ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2772 841905 841884 2026-07-03T20:46:14Z Nitesh Gill 8973 /* ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ */ 841905 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | name = ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ | image = Contemporary painting of the sixth Sikh guru, Guru Hargobind. Provincial Mughal school, Deccan, mid-17th century.jpg | caption = ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਮੁਗਲ ਸਕੂਲ, ਡੇਕਨ, 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ। | birth_name = ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ | birth_date = {{Birth date|1595|06|19|df=yes}} | birth_place = ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲ਼ੀ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] <br /> {{small|(ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, [[ਭਾਰਤ]])}} | death_date = {{Death date and age|1644|02|28|1595|06|19|df=yes}}<ref name=eos>{{cite book |chapter=HARGOBIND, GURU (1595–1644)| chapter-url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIiE-l/page/n245 |author=Fauja Singh |title= Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University, Patiala|access-date=8 December 2019|year=2009}}</ref> | death_date = [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] <br /> {{small|(ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, [[ਭਾਰਤ]])}} | nationality = | other_names = ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ<br />ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ<br />ਸੱਚਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ<br />ਛੇਵੇਂ ਨਾਨਕ<br />ਬੰਦੀ ਛੋੜ<ref name=":0">{{Cite book |last=Singh |first=Pashaura |title=The Routledge Companion to the Life and Legacy of Guru Hargobind: Sovereignty, Militancy, and Empowerment of the Sikh Panth |date=Aug 9, 2024 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9781040106327 |pages=188}}</ref> | known_for = * [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ * ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ * ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਟ੍ਰੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ * ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੀ ਕਾਇਮੀ * [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਬਾਨੀ * ਇਹ ਜੰਗਾ ਲੜੀਆਂ: * [[ਰੁਹੀਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਜੰਗ * ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ (1634) * [[ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * ਗੁਰੂਸਰ ਦੀ ਜੰਗ * ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੀ ਜੰਗ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਦਮੋਦਰੀ, [[ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ]], ਮਾਤਾ ਮਹਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਕੌਲਾ | children = [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ]] (1613–1638) <br /> [[ਸੂਰਜ ਮੱਲ]] (1618–1698) <br /> [[ਅਨੀ ਰਾਇ]] (1633–1678) <br /> [[ਅਟਲ ਰਾਇ]] (1619–1627)<br /> [[ਗੁਰ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] (1621–1675) <br />[[ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ]](1628–1705) | parents = [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ]] | office1 = 6ਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ | signature = Autograph of Guru Hargobind - 2.jpg | battles = * [[ਰੁਹੀਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1634)]] * [[ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਜਾਂ ਗੁਰੂਸਰ * [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ]] | period = 1606–1644 }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ''' (5 ਜੁਲਾਈ 1595 – 19 ਮਾਰਚ 1644) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛੇਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਹੋਏ ਸਨ।<ref>HS Syan (2013), Sikh Militancy in the Seventeenth Century, IB Tauris, {{ISBN|978-1780762500}}, pages 48–55</ref> ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਤੇ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=hssyan>HS Syan (2013), Sikh Militancy in the Seventeenth Century, IB Tauris, {{ISBN|978-1780762500}}, pages 48–55</ref> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite book|author=John F. Richards|title=The Mughal Empire|url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA97|year=1995|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-56603-2|pages=97–98, 177–178}}</ref><ref name=britannicahargobind>[https://www.britannica.com/biography/Hargobind Hargobind: Sikh Guru], Encyclopedia Britannica, Quote: "Guru Hargobind, sixth Sikh Guru, who developed a strong Sikh army and gave the Sikh religion its military character, in accord with the instructions of his father, Guru Arjan (1563–1606), the first Sikh martyr, who had been executed on the order of the Mughal emperor Jahangir."; "After Jahāngīr's death (1627) the new Mughal emperor, Shāh Jahān, persecuted the Sikh community in earnest. The Sikhs under Hargobind Sahib defeated Shāh Jahān's armies four times, crushing the myth of Mughal invincibility. To the Sikh ideals of his predecessor, Guru Hargobind thus added another: the right and duty of the Sikhs to defend their faith by the sword if necessary."</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ (ਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ) ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ (ਕਾਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਾ ਤਖਤ) ਬਣਾਇਆ। ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅੱਜ ਖਾਲਸਾ (ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਸੰਸਥਾ) ਦੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੀਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਬੋਧ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਜੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name=":22">{{Cite book |last=Shanker |first=Rajkumari |title=Religion and Women |date=Sep 21, 2015 |publisher=State University of New York Press |isbn=9781438419602 |editor-last=Sharma |editor-first=Arvind |pages=198 |chapter=Women in Sikhism}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == [[File:Guru Ki Wadali.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫੋਟੋ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।]] ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦਾ ਜਨਮ [[19 ਜੂਨ]] [[1595]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਢੀ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (4.3 ਮੀਲ) ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,<ref name=eos/><ref name=hssingha>HS Singha (2009), Sikh Studies, Book 7, Hemkunt Press, {{ISBN|978-8170102458}}, pages 18–19</ref> ਉਹ ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਚੇਚਕ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ।<ref name=":14">{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=9788183820752 |pages=69–70}}</ref> ਸਿੱਖ ਹਾਥੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਕਰਮੋ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੋਬਰਾ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੋਂ ਵੀ ਬਚ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":14" /> ਪਹਿਲੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਮੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਨਰਸ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।<ref name=":14" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਰਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਪਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜ਼ਹਿਰ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੰਘਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":14" /> ਦੂਜੀ ਜ਼ਹਿਰ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੱਪ-ਮੋਹਕ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੱਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਪਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਿਚੋੜਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮਰ ਨਾ ਗਿਆ।<ref name=":14" /> ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਤੀਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਾਉਣ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਦਹੀਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਗਿਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ - ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਸਤਾ ਸੀ; ਥੱਲੇ ਡਿੱਗੇ ਦਹੀਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਖਤਰਨਾਕ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":14" /> ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ।<ref name=":14" /> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਤੋਂ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="eos" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਦਰਸ਼ਨ, ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ, ਦਵਾਈ, ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref name=":14" /> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਭਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਇਆ।<ref name=":14" /> ==ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ== 1603 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ]] ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹੁੰਦੇ ਗਏ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਯੋਧਾ ਹੋਣ ਦਾ ਆਖ ਦੇਂਦੇ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ== [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਸਮੇਂ ਦਾ ਹਾਕਮ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿਤਾ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਤ-ਅਭਿਮਾਨੀ ਕਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਤੋਂ ਮਈ 1606 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਹਿਬ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 11 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਅਸਰ ਆਮ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ == {{Quote box|width=246px|bgcolor=#ACE1AF|align=right|quote="ਪੰਜ ਪਿਆਲੇ, ਪੰਜ ਪੀਰ ਛਟਮੁ ਪੀਰ ਬੈਠਾ ਗੁਰੁ ਭਾਰੀ। ਅਰਜਨ ਕਾਇਆ ਪਲਟਿ ਕੈ, ਮੂਰਤਿ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਵਾਰੀ। ਚਲੀ ਪੀੜੀ ਸੋਢੀਆਂ ਰੂਪ ਦਿਖਾਵਣਿ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ। ਦਲਭੰਜਨ ਗੁਰੁ ਸੂਰਮਾ ਵਡ ਯੋਧਾ ਬਹੁ ਪਰਉਪਕਾਰੀ। ਦਰਬਾਰੀ ਢਾਡੀ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਦੋ ਤਲਵਾਰੀ ਬੱਧੀਆਂ ਇੱਕ ਮੀਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪੀਰੀ ਦੀ। ਇਕ ਅਜ਼ਮਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਖੀ ਕਰੇ ਵਜ਼ੀਰ ਦੀ। ਮੇਰੇ ਪਰਵਾਰ ਕੋਈ ਇਲਮ ਨਹੀਂ।"|salign=right|source=— ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ}} [[ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ]] ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੋਰਨਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਵੀ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ 'ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ' ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਗਦ ਭੇਟਾ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਜੁਆਨੀ ਅਰਪਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਭੇਟਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿੱਦਿਆ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਚੋਣਵੇਂ ਸੂਰਮੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਹ ਰੁਚੀ ਦੇਖ ਕੇ ਮਾਝੇ, ਮਾਲਵੇ ਅਤੇ ਦੁਆਬੇ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਪੰਜ ਸੌ ਜਵਾਨ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਗਏ। ਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਈ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲਈ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਬਣ ਰਹੀ ਫੌ਼ਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ== ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸਥਾਨ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ 1606 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਦਿੱਤੀ। ==ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ== ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਸਿੱਖ-ਧਰਮ ਦੇ ਪਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1612-13 ਵਿੱਚ ਦੁਆਬੇ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾਪਅਤੇ ਰਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਰਖੂ ਅੱਖ ਨੇ ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਮਿਹਰ ਕੀਤੀ। 1613 ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ]] ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਡਰੌਲੀ ਭਾਈ|ਡਰੌਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਾਧੂ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਵਰੀਆ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਬਣਿਆ ਜਿਸਦੇ ਘਰ ‘[[ਭਾਈ ਰੂਪ ਚੰਦ]]’ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਰਾਮਸਰ ਅਤੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਬੇਕਸਰ]] ਨਾਮ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਬਣਵਾਏ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ [[ਲੋਹਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਕਿਲਾ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ==ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਕੈਦ== [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣਾ ਪਸੰਦ ਨਾ ਆਇਆ। 1612 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਗਰੇ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਹੁਕਮ ਦੇਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਥੇ ਹੋਰ ਰਾਜਸੀ ਕੈਦੀ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖ ਦੂਰੋਂ ਨੇੜਿਉਂ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਪਹੁੰਚਦੇ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ। 1614 ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਦਮੇ ਦਾ ਬੜਾ ਸਖ਼ਤ ਦੌਰਾ ਪਿਆ। ਆਖ਼ਰ ਉਸਨੇ ਫ਼ਕੀਰ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰਿਹਾਈ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ 52 ਕਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਚੋਲੇ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਫੱੜ ਕੇ 52 ਰਾਜੇ ਵੀ ਜੇਲ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਬੰਦੀ ਛੋੜ== [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਦੇ ਕਿਲੇ 'ਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਅਤੇ [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਵੱਲੋਂ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ 52 ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਕਰਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ [[ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ]] ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹਰ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ, ਵਹਿਮਾਂ, ਭਰਮਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ==ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਘੋੜੇ== [[ਕਾਬੁਲ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ-ਮਸੰਦ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਦੋ ਵਧੀਆ ਘੋੜੇ ਲੈਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ [[ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ ਤੁਰਕ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਖੋਹ ਲਏ। [[ਬਿਧੀ ਚੰਦ|ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ]] ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਘੋੜੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦੇ। ਇਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇਸ ਵਾਰੀਂ ਲਾਲਬੇਗ ਅਤੇ ਕਮਰਬੇਗ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਤੁਰਕਾਂ ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਕਰਾਰੀ ਜੰਗ ਸੀ। ਦੋਨਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ‘ਡਰੌਲੀ’ ਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕ ਸਰਦਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਜੰਗ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 'ਗੁਰੂ ਸਰ' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਬਣਵਾਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਨੰਗਲ ਸਰਸਾ ਦੀ ਲੜਾਈ== ਨਿੱਤ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ, [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 3 ਮਈ, 1635 ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਬਿਲਾਸਪੁਰ, [[ਨਾਹਨ]], ਗੁਲੇਰ, ਨਦੌਣ, [[ਖੰਡੂਰ]] (ਮਗਰੋਂ [[ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ]]) ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਪੜ (ਹੁਣ [[ਰੋਪੜ]]) ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ [[ਖੰਡੂਰ]] 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਦਾ ਰਾਜਾ [[ਹਰੀ ਚੰਦ]], ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਅਰਜ਼ ਕਰਨ ਆ ਪੁੱਜਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ (ਬਾਬਾ) ਗੁਰਦਿਤਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੱਥਾ ਭੇਜ ਦਿਤਾ। ਪਹਿਲੀ ਜੁਲਾਈ, 1635 ਦੇ ਦਿਨ ਨੰਗਲ ਗੁੱਜਰਾਂ (ਹੁਣ ਸਰਸਾ ਨੰਗਲ) ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਪੜ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰੋਪੜ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ ਕੋਟਲਾ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ (ਹੁਣ [[ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ]]) ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਤ ਉੱਤੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ, 18 ਜੁਲਾਈ, 1635 ਦੇ ਦਿਨ ਰੋਪੜ ਪੁੱਜੇ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਹ ਨਵਾਬ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਰਹੇ। 19 ਤੇ 20 ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਟਲਾ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ (ਹੁਣ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ) ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਜਦ ਤਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਗ਼ਲ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਰਿਆਸਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ==ਯੁੱਧ== '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ''' 1634 ਈ: ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਖਲਿਸ ਖਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਬਾਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ [[ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਸੀ। ===ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ=== ਇਹ ਲੜਾਈ 1635 ਈ: ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਗੰਢ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ [[ਕਾਲੇ ਖਾਂ]] ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਫ਼ੌਜ ਤੋਰ ਦਿੱਤੀ। ‘ਕਰਤਾਰਪੁਰ’ ਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ (ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਤਿਆਗ ਮੱਲ) ਜੀ ਵੀ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੜੇ। ਆਖਿਰ ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਪਰ ਕੁਝ ਨਾ ਵਿਗਾੜ ਸਕਿਆ ਜਦ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਇਕੋ ਵਾਰ ਨਾਲ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਕੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਆਗਿਆ। ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਦਾ ਦਾਮਾਦ ਕਾਲੇ ਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆਂ ਕਾਲੇ ਖਾਂ, ਵਾਰ ਇਉਂ ਨਹੀਂ ਇਉਂ ਕਰੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਕਾਲੇ ਖਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਐਸਾ ਚੀਰ ਪਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜੰਜੂ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਯੁੱਧ 1635 ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਭੱਜ ਕੇ ਜਾਣ ਬਚਾਈ। 1635ਈ: ਵਿੱਚ ਹੀ [[ਫਗਵਾੜਾ]] ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਦਾਸਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੁਲੇਹਾ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ। 1638 ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ|ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤਾ ਜੀ]] ਚਲਾਨਾ ਕਰ ਗਏ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ== ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਕਰਮ ਕਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ। 1635 ਵਿੱਚ [[ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ]] ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਤੰਗ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੋ 1644 ਤੱਕ ਅਮਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਅੰਤ ਵੇਲਾ ਨੇੜੇ ਜਾਣਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਆਪਣੇ ਪੋਤਰੇ (ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤਾ) [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਅਤੇ 3 ਮਾਰਚ 1644 ਨੂੰ 49 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਮਾਤਾ ਕੌਲਾਂ]] * [[ਅਕਾਲ ਸੈਨਾ]] * [[ਦਿਲਬਾਗ ਅਤੇ ਗੁਲਬਾਗ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== * Dr Harjinder Singh Dilgeer (2012), ''SIKH HISTORY in 10 volumes'', Sikh University Press. ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [https://web.archive.org/web/20081121001911/http://www.scys-online.org/site/G6.html Guru Hargobind] (archived) {{Sikhism|state=collapsed}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1595]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕ]] qydkh6c80stmsdv8femnnovyoyb6rwi 841906 841905 2026-07-03T20:48:17Z Nitesh Gill 8973 /* ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ */ 841906 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | name = ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ | image = Contemporary painting of the sixth Sikh guru, Guru Hargobind. Provincial Mughal school, Deccan, mid-17th century.jpg | caption = ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਮੁਗਲ ਸਕੂਲ, ਡੇਕਨ, 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ। | birth_name = ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ | birth_date = {{Birth date|1595|06|19|df=yes}} | birth_place = ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲ਼ੀ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] <br /> {{small|(ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, [[ਭਾਰਤ]])}} | death_date = {{Death date and age|1644|02|28|1595|06|19|df=yes}}<ref name=eos>{{cite book |chapter=HARGOBIND, GURU (1595–1644)| chapter-url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIiE-l/page/n245 |author=Fauja Singh |title= Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University, Patiala|access-date=8 December 2019|year=2009}}</ref> | death_date = [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] <br /> {{small|(ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, [[ਭਾਰਤ]])}} | nationality = | other_names = ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ<br />ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ<br />ਸੱਚਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ<br />ਛੇਵੇਂ ਨਾਨਕ<br />ਬੰਦੀ ਛੋੜ<ref name=":0">{{Cite book |last=Singh |first=Pashaura |title=The Routledge Companion to the Life and Legacy of Guru Hargobind: Sovereignty, Militancy, and Empowerment of the Sikh Panth |date=Aug 9, 2024 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9781040106327 |pages=188}}</ref> | known_for = * [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ * ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ * ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਟ੍ਰੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ * ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੀ ਕਾਇਮੀ * [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਬਾਨੀ * ਇਹ ਜੰਗਾ ਲੜੀਆਂ: * [[ਰੁਹੀਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਜੰਗ * ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ (1634) * [[ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * ਗੁਰੂਸਰ ਦੀ ਜੰਗ * ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੀ ਜੰਗ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਦਮੋਦਰੀ, [[ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ]], ਮਾਤਾ ਮਹਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਕੌਲਾ | children = [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ]] (1613–1638) <br /> [[ਸੂਰਜ ਮੱਲ]] (1618–1698) <br /> [[ਅਨੀ ਰਾਇ]] (1633–1678) <br /> [[ਅਟਲ ਰਾਇ]] (1619–1627)<br /> [[ਗੁਰ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] (1621–1675) <br />[[ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ]](1628–1705) | parents = [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ]] | office1 = 6ਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ | signature = Autograph of Guru Hargobind - 2.jpg | battles = * [[ਰੁਹੀਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1634)]] * [[ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਜਾਂ ਗੁਰੂਸਰ * [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ]] | period = 1606–1644 }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ''' (5 ਜੁਲਾਈ 1595 – 19 ਮਾਰਚ 1644) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛੇਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਹੋਏ ਸਨ।<ref>HS Syan (2013), Sikh Militancy in the Seventeenth Century, IB Tauris, {{ISBN|978-1780762500}}, pages 48–55</ref> ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਤੇ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=hssyan>HS Syan (2013), Sikh Militancy in the Seventeenth Century, IB Tauris, {{ISBN|978-1780762500}}, pages 48–55</ref> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite book|author=John F. Richards|title=The Mughal Empire|url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA97|year=1995|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-56603-2|pages=97–98, 177–178}}</ref><ref name=britannicahargobind>[https://www.britannica.com/biography/Hargobind Hargobind: Sikh Guru], Encyclopedia Britannica, Quote: "Guru Hargobind, sixth Sikh Guru, who developed a strong Sikh army and gave the Sikh religion its military character, in accord with the instructions of his father, Guru Arjan (1563–1606), the first Sikh martyr, who had been executed on the order of the Mughal emperor Jahangir."; "After Jahāngīr's death (1627) the new Mughal emperor, Shāh Jahān, persecuted the Sikh community in earnest. The Sikhs under Hargobind Sahib defeated Shāh Jahān's armies four times, crushing the myth of Mughal invincibility. To the Sikh ideals of his predecessor, Guru Hargobind thus added another: the right and duty of the Sikhs to defend their faith by the sword if necessary."</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ (ਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ) ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ (ਕਾਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਾ ਤਖਤ) ਬਣਾਇਆ। ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅੱਜ ਖਾਲਸਾ (ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਸੰਸਥਾ) ਦੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੀਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਬੋਧ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਜੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name=":22">{{Cite book |last=Shanker |first=Rajkumari |title=Religion and Women |date=Sep 21, 2015 |publisher=State University of New York Press |isbn=9781438419602 |editor-last=Sharma |editor-first=Arvind |pages=198 |chapter=Women in Sikhism}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == [[File:Guru Ki Wadali.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫੋਟੋ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।]] ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦਾ ਜਨਮ [[19 ਜੂਨ]] [[1595]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਢੀ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (4.3 ਮੀਲ) ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,<ref name=eos/><ref name=hssingha>HS Singha (2009), Sikh Studies, Book 7, Hemkunt Press, {{ISBN|978-8170102458}}, pages 18–19</ref> ਉਹ ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਚੇਚਕ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ।<ref name=":14">{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=9788183820752 |pages=69–70}}</ref> ਸਿੱਖ ਹਾਥੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਕਰਮੋ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੋਬਰਾ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੋਂ ਵੀ ਬਚ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":14" /> ਪਹਿਲੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਮੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਨਰਸ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।<ref name=":14" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਰਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਪਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜ਼ਹਿਰ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੰਘਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":14" /> ਦੂਜੀ ਜ਼ਹਿਰ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੱਪ-ਮੋਹਕ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੱਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਪਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਿਚੋੜਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮਰ ਨਾ ਗਿਆ।<ref name=":14" /> ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਤੀਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਾਉਣ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਦਹੀਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਗਿਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ - ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਸਤਾ ਸੀ; ਥੱਲੇ ਡਿੱਗੇ ਦਹੀਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਖਤਰਨਾਕ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":14" /> ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ।<ref name=":14" /> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਤੋਂ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="eos" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਦਰਸ਼ਨ, ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ, ਦਵਾਈ, ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref name=":14" /> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਭਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਇਆ।<ref name=":14" /> ==ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ== 1603 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ]] ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹੁੰਦੇ ਗਏ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਯੋਧਾ ਹੋਣ ਦਾ ਆਖ ਦੇਂਦੇ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ== [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਸਮੇਂ ਦਾ ਹਾਕਮ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿਤਾ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਤ-ਅਭਿਮਾਨੀ ਕਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਤੋਂ ਮਈ 1606 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਹਿਬ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 11 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਅਸਰ ਆਮ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ == {{Quote box|width=246px|bgcolor=#ACE1AF|align=right|quote="ਪੰਜ ਪਿਆਲੇ, ਪੰਜ ਪੀਰ ਛਟਮੁ ਪੀਰ ਬੈਠਾ ਗੁਰੁ ਭਾਰੀ। ਅਰਜਨ ਕਾਇਆ ਪਲਟਿ ਕੈ, ਮੂਰਤਿ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਵਾਰੀ। ਚਲੀ ਪੀੜੀ ਸੋਢੀਆਂ ਰੂਪ ਦਿਖਾਵਣਿ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ। ਦਲਭੰਜਨ ਗੁਰੁ ਸੂਰਮਾ ਵਡ ਯੋਧਾ ਬਹੁ ਪਰਉਪਕਾਰੀ। ਦਰਬਾਰੀ ਢਾਡੀ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਦੋ ਤਲਵਾਰੀ ਬੱਧੀਆਂ ਇੱਕ ਮੀਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪੀਰੀ ਦੀ। ਇਕ ਅਜ਼ਮਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਖੀ ਕਰੇ ਵਜ਼ੀਰ ਦੀ। ਮੇਰੇ ਪਰਵਾਰ ਕੋਈ ਇਲਮ ਨਹੀਂ।"|salign=right|source=— ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ}} [[ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ]] ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੋਰਨਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਵੀ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ 'ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ' ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਗਦ ਭੇਟਾ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਜੁਆਨੀ ਅਰਪਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਭੇਟਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿੱਦਿਆ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਚੋਣਵੇਂ ਸੂਰਮੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਹ ਰੁਚੀ ਦੇਖ ਕੇ ਮਾਝੇ, ਮਾਲਵੇ ਅਤੇ ਦੁਆਬੇ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਪੰਜ ਸੌ ਜਵਾਨ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਗਏ। ਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਈ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲਈ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਬਣ ਰਹੀ ਫੌ਼ਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ== ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸਥਾਨ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ 1606 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਦਿੱਤੀ। ==ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ== ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਸਿੱਖ-ਧਰਮ ਦੇ ਪਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1612-13 ਵਿੱਚ ਦੁਆਬੇ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾਪਅਤੇ ਰਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਰਖੂ ਅੱਖ ਨੇ ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਮਿਹਰ ਕੀਤੀ। 1613 ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ]] ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਡਰੌਲੀ ਭਾਈ|ਡਰੌਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਾਧੂ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਵਰੀਆ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਬਣਿਆ ਜਿਸਦੇ ਘਰ ‘[[ਭਾਈ ਰੂਪ ਚੰਦ]]’ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਰਾਮਸਰ ਅਤੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਬੇਕਸਰ]] ਨਾਮ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਬਣਵਾਏ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ [[ਲੋਹਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਕਿਲਾ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ==ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਕੈਦ== [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣਾ ਪਸੰਦ ਨਾ ਆਇਆ। 1612 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਗਰੇ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਹੁਕਮ ਦੇਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਥੇ ਹੋਰ ਰਾਜਸੀ ਕੈਦੀ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖ ਦੂਰੋਂ ਨੇੜਿਉਂ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਪਹੁੰਚਦੇ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ। 1614 ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਦਮੇ ਦਾ ਬੜਾ ਸਖ਼ਤ ਦੌਰਾ ਪਿਆ। ਆਖ਼ਰ ਉਸਨੇ ਫ਼ਕੀਰ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰਿਹਾਈ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ 52 ਕਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਚੋਲੇ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਫੱੜ ਕੇ 52 ਰਾਜੇ ਵੀ ਜੇਲ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਬੰਦੀ ਛੋੜ== [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਦੇ ਕਿਲੇ 'ਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਅਤੇ [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਵੱਲੋਂ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ 52 ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਕਰਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ [[ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ]] ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹਰ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ, ਵਹਿਮਾਂ, ਭਰਮਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ==ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਘੋੜੇ== [[ਕਾਬੁਲ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ-ਮਸੰਦ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਦੋ ਵਧੀਆ ਘੋੜੇ ਲੈਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ [[ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ ਤੁਰਕ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਖੋਹ ਲਏ। [[ਬਿਧੀ ਚੰਦ|ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ]] ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਘੋੜੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦੇ। ਇਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇਸ ਵਾਰੀਂ ਲਾਲਬੇਗ ਅਤੇ ਕਮਰਬੇਗ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਤੁਰਕਾਂ ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਕਰਾਰੀ ਜੰਗ ਸੀ। ਦੋਨਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ‘ਡਰੌਲੀ’ ਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕ ਸਰਦਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਜੰਗ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 'ਗੁਰੂ ਸਰ' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਬਣਵਾਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਨੰਗਲ ਸਰਸਾ ਦੀ ਲੜਾਈ== ਨਿੱਤ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ, [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 3 ਮਈ, 1635 ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਬਿਲਾਸਪੁਰ, [[ਨਾਹਨ]], ਗੁਲੇਰ, ਨਦੌਣ, [[ਖੰਡੂਰ]] (ਮਗਰੋਂ [[ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ]]) ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਪੜ (ਹੁਣ [[ਰੋਪੜ]]) ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ [[ਖੰਡੂਰ]] 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਦਾ ਰਾਜਾ [[ਹਰੀ ਚੰਦ]], ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਅਰਜ਼ ਕਰਨ ਆ ਪੁੱਜਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ (ਬਾਬਾ) ਗੁਰਦਿਤਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੱਥਾ ਭੇਜ ਦਿਤਾ। ਪਹਿਲੀ ਜੁਲਾਈ, 1635 ਦੇ ਦਿਨ ਨੰਗਲ ਗੁੱਜਰਾਂ (ਹੁਣ ਸਰਸਾ ਨੰਗਲ) ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਪੜ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰੋਪੜ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ ਕੋਟਲਾ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ (ਹੁਣ [[ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ]]) ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਤ ਉੱਤੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ, 18 ਜੁਲਾਈ, 1635 ਦੇ ਦਿਨ ਰੋਪੜ ਪੁੱਜੇ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਹ ਨਵਾਬ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਰਹੇ। 19 ਤੇ 20 ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਟਲਾ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ (ਹੁਣ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ) ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਜਦ ਤਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਗ਼ਲ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਰਿਆਸਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ==ਯੁੱਧ== '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ''' 1634 ਈ: ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਖਲਿਸ ਖਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਬਾਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ [[ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਸੀ। ===ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ=== ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ 1635 ਈ: ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਗੰਢ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ [[ਕਾਲੇ ਖਾਂ]] ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਫ਼ੌਜ ਤੋਰ ਦਿੱਤੀ। ‘ਕਰਤਾਰਪੁਰ’ ਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ (ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਤਿਆਗ ਮੱਲ) ਵੀ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੜੇ। ਆਖਿਰ ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਪਰ ਕੁਝ ਨਾ ਵਿਗਾੜ ਸਕਿਆ ਜਦ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਇਕੋ ਵਾਰ ਨਾਲ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਕੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਆਗਿਆ। ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਦਾ ਦਾਮਾਦ ਕਾਲੇ ਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆਂ ਕਾਲੇ ਖਾਂ, ਵਾਰ ਇਉਂ ਨਹੀਂ ਇਉਂ ਕਰੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਕਾਲੇ ਖਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਐਸਾ ਚੀਰ ਪਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜੰਜੂ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਯੁੱਧ 1635 ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਭੱਜ ਕੇ ਜਾਣ ਬਚਾਈ। 1635ਈ: ਵਿੱਚ ਹੀ [[ਫਗਵਾੜਾ]] ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਦਾਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੁਲੇਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ। 1638 ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ|ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤਾ ਜੀ]] ਚਲਾਨਾ ਕਰ ਗਏ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ== ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਕਰਮ ਕਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ। 1635 ਵਿੱਚ [[ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ]] ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਤੰਗ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੋ 1644 ਤੱਕ ਅਮਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਅੰਤ ਵੇਲਾ ਨੇੜੇ ਜਾਣਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਆਪਣੇ ਪੋਤਰੇ (ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤਾ) [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਅਤੇ 3 ਮਾਰਚ 1644 ਨੂੰ 49 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਮਾਤਾ ਕੌਲਾਂ]] * [[ਅਕਾਲ ਸੈਨਾ]] * [[ਦਿਲਬਾਗ ਅਤੇ ਗੁਲਬਾਗ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== * Dr Harjinder Singh Dilgeer (2012), ''SIKH HISTORY in 10 volumes'', Sikh University Press. ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [https://web.archive.org/web/20081121001911/http://www.scys-online.org/site/G6.html Guru Hargobind] (archived) {{Sikhism|state=collapsed}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1595]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕ]] tfr3ozw922g0b95820vayff3v9aybjy 0 3308 841922 823164 2026-07-04T07:07:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841922 wikitext text/x-wiki ਫਲੋਰੀਨ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Fluorine) ਇੱਕ [[ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]] ਹੈ। ਇਸ ਦਾ [[ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ]] 9 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ '''F''' ਹੈ। ਇਸ ਦਾ [[ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ]] 18.9984032 amu ਹੈ। == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ == {{ਕਾਮਨਜ਼|Fluorine}} * [http://www.webelements.com/fluorine/ WebElements.com ਤੇ ਫਲੋਰੀਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)] * [http://education.jlab.org/itselemental/ele009.html It's Elemental – Fluorine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080803223015/http://education.jlab.org/itselemental/ele009.html |date=2008-08-03 }} * [http://www.chemie-master.de/pse/pse.php?modul=F Picture of liquid fluorine – chemie-master.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512054622/http://www.chemie-master.de/pse/pse.php?modul=F |date=2008-05-12 }} * [http://www.chemsoc.org/viselements/pages/fluorine.html Chemsoc.org] {{ਪੀਰੀਆਡਿਕ ਟੇਬਲ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ]] {{Science-stub}} q8sdg7shx9comqucbb63l4ny749qxaq 0 20452 841901 579983 2026-07-03T16:29:12Z IvanScrooge98 14422 /* */ 841901 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਵਸੋਂ |ਦਫ਼ਤਰੀ_ਨਾਂ = ਬ੍ਰਾਤਿਸਲਾਵਾ |ਦੇਸੀ_ਨਾਂ =Bratislava |native_name= |other_name = |category=City |etymology= |motto = |ਉੱਪਨਾਮ=ਦਨੂਬ ਉਤਲੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਬ੍ਰਾਤਿਸਕਾ, ਬਲਾਵਾ, ਲਿਟਲ ਬਿਗ ਸਿਟੀ |ਤਸਵੀਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ =Bratislava Montage.jpg |ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ=ਸਿਖਰ ਖੱਬਿਓਂ ਘੜੀ ਦੇ ਰੁਖ ਨਾਲ਼: ਨੋਵੀ ਪੁਲ, ਦਨੂਬ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਾਤਿਸਲਾਵਾ ਦਾ ਬ੍ਰਾਤਿਸਲਾਵਾ ਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਨਜ਼ਾਰਾ, ਸੰਤ ਮਾਈਕਲ ਗੇਟ, ਪੁਰਾਣਾ ਨਗਰ, ਸਲੋਵਾਕ ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਤਿਸਲਾਵਾ ਗੜ੍ਹ, ਤੋਫ਼ ਸਲਾਵਿਨ ਦਾ ਬੁੱਤ, ਹੋਦਜ਼ੋਵੋ ਚੌਂਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਧਰਤੀ ਫੁਹਾਰਾ, ਬ੍ਰਾਤਿਸਲਾਵਾ ਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹਾਬੰਦੀ |ਤਸਵੀਰ_ਝੰਡਾ =Flag of Bratislava.svg |ਤਸਵੀਰ_ਮੋਹਰ=Coat of Arms of Bratislava.svg |ਮੋਹਰ_ਕਿਸਮ=ਕੁਲ-ਚਿੰਨ੍ਹ |ਉੱਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ=ਦੇਸ਼ |ਉੱਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਸਲੋਵਾਕੀਆ}} |ਉੱਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਖੇਤਰ |ਉੱਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = ਬ੍ਰਾਤਿਸਲਾਵਾ |ਹਿੱਸੇ_ਕਿਸਮ=ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ |part_fold= |ਹਿੱਸੇ=Bratislava I |part1=[[Bratislava II|II]] |part2=[[Bratislava III|III]] |part3=[[Bratislava IV|IV]] |part4=[[Bratislava V|V]] |landmark= |location= |ਉੱਚਾਈ_ਮੀਟਰ=134 |prominence= |lat_d=48 |lat_m=08 |lat_s=38 |lat_NS=N |long_d=17 |long_m=06 |long_s=35 |long_EW=E |ਰਕਬਾ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2=367.584 |area_land= |area_water= |ਰਕਬਾ_ਸ਼ਹਿਰੀ_ਕਿਮੀ2=853.15 |ਰਕਬਾ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਕਿਮੀ2=2053 |ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ =462603 |ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ=2-1-2012 |ਅਬਾਦੀ_ਸ਼ਹਿਰੀ=586300 |ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ=659578 |ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ=1258 |population_density_urban=auto |population_density_metro=auto |ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ =ਪਹਿਲਾ ਜ਼ਿਕਰ |ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ= 907 |ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ_ਸੰਸਥਾ = ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲ |government_location= |government_region= |government_state= |ਆਗੂ_ਸਿਰਲੇਖ = ਮੇਅਰ |ਆਗੂ_ਨਾਂ =ਮਿਲਾਨ ਫ਼ਤਾਚਨਿਕ |ਸਮਾਂ_ਜ਼ੋਨ=ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪੀ ਸਮਾਂ |utc_offset=+1 |ਸਮਾਂ_ਜੋਨ_DST=ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪੀ ਗਰਮ-ਰੁੱਤੀ ਸਮਾਂ |utc_offset_DST=+2 |ਡਾਕ_ਕੋਡ=8XX XX |ਇਲਾਕਾ_ਕੋਡ=421 2 |ਇਲਾਕਾ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ=ਫ਼ੋਨ ਅਗੇਤਰ |whs_name = |whs_year = |whs_number= |whs_region= |whs_criteria= |iucn_category= |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ = ਸਲੋਵਾਕੀਆ |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਸਲੋਵਾਕੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ |ਵੈੱਬਸਾਈਟ =[http://www.bratislava.sk/en bratislava.sk] |footnotes= }} '''ਬ੍ਰਾਤਿਸਲਾਵਾ''' ({{IPA-cs|ˈbracɪslava|sk|Bratislava (Slovak pronunciation).ogg}}, {{IPA-en|ˌbrætɨˈslɑːvə}} ਜਾਂ {{IPA-en|ˌbrɑːtɨˈslɑːvə|}}; ਪੂਰਵਲਾ [[ਸਲੋਵਾਕ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਲੋਵਾਕ]] ''Prešpork'' (ਪ੍ਰੈਸ਼ਪੋਰੋਕ); {{lang-de|Pressburg}} ਪੂਰਵਲਾ ''Preßburg'', {{lang-hu|Pozsony}}) [[ਸਲੋਵਾਕੀਆ]] ਦੀ [[ਰਾਜਧਾਨੀ]] ਅਤੇ ਲਗਭਗ 460,000 ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ਼ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।<ref name="stats2006">{{cite web |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |url=http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=6772 |title=Population on December 31, 2006 – districts |date=July 23, 2007 |accessdate=January 8, 2007 |archive-date=ਅਗਸਤ 24, 2011 |archive-url=https://www.webcitation.org/61AlW1TG5?url=http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=6772 |dead-url=yes }}</ref> ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਸਲੋਵਾਕੀਆ ਵਿੱਚ ਦਨੂਬ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਮੋਰਾਵਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ [[ਆਸਟਰੀਆ]] ਅਤੇ [[ਹੰਗਰੀ]] ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦੋ ਅਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web |publisher=Finance New Europe |url=http://www.czech-transport.com/fne-portal/index.php?aid=170 |title=Bratislava Blast |author=Dominic Swire |year=2006 |accessdate=May 8, 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061210141244/http://www.czech-transport.com/fne-portal/index.php?aid=170 |archivedate=ਦਸੰਬਰ 10, 2006 |dead-url=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ}} {{ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਲੋਵਾਕੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] oqgtbmhrjtr7wzhh3mmpf7pb0yg2f94 0 39041 841926 836023 2026-07-04T09:05:28Z Kuldeepburjbhalaike 18176 /* */ 841926 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਵਰਗੀ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ | image = JaswantSinghKhalra.jpg | caption = ਸਵਰਗੀ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ | native_name = | native_name_lang = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1952|11|2}} | birth_place = [[ਖਾਲੜਾ]], [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨ ਤਾਰਨ]], ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|1995|09|06|1952|11|2|df=y}} | death_place = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] | death_cause = | occupation = ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ | spouse = ਬੀਬੀ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਖਾਲੜਾ }} ਸਵਰਗੀ '''ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ''' (1952-1995)<ref>{{Cite web |date=2020-10-26 |title=The Valiant – Jaswant Singh Khalra: New Book Launched |url=https://sikhsiyasat.net/the-valiant-jaswant-singh-khalra-new-book-launched/ |access-date=2022-09-06 |website=Sikh Siyasat News |language=en |archive-date=2022-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220906032213/https://sikhsiyasat.net/the-valiant-jaswant-singh-khalra-new-book-launched/ |url-status=dead }}</ref> ਇੱਕ [[ਸਿੱਖ]] [[ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ]] ਕਾਰਕੁਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 25,000 ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਤਲਾਂ ਅਤੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 2,000 ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਨ। 1980 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ|ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲਿਊਸਟਾਰ]], [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੇ ਕਤਲ ਅਤੇ [[1984 ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗੇ|1984 ਦੇ ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕੀ [[ਅੱਤਵਾਦ |ਅੱਤਵਾਦੀ]] ਕਹਿ ਕੇ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸੀ,। ਪੁਲਿਸ ਉੱਤੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਈ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿਚ ਨਿਹੱਥੇ ਸ਼ੱਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਤਲਾਂ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਸਾੜਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>"Who Killed the Sikhs". Journeyman Pictures. 4 June 2002. [https://www.youtube.com/user/journeymanpictures#p/search/0/HZTCFxBY6Tw "a portion of this documentary can be viewed here"]</ref><ref>[http://www.ensaaf.org/publications/reports/protectingthekillers/ "Protecting the Killers: A Policy of Impunity in Punjab, India,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171111004319/http://www.ensaaf.org/publications/reports/protectingthekillers/ |date=2017-11-11 }}, Human Rights Watch & Ensaaf Joint Report, 18 October 2007. pp. 29-30.</ref> ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੌਰ ਵੇਲੇ ਲਵਾਰਿਸ ਦੱਸ ਕੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਸਾੜਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਜੱਗ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੇ। ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਸਤੰਬਰ 1995 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਧੋਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਛੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਕਤਲ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। == ਸਰਗਰਮੀ == ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ। [[ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ]], [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜ਼ਾਹਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਵਜੋਂ। ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਨਿਹੱਥੇ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਕਤਲਾਂ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਸਾੜਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸੀ।<ref>"Who Killed the Sikhs". Journeyman Pictures. 4 June 2002. [https://www.youtube.com/user/journeymanpictures#p/search/0/HZTCFxBY6Tw "a portion of this documentary can be viewed here"]</ref><ref>[http://www.ensaaf.org/publications/reports/protectingthekillers/ "Protecting the Killers: A Policy of Impunity in Punjab, India,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171111004319/http://www.ensaaf.org/publications/reports/protectingthekillers/|date=11 November 2017}}, Human Rights Watch & Ensaaf Joint Report, 18 October 2007. pp. 29-30.</ref> ਖਾਲੜਾ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਬੂਤ ਅਤੇ ਗਵਾਹ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਲਾ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆ, ਸੱਤ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਨੁੱਖੀ ਢਾਲ ਦਾ ਮਾਮਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 25,000 ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ 2,000 ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>Politics of genocide: Punjab, 1984-1998, Inderjit Singh Jaijee, p.101, Inderjit Singh Jaijee, 1999</ref> [[ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ]], ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਏਜੰਸੀ, ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਕੱਲੇ [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ 2,097 ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। [[ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਦੁਆਰਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ. ਜਾਂਚ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ (ਸਥਾਸ਼ਿਵਮ ਜੇ - ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਸੀ - ਅਤੇ ਚੌਹਾਨ ਜੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਿਥਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਨਾਮ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ)<ref>Prithipal Singh v. State of Punjab, (2012) 1 SCC 10</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲਾਵਾਰਿਸ ਮਨੁੱਖੀ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾ, ਖਾਤਮੇ ਅਤੇ ਸਸਕਾਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।<ref name="express">{{cite web |title=khalra custodial death-sc upholds life in jail for Punjab cops |url=http://archive.indianexpress.com/news/activist-khalra-custodial-death--sc-upholds-life-in-jail-for-punjab-cops/871023/ |url-status=dead |access-date=15 November 2015}}</ref> ਕੁਝ ਲਾਪਤਾ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਤੋਂ ਫਾਈਲਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਉਮਰ ਅਤੇ ਪਤੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>SBS Dateline. April 2002. [http://www.ensaaf.org/multimedia/?p=203 "a portion of this episode on Punjab can be viewed here"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717050408/http://www.ensaaf.org/multimedia/?p=203|date=17 July 2011}}</ref> ਹੋਰ ਖੋਜ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 3 ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।<ref>Kumar, Ram; Singh, Amrik; Agrwaal, Ashok & Kaur, Jaskaran (2003). Reduced To Ashes: The Insurgency and Human Rights in Punjab. Kathamandu (Nepal): South Asia Forum for Human Rights. {{ISBN|99933-53-57-4}} [https://web.archive.org/web/20100504012557/http://www.ensaaf.org/publications/other/reducedtoashes.pdf "Biography of Khalra, Chapter 1, Reduced to Ashes (pdf, 5 MB)"] p.54.</ref> [[ਕੌਮੀ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਨੇ ਕੁਝ ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਲਿਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਮਜੀਠਾ ਅਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਜੂਨ 1984 ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1994 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਡੇਟਾ ਦੀ ਵੈਧਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ 25,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੱਕ, ਬਗਾਵਤ ਦੌਰਾਨ "ਲਾਪਤਾ" ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਲਾਪਤਾ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=NHRCList |url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040730/nhrc1.htm |access-date=2019-05-29 |website=www.tribuneindia.com}}</ref> === ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ === ਕੁਝ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਿੱਠ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਜਦ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਇੱਕ ਮਿੱਤਰ, ਸੈਂਟਰਲ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਸਾਧਾਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕੰਨੀਂ ਪਈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਤੋਂ ਪਤਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਇਹ ਦੁੱਖਦਾਈ ਕਹਾਣੀ ਸੱਚੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਮ੍ਰਿਤਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਮਿਲੀ। ਇਸੇ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਹੋਰ ‘ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀ 'ਚੋਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਆਈਆਂ, ਕਲਰਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨੀ ਰਿਸ਼ਵਤ ਖਾਧੀ ਤੇ ਫਿਰ ਤਰਨਤਾਰਨ ਤੇ ਪੱਟੀ ਦੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਤੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਹੋਏ, ਕਿੰਨੇ ਅੱਧਸੜੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਗ ਕੁੱਤੇ ਵੀ ਖਾਂਦੇ ਰਹੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਖਾਲੜਾ ਜੀ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਕਲਮਬੰਦ ਕਰਦੇ ਗਏ। ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਕਲਾਂ ਅਤੇ ਟਾਵੇਂ-ਟਾਵੇਂ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਪਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਏ। ਖਾਲ਼ੜਾ ਜੀ ਨੇ ‘ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ” ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜੱਗ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਿਆਂ ਅਮਰੀਕਾ, ਕਨੇਡਾ ਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀਆਂ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਲਿਸਟਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਰਤਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ। == ਪਰਿਵਾਰ == ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ, ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ [[ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ|ਗਦਰ ਲਹਿਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸਨ। ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਵੀ [[ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼]] ਦੇ 376 ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ 1914 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਤੋਂ ਸ਼ੰਘਾਈ, ਚੀਨ ਅਤੇ [[ਯੋਕੋਹਾਮਾ]], [[ਜਪਾਨ|ਜਾਪਾਨ]] ਰਾਹੀਂ [[ਵੈਨਕੂਵਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ 376 ਯਾਤਰੀ ਸਵਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 24 ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਕੀ 352 ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ, [[ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਖਾਲੜਾ]], ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਨਵਕਿਰਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਜਨਮੀਤ ਸਿੰਘ ਉਸਦੇ ਜੀਵਤ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਜੀਵਤ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਮਾਂ ਮੁਖਤਾਰ ਕੌਰ, ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ (ਦੋਵੇਂ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਅਤੇ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ (ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਅਤੇ ਪੰਜ ਭੈਣਾਂ: ਪਰੀਤਮ ਕੌਰ, ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਬੀਈਓ) ਬਲਬੀਰ ਕੌਰ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੈੱਡਟੀਚਰ) ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਕੌਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Ram |date= |title=Reduced To Ashes: The Insurgency and Human Rights in Punjab. |url=https://en.wikipedia.org/wiki/South_Asia_Forum_for_Human_Rights |website=South Asia Forum for Human Rights.}}</ref> ==ਸ਼ਹੀਦੀ== 6 ਸਤੰਬਰ 1995 ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਖਾਲੜਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਧੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ [[ਝਬਾਲ]] ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲੈ ਗਏ।<ref name="amnesty">{{cite web |date=31 March 1998 |title=A mockery of justice: The case concerning the "disappearance" of human rights defender Jaswant Singh Khalra severely undermined |url=https://www.amnesty.org/en/documents/asa20/007/1998/en/ |publisher=Amnesty International}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਗਵਾਹਾਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ, ਕੰਵਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="tribune">{{cite web |date=17 February 2005 |title=K.P.S. Gill visited Khalra in jail, says witness |url=https://www.tribuneindia.com/2005/20050217/punjab1.htm |publisher=The Tribune, Chandigarh, India}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਠਿਕਾਣੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਖਾਲੜਾ ਪਾਸੋਂ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਅਖਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ‘ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ’ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਸ. ਖਾਲੜੇ ਦੀ ਇਸ ਮੋੜ੍ਹ ਤੇ ਆ ਕੇ ਪਰਖ ਦੀ ਘੜੀ ਆ ਗਈ। ਕਾਮਰੇਡੀ ਜੀਵਨ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਫੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਖਾਲੜਾ ਤੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਨਿੱਬੜੇ। 6 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਜਿਪਸੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾੜ ਆਈ ਤੇ ਗੈਰਕਨੂੰਨੀ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਸ.ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸਥਿਤ ਕਬੀਰ ਪਾਰਕ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਗਈ। ਪਰਖ ਦੀ ਘੜੀ ਉਦੋਂ ਆਈ ਜਦੋਂ ਥਾਣਾ ਝਬਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਗੱਲ ਸਿਰਫ ਏਨੀ ਸੀ ਕਿ ਸ.ਖਾਲੜਾ ਨੇ ‘ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ' ਅਤੇ 'ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ' ਸੰਬੰਧੀ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੇ। ਭੰਨੀ ਹੋਈ ਦੇਹ ਰੂਪੀ ਖਾਲੜੇ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਮਾਨਾਂਵਾਲੇ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਵਿਖੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸ. ਖਾਲੜਾ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੋਇਆ ਖਾਲਸਾ ਸੋਝੀ ਤਾਈਂ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸ. ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਥਾਣਾ ਝਬਾਲ ਦੇ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਹਰੀ ਕੇ ਪੱਤਣ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰੋੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀ। ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਖਾਲੜਾ ਕੇਸ ਦੀ ਛਾਣਬੀਨ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦਿਤੀ। 1996 ਵਿੱਚ, ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ ਨੂੰ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਂ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਤਲ ਅਤੇ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ 'ਤੇ ਦਸ ਸਾਲ ਲਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਸੀਨੀਅਰ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ 1997 ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |author=Meenakshi Ganguly |date=27 September 2005 |title=Other Screams of Terror |url=https://www.hrw.org/english/docs/2005/09/27/india11792.htm |publisher=Human Rights Watch}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੇ ਕਤਲ ਨੂੰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 18 ਨਵੰਬਰ 2005 ਨੂੰ, ਛੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ, ਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਕਤਲ ਲਈ ਉਮਰ ਕੈਦ ਅਤੇ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ensaaf">{{cite web |title=Punjab Cops Convicted of 1995 Murder of Activist Khalra |url=http://www.ensaaf.org/news/pr2005-11-18.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20061123135906/http://www.ensaaf.org/news/pr2005-11-18.php |archive-date=23 November 2006 |access-date=25 January 2007 |publisher=Ensaaf}}</ref> 16 ਅਕਤੂਬਰ 2007 ਨੂੰ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਬੈਂਚ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਜਸਟਿਸ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਏ ਐਨ ਜਿੰਦਲ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਨੇ ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ: ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ (ਸਾਰੇ ਸਾਬਕਾ ਸਬ ਇੰਸਪੈਕਟਰ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ (ਸਾਬਕਾ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ) ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite web |date=16 October 2007 |title=Khalra murder case: HC grants life imprisonment to 4 cops - Chandigarh - City - NEWS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Khalra-murder-case-HC-grants-life-imprisonment-to-4-cops/articleshow/2464188.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018162040/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-10-16/chandigarh/27987237_1_life-imprisonment-murder-case-jaswant-singh-khalra |archive-date=18 October 2012 |access-date=2009-08-10 |work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{cite web |date=1995-09-06 |title=The Tribune, Chandigarh, India - Main News |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20071017/main1.htm |access-date=2009-08-10 |publisher=Tribuneindia.com |archive-date=2008-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006232527/http://www.tribuneindia.com/2007/20071017/main1.htm |url-status=dead }}</ref> 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਚਾਰ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵਿਰੁੱਧ ਦਾਇਰ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਗੜਬੜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="times">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/SC-upholds-life-term-for-Punjab-cops/articleshow/10613312.cms|title=Activist Khalra custodial death: SC upholds life in jail for Punjab cops|date=5 November 2011|access-date=15 November 2015|website=[[The Times of India]]}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == === ਯਾਦਗਾਰ === ਫਰਿਜ਼ਨੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੀ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਨੇ 26 ਅਗਸਤ 2017 ਨੂੰ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਪਾਰਕ ਦਾ ਨਾਮ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2017 |title=California city names park after Sikh human rights advocate |url=https://www.nbcnews.com/news/asian-america/california-city-renames-park-after-sikh-human-rights-advocate-n799261 |access-date=2019-11-13 |website=NBC News |language=en}}</ref> ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਤਾ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ ਓਲੀਵਰ ਬੈਂਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੰਜਾਬੀ/ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਮੇਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ [[ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਕਿੰਗ ਜੂਨੀਅਰ]] ਵਾਂਗ ਹਨ।"<ref>{{Cite web |date=4 September 2017 |title=Fresno (CA) City Council To Rename Park After Jaswant Singh Khalra |url=http://www.sikhnet.com/news/fresno-ca-city-council-rename-park-after-jaswant-singh-khalra |access-date=2019-11-13 |website=SikhNet |language=en}}</ref> === ਫਿਲਮਾਂ === ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ '[[ਪੰਜਾਬ '95]]' ਫਰਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ]] ਨੇ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=13 January 2025 |title=Punjab 95: Diljit Dosanjh's Jaswant Singh Khalra biopic to release in February |url=https://www.indiatoday.in/movies/story/punjab-95-jaswant-singh-khalra-biopic-may-release-in-february-hints-diljit-dosanjh-stmp-2663980-2025-01-13 |access-date=16 January 2025 |magazine=India Today}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਘਲੂਘਾਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਤਲੇਆਮ, ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਨੇ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਯੂਨਿਟ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਉਠਾਇਆ, 120 ਕੱਟਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web |date=17 January 2025 |title=Punjab 95 teaser: Diljit Dosanjh plays courageous activist Jaswant Singh Khalra; film to finally release on this date |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/punjab-95-teaser-diljit-dosanjh-plays-courageous-activist-jaswant-singh-khalra-film-to-finally-release-on-this-date-9784809/ |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ]] i818yz747j5wp77rxqxiakurfmyqmd4 0 52151 841908 583330 2026-07-03T21:56:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841908 wikitext text/x-wiki [[Image:Degree diagram.svg|thumb|ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ (ਸੂਹੇ ਰੰਗ 'ਚ) ਅਤੇ<br />ਉਨਾਨਵੇਂ ਡਿਗਰੀਆਂ (ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ)]] '''ਡਿਗਰੀ''' ਜਾਂ '''ਦਰਜਾ''' (ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ '''ਕੌਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ''', '''ਕੌਸ ਡਿਗਰੀ''' ਜਾਂ '''ਕੌਸ-ਦਰਜਾ'''), ਆਮ ਨਿਸ਼ਾਨ '''°''' ([[ਡਿਗਰੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ]]), [[ਤਲ (ਹਿਸਾਬ)|ਪੱਧਰੇ]] [[ਕੋਣ]] ਦਾ ਮਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ [[ਮੋੜ (ਰੇਖਕੀ)|ਪੂਰੇ ਗੇੜ]] ¹⁄₃₆₀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਕਾਈ ਢਾਂਚਾ|ਮਿਆਰੀ ਇਕਾਈ]] ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਣਾਂ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮਿਆਰੀ ਇਕਾਈ [[ਰੇਡੀਅਨ]] ਹੈ ਪਰ ਕੌ.ਮਿ. ਦੇ ਕਿਤਾਬਚੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਨਣਯੋਗ ਇਕਾਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite article |author=Bureau International des Poid et Mesures |title=The International System of Units (SI) |date=2006 |edition=8 |url=http://www.bipm.org/en/si/si_brochure/chapter4/table6.html |access-date=2014-11-11 |archive-date=2009-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091001100650/http://www.bipm.org/en/si/si_brochure/chapter4/table6.html |dead-url=yes }}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਗੇੜੇ ਵਿੱਚ 2{{pi}} ਰੇਡੀਅਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ {{pi}}/180 ਰੇਡੀਅਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Degree (angle)|ਡਿਗਰੀਆਂ}} * [http://www.mathopenref.com/degrees.html ਕੋਣ ਦੇ ਮਾਪ ਵਜੋਂ ਡਿਗਰੀਆਂ], ਮੇਲਜੋਲ ਵਾਲ਼ੀ ਵੀਡੀਓ ਨਾਲ਼ * [http://mathworld.wolfram.com/Degree.html ਡਿਗਰੀ] [[ਮੈਥਵਰਲਡ]] ਉੱਤੇ * {{cite web|last=Gray|first=Meghan|title=° Degree of Angle|url=http://www.sixtysymbols.com/videos/degree.htm|work=Sixty Symbols|publisher=[[Brady Haran]] for the [[University of Nottingham]]|author2=Merrifield, Michael|author3=Moriarty, Philip|year=2009|access-date=2014-11-11|archive-date=2015-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213031844/http://www.sixtysymbols.com/videos/degree.htm|url-status=dead}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਣ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਾਹੀ ਇਕਾਈਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਕਾਈਆਂ]] nidtbed7xw4uz90prvelrbf920jomsa 0 63854 841907 816456 2026-07-03T21:45:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841907 wikitext text/x-wiki [[File:Dr.inderjit Kaur pingalwara and Harbhajan Bajwa.jpg|thumb|ਬੀਬੀ ਡਾ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਹਰਭਜਨ ਬਾਜਵਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:ਬੀਬੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ.jpg|thumb|ਬੀਬੀ ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ]] '''ਬੀਬੀ ਡਾ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ''' (ਜਨਮ 25 ਜਨਵਰੀ 1942) ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਕੰਮਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲੰਡਨ ਸਥਿਤ ਸੰਸਥਾ ਸਿੱਖ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਨੇ ‘ਦਿ ਸਿੱਖ ਐਵਾਰਡ-2012’ ਤਹਿਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਐਵਾਰਡ’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਡਿਗਰੀ ਐਫ.ਐਸਸੀ (ਮੈਡੀਕਲ), 1959 ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ, ਪੰਜਾਬ, ਤੋਂ 1967 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਹੈਲਥ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਪੀ.ਸੀ. ਐਮ. ਐਸ. ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 1967 ਤੋਂ 1973 ਤਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1973 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣਾ ਨਿੱਜੀ ਨਰਸਿੰਗ ਹੋਮ/ ਮੈਟਰਨਟੀ ਹਾਊਸ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="ਸਿੱਖ ਵਿਕੀ">{{Cite web|url=http://www.sikhiwiki.org/index.php/Bibi_Inderjit_Kaur|title=ਸਿੱਖ ਵਿਕੀ|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-date=2017-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170529054601/http://www.sikhiwiki.org/index.php/Bibi_Inderjit_Kaur|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ 1988-1992 ਉਹਨਾਂ ਨੇ 'ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ' ਦੇ ਮੋਢੀ ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਉਹ 1992 ਵਿੱਚ ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ।<ref name="ਸਿੱਖ ਵਿਕੀ"/> ==ਪੁਰਸਕਾਰ== ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਅਵਾਰਡ, ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਂ ਦੀ ਪਾਣੀ ਅਵਾਰਡ, ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਫਰੀਦਕੋਟ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸੰਗਠਨ, ਪੈਲਾਟਾਈਨ, ਸ਼ਿਕਾਗੋ (ਅਮਰੀਕਾ) ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਐਵਾਰਡ. ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ, ਡਿਵੈਲਪਰ ਇੰਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਚੇਨਈ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਵਾਈਵੈਂਟ ਇੰਡੀਅਨ ਐਵਾਰਡ. 25 ਜਨਵਰੀ 2008 ਨੂੰ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦਸੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਕੌਮੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰਕੂ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਚੰਗੇ ਜਤਨਾਂ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਹਸਪਤਾਲ ਟਰੱਸਟ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ (ਸਕੋਰ) ਯੂ ਐਸ ਏ ਦੇ ਸਿੱਖ ਕੌਂਸਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਸ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਲਈ ਕੌਮੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕੌਮੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. - ਸਤੰਬਰ 2013, ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਿਜ਼ ਸੋਸਾਇਟੀ ਪਲਾਟਾਈਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸੰਗਠਨ ਸ਼ੌਕਾ ਯੂਐਸਏ -2013 ਦੁਆਰਾ 'ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਸਰਵਿਸ ਅਵਾਰਡ', ਸਿੱਖ ਡਾਇਰੀ ਲੰਡਨ -2012 ਦੁਆਰਾ ਲਾਈਫ ਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ, ਸਾਲ 2004 ਵਿੱਚ, 'ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਅਵਾਰਡ' ਬਾਰ੍ਸਿਲੋਨਾ, ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੀ ਬੈਠਕ ਲਈ ਕੌਂਸਲ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 2005 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤਾ ਮਨੁੱਖਤਾ, ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://pingalwara.org/pingalwara1/dr-inderjit-kaur/|title=ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਵੈਬਸਾਇਟ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-date=2019-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190820121511/http://pingalwara.org/pingalwara1/dr-inderjit-kaur/|dead-url=yes}}</ref> ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [http://www.pingalwaraonline.org/ Pingalwara Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606133440/http://www.pingalwaraonline.org/ |date=2017-06-06 }} * [http://www.pingalwara.ca/home.cfm Pingalwara Canada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215234605/http://www.pingalwara.ca/home.cfm |date=2008-02-15 }} * [http://www.sikhsangat.com/index.php?showtopic=26663 sikhsangat.com]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.sikh-history.com/sikhhist/pingalwara.html sikh-history.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331130644/http://www.sikh-history.com/sikhhist/pingalwara.html |date=2019-03-31 }} ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ]] 9aoerr1d1od99eqnmqzroumnvcobn2g 0 69589 841924 624896 2026-07-04T08:46:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841924 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = '''[[ਪੇਸ਼ਵਾ|ਸ਼੍ਰੀਮਤ ਪੇਸ਼ਵਾ]]'''<ref>{{cite book |author=Arvind Javlekar |title=Lokmata Ahilyabai |url=https://books.google.co.in/books?id=voYn9a1EBkIC&pg=PT121&dq=shrimant+peshwa&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwidsN-InoTKAhURB44KHQp2DsAQ6AEIGzAA#v=onepage&q=shrimant%20peshwa&f=false |year=2005 |publisher=Ocean Books (P)Ltd.}}</ref> | name = ਬਾਜੀਰਾਓ ਬਲਾਲ ਭੱਟ | native_name = श्रीमंत बाजीराव बल्लाळ बाळाजी भट | native_name_lang = | honorific-suffix = '''[[ਬਲਾਲ]]'''<ref>{{cite book |author=James Heitzman |title=The City in South Asia |url=https://books.google.co.in/books?id=RdcnAgh_StUC&pg=PA97&dq=bajirao+ballal+peshwa&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjGpOP5sffJAhWSj44KHVXCCXUQ6AEILDAD#v=onepage&q=bajirao%20ballal%20peshwa&f=false |year=2008 |publisher=Routledge}}</ref> | image = Peshwa Baji Rao I riding horse.jpg | image_size = 200px | alt = | caption = | office = [[File:Flag of the Maratha Empire.svg|border|33x30px]] [[Peshwa]] of [[Maratha Empire]] | term_start = 1720 | term_end = 1740 | monarch = [[Chhatrapati Shahu]] | predecessor = [[ਬਾਲਾਜੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ]] | successor = [[ਬਾਲਾਜੀ ਬਾਜੀਰਾਓ]] | birth_date = {{Birth date|1700|08|18}} | birth_place = | death_date = {{Death date and age|1740|04|28|1700|08|17}} | death_place = Raverkhedi | spouse = [[Kashibai]], [[Mastani]] | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = [[Chimnaji Appa]] (brother) | children = [[Nanasaheb Peshwa|Nanasaheb]] (Balaji Bajirao), [[Raghunathrao]] and [[Shamsher Bahadur I (Krishna Rao)]] | parents = [[Balaji Vishwanath]] and Radhabai | religion = [[ਹਿੰਦੂ]] }} '''ਬਾਜੀਰਾਓ ਬਲਾਲ ਭੱਟ''', ਜਿਹੜਾ ਕੀ '''ਬਾਜੀਰਾਓ I''' ਵੱਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1720 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਮਰਾਠਾ ਰਾਜ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਛੱਤਰਪਤੀ [[ਛੱਤਰਪਤੀ ਸ਼ਾਹੂ ਰਾਜੇ ਭੋਂਸਲੇ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੇਸ਼ਵਾ ਸੀ<ref name="sen2">{{Cite book |last=Sen |first=Sailendra |title=A Textbook of Medieval Indian History |publisher=Primus Books |year=2013 |isbn=978-9-38060-734-4 |pages=204}}</ref>। ਉਸਨੂੰ ਰਾਓ ਤਖ਼ਲਸ ਨਾਲ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਬਾਜੀਰਾਓ ਲਗਭਗ 41 ਲੜਾਈਆਂ ਲੜਿਆ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਵੀ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਹਾਰਿਆ। ਬਾਜੀਰਾਓ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite web |url=http://defence.pk/threads/bajirao-the-destroyer-of-the-mughal-empire.267905/ |title=Bajirao the destroyer of the Mughal Empire |access-date=2015-12-17 |archive-date=2015-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222171426/http://defence.pk/threads/bajirao-the-destroyer-of-the-mughal-empire.267905/ |url-status=dead }}</ref>। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{commons category|Baji Rao I}} * [http://art.virtualpune.com/HISTORY/html/shaniwar.shtml Shaniwar Wada - the Peshwa palace at Pune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110709060852/http://art.virtualpune.com/HISTORY/html/shaniwar.shtml |date=2011-07-09 }} * [http://www.sahyadribooks.org/books/PratapiBajirao.aspx?bid=261 pratapi bajirao-must read book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222092114/http://www.sahyadribooks.org/books/PratapiBajirao.aspx?bid=261 |date=2015-12-22 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] rga7wcaqtl6n1535z7ddjoc3vdya2fi 0 93215 841925 631157 2026-07-04T08:54:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841925 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person|name=ਬਾਬਾ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ|birth_date=30 ਅਗਸਤ 1946 ਈ|death_date={{Death date and age|df=y|1968|10|4|1946|8|30}}|death_place=ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ [[ਸਿੱਕਮ]]|rank=ਸਿਪਾਹੀ/ਕੈਪਟਨ (ਆਨਰੇਰੀ)|awards=ਮਹਾ ਵੀਰ ਚੱਕਰ}} ਸਿਪਾਹੀ / [[ਨਾੲਿਬ ਸੂਬੇਦਾਰ|ਆਨਰੇਰੀ ਕੈਪਟਨ]] '''"ਬਾਬਾ" ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ''' (1946-1968) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 30 ਜੂਨ 1965 ਤੋਂ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1968 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ [[ਮਹਾਵੀਰ ਚੱਕਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਹਾਦਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਕਰੀਅਰ == ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਅਗਸਤ 1946 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਸਦਰਾਣਾ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਸਿੱਖ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਾਰਚ 1965 ਵਿੱਚ ਪੱਟੀ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਡੀਏਵੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕੀਤੀ। ਉਹ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਰੈਜੀਮੈਂਟ (ਭਾਰਤ)]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name=":honourpoint">{{Cite web|url=https://www.honourpoint.in/profile/sepoy-baba-harbhajan-singh/|title=Sepoy Harbhajan Singh|date=4 October 1968|website=honourpoint.in (Honourpoint)|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928044216/https://www.honourpoint.in/profile/sepoy-baba-harbhajan-singh/|archive-date=28 September 2018|access-date=26 October 2021}}</ref> == ਮੌਤ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਥਾ == ਸਿੰਘ ਨੂੰ 1968 ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ [[ਸਿੱਕਮ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਨਾਥੂ ਲਾ]] (ਪਾਸ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬੋਰਡ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਟੁਕੂ ਲਾ ਤੋਂ ਡੋਂਗਚੂਈ ਲਾ ਤੱਕ ਖੱਚਰ ਦੇ ਕਾਲਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ''ਨਾਲੇ'' ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੌਤ ਇੱਕ ਦੰਤਕਥਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਿਯਮਿਤ ( ''ਜਵਾਨਾਂ'' ), ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਾਹਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੀਨੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਰਮੀ (ਪੀ.ਐਲ.ਏ.) ਦੇ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸਿੱਕਮ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤ-ਚੀਨੀ ਸਰਹੱਦ।<ref name=":02">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_5KyDwAAQBAJ|title=FACE OFF: A War that Never Ends|last=Jha|first=Rajan|date=2018-06-02|publisher=Girje Publisher|isbn=978-81-937915-0-9|pages=52|language=en}}</ref><ref name=":12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NLEcEAAAQBAJ|title=Curiously Wandering|last=Mannewar|first=Prafulla|date=2021-02-14|publisher=Notion Press|isbn=978-1-63714-511-1|pages=Chapter 1: Hero of Nathula|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.indiatimes.com/culture/who-we-are/the-hero-of-nathula-pass-ghost-of-baba-harbhajan-singh-that-guards-India-s-border-247635.html|title=The Hero Of Nathula Pass – Spirit Of Baba Harbhajan Singh That Guards India's Border|last=Saksena|first=Abhishek|date=25 January 2021|work=indiatimes.com|access-date=2017-07-24|language=en}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><gallery> ਤਸਵੀਰ:Baba Mandir - View Outside.jpg|ਬਾਬਾ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਤਖ਼ਤੀ। ਤਸਵੀਰ:Baba Harbhajan Singh.JPG|ਬਾਬਾ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਮੰਦਰ ਤਸਵੀਰ:Baba Harbhajan Singh Plaque.jpg|ਬਾਬਾ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਤਖ਼ਤੀ। </gallery>ਉਹ "ਸੰਤ ਬਾਬਾ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=lZrFEY6tSg8|title=Baba Harbhajan Singh: A Dead Soldier still on duty|date=4 July 2015|website=youtube.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928074638/https://www.youtube.com/watch?v=lZrFEY6tSg8&gl=US&hl=en|archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2018|access-date=15 January 2017|dead-url=unfit}}</ref> ਹਰ ਸਾਲ 11 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਜੀਪ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਨਿਊ ਜਲਪਾਈਗੁੜੀ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਇਸਨੂੰ ਰੇਲਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲੇ]] ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਕੂਕਾ, ਪੰਜਾਬ|ਕੂਕਾ]] ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੇਲਗੱਡੀ 'ਤੇ ਖਾਲੀ ਬਰਥਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਡੀਕ ਸੂਚੀਬੱਧ ਯਾਤਰੀ ਜਾਂ ਕੋਚ ਅਟੈਂਡੈਂਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਆਓ-ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਓ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਅਲਾਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਬਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸੀਟ ਖਾਲੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਿਪਾਹੀ ਬਾਬੇ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਥੂਲਾ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਰਕਮ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਿੰਡ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/offtrack/story/20061016-capt-harbhajan-singh-guards-indo-china-border-after-death-784503-2006-10-16|title=38 years after death, Capt Harbhajan Singh guards border with China 'in spirit'|last=Unnithan|first=Sandeep|date=16 October 2006|website=India Today|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720062914/https://www.indiatoday.in/magazine/offtrack/story/20061016-capt-harbhajan-singh-guards-indo-china-border-after-death-784503-2006-10-16|archive-date=20 July 2021|access-date=2021-10-26}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.himalmag.com/2002/march/travel.htm|title=Harbhajan Singh of Upper Sikkim|last=Thomas|first=Samuel|work=himalmag.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20060807010626/http://www.himalmag.com/2002/march/travel.htm|archive-date=7 August 2006}}</ref> == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == [[ਭੁਵਨ ਬਾਮ]] ਅਤੇ [[ਦਿੱਵਿਆ ਦੱਤਾ|ਦਿਵਿਆ ਦੱਤਾ]] ਇੱਕ ਲਘੂ-ਫਿਲਮ, ''ਪਲੱਸ-ਮਾਇਨਸ'' ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਆਏ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਜੋਤੀ ਕਪੂਰ ਦਾਸ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Citation}}</ref> ਇਸਨੇ 64ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਜਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/bhuvan-bam-divya-dutta-on-their-short-film-plus-minus-winning-big-at-filmfare-awards-2019-6358951.html|title=Bhuvan Bam, Divya Dutta on their short film Plus Minus winning big at Filmfare Awards 2019|date=2019-03-31|website=Firstpost|archive-url=https://web.archive.org/web/20190521104654/https://www.firstpost.com/entertainment/bhuvan-bam-divya-dutta-on-their-short-film-plus-minus-winning-big-at-filmfare-awards-2019-6358951.html|archive-date=21 May 2019|access-date=2021-05-07}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1968]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946]] i6iuedpu5qbcl6a07hekw8y0fpf2gny 0 96501 841899 838009 2026-07-03T12:36:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841899 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = ਕਾਈਲਾਨੀ ਲੇਈ | image = Kaylani_Lei_2011.jpg | caption = ਸਤੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ, ਕਾਈਲਾਨੀ ਲੇਈ, [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ]] ਵਿੱਚ | birth_name = ਐਸ਼ਲੇ ਸਪਾਲਡਿੰਗ<ref name=TVNZ>{{cite news|url=http://tvnz.co.nz/content/606452|title=What's the goss?|date=August 24, 2005|work=[[Television New Zealand]]|accessdate=October 8, 2011|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 16, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016122917/http://tvnz.co.nz/content/606452|url-status=dead}}</ref><ref name="NZHerald">{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/column/story.cfm?c_id=1500998&objectid=10379652 |title=In the women's mags: Cats are fighting and All Black sex pix are missing|date=May 1, 2006|work=[[The New Zealand Herald]]|accessdate=October 8, 2011}}</ref><ref name="NZHerald2">{{cite web|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10596920&pnum=2|title=Details emerge of former All Black's drunken crash|author=Carolyne Meng-Yee|author2=Marina Ionesco|author3=Rebecca Milne|date=November 11, 2008|work=[[The New Zealand Herald]]|accessdate=January 25, 2010|archive-date=ਨਵੰਬਰ 11, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111111081401/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1|url-status=dead}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1980|08|05}}<ref name="Kaylani Lei IAFD">{{cite web|url=http://www.iafd.com/person.rme/perfid=KeilaniLei/gender=female |title=Kaylani Lei |accessdate=24 November 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924064703/http://www.iafd.com/person.rme/perfid%3DKeilaniLei/gender%3Dfemale |archivedate=September 24, 2015 |df= }}</ref> | birth_place = [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]]<ref name=AIPdaily>{{cite web|url=http://aipdaily.com/2008/interview-with-kaylani-lei/|title=Interview with Kaylani Lei|accessdate=December 5, 2014|author=Christina|date=October 16, 2008|publisher=AIPdaily|archive-date=ਦਸੰਬਰ 9, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141209052611/http://aipdaily.com/2008/interview-with-kaylani-lei/|dead-url=yes}}</ref> | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=4|in=11}}<ref name=AIPdaily/> | weight = {{convert|99|lbs|kg}}<ref name="Kaylani Lei IAFD" /> | ethnicity = [[ਫਿਲਿਪਅਪ ਲੋਕ|ਫਿਲਿਪਅਪ]] ਅਤੇ ਚੀਨੀ<ref name=autogenerated1>{{cite interview|subject=Kaylani Lei|interviewer=Apache Warrior|title=Wicked Girl Kaylani Lei interview|url=http://www.xcritic.com/columns/column.php?columnID=3113 |accessdate=24 November 2014}}</ref> | alias = ਕਾਈਲਾਨੀ, ਕਾਈਲਾਨੀ ਲੇਈ, ਕਾਈਲਾਨੀ<ref name="Kaylani Lei IAFD" /> | number_of_films = 218 (per [[IAFD]]) | website = {{url|kaylanilei.net}} }} '''ਕਾਈਲਾਨੀ ਲੇਈ''' (ਜਨਮ 5 ਅਗਸਤ, 1980) ਇੱਕ ਸਿੰਗਾਪੁਰ–ਅਮਰੀਕੀ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨੋ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਲੇਈ ਦਾ ਜਨਮ [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਵਧੇਰੇ  [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ|ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਇਹ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨੋ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ [[ਤਗਾਲੋਗ]] ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੀ ਸੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਲੇਈ ਪੌਰਨ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਲਾਸ ਵੇਗਸ|ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ]] ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਗਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://modfxmodels.com/FeaturedModels/spotlight-KaylaniLei.html|title=Kaylani Lei|date=December 20, 2005|publisher=modFXmodels|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005231747/http://modfxmodels.com/FeaturedModels/spotlight-KaylaniLei.html|archive-date=October 5, 2011|dead-url=bot: unknown|access-date=July 29, 2016}} CS1 maint: BOT: original-url status unknown ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: BOT: original-url status unknown|link]]) </ref> ਇਹ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸਟੂਡਿਓ ਵਿਕਡ ਪਿਕਚਰਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕਾਂਟਰੈਕਟ ਪ੍ਰਫਾਮਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="AVNInsider">[http://www.avn.com/porn-stars/Kaylani-Lei-249902.html AVNInsider profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814234051/http://www.avn.com/porn-stars/Kaylani-Lei-249902.html |date=2018-08-14 }}.</ref><ref>Byron Kelleher (November 5, 2006).</ref><ref name="AsianSexGazette">Dale Granger (August 24, 2005).</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਲੇਈ 2005 ਤੋਂ 2006 ਤੱਕ ਬੈਰਨ ਕੇਲੇਹਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਇਹ ਜੂਨ 2006 ਤੱਕ ਉਸ ਨਾਲ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|3}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|1360099|Kaylani Lei}} * {{ਟਵਿਟਰ}} * {{iafd name|id=KeilaniLei|gender=female|name=Kaylani Lei}}ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ * {{afdb name|id=30036|gender=female|name=Kaylani Lei}}ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ * {{cite interview|subject=Kaylani Lei|publisher=''Xcitement Magazine''|title=Kaylani Lei|url=http://www.xcitement.com/interview/?page_id=96|accessdate=24 November 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141231004725/http://www.xcitement.com/interview/?page_id=96|archivedate=December 31, 2014|deadurl=yes|df=}} * [https://web.archive.org/web/20111022031340/http://www.wickedpictures.com/tour/?action=profile&model_id=708 Kaylani ਲੇਈ ਬਾਇਓ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਤਸਵੀਰ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: BOT: original-url status unknown]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 5ftsbiakhl70jdx4cw1txbbybpxpfyw 0 101837 841920 665780 2026-07-04T06:17:12Z Harchand Bhinder 3793 841920 wikitext text/x-wiki '''ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ'''(1888-29 ਦਸੰਬਰ 1966) ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲ਼ੇ [[ਗ਼ਦਰ|ਗ਼ਦਰੀ]] ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਸਨ। ਦਾ ਜਨਮ 1888 ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਜਲਾਲਦੀਵਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ। ਘਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਗਰੀਬੀ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਬਚਪਨ ਗਰੀਬੀ ਚ ਬੀਤਿਆ। ਆਖਿਰ 1922 ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਚੋਂ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਚਲੇ ਗਏ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੋੰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1923 ਨੂੰ ਪਨਾਮਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਯੂਰਪ ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਾੰਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮਹੂਰੀ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਕਾਫੀ ਬੋਲਬਾਲਾ ਸੀ। ਗੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੱਲਤ ਦੇ ਮਧੋਲੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਜਦੋੰ ਅਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾੰ ਦਾ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ। ==ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਮੇਲ == 1923 ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰੀ ਯੋਧਿਆੰ ਦਾ ਮੇਲ ਬਾਬਾ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋਇਆ ਤਾੰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਵੀ ਉਹਨਾੰ ਯੋਧਿਆੰ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗੇ ਗਏ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਮਰ ਮਿਟਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ।ਬਾਬਾ ਜੀ 1923 ਤੋੰ ਹੀ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਣ ਗਏ,ਬਾਬਾ ਜੀ ਉਸ ਸਮੇੰ ਪਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜਾ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਕਮਾਈ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਧਨ,ਮਨ,ਧਨ ਸਭ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬਣਾ ਲਿਆ।ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਭੁੱਲ ਗਏ।1932 ਵਿੱਚ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੁਤੰਤਰ ਪਨਾਮਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ,ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾੰ ਤੇ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਇਹਨਾੰ ਤੋੰ ਧੰਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹੈੱਡ -ਕੁਆਟਰ ਭਾਰਤ ਭੇਜੇ।ਇੱਥੋੰ " ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਾਪਿਸ ਚੱਲੋ" ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਤੇ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੰਧਵਾੰ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਟਰੇਨਿੰਗ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਮਾਸਕੋ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਸਾਥੀਆੰ ਨਾਲ ਕ੍ਰਾੰਤੀਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆੰ ਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਢੱਕੋਵਾਲ ਤੇ ਬਾਬਾ ਬੂਝਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਆ ਗਏ।ਪੰਜਾਬ ਆਉੰਦਿਆੰ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਗਿ੍ਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ,ਕਿਉੰਕਿ ਗੋਰੀ ਹਕੂਮਤ ਉਸ ਵਕਤ ਵਿਦੇਸ਼ਾੰ ਤੋੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਾਜ਼ ਅੱਖ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।"ਕਿਰਤੀ" ਅਖ਼ਬਾਰ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਛਪਦਾ ਸੀ,ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੰਜਾਬ ਚ ਛਪਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਾੰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੁਪਇਆੰ ਨਾਲ ਪੈ੍ਸ ਲਾ ਕੇ ਮੇਰਠ ਤੋੰ ਚਾਲੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਾ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।1939 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਲੱਗਣ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ "ਕਿਰਤੀ" ਅਖ਼ਬਾਰ ਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ। ਕਿਉੰਕਿ ਇਹ ਅਖਬਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾੰ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਿਲਖਦਾ ਸੀ।"ਕਿਰਤੀ" ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ,ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਧੂਤ,ਮੁਬਾਰਕ ਸਾਗਰ ਤੇ ਬਾਬਾ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਅਕਤੂਬਰ 1941 ਨੂੰ ਜਦ ਬਾਬਾ ਜੀ ਰੂਪੋਸ਼ ਸਨ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪੋਲਿਟ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਮੈੰਬਰ ਸਨ,ਇਹਨਾੰ ਨੂੰ ਨੂਰਮਹਿਲ ਤੋੰ ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤੇ ਗਿ੍ਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲਾ ਲਾਹੌਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ,ਬਹੁਤ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਗੁਜਰਾਤ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾੰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਫੜੋ- ਛੱਡੋ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਿਲਗਾ ਦੀ ਲਿਖਤ ਅਨੁਸਾਰ 1925 ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਬਾਬਾ ਬੂਝਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਬਾ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰ੍ਮਿਤਸਰ ਤੋੰ ਗਿ੍ਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।ਇਹ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਪਰਿਵਾਰ ਸਹਾਇਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ,ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ,ਗੁਜਰਾਤ,ਲਾਹੌਰ,ਪਟਿਆਲਾ,ਅੰਬਾਲਾ,ਦਿੱਲੀ,ਮੇਰਠ ਦੀਆੰ ਜੇਲ੍ਹਾੰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-2 ਸਮੇੰ ਸਜ਼ਾਵਾੰ ਕੱਟੀਆੰ।ਇੱਕ ਸਾਲ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਤੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾੰ ਗੁਪਤਵਾਸ ਚ ਰਹੇ।ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ 1941 ਵਿੱਚ ਕੁਰਕ ਕਰ ਲਈ,ਜੋ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋੰ ਬਾਅਦ 1947 ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਮਿਲੀ। ਕ੍ਾੰਤੀਕਾਰੀਆੰ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋੰ ਬਾਅਦ ਆਖਿਰ 15 ਅਗਸਤ,1947 ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲ ਗਈ। == ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ == 1955 ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਗਦਰੀ ਬਾਬਾ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।<ref>{{Cite web।url=https://punjabtimesusa.com/news/%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%A6%E0%A8%95%E0%A9%80-%E0%A8%85%E0%A8%A3%E0%A8%A5%E0%A9%B1%E0%A8%95-%E0%A8%86%E0%A8%9C%E0%A8%BC%E0%A8%BE%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%98%E0%A9%81%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%9F/।title=ਸਿਦਕੀ, ਅਣਥੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਗਦਰੀ ਬਾਬਾ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਜਲਾਲਦੀਵਾਲ – Punjab Times।website=punjabtimesusa.com।language=en-US।access-date=2018-09-28}}</ref> == ਮੌਤ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ‘ਤੇ ਨਾਸੂਰ ਫੋੜਾ ਸੀ ਜੋ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਉਹ 82 ਸਾਲ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ 29 ਦਸੰਬਰ 1966 ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ। == ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮੇਲਾ == ਸਾਲ 29 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਤੇ ਜਿਉੰਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਵਾਲੇ ਦੁਨੀਆੰ ਚ ਵਸਦੇ ਲੋਕ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾੰ ਦੇ ਜ਼ੱਦੀ ਪਿੰਡ ਜਲਾਲਦੀਵਾਲ(ਲੁਧਿਆਣਾ) ਵਿਖੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫ਼ੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news।url=https://www.punjabitribuneonline.com/2010/12/%E0%A9%9A%E0%A8%A6%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A8%BE-%E0%A8%9C%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%AF%E0%A8%BE/।title=ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਜਲਾਲਦੀਵਾਲ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮੇਲਾ ਤੇ ਕੈਂਪ - Tribune Punjabi।date=2010-12-29।work=Tribune Punjabi।access-date=2018-09-28।language=en-US}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888]] dv1iaq4xlaaxywx5y0xgiu806phgxqi 841921 841920 2026-07-04T06:20:00Z Harchand Bhinder 3793 /* ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਮੇਲ */ 841921 wikitext text/x-wiki '''ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ'''(1888-29 ਦਸੰਬਰ 1966) ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲ਼ੇ [[ਗ਼ਦਰ|ਗ਼ਦਰੀ]] ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਸਨ। ਦਾ ਜਨਮ 1888 ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਜਲਾਲਦੀਵਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ। ਘਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਗਰੀਬੀ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਬਚਪਨ ਗਰੀਬੀ ਚ ਬੀਤਿਆ। ਆਖਿਰ 1922 ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਚੋਂ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਚਲੇ ਗਏ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੋੰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1923 ਨੂੰ ਪਨਾਮਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਯੂਰਪ ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਾੰਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮਹੂਰੀ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਕਾਫੀ ਬੋਲਬਾਲਾ ਸੀ। ਗੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੱਲਤ ਦੇ ਮਧੋਲੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੇ ਜਦੋੰ ਅਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾੰ ਦਾ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ। ==ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਮੇਲ == 1923 ਵਿੱਚ ਗ਼ਦਰੀ ਯੋਧਿਆੰ ਦਾ ਮੇਲ ਬਾਬਾ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋਇਆ ਤਾੰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਵੀ ਉਹਨਾੰ ਯੋਧਿਆੰ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗੇ ਗਏ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਮਰ ਮਿਟਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ।ਬਾਬਾ ਜੀ 1923 ਤੋੰ ਹੀ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਣ ਗਏ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਉਸ ਸਮੇੰ ਪਨਾਮਾ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜਾ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਕਮਾਈ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਧਨ, ਮਨ, ਧਨ ਸਭ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬਣਾ ਲਿਆ।ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਭੁੱਲ ਗਏ।1932 ਵਿੱਚ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੁਤੰਤਰ ਪਨਾਮਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ, ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਂ ਤੇ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਇਹਨਾੰ ਤੋੰ ਧੰਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹੈੱਡ -ਕੁਆਟਰ ਭਾਰਤ ਭੇਜੇ।ਇੱਥੋੰ " ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਾਪਿਸ ਚੱਲੋ" ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਤੇ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸੰਧਵਾੰ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੋਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਟਰੇਨਿੰਗ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਮਾਸਕੋ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਸਾਥੀਆੰ ਨਾਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆੰ ਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਢੱਕੋਵਾਲ ਤੇ ਬਾਬਾ ਬੂਝਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਆ ਗਏ।ਪੰਜਾਬ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਗਿ੍ਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉੰਕਿ ਗੋਰੀ ਹਕੂਮਤ ਉਸ ਵਕਤ ਵਿਦੇਸ਼ਾੰ ਤੋੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਾਜ਼ ਅੱਖ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। "ਕਿਰਤੀ" ਅਖ਼ਬਾਰ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਛਪਦਾ ਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੰਜਾਬ ਚ ਛਪਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਾੰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੁਪਇਆੰ ਨਾਲ ਪੈ੍ਸ ਲਾ ਕੇ ਮੇਰਠ ਤੋੰ ਚਾਲੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਬਾ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।1939 ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਲੱਗਣ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ "ਕਿਰਤੀ" ਅਖ਼ਬਾਰ ਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ। ਕਿਉੰਕਿ ਇਹ ਅਖਬਾਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾੰ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਲਿਖਦਾ ਸੀ।"ਕਿਰਤੀ" ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਧੂਤ, ਮੁਬਾਰਕ ਸਾਗਰ ਤੇ ਬਾਬਾ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਅਕਤੂਬਰ 1941 ਨੂੰ ਜਦ ਬਾਬਾ ਜੀ ਰੂਪੋਸ਼ ਸਨ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪੋਲਿਟ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਮੈੰਬਰ ਸਨ, ਇਹਨਾੰ ਨੂੰ ਨੂਰਮਹਿਲ ਤੋੰ ਸੀ. ਆਈ. ਡੀ. ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤੇ ਗਿ੍ਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲਾ ਲਾਹੌਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਬਹੁਤ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਗੁਜਰਾਤ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਫੜੋ- ਛੱਡੋ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ।ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਿਲਗਾ ਦੀ ਲਿਖਤ ਅਨੁਸਾਰ 1925 ਦੀ ਦੀਵਾਲੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਬਾਬਾ ਬੂਝਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਬਾ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋੰ ਗਿ੍ਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।ਇਹ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਪਰਿਵਾਰ ਸਹਾਇਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਗਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਗੁਜਰਾਤ, ਲਾਹੌਰ, ਪਟਿਆਲਾ, ਅੰਬਾਲਾ, ਦਿੱਲੀ, ਮੇਰਠ ਦੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-2 ਸਮੇੰ ਸਜਾਵਾਂ ਕੱਟੀਆਂ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਤੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾੰ ਗੁਪਤਵਾਸ ਚ ਰਹੇ।ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ 1941 ਵਿੱਚ ਕੁਰਕ ਕਰ ਲਈ,ਜੋ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋੰ ਬਾਅਦ 1947 ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਮਿਲੀ। ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋੰ ਬਾਅਦ ਆਖਿਰ 15 ਅਗਸਤ,1947 ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲ ਗਈ। == ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ == 1955 ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਗਦਰੀ ਬਾਬਾ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ।<ref>{{Cite web।url=https://punjabtimesusa.com/news/%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%A6%E0%A8%95%E0%A9%80-%E0%A8%85%E0%A8%A3%E0%A8%A5%E0%A9%B1%E0%A8%95-%E0%A8%86%E0%A8%9C%E0%A8%BC%E0%A8%BE%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%98%E0%A9%81%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%9F/।title=ਸਿਦਕੀ, ਅਣਥੱਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਗਦਰੀ ਬਾਬਾ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਜਲਾਲਦੀਵਾਲ – Punjab Times।website=punjabtimesusa.com।language=en-US।access-date=2018-09-28}}</ref> == ਮੌਤ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ‘ਤੇ ਨਾਸੂਰ ਫੋੜਾ ਸੀ ਜੋ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਉਹ 82 ਸਾਲ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ 29 ਦਸੰਬਰ 1966 ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ। == ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮੇਲਾ == ਸਾਲ 29 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਤੇ ਜਿਉੰਦੀ ਜ਼ਮੀਰ ਵਾਲੇ ਦੁਨੀਆੰ ਚ ਵਸਦੇ ਲੋਕ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਦੁੱਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾੰ ਦੇ ਜ਼ੱਦੀ ਪਿੰਡ ਜਲਾਲਦੀਵਾਲ(ਲੁਧਿਆਣਾ) ਵਿਖੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਫ਼ੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news।url=https://www.punjabitribuneonline.com/2010/12/%E0%A9%9A%E0%A8%A6%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A8%BE-%E0%A8%9C%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%AF%E0%A8%BE/।title=ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ ਜਲਾਲਦੀਵਾਲ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਮੇਲਾ ਤੇ ਕੈਂਪ - Tribune Punjabi।date=2010-12-29।work=Tribune Punjabi।access-date=2018-09-28।language=en-US}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888]] rvt4levq1qsea606yadebpas5a8lykq 0 115121 841915 784847 2026-07-04T02:28:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841915 wikitext text/x-wiki {{ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੂਮੈਨ 2019}} '''ਨਿਰੁਪਮਾ ਮੇਨਨ ਰਾਓ''' (ਜਨਮ 6 ਦਸੰਬਰ 1950) 1973 ਬੈਚ ਦੇ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ|ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ 2009 ਤੋਂ 2011 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਰਹੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ (ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ) ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ 2009 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਦੂਜੀ ਔਰਤ (ਚੌਕੀਲਾ ਅਏਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਬਣ ਗਈ। ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਸਮੇਤ ਮਾਸਕੋ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਚੀਫ਼ ਆਫ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਈਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ, ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ, ਪੇਅਸਲ ਦੇ ਚੀਫ, [[ਪੇਰੂ]] ਅਤੇ [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਚੀਨ ਵਿਚ]] ਰਾਜਦੂਤ, ਅਤੇ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦਾ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਬਣਾਇਆ।<ref>[http://www.business-standard.com/india/news/nirupama-rao-takes-over-as-foreign-secy/69625/on ਨਿਰੂਪਮਾ ਰਾਓ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ] [[Press Trust of India|ਪ੍ਰੈਸ ਟਰੱਸਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] / [[New Delhi|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[Business Standard|ਬਿਜਨਸ ਸਟੈਂਡਰਡ]], 1 ਅਗਸਤ 200 9 ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ.</ref><ref name="toi">[http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/India/Nirupama-Rao-is-Indias-new-foreign-secretary/articleshow/4844580.cms ਨਿਰੂਪਮਾ ਰਾਓ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਵੇਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ,] [[The Times of India|ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]], 1 ਅਗਸਤ 200 9 ਤੋਂ ਹਨ। "ਚੌਕੀਲਾ ਅਇਯਰ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ, 2001 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਸਨ."</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਨਿਰੂਪਮਾ ਰਾਓ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੇਰਲਾ]] ਦੇ ਮਾਲਪੁਰਮਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਪੀ.ਵੀ.ਐਨ. ਮੈਨਨ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਮੇਮਪਾਤ ਨਾਰਾਇਣਕੁਟੀ, 1947 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਗਣਿਤ (ਆਨਰਜ਼) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ ਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਨਿਰਮਲਾ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ, ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਨਿਰਮਲਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, 2013 'ਚ ਸਰਜਨ ਰੀਅਰ ਐਡਮਿਰਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਕਾਰਨ, ਰਾਓ ਨੇ [[ਬੰਗਲੌਰ]], [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]], [[ਲਖਨਊ]] ਅਤੇ ਕੁੰਨੂਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਮਾਉਂਟ ਕਰਮਲ ਕਾਲਜ, ਬੰਗਲੌਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1970 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-07-01/news/27659567_1_foreign-secretary-chokila-iyer-batch-ifs-officer|title=Nirupama Rao To Replace Menon As Foreign Secretary|date=July 1, 2009|website=The Economic Times|publisher=ET Bureau|access-date=2019-02-21|archive-date=2016-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406030641/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-07-01/news/27659567_1_foreign-secretary-chokila-iyer-batch-ifs-officer|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਸਤੰਬਰ 1970 'ਚ ਜਾਪਾਨ ਵਿਖੇ ਐਕਸਪੋ 70 ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੈਸੂਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਫਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਵਾਡਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/aurangabad/Ex-foreign-secy-Rao-visits-Bamu/articleshow/52897845.cms|title=Ex-Foreign Secretary Visits Bamu|date=June 24, 2016|website=The Times of India|publisher=Times News Network}}</ref> 1973 ਵਿਚ, ਰਾਓ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ ਦੋਨਾਂ ਲਈ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਐਗਜ਼ਾਮੀਨੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਟਾਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ|ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।<ref name="toi"/> ==ਕੈਰੀਅਰ== ==ਮੁੱਢਲਾ ਕੈਰੀਅਰ== ਮੁਸੂਰੀ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ‘ਚ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ 1976 ਤੋਂ 1977 ਤੱਕ ਆਸਟਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਯੇਨਿਆ ‘ਚ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਵਿਯੇਨਿਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 1978 ਤੋਂ 1981 ਤੱਕ, ਰਾਓ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ (ਐਮ.ਈ.ਏ.) ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਡੈਸਕ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ ਸੈਕਟਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।<ref>{{cite web|author1=Matt Bewig|title=Ambassador From India: Who Is Nirupama Rao|url=http://www.allgov.com/news/appointments-and-resignations/ambassador-from-india-who-is-nirupama-rao?news=843516|website=All Gov|date=2 November 2011}}</ref> 1981 ਵਿੱਚ, ਰਾਓ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨ ‘ਚ ਪਹਿਲੇ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ।<ref>{{cite web|author1=V.S. Sambandan|title=Nirupama Rao presents credentials to Chandrika|url=http://www.thehindu.com/2004/09/18/stories/2004091807611300.htm|website=The Hindu|date=18 September 2004|access-date=30 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-date=18 ਜਨਵਰੀ 2015|archive-url=https://archive.today/20150118125710/http://www.thehindu.com/2004/09/18/stories/2004091807611300.htm|dead-url=yes}}</ref> ਇੱਥੇ, ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੁਲਾਈ 1983 ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਨਸਲੀ ਦੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਦਿੱਲੀ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਓ ਨੇ ਚੀਨ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਐਮ.ਈ.ਏ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ 8 ਸਾਲ, 1984 ਤੋਂ 1992 ਤੱਕ, ਨਿਰੰਤਰ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਆਖਿਰ ‘ਚ ਉਹ1980 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਜੁਆਇੰਟ ਸੈਕਟਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ, ਰਾਓ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਸਰਹੱਦੀ ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਮਾਹਰ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ‘ਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਦਸੰਬਰ 1988 ਵਿੱਚ ਬੀਜਿੰਗ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਤਿੱਬਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਅਗਸਤ 1986 ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਕੈਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਝੀਲ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਅਤੇ 1992 ਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਹਸਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਗੇਜ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਰਾਓ 1992-93 ਵਿੱਚ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|title=Fellows Program|url=http://wcfia.harvard.edu/publications/centerpiece/spring2016/prog_fellows|website=Weather Center for International Affairs Harvard University|access-date=2019-12-30|archive-date=2019-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230112353/https://wcfia.harvard.edu/publications/centerpiece/spring2016/prog_fellows|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=USINPAC congratulates Nirupama Rao on becoming the new Indian Ambassador to the US|url=http://www.usinpac.com/index.php/latest-press-releases/1338-nirupama-rao-is-the-new-indian-ambassador-to-the-us|website=USINPAC|date=2 August 2011}}</ref> ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੇਪਰ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੇ1994 ‘ਚ ਬਿਮਲ ਸਨਿਆਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇੱਕ ਆਈ.ਐਫ.ਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਲਈ ਜਿੱਤਿਆ। ਹਾਰਵਰਡ ਵਿਖੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਓ ਨੇ 1993 ਤੋਂ 1995 ਤੱਕ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਸ, ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ==ਅਵਾਰਡ== ਨਿਰੂਪਮਾ ਰਾਓ ਨੂੰ ਪੋਂਡੀਚਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਮਈ 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਕਨਵੋਕੇਸ਼ਨ ‘ਚ ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਲੈਟਰਜ਼ (ਆਨਰਿਸ ਕੌਸਾ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|title=Awards for Diplomat, Former CJ|url=http://www.news18.com/news/india/awards-for-diplomat-former-cj-474693.html|website=News 18|date=16 May 2012}}</ref> ForeignPolicy.com ਦੁਆਰਾ ਟਵਿੱਟਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੌ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ (2012) ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|author1=Jillian C. York|title=Introducing the FPwomerati|url=https://foreignpolicy.com/2012/06/20/introducing-the-fpwomerati/|website=Foreign Policy|date=20 June 2012}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ, ਰਾਓ ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਵਨੀਤਾ ਰਥਨਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|title=Vanitha Rathnam Award|url=http://www.calicutnewmedia.com/?head_lines=vanitha-rathnam-award|website=Calicut New Media|date=29 February 2016}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] as55nyn3bdmtsn4wgizca429lvzicp0 0 115954 841900 838042 2026-07-03T14:33:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841900 wikitext text/x-wiki '''ਕ੍ਰਾਈਸਟਚਰਚ ਮਸਜਿਦ ਗੋਲੀਬਾਰੀ''' ਗੋਰੇ ਸੱਜੇ-ਵਿੰਗ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਲ ਨੂਰ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਲਿਨਵੁਡ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸੈਂਟਰ, ਕ੍ਰਾਈਸਟਚਰਚ, [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ 15 ਮਾਰਚ 2019 ਨੂੰ 13:40 ਸਥਾਨਕ ਸਮੇਂ ਤੇ (05:40 [[ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਸਮੇਂ]]) ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ 49 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 20 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। [[ਦਹਿਸ਼ਤਵਾਦ|ਹਮਲੇ]] ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੈਕਿੰਦਾ ਅਰਡਨ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਦਹਿਸ਼ਤਵਾਦ|ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਾ]] ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/03/%e0%a8%a8%e0%a8%bf%e0%a8%8a%e0%a8%9c%e0%a8%bc%e0%a9%80%e0%a8%b2%e0%a9%88%e0%a8%82%e0%a8%a1-%e0%a8%a6%e0%a8%b9%e0%a8%bf%e0%a8%b6%e0%a8%a4%e0%a9%80-%e0%a8%b9%e0%a8%ae%e0%a8%b2%e0%a9%87/|title=ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਹਿਸ਼ਤੀ ਹਮਲੇ ’ਚ 49 ਹਲਾਕ|date=2019-03-16|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-03-16}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1943 ਦੇ ਫ਼ੈਦਰਸਟੋਨ ਦੇ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ ਕੈਂਪ ਦੇ ਘਲੂਘਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਘਾਤਕ ਹਮਲਾ ਹੈ ਅਤੇ 1997 ਵਿੱਚ ਰਾਉਰੀਮੂ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਥੇ ਪਹਿਲੀ ਜਨਤਕ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਹੈ। == ਹਮਲੇ == ਕ੍ਰਾਈਸਟਚਰਚ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਸਜਿਦਾਂ ਤੇ ਹਮਲੇ ਹੋਏ ਅਤੇ 49 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 20 ਹੋਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ।<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-47578798|title=New Zealand mosque shootings kill 49|date=15 March 2019|publisher=|via=www.bbc.co.uk}}</ref><ref name="stuff-111313938">{{cite news|url=https://www.stuff.co.nz/national/111313938/live-terror-attack-video-christchurch-mosque-shooting-muslims-new-zealand|title=Christchurch shootings: Death toll rises to 49 following terrorist attack&nbsp;– live updates|date=15 March 2019|accessdate=15 March 2019|publisher=[[Stuff.co.nz]]}}</ref><ref name="abc-10904416">{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2019-03-15/live-blog-christchurch-shooting-multiple-fatalities-new-zealand/10904416|title=Christchurch shootings see 49 people killed in attacks on mosques|date=15 March 2019|work=[[ABC Online]]|accessdate=15 March 2019}}</ref> ਆਰੰਭਕ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ ਮਲਟੀਪਲ, ਇੱਕੋ ਵਕਤ ਹਮਲੇ" ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ,<ref>{{cite news |last1=Molyneux |first1=Vita |title=Live updates: Six people have reportedly been killed in Christchurch shootings near mosque |url=https://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2019/03/gunshots-heard-near-hagley-park-in-christchurch.html |accessdate=15 March 2019 |publisher=Newshub |date=15 March 2019 |archive-date=15 ਮਾਰਚ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190315031109/https://www.newshub.co.nz/home/new-zealand/2019/03/gunshots-heard-near-hagley-park-in-christchurch.html |url-status=dead }}</ref> ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ "ਯੋਜਨਾਬੱਧ" ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news |url=https://edition.cnn.com/2019/03/15/asia/new-zealand-christchurch-mosque-shooting-suspect-intl/index.html |title=Suspect in New Zealand mass shooting charged with murder |last1=Mackintosh |first1=Eliza |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |date=15 March 2019 |publisher=[[CNN]]|access-date=15 March 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Christchurch shootings: Attack suspect Brenton Tarrant appears in court |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-47590685 |accessdate=16 March 2019 |work=BBC |date=16 March 2019}}</ref> === ਅਲ ਨੂਰ ਮਸਜਿਦ, ਰਿਕਾਰਟਨ === ਇਕ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ ਨੇ 13:40 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਡੀਨਜ਼ ਐਵਨਿਊ, ਰਿਕਾਰਟਨ ਵਿਖੇ ਅਲ ਨੂਰ ਮਸਜਿਦ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/australasia/new-zealand-mosque-shooting-latest-updates-christchurch-hagley-park-a8823961.html|title=Armed police deployed after shots fired at New Zealand mosque|last=Sharman|first=Jon|date=15 March 2019|access-date=15 March 2019|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=''[[The Independent]]''|language=en}}</ref> ਅਲ ਨੂਰ ਦੇ ਗਨਮੈਨ ਨੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਲਾਈਵ ਉੱਤੇ ਆਪਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 16 ਮਿੰਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ 28 ਸਾਲਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਗੋਰਾ ਨਸਲਵਾਦੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।<ref name="nzherald_2019-03-15">{{Cite news|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12213076|title=Mosque shooting: Christchurch gunman livestreamed shooting|date=15 March 2019|work=''The New Zealand Herald''|access-date=15 March 2019|language=en-NZ|issn=1170-0777|archive-date=15 ਮਾਰਚ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190315025827/https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=12213076|url-status=dead}}</ref><ref name="WeillSommer">{{Cite web|url=https://www.thedailybeast.com/christchurch-shootings-mosque-attack-video-linked-to-white-genocide-rant|title=Mosque Attack Video Linked to ‘White Genocide’ Rant|last=Weill|first=Kelly|last2=Sommer|first2=Will|website=www.thedailybeast.com|publisher=Daily Beast|access-date=15 March 2019}} "The manifesto is riddled with references to [[ਫੋਰਚੈਨ|4Chan]] memes, and urges people who agree with the shooting to make more memes. At one point, the writer describes himself as a "kebab removalist", a reference to a 4Chan meme about Serbian attacks on Bosnian Muslims. "</ref> ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੁਜਰਿਮ ਨੇ  ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫੌਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਕੂਚ ਗੀਤ, ਜੋ "ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗ੍ਰੇਨੇਡੀਅਰਜ਼" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ "ਸਰਬੀਆ ਸਟ੍ਰੋਂਗ" ਦੋ ਗੀਤ ਚਲਾਏ। ਦੂਜਾ ਗੀਤ ਬੋਸਨੀਆਈ ਯੁੱਧ (1992-1995) ਸਮੇਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸਰਬਿਆਈ ਗੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਸਨੀਆ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ, ਰਾਡੋਵਾਨ ਕਰਾਡਜ਼ਿਕ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="KoziolChristchurch">{{Cite web|url=https://www.smh.com.au/world/oceania/christchurch-shooter-s-manifesto-reveals-an-obsession-with-white-supremacy-over-muslims-20190315-p514ko.html|title=Christchurch shooter's manifesto reveals an obsession with white supremacy over Muslims|last=Koziol|first=Michael|website=www.smh.com.au|publisher=Sydney Morning Herald|access-date=15 March 2019}} "Music was playing in the car in the background of the video of Tarrant's attack, one in the Serbian language, and one in German. The Serbian song references the "butcher of Bosnia", Radovan Karadžić, a convicted war criminal and the political leader of Bosnian Serbs."Wolves are on the move from Krajina. Fascists and Turks, beware. Karadžić, lead your Serbs, let them see they fear no one," the lyrics say."</ref><ref>{{Cite news|url=https://heavy.com/news/2019/03/remove-kebab-song-english-lyrics-meaning/|title=‘Remove Kebab,’ the Song Played by Brenton Tarrant in His Facebook Live Video|last=Orfanides|first=Effie|date=15 March 2019|access-date=16 March 2019|agency=heavy.}}</ref><ref name="Zivanovic">{{Cite web|url=https://balkaninsight.com/2019/03/15/new-zealand-mosque-gunman-inspired-by-balkan-nationalists/|title=New Zealand Mosque Gunman ‘Inspired by Balkan Nationalists’|last=Zivanovic|first=Maja|website=Balkaninsight.com|publisher=Balkaninsight|access-date=15 March 2019}}</ref><ref name="SBSinsights">{{Cite web|url=https://www.sbs.com.au/news/murderous-insights-in-nz-shooter-manifesto|title=Murderous insights in NZ shooter manifesto|website=SBS|publisher=SBS|access-date=15 March 2019}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Miranda 2019">{{Cite news|url=https://www.news.com.au/world/christchurch-shooting-new-zealand-terror-accused-brenton-tarrant-set-for-court/news-story/e5eca85dd96dac904b5a58c9ee948851|title=Christchurch shooting: New Zealand terror accused Brenton Tarrant set for court|last=Miranda|first=Charles|access-date=15 March 2019|agency=News Corp Australia Network}}</ref> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਮੀਮ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ, ਹਮਲਾ  ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਲਾਈਵ-ਸਟ੍ਰੀਮ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਮੁੰਡਿਓ, ਪਿਊਡਾਈਪਾਈ (PewDiePie) ਨੂੰ ਸਬਸਕਰਾਈਬ ਕਰਨਾ ਨਾ ਭੁੱਲਣਾ", ਇਹ ਪਿਊਡਾਈਪਾਈ ਬਨਾਮ ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀ ਚੱਲਦੀ ਸਬਸਕਰਾਈਬ ਲੜਾਈ ਵੱਲ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਸੀ।<ref name="PewDiePie">{{Cite news|url=https://www.newsweek.com/pewdiepie-sickened-new-zealand-mosque-shooter-telling-worshippers-follow-him-1364126|title=PewDiePie 'Sickened' by New Zealand Mosque Shooter Telling Worshippers to Follow Him Before Opening Fire|last=Paton|first=Callum|date=15 March 2019|work=Newsweek|access-date=15 March 2019}}</ref> ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵਲੋਂ "ਹੈਲੋ, ਬਰਦਰ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2019/03/brother-muslim-worshipper-words-gunman-190315152715528.html|title='Hello brother': Muslim worshipper's 'last words' to gunman|date=15 March 2019|website=Al Jazzera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://toronto.citynews.ca/2019/03/15/hello-brother-first-christchurch-mosque-victim-said-to-shooter/|title='Hello brother,' first Christchurch mosque victim said to shooter|date=15 March 2019|website=Toronto City News}}</ref> ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ ਨੇ [[ਮਸਜਿਦ|ਮਸਜਿਦ ਦੇ]] ਅੰਦਰ ਕਈ ਮਿੰਟ ਬਿਤਾਏ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਅੰਧਾਧੁੰਦ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਰਿਆ। ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਫਿਰ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕਰਦਾ  ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸਜਿਦ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਲੈਣ ਲਈ ਗਿਆ। ਪੀੜਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸਨ ਅਤੇ ਬਚ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਸਨ। ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ ਨੇ ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਮਸਜਿਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਫੁੱਟਪਾਥ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ।<ref name=":2">{{Cite news|url=http://www.startribune.com/witness-many-dead-in-new-zealand-mosque-shooting/507178452/|title=Mosque shootings kill 49; white racist claims responsibility|last=Perry|first=Nick|date=15 March 2019|work=Star Tribune|access-date=|last2=Baker|first2=Mark|archive-date=21 ਮਾਰਚ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321201556/http://www.startribune.com/witness-many-dead-in-new-zealand-mosque-shooting/507178452/|dead-url=yes}}</ref> ਵੀਡੀਓ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗਨਮੈਨ ਨੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਸਪੀਡ ਤੇ ਦੂਰ ਚਲੇ ਗਏ<ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-newzealand-shootout/dozens-killed-as-gunman-livestreams-new-zealand-mosque-shootings-idUSKCN1QW05Y|title=Dozens killed as gunman livestreams New Zealand mosque shootings|last=Menon|first=Praveen|date=15 March 2019|work=Reuters|access-date=|last2=Greenfield|first2=Charlotte}}</ref> ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸੌ ਲੋਕ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/police-responding-critical-incident-in-christchurch|title=LIVE: Mass shooting at Christchurch mosque as police respond to 'active shooter' situation|date=15 March 2019|access-date=15 March 2019|publisher=[[1 News|1 News NOW]]|archive-date=15 ਮਾਰਚ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190315023439/https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/police-responding-critical-incident-in-christchurch|url-status=dead}}</ref> ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਆਂਢੀ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਮਸਜਿਦ ਤੋਂ ਭੱਜੇ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਡ੍ਰਾਈਵ ਵੇਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2019-03-15/armed-police-respond-to-suspected-shooting-christchurch-mosque/10904306|title=Reports of multiple casualties in Christchurch mosque shooting|date=15 March 2019|access-date=15 March 2019|publisher=[[ABC News (Australia)|ABC News]]|language=en-AU}}</ref> ਗੁਆਂਢੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ੂਟਰ ਨੇ ਫੌਜੀ ਸਲੀਕੇ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਆਂਢੀ ਨੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref name=":2"/> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019 ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ]] 08hibeejb51wz2wc7xno1eobiv1mkqn 0 123858 841923 837931 2026-07-04T07:14:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841923 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Institut_Lumière_-_CINEMATOGRAPHE_Camera.jpg|thumb|Cinématographe Lumière at the Institut Lumière in [[ਲਿਓਂ|ਲਿਓ]], [[ਫ਼ਰਾਂਸ]] ]] ਹਾਲਾਂਕਿ '''ਫ਼ਿਲਮ''' ਦੇ '''ਇਤਿਹਾਸ''' ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ 28 ਦਸੰਬਰ 1895 ਨੂੰ [[ਪੈਰਿਸ]] ਵਿੱਚ ''ਲੂਮੀਅਰ ਭਰਾਵਾਂ'' ਦੀਆਂ ਦਸ ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਨੂੰ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕੰਮ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਤਾਂ ਗੁਣ, ਜਾਂ ਗਤੀ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟੂਡੀਓ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਦਮਤਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਥਾਪਤ ਵੱਡੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਦਯੋਗ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ (ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵਾਇਟ) ਸਨ, ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਬਿਨਾਂ ਆਵਾਜ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਥਿਰ (ਸਟੈਡੀ) ਕੈਮਰੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਟ ਦੀਆਂ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਟ (ਜਿਆਦਾਤਰ [[ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਪਾਦਨ|ਸੰਪਾਦਨ]] ਦੁਆਰਾ), ਕੈਮਰੇ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ (ਪੈਨਿੰਗ, ਟਰੈਕਿੰਗ, ਝੁਕਾਅ), ਕੈਮਰਾ ਐਂਗਲ, ਫੀਲਡ ਸਾਈਜ (ਲੰਬੇ ਸ਼ਾਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੇੜੇ) ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਤਕਨੀਕਾਂ ਜੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਜੋਰਜਸ ਮਾਲੀਅਸ ਦੀਆਂ ਕਲਪਨਾ ਆਧਾਰਿਤ (ਫੈਂਟਸੀ) ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, 1890 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ (ਸਪੈਸ਼ਲ ਇਫੈਕਟ) ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਥੀਏਟਰ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਅਸੰਭਵ ਜਾਂ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਇਫੈਕਟ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਜਾਦੂ ਜੋੜਿਆ। ਤਕਨੀਕੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਈਜ਼ਡ ਸਾਊਂਡ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ (1920 ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ), ਰੰਗ (1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ), 3D (21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ) ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ (1906 ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ 60 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ) ਜੋੜ ਦਿੱਤੀ। ਅਵਾਜ਼ (ਸਾਊਂਡ) ਨੇ ਇੰਟਰਟਾਇਟਲਾਂ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਆਈ, ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੇ ਛੂਹਿਆ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ (1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ), ਨਿਊਜ਼ਰੀਲ (1910 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਤ), ਸੰਗੀਤਕ (1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ)) ਅਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ (1970 ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਵੀ ਰਿਹਾ)। [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ (ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ ਕਿ ਨਾਟਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਖੋਜਾਂ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਹੋਇਆ। ਨਵੇਂ ਵਾਈਡਸਕ੍ਰੀਨ ਫੌਰਮੈਟਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਵੱਡੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਤਮਾਸ਼ੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਕਸਾਇਆ, ਜੋ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ ਤੇ ਵਧੀਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 3D ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੇ 1952 ਤੋਂ 1954 ਤੱਕ ਇੱਕ ਛੋਟੇ [[ਥਰੀ-ਡੀ ਚਲਚਿਤਰ|ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ]] ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਮਾਰਕੀਟ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ, ਨਵੀਂਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੀਰੀਅਲਾਈਜ਼ਡ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਨਵੀਂਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ [[ਵੀਡੀਓ]] ਸਿੱਧੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਸਸਤਾ ਵਿਕਲਪ ਬਣ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਹਜੀਆਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਚਿੱਤਰ ਮਾਧਿਅਮ ਬਣੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ [[ਵੀਡੀਓ ਕਲਾ]] ਵਿੱਚ ਉਭਾਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ [[ਘਰੇਲੂ ਫਿਲਮਾਂ|ਘਰੇਲੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] ਬਣੀਆਂ। 1980 ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਵੀਡੀਓ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥੀਏਟਰਿਕਲ ਦੌੜ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀਡੀਓ ਰੈਂਟਲ ਸ਼ਾਪਸ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਟਾਇਟਲਾਂ ਤੱਕ ਅਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। [[ਡਾਇਰੈਕਟ-ਟੂ-ਵੀਡੀਓ]] (ਸਥਾਨ) ਮਾਰਕੀਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਕੁਆਲਟੀ ਦੀਆਂ ਸਸਤੀਆਂ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਮ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਢੁਕਵੇਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਡਿਜੀਟਲ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵੱਧ ਰਹੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ [[ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਇਫੈਕਟਸ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ-ਲੰਬਾਈ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ। 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂਟਿਬ, ਇੰਟਰਨੈਟ ਅਤੇ ਕੈਮਰੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ (ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ) ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੀਡੀਓ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਦਯੋਗ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਥੀਏਟਰਲ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ 3D ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ (ਕਲਪਨਾਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸੁਪਰਹੀਰੋ) ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਧਾਰ ਬਣ ਗਈਆਂ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{Cite journal|last=Munslow|first=Alun|date=December 2007|title=Film and history: Robert A. Rosenstone and History on Film/Film on History|journal=Rethinking History|volume=4|issue=11|pages=565–575|doi=10.1080/13642520701652103}} * Abel, Richard. ''The Cine Goes to Town: French Cinema 1896–1914''University of California Press, 1998. * Acker, Ally. ''Reel Women: Pioneers of the Cinema, 1896 to the Present''. London: B.T. Batsford, 1991. * Barr, Charles. ''All our yesterdays: 90 years of British cinema'' (British Film Institute, 1986). * Basten, Fred E. ''Glorious Technicolor: The Movies' Magic Rainbow''. AS Barnes & Company, 1980. * Bowser, Eileen. ''The Transformation of Cinema 1907–1915 (History of the American Cinema, Vol. 2)'' Charles Scribner's Sons, 1990. * {{Cite book|title=The Missing Reel: The Untold Story of the Lost Inventor of Moving Pictures|url=https://archive.org/details/missingreeluntol0000rawl|last=Rawlence|first=Christopher|publisher=Charles Atheneum|year=1990|isbn=978-0689120688|author-link=Christopher Rawlence}} * Cook, David A. ''A History of Narrative Film'', 2nd edition. New York: W. W. Norton, 1990. * Cousins, Mark. ''The Story of Film: A Worldwide History'', New York: Thunder's Mouth press, 2006. * Dixon, Wheeler Winston and Gwendolyn Audrey Foster. ''A Short History of Film'', 2nd edition. New Brunswick: Rutgers University Press, 2013. * {{Cite journal|last=Hennefeld|first=Maggie|date=December 2016|title=Death from Laughter, Female Hysteria, and Early Cinema|journal=[[Differences (journal)|differences: A Journal of Feminist Cultural Studies]]|publisher=[[Duke University Press]]|volume=27|issue=3|pages=45–92|doi=10.1215/10407391-3696631|ref=harv}} * King, Geoff. ''New Hollywood Cinema: An Introduction''. New York: Columbia University Press, 2002. * {{Cite book|url=https://doi.org/10.11647/OBP.0002|title=The Altering Eye: Contemporary International Cinema|last=Kolker|first=Robert Phillip|publisher=Open Book Publishers|year=2009|location=Cambridge}} * Landry, Marcia. ''British Genres: Cinema and Society, 1930–1960'' (1991) * Merritt, Greg. ''Celluloid Mavericks: A History of American Independent Film''. Thunder's Mouth Press, 2001. * {{Cite book|title=The Emergence of Cinema: The American Screen to 1907|url=https://archive.org/details/emergenceofcinem0000muss_b9q8|last=Musser|first=Charles|publisher=Charles Scribner's Sons|year=1990|isbn=0-684-18413-3|location=New York|author-link=Charles Musser}} * Nowell-Smith, Geoffrey, ed. ''The Oxford History of World Cinema''. Oxford University Press, 1999. * Parkinson, David. ''History of Film''. New York: Thames & Hudson, 1995.  [[International Standard Book Number|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-500-20277-X|0-500-20277-X]] * Rocchio, Vincent F. ''Reel Racism.'' ''Confronting Hollywood's Construction of Afro-American Culture''. Westview Press, 2000. * Salt, Barry. ''Film Style and Technology: History and Analysis 2nd Ed.'' Starword, 1992. * Salt, Barry. ''Moving Into Pictures'' Starword, 2001. * Sargeant, Amy. ''British Cinema: A Critical History'' (2008). * Schrader, Paul. "Notes on Film Noir". ''Film Comment'', 1984. * {{Cite journal|last=Steele|first=Asa|date=February 1911|title=The Moving-Picture Show: ... How The Films Are Made, Who Writes The 'Plots', Who Censors The Plays, And What It All Costs|url=https://books.google.com/books?id=Zm0AAAAAYAAJ&pg=PA14018|journal=[[World's Work|The World's Work: A History of Our Time]]|volume=XXI|pages=14018–14032|access-date=2009-07-10}} * Tsivian, Yuri. ''Silent Witnesses: Russian Films 1908–1919'' British Film Institute, 1989. * Unterburger, Amy L. ''The St. James Women Filmmakers Encyclopedia: Women on the Other Side of the Camera''. Visible Ink Press, 1999. * Usai, P.C. & Codelli, L. (editors) ''Before Caligari: German Cinema, 1895–1920'' Edizioni Biblioteca dell'Immagine, 1990. == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ/ਕੜੀਆਂ == {{Commons category|History of cinema}} *[https://web.archive.org/web/20160515063504/http://rcfilms.com.sapo.pt/history.htm ਫ਼ਿਲਮ ਇਤਿਹਾਸ] *[http://www.filmsite.org/filmh.html ਦਹਾਕਿਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਇਤਿਹਾਸ] *[http://www.matthewhunt.com/cinema/ Cinema: From 1890 To Now] *[http://www.precinemahistory.net/ The History of the Discovery of Cinematography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201005081325/http://precinemahistory.net/ |date=2020-10-05 }} An Illustrated Chronology by Paul Burns *[http://brightbytes.com/cosite/what.html What is a Camera Obscura?] *[http://www.MOMPH.com/ Museum Of Motion Picture History, Inc.] *[https://www.earlycinema.com/ An Introduction to Early cinema] *[https://www.youtube.com/watch?v=pBahe2_sZk0 Origins of Cinema Documentary] *[http://www.sparetimelabs.com/animato/animato/filmhist/filmhist.html History of Film Formats] *[http://www.filmsound.org/film-sound-history/ Film Sound History] at [http://www.filmsound.org/ FilmSound.org] *[http://www.silentera.com/PSFL/indexes/earlySoundFilms.html List of Early Sound Films 1894–1929 at Silent Era website] *[http://www.widescreenmuseum.com/widescreen/early-jan1930.htm Early History of Wide Films] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120701142646/http://www.widescreenmuseum.com/widescreen/early-jan1930.htm |date=2012-07-01 }} – American Cinematographer, January, 1930 *[http://hiyaa.yolasite.com/hollywood.php Hollywood Movies History] *[http://textmex.blogspot.com/ Latinos in the movies] *[http://www.widescreenmuseum.com/oldcolor/technicolor1.htm Technicolor History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926231146/http://www.widescreenmuseum.com/oldcolor/technicolor1.htm |date=2007-09-26 }} *[https://web.archive.org/web/20120717074134/http://www.beanblossom.in.us/larryy/cgi.html A Brief, Early History of Computer Graphics in Film] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ ਇਤਿਹਾਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਧਾਂਤ]] nmxc3d5o6lp3chphjryicnf0nbiqrs2 0 132148 841904 554460 2026-07-03T18:50:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841904 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਜਸੋਧਰਾ ਬਾਗਚੀ | honorific_prefix = | honorific_suffix = | image = JasodharaBagchiPic.jpg | image_size = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = 1937 | birth_place = | death_place = | resting_place = | occupation = | language = | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = ਪ੍ਰੈਸੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ, ਕੋਲਕਾਤਾ<br>ਸੋਮਰਵਿਲ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ<br>ਨਿਊ ਹਾਲ, ਕੈਂਬਰਿਜ | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notableworks = <!-- or: | notablework = --> | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc; or omit --> }} '''ਜਸੋਧਰਾ ਬਾਗਚੀ''' (ਜਨਮ 1937 [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ]] - 9 ਜਨਵਰੀ 2015) ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ। <ref>{{Citation|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/jasodhara-bagchi-is-no-more/article6772882.ece|title=Jasodhara Bagchi is no more|publisher=[[The Hindu]]|date=10 January 2015}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਜਸੋਧਰਾ ਬਾਗਚੀ ਦਾ ਜਨਮ 1937 ਵਿੱਚ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਪ੍ਰੈਸੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ (ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ ), ਸੋਮਰਵਿਲ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਅਤੇ ਨਿਊ ਹਾਲ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਸੋਧਰਾ ਬਾਗਚੀ ਨੇ ਲੇਡੀ ਬ੍ਰਾਬਰਨ ਕਾਲਜ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਖੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1964 ਵਿਚ [[ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਆਈ ਸੀ। ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਬਾਗਚੀ ਦੀ ਲੰਬੀ, ਸਫ਼ਲ ਅਤੇ ਸੁਹਿਰਦ ਸਾਂਝ ਸੀ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ ਸੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1983 ਤੋਂ ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, 1986-1988 ਤੱਕ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਜੀਸੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਜਨੀ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰੀਆ ਚੌਧਰੀ ਉਸ ਦੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਲਈ 2002 ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫੈਸਟ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ: ''ਲਿਟਰੇਚਰ ਐਂਡ ਜੈਂਡਰ: ਐਸੇ ਫਾਰ ਜਸੋਧਰਾ ਬਗੀਚਾ'' । ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਗਚੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਦੋਸਤ, ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਸਹਿਕਰਮੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀਟਰ ਡ੍ਰੋਨਕੇ, ਕਿੱਟੀ ਸਕੌਲਰ ਦੱਤਾ, ਹਿਮਾਨੀ ਬੈਨਰਜੀ, ਮਾਲਿਨੀ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ, ਸ਼ੀਲਾ ਲਹਿਰੀ ਚੌਧਰੀ, ਸੁਪ੍ਰੀਆ ਚੌਧਰੀ, ਤਨਿਕਾ ਸਰਕਾਰ, ਭਸਵਤੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦਾਸਗੁਪਤਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਪ੍ਰੋ. ਬਾਗਚੀ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਵਿਚ ਬਾਕਾਇਦਾ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰ ਰਹੀ ਅਤੇ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਬੋਰਡ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਰਹੀ। ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਥਾਹ ਸਮਰਪਣ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਖੋਜ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Literature and Gender">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SG67on-M658C&q=jasodhara+bagchi|title=Literature and Gender: Essays for Jasodhara Bagchi|last=Chaudhuri|first=Supriya|last2=Mukherji|first2=Sajni|year=2002|isbn=9788125022275}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਮਿਯਾ ਕੁਮਾਰ ਬਾਗਚੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1988 ਵਿਚ ਉਹ [[ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ [https://web.archive.org/web/20061011142307/http://www.swsju.org/ ਸਕੂਲ ਆਫ ਵੂਮਨ ਸਟੱਡੀਜ਼] ਦੀ ਬਾਨੀ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣੀ, ਜਿਸਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 1997 ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤਕ ਕੇਂਦਰ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਐਸ.ਡਬਲਯਉ.ਐਸ. ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਸਾਇੰਸ ਫੈਕਲਟੀ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਵੇਖੀ ਗਈ ਜਿਹੜੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਵਜੋਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਸਚੇਤਨ ਦੀ ਬਾਨੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ, ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ, 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਸਾਹਿਤ, ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰਤੱਖਵਾਦ]] ਦਾ ਸਵਾਗਤ, ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ । ਉਸ ਨੇ [[ਜਾਦਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] [[ਵੁਮੈਨ'ਜ਼ ਸਟਡੀਜ਼|ਦੇ]] ਸਕੂਲ ਆਫ [[ਵੁਮੈਨ'ਜ਼ ਸਟਡੀਜ਼|ਵੂਮਨ ਸਟੱਡੀਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਬੰਗਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਰੀਪ੍ਰਰਿੰਟ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਜੋਤੀਰਮੋਈ ਦੇਵੀ ਵਰਗੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸੰਸਕਰਣ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਕਤੂਬਰ 2001 ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਤੱਕ [http://www.wbcw.org ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ] ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵੀ ਰਹੀ। <ref>{{Cite web |url=http://www.wbcw.co.in/history/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-01-18 |archive-date=2021-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116144620/https://www.wbcw.co.in/history/ |url-status=dead }}</ref> ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ("ਬੰਗਾਲੀ ਵਿਚ" ਬਹੁਪੱਖੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ) ਵਿਚ ਬਾਗਚੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾਲ ਛੇੜਛਾੜ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਐਮਰੀਟਸ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਦੀ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ ਕੇਸ਼ਰੀ ਨਾਥ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਤੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਹੋਰ “ਕਾਬਲ” [[ਚਾਂਸਲਰ (ਸਿੱਖਿਆ)|ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ]] ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸਾਲ 2014 ਵਿਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਕਿਤਾਬ ਮੇਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਾਂਝ ਕਾਰਨ ਪਰਵਾਸੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>http://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/kolkata-book</ref> ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕਈ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਰਹੀ।<ref name="Literature and Gender"/> ਬਾਗਚੀ ਦੀ 9 ਜਨਵਰੀ, 2015 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Jashodhara-Bagchi-passes-away/articleshow/45828419.cms</ref> ਪੁੰਨਾਰਨਾਬਾ, ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਗਚੀ ਨੇੜਿਓਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸਾਲ 2015 ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਜਸੋਧਰਾ ਬਾਗਚੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਗਚੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। <ref>https://www.facebook.com/pg/Punarnaba-Kolkata-A-Social-Organisation-288718751199357/photos/?tab=album&album_id=1207505909320632</ref> ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਜਾਧਵਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿਖੇ ਬਾਗਚੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਜਸੋਧਰਾ ਬਾਗਚੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਾਰਡਸ਼ਿਪ ਫੰਡ, 2019 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/groups/132142227838?view=permalink&id=10156510539292839|title=Abhijit Gupta|website=www.facebook.com|access-date=2019-02-03}}</ref> == ਕਿਤਾਬਾਂ (ਲੇਖਕ, ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਸਹਿ ਸੰਪਾਦਿਤ) == ** ''Literature, Society, and Ideology in the [[:en:Victorian_Era|Victorian Era]]'' (edited volume), (1992) ** ''Indian Women: Myth and Reality'' (edited volume), (1995) ** ''Loved and Unloved: The Girl Child in the Family'' (with Jaba Guha and Piyali Sengupta)(1997) ** ''Gem-like Flame: [[:en:Walter_Pater|Walter Pater]] and the 19th Century Paradigm of Modernity'' (1997) ** ''Thinking Social Science in India: Essays in Honour of Alice Thorner'' (co-edited with Krishna Raj and [[:en:Sujata_Patel|Sujata Patel]])(2002) ** ''The Trauma and the Triumph: [[:en:Gender|Gender]] and Partition in Eastern India,'' 2 volumes (co-edited with Subhoranjan Dasgupta) (vol. 1 in 2003, vol. 2 in 2009) ** ''The Changing Status of Women in [[:en:West_Bengal|West Bengal]] 1970–2000: The Challenges Ahead'' (edited volume), (2005) ** ''Interrogating Motherhood'' (2016) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.india-seminar.com/2002/510/510%20jasodhara%20bagchi.htm ਘਾਟੇ ਦੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਿਚ ਅਜ਼ਾਦੀ] * [http://www.sawf.org/newedit/edit03062000/reflections.asp "ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ ਥ੍ਰੂ ਏ ਵੂਮੈਨ ਆਈ", ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਬਾਗੀ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਾਰਜ ਬਾਰੇ ਲੇਖ।] * [https://web.archive.org/web/20070607213140/http://www.adb.org/Documents/Periodicals/ADB_Review/2005/vol37-2/gender-justice.asp "ਲਿੰਗ ਜਸਟਿਸ", ਕਾਨੂੰਨ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਪਰਿਪੇਖਾਂ 'ਤੇ ਬਾਗਚੀ, ''ਏਡੀਬੀ ਸਮੀਖਿਆ'', 2005] * [https://web.archive.org/web/20101213030218/http://boloji.com/wfs4/wfs433.htm "ਦ ਵੂਮਨ ਸ਼ੇਪਡ ਮਦਰ", ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ 'ਤੇ ਬਾਗਚੀ ਦੀ ਸਹਿ ਸੰਪਾਦਿਤ 'ਤੇ ਲੇਖ] * [http://www.sawf.org/newedit/edit09192005/gendervoices.asp "ਦੇਵੀ ਪੰਥ ਅਤੇ ਲੜਕੀ ਬੱਚਾ".] [http://www.sawf.org/newedit/edit09192005/gendervoices.asp ਬੰਗਾਲ ਵਿਚ ਲੜਕੀ ਬੱਚੇ 'ਤੇ ਬਾਗਚੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਿਤ ਖੰਡ 'ਤੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937]] ebpejijel2zh5soycb0g8hfttn9xljy 3 138327 841911 584475 2026-07-03T22:55:01Z ~2026-38081-06 60943 /* https://www.facebook.com/share/1DsUbD4K4P/ */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 841911 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Giani Rajpal Singh Boparai}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:56, 25 ਨਵੰਬਰ 2021 (UTC) == https://www.facebook.com/share/1DsUbD4K4P/ == https://www.facebook.com/share/1DsUbD4K4P/ [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-38081-06|&#126;2026-38081-06]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-38081-06|talk]]) 22:55, 3 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) dnzwgda0tnyetptmciskp0gdjr36qa4 841912 841911 2026-07-03T23:03:06Z Morkoz 60750 [[Special:Contributions/~2026-38081-06|~2026-38081-06]] ([[User talk:~2026-38081-06|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ਦੀ ਸੋਧ [[Special:Diff/841911|841911]] ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰੋ 841912 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Giani Rajpal Singh Boparai}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:56, 25 ਨਵੰਬਰ 2021 (UTC) tntzbob0fc9d40c3s0e1kh4hw5yn90h 0 145319 841929 807096 2026-07-04T11:35:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841929 wikitext text/x-wiki {{ਅਨੁਵਾਦ}} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center" ! rowspan="2" data-sort-type="number" |{{Abbr|No.|Number}} ! rowspan="2" |Portrait ! rowspan="2" |Name<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(Lifespan)}} ! colspan="3" |Term ! rowspan="2" class="unsortable" |Ref(s) |- !Start !End !Term length |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |1 | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:Dr._Vikram_Sarabhai.jpg|alt=Dr. Vikram Sarabhai|176x176px|ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੇ ਡਾ]] | rowspan="2" |Vikram Sarabhai<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1919–1971)}} |1963 |1971 |8 years | rowspan="2" |<ref name="isro">{{Cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/vsbhai.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Chairman :: Dr. Vikram Sarabhai - Introduction|publisher=isro.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114024252/http://isro.org/Ourchairman/Former/vsbhai.aspx|archive-date=2013-11-14|access-date=2014-02-14}}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |Founder of [[ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮੇਟੀ|INCOSPAR]] and widely regraded as father of Indian space program. His efforts led to creation of Indian Space Research Organisation. |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |2 | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:MGK Menon.webp|150x150px]] | rowspan="2" |M. G. K. Menon<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1928–2016)}} |January 1972 |September 1972 |9 months | rowspan="2" |<ref name="isro2">{{Cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/menon.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Cha|publisher=isro.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211042639/http://isro.org/Ourchairman/Former/menon.aspx|archive-date=2014-02-11|access-date=2014-02-14}}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |He was notable mostly for his work on [[ਕੌਸਮਿਕ ਕਿਰਨ|cosmic rays]] and [[ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ|particle physics]] particularly on the high-energy inter-actions of elementary particles. |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |3 | rowspan="2" | | rowspan="2" |Sathish Dhawan<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1920–2002)}} |1972 |1984 |12 years | rowspan="2" |<ref name="isro3">{{Cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/satishdhawan.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Chairmen :: Prof Satish Dhawan|publisher=isro.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211050819/http://isro.org/Ourchairman/Former/satishdhawan.aspx|archive-date=2014-02-11|access-date=2014-02-14}}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |Satish Dhawan is known for his work on fluid dynamics and his tenure as longest serving chief of ISRO. His era marked with India attaining orbital launch capability in 1980 for the first time and start of INSAT program which became base for further development of spacecraft technologies. |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |4 | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:U_R_Rao_(cropped).jpg|alt=Prof. U R Rao|173x173px|ਪ੍ਰੋ.ਯੂ.ਆਰ.ਰਾਓ]] | rowspan="2" |U. R. Rao<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1932–2017)}} |1984 |1994 |10 years | rowspan="2" |<ref name="isro4">{{Cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/urroa.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Chairman - Prof.Udupi Ramachandra Rao|publisher=isro.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211043212/http://isro.org/Ourchairman/Former/urroa.aspx|archive-date=2014-02-11|access-date=2014-02-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/former/urrao_introduction.aspx|title=Welcome to ISRO :: Former Chairman :: Prof. Udupi Ramachandra Rao - Introduction|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107011924/http://www.isro.org/Ourchairman/former/urrao_introduction.aspx|archive-date=7 January 2014|access-date=2020-09-28}}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |Also served as chancellor of Indian Institute of Space Science and Technology; Rao pushed for launch vehicle development which subsequently lead to realisation of [[ਧਰੁਵੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨ|PSLV]] and later GSLV rockets, marked as key boosts to India's space capabilities. Launch capabilities with INSAT program eventually turned India into a major spacefaring nation. |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |5 | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:K._Kasturirangan_(cropped).jpg|alt=Dr. Krishnaswamy Kasturirangan|200x200px|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ ਕਸਤੂਰੀਰੰਗਨ ਨਾਲ ਡਾ]] | rowspan="2" |K. Kasturirangan<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1940– )}} |1994 |27 August 2003 |9 years | rowspan="2" |<ref name="isro5">{{Cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/drkkasturirangan.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Chairman :: Dr. Krishnaswamy Kasturirangan - Introduction|publisher=isro.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20141026112226/http://www.isro.org/Ourchairman/Former/drkkasturirangan.aspx|archive-date=2014-10-26|access-date=2014-02-14}}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |His era marked development of improved spacecraft in INSAT series and development of IRS series of remote sensing satellites and major improvements in earth observation satellite technologies. His tenure also saw operationalisation of PSLVs and first flight of GSLV which made India self sufficient launching its smaller & medium EO satellites. |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |6 | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:ജി-മാധവൻ-നായർ.jpg|alt=G. Madhavan Nair|166x166px|ਜੀ ਮਾਧਵਨ ਨਾਇਰ]] | rowspan="2" |G. Madhavan Nair<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1943– )}} |September 2003 |29 October 2009 |6 years | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/gmnair_introduction.aspx|title=Shri G Madhavan Nair|date=2008-11-11|website=About ISRO|publisher=Indian Space Research Organisation|archive-url=https://web.archive.org/web/20091111044746/http://www.isro.org/Ourchairman/Former/gmnair_introduction.aspx|archive-date=2009-11-11|access-date=2009-11-01}}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |Nair holds significant expertise on development of multi-stage launch vehicles and his era witnessed operationalisation of various variants of PSLV rocket. His tenure saw commencement of [[ਭਾਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਪੁਲਾੜ ਉਡਾਣ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ|Indian Human Spaceflight Programme]] and launch of extraterrestrial exploration mission [[ਚੰਦਰਯਾਨ-੧|Chandrayaan-I]]. Following a controversial S-band spectrum deal involving Antrix Corporation, he had to step down. |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |7 | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:K_Radhakrishnan_2013_2.JPG|alt=K._Radhakrishnan_(scientist)|182x182px|ਕੇ._ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ_(ਵਿਗਿਆਨੀ)]] | rowspan="2" |K. Radhakrishnan<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1949– )}} |30 October 2009 |31 December 2014 |5 years, 62 days | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Present/chairman.aspx|title=Dr. K. Radhakrishnan|date=2008-11-11|website=About ISRO|publisher=Indian Space Research Organisation|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112094538/http://www.isro.org/Ourchairman/present/chairman.aspx|archive-date=2013-11-12|access-date=2009-11-01}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/technology/science/indias-space-odyssey-isro-creates-history-in-2014/|title=India's space odyssey: ISRO creates history in 2014|date=2014-12-27|work=The Indian Express|access-date=2020-09-28}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.isro.gov.in/about-isro/isros-timeline-1960s-to-today|title=ISRO's Timeline from 1960s to Today - ISRO|publisher=Indian Space Research Organisation|access-date=2020-09-28|archive-date=2020-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927082200/https://www.isro.gov.in/about-isro/isros-timeline-1960s-to-today|dead-url=yes}}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |He joined VSSC as a development engineer for electro-mechanical devices of launch vehicles and later oversaw annual budget and plans and database for resources. Introduction of [[ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰੀ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਉੱਪਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਬੰਧ|IRNSS]] made India one of few countries with own navigation systems while introduction of GSLV Mk III later enabled India to launch its heavier satellites also. His era also witnessed successful launch and orbital insertion of [[ਮੰਗਲ ਪਾਂਧੀ ਮਿਸ਼ਨ|Mangalyaan]], India's first mars mission and cancellation of collaboration with Russia and redefining Chandrayaan-2 with Indian design and systems. Successful flight of India's own cryogenic stage on GSLV-D5 made it one of six countries with full launch capabilities.{{Efn|Others include [[NASA]] (United States), [[RFSA]] (Russia), [[European Space Agency]] (EU), [[CNSA]] (China) and [[JAXA]] (Japan).}} |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |- | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:Shailesh_Nayak_(cropped).jpg|alt=Shailesh Nayak (Scientist)|200x200px|ਸ਼ੈਲੇਸ਼ ਨਾਇਕ (ਵਿਗਿਆਨੀ)]] | rowspan="2" |Shailesh Nayak<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1953– )}} |1 January 2015 |12 January 2015 |11 days | rowspan="2" |<ref>[http://www.deccanchronicle.com/141231/nation-current-affairs/article/radhakrishnan-retires-leaving-isro-its-most-glorified-pedestal Shailesh Nayak appointed as new ISRO chairman, Radhakrishnan retires]</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |He was primarily engaged studies related to oceanography and remote sensing and served as interim chief of ISRO for a brief period of 11 days. |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |8 | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:A._S._Kiran_Kumar_(cropped).jpg|alt=A. S. Kiran Kumar|200x200px|ਕਿਰਨ ਕੁਮਾਰ ਏ.ਐਸ]] | rowspan="2" |A. S. Kiran Kumar<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1952– )}} |14 January 2015 |14 January 2018 |3 years, 0 days | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|url=http://www.isro.gov.in/update/14-jan-2015/s-kiran-kumar-takes-over-secretary-department-of-space-chairman-space-commission|title=A S Kiran Kumar takes over as Secretary, Department of Space, Chairman, Space Commission and Chairman, ISRO|website=www.isro.gov.in|access-date=2016-10-17|archive-date=2016-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016144917/http://www.isro.gov.in/update/14-jan-2015/s-kiran-kumar-takes-over-secretary-department-of-space-chairman-space-commission|dead-url=yes}}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |His tenure is attributed with HEX which marks with beginning of development of reusable-launch vehicle, first orbital flight of GSLV Mk III, completion of [[ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰੀ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਉੱਪਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਬੰਧ|NAVIC]] and launch of Astrosat, India's first space based observatory. |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |9 | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:K._Sivan_(cropped).jpg|alt=K. Sivan|150x150px|ਕੇ. ਸਿਵਨ]] | rowspan="2" |K. Sivan<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1957– )}} |15 January 2018 |15 January 2022 |4 years, 0 days | rowspan="2" |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/k-sivan-takes-charge-as-new-isro-chairman/article22446006.ece|title=K. Sivan takes charge as new ISRO chairman|date=16 January 2018|work=The Hindu|access-date=1 November 2018|language=en-IN}}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |He earlier served as director of VSSC and LPSC and participated in development of [[ਧਰੁਵੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨ|PSLV]] rockets. His tenure was marked by the Chandrayaan-2 project which resulted in a failed moon landing. His tenure also saw the acceleration of India's manned space program. Short term goals include launch of Chandrayaan-3 to attempt a successful soft lunar landing, putting humans in space, launching missions to Venus and sun and development of SCE-200 rocket engine to facilitate realisation of India's heavy lift launch vehicle and increase commercial operations. He is also known for developing trajectory simulation software named SITARA which is still in use by ISRO. |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |10 | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:S._Somanath,_Director_of_VSSC,_ISRO,_speaks_during_the_Heads_of_Agency_Plenary_of_the_70th_International_Astronautical_Congress_(cropped).jpg|187x187px]] | rowspan="2" |[[ਸ਼੍ਰੀਧਾਰਾ ਪਨੀਕਰ ਸੋਮਨਾਥ|S. Somanath]]<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1963– )}} |15 January 2022 |''Incumbent'' |245 days | rowspan="2" |<ref>{{Cite news|url=https://keralakaumudi.com/en/news/mobile/news-amp.php?id=728083&u=malayali-scientist-dr-s-somanath-appointed-as-isro-chairman|title=Malayali scientist Dr S Somanath appointed as ISRO chairman|date=2022-01-12|work=[[Kerala Kaumudi]]|access-date=2022-01-13|location=Thiruvanathapuram|language=en-IN}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |Somanath is known for his contributions to launch vehicle design, particularly in the areas of launch vehicle systems engineering, structural design, structural dynamics, and pyrotechnics.<ref name="isro-215">{{Cite web|url=https://www.isro.gov.in/update/01-jun-2015/new-directors-three-major-isro-centres-three-major-isro-centres-have-new|title=New Directors for Three Major ISRO Centres: Three major ISRO Centres have new Directors from today.|date=1 June 2015|website=www.isro.gov.in|access-date=2022-01-13|archive-date=2018-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180123072311/https://www.isro.gov.in/update/01-jun-2015/new-directors-three-major-isro-centres-three-major-isro-centres-have-new|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/s-somnath-takes-charge-as-vikram-sarabhai-space-centres-director/articleshow/62609273.cms|title=S Somnath takes charge as Vikram Sarabhai Space Centre's director|last=Prasanna|first=Laxmi|date=January 22, 2018|website=The Times of India|language=en|access-date=2022-01-13}}</ref> He also served as the Director of Vikram Sarabhai Space Centre, Thiruvananthapuram and <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/somanath-takes-charge-as-vssc-director-1151719-2018-01-22|title=Somanath takes charge as VSSC director|date=22 January 2018|website=www.indiatoday.in|access-date=2022-01-13}}</ref>Director of Liquid Propulsion Systems Centre, Thiruvananthapuram.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/somanath-takes-charge-as-vssc-director-118012201055_1.html|title=Somanath takes charge as VSSC director|last=India|first=Press Trust of|date=22 January 2018|work=Business Standard India|access-date=2022-01-13}}</ref> He was associated with the [[ਧਰੁਵੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨ|PSLV]] project and was the project director of GSLV Mk III in 2010.<ref name="isro-215" </ref> |} ==ਹਵਾਲੇ== h0f45e152z4va8aa31opo0cfe9i6h5s 841930 841929 2026-07-04T11:35:06Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s 841930 wikitext text/x-wiki {{ਅਨੁਵਾਦ}} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center" ! rowspan="2" data-sort-type="number" |{{Abbr|No.|Number}} ! rowspan="2" |Portrait ! rowspan="2" |Name<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(Lifespan)}} ! colspan="3" |Term ! rowspan="2" class="unsortable" |Ref(s) |- !Start !End !Term length |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |1 | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:Dr._Vikram_Sarabhai.jpg|alt=Dr. Vikram Sarabhai|176x176px|ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਭਾਈ ਨੇ ਡਾ]] | rowspan="2" |Vikram Sarabhai<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1919–1971)}} |1963 |1971 |8 years | rowspan="2" |<ref name="isro">{{Cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/vsbhai.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Chairman :: Dr. Vikram Sarabhai - Introduction|publisher=isro.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114024252/http://isro.org/Ourchairman/Former/vsbhai.aspx|archive-date=2013-11-14|access-date=2014-02-14}}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |Founder of [[ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮੇਟੀ|INCOSPAR]] and widely regraded as father of Indian space program. His efforts led to creation of Indian Space Research Organisation. |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |2 | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:MGK Menon.webp|150x150px]] | rowspan="2" |M. G. K. Menon<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1928–2016)}} |January 1972 |September 1972 |9 months | rowspan="2" |<ref name="isro2">{{Cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/menon.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Cha|publisher=isro.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211042639/http://isro.org/Ourchairman/Former/menon.aspx|archive-date=2014-02-11|access-date=2014-02-14}}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |He was notable mostly for his work on [[ਕੌਸਮਿਕ ਕਿਰਨ|cosmic rays]] and [[ਕਣ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ|particle physics]] particularly on the high-energy inter-actions of elementary particles. |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |3 | rowspan="2" | | rowspan="2" |Sathish Dhawan<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1920–2002)}} |1972 |1984 |12 years | rowspan="2" |<ref name="isro3">{{Cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/satishdhawan.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Chairmen :: Prof Satish Dhawan|publisher=isro.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211050819/http://isro.org/Ourchairman/Former/satishdhawan.aspx|archive-date=2014-02-11|access-date=2014-02-14}}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |Satish Dhawan is known for his work on fluid dynamics and his tenure as longest serving chief of ISRO. His era marked with India attaining orbital launch capability in 1980 for the first time and start of INSAT program which became base for further development of spacecraft technologies. |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |4 | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:U_R_Rao_(cropped).jpg|alt=Prof. U R Rao|173x173px|ਪ੍ਰੋ.ਯੂ.ਆਰ.ਰਾਓ]] | rowspan="2" |U. R. Rao<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1932–2017)}} |1984 |1994 |10 years | rowspan="2" |<ref name="isro4">{{Cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/urroa.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Chairman - Prof.Udupi Ramachandra Rao|publisher=isro.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211043212/http://isro.org/Ourchairman/Former/urroa.aspx|archive-date=2014-02-11|access-date=2014-02-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/former/urrao_introduction.aspx|title=Welcome to ISRO :: Former Chairman :: Prof. Udupi Ramachandra Rao - Introduction|archive-url=https://web.archive.org/web/20140107011924/http://www.isro.org/Ourchairman/former/urrao_introduction.aspx|archive-date=7 January 2014|access-date=2020-09-28}}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |Also served as chancellor of Indian Institute of Space Science and Technology; Rao pushed for launch vehicle development which subsequently lead to realisation of [[ਧਰੁਵੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨ|PSLV]] and later GSLV rockets, marked as key boosts to India's space capabilities. Launch capabilities with INSAT program eventually turned India into a major spacefaring nation. |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |5 | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:K._Kasturirangan_(cropped).jpg|alt=Dr. Krishnaswamy Kasturirangan|200x200px|ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ ਕਸਤੂਰੀਰੰਗਨ ਨਾਲ ਡਾ]] | rowspan="2" |K. Kasturirangan<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1940– )}} |1994 |27 August 2003 |9 years | rowspan="2" |<ref name="isro5">{{Cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/drkkasturirangan.aspx|title=Welcome To ISRO :: Former Chairman :: Dr. Krishnaswamy Kasturirangan - Introduction|publisher=isro.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20141026112226/http://www.isro.org/Ourchairman/Former/drkkasturirangan.aspx|archive-date=2014-10-26|access-date=2014-02-14}}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |His era marked development of improved spacecraft in INSAT series and development of IRS series of remote sensing satellites and major improvements in earth observation satellite technologies. His tenure also saw operationalisation of PSLVs and first flight of GSLV which made India self sufficient launching its smaller & medium EO satellites. |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |6 | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:ജി-മാധവൻ-നായർ.jpg|alt=G. Madhavan Nair|166x166px|ਜੀ ਮਾਧਵਨ ਨਾਇਰ]] | rowspan="2" |G. Madhavan Nair<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1943– )}} |September 2003 |29 October 2009 |6 years | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Former/gmnair_introduction.aspx|title=Shri G Madhavan Nair|date=2008-11-11|website=About ISRO|publisher=Indian Space Research Organisation|archive-url=https://web.archive.org/web/20091111044746/http://www.isro.org/Ourchairman/Former/gmnair_introduction.aspx|archive-date=2009-11-11|access-date=2009-11-01}}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |Nair holds significant expertise on development of multi-stage launch vehicles and his era witnessed operationalisation of various variants of PSLV rocket. His tenure saw commencement of [[ਭਾਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਪੁਲਾੜ ਉਡਾਣ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ|Indian Human Spaceflight Programme]] and launch of extraterrestrial exploration mission [[ਚੰਦਰਯਾਨ-੧|Chandrayaan-I]]. Following a controversial S-band spectrum deal involving Antrix Corporation, he had to step down. |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |7 | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:K_Radhakrishnan_2013_2.JPG|alt=K._Radhakrishnan_(scientist)|182x182px|ਕੇ._ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ_(ਵਿਗਿਆਨੀ)]] | rowspan="2" |K. Radhakrishnan<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1949– )}} |30 October 2009 |31 December 2014 |5 years, 62 days | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|url=http://www.isro.org/Ourchairman/Present/chairman.aspx|title=Dr. K. Radhakrishnan|date=2008-11-11|website=About ISRO|publisher=Indian Space Research Organisation|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112094538/http://www.isro.org/Ourchairman/present/chairman.aspx|archive-date=2013-11-12|access-date=2009-11-01}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/technology/science/indias-space-odyssey-isro-creates-history-in-2014/|title=India's space odyssey: ISRO creates history in 2014|date=2014-12-27|work=The Indian Express|access-date=2020-09-28}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.isro.gov.in/about-isro/isros-timeline-1960s-to-today|title=ISRO's Timeline from 1960s to Today - ISRO|publisher=Indian Space Research Organisation|access-date=2020-09-28|archive-date=2020-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927082200/https://www.isro.gov.in/about-isro/isros-timeline-1960s-to-today|dead-url=yes}}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |He joined VSSC as a development engineer for electro-mechanical devices of launch vehicles and later oversaw annual budget and plans and database for resources. Introduction of [[ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰੀ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਉੱਪਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਬੰਧ|IRNSS]] made India one of few countries with own navigation systems while introduction of GSLV Mk III later enabled India to launch its heavier satellites also. His era also witnessed successful launch and orbital insertion of [[ਮੰਗਲ ਪਾਂਧੀ ਮਿਸ਼ਨ|Mangalyaan]], India's first mars mission and cancellation of collaboration with Russia and redefining Chandrayaan-2 with Indian design and systems. Successful flight of India's own cryogenic stage on GSLV-D5 made it one of six countries with full launch capabilities.{{Efn|Others include [[NASA]] (United States), [[RFSA]] (Russia), [[European Space Agency]] (EU), [[CNSA]] (China) and [[JAXA]] (Japan).}} |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |- | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:Shailesh_Nayak_(cropped).jpg|alt=Shailesh Nayak (Scientist)|200x200px|ਸ਼ੈਲੇਸ਼ ਨਾਇਕ (ਵਿਗਿਆਨੀ)]] | rowspan="2" |Shailesh Nayak<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1953– )}} |1 January 2015 |12 January 2015 |11 days | rowspan="2" |<ref>[http://www.deccanchronicle.com/141231/nation-current-affairs/article/radhakrishnan-retires-leaving-isro-its-most-glorified-pedestal Shailesh Nayak appointed as new ISRO chairman, Radhakrishnan retires]</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |He was primarily engaged studies related to oceanography and remote sensing and served as interim chief of ISRO for a brief period of 11 days. |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |8 | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:A._S._Kiran_Kumar_(cropped).jpg|alt=A. S. Kiran Kumar|200x200px|ਕਿਰਨ ਕੁਮਾਰ ਏ.ਐਸ]] | rowspan="2" |A. S. Kiran Kumar<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1952– )}} |14 January 2015 |14 January 2018 |3 years, 0 days | rowspan="2" |<ref>{{Cite web|url=http://www.isro.gov.in/update/14-jan-2015/s-kiran-kumar-takes-over-secretary-department-of-space-chairman-space-commission|title=A S Kiran Kumar takes over as Secretary, Department of Space, Chairman, Space Commission and Chairman, ISRO|website=www.isro.gov.in|access-date=2016-10-17|archive-date=2016-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016144917/http://www.isro.gov.in/update/14-jan-2015/s-kiran-kumar-takes-over-secretary-department-of-space-chairman-space-commission|dead-url=yes}}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |His tenure is attributed with HEX which marks with beginning of development of reusable-launch vehicle, first orbital flight of GSLV Mk III, completion of [[ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰੀ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਉੱਪਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਬੰਧ|NAVIC]] and launch of Astrosat, India's first space based observatory. |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |9 | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:K._Sivan_(cropped).jpg|alt=K. Sivan|150x150px|ਕੇ. ਸਿਵਨ]] | rowspan="2" |K. Sivan<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1957– )}} |15 January 2018 |15 January 2022 |4 years, 0 days | rowspan="2" |<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/k-sivan-takes-charge-as-new-isro-chairman/article22446006.ece|title=K. Sivan takes charge as new ISRO chairman|date=16 January 2018|work=The Hindu|access-date=1 November 2018|language=en-IN}}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |He earlier served as director of VSSC and LPSC and participated in development of [[ਧਰੁਵੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨ|PSLV]] rockets. His tenure was marked by the Chandrayaan-2 project which resulted in a failed moon landing. His tenure also saw the acceleration of India's manned space program. Short term goals include launch of Chandrayaan-3 to attempt a successful soft lunar landing, putting humans in space, launching missions to Venus and sun and development of SCE-200 rocket engine to facilitate realisation of India's heavy lift launch vehicle and increase commercial operations. He is also known for developing trajectory simulation software named SITARA which is still in use by ISRO. |- ! rowspan="2" data-sort-type="number" |10 | rowspan="2" |[[ਤਸਵੀਰ:S._Somanath,_Director_of_VSSC,_ISRO,_speaks_during_the_Heads_of_Agency_Plenary_of_the_70th_International_Astronautical_Congress_(cropped).jpg|187x187px]] | rowspan="2" |[[ਸ਼੍ਰੀਧਾਰਾ ਪਨੀਕਰ ਸੋਮਨਾਥ|S. Somanath]]<br /><br />{{ਛੋਟਾ|(1963– )}} |15 January 2022 |''Incumbent'' |245 days | rowspan="2" |<ref>{{Cite news|url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=728083&u=malayali-scientist-dr-s-somanath-appointed-as-isro-chairman|title=Malayali scientist Dr S Somanath appointed as ISRO chairman|date=2022-01-12|work=[[Kerala Kaumudi]]|access-date=2022-01-13|location=Thiruvanathapuram|language=en-IN}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- bgcolor="#EEEEEE" | colspan="3" |Somanath is known for his contributions to launch vehicle design, particularly in the areas of launch vehicle systems engineering, structural design, structural dynamics, and pyrotechnics.<ref name="isro-215">{{Cite web|url=https://www.isro.gov.in/update/01-jun-2015/new-directors-three-major-isro-centres-three-major-isro-centres-have-new|title=New Directors for Three Major ISRO Centres: Three major ISRO Centres have new Directors from today.|date=1 June 2015|website=www.isro.gov.in|access-date=2022-01-13|archive-date=2018-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180123072311/https://www.isro.gov.in/update/01-jun-2015/new-directors-three-major-isro-centres-three-major-isro-centres-have-new|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/s-somnath-takes-charge-as-vikram-sarabhai-space-centres-director/articleshow/62609273.cms|title=S Somnath takes charge as Vikram Sarabhai Space Centre's director|last=Prasanna|first=Laxmi|date=January 22, 2018|website=The Times of India|language=en|access-date=2022-01-13}}</ref> He also served as the Director of Vikram Sarabhai Space Centre, Thiruvananthapuram and <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/somanath-takes-charge-as-vssc-director-1151719-2018-01-22|title=Somanath takes charge as VSSC director|date=22 January 2018|website=www.indiatoday.in|access-date=2022-01-13}}</ref>Director of Liquid Propulsion Systems Centre, Thiruvananthapuram.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/somanath-takes-charge-as-vssc-director-118012201055_1.html|title=Somanath takes charge as VSSC director|last=India|first=Press Trust of|date=22 January 2018|work=Business Standard India|access-date=2022-01-13}}</ref> He was associated with the [[ਧਰੁਵੀ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨ|PSLV]] project and was the project director of GSLV Mk III in 2010.<ref name="isro-215" </ref> |} ==ਹਵਾਲੇ== cbyzrufi9wfun0skcbotc6x1dtmcrge 0 146103 841903 818484 2026-07-03T18:48:24Z ~2026-37745-07 60900 841903 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team|name=ਆਇਰਲੈਂਡ|image=Cricket Ireland logo.svg|caption=ਕ੍ਰਿਕਟ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦਾ ਲੋਗੋ|association=[[ਕ੍ਰਿਕਟ ਆਇਰਲੈਂਡ]]|icc_status=ਐਸੋਸੀਏਟ ਮੈਂਬਰ|icc_member_year=1993|icc_status2=ਪੱਕਾ ਮੈਂਬਰ|icc_member_year2=2017|icc_region=ਯੂਰਪ|only_wtest=ਬਨਾਮ {{crw|PAK}} ([[ਕਾਲਜ ਪਾਰਕ, ਡਬਲਿਨ|ਕਾਲਜ ਪਾਰਕ]], [[ਡਬਲਿਨ]]; 30–31 ਜੁਲਾਈ 2000)|first_wodi=ਬਨਾਮ {{crw|AUS}} ([[ਓਰਮੇਓ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਊਂਡ]], [[ਬੇਲਫਾਸਟ]]; 28 ਜੂਨ 1987)|first_wt20i=ਬਨਾਮ {{crw|WIN}} (ਕੇਨੂਰੇ, [[ਡਬਲਿਨ]]; 27 ਜੂਨ 2008)| h_pattern_la = | h_pattern_b = _collar| h_pattern_ra = | h_pattern_pants = | h_leftarm = FFFFF6| h_body = FFFFF6| h_rightarm = FFFFF6| h_pants = FFFFF6| a_pattern_la = _ire_odi_26 | a_pattern_b = _ire_odi_26 | a_pattern_ra = _ire_odi_26 | a_pattern_pants = | a_leftarm = 0F3023 | a_body = 0F3023 | a_rightarm = 0F3023 | a_pants = 000033 | t_pattern_la = _ire_t20wc26 | t_pattern_b = _ire_t20wc26 | t_pattern_ra = _ire_t20wc26 | t_pattern_pants = | t_leftarm = 003817 | t_body = 00AB41 | t_rightarm = 003817 | t_pants = 000033|asofdate=14 ਨਵੰਬਰ 2022}} '''ਆਇਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ''' ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਵਿੱਚ [[ਆਇਰਲੈਂਡ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੂੰ [[ਕ੍ਰਿਕਟ ਆਇਰਲੈਂਡ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਲ-ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਆਇਰਿਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਗਣਰਾਜ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ 1987 ਵਿੱਚ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ-ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਓਡੀਆਈ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ 1988 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਪੂਰੇ 1990 ਅਤੇ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਟੀਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਨਿਯਮਤ ਵਨਡੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਖੇਡਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸੀ (1993 ਵਿੱਚ, ਅੱਠ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ)। 2000 ਵਿੱਚ, ਟੀਮ ਨੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਵਨਡੇ ਰੁਤਬਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ 2005 ਈਵੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਟੀਮ ਨੇ ਹਾਲਾਂਕਿ, 2014 ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਕਟ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.cricketireland.ie/news/article/cricket-ireland-to-offer-professional-contracts-to-women-for-the-first-time|title=Cricket Ireland to offer professional contracts to women for the first time|work=Cricket Ireland|access-date=18 December 2018|archive-date=18 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181218193643/http://www.cricketireland.ie/news/article/cricket-ireland-to-offer-professional-contracts-to-women-for-the-first-time|url-status=dead}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ, ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪੂਰਨ ਮੈਂਬਰ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (ਓਡੀਆਈ) ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2081342|title=The International Cricket Council (ICC) Board and Committee meetings have concluded following a series of virtual conference calls|date=1 April 2021|access-date=1 April 2021|publisher=ICC}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ===1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ=== ਆਇਰਿਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਸ਼ ਹਮਰੁਤਬਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, 1987 ਵਿੱਚ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਤਿੰਨ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਨਡੇ ਖੇਡਿਆ, ਪੁਰਸ਼ ਟੀਮ ਦੇ ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪੂਰੇ 19 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਮੈਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਏ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ [[ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ, ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਪਲੇਅ-ਆਫ ਮੈਚ ਵਿੱਚ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਆਇਰਲੈਂਡ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਜਿੱਤਾਂ ਹੀ [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼]] ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਈਆਂ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ [[ਡੈੱਨਮਾਰਕ|ਡੈਨਮਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਰਨ ਰੇਟ 'ਤੇ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ, [[ਡੈੱਨਮਾਰਕ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਸਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਜਿੱਤ ਸੀ। ===1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ=== 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, 1990 ਵਿੱਚ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਲਈ ਉਪ ਜੇਤੂ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੈਂਡਵਿਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 2 ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਵਨਡੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਮੈਚ ਜਿੱਤੇ। , 10 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਦੂਜਾ। 1993 ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਇਸ ਵਾਰ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। 1995 ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਉਪ ਜੇਤੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਟੀਮ ਵਿਰੁੱਧ ਵਨਡੇ ਖੇਡਣ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ, ਇੱਕ ਪੈਟਰਨ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। 1997 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਤੋਂ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਉਪ ਜੇਤੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ===2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ=== ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ [[ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ ਮੈਚ]] ਖੇਡਿਆ, [[ਡਬਲਿਨ]] ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/685365 |title=Along with history, Ireland look to make a big first impression |work=International Cricket Council |access-date=10 May 2018}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਨਡੇ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਤੇ ਵੀ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ, ਪੰਜਵੀਂ ਗੇਮ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ 4-0 ​​ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ। ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੀ ਰਹਿ ਸਕੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਜਿੱਤ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਤ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਵਾਰ ਬਚਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2003 ਆਈਡਬਲਯੂਸੀਸੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸੰਸਕਰਣ ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਆਖਰੀ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੇ, ਮਤਲਬ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2009 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫਿਰ ਤੋਂ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਉਪ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੋ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਵਨਡੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਖੇਡੀ, ਦੋਵੇਂ ਮੈਚ ਜਿੱਤੇ। ਨਵੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਲਈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਰਮੂਡਾ, [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨੀਦਰਲੈਂਡ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], [[ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ]], [[ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸਕਾਟਲੈਂਡ]], [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਫਰੀਕੀ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਖੇਡਿਆ। 2009 ਵਿੱਚ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ।<ref>{{citation |url=http://www.cricinfo.com/women/content/current/story/418095.html |title=All-round Richardson guides Ireland to title |author=Cricinfo staff |publisher=[[Cricinfo]] |date=5 August 2009 |access-date=5 August 2009}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਵਿੱਚ, ਲੌਰਾ ਡੇਲਾਨੀ ਨੂੰ ਆਈਸੋਬੇਲ ਜੋਇਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਕੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2016 ਦੇ ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>[http://www.espncricinfo.com/women/content/story/997541.html?CMP=chrome Delany named Ireland Women captain]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.newstalk.com/reader/47.302/70165/0/ |title=Laura Delany named as the new Irish cricket captain |access-date=14 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424030428/http://www.newstalk.com/reader/47.302/70165/0/ |archive-date=24 April 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.bbc.com/sport/cricket/36037998 Laura Delany named as new Ireland women's captain]</ref> ਦਸੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ [[2023 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਲਈ ਕੁਆਲੀਫ਼ਿਕੇਸ਼ਨ ਮਾਰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1932353 |title=Qualification for ICC Women's T20 World Cup 2023 announced |work=International Cricket Council |access-date=12 December 2020}}</ref> ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੂੰ ਪੰਜ ਹੋਰ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, 2021 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਯੂਰਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਖੇਤਰੀ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.thecricketer.com/Topics/womenscricket/icc_announce_qualification_process_for_2023_women%27s_t20_world_cup.html |title=ICC announce qualification process for 2023 Women's T20 World Cup |work=The Cricketer |access-date=12 December 2020}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ]] qrdx9jgl13rhlevd1281ni6w69e2zxr 0 155166 841917 645834 2026-07-04T03:30:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841917 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਨੰਦਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ | image = Nadhitha2014.jpg | image_size = | caption = 2014 ਵਿੱਚ ਨੰਦਿਤਾ | pseudonym = | birth_date = {{birth year and age|1951}} | birth_place = | death_date = | death_place = | occupation = ਲੇਖਕ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨੀ | nationality = ਭਾਰਤੀ | period = | genre = | subject = ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ | movement = | signature = | website = }} '''ਨੰਦਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Nanditha Krishna;''' ਜਨਮ 1951) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾ, ਵਾਤਾਵਰਣਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਸੀਪੀ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਅਈਅਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। == ਜੀਵਨ == ਉਹ 1951 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨੰਦਿਤਾ ਜਗਨਾਥਨ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref><nowiki>https://id.loc.gov/authorities/names/n81044291.html</nowiki>. Retrieved 18 May 2020.</ref> ਉਹ ਡਾਕਟਰ ਸੀਪੀ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਅਈਅਰ, ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੇ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਐਡਵੋਕੇਟ ਜਨਰਲ, ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਰਾਜ ਦੀ ਦੀਵਾਨ ਅਤੇ ਅੰਨਾਮਾਲਾਈ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦੀ ਪੜਪੋਤੀ ਹੈ।<ref name=":0">The Illustrated Weekly Of India Vol.96, No.28-38 (july-sept) 1975. p.90. Retrieved 18 May 2020.</ref> ਉਹ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਜਗਨਾਥਨ, ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਮੁੰਬਈ, ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੂਇਜ਼ਮ - ਐਨ ਇੰਟਰੋਡਕਸ਼ਨ ਐਂਡ ਗਣੇਸ਼,<ref>Jagannathan, Shakunthala, India Plan Your Own Holiday, Nirvana Publications, Bombay 400020.</ref> ਅਤੇ ਏ.ਆਰ. ਜਗਨਾਥਨ, ਵਾਈਸ-ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਟਾਟਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਸ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ.<ref>25 years of sustained growth, Tata Projects Limited, 2004, p. 7.</ref> ਉਸਦੇ ਨਾਨਾ ਸੀ ਆਰ ਪੱਟਾਭਿਰਾਮਨ, ਸਾਬਕਾ ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਤਰੀ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਅਤੇ ਜੌਹਨ ਕੌਨਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ,<ref><nowiki>https://catgirls66.wordpress.com/</nowiki>. Retrieved 27 August 2020.</ref> ਐਲਫਿੰਸਟਨ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ 1970 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. 1975 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਉੱਤੇ<ref>Krishna, Nanditha The Art and Iconography of Vishnu-Narayana, D.B. Taraporevala Sons & Co. Pvt. Ltd, Mumbai 1980.</ref> ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਹੇਰਸ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite web |title= |url=http://www.nandithakrishna.in |access-date=27 August 2020 |website=www.nandithakrishna.in}}</ref> ਉਸਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite web |title=Nanditha Krishna – Indian Knowledge Systems |url=http://iks.iitgn.ac.in/nanditha-krishna-2020/ |access-date=2023-03-03 |archive-date=2025-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250426034744/https://iks.iitgn.ac.in/nanditha-krishna-2020/ |url-status=dead }}</ref> == ਅਵਾਰਡ == [[ਤਸਵੀਰ:Nanditha_President_award.png|thumb| ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਵਾਰਡ]] ਉਸਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਾਰੀ ਦਿਹਾੜਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ']] ਤੇ ਤਤਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ]] ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Stree Shakti Puraskar and Nari Shakti Puraskar presented to 6 and 8 Indian women respectively |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/stree-shakti-puraskar-and-nari-shakti-puraskar-presented-to-6-and-8-indian-women-respectively-243468-2015-03-09}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਅਵਾਰਡ (2017) ਲਈ ਰਾਜਦੂਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੋਸ਼ਲ ਐਕਟੀਵਿਸਟ ਅਵਾਰਡ (2017) ਸਰ ਜੇਸੀ ਬੋਸ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ (2014); ਡਾ. ਐਮ.ਐਸ. ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਇਨਵਾਇਰਨਮੈਂਟਲ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ (2004); [[Stree Ratna|ਸਤਰੀ ਰਤਨ]] (1998)।<ref><nowiki>http://www.nandithakrishna.in/career.html</nowiki>. Retrieved 27 August 2020.</ref> ਸੀ.ਪੀ.ਆਰ. ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਿੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਧੀਨ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਆਵਰਣ ਪੁਰਸਕਾਰ (1996)<ref><nowiki>http://www.wwfenvis.nic.in/Database/IGPPAWARDS_5624.aspx?format=Print</nowiki>. Retrieved 27 August 2020.</ref> ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ 'ਤੇ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਮੀਨਾਰ ਅਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] qr6y9hivmw3av6j1k5dkx1v9s56knfc 0 161213 841927 833987 2026-07-04T11:20:59Z Sid1574 60946 added more reliable links 841927 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਕਾਦੰਬਰੀ ਜੇਠਵਾਨੀ | image = Kadambari Jethwani.jpg | alt = ਜੇਠਵਾਨੀ 2018 ਵਿੱਚ | caption = ਕਾਦੰਬਰੀ ਜੇਠਵਾਨੀ | birth_date = | nationality = ਭਾਰਤੀ | alma_mater = ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ NHL ਮਿਉਂਸਪਲ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ: ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ, ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਰਜਰੀ <br>ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ<br> ਡਰੇਕਸਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ | occupation = ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਕਟਰ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ | height = 5 ਫੁੱਟ 6-ਇੰਚ (168 ਸੈ.ਮੀ.) | title = }} '''ਕਾਦੰਬਰੀ ਜੇਠਵਾਨੀ''' ਇੱਕ ਯੂਏਈ-ਅਧਾਰਤ ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਯੂਐਸ-ਯੋਗ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਕਟਰ ਹੈ,<ref>{{Cite journal|last=Siddiqui|first=W. J.|last2=Khan|first2=M. Y.|last3=Rawala|first3=M. S.|last4=Jethwani|first4=K.|last5=Khan|first5=M. H.|last6=Alvarez|first6=C.|last7=Kashif|first7=R.|last8=Hasni|first8=S. F.|last9=Aggarwal|first9=S.|date=19 June 2019|title=Anti-thrombotic therapy strategies with long-term anticoagulation after percutaneous coronary intervention – a systematic review and meta-analysis|journal=Journal of Community Hospital Internal Medicine Perspectives|volume=9|issue=3|pages=203–210|doi=10.1080/20009666.2019.1611330|pmc=6586086|pmid=31258858}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Siddiqui|first=W. J.|last2=Iyer|first2=P.|last3=Aftab|first3=G.|last4=Zafrullah|first4=F.|last5=Zain|first5=M. A.|last6=Jethwani|first6=K.|last7=Mazhar|first7=R.|last8=Abdulsalam|first8=U.|last9=Raza|first9=A.|date=17 June 2019|title=Hydrocortisone Reduces 28-day Mortality in Septic Patients: A Systematic Review and Meta-analysis.|journal=Cureus|volume=11|issue=6|pages=e4914|doi=10.7759/cureus.4914|pmc=6692095|pmid=31423390}}</ref> ਐਚਐਸਸੀ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਟਾਪਰ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਮੈਡੀਕਲ ਲੇਖਕ, ਸਾਬਕਾ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਧਾਰਕ, ਜੋ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]], ਤੇਲਗੂ, ਕੰਨੜ, ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Kadambari Jethwani Biography |url=https://www.imdb.com/name/nm7713614/bio?ref_=nm_ov_bio_sm |access-date=4 August 2016 |website=[[IMDb]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jayachandran|first=Apoorva|date=2025-03-20|title=Actor Kadambari Jethwani seeks case withdrawal, alleges political vendetta by YSRCP|url=https://www.indiatoday.in/india/andhra-pradesh/story/kadambari-jethwani-meets-andhra-dgp-seeks-withdrawal-of-false-case-against-her-2696333-2025-03-20|access-date=|website=India Today|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Who is model-actress Kadambari Jethwani? 3 IPS officers suspended by Andhra govt for allegedly harassing her - The Economic Times|url=https://m.economictimes.com/magazines/panache/who-is-model-actress-kadambari-jethwani-3-ips-officers-suspended-by-andhra-govt-for-allegedly-harassing-her/amp_articleshow/113379312.cms|access-date=|website=m.economictimes.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=डेस्क|first=एबीपी एंटरटेनमेंट|title=कौन हैं एक्ट्रेस-मॉडल कादंबरी जेठवानी? जिन्होंने तीन आईपीएस अधिकारी करवा दिए सस्पेंड|url=https://www.abplive.com/entertainment/south-cinema/who-is-kadambari-jethwani-who-led-3-ips-officer-suspend-know-everything-about-her-2784630|access-date=|website=ABP News|language=hi}}</ref> == ਫਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! class="unsortable" | ਨੋਟਸ |- | 2012 | ''ਸਾਡਾ ਅੱਡਾ'' <ref>{{Cite web |title=Loving on the edge |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article1383742.ece |access-date=4 August 2016 |website=[[The New Indian Express]] |archive-date=17 ਅਗਸਤ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817224816/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article1383742.ece |url-status=dead }}</ref> | ਰਿਧੀਮਾ | [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] | ਲੀਡ ਰੋਲ - ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ, ਕਾਹਕਕਸ਼ਨ ਆਰੀਅਨ ਵਜੋਂ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕੀਤੀ ਗਈ |- | 2012 | ''ਆਈ ਲਵ ਮੀ''<ref>{{Cite web |title=I Love Me (2012) – Cast & Crew |url=https://www.imdb.com/title/tt2631080/ |access-date=4 August 2016 |website=[[IMDb]]}}</ref> | ਸੂਜ਼ਨ | [[ਮਲਿਆਲਮ]] | |- | 2015 | ''ਓਈਜਾ'' <ref name="dedicated">{{Cite web |date=30 May 2016 |title="Ouija" Movie Director Raajkumar Reddy Interview – Movie Mint |url=http://www.moviemint.com/ouija-movie-director-raajkumar-reddy-interview/ |access-date=4 August 2016 |website=www.moviemint.com |archive-date=7 ਅਗਸਤ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807100206/http://www.moviemint.com/ouija-movie-director-raajkumar-reddy-interview/ |url-status=dead }}</ref> | ਨਿਹਾਰਿਕਾ | [[ਕੰਨੜ]] | ਲੀਡ ਰੋਲ |- | 2015 | ''ਓਹ ਯਾਰਾ ਐਵੈ ਐਵੈ ਲੁਟ ਗਿਆ'' | ਜਸਪ੍ਰੀਤ | [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | [[ਜੱਸੀ ਗਿੱਲ]] ਨਾਲ ਕੈਮਿਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ |- | 2016 | ''ਆਟਾ'' <ref>{{Cite web |date=31 August 2015 |title=Aata Telugu Movie 2016 |url=http://www.moviemint.com/aata-2015-latest-telugu-movie-posters/ |access-date=4 August 2016 |website=moviemint.com |archive-date=7 ਅਗਸਤ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807101304/http://www.moviemint.com/aata-2015-latest-telugu-movie-posters/ |url-status=dead }}</ref> | ਨਿਹਾਰਿਕਾ | [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] | ਲੀਡ ਰੋਲ |- |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == * ਜੇਤੂ: ਓਪਨ [[ਗੁਜਰਾਤ|ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ]] ਅੰਡਰ-14 ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਰੈਪਿਡ ਸ਼ਤਰੰਜ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ – ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite web |title=I was apprehensive about working with two other girls |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/I-was-apprehensive-about-working-with-two-other-girls/articleshow/49600603.cms |access-date=4 August 2016 |website=[[Indiatimes.com]]}}</ref> * ਗੁਜਰਾਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 5ਵਾਂ ਰੈਂਕ - ਲੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਰੈਂਕ - ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ * ਜੇਤੂ: [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਗੁਜਰਾਤ, ਮਿਸ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮਿਸ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਟਾਈਮਜ਼<ref name="idlerelax">{{Cite web |title=Kahkkashan Aryan to debut in Bollywood |url=http://www.idlerelax.com/news/Kahkkashan-Aryan-to-debut-in-Bollywood_061211.html |access-date=4 August 2016 |website=Idlerelax.com |archive-date=26 ਜਨਵਰੀ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170126135412/http://www.idlerelax.com/news/Kahkkashan-Aryan-to-debut-in-Bollywood_061211.html |url-status=dead }}</ref> * ਵਿਜੇਤਾ: ਪੌਂਡਸ ਫੈਮਿਨਾ ਕਵਰ ਗਰਲ ਮੁਕਾਬਲਾ (ਫੇਸ ਆਫ ਰੈਡਿਅੰਸ), ਉਪਸਿਰਲੇਖ: ਜਸ਼ਨ ਇੰਡੀਅਨ ਬਿਊਟੀ, ਫਰੈਸ਼ ਫੇਸ, ਬੈਸਟ ਬਾਡੀ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] e6c9dj0f2ic82vowu88s93cxawj2ans 0 182350 841909 839287 2026-07-03T22:00:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841909 wikitext text/x-wiki '''ਡਿੰਪੀ ਭਲੋਟੀਆ''' (ਜਨਮ 1987) ਲੰਡਨ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Dimpy Bhalotia |url=https://www.dimpybhalotia.com/about/ |access-date=2022-08-17 |website=Dimpy Bhalotia |language=en |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812124531/https://www.dimpybhalotia.com/about/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=IANS |title=Mumbai-Born Dimpy Bhalotia Wins Photographer of the Year at the 2020 iPhone Photography Awards For 'Flying Boys' {{!}} India.com |url=https://www.india.com/viral/mumbai-born-dimpy-bhalotia-wins-photographer-of-the-year-at-the-2020-iphone-photography-awards-for-flying-boys-4091817/ |access-date=2022-08-17 |website=www.india.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Jessica |date=2021-09-24 |title=Using smartphones for street photography |url=https://www.amateurphotographer.co.uk/latest/photo-news/smartphones-for-street-photography-154272 |access-date=2022-08-17 |website=Amateur Photographer}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-23 |title=Mumbai woman's photo 'Flying Boys' shot on iPhone X wins IPPAWARDS 2020 |url=https://www.deccanherald.com/specials/mumbai-womans-photo-flying-boys-shot-on-iphone-x-wins-ippawards-2020-864710.html |access-date=2022-08-17 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਉਹ ''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ'' ਦੀ ਫੀਮੇਲ ਇਨ ਫੋਕਸ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਜੇਤੂ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਈਫੋਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/gallery/2020/oct/29/fearlessness-and-freedom-winners-from-the-female-in-focus-awards-in-pictures|title='Fearlessness and freedom': winners from the Female in Focus awards – in pictures|date=2020-10-29|work=The Guardian|access-date=2022-08-17|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/photography/2020/07/22/these-are-winners-13th-annual-iphone-photography-awards/|title=Perspective {{!}} These are the winners of the 13th annual iPhone Photography Awards|date=2020-07-22|work=Washington Post|access-date=2024-01-18|language=en}}</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੰਮ == ਭਲੋਟੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਲੰਡਨ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਫੈਸ਼ਨ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ: ਵੂਮੈਨਸਵੀਅਰ ਵਿੱਚ ਬੀ. ਏ. ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Dimpy Bhalotia |url=https://www.platform-mag.com/art/dimpy-bhalotia.html |access-date=2022-08-17 |website=www.platform-mag.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Asto |first=Joy Celine |date=2018-12-29 |title=Dimpy Bhalotia: Pure Black and White Street Photography of Life's Beauty |url=https://www.thephoblographer.com/2018/12/29/dimpy-bhalotia-street-photography/ |access-date=2022-08-17 |website=The Phoblographer |language=en-US}}</ref><ref name="Fairclough">{{Cite web |last=Fairclough |first=Steve |date=2022-03-08 |title=12 top UK woman photographers you must follow |url=https://www.amateurphotographer.co.uk/latest/photo-news/12-top-uk-woman-photographers-you-must-follow-161884 |access-date=2022-08-12 |website=Amateur Photographer |archive-date=2022-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528102116/https://www.amateurphotographer.co.uk/latest/photo-news/12-top-uk-woman-photographers-you-must-follow-161884 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ''ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ'', ਦਿ ''ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ'', ਦਿ ''ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ'' ਅਤੇ ਐਲ 'ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2021/nov/20/dimpy-bhalotia-best-phone-pictures-dogs|title=Dog days: Dimpy Bhalotia's best phone pictures|last=Holliday|first=Grace|date=2021-11-20|work=The Guardian|access-date=2024-01-18|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/photography/2020/07/22/these-are-winners-13th-annual-iphone-photography-awards/|title=Washington Post|work=[[The Washington Post]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dimpy Bhalotia captures her world through 'a lightweight butter slice' called the iPhone, which has also fetched her a top prize |url=https://www.telegraphindia.com/science-tech/dimpy-bhalotia-captures-her-world-through-a-lightweight-butter-slice-called-the-iphone-which-has-also-fetched-her-a-top-prize/cid/1787474 |access-date=2024-01-18 |website=www.telegraphindia.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chopra |first=Eshika |title=The Success Story Of An Award-Winning Photographer, Dimpy Bhalotia! {{!}} L'Officiel |url=https://lofficiel.in/2021/10/25/the-success-story-of-an-award-winning-photographer-dimpy-bhalotia/ |access-date=2024-01-18 |language=en-US |archive-date=2024-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240223223454/https://lofficiel.in/2021/10/25/the-success-story-of-an-award-winning-photographer-dimpy-bhalotia/ |url-status=dead }}</ref> ਦੀਪਾ ਅਨਾਪਾਰਾ ਦੁਆਰਾ ਨਾਵਲ ਜਿਨ ਪੈਟਰੋਲ ਆਨ ਦ ਪਰਪਲ ਲਾਈਨ (2021) ਦੇ ਪੇਪਰਬੈਕ ਐਡੀਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਵਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਭਲੋਟੀਆ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2021-02-23 |title=The book covers that almost were |url=https://www.penguin.co.uk/articles/2021/02/the-book-covers-that-almost-were/ |access-date=2022-08-17 |website=www.penguin.co.uk |language=en}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == * 2019:ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ, ਇਟਾਲੀਅਨ ਸਟਰੀਟ ਫੋਟੋ ਫੈਸਟੀਵਲ<ref>{{Cite web |title=ISPF Finalists Contests 2019 |url=https://2022.italianstreetphotofestival.com/finalists-contest-2019/ |access-date=2022-08-12 |website=italianstreetphotofestival.com |language=it-IT |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812124533/https://2022.italianstreetphotofestival.com/finalists-contest-2019/ |url-status=dead }}</ref> * 2019:1 ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਸੁਤੰਤਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ<ref>{{Cite web |title=Winners: 2019 Black & White Award |url=https://independent-photo.com/themes/november-2019/ |access-date=2022-08-12 |website=The Independent Photographer |language=en}}</ref> * 2019:2 ਵੇਂ ਸਥਾਨ, ਲਡ਼ੀ, ਆਈਫੋਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |date=2019-07-25 |title=2019 Winning Photographers |url=https://www.ippawards.com/2019-winning-photographers/ |access-date=2022-08-12 |website=ippawards.com |language=en-US}}</ref> * 2019: ਗ੍ਰੈਂਡ ਜੇਤੂ, ਫੋਟੋਬਾਕਸ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |date=2019-10-11 |title=Les 10 meilleurs photos Instagram de l'année 2019 |url=https://www.gqmagazine.fr/pop-culture/article/les-10-meilleurs-photos-instagram-de-lannee-2019 |access-date=2022-08-15 |website=GQ France |language=fr-FR}}</ref> * 2019:ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਸਟਰੀਟਫ਼ੋਟੋ ਸੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ<ref>{{Cite web |title=2019 StreetFoto San Francisco International Street Photography Awards Contest Finalists – StreetFoto |url=https://streetfoto.org/sf2019-contest-finalists/ |access-date=2024-01-18 |language=en-US}}</ref> * 2020: ਗ੍ਰੈਂਡ ਜੇਤੂ, ਪੈਰਿਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੋਟੋ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=Paris International Street Photo Awards - Photo Contest - Categorie Black & White SP Results |url=https://www.streetphotoawards.art/site/winners-gallery/spa-2020/single/black-white |access-date=2024-01-18 |website=www.streetphotoawards.art}}</ref> * 2020:1 ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਗੋਲਡ ਸਟਾਰ ਅਵਾਰਡ, ਐਨਡੀ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=Special: Mobile Photography - 1st place gold star award - Dimpy Bhalotia (India) |url=https://ndawards.net/winners-gallery/nd-awards-2020/professional/mobile-photography/773/gold-award/ |access-date=2024-01-18 |website=ndawards.net |language=en}}</ref> * 2020:1ਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀਆ ਅਲੀਕਾਂਤੇ ਮੋਨੋਵਿਜ਼ਨਜ਼ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=Dimpy Bhalotia - 1ST Place - Black & White Street Photo of the Year 2020 |url=https://monovisionsawards.com/winners-gallery/monovisions-awards-2020/show/5576/ |access-date=2022-08-15 |website=monovisionsawards.com |language=en}}</ref> * 2020:2ਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਓਨੇਸ਼ੋਟ: ਮੂਵਮੈਂਟ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਵਾਰਡ (ਆਈਪੀਏ)<ref>{{Cite web |title=OneShot : Movement Winner / Flying Boys / Dimpy Bhalotia / Dimpy Bhalotia |url=https://photoawards.com/winner/zoom.php?eid=8-184158-19 |access-date=2022-08-15 |website=photoawards.com}}</ref> * 2020: ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ, ਲੋਕ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=IPA 2020 Winner / Flying Boys / Dimpy Bhalotia / Dimpy Bhalotia |url=https://photoawards.com/winner/zoom.php?eid=8-184160-19 |access-date=2022-08-15 |website=photoawards.com}}</ref> * 2020: ਗ੍ਰੈਂਡ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਸਾਲ ਦੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਆਈਫੋਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਵਾਰਡ (ਆਈਪੀਪੀਏ ਅਵਾਰਡ ਉਸ ਦੀ ਫੋਟੋ "ਫਲਾਇੰਗ ਬੁਆਏਜ਼" ਲਈ [[ਵਾਰਾਣਸੀ|ਬਨਾਰਸ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚੀ ਗਈ<ref>{{Cite web |date=23 July 2020 |title=Apple Unveils Winners of 2020 iPhone Photography Awards |url=https://hypebeast.com/2020/7/apple-2020-iphone-photography-awards-winners-news |access-date=2022-08-17 |website=Hypebeast}}</ref><ref>{{Cite web |title=iPhone Fotoğraf Ödüllerı'nın Kazananlari Açiklandi! |url=https://www.elle.com.tr/extra/kultur-sanat/iphone-fotograf-odullerinin-kazananlari-aciklandi |access-date=2022-08-17 |website=Elle Online}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/07/25/895020308/prize-winning-phone-pix-dial-up-moments-of-freedom-and-serenity|title=Prize-Winning Phone Pix Dial Up Moments Of Freedom And Serenity|last=Gharib|first=Malaka|date=2020-07-25|work=NPR|access-date=2022-08-18|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=See The Stunning Winning Shots Of The 2020 iPhone Photography Awards |url=https://www.gq.com.au/entertainment/tech/see-the-stunning-winning-shots-of-the-2020-iphone-photography-awards/image-gallery/e19ec0f988a8b6fd8bebc5274f638e69 |website=GQ}}</ref><ref>{{Cite web |last=Garrett |first=Alexandra |title=This year's iPhone Photography Award winners showcase 'powerful worldviews' |url=https://www.cnet.com/tech/mobile/this-years-iphone-photography-award-winners-showcase-powerful-worldviews/ |access-date=2022-08-18 |website=CNET |language=en}}</ref><ref name="Laurent-22Jul2020">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/photography/2020/07/22/these-are-winners-13th-annual-iphone-photography-awards/|title=These are the winners of the 13th annual iPhone Photography Awards|last=Laurent|first=Olivier|date=22 July 2020|work=Washington Post|access-date=18 August 2022}}</ref><ref>{{Cite web |last=Graham |first=Jefferson |title=You don't have to use the latest iPhone to win awards. This year's winner used phone introduced in 2017. |url=https://www.usatoday.com/story/tech/2020/07/27/some-winners-iphone-photography-2020-awards-used-old-iphone-models/5519374002/ |access-date=2022-08-17 |website=USA Today}}</ref> * 2020: ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ, ਬੁਡਾਪੇਸਟ ਫੋਟੋ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=Gold Winner – We Run, You Fly |url=https://budapestfotoawards.com/winners/bifa/2020/5034/ |access-date=2022-08-15 |website=budapestfotoawards.com |language=en-US}}</ref> * 2020: ਸਪੈਸ਼ਲ/ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਸਪੈਸ਼ਲ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ, ਪ੍ਰਿੱਕਸ ਡੇ ਲਾ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ<ref>{{Cite web |title=PX3 2020 Winner – Flying Boys |url=https://px3.fr/winners/px3/2020/11613/ |access-date=2022-08-12 |website=[[Px3]] |language=en-US}}</ref> * 2020:6 ਫੋਟੋਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝੌਤੇ<ref>{{Cite web |date=30 June 2020 |title=Catalogo VI Concurso Internacional de Fotografia Alicante by Club Fotografico Alicante - Issuu |url=https://issuu.com/clubfotograficoalicante/docs/catalogo_inter2020_con_portada |access-date=2022-08-15 |website=issuu.com |language=en |archive-date=2022-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815170814/https://issuu.com/clubfotograficoalicante/docs/catalogo_inter2020_con_portada |url-status=dead }}</ref> * 2020:20 ਸਿੰਗਲ ਚਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 1, ਫੋਕਸ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਔਰਤ, ''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ''<ref name="Warger">{{Cite news|url=https://www.1854.photography/awards/female-in-focus/winners/|title=Winners {{!}} Female in Focus Photography Awards {{!}} 1854 Media|last=Warger|first=Rebecca|work=1854 Photography|access-date=2022-08-12|language=en-GB}}</ref> * 2021:1ਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਸਪਾਈਡਰ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=Bhalotia Dimpy, India, 1st Place - Outstanding Achievement - Children of the World - Professional, Flying Boys - 15th Spider Awards |url=https://www.thespiderawards.com/gallery/15th/professional/children-of-the-world/winners/226033 |access-date=2022-08-15 |website=www.thespiderawards.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2022:3 ਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਆਈਫੋਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |date=2022-08-10 |title=2022 Winning Photographers |url=https://www.ippawards.com/2022-winning-photographers/ |access-date=2022-08-17 |website=ippawards.com |language=en-US}}</ref> == ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ == * ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼, ਬੈਲਜੀਅਮ, 2019<ref>{{Cite web |last=Küçükarslan |first=Umut |date=2019-10-01 |title=Women Street Photographers Photo Exhibition- BSPF |url=https://www.bspfestival.org/en/women-street-photographers-photo-exhibition/ |access-date=2022-08-17 |website=Brussels Street Photography Festival - BSPF |language=en-US |archive-date=2022-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817072317/https://www.bspfestival.org/en/women-street-photographers-photo-exhibition/ |url-status=dead }}</ref> * ਫੋਸ ਸੋਫੀਆ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਡੇਜ਼, ਬੁਲਗਾਰੀਆ, 2019<ref name="WSP">{{Cite web |title=Photographers {{!}} A – D |url=https://www.womenstreetphotographers.com/photographers-i |access-date=2022-08-12 |website=Women Street Photographers |language=en-US}}</ref> * ਟ੍ਰੇਵੀਸੋ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਟ੍ਰੇਵੀਸੋ, ਇਟਲੀ, 2020<ref>{{Cite web |date=2020-09-11 |title=Dal 15 settembre il Festival fotografico di Treviso |url=https://tribunatreviso.gelocal.it/treviso/cronaca/2020/09/11/news/dal-15-settembre-il-festival-fotografico-di-treviso-1.39294086 |access-date=2022-08-17 |website=Tribuna di Treviso |language=it-IT}}</ref> * ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਾਲਸ ਦਾ ਰਾਜ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਚੇਲਾਇਯਾਬਿੰਸਕ, ਰੂਸ, 2020<ref>{{Cite web |title=Women Street Photographers |url=https://www.womenstreetphotographers.com/russia-exhibition |access-date=2022-08-17 |website=WOMEN STREET PHOTOGRAPHERS |language=en-US |archive-date=2022-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817072315/https://www.womenstreetphotographers.com/russia-exhibition |url-status=dead }}</ref> * ਸੁਤੰਤਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਲਈ ਸੀ. ਐਲ. ਬੀ. ਬਰਲਿਨ ਗੈਲਰੀ<ref>{{Cite web |title=EMOP: The Independent Photographer, CLB Berlin |url=https://www.clb-berlin.de/en/events/emop-the-independent-photographer/ |access-date=2022-08-17 |language=en-US |archive-date=2022-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817072315/https://www.clb-berlin.de/en/events/emop-the-independent-photographer/ |url-status=dead }}</ref> * ਸਡ਼ਕਾਂ 'ਤੇ ਪੋਸਟਰ, ਨਿਊਯਾਰਕ 6 ਟਿਕਾਣੇ, ਅਮਰੀਕਾ, 2020<ref>{{Cite web |last=Kail |first=Ellyn |date=2020-05-28 |title=Announcing the Winners of the Feature Shoot Street Photography Awards |url=https://www.featureshoot.com/2020/05/announcing-the-winners-of-the-feature-shoot-street-photography-awards/ |access-date=2022-08-17 |website=Feature Shoot |language=en-US}}</ref> * ਫ਼ੇਡਰੇਸ਼ਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡੀ ਆਰਟ ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ, ਤੁਰਕੀ, 2020<ref>{{Cite web |title=Upcoming Show In Russia To Exhibit Women Street Photographers' Work |url=https://www.fotofemmeunited.com/article/232 |access-date=2022-08-17 |website=www.fotofemmeunited.com |language=en}}</ref> * ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਯੂਐਸਏ, 2020<ref>{{Cite web |date=2020-08-04 |title=#ICPConcerned: Global Images for Global Crisis |url=https://www.icp.org/exhibitions/icpconcerned-global-images-for-global-crisis |access-date=2022-08-17 |website=International Center of Photography |language=en}}</ref> * ਪੈਰਿਸ ਈਸਪੈਸ ਬਿਓਰੇਪਾਇਅਰ, ਪੈਰਿਸ, ਫਰਾਂਸ, 2021<ref>{{Cite web |title=Px3 & State of the World Winners Exhibited in Paris Espace Beaurepaire |url=https://px3.fr/px3-and-state-of-the-world-winners-exhibited-in-paris-espace-beaurepaire/ |access-date=2022-08-17 |website=[[Px3]] |language=en-US}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] ju2z0vwgtt5yu5hs9alcjw9rn97qowk 0 183357 841919 772990 2026-07-04T04:55:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841919 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪੁਸ਼ਪਾ ਪ੍ਰੀਆ | image = Pushpa preeya (sq cropped).jpg | caption = [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ | other_names = ਪੁਸ਼ਪਾ ਨਾਗਰਾਜ | birth_date = ਪੁਸ਼ਪਾ ਪ੍ਰੀਯਾ | birth_place = ਬੰਗਲੁਰੂ, [[ਕਰਨਾਟਕ]], ਭਾਰਤ | education = | alma_mater = ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | occupation = ਲਿਖਾਰੀ, ਆਈਟੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ | known_for = ਨੇਤਰਹੀਣ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਮਤਿਹਾਨ ਲਿਖਣਾ | spouse = | relatives = }} '''ਪੁਸ਼ਪਾ ਪ੍ਰੀਯਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Pushpa Preeya''') ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਪਾ ਐਨ ਐਮ ਜਾਂ '''ਪੁਸ਼ਪਾ ਐਨ. ਐਮ.''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ, ਆਈਟੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਵਲੰਟੀਅਰ ਹੈ। ਉਹ ਨੇਤਰਹੀਣ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਮਤਿਹਾਨ ਲਿਖਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਸੇਵਾ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="indiatimes">{{Cite web |date=2019-05-20 |title=Meet Pushpa Preeya - The Woman Who Has Written 1000 Exams For The Disabled, In The Last 10 Years |url=https://www.indiatimes.com/trending/human-interest/meet-pushpa-preeya-the-woman-who-has-written-1000-exams-for-the-disabled-in-the-last-10-years-367568.html |access-date=2020-04-18 |website=indiatimes.com |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਉਹ [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੰਗਲੁਰੂ]], ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਮਰ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=12 February 2018 |title=Meet Bangaluru woman who has been writing exams |url=https://www.thenewsminute.com/article/meet-b-luru-woman-who-has-been-writing-exams-disabled-decade-76349 |access-date=2020-04-18 |website=www.thenewsminute.com}}</ref> ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਇੰਡੀਆ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਔਕੜਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਪਿਆ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਪੁਸ਼ਪਾ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਮਤਿਹਾਨ ਲਿਖਾਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="indiatimes2">{{Cite web |last=Sunitha Rao R. |date=2018-02-11 |title=She scribed 657 exams in 10 years for the disabled &#124; Bengaluru News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/she-scribed-657-exams-in-10-years-for-the-disabled/articleshow/62867188.cms |access-date=2020-12-20 |website=The Times of India}}</ref> 2007 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਮਤਿਹਾਨ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੁਝ ਐਨਜੀਓਜ਼ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2019-03-15 |title=B'luru Woman Has Written 1000+ Exams - Not for Herself, but for the Differently-Abled! |url=https://www.thebetterindia.com/175115/bengaluru-woman-differently-abled-scribe-nari-shakti-puraskar/ |access-date=2020-04-18 |website=The Better India |language=en-US}}</ref> ਉਸਨੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। 2019 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ 2007 ਤੋਂ ਨੇਤਰਹੀਣ ਲੋਕਾਂ ਲਈ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.csmonitor.com/World/Asia-South-Central/2019/0904/The-woman-who-s-appeared-for-700-plus-exams-to-help-disabled-students|title=The woman who's appeared for 700-plus exams – to help disabled students|date=2019-09-04|work=Christian Science Monitor|access-date=2020-04-18|issn=0882-7729}}</ref> ਉਹ ਖੂਨਦਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ [[ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ|ਫੇਸਬੁੱਕ]] ਬਲੌਗ ਪੇਜ ਵੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Giving A write hand to needy students |url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2017/dec/24/giving-a-write-hand-to-needy-students-1735709.html |access-date=2020-04-18 |website=The New Indian Express}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਦੇ ਨਾਲ 8 ਮਾਰਚ 2019 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ]] ਤੋਂ ਸਾਲ 2018 ਲਈ [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Goled |first=Shraddha Goled |date=2019-03-11 |title=President Awards Nari Shakti Puraskar To 'Exam Scribe' Who Has Written Over 600 Exams For Differently-Abled People |url=https://thelogicalindian.com/exclusive/pushpa-preeya-scribe-nari-shakti-puraskar/ |access-date=2020-04-18 |website=thelogicalindian.com |language=en |archive-date=2020-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924190657/https://thelogicalindian.com/exclusive/pushpa-preeya-scribe-nari-shakti-puraskar/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=President gives Nari Shakti Puraskar, woman marine pilot, commando trainer receive loudest cheers |url=http://www.uniindia.com/~/president-gives-away-nari-shakti-puraskar-woman-marine-pilot-commando-trainer-receive-loudest-cheers/India/news/1522459.html |access-date=2020-04-18 |publisher=uniindia.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html|title=President confers Nari Shakti awards on 44 women|date=9 March 2019|work=The Tribune|access-date=2020-04-18|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328170836/https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] o93u07q5ehtns5r2jqw51cjuak3ttz2 0 184338 841916 840303 2026-07-04T03:14:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841916 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨੈਥਮੀ ਰੋਸ਼ੇਲ ਰੋਜਰ੍ਸ | image = Nethmi roshel in 2021.jpg | caption = 2021 ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ੇਲ | native_name = නෙත්මි රොශෙල් | birth_name = ਨੇਥਮੀ ਨਿਸ਼ੇਕਾ ਰੋਸੇਲ ਰੋਜਰਸ | birth_date = {{Birth date and age|1998|11|06|df=y}} | birth_place = [[ਕੋਲੰਬੋ]], ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ }} '''ਨੇਥਮੀ ਨਿਸ਼ੇਕਾ ਰੋਸੇਲ ਰੋਜਰਸ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Nethmi Nisheka Roshel Rogers;''' ਜਨਮ 6 ਨਵੰਬਰ 1998) ({{Lang-si|නෙත්මි නිෂේකා රොශෙල්}} ) '''ਨੇਥਮੀ ਰੋਸੇਲ''' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]] ਹੈ।''<ref>{{Cite web |title=Mxtube.net :: sri lankan acterss nethmi roshel Mp4 3GP Video & Mp3 Download unlimited Videos Download |url=http://mxtube.net/videos/search/sri%20lankan%20acterss%20nethmi%20roshel |access-date=2021-06-25 |website=mxtube.net |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625171401/http://mxtube.net/videos/search/sri%20lankan%20acterss%20nethmi%20roshel |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.aruna.lk/%e0%b6%b8%e0%b6%b8-%e0%b6%87%e0%b6%ad%e0%b7%8a%e0%b6%ad%e0%b6%a7%e0%b6%b8-%e0%b6%85%e0%b7%84%e0%b7%92%e0%b6%82%e0%b7%83%e0%b6%9a-%e0%b6%b1%e0%b7%90%e0%b7%84%e0%b7%90-%e0%b7%84%e0%b7%90%e0%b6%b6/|title=මම ඇත්තටම අහිංසක නැහැ හැබැයි මම නපුරුත් නැහැ|work=Aruna.lk}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://mawbima.lk/backend/uploads/e_paper/2019-11-10-Hadagesma1.pdf|title=Heartbeat|work=Mawbima|access-date=2024-03-31|archive-date=2021-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625171400/https://mawbima.lk/backend/uploads/e_paper/2019-11-10-Hadagesma1.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=30 November 2020 |title=මුල් පිටුව |url=http://www.tharunie.lk/%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B6%AD%E0%B7%8A/2020/12/02/3832/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A-%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80 |website=තරුණී |access-date=31 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=21 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321140234/https://www.tharunie.lk/%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B6%AD%E0%B7%8A/2020/12/02/3832/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A-%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80 |url-status=dead }}</ref>'' ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦਿੱਖ ਟੈਲੀਡ੍ਰਾਮਾ ''ਸਕਕਰਨ'' 'ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਦੀਵੇਨੀ ਇਨਿਮਾ ''' ਤੇ ਅਕਸ਼ਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.sarasaviya.lk/films-local/2020/12/03/19430/%E0%B6%BB%E0%B7%96%E0%B6%B4-%E0%B6%BB%E0%B6%A0%E0%B6%B1%E0%B7%8F-%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%AB%E0%B6%9A%E0%B6%BB%E0%B7%94-%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B6%BA%E0%B6%A7-%E0%B6%9C%E0%B7%99%E0%B6%B1-%E0%B6%91%E0%B6%B1-%E0%B6%86%E0%B6%AF%E0%B6%BB-%E0%B6%9A%E0%B6%AD%E0%B7%8F%E0%B7%80|title=Adaraneeya Prarthana|work=Sarasaviya.lk}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਅਦਾਰਣਿਆ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ'' ਵਿੱਚ ਪਰਾਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 2022 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Ceylon-Watchdog-205150653262748 |date=2021-03-07 |title=Ceylon Watchdog {{!}} Most Reliable News Web In Sri Lanka {{!}} ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනයේ නිරුවත |url=https://ceylonwatchdog.com/2021/03/07/nethmi-roshel-rogers-champion-stars-unlimited/ |access-date=2021-06-25 |website=Ceylon Watchdog |language=en-US |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625171401/https://ceylonwatchdog.com/2021/03/07/nethmi-roshel-rogers-champion-stars-unlimited/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-11-30 |title=මුල් පිටුව |url=http://www.tharunie.lk/%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B6%AD%E0%B7%8A/2020/12/02/3832/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A-%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80 |access-date=2021-06-25 |website=තරුණී |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625171413/http://www.tharunie.lk/%E0%B6%85%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%94%E0%B6%AD%E0%B7%8A/2020/12/02/3832/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A-%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2021-03-13 |title=ආක්ෂාගෙ පවුලේ කවුරුත් නොටුදු ඡායාරුප 20ක් |url=https://news40times.com/2021/03/13/%E0%B6%86%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%82%E0%B7%8F%E0%B6%9C%E0%B7%99-%E0%B6%B4%E0%B7%80%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%9A-%E0%B6%9A%E0%B7%80%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B6%AD%E0%B7%8A-%E0%B6%B1%E0%B7%9C/ |access-date=2021-06-25 |website=News 40 Times |language=en-US |archive-date=2021-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625171401/https://news40times.com/2021/03/13/%E0%B6%86%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%82%E0%B7%8F%E0%B6%9C%E0%B7%99-%E0%B6%B4%E0%B7%80%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%9A-%E0%B6%9A%E0%B7%80%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B6%AD%E0%B7%8A-%E0%B6%B1%E0%B7%9C/ |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਉੱਦਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੋਜਰਸ ਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਫੋਟੋਸ਼ੂਟ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ''ਟੇਕਨੋ ਕੈਮਨ'' ਅਤੇ ''ਨੇਸਕਾਫੇ'' ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹੈ। === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਟੈਲੀਡ੍ਰਾਮਾ ''ਸਕਕਰਨ'' ਵਿੱਚ 'ਜੈਵਤੀ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜੋ ਸਿਰਸਾ ਟੀਵੀ ' ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=මම අඬන්න හරි බයයි |url=https://www.deshaya.lk/article/52/%E0%B7%84%E0%B6%AF%E0%B7%83%E0%B6%BB/17144/%E0%B6%B8%E0%B6%B8-%E0%B6%85%E0%B6%AC%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1-%E0%B7%84%E0%B6%BB%E0%B7%92-%E0%B6%B6%E0%B6%BA%E0%B6%BA%E0%B7%92 |access-date=2024-03-31 |archive-date=2025-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409203717/https://www.deshaya.lk/article/52/%E0%B7%84%E0%B6%AF%E0%B7%83%E0%B6%BB/17144/%E0%B6%B8%E0%B6%B8-%E0%B6%85%E0%B6%AC%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1-%E0%B7%84%E0%B6%BB%E0%B7%92-%E0%B6%B6%E0%B6%BA%E0%B6%BA%E0%B7%92 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਾਧਾ ਉਸਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ''ਡੇਵੇਨੀ ਇਨਿਮਾ'' ਵਿੱਚ ''ਅਕਸ਼ਰਾ'' ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੱਲ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਡ੍ਰਾਮਾ ''ਹੀਰੂ ਅਵਿਦੀਨ'', ਅਤੇ ''ਰਾਵਣਾ'' (ਸੀਜ਼ਨ 2) ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਮਈ 2023 ਵਿੱਚ, ਰੋਜਰਸ ਰੈਂਡਿਕਾ ਗੁਣਾਤਿਲਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਸ [[ਮੈਲੋਡਰਾਮਾ|ਮੇਲੋਡ੍ਰਾਮਾ]] ''ਰੋਜ਼ਾ'' ਵਿੱਚ ''ਗੌਰੀ'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਟੀਵੀ ਡੇਰਾਨਾ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਵੇਗੀ। === ਫਿਲਮ === ਉਸਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਰੋਮਾਂਸ ਫਿਲਮ, ਅਦਾਰਾਨੇਯਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ<ref>{{Cite web |title=Nethmi Roshel Rogers &#124; Biography &#124; Wiki &#124; Age &#124; Birthday &#124; News &#124; 2024 |url=https://www.trendceylon.com/celebrities/nethmi-roshel-rogers/ |access-date=30 January 2024 |website=Trendceylon |archive-date=14 ਜਨਵਰੀ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114121106/https://www.trendceylon.com/celebrities/nethmi-roshel-rogers/ |url-status=dead }}</ref> ਉੱਤੇ "ਪਰਾਮੀ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2022 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਅਮਰੀਕਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ, ਯੂਏਈ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਆਧੁਨਿਕ ਰੋਮਾਂਸ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ,<ref>{{Cite web |title=Adaraneeya Prarthana - Experience &#124; නොවැම්බර් 4 සිට දිවයින පුරා‍‍... ආදරණීය ප්‍රාර්ථනා 🥰 |url=https://www.youtube.com/watch?v=gVuPYV9ScZU |access-date=30 January 2024 |via=www.youtube.com}}</ref> ਫਿਲਮ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਸਾਉਂਡਟ੍ਰੈਕ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦਸੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਜੋ ਦਿਸਾਨਾਇਕੇ'' ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''ਚੈਰੀ ਬਲੌਸਮ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਕੇ [[ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ|ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ]] ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{Cite web |date=25 December 2021 |title=Cherry Blossom 2021 sinhala short film sinhala article |url=https://gmwwcine.com/cherry-blossom-2021-sinhala-short-film-sinhala-article/ |access-date=27 April 2022 |website=gmwwcine |archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207071244/https://gmwwcine.com/cherry-blossom-2021-sinhala-short-film-sinhala-article/ |url-status=dead }}</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਵਰੁਡੂ ਟੈਲੀਫਿਲਮ ''ਵਸਾਂਥੇ'' ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ੀਲੇ, ਅਤੇ ਹੰਕਾਰੀ ''ਕਾਟਾ-ਮਾਲੇ'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਟੀਵੀ ਡੇਰਾਨਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਈ। ਰੋਜਰਜ਼ ਨੇ ਟੈਲੀਫਿਲਮ ''ਅਦਾਰਾ ਵਸੰਤੇ'' ਵਿੱਚ "ਵਾਰਸ਼ਾ" ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਸਟਾਰ ਲਵਨ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਅਕੀਲਾ ਧਨੁਦਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ਾਮ, 2023 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੀ ਫਿਲਮ, ''ਕੰਬਲੀ'' ਲਈ ਮੁਹੂਰਤ ਸਮਾਰੋਹ 28 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 9 ਸਤੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਡੇਰਾਨਾ ਲਕਸ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਸ 2023 ਵਿੱਚ, ਰੋਸ਼ੇਲ ਨੇ ਅਦਾਰਾਣੀਯਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਅਤੇ 'ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਭਿਨੇਤਰੀ' ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998]] 6msmrnjb46y8ydpw4gr7n6jfggqoqg3 0 189483 841914 812716 2026-07-03T23:57:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841914 wikitext text/x-wiki {{Infobox economist | name = ਦਾਨੀ ਰੋਡਰਿਕ | school_tradition = <!--school of economic thought (only if supported by reliable sources)--> | image = Dani Rodrik AB 02.jpg | image_size = 250px | caption = ਰੋਡਰਿਕ | birth_date = {{Birth date and age|1957|08|14}} | birth_place = [[ਇਸਤਾਨਬੁਲ]], [[ਤੁਰਕੀ]] | death_date = | death_place = | citizenship = [[ਤੁਰਕੀ]] | institution = | field = | alma_mater = | academic_advisors= | doctoral_students= | notable_students = | influenced = | contributions = | awards = | signature = <!-- file name only --> | repec_prefix = e | repec_id = pro60 }} '''ਦਾਨੀ ਰੋਡਰਿਕ''' ([[ਤੁਰਕ|ਤੁਰਕ ਭਾਸ਼ਾ]]: Dani Rodrik, ਜਨਮ 14 ਅਗਸਤ, 1957) ਇੱਕ ਤੁਰਕੀ ਦਾ [[ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਹੈ ਅਤੇ [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਜੌਹਨ ਐਫ ਕੈਨੇਡੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਆਸੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦਾ ਅਲਬਰਟ ਓ. ਹਰਸ਼ਮੈਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, [[ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ]], ਅਤੇ [[ਰਾਜਸੀ ਅਰਥ-ਪ੍ਰਬੰਧ|ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਰਥਿਕਤਾ]] ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਾਲ ਕਿ ਚੰਗੀ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਫਲ ਕਿਉਂ ਹਨ, ਇਹ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ''ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਰੂਲਸ: ਦਿ ਰਾਈਟਸ ਐਂਡ ਰਾਂਗਸ ਆਫ਼ ਦਿ ਡਿਸਮਲ ਸਾਇੰਸ'' ਅਤੇ ''ਦਿ ਗਲੋਬਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ: ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਐਂਡ ਦਾ ਫਿਊਚਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਵਰਲਡ ਇਕਾਨਮੀ'' ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਹ ਅਕਾਦਮਿਕ ਜਰਨਲ ''ਗਲੋਬਲ ਪਾਲਿਸੀ'' ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਸੰਪਾਦਕ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{cite journal | last = Staff writer | title = Editorial Board | journal = Global Policy | doi = <!-- not for this page --> | url = https://onlinelibrary.wiley.com/page/journal/17585899/homepage/editorialboard.html }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{commons category||ਦਾਨੀ ਰੋਡਰਿਕ}} {{wikiquote}} * [http://drodrik.scholar.harvard.edu/ Dani Rodrik's home page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241110095049/https://drodrik.scholar.harvard.edu/research-papers |date=2024-11-10 }} * [https://drodrik.scholar.harvard.edu/research-papers Dani Rodrik's latest research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241110095049/https://drodrik.scholar.harvard.edu/research-papers |date=2024-11-10 }} * [http://rodrik.typepad.com/ Dani Rodrik's weblog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191219012516/https://rodrik.typepad.com/ |date=2019-12-19 }} * [http://www.project-syndicate.org/series/roads_to_prosperity/description "Roads to Prosperity"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111011073613/http://www.project-syndicate.org/series/roads_to_prosperity/description |date=2011-10-11 }} Dani Rodrik's op-ed column for [[Project Syndicate]] * {{cite web |last=Roberts |first=Russ |title=Rodrik on Globalization, Development, and Employment |url=http://www.econtalk.org/archives/_featuring/dani_rodrik/ |work=[[EconTalk]] |publisher=[[Library of Economics and Liberty]] |author-link=Russ Roberts |date=April 11, 2011}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੁਰਕੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] o9tzmmwagzwkoiygvfmt54gx9dv6586 0 190972 841902 775061 2026-07-03T17:23:06Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life and career" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358325083|Akhtar Hussain Khan (musician)]]" 841902 wikitext text/x-wiki '''ਅਖ਼ਤਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ''' (1900 – 1960) [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵੋਕਲ ''ਘਰਾਣਿਆਂ'' (ਸੰਗੀਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ - [[ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਬਾਨੀ [[ਅਲੀ ਬਖਸ਼ ਜਰਨੈਲ]] (1850-1920) ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖਾਨ ਨੇ [[ਸਿਆਲਕੋਟ]] ਦੇ ਮੀਆਂ ਕਾਦਿਰ ਬਖਸ਼ II ਤੋਂ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਲੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Sheikh |first=Majid |date=2015-10-24 |title=Harking back: Story of a 'classical music' corner of old Lahore |url=http://www.dawn.com/news/1215238 |access-date=2022-02-21 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> ਉਹ ਉਸਤਾਦ [[ਬੜੇ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ [[ਉਸਤਾਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਜੋੜੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੁਸੈਨ ਖ਼ਾਨ, ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ, ਉਸਤਾਦ ਤਾਲਿਬ ਹੁਸੈਨ, ਕਾਜ਼ੀ ਹਬੀਬ ਉੱਲਾ, ਅਤੇ ਤਾਹਿਰਾ ਸੱਯਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":0" /> ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਖ਼ਤਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਨੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਅਖ਼ਤਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਦੀ 1960 ਵਿੱਚ [[ਲਹੌਰ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite web |last=Lodhi |first=Adnan |date=2018-09-17 |title=Remembering Ustad Amanat Ali Khan on his 44th death anniversary |url=http://tribune.com.pk/story/1805349/remembering-ustad-amanat-ali-khan-44th-death-anniversary |access-date=2022-02-14 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਅਖ਼ਤਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ [[ਅਲੀ ਬਖਸ਼ ਜਰਨੈਲ]] ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ,ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਚੇਲਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਖ਼ਤਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਨੇ [[ਸਿਆਲਕੋਟ]] ਦੇ ਮੀਆਂ ਕਾਦਿਰ ਬਖਸ਼ ਦੂਜੇ ਕੋਲੋਂ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਲਿੱਤੀ ਸੀ ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1215238|title=Harking back: Story of a 'classical music' corner of old Lahore (Akhtar Hussain Khan of Patiala gharana)|last=Sheikh|first=Majid|date=2015-10-24|work=Dawn newspaper|access-date=2026-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20151026040400/https://www.dawn.com/news/1215238|archive-date=26 October 2015|language=en}}</ref> ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਜੋੜੀ ਉਸਤਾਦ [[ਬੜੇ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ [[ ਉਸਤਾਦ ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਅਮਾਨਤ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਵੀ ਸੀ। ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਲਾਮ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ, ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ, ਉਸਤਾਦ ਤਾਲਿਬ ਹੁਸੈਨ, ਕਾਜ਼ੀ ਹਬੀਬ ਉੱਲਾ ਅਤੇ [[ਤਾਹਿਰਾ ਸਈਦ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":0" /> ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਖ਼ਤਰ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ ਨੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1900]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1960]] qz7gufbg0y0naens5mexxglp4wjdfek 0 196744 841910 802212 2026-07-03T22:03:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841910 wikitext text/x-wiki '''ਡੀਆਨਾ ਸਾਈਮੇ ਤਿਵਾੜੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Deanna Syme Tewari;''' 1939 - 28 ਮਾਰਚ 2024) 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ [[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਬੰਗਲੌਰ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਐਥਲੀਟ ਸੀ। ਉਹ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ 1982 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਮਸ਼ਾਲ ਧਾਰਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Thyagarajan |first=Roshan |title=Deanna Syme Tewari: Athlete, teacher, coach, legend |url=https://www.deccanherald.com/sports/other-sports/deanna-syme-tewari-athlete-teacher-coach-legend-2959483 |access-date=2024-04-04 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=The Hindu Archives |date=1963-05-22 |title=Image ID: 158048548 |url=https://thehinduimages.com/details-page.php?id=158048548 |access-date=2024-04-04 |website=www.thehinduimages.com |archive-date=2024-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240404092546/https://thehinduimages.com/details-page.php?id=158048548 |url-status=dead }}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸਾਈਮ ਦਾ ਜਨਮ ਫਿਲਿਸ ਸਾਈਮ ਅਤੇ ਸਿਰਿਲ ਸਾਈਮ ਦੇ ਘਰ [[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਦੌੜਾਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ ਮਾਰਜੋਰੀ ਸੁਆਰੇਸ ਨੇ [[1951 ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ|1951 ਦੀਆਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ ਆਰਥਰ ਸੁਆਰੇਸ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਲੀਵਲੈਂਡ ਟਾਊਨ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜੌਹਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਫਰਾਂਸਿਸ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਾਊਂਟ ਕਾਰਮੇਲ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] (ਹੁਣ ਕੋਲਕਾਤਾ) ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਸੋਫੀਆ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕਾ ਬਣ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਹ 1993 ਵਿੱਚ ਦੁਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਰਪਣ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। == ਕਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 1956 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਊਂਟ ਕਾਰਮਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤਾਂ ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖੇਡਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1957 ਵਿੱਚ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿਖੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ ਮਾਰਜੋਰੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਲੰਬੀ ਛਾਲ ਦਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ ਨੇ ਹਾਕੀ ਅਤੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਮੈਸੂਰ ਰਾਜ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ 1958 ਵਿੱਚ ਕਟਕ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਰੀਥ ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਦੁਆਰਾ ਤੋੜਨ ਤੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ। 1962 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 800 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ।<ref name=":0">{{Cite news}}</ref> ਉਹ 1982 ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਾਲ ਧਾਰਕ ਸੀ।<ref name=":0" /> 1964 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਜਰਮਨੀ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਦੌਰੇ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0" /> ਉਸਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਅਸੈਂਸ਼ਨ ਚਰਚ, ਬੰਗਲੁਰੂ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਥਲੀਟ]] e7v8b9z6sorj5l1gp7hhc9h7p9ymhy9 3 204754 841913 2026-07-03T23:03:07Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 841913 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Morkoz}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:03, 3 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) mdyaye85hntn3s5kh4yi6lawrilvced 3 204755 841918 2026-07-04T04:24:45Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 841918 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 04:24, 4 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) ea3hg22l7i16csrdc0ekmb8vxrm7ne2 3 204756 841928 2026-07-04T11:21:00Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 841928 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Sid1574}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:21, 4 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) kt4tio4u0hzfr85a15exkteiuhogusu