| location_country = [[Pakistan]]
| coordinates      = {{coord|31.475357|74.343064|display=inline,title}}
| altitude         = 
| status           = completed
| groundbreaking_date = 3 July 2006
| start_date       = 
| completion_date  = 
| opened_date      = 
| inauguration_date = 9 February 2012
| architect        = 
| landlord         = 
| owner            = ਪੰਜਾਬ ਇੰਫੋਰਮਤੀਓਂ ਟੈਚਨੋਲੋਜੀ ਬੋਰਡ 
Punjab Information Technology Board
| cost             = 
| floor_area       = 
| top_floor        = 
| floor_count      = 17
| embedded         = 
| references       = 
| map_type         = 
| map_alt          = 
| map_caption      = 
| building_type    = 
| architectural_style = 
| structural_system = 
| client           = 
| current_tenants  = 
| height           = 106 m (348 ft)
| antenna_spire    = 
| roof             = 
| other_dimensions = 
| elevator_count   = 
| architecture_firm = 
| structural_engineer = 
| services_engineer = 
| civil_engineer   = 
| other_designers  = 
| quantity_surveyor = 
| main_contractor  = 
| designations     = 
| ren_architect    = 
| ren_awards       = 
| ren_firm         = 
| ren_cost         = 
| ren_str_engineer = 
| ren_serv_engineer = 
| ren_civ_engineer = 
| ren_oth_designers = 
| ren_qty_surveyor = 
| diameter         = 
| website          = [http://www.pitb.gov.pk/ASTP Arfa Software Technology Park]
}}
[[ਤਸਵੀਰ:Arfa_Inauguration_9Feb.jpg|right|thumb|ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਿਖੇ ਉਦਘਾਟਨ ਤਖ਼ਤੀ, 9 ਫਰਵਰੀ 2012]]
'''ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ''' (ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੋਡ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ, ਇਹ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।

15 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ, [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮੀਆਂ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਨੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਰੱਖਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾੱਫਟ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਰਫ਼ਾ ਕਰੀਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2012/01/rip-arfa/|title=Arfa's death funeral|date=15 January 2012|work=[[Pakistan Today]]|access-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;technologypark&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|title=Software Technology Park name changed to Arfa Karim Technology Park and one of the main highlights here is the working of Mr Taimoor Ali who is well known in Pakistan for his database management and administrative skills|date=16 January 2012|work=[[The News International|The News]]|access-date=16 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116101251/http://thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|archive-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]]</text>
      <sha1>jf6ldrw0l7fdeg9yeahivyx7lyxeleq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>841592</id>
      <parentid>841591</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T21:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Animedudeeditor</username>
        <id>60867</id>
      </contributor>
      <comment>ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਮ</comment>
      <origin>841592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4255" sha1="rrc675vcnfqvtvpqp2lhzk9tj3z2dnk" xml:space="preserve">
{{Infobox building
| name             = ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| native_name      = Arfa Software Technology Park
| native_name_lang = 
| former_names     = 
| alternate_names  = ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| awards           = 
| image            = Arfa Karim Tower Lahore.jpg
| image_size       = 250px
| caption          = Arfa Software Technology Park
| address          = 346-B, Ferozepur Road
| location_town    = [[Lahore]]
| location_country = [[Pakistan]]
| coordinates      = {{coord|31.475357|74.343064|display=inline,title}}
| altitude         = 
| status           = completed
| groundbreaking_date = 3 July 2006
| start_date       = 
| completion_date  = 
| opened_date      = 
| inauguration_date = 9 February 2012
| architect        = 
| landlord         = 
| owner            = ਪੰਜਾਬ ਇੰਫੋਰਮਤੀਓਂ ਟੈਚਨੋਲੋਜੀ ਬੋਰਡ 
Punjab Information Technology Board
| cost             = 
| floor_area       = 
| top_floor        = 
| floor_count      = 17
| embedded         = 
| references       = 
| map_type         = 
| map_alt          = 
| map_caption      = 
| building_type    = 
| architectural_style = 
| structural_system = 
| client           = 
| current_tenants  = 
| height           = 106 m (348 ft)
| antenna_spire    = 
| roof             = 
| other_dimensions = 
| elevator_count   = 
| architecture_firm = 
| structural_engineer = 
| services_engineer = 
| civil_engineer   = 
| other_designers  = 
| quantity_surveyor = 
| main_contractor  = 
| designations     = 
| ren_architect    = 
| ren_awards       = 
| ren_firm         = 
| ren_cost         = 
| ren_str_engineer = 
| ren_serv_engineer = 
| ren_civ_engineer = 
| ren_oth_designers = 
| ren_qty_surveyor = 
| diameter         = 
| website          = [http://www.pitb.gov.pk/ASTP Arfa Software Technology Park]
}}
[[ਤਸਵੀਰ:Arfa_Inauguration_9Feb.jpg|right|thumb|ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਿਖੇ ਉਦਘਾਟਨ ਤਖ਼ਤੀ, 9 ਫਰਵਰੀ 2012]]
'''ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ''' (ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੋਡ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ, ਇਹ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।

15 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ, [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮੀਆਂ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਨੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਰੱਖਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾੱਫਟ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਰਫ਼ਾ ਕਰੀਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2012/01/rip-arfa/|title=Arfa's death funeral|date=15 January 2012|work=[[Pakistan Today]]|access-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;technologypark&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|title=Software Technology Park name changed to Arfa Karim Technology Park and one of the main highlights here is the working of Mr Taimoor Ali who is well known in Pakistan for his database management and administrative skills|date=16 January 2012|work=[[The News International|The News]]|access-date=16 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116101251/http://thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|archive-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]]</text>
      <sha1>rrc675vcnfqvtvpqp2lhzk9tj3z2dnk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>841593</id>
      <parentid>841592</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T21:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Animedudeeditor</username>
        <id>60867</id>
      </contributor>
      <origin>841593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4304" sha1="cqxglqov0j4z8cf5wwjl7yiivmf4639" xml:space="preserve">
{{Infobox building
| name             = ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| native_name      = Arfa Software Technology Park
| native_name_lang = 
| former_names     = 
| alternate_names  = ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| awards           = 
| image            = Arfa Karim Tower Lahore.jpg
| image_size       = 250px
| caption          = ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| address          = 346-B, Ferozepur Road
| location_town    = [[Lahore]]
| location_country = [[Pakistan]]
| coordinates      = {{coord|31.475357|74.343064|display=inline,title}}
| altitude         = 
| status           = completed
| groundbreaking_date = 3 July 2006
| start_date       = 
| completion_date  = 
| opened_date      = 
| inauguration_date = 9 February 2012
| architect        = 
| landlord         = 
| owner            = ਪੰਜਾਬ ਇੰਫੋਰਮਤੀਓਂ ਟੈਚਨੋਲੋਜੀ ਬੋਰਡ 
Punjab Information Technology Board
| cost             = 
| floor_area       = 
| top_floor        = 
| floor_count      = 17
| embedded         = 
| references       = 
| map_type         = 
| map_alt          = 
| map_caption      = 
| building_type    = 
| architectural_style = 
| structural_system = 
| client           = 
| current_tenants  = 
| height           = 106 m (348 ft)
| antenna_spire    = 
| roof             = 
| other_dimensions = 
| elevator_count   = 
| architecture_firm = 
| structural_engineer = 
| services_engineer = 
| civil_engineer   = 
| other_designers  = 
| quantity_surveyor = 
| main_contractor  = 
| designations     = 
| ren_architect    = 
| ren_awards       = 
| ren_firm         = 
| ren_cost         = 
| ren_str_engineer = 
| ren_serv_engineer = 
| ren_civ_engineer = 
| ren_oth_designers = 
| ren_qty_surveyor = 
| diameter         = 
| website          = [http://www.pitb.gov.pk/ASTP Arfa Software Technology Park]
}}
[[ਤਸਵੀਰ:Arfa_Inauguration_9Feb.jpg|right|thumb|ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਿਖੇ ਉਦਘਾਟਨ ਤਖ਼ਤੀ, 9 ਫਰਵਰੀ 2012]]
'''ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ''' (ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੋਡ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ, ਇਹ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।

15 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ, [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮੀਆਂ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਨੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਰੱਖਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾੱਫਟ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਰਫ਼ਾ ਕਰੀਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2012/01/rip-arfa/|title=Arfa's death funeral|date=15 January 2012|work=[[Pakistan Today]]|access-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;technologypark&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|title=Software Technology Park name changed to Arfa Karim Technology Park and one of the main highlights here is the working of Mr Taimoor Ali who is well known in Pakistan for his database management and administrative skills|date=16 January 2012|work=[[The News International|The News]]|access-date=16 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116101251/http://thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|archive-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]]</text>
      <sha1>cqxglqov0j4z8cf5wwjl7yiivmf4639</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>841594</id>
      <parentid>841593</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T21:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Animedudeeditor</username>
        <id>60867</id>
      </contributor>
      <origin>841594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4310" sha1="1tyuko32exau7lf60rgfeeepk31olni" xml:space="preserve">
{{Infobox building
| name             = ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| native_name      = Arfa Software Technology Park
| native_name_lang = 
| former_names     = 
| alternate_names  = ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| awards           = 
| image            = Arfa Karim Tower Lahore.jpg
| image_size       = 250px
| caption          = ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| address          = 346-B, Ferozepur Road
| location_town    = [[ਲਹੌਰ]]
| location_country = [[Pakistan]]
| coordinates      = {{coord|31.475357|74.343064|display=inline,title}}
| altitude         = 
| status           = completed
| groundbreaking_date = 3 July 2006
| start_date       = 
| completion_date  = 
| opened_date      = 
| inauguration_date = 9 February 2012
| architect        = 
| landlord         = 
| owner            = ਪੰਜਾਬ ਇੰਫੋਰਮਤੀਓਂ ਟੈਚਨੋਲੋਜੀ ਬੋਰਡ 
Punjab Information Technology Board
| cost             = 
| floor_area       = 
| top_floor        = 
| floor_count      = 17
| embedded         = 
| references       = 
| map_type         = 
| map_alt          = 
| map_caption      = 
| building_type    = 
| architectural_style = 
| structural_system = 
| client           = 
| current_tenants  = 
| height           = 106 m (348 ft)
| antenna_spire    = 
| roof             = 
| other_dimensions = 
| elevator_count   = 
| architecture_firm = 
| structural_engineer = 
| services_engineer = 
| civil_engineer   = 
| other_designers  = 
| quantity_surveyor = 
| main_contractor  = 
| designations     = 
| ren_architect    = 
| ren_awards       = 
| ren_firm         = 
| ren_cost         = 
| ren_str_engineer = 
| ren_serv_engineer = 
| ren_civ_engineer = 
| ren_oth_designers = 
| ren_qty_surveyor = 
| diameter         = 
| website          = [http://www.pitb.gov.pk/ASTP Arfa Software Technology Park]
}}
[[ਤਸਵੀਰ:Arfa_Inauguration_9Feb.jpg|right|thumb|ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਿਖੇ ਉਦਘਾਟਨ ਤਖ਼ਤੀ, 9 ਫਰਵਰੀ 2012]]
'''ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ''' (ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੋਡ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ, ਇਹ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।

15 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ, [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮੀਆਂ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਨੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਰੱਖਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾੱਫਟ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਰਫ਼ਾ ਕਰੀਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2012/01/rip-arfa/|title=Arfa's death funeral|date=15 January 2012|work=[[Pakistan Today]]|access-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;technologypark&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|title=Software Technology Park name changed to Arfa Karim Technology Park and one of the main highlights here is the working of Mr Taimoor Ali who is well known in Pakistan for his database management and administrative skills|date=16 January 2012|work=[[The News International|The News]]|access-date=16 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116101251/http://thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|archive-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]]</text>
      <sha1>1tyuko32exau7lf60rgfeeepk31olni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>841595</id>
      <parentid>841594</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T21:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Animedudeeditor</username>
        <id>60867</id>
      </contributor>
      <origin>841595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4326" sha1="stbh7dkhcwlanifedmu2zqveprf2xlp" xml:space="preserve">
{{Infobox building
| name             = ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| native_name      = Arfa Software Technology Park
| native_name_lang = 
| former_names     = 
| alternate_names  = ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| awards           = 
| image            = Arfa Karim Tower Lahore.jpg
| image_size       = 250px
| caption          = ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| address          = 346-B, Ferozepur Road
| location_town    = [[ਲਹੌਰ]]
| location_country = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]
| coordinates      = {{coord|31.475357|74.343064|display=inline,title}}
| altitude         = 
| status           = completed
| groundbreaking_date = 3 July 2006
| start_date       = 
| completion_date  = 
| opened_date      = 
| inauguration_date = 9 February 2012
| architect        = 
| landlord         = 
| owner            = ਪੰਜਾਬ ਇੰਫੋਰਮਤੀਓਂ ਟੈਚਨੋਲੋਜੀ ਬੋਰਡ 
Punjab Information Technology Board
| cost             = 
| floor_area       = 
| top_floor        = 
| floor_count      = 17
| embedded         = 
| references       = 
| map_type         = 
| map_alt          = 
| map_caption      = 
| building_type    = 
| architectural_style = 
| structural_system = 
| client           = 
| current_tenants  = 
| height           = 106 m (348 ft)
| antenna_spire    = 
| roof             = 
| other_dimensions = 
| elevator_count   = 
| architecture_firm = 
| structural_engineer = 
| services_engineer = 
| civil_engineer   = 
| other_designers  = 
| quantity_surveyor = 
| main_contractor  = 
| designations     = 
| ren_architect    = 
| ren_awards       = 
| ren_firm         = 
| ren_cost         = 
| ren_str_engineer = 
| ren_serv_engineer = 
| ren_civ_engineer = 
| ren_oth_designers = 
| ren_qty_surveyor = 
| diameter         = 
| website          = [http://www.pitb.gov.pk/ASTP Arfa Software Technology Park]
}}
[[ਤਸਵੀਰ:Arfa_Inauguration_9Feb.jpg|right|thumb|ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਿਖੇ ਉਦਘਾਟਨ ਤਖ਼ਤੀ, 9 ਫਰਵਰੀ 2012]]
'''ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ''' (ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੋਡ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ, ਇਹ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।

15 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ, [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮੀਆਂ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਨੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਰੱਖਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾੱਫਟ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਰਫ਼ਾ ਕਰੀਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2012/01/rip-arfa/|title=Arfa's death funeral|date=15 January 2012|work=[[Pakistan Today]]|access-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;technologypark&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|title=Software Technology Park name changed to Arfa Karim Technology Park and one of the main highlights here is the working of Mr Taimoor Ali who is well known in Pakistan for his database management and administrative skills|date=16 January 2012|work=[[The News International|The News]]|access-date=16 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116101251/http://thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|archive-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]]</text>
      <sha1>stbh7dkhcwlanifedmu2zqveprf2xlp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>841596</id>
      <parentid>841595</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T21:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Animedudeeditor</username>
        <id>60867</id>
      </contributor>
      <origin>841596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4363" sha1="01pm2lljdloa8lh35nhyci3pggsfkiy" xml:space="preserve">
{{Infobox building
| name             = ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| native_name      = Arfa Software Technology Park
| native_name_lang = 
| former_names     = 
| alternate_names  = ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| awards           = 
| image            = Arfa Karim Tower Lahore.jpg
| image_size       = 250px
| caption          = ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| address          = 346-B, Ferozepur Road
| location_town    = [[ਲਹੌਰ]]
| location_country = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]
| coordinates      = {{coord|31.475357|74.343064|display=inline,title}}
| altitude         = 
| status           = ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ
| groundbreaking_date = 3 ਜੁਲਾਈ 2006
| start_date       = 
| completion_date  = 
| opened_date      = 
| inauguration_date = 9 ਫਰਵਰੀ 2012
| architect        = 
| landlord         = 
| owner            = ਪੰਜਾਬ ਇੰਫੋਰਮਤੀਓਂ ਟੈਚਨੋਲੋਜੀ ਬੋਰਡ&lt;br&gt;
Punjab Information Technology Board
| cost             = 
| floor_area       = 
| top_floor        = 
| floor_count      = 17
| embedded         = 
| references       = 
| map_type         = 
| map_alt          = 
| map_caption      = 
| building_type    = 
| architectural_style = 
| structural_system = 
| client           = 
| current_tenants  = 
| height           = 106 m (348 ft)
| antenna_spire    = 
| roof             = 
| other_dimensions = 
| elevator_count   = 
| architecture_firm = 
| structural_engineer = 
| services_engineer = 
| civil_engineer   = 
| other_designers  = 
| quantity_surveyor = 
| main_contractor  = 
| designations     = 
| ren_architect    = 
| ren_awards       = 
| ren_firm         = 
| ren_cost         = 
| ren_str_engineer = 
| ren_serv_engineer = 
| ren_civ_engineer = 
| ren_oth_designers = 
| ren_qty_surveyor = 
| diameter         = 
| website          = [http://www.pitb.gov.pk/ASTP Arfa Software Technology Park]
}}
[[ਤਸਵੀਰ:Arfa_Inauguration_9Feb.jpg|right|thumb|ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਿਖੇ ਉਦਘਾਟਨ ਤਖ਼ਤੀ, 9 ਫਰਵਰੀ 2012]]
'''ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ''' (ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੋਡ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ, ਇਹ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।

15 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ, [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮੀਆਂ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਨੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਰੱਖਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾੱਫਟ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਰਫ਼ਾ ਕਰੀਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2012/01/rip-arfa/|title=Arfa's death funeral|date=15 January 2012|work=[[Pakistan Today]]|access-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;technologypark&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|title=Software Technology Park name changed to Arfa Karim Technology Park and one of the main highlights here is the working of Mr Taimoor Ali who is well known in Pakistan for his database management and administrative skills|date=16 January 2012|work=[[The News International|The News]]|access-date=16 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116101251/http://thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|archive-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]]</text>
      <sha1>01pm2lljdloa8lh35nhyci3pggsfkiy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>841597</id>
      <parentid>841596</parentid>
      <timestamp>2026-06-28T21:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Animedudeeditor</username>
        <id>60867</id>
      </contributor>
      <origin>841597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4391" sha1="9rk4vodrzx6ga1k3vrz2iaz4kyc5apt" xml:space="preserve">
{{Infobox building
| name             = ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| native_name      = Arfa Software Technology Park
| native_name_lang = 
| former_names     = 
| alternate_names  = ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| awards           = 
| image            = Arfa Karim Tower Lahore.jpg
| image_size       = 250px
| caption          = ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ
| address          = 346-ਬੀ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੋਡ
| location_town    = [[ਲਹੌਰ]]
| location_country = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]
| coordinates      = {{coord|31.475357|74.343064|display=inline,title}}
| altitude         = 
| status           = ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ
| groundbreaking_date = 3 ਜੁਲਾਈ 2006
| start_date       = 
| completion_date  = 
| opened_date      = 
| inauguration_date = 9 ਫਰਵਰੀ 2012
| architect        = 
| landlord         = 
| owner            = ਪੰਜਾਬ ਇੰਫੋਰਮਤੀਓਂ ਟੈਚਨੋਲੋਜੀ ਬੋਰਡ&lt;br&gt;
Punjab Information Technology Board
| cost             = 
| floor_area       = 
| top_floor        = 
| floor_count      = 17
| embedded         = 
| references       = 
| map_type         = 
| map_alt          = 
| map_caption      = 
| building_type    = 
| architectural_style = 
| structural_system = 
| client           = 
| current_tenants  = 
| height           = 106 m (348 ft)
| antenna_spire    = 
| roof             = 
| other_dimensions = 
| elevator_count   = 
| architecture_firm = 
| structural_engineer = 
| services_engineer = 
| civil_engineer   = 
| other_designers  = 
| quantity_surveyor = 
| main_contractor  = 
| designations     = 
| ren_architect    = 
| ren_awards       = 
| ren_firm         = 
| ren_cost         = 
| ren_str_engineer = 
| ren_serv_engineer = 
| ren_civ_engineer = 
| ren_oth_designers = 
| ren_qty_surveyor = 
| diameter         = 
| website          = [http://www.pitb.gov.pk/ASTP Arfa Software Technology Park]
}}
[[ਤਸਵੀਰ:Arfa_Inauguration_9Feb.jpg|right|thumb|ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਿਖੇ ਉਦਘਾਟਨ ਤਖ਼ਤੀ, 9 ਫਰਵਰੀ 2012]]
'''ਅਰਫਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ''' (ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੋਡ, ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਹੈ। 2009 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ, ਇਹ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ।

15 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ, [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਮੀਆਂ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਨੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਅਰਫ਼ਾ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਰਕ ਰੱਖਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾੱਫਟ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਰਫ਼ਾ ਕਰੀਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2012/01/rip-arfa/|title=Arfa's death funeral|date=15 January 2012|work=[[Pakistan Today]]|access-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;technologypark&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|title=Software Technology Park name changed to Arfa Karim Technology Park and one of the main highlights here is the working of Mr Taimoor Ali who is well known in Pakistan for his database management and administrative skills|date=16 January 2012|work=[[The News International|The News]]|access-date=16 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120116101251/http://thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=87791&amp;Cat=2|archive-date=16 January 2012}}&lt;/ref&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]]</text>
      <sha1>9rk4vodrzx6ga1k3vrz2iaz4kyc5apt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Animedudeeditor</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204740</id>
    <revision>
      <id>841588</id>
      <timestamp>2026-06-28T21:26:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>841588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="237" sha1="h3anr36k4izpj5053ns99jdkmqhua9d" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Animedudeeditor}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:26, 28 ਜੂਨ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>h3anr36k4izpj5053ns99jdkmqhua9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Urmelbeauftragter</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204741</id>
    <revision>
      <id>841601</id>
      <timestamp>2026-06-28T23:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>841601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="d557j79nc8o6h3g1vl0xbmf8m3cvr3n" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Urmelbeauftragter}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:21, 28 ਜੂਨ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>d557j79nc8o6h3g1vl0xbmf8m3cvr3n</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>