ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2772 841951 841906 2026-07-04T21:39:00Z Nitesh Gill 8973 /* ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ */ 841951 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | name = ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ | image = Contemporary painting of the sixth Sikh guru, Guru Hargobind. Provincial Mughal school, Deccan, mid-17th century.jpg | caption = ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਮੁਗਲ ਸਕੂਲ, ਡੇਕਨ, 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ। | birth_name = ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ | birth_date = {{Birth date|1595|06|19|df=yes}} | birth_place = ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲ਼ੀ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] <br /> {{small|(ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, [[ਭਾਰਤ]])}} | death_date = {{Death date and age|1644|02|28|1595|06|19|df=yes}}<ref name=eos>{{cite book |chapter=HARGOBIND, GURU (1595–1644)| chapter-url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIiE-l/page/n245 |author=Fauja Singh |title= Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University, Patiala|access-date=8 December 2019|year=2009}}</ref> | death_date = [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] <br /> {{small|(ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, [[ਭਾਰਤ]])}} | nationality = | other_names = ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ<br />ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ<br />ਸੱਚਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ<br />ਛੇਵੇਂ ਨਾਨਕ<br />ਬੰਦੀ ਛੋੜ<ref name=":0">{{Cite book |last=Singh |first=Pashaura |title=The Routledge Companion to the Life and Legacy of Guru Hargobind: Sovereignty, Militancy, and Empowerment of the Sikh Panth |date=Aug 9, 2024 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9781040106327 |pages=188}}</ref> | known_for = * [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ * ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ * ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਟ੍ਰੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ * ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੀ ਕਾਇਮੀ * [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਬਾਨੀ * ਇਹ ਜੰਗਾ ਲੜੀਆਂ: * [[ਰੁਹੀਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਜੰਗ * ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ (1634) * [[ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * ਗੁਰੂਸਰ ਦੀ ਜੰਗ * ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੀ ਜੰਗ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਦਮੋਦਰੀ, [[ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ]], ਮਾਤਾ ਮਹਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਕੌਲਾ | children = [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ]] (1613–1638) <br /> [[ਸੂਰਜ ਮੱਲ]] (1618–1698) <br /> [[ਅਨੀ ਰਾਇ]] (1633–1678) <br /> [[ਅਟਲ ਰਾਇ]] (1619–1627)<br /> [[ਗੁਰ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] (1621–1675) <br />[[ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ]](1628–1705) | parents = [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ]] | office1 = 6ਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ | signature = Autograph of Guru Hargobind - 2.jpg | battles = * [[ਰੁਹੀਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1634)]] * [[ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਜਾਂ ਗੁਰੂਸਰ * [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ]] | period = 1606–1644 }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ''' (5 ਜੁਲਾਈ 1595 – 19 ਮਾਰਚ 1644) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛੇਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਹੋਏ ਸਨ।<ref>HS Syan (2013), Sikh Militancy in the Seventeenth Century, IB Tauris, {{ISBN|978-1780762500}}, pages 48–55</ref> ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਤੇ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=hssyan>HS Syan (2013), Sikh Militancy in the Seventeenth Century, IB Tauris, {{ISBN|978-1780762500}}, pages 48–55</ref> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite book|author=John F. Richards|title=The Mughal Empire|url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA97|year=1995|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-56603-2|pages=97–98, 177–178}}</ref><ref name=britannicahargobind>[https://www.britannica.com/biography/Hargobind Hargobind: Sikh Guru], Encyclopedia Britannica, Quote: "Guru Hargobind, sixth Sikh Guru, who developed a strong Sikh army and gave the Sikh religion its military character, in accord with the instructions of his father, Guru Arjan (1563–1606), the first Sikh martyr, who had been executed on the order of the Mughal emperor Jahangir."; "After Jahāngīr's death (1627) the new Mughal emperor, Shāh Jahān, persecuted the Sikh community in earnest. The Sikhs under Hargobind Sahib defeated Shāh Jahān's armies four times, crushing the myth of Mughal invincibility. To the Sikh ideals of his predecessor, Guru Hargobind thus added another: the right and duty of the Sikhs to defend their faith by the sword if necessary."</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ (ਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ) ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ (ਕਾਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਾ ਤਖਤ) ਬਣਾਇਆ। ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅੱਜ ਖਾਲਸਾ (ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਸੰਸਥਾ) ਦੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੀਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਬੋਧ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਜੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name=":22">{{Cite book |last=Shanker |first=Rajkumari |title=Religion and Women |date=Sep 21, 2015 |publisher=State University of New York Press |isbn=9781438419602 |editor-last=Sharma |editor-first=Arvind |pages=198 |chapter=Women in Sikhism}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == [[File:Guru Ki Wadali.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫੋਟੋ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।]] ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦਾ ਜਨਮ [[19 ਜੂਨ]] [[1595]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਢੀ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (4.3 ਮੀਲ) ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,<ref name=eos/><ref name=hssingha>HS Singha (2009), Sikh Studies, Book 7, Hemkunt Press, {{ISBN|978-8170102458}}, pages 18–19</ref> ਉਹ ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਚੇਚਕ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ।<ref name=":14">{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=9788183820752 |pages=69–70}}</ref> ਸਿੱਖ ਹਾਥੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਕਰਮੋ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੋਬਰਾ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੋਂ ਵੀ ਬਚ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":14" /> ਪਹਿਲੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਮੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਨਰਸ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।<ref name=":14" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਰਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਪਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜ਼ਹਿਰ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੰਘਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":14" /> ਦੂਜੀ ਜ਼ਹਿਰ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੱਪ-ਮੋਹਕ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੱਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਪਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਿਚੋੜਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮਰ ਨਾ ਗਿਆ।<ref name=":14" /> ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਤੀਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਾਉਣ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਦਹੀਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਗਿਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ - ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਸਤਾ ਸੀ; ਥੱਲੇ ਡਿੱਗੇ ਦਹੀਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਖਤਰਨਾਕ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":14" /> ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ।<ref name=":14" /> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਤੋਂ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="eos" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਦਰਸ਼ਨ, ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ, ਦਵਾਈ, ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref name=":14" /> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਭਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਇਆ।<ref name=":14" /> ==ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ== 1603 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ]] ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹੁੰਦੇ ਗਏ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਯੋਧਾ ਹੋਣ ਦਾ ਆਖ ਦੇਂਦੇ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ== [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਸਮੇਂ ਦਾ ਹਾਕਮ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿਤਾ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਤ-ਅਭਿਮਾਨੀ ਕਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਤੋਂ ਮਈ 1606 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਹਿਬ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 11 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਅਸਰ ਆਮ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ == {{Quote box|width=246px|bgcolor=#ACE1AF|align=right|quote="ਪੰਜ ਪਿਆਲੇ, ਪੰਜ ਪੀਰ ਛਟਮੁ ਪੀਰ ਬੈਠਾ ਗੁਰੁ ਭਾਰੀ। ਅਰਜਨ ਕਾਇਆ ਪਲਟਿ ਕੈ, ਮੂਰਤਿ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਵਾਰੀ। ਚਲੀ ਪੀੜੀ ਸੋਢੀਆਂ ਰੂਪ ਦਿਖਾਵਣਿ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ। ਦਲਭੰਜਨ ਗੁਰੁ ਸੂਰਮਾ ਵਡ ਯੋਧਾ ਬਹੁ ਪਰਉਪਕਾਰੀ। ਦਰਬਾਰੀ ਢਾਡੀ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਦੋ ਤਲਵਾਰੀ ਬੱਧੀਆਂ ਇੱਕ ਮੀਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪੀਰੀ ਦੀ। ਇਕ ਅਜ਼ਮਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਖੀ ਕਰੇ ਵਜ਼ੀਰ ਦੀ। ਮੇਰੇ ਪਰਵਾਰ ਕੋਈ ਇਲਮ ਨਹੀਂ।"|salign=right|source=— ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ}} [[ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ]] ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੋਰਨਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਵੀ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ 'ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ' ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਗਦ ਭੇਟਾ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਜੁਆਨੀ ਅਰਪਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਭੇਟਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿੱਦਿਆ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਚੋਣਵੇਂ ਸੂਰਮੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਹ ਰੁਚੀ ਦੇਖ ਕੇ ਮਾਝੇ, ਮਾਲਵੇ ਅਤੇ ਦੁਆਬੇ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਪੰਜ ਸੌ ਜਵਾਨ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਗਏ। ਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਈ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲਈ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਬਣ ਰਹੀ ਫੌ਼ਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ== ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸਥਾਨ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ 1606 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਦਿੱਤੀ। ==ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ== ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਸਿੱਖ-ਧਰਮ ਦੇ ਪਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1612-13 ਵਿੱਚ ਦੁਆਬੇ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾਪਅਤੇ ਰਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਰਖੂ ਅੱਖ ਨੇ ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਮਿਹਰ ਕੀਤੀ। 1613 ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ]] ਦਾ ਜਨਮ [[ਡਰੌਲੀ ਭਾਈ|ਡਰੌਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਾਧੂ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਵਰੀਆ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਬਣਿਆ ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ‘[[ਭਾਈ ਰੂਪ ਚੰਦ]]’ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਰਾਮਸਰ ਅਤੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਬੇਕਸਰ]] ਨਾਮ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਬਣਵਾਏ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ [[ਲੋਹਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਕਿਲਾ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ==ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਕੈਦ== [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣਾ ਪਸੰਦ ਨਾ ਆਇਆ। 1612 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਗਰੇ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਹੁਕਮ ਦੇਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਥੇ ਹੋਰ ਰਾਜਸੀ ਕੈਦੀ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖ ਦੂਰੋਂ ਨੇੜਿਉਂ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਪਹੁੰਚਦੇ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ। 1614 ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਦਮੇ ਦਾ ਬੜਾ ਸਖ਼ਤ ਦੌਰਾ ਪਿਆ। ਆਖ਼ਰ ਉਸਨੇ ਫ਼ਕੀਰ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰਿਹਾਈ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ 52 ਕਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਚੋਲੇ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਫੱੜ ਕੇ 52 ਰਾਜੇ ਵੀ ਜੇਲ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਬੰਦੀ ਛੋੜ== [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਦੇ ਕਿਲੇ 'ਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਅਤੇ [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਵੱਲੋਂ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ 52 ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਕਰਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ [[ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ]] ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹਰ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ, ਵਹਿਮਾਂ, ਭਰਮਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ==ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਘੋੜੇ== [[ਕਾਬੁਲ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ-ਮਸੰਦ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਦੋ ਵਧੀਆ ਘੋੜੇ ਲੈਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ [[ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ ਤੁਰਕ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਖੋਹ ਲਏ। [[ਬਿਧੀ ਚੰਦ|ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ]] ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਘੋੜੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦੇ। ਇਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇਸ ਵਾਰੀਂ ਲਾਲਬੇਗ ਅਤੇ ਕਮਰਬੇਗ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਤੁਰਕਾਂ ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਕਰਾਰੀ ਜੰਗ ਸੀ। ਦੋਨਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ‘ਡਰੌਲੀ’ ਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕ ਸਰਦਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਜੰਗ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 'ਗੁਰੂ ਸਰ' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਬਣਵਾਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਨੰਗਲ ਸਰਸਾ ਦੀ ਲੜਾਈ== ਨਿੱਤ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ, [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 3 ਮਈ, 1635 ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਬਿਲਾਸਪੁਰ, [[ਨਾਹਨ]], ਗੁਲੇਰ, ਨਦੌਣ, [[ਖੰਡੂਰ]] (ਮਗਰੋਂ [[ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ]]) ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਪੜ (ਹੁਣ [[ਰੋਪੜ]]) ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ [[ਖੰਡੂਰ]] 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਦਾ ਰਾਜਾ [[ਹਰੀ ਚੰਦ]], ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਅਰਜ਼ ਕਰਨ ਆ ਪੁੱਜਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ (ਬਾਬਾ) ਗੁਰਦਿਤਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੱਥਾ ਭੇਜ ਦਿਤਾ। ਪਹਿਲੀ ਜੁਲਾਈ, 1635 ਦੇ ਦਿਨ ਨੰਗਲ ਗੁੱਜਰਾਂ (ਹੁਣ ਸਰਸਾ ਨੰਗਲ) ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਪੜ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰੋਪੜ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ ਕੋਟਲਾ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ (ਹੁਣ [[ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ]]) ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਤ ਉੱਤੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ, 18 ਜੁਲਾਈ, 1635 ਦੇ ਦਿਨ ਰੋਪੜ ਪੁੱਜੇ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਹ ਨਵਾਬ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਰਹੇ। 19 ਤੇ 20 ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਟਲਾ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ (ਹੁਣ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ) ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਜਦ ਤਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਗ਼ਲ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਰਿਆਸਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ==ਯੁੱਧ== '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ''' 1634 ਈ: ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਖਲਿਸ ਖਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਬਾਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ [[ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਸੀ। ===ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ=== ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ 1635 ਈ: ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਗੰਢ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ [[ਕਾਲੇ ਖਾਂ]] ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਫ਼ੌਜ ਤੋਰ ਦਿੱਤੀ। ‘ਕਰਤਾਰਪੁਰ’ ਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ (ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਤਿਆਗ ਮੱਲ) ਵੀ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੜੇ। ਆਖਿਰ ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਪਰ ਕੁਝ ਨਾ ਵਿਗਾੜ ਸਕਿਆ ਜਦ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਇਕੋ ਵਾਰ ਨਾਲ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਕੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਆਗਿਆ। ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਦਾ ਦਾਮਾਦ ਕਾਲੇ ਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆਂ ਕਾਲੇ ਖਾਂ, ਵਾਰ ਇਉਂ ਨਹੀਂ ਇਉਂ ਕਰੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਕਾਲੇ ਖਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਐਸਾ ਚੀਰ ਪਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜੰਜੂ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਯੁੱਧ 1635 ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਭੱਜ ਕੇ ਜਾਣ ਬਚਾਈ। 1635ਈ: ਵਿੱਚ ਹੀ [[ਫਗਵਾੜਾ]] ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਦਾਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੁਲੇਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ। 1638 ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ|ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤਾ ਜੀ]] ਚਲਾਨਾ ਕਰ ਗਏ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ== ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਕਰਮ ਕਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ। 1635 ਵਿੱਚ [[ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ]] ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਤੰਗ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੋ 1644 ਤੱਕ ਅਮਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਅੰਤ ਵੇਲਾ ਨੇੜੇ ਜਾਣਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਆਪਣੇ ਪੋਤਰੇ (ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤਾ) [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਅਤੇ 3 ਮਾਰਚ 1644 ਨੂੰ 49 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਮਾਤਾ ਕੌਲਾਂ]] * [[ਅਕਾਲ ਸੈਨਾ]] * [[ਦਿਲਬਾਗ ਅਤੇ ਗੁਲਬਾਗ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== * Dr Harjinder Singh Dilgeer (2012), ''SIKH HISTORY in 10 volumes'', Sikh University Press. ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [https://web.archive.org/web/20081121001911/http://www.scys-online.org/site/G6.html Guru Hargobind] (archived) {{Sikhism|state=collapsed}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1595]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕ]] b6884symjn8eyug57iwltwgfrnk3zjz 841952 841951 2026-07-04T21:48:04Z Nitesh Gill 8973 /* ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਕੈਦ */ 841952 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | name = ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ | image = Contemporary painting of the sixth Sikh guru, Guru Hargobind. Provincial Mughal school, Deccan, mid-17th century.jpg | caption = ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਮੁਗਲ ਸਕੂਲ, ਡੇਕਨ, 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ। | birth_name = ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ | birth_date = {{Birth date|1595|06|19|df=yes}} | birth_place = ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲ਼ੀ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] <br /> {{small|(ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, [[ਭਾਰਤ]])}} | death_date = {{Death date and age|1644|02|28|1595|06|19|df=yes}}<ref name=eos>{{cite book |chapter=HARGOBIND, GURU (1595–1644)| chapter-url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIiE-l/page/n245 |author=Fauja Singh |title= Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University, Patiala|access-date=8 December 2019|year=2009}}</ref> | death_date = [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] <br /> {{small|(ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, [[ਭਾਰਤ]])}} | nationality = | other_names = ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ<br />ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ<br />ਸੱਚਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ<br />ਛੇਵੇਂ ਨਾਨਕ<br />ਬੰਦੀ ਛੋੜ<ref name=":0">{{Cite book |last=Singh |first=Pashaura |title=The Routledge Companion to the Life and Legacy of Guru Hargobind: Sovereignty, Militancy, and Empowerment of the Sikh Panth |date=Aug 9, 2024 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9781040106327 |pages=188}}</ref> | known_for = * [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ * ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ * ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਟ੍ਰੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ * ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੀ ਕਾਇਮੀ * [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਬਾਨੀ * ਇਹ ਜੰਗਾ ਲੜੀਆਂ: * [[ਰੁਹੀਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਜੰਗ * ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ (1634) * [[ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * ਗੁਰੂਸਰ ਦੀ ਜੰਗ * ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੀ ਜੰਗ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਦਮੋਦਰੀ, [[ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ]], ਮਾਤਾ ਮਹਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਕੌਲਾ | children = [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ]] (1613–1638) <br /> [[ਸੂਰਜ ਮੱਲ]] (1618–1698) <br /> [[ਅਨੀ ਰਾਇ]] (1633–1678) <br /> [[ਅਟਲ ਰਾਇ]] (1619–1627)<br /> [[ਗੁਰ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] (1621–1675) <br />[[ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ]](1628–1705) | parents = [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ]] | office1 = 6ਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ | signature = Autograph of Guru Hargobind - 2.jpg | battles = * [[ਰੁਹੀਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1634)]] * [[ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਜਾਂ ਗੁਰੂਸਰ * [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ]] | period = 1606–1644 }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ''' (5 ਜੁਲਾਈ 1595 – 19 ਮਾਰਚ 1644) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛੇਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਹੋਏ ਸਨ।<ref>HS Syan (2013), Sikh Militancy in the Seventeenth Century, IB Tauris, {{ISBN|978-1780762500}}, pages 48–55</ref> ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਤੇ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=hssyan>HS Syan (2013), Sikh Militancy in the Seventeenth Century, IB Tauris, {{ISBN|978-1780762500}}, pages 48–55</ref> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite book|author=John F. Richards|title=The Mughal Empire|url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA97|year=1995|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-56603-2|pages=97–98, 177–178}}</ref><ref name=britannicahargobind>[https://www.britannica.com/biography/Hargobind Hargobind: Sikh Guru], Encyclopedia Britannica, Quote: "Guru Hargobind, sixth Sikh Guru, who developed a strong Sikh army and gave the Sikh religion its military character, in accord with the instructions of his father, Guru Arjan (1563–1606), the first Sikh martyr, who had been executed on the order of the Mughal emperor Jahangir."; "After Jahāngīr's death (1627) the new Mughal emperor, Shāh Jahān, persecuted the Sikh community in earnest. The Sikhs under Hargobind Sahib defeated Shāh Jahān's armies four times, crushing the myth of Mughal invincibility. To the Sikh ideals of his predecessor, Guru Hargobind thus added another: the right and duty of the Sikhs to defend their faith by the sword if necessary."</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ (ਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ) ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ (ਕਾਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਾ ਤਖਤ) ਬਣਾਇਆ। ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅੱਜ ਖਾਲਸਾ (ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਸੰਸਥਾ) ਦੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੀਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਬੋਧ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਜੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name=":22">{{Cite book |last=Shanker |first=Rajkumari |title=Religion and Women |date=Sep 21, 2015 |publisher=State University of New York Press |isbn=9781438419602 |editor-last=Sharma |editor-first=Arvind |pages=198 |chapter=Women in Sikhism}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == [[File:Guru Ki Wadali.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫੋਟੋ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।]] ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦਾ ਜਨਮ [[19 ਜੂਨ]] [[1595]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਢੀ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (4.3 ਮੀਲ) ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,<ref name=eos/><ref name=hssingha>HS Singha (2009), Sikh Studies, Book 7, Hemkunt Press, {{ISBN|978-8170102458}}, pages 18–19</ref> ਉਹ ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਚੇਚਕ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ।<ref name=":14">{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=9788183820752 |pages=69–70}}</ref> ਸਿੱਖ ਹਾਥੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਕਰਮੋ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੋਬਰਾ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੋਂ ਵੀ ਬਚ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":14" /> ਪਹਿਲੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਮੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਨਰਸ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।<ref name=":14" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਰਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਪਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜ਼ਹਿਰ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੰਘਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":14" /> ਦੂਜੀ ਜ਼ਹਿਰ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੱਪ-ਮੋਹਕ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੱਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਪਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਿਚੋੜਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮਰ ਨਾ ਗਿਆ।<ref name=":14" /> ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਤੀਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਾਉਣ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਦਹੀਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਗਿਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ - ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਸਤਾ ਸੀ; ਥੱਲੇ ਡਿੱਗੇ ਦਹੀਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਖਤਰਨਾਕ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":14" /> ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ।<ref name=":14" /> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਤੋਂ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="eos" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਦਰਸ਼ਨ, ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ, ਦਵਾਈ, ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref name=":14" /> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਭਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਇਆ।<ref name=":14" /> ==ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ== 1603 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ]] ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹੁੰਦੇ ਗਏ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਯੋਧਾ ਹੋਣ ਦਾ ਆਖ ਦੇਂਦੇ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ== [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਸਮੇਂ ਦਾ ਹਾਕਮ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿਤਾ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਤ-ਅਭਿਮਾਨੀ ਕਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਤੋਂ ਮਈ 1606 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਹਿਬ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 11 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਅਸਰ ਆਮ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ == {{Quote box|width=246px|bgcolor=#ACE1AF|align=right|quote="ਪੰਜ ਪਿਆਲੇ, ਪੰਜ ਪੀਰ ਛਟਮੁ ਪੀਰ ਬੈਠਾ ਗੁਰੁ ਭਾਰੀ। ਅਰਜਨ ਕਾਇਆ ਪਲਟਿ ਕੈ, ਮੂਰਤਿ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਵਾਰੀ। ਚਲੀ ਪੀੜੀ ਸੋਢੀਆਂ ਰੂਪ ਦਿਖਾਵਣਿ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ। ਦਲਭੰਜਨ ਗੁਰੁ ਸੂਰਮਾ ਵਡ ਯੋਧਾ ਬਹੁ ਪਰਉਪਕਾਰੀ। ਦਰਬਾਰੀ ਢਾਡੀ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਦੋ ਤਲਵਾਰੀ ਬੱਧੀਆਂ ਇੱਕ ਮੀਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪੀਰੀ ਦੀ। ਇਕ ਅਜ਼ਮਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਖੀ ਕਰੇ ਵਜ਼ੀਰ ਦੀ। ਮੇਰੇ ਪਰਵਾਰ ਕੋਈ ਇਲਮ ਨਹੀਂ।"|salign=right|source=— ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ}} [[ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ]] ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੋਰਨਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਵੀ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ 'ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ' ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਗਦ ਭੇਟਾ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਜੁਆਨੀ ਅਰਪਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਭੇਟਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿੱਦਿਆ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਚੋਣਵੇਂ ਸੂਰਮੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਹ ਰੁਚੀ ਦੇਖ ਕੇ ਮਾਝੇ, ਮਾਲਵੇ ਅਤੇ ਦੁਆਬੇ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਪੰਜ ਸੌ ਜਵਾਨ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਗਏ। ਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਈ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲਈ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਬਣ ਰਹੀ ਫੌ਼ਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ== ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸਥਾਨ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ 1606 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਦਿੱਤੀ। ==ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ== ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਸਿੱਖ-ਧਰਮ ਦੇ ਪਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1612-13 ਵਿੱਚ ਦੁਆਬੇ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾਪਅਤੇ ਰਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਰਖੂ ਅੱਖ ਨੇ ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਮਿਹਰ ਕੀਤੀ। 1613 ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ]] ਦਾ ਜਨਮ [[ਡਰੌਲੀ ਭਾਈ|ਡਰੌਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਾਧੂ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਵਰੀਆ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਬਣਿਆ ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ‘[[ਭਾਈ ਰੂਪ ਚੰਦ]]’ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਰਾਮਸਰ ਅਤੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਬੇਕਸਰ]] ਨਾਮ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਬਣਵਾਏ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ [[ਲੋਹਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਕਿਲਾ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ==ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਕੈਦ== [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣਾ ਪਸੰਦ ਨਾ ਆਇਆ। 1612 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਗਰੇ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਹੁਕਮ ਦੇਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਥੇ ਹੋਰ ਰਾਜਸੀ ਕੈਦੀ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖ ਦੂਰੋਂ ਨੇੜਿਉਂ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਪਹੁੰਚਦੇ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ। 1614 ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਦਮੇ ਦਾ ਬੜਾ ਸਖ਼ਤ ਦੌਰਾ ਪਿਆ। ਆਖ਼ਰ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਕੀਰ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰਿਹਾਈ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 52 ਕਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਚੋਲੇ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਫੱੜ ਕੇ 52 ਰਾਜੇ ਵੀ ਜੇਲ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਬੰਦੀ ਛੋੜ== [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਦੇ ਕਿਲੇ 'ਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਅਤੇ [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਵੱਲੋਂ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ 52 ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਕਰਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ [[ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ]] ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹਰ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ, ਵਹਿਮਾਂ, ਭਰਮਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ==ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਘੋੜੇ== [[ਕਾਬੁਲ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ-ਮਸੰਦ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਦੋ ਵਧੀਆ ਘੋੜੇ ਲੈਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ [[ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ ਤੁਰਕ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਖੋਹ ਲਏ। [[ਬਿਧੀ ਚੰਦ|ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ]] ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਘੋੜੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦੇ। ਇਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇਸ ਵਾਰੀਂ ਲਾਲਬੇਗ ਅਤੇ ਕਮਰਬੇਗ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਤੁਰਕਾਂ ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਕਰਾਰੀ ਜੰਗ ਸੀ। ਦੋਨਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ‘ਡਰੌਲੀ’ ਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕ ਸਰਦਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਜੰਗ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 'ਗੁਰੂ ਸਰ' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਬਣਵਾਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਨੰਗਲ ਸਰਸਾ ਦੀ ਲੜਾਈ== ਨਿੱਤ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ, [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 3 ਮਈ, 1635 ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਬਿਲਾਸਪੁਰ, [[ਨਾਹਨ]], ਗੁਲੇਰ, ਨਦੌਣ, [[ਖੰਡੂਰ]] (ਮਗਰੋਂ [[ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ]]) ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਪੜ (ਹੁਣ [[ਰੋਪੜ]]) ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ [[ਖੰਡੂਰ]] 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਦਾ ਰਾਜਾ [[ਹਰੀ ਚੰਦ]], ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਅਰਜ਼ ਕਰਨ ਆ ਪੁੱਜਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ (ਬਾਬਾ) ਗੁਰਦਿਤਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੱਥਾ ਭੇਜ ਦਿਤਾ। ਪਹਿਲੀ ਜੁਲਾਈ, 1635 ਦੇ ਦਿਨ ਨੰਗਲ ਗੁੱਜਰਾਂ (ਹੁਣ ਸਰਸਾ ਨੰਗਲ) ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਪੜ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰੋਪੜ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ ਕੋਟਲਾ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ (ਹੁਣ [[ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ]]) ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਤ ਉੱਤੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ, 18 ਜੁਲਾਈ, 1635 ਦੇ ਦਿਨ ਰੋਪੜ ਪੁੱਜੇ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਹ ਨਵਾਬ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਰਹੇ। 19 ਤੇ 20 ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਟਲਾ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ (ਹੁਣ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ) ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਜਦ ਤਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਗ਼ਲ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਰਿਆਸਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ==ਯੁੱਧ== '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ''' 1634 ਈ: ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਖਲਿਸ ਖਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਬਾਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ [[ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਸੀ। ===ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ=== ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ 1635 ਈ: ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਗੰਢ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ [[ਕਾਲੇ ਖਾਂ]] ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਫ਼ੌਜ ਤੋਰ ਦਿੱਤੀ। ‘ਕਰਤਾਰਪੁਰ’ ਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ (ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਤਿਆਗ ਮੱਲ) ਵੀ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੜੇ। ਆਖਿਰ ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਪਰ ਕੁਝ ਨਾ ਵਿਗਾੜ ਸਕਿਆ ਜਦ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਇਕੋ ਵਾਰ ਨਾਲ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਕੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਆਗਿਆ। ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਦਾ ਦਾਮਾਦ ਕਾਲੇ ਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆਂ ਕਾਲੇ ਖਾਂ, ਵਾਰ ਇਉਂ ਨਹੀਂ ਇਉਂ ਕਰੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਕਾਲੇ ਖਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਐਸਾ ਚੀਰ ਪਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜੰਜੂ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਯੁੱਧ 1635 ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਭੱਜ ਕੇ ਜਾਣ ਬਚਾਈ। 1635ਈ: ਵਿੱਚ ਹੀ [[ਫਗਵਾੜਾ]] ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਦਾਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੁਲੇਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ। 1638 ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ|ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤਾ ਜੀ]] ਚਲਾਨਾ ਕਰ ਗਏ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ== ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਕਰਮ ਕਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ। 1635 ਵਿੱਚ [[ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ]] ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਤੰਗ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੋ 1644 ਤੱਕ ਅਮਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਅੰਤ ਵੇਲਾ ਨੇੜੇ ਜਾਣਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਆਪਣੇ ਪੋਤਰੇ (ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤਾ) [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਅਤੇ 3 ਮਾਰਚ 1644 ਨੂੰ 49 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਮਾਤਾ ਕੌਲਾਂ]] * [[ਅਕਾਲ ਸੈਨਾ]] * [[ਦਿਲਬਾਗ ਅਤੇ ਗੁਲਬਾਗ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== * Dr Harjinder Singh Dilgeer (2012), ''SIKH HISTORY in 10 volumes'', Sikh University Press. ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [https://web.archive.org/web/20081121001911/http://www.scys-online.org/site/G6.html Guru Hargobind] (archived) {{Sikhism|state=collapsed}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1595]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕ]] l219d6jp9jhhbenrqj7corbal1mnj4o 841953 841952 2026-07-04T21:50:40Z Nitesh Gill 8973 /* ਬੰਦੀ ਛੋੜ */ 841953 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | name = ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ | image = Contemporary painting of the sixth Sikh guru, Guru Hargobind. Provincial Mughal school, Deccan, mid-17th century.jpg | caption = ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਮੁਗਲ ਸਕੂਲ, ਡੇਕਨ, 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ। | birth_name = ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ | birth_date = {{Birth date|1595|06|19|df=yes}} | birth_place = ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲ਼ੀ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] <br /> {{small|(ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, [[ਭਾਰਤ]])}} | death_date = {{Death date and age|1644|02|28|1595|06|19|df=yes}}<ref name=eos>{{cite book |chapter=HARGOBIND, GURU (1595–1644)| chapter-url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIiE-l/page/n245 |author=Fauja Singh |title= Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University, Patiala|access-date=8 December 2019|year=2009}}</ref> | death_date = [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] <br /> {{small|(ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, [[ਭਾਰਤ]])}} | nationality = | other_names = ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ<br />ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ<br />ਸੱਚਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ<br />ਛੇਵੇਂ ਨਾਨਕ<br />ਬੰਦੀ ਛੋੜ<ref name=":0">{{Cite book |last=Singh |first=Pashaura |title=The Routledge Companion to the Life and Legacy of Guru Hargobind: Sovereignty, Militancy, and Empowerment of the Sikh Panth |date=Aug 9, 2024 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9781040106327 |pages=188}}</ref> | known_for = * [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ * ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ * ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਟ੍ਰੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ * ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੀ ਕਾਇਮੀ * [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਬਾਨੀ * ਇਹ ਜੰਗਾ ਲੜੀਆਂ: * [[ਰੁਹੀਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਜੰਗ * ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ (1634) * [[ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * ਗੁਰੂਸਰ ਦੀ ਜੰਗ * ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੀ ਜੰਗ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਦਮੋਦਰੀ, [[ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ]], ਮਾਤਾ ਮਹਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਕੌਲਾ | children = [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ]] (1613–1638) <br /> [[ਸੂਰਜ ਮੱਲ]] (1618–1698) <br /> [[ਅਨੀ ਰਾਇ]] (1633–1678) <br /> [[ਅਟਲ ਰਾਇ]] (1619–1627)<br /> [[ਗੁਰ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] (1621–1675) <br />[[ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ]](1628–1705) | parents = [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ]] | office1 = 6ਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ | signature = Autograph of Guru Hargobind - 2.jpg | battles = * [[ਰੁਹੀਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1634)]] * [[ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਜਾਂ ਗੁਰੂਸਰ * [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ]] | period = 1606–1644 }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ''' (5 ਜੁਲਾਈ 1595 – 19 ਮਾਰਚ 1644) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛੇਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਹੋਏ ਸਨ।<ref>HS Syan (2013), Sikh Militancy in the Seventeenth Century, IB Tauris, {{ISBN|978-1780762500}}, pages 48–55</ref> ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਤੇ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=hssyan>HS Syan (2013), Sikh Militancy in the Seventeenth Century, IB Tauris, {{ISBN|978-1780762500}}, pages 48–55</ref> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite book|author=John F. Richards|title=The Mughal Empire|url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA97|year=1995|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-56603-2|pages=97–98, 177–178}}</ref><ref name=britannicahargobind>[https://www.britannica.com/biography/Hargobind Hargobind: Sikh Guru], Encyclopedia Britannica, Quote: "Guru Hargobind, sixth Sikh Guru, who developed a strong Sikh army and gave the Sikh religion its military character, in accord with the instructions of his father, Guru Arjan (1563–1606), the first Sikh martyr, who had been executed on the order of the Mughal emperor Jahangir."; "After Jahāngīr's death (1627) the new Mughal emperor, Shāh Jahān, persecuted the Sikh community in earnest. The Sikhs under Hargobind Sahib defeated Shāh Jahān's armies four times, crushing the myth of Mughal invincibility. To the Sikh ideals of his predecessor, Guru Hargobind thus added another: the right and duty of the Sikhs to defend their faith by the sword if necessary."</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ (ਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ) ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ (ਕਾਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਾ ਤਖਤ) ਬਣਾਇਆ। ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅੱਜ ਖਾਲਸਾ (ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਸੰਸਥਾ) ਦੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੀਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਬੋਧ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਜੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name=":22">{{Cite book |last=Shanker |first=Rajkumari |title=Religion and Women |date=Sep 21, 2015 |publisher=State University of New York Press |isbn=9781438419602 |editor-last=Sharma |editor-first=Arvind |pages=198 |chapter=Women in Sikhism}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == [[File:Guru Ki Wadali.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫੋਟੋ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।]] ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦਾ ਜਨਮ [[19 ਜੂਨ]] [[1595]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਢੀ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (4.3 ਮੀਲ) ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,<ref name=eos/><ref name=hssingha>HS Singha (2009), Sikh Studies, Book 7, Hemkunt Press, {{ISBN|978-8170102458}}, pages 18–19</ref> ਉਹ ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਚੇਚਕ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ।<ref name=":14">{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=9788183820752 |pages=69–70}}</ref> ਸਿੱਖ ਹਾਥੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਕਰਮੋ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੋਬਰਾ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੋਂ ਵੀ ਬਚ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":14" /> ਪਹਿਲੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਮੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਨਰਸ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।<ref name=":14" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਰਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਪਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜ਼ਹਿਰ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੰਘਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":14" /> ਦੂਜੀ ਜ਼ਹਿਰ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੱਪ-ਮੋਹਕ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੱਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਪਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਿਚੋੜਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮਰ ਨਾ ਗਿਆ।<ref name=":14" /> ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਤੀਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਾਉਣ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਦਹੀਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਗਿਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ - ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਸਤਾ ਸੀ; ਥੱਲੇ ਡਿੱਗੇ ਦਹੀਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਖਤਰਨਾਕ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":14" /> ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ।<ref name=":14" /> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਤੋਂ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="eos" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਦਰਸ਼ਨ, ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ, ਦਵਾਈ, ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref name=":14" /> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਭਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਇਆ।<ref name=":14" /> ==ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ== 1603 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ]] ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹੁੰਦੇ ਗਏ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਯੋਧਾ ਹੋਣ ਦਾ ਆਖ ਦੇਂਦੇ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ== [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਸਮੇਂ ਦਾ ਹਾਕਮ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿਤਾ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਤ-ਅਭਿਮਾਨੀ ਕਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਤੋਂ ਮਈ 1606 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਹਿਬ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 11 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਅਸਰ ਆਮ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ == {{Quote box|width=246px|bgcolor=#ACE1AF|align=right|quote="ਪੰਜ ਪਿਆਲੇ, ਪੰਜ ਪੀਰ ਛਟਮੁ ਪੀਰ ਬੈਠਾ ਗੁਰੁ ਭਾਰੀ। ਅਰਜਨ ਕਾਇਆ ਪਲਟਿ ਕੈ, ਮੂਰਤਿ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਵਾਰੀ। ਚਲੀ ਪੀੜੀ ਸੋਢੀਆਂ ਰੂਪ ਦਿਖਾਵਣਿ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ। ਦਲਭੰਜਨ ਗੁਰੁ ਸੂਰਮਾ ਵਡ ਯੋਧਾ ਬਹੁ ਪਰਉਪਕਾਰੀ। ਦਰਬਾਰੀ ਢਾਡੀ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਦੋ ਤਲਵਾਰੀ ਬੱਧੀਆਂ ਇੱਕ ਮੀਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪੀਰੀ ਦੀ। ਇਕ ਅਜ਼ਮਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਖੀ ਕਰੇ ਵਜ਼ੀਰ ਦੀ। ਮੇਰੇ ਪਰਵਾਰ ਕੋਈ ਇਲਮ ਨਹੀਂ।"|salign=right|source=— ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ}} [[ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ]] ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੋਰਨਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਵੀ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ 'ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ' ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਗਦ ਭੇਟਾ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਜੁਆਨੀ ਅਰਪਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਭੇਟਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿੱਦਿਆ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਚੋਣਵੇਂ ਸੂਰਮੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਹ ਰੁਚੀ ਦੇਖ ਕੇ ਮਾਝੇ, ਮਾਲਵੇ ਅਤੇ ਦੁਆਬੇ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਪੰਜ ਸੌ ਜਵਾਨ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਗਏ। ਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਈ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲਈ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਬਣ ਰਹੀ ਫੌ਼ਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ== ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸਥਾਨ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ 1606 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਦਿੱਤੀ। ==ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ== ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਸਿੱਖ-ਧਰਮ ਦੇ ਪਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1612-13 ਵਿੱਚ ਦੁਆਬੇ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾਪਅਤੇ ਰਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਰਖੂ ਅੱਖ ਨੇ ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਮਿਹਰ ਕੀਤੀ। 1613 ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ]] ਦਾ ਜਨਮ [[ਡਰੌਲੀ ਭਾਈ|ਡਰੌਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਾਧੂ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਵਰੀਆ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਬਣਿਆ ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ‘[[ਭਾਈ ਰੂਪ ਚੰਦ]]’ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਰਾਮਸਰ ਅਤੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਬੇਕਸਰ]] ਨਾਮ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਬਣਵਾਏ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ [[ਲੋਹਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਕਿਲਾ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ==ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਕੈਦ== [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣਾ ਪਸੰਦ ਨਾ ਆਇਆ। 1612 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਗਰੇ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਹੁਕਮ ਦੇਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਥੇ ਹੋਰ ਰਾਜਸੀ ਕੈਦੀ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖ ਦੂਰੋਂ ਨੇੜਿਉਂ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਪਹੁੰਚਦੇ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ। 1614 ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਦਮੇ ਦਾ ਬੜਾ ਸਖ਼ਤ ਦੌਰਾ ਪਿਆ। ਆਖ਼ਰ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਕੀਰ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰਿਹਾਈ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 52 ਕਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਚੋਲੇ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਫੱੜ ਕੇ 52 ਰਾਜੇ ਵੀ ਜੇਲ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਬੰਦੀ ਛੋੜ== [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਦੇ ਕਿਲੇ 'ਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਅਤੇ [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਵੱਲੋਂ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ 52 ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਕਰਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ [[ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ]] ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਹਰ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ, ਵਹਿਮਾਂ, ਭਰਮਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ==ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਘੋੜੇ== [[ਕਾਬੁਲ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ-ਮਸੰਦ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਦੋ ਵਧੀਆ ਘੋੜੇ ਲੈਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ [[ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ ਤੁਰਕ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਖੋਹ ਲਏ। [[ਬਿਧੀ ਚੰਦ|ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ]] ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਘੋੜੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦੇ। ਇਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇਸ ਵਾਰੀਂ ਲਾਲਬੇਗ ਅਤੇ ਕਮਰਬੇਗ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਤੁਰਕਾਂ ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਕਰਾਰੀ ਜੰਗ ਸੀ। ਦੋਨਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ‘ਡਰੌਲੀ’ ਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕ ਸਰਦਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਜੰਗ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 'ਗੁਰੂ ਸਰ' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਬਣਵਾਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਨੰਗਲ ਸਰਸਾ ਦੀ ਲੜਾਈ== ਨਿੱਤ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ, [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 3 ਮਈ, 1635 ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਬਿਲਾਸਪੁਰ, [[ਨਾਹਨ]], ਗੁਲੇਰ, ਨਦੌਣ, [[ਖੰਡੂਰ]] (ਮਗਰੋਂ [[ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ]]) ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਪੜ (ਹੁਣ [[ਰੋਪੜ]]) ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ [[ਖੰਡੂਰ]] 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਦਾ ਰਾਜਾ [[ਹਰੀ ਚੰਦ]], ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਅਰਜ਼ ਕਰਨ ਆ ਪੁੱਜਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ (ਬਾਬਾ) ਗੁਰਦਿਤਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੱਥਾ ਭੇਜ ਦਿਤਾ। ਪਹਿਲੀ ਜੁਲਾਈ, 1635 ਦੇ ਦਿਨ ਨੰਗਲ ਗੁੱਜਰਾਂ (ਹੁਣ ਸਰਸਾ ਨੰਗਲ) ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਪੜ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰੋਪੜ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ ਕੋਟਲਾ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ (ਹੁਣ [[ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ]]) ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਤ ਉੱਤੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ, 18 ਜੁਲਾਈ, 1635 ਦੇ ਦਿਨ ਰੋਪੜ ਪੁੱਜੇ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਹ ਨਵਾਬ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਰਹੇ। 19 ਤੇ 20 ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਟਲਾ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ (ਹੁਣ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ) ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਜਦ ਤਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਗ਼ਲ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਰਿਆਸਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ==ਯੁੱਧ== '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ''' 1634 ਈ: ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਖਲਿਸ ਖਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਬਾਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ [[ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਸੀ। ===ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ=== ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ 1635 ਈ: ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਗੰਢ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ [[ਕਾਲੇ ਖਾਂ]] ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਫ਼ੌਜ ਤੋਰ ਦਿੱਤੀ। ‘ਕਰਤਾਰਪੁਰ’ ਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ (ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਤਿਆਗ ਮੱਲ) ਵੀ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੜੇ। ਆਖਿਰ ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਪਰ ਕੁਝ ਨਾ ਵਿਗਾੜ ਸਕਿਆ ਜਦ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਇਕੋ ਵਾਰ ਨਾਲ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਕੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਆਗਿਆ। ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਦਾ ਦਾਮਾਦ ਕਾਲੇ ਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆਂ ਕਾਲੇ ਖਾਂ, ਵਾਰ ਇਉਂ ਨਹੀਂ ਇਉਂ ਕਰੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਕਾਲੇ ਖਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਐਸਾ ਚੀਰ ਪਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜੰਜੂ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਯੁੱਧ 1635 ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਭੱਜ ਕੇ ਜਾਣ ਬਚਾਈ। 1635ਈ: ਵਿੱਚ ਹੀ [[ਫਗਵਾੜਾ]] ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਦਾਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੁਲੇਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ। 1638 ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ|ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤਾ ਜੀ]] ਚਲਾਨਾ ਕਰ ਗਏ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ== ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਕਰਮ ਕਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ। 1635 ਵਿੱਚ [[ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ]] ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਤੰਗ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੋ 1644 ਤੱਕ ਅਮਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਅੰਤ ਵੇਲਾ ਨੇੜੇ ਜਾਣਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਆਪਣੇ ਪੋਤਰੇ (ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤਾ) [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਅਤੇ 3 ਮਾਰਚ 1644 ਨੂੰ 49 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਮਾਤਾ ਕੌਲਾਂ]] * [[ਅਕਾਲ ਸੈਨਾ]] * [[ਦਿਲਬਾਗ ਅਤੇ ਗੁਲਬਾਗ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== * Dr Harjinder Singh Dilgeer (2012), ''SIKH HISTORY in 10 volumes'', Sikh University Press. ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [https://web.archive.org/web/20081121001911/http://www.scys-online.org/site/G6.html Guru Hargobind] (archived) {{Sikhism|state=collapsed}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1595]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕ]] 54cn04evvd2svufr4s7x0u59q9iy1nw 841954 841953 2026-07-04T21:59:31Z Nitesh Gill 8973 /* ਯੁੱਧ */ 841954 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = [[ਸਿੱਖੀ]] | name = ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ | image = Contemporary painting of the sixth Sikh guru, Guru Hargobind. Provincial Mughal school, Deccan, mid-17th century.jpg | caption = ਛੇਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀ ਪੇਂਟਿੰਗ। ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ ਮੁਗਲ ਸਕੂਲ, ਡੇਕਨ, 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ। | birth_name = ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ | birth_date = {{Birth date|1595|06|19|df=yes}} | birth_place = ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲ਼ੀ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] <br /> {{small|(ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, [[ਭਾਰਤ]])}} | death_date = {{Death date and age|1644|02|28|1595|06|19|df=yes}}<ref name=eos>{{cite book |chapter=HARGOBIND, GURU (1595–1644)| chapter-url=https://archive.org/details/TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIiE-l/page/n245 |author=Fauja Singh |title= Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University, Patiala|access-date=8 December 2019|year=2009}}</ref> | death_date = [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]], [[ਲਾਹੌਰ ਸੂਬਾ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] <br /> {{small|(ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, [[ਭਾਰਤ]])}} | nationality = | other_names = ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ<br />ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੇ ਮਾਲਕ<br />ਸੱਚਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ<br />ਛੇਵੇਂ ਨਾਨਕ<br />ਬੰਦੀ ਛੋੜ<ref name=":0">{{Cite book |last=Singh |first=Pashaura |title=The Routledge Companion to the Life and Legacy of Guru Hargobind: Sovereignty, Militancy, and Empowerment of the Sikh Panth |date=Aug 9, 2024 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9781040106327 |pages=188}}</ref> | known_for = * [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ * ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ * ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਟ੍ਰੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ * ਮੀਰੀ ਪੀਰੀ ਦੀ ਕਾਇਮੀ * [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਬਾਨੀ * ਇਹ ਜੰਗਾ ਲੜੀਆਂ: * [[ਰੁਹੀਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਜੰਗ * ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ (1634) * [[ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * ਗੁਰੂਸਰ ਦੀ ਜੰਗ * ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੀ ਜੰਗ | predecessor = [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] | successor = [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] | spouse = ਮਾਤਾ ਦਮੋਦਰੀ, [[ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ]], ਮਾਤਾ ਮਹਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਕੌਲਾ | children = [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ]] (1613–1638) <br /> [[ਸੂਰਜ ਮੱਲ]] (1618–1698) <br /> [[ਅਨੀ ਰਾਇ]] (1633–1678) <br /> [[ਅਟਲ ਰਾਇ]] (1619–1627)<br /> [[ਗੁਰ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] (1621–1675) <br />[[ਬੀਬੀ ਵੀਰੋ]](1628–1705) | parents = [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] ਅਤੇ [[ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ]] | office1 = 6ਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ | signature = Autograph of Guru Hargobind - 2.jpg | battles = * [[ਰੁਹੀਲਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ]] * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1634)]] * [[ਲਹਿਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਜਾਂ ਗੁਰੂਸਰ * [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ]] | period = 1606–1644 }} {{ਸਿੱਖੀ ਸਾਈਡਬਾਰ}} '''ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ''' (5 ਜੁਲਾਈ 1595 – 19 ਮਾਰਚ 1644) [[ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛੇਵੇਂ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਹੋਏ ਸਨ।<ref>HS Syan (2013), Sikh Militancy in the Seventeenth Century, IB Tauris, {{ISBN|978-1780762500}}, pages 48–55</ref> ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਰੂ ਬਣੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਤੇ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=hssyan>HS Syan (2013), Sikh Militancy in the Seventeenth Century, IB Tauris, {{ISBN|978-1780762500}}, pages 48–55</ref> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{cite book|author=John F. Richards|title=The Mughal Empire|url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA97|year=1995|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-56603-2|pages=97–98, 177–178}}</ref><ref name=britannicahargobind>[https://www.britannica.com/biography/Hargobind Hargobind: Sikh Guru], Encyclopedia Britannica, Quote: "Guru Hargobind, sixth Sikh Guru, who developed a strong Sikh army and gave the Sikh religion its military character, in accord with the instructions of his father, Guru Arjan (1563–1606), the first Sikh martyr, who had been executed on the order of the Mughal emperor Jahangir."; "After Jahāngīr's death (1627) the new Mughal emperor, Shāh Jahān, persecuted the Sikh community in earnest. The Sikhs under Hargobind Sahib defeated Shāh Jahān's armies four times, crushing the myth of Mughal invincibility. To the Sikh ideals of his predecessor, Guru Hargobind thus added another: the right and duty of the Sikhs to defend their faith by the sword if necessary."</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ (ਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ) ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ (ਕਾਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦਾ ਤਖਤ) ਬਣਾਇਆ। ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅੱਜ ਖਾਲਸਾ (ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਸੰਸਥਾ) ਦੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸੀਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਬੋਧ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਜੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref name=":22">{{Cite book |last=Shanker |first=Rajkumari |title=Religion and Women |date=Sep 21, 2015 |publisher=State University of New York Press |isbn=9781438419602 |editor-last=Sharma |editor-first=Arvind |pages=198 |chapter=Women in Sikhism}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == [[File:Guru Ki Wadali.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਫੋਟੋ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।]] ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦਾ ਜਨਮ [[19 ਜੂਨ]] [[1595]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਢੀ ਖੱਤਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (4.3 ਮੀਲ) ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,<ref name=eos/><ref name=hssingha>HS Singha (2009), Sikh Studies, Book 7, Hemkunt Press, {{ISBN|978-8170102458}}, pages 18–19</ref> ਉਹ ਪੰਜਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਚੇਚਕ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ।<ref name=":14">{{Cite book |last=Singh |first=Prithi Pal |title=The History of Sikh Gurus |publisher=Lotus Press |year=2006 |isbn=9788183820752 |pages=69–70}}</ref> ਸਿੱਖ ਹਾਥੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਕਰਮੋ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਵਾਰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੋਬਰਾ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੋਂ ਵੀ ਬਚ ਗਏ ਸਨ।<ref name=":14" /> ਪਹਿਲੀ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਮੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਨਰਸ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਸੀ।<ref name=":14" /> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਰਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿੱਪਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜ਼ਹਿਰ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੰਘਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":14" /> ਦੂਜੀ ਜ਼ਹਿਰ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੱਪ-ਮੋਹਕ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੱਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਪਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਿਚੋੜਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮਰ ਨਾ ਗਿਆ।<ref name=":14" /> ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਤੀਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਾਉਣ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਖੁਆਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਦਹੀਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਗਿਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਕੁੱਤਾ - ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਸਤਾ ਸੀ; ਥੱਲੇ ਡਿੱਗੇ ਦਹੀਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਖਤਰਨਾਕ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":14" /> ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ।<ref name=":14" /> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਤੋਂ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="eos" /> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਦਰਸ਼ਨ, ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ, ਦਵਾਈ, ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref name=":14" /> ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਭਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਬਿਤਾਇਆ।<ref name=":14" /> ==ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ== 1603 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ]] ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਿਪੁੰਨ ਹੁੰਦੇ ਗਏ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਯੋਧਾ ਹੋਣ ਦਾ ਆਖ ਦੇਂਦੇ ਸਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਪਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ== [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਸਮੇਂ ਦਾ ਹਾਕਮ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿਤਾ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਤ-ਅਭਿਮਾਨੀ ਕਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਤੋਂ ਮਈ 1606 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਹਿਬ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 11 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਅਸਰ ਆਮ ਸਿੱਖਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ == {{Quote box|width=246px|bgcolor=#ACE1AF|align=right|quote="ਪੰਜ ਪਿਆਲੇ, ਪੰਜ ਪੀਰ ਛਟਮੁ ਪੀਰ ਬੈਠਾ ਗੁਰੁ ਭਾਰੀ। ਅਰਜਨ ਕਾਇਆ ਪਲਟਿ ਕੈ, ਮੂਰਤਿ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਵਾਰੀ। ਚਲੀ ਪੀੜੀ ਸੋਢੀਆਂ ਰੂਪ ਦਿਖਾਵਣਿ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ। ਦਲਭੰਜਨ ਗੁਰੁ ਸੂਰਮਾ ਵਡ ਯੋਧਾ ਬਹੁ ਪਰਉਪਕਾਰੀ। ਦਰਬਾਰੀ ਢਾਡੀ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਦੋ ਤਲਵਾਰੀ ਬੱਧੀਆਂ ਇੱਕ ਮੀਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪੀਰੀ ਦੀ। ਇਕ ਅਜ਼ਮਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਖੀ ਕਰੇ ਵਜ਼ੀਰ ਦੀ। ਮੇਰੇ ਪਰਵਾਰ ਕੋਈ ਇਲਮ ਨਹੀਂ।"|salign=right|source=— ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ}} [[ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ]] ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਤੋਰਨਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਵੀ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ 'ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ' ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਗਦ ਭੇਟਾ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਜੁਆਨੀ ਅਰਪਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਭੇਟਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿੱਦਿਆ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਚੋਣਵੇਂ ਸੂਰਮੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਹ ਰੁਚੀ ਦੇਖ ਕੇ ਮਾਝੇ, ਮਾਲਵੇ ਅਤੇ ਦੁਆਬੇ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਪੰਜ ਸੌ ਜਵਾਨ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਗਏ। ਕਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਈ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲਈ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਬਣ ਰਹੀ ਫੌ਼ਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ== ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸਥਾਨ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ 1606 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਦਿੱਤੀ। ==ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ== ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਨੇ ਸਿੱਖ-ਧਰਮ ਦੇ ਪਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1612-13 ਵਿੱਚ ਦੁਆਬੇ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾਪਅਤੇ ਰਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਰਖੂ ਅੱਖ ਨੇ ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਮਿਹਰ ਕੀਤੀ। 1613 ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ]] ਦਾ ਜਨਮ [[ਡਰੌਲੀ ਭਾਈ|ਡਰੌਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਾਧੂ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਵਰੀਆ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਬਣਿਆ ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ‘[[ਭਾਈ ਰੂਪ ਚੰਦ]]’ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਰਾਮਸਰ ਅਤੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਬੇਕਸਰ]] ਨਾਮ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਬਣਵਾਏ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ [[ਲੋਹਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਕਿਲਾ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ==ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਕੈਦ== [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣਾ ਪਸੰਦ ਨਾ ਆਇਆ। 1612 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਗਰੇ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਹੁਕਮ ਦੇਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਥੇ ਹੋਰ ਰਾਜਸੀ ਕੈਦੀ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖ ਦੂਰੋਂ ਨੇੜਿਉਂ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਪਹੁੰਚਦੇ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ। 1614 ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਦਮੇ ਦਾ ਬੜਾ ਸਖ਼ਤ ਦੌਰਾ ਪਿਆ। ਆਖ਼ਰ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਕੀਰ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰਿਹਾਈ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 52 ਕਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਚੋਲੇ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਫੱੜ ਕੇ 52 ਰਾਜੇ ਵੀ ਜੇਲ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਬੰਦੀ ਛੋੜ== [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਦੇ ਕਿਲੇ 'ਚੋਂ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਅਤੇ [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਵੱਲੋਂ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ 52 ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਕਰਵਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਹਰ ਸਾਲ [[ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ]] ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਹਰ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ, ਵਹਿਮਾਂ, ਭਰਮਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ==ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਘੋੜੇ== [[ਕਾਬੁਲ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੱਖ-ਮਸੰਦ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਦੋ ਵਧੀਆ ਘੋੜੇ ਲੈਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ [[ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ ਤੁਰਕ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਖੋਹ ਲਏ। [[ਬਿਧੀ ਚੰਦ|ਭਾਈ ਬਿਧੀ ਚੰਦ]] ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਘੋੜੇ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦੇ। ਇਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਇਸ ਵਾਰੀਂ ਲਾਲਬੇਗ ਅਤੇ ਕਮਰਬੇਗ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਤੁਰਕਾਂ ਨੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਕਰਾਰੀ ਜੰਗ ਸੀ। ਦੋਨਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ‘ਡਰੌਲੀ’ ਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕ ਸਰਦਾਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਜੰਗ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 'ਗੁਰੂ ਸਰ' ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਬਣਵਾਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਨੰਗਲ ਸਰਸਾ ਦੀ ਲੜਾਈ== ਨਿੱਤ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ, [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 3 ਮਈ, 1635 ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਬਿਲਾਸਪੁਰ, [[ਨਾਹਨ]], ਗੁਲੇਰ, ਨਦੌਣ, [[ਖੰਡੂਰ]] (ਮਗਰੋਂ [[ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ]]) ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਪੜ (ਹੁਣ [[ਰੋਪੜ]]) ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ [[ਖੰਡੂਰ]] 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਦਾ ਰਾਜਾ [[ਹਰੀ ਚੰਦ]], ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਅਰਜ਼ ਕਰਨ ਆ ਪੁੱਜਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ (ਬਾਬਾ) ਗੁਰਦਿਤਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੱਥਾ ਭੇਜ ਦਿਤਾ। ਪਹਿਲੀ ਜੁਲਾਈ, 1635 ਦੇ ਦਿਨ ਨੰਗਲ ਗੁੱਜਰਾਂ (ਹੁਣ ਸਰਸਾ ਨੰਗਲ) ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਪੜ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰੋਪੜ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ ਕੋਟਲਾ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ (ਹੁਣ [[ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ]]) ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਤ ਉੱਤੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ, 18 ਜੁਲਾਈ, 1635 ਦੇ ਦਿਨ ਰੋਪੜ ਪੁੱਜੇ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਹ ਨਵਾਬ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਰਹੇ। 19 ਤੇ 20 ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਟਲਾ ਸ਼ਮਸ ਖ਼ਾਨ (ਹੁਣ ਕੋਟਲਾ ਨਿਹੰਗ ਖ਼ਾਨ) ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਜਦ ਤਕ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਗ਼ਲ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਰਿਆਸਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ==ਯੁੱਧ== '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ''' 1634 ਈ: ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਗੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਖਲਿਸ ਖਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਬਾਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਦੀ [[ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ]] ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਸੀ। ===ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ=== ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਲੜਾਈ 1635 ਈ: ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਗੰਢ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ [[ਕਾਲੇ ਖਾਂ]] ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਫ਼ੌਜ ਤੋਰ ਦਿੱਤੀ। 'ਕਰਤਾਰਪੁਰ' ਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ (ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਤਿਆਗ ਮੱਲ) ਵੀ ਮੈਦਾਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੜੇ। ਆਖਿਰ ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਪਰ ਕੁਝ ਨਾ ਵਿਗਾੜ ਸਕਿਆ ਜਦ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਕੋ ਵਾਰ ਨਾਲ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਕੇ ਘੋੜੇ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਆਗਿਆ। ਪੈਂਦੇ ਖਾਂ ਦਾ ਦਾਮਾਦ ਕਾਲੇ ਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਖਿਆਂ ਕਾਲੇ ਖਾਂ, ਵਾਰ ਇਉਂ ਨਹੀਂ ਇਉਂ ਕਰੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਕਾਲੇ ਖਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਐਸਾ ਚੀਰ ਪਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜੰਜੂ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਯੁੱਧ 1635 ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਭੱਜ ਕੇ ਜਾਣ ਬਚਾਈ। 1635ਈ: ਵਿੱਚ ਹੀ [[ਫਗਵਾੜਾ]] ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਦਾਸਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੁਲੇਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ। 1638 ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ|ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤਾ]] ਚਲਾਨਾ ਕਰ ਗਏ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ== ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਕਰਮ ਕਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ। 1635 ਵਿੱਚ [[ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ]] ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਤੰਗ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੋ 1644 ਤੱਕ ਅਮਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਅੰਤ ਵੇਲਾ ਨੇੜੇ ਜਾਣਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਆਪਣੇ ਪੋਤਰੇ (ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਤਾ) [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ]] ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ ਅਤੇ 3 ਮਾਰਚ 1644 ਨੂੰ 49 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਮਾਤਾ ਕੌਲਾਂ]] * [[ਅਕਾਲ ਸੈਨਾ]] * [[ਦਿਲਬਾਗ ਅਤੇ ਗੁਲਬਾਗ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== * Dr Harjinder Singh Dilgeer (2012), ''SIKH HISTORY in 10 volumes'', Sikh University Press. ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [https://web.archive.org/web/20081121001911/http://www.scys-online.org/site/G6.html Guru Hargobind] (archived) {{Sikhism|state=collapsed}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1595]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕ]] 0n9tubywj7eti7suvvdwlquk004m9cw 0 30241 841957 733921 2026-07-05T03:31:19Z ~2026-38406-03 60956 /* ਰਚਨਾਵਾਂ */ 841957 wikitext text/x-wiki {{infobox_writer |name= ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਡਾ. |birth_date=1896 |death_date=1974 }} '''ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ''' (1896-1974) ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਸਾਹਿਤਕਾਰ]] ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ [[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਸਥਿਤ ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਪ੍ਰਾਕਿਰਤ, ਹਿੰਦੀ, ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਗਭਗ 10,000 ਦੁਰਲੱਭ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। [[ਨਿਰੁਕਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਸਾਹਿਤ ਪਰੋਜੈਕਟ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਅਪਨਾ ਲਿਆ ਹੈ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== *[[ਕਲਮ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ]] *<nowiki>[[ਲੰਬੀ ਨਦਰ]]</nowiki> ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਿਬੰਧ :- ਰਬਾਬ,ਲੰਮੀ ਨਦਰ, ਪਰਾਰਥਨਾ , ਬਾਬਾ ਰਕਤ ਦੇਵ , ਸੇਵ ਕਮਾਈ , ਚੰਦਰ ਹਾਂਸ , ਅਬਾਦਾਰ ਮੌਤੀ , ਸੱਚ ਦੀ ਸੂਰਤ , ਸਰਬ ਕਾਲ । *[[ਸ਼ੁੱਧ ਸਰੂਪ]] *[[ਰਾਗਮਾਲਾ ਦਾ ਸਵਾਰ]] *[[ਕਾਵਿ ਜੋਧ]] ਚਰਣ ਹਰਿ ਵਿਸਥਾਰ ਪੰਜ ਗ੍ਥੀ ਸਟੀਕ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]] 1lqwuwl1tjdtugbdb8udwec2jmx3oya 841958 841957 2026-07-05T03:32:42Z ~2026-38406-03 60956 /* ਰਚਨਾਵਾਂ */ 841958 wikitext text/x-wiki {{infobox_writer |name= ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਡਾ. |birth_date=1896 |death_date=1974 }} '''ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ''' (1896-1974) ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਸਾਹਿਤਕਾਰ]] ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ [[ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਸਥਿਤ ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਪ੍ਰਾਕਿਰਤ, ਹਿੰਦੀ, ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅਧਿਐਨ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਗਭਗ 10,000 ਦੁਰਲੱਭ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। [[ਨਿਰੁਕਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਸਾਹਿਤ ਪਰੋਜੈਕਟ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਰਨ ਉੱਪਰੰਤ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਅਪਨਾ ਲਿਆ ਹੈ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== *[[ਕਲਮ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ]] *[[ਲੰਬੀ ਨਦਰ]] ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਨਿਬੰਧ :- ਰਬਾਬ,ਲੰਮੀ ਨਦਰ, ਪਰਾਰਥਨਾ , ਬਾਬਾ ਰਕਤ ਦੇਵ , ਸੇਵ ਕਮਾਈ , ਚੰਦਰ ਹਾਂਸ , ਅਬਾਦਾਰ ਮੌਤੀ , ਸੱਚ ਦੀ ਸੂਰਤ , ਸਰਬ ਕਾਲ । *[[ਸ਼ੁੱਧ ਸਰੂਪ]] *[[ਰਾਗਮਾਲਾ ਦਾ ਸਵਾਰ]] *[[ਕਾਵਿ ਜੋਧ]] ਚਰਣ ਹਰਿ ਵਿਸਥਾਰ ਪੰਜ ਗ੍ਥੀ ਸਟੀਕ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਲੇਖਕ]] ovw7thavj9dh3h7j3mg0mlp3qp8i5ye 3 80404 841960 331075 2026-07-05T09:31:41Z J ansari 15836 J ansari ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Wojtek1171]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mnemonius]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Wojtek1171|Wojtek1171]]" to "[[Special:CentralAuth/Mnemonius|Mnemonius]]" 331075 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Wojtek1171}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:53, 29 ਜੂਨ 2016 (UTC) s48dzvybp86urj8jlph4bem75y4sfxy 0 89180 841959 618970 2026-07-05T05:05:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841959 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਜੀਵਨੀ | ਨਾਮ = ਸੁੱਖੀ ਬਾਠ | ਚਿੱਤਰ = | ਚਿੱਤਰ_ਸੁਰਖੀ = | ਚਿੱਤਰ_ਅਕਾਰ = | ਪੂਰਾ_ਨਾਮ = | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ =1958 <ref> http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Bizman-who-invests-in-bettering-others-lives/articleshow/54013176.cms</ref> | ਜਨਮ_ਸਥਾਨ =ਪਿੰਡ [[ਪਤਾਰਾ]] ਜਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਪੰਜਾਬ(ਭਾਰਤ)<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Bizman-who-invests-in-bettering-others-lives/articleshow/54013176.cms</ref> | ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = | ਮੌਤ_ਸਥਾਨ = | ਮੌਤ_ਦਾ_ਕਾਰਨ = | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ =ਕੈਨੇਡੀਅਨ | ਪੇਸ਼ਾ =ਵਪਾਰ | ਪਛਾਣੇ_ਕੰਮ =ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੈਂਪ, ਧੀਅਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਵਿਆਹ,[[http://www.punjabbhawan.ca/ ਪੰਜਾਬ ਭਵਨ ਸਰੀ ਕੈਨੇਡਾ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਆਦਿ | ਜੀਵਨ_ਸਾਥੀ = | ਬੱਚੇ = | ਧਰਮ =ਸਿੱਖ | ਸਿਆਸਤ = | ਇਹ_ਵੀ_ਵੇਖੋ = | ਦਸਤਖਤ = | ਵੈੱਬਸਾਈਟ =http://www.sukhibathfoundation.ca/ | ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ = | ਹੋਰ_ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ = |ਪਿਤਾ=}}ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਾਠ '''ਸੁੱਖੀ ਬਾਠ''' ਕੈਨੇਡਾ ਵਾਸੀ ਪਰਵਾਸੀ ਭਾਰਤੀ ਹੈ।ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਹਰਦੋਫਰਾਲਾ|ਹਰਦੋਫਰੋਲਾ]] ਵਿਚ ਇਕ ਮਮੂਲੀ ਕਿਸਾਨ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਬਾਠ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਅਾ।ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੱਠ ਭੈਣਾਂ ਦਾ ਕੱਲਾ ਕੱਲਾ ਭਰਾ ਸੀ।1978 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੀ ਏ ਦੂਸਰੇ ਸਾਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਨੇਡਾ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰ ਗਿਆ।3 ਸਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਰੜੀ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਭਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ 6 ਮਹੀਨੇ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਮਜਦੂਰੀ ਕਰਨ ਬਾਦ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਝ ਕੇ ਸੌਂ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ।ਬਾਕੀ ਢਾਈ ਸਾਲ ਟੈਕਸੀ ਚਲਾ ਕੇ ਨਿਰਬਾਹ ਕੀਤਾ।1981 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਕਾਮੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ।ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਲਗਨ , ਮਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਭਾਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਪਰਵਾਰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਫਰਜ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਲਗਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। === ਪਰਵਾਰਕ ਜੀਵਨ === ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ 1979 ਵਿੱਚ ਹੋਇਅਾ।1985 ਤੱਕ ਉਹ ਦੋ ਬੱਚਿਅਾਂ ਇੱਕ ਧੀ ਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਗੁੜਤੀ ੳੁਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਸੀ। === ਵਪਾਰਕ ਅਦਾਰਿਅਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ === 1991 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕੰਪਨੀ ਸੁੱਖੀ ਮੋਟਰ ਕੰਪਨੀ ਬਣਾਈ ਤੇ ਮੋਟਰ ਵਾਹਣਾਂ ਦੀ ਲਈ ਵੇਚੀ ਦਾ ਕੰਮ ਅਰੰਭਿਆ।ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਹ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਇਸ ਵੇਲੇ 5 ਕੰਪਨੀਅਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਨ ਆਰ ਆਈ ਸੋਲੂਸ਼ਨਜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਲਾਨਾ ਵਪਾਰ ਲੱਖਾਂ ਡਾਲਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref name=":0" /> === ਸੁੱਖੀ ਬਾਠ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ === 1994 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸੁੱਖੀ ਬਾਠ ਫਾਂਊਡੇਸ਼ਨ ਨਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਈ ਦਾਨੀ ਕੰੰਮ ਅਰੰਭੇ<ref name=":0">http://www.desitoday.ca/multi-millionaire-spends-majority-of-his-time-and-earnings-on-the-needy/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧੀਅਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਾਉਣਾ<ref>{{Cite web|url=http://www.sukhibathfoundation.ca/our-vision|title=ਸੁੱਖੀ ਬਾਠ ਫਾਂਊਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ|last=|first=|date=|website=|publisher=ਸੁੱਖੀ ਬਾਠ ਫਾਂਊਡੇਸਨ|access-date=17 ਜਨਵਰੀ 2017}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪਰਮੁੱਖ ਹੈ ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੈਂਪ ਲਾਉਣੇ, ਕਿਰਤਮ ਅੰਗ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁਹੱਈਅਾ ਕਰਵਾਉਣੇ, ਵਤਨ ਛੱਡ ਪਰਵਾਸ ਕੀਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕਰਨੀ ਤਾਂ ਜੁ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਸੱਕਣ ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਸੰਦੀਦਾ ਕੰਮ ਹਨ।2016 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਵੇਲੇ ਹਰ ਸਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਲਗਭਗ 50 ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੈਂਪ , ਲਗਭਗ 30-40 ਜੋੜਿਅਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਹਰ ਸਾਲ ਕਰਾਂਉਦੀ ਹੈ। === ਹਵਾਲੇ === {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ]] b4l8fdebe3c58nle3zvhhyb2tzfda5o 0 125942 841933 839030 2026-07-04T17:42:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841933 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Guru Rajee Narayan Photograph.jpg|thumb|ਰਾਜੀ ਨਰਾਇਣ]] '''ਰਾਜੀ ਨਰਾਇਣ''' ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ [[ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] ਹੈ, ਜੋ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇਕ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ ਨ੍ਰਿਤਯਾ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]], ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨੱਤੂਵੰਗਮ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਲਈ ਮੇਕ-ਅਪ ਅਤੇ ਹੇਅਰ-ਸਟਾਇਲਿੰਗ ਦੇ ਕੋਰਸ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19970612/16350713.html|title=A balancing act|date=12 June 1997|website=[[The Indian Express]]|access-date=8 August 2010}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ == ਰਾਜੀ ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਅਗਸਤ 1931 ਨੂੰ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਸ. ਨਰਾਇਣਾ ਅਈਅਰ ਅਤੇ ਗੰਗਾਮਮਲ ਦਾ 11 ਵਾਂ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਰਾਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਟਰਾਜਾ ਨਾਟਯ ਨਿਕੇਤਨਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੀਲਾ ਬਾਲਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਰਸਵਤੀ ਗਾਨਾ ਨੀਲਾਯਮ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੇ. ਲਲਿਤਾ ਤੋਂ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2018}} ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਰਾਇਣ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੇਰਮਿਨਚੱਕੁਰਾ' (ਸ਼ੰਕ੍ਰਭਾਰਨਮ ਰਾਗ - ਇਕਨਾ ਤਾਲਾ) ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਗਾਣੇ ਗਾਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2018}} ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਭਾ ਇੰਦੂਮਦਾਰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਿਲਾਸਾ ਸਭਾ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਡਾਂਸ-ਡਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਕੋਲਾਟਾ ਜੋਥਰੈ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਕਡੱਪੈ ਲਕਸ਼ਮੀਅਮਲ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਸਨ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2018}} == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਨਰਾਇਣ ਨੇ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਲਈ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਣੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਗੀਤਾਮਾਲਾ (2 ਭਾਗ) ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ''ਸੰਗੀਤਾ ਸ਼ਾਰਤਰਾ ਮਾਲਾ ਨਾਮੀ ਕਾਰਨਾਟਿਕ'' ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਮੁੱ''ਢਲੀਆਂ'' ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ''ਨਾਟਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ ਮਾਲਾ'' ਦੀ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਤਾਬ ''ਨਾਟਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰ'' ਦੀਆਂ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2018}} == ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ == ਰਾਜੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਨ੍ਰਿਤ ਲਈ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਰਚੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਗੀਤਮਾਲਾ (2 ਖੰਡਾਂ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ''ਸੰਗੀਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਮਾਲਾ'' ਹੈ। ਉਹ ''ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤਰ ਮਾਲਾ'' ਦੀ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਟਯ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Rajee Narayan Official Website |url=https://www.rajeenarayan.com/compositions/Natya_Sastra_Mala.html |access-date=October 3, 2020 |website=Rajee Narayan }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.rajeenarayan.com ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220315143838/https://rajeenarayan.com/ |date=2022-03-15 }} <br /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] 8zhhnofyst41fcl5hl0qs41ulrp1t83 0 127569 841950 818023 2026-07-04T21:21:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841950 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਲੇਸਲੇ-ਐਨ ਬ੍ਰਾਂਡਟ|spouse={{marriage|[[ਕ੍ਰਿਸ ਪਾਏਨ ਗਿਲਬਰਟ]]|2015|}}|known_for=Naevia in ''[[Spartacus (2010 TV series)|Spartacus]]'',''[[ਲੂਸੀਫਰ (ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਜ਼)|ਲੂਸੀਫਰ]]''|yearsactive=2007–ਵਰਤਮਾਨ|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ|death_place=|death_date=|children=1|height=|image=Lesley-AnnBrandt.jpg|residence=[[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ]], [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਯੂ.ਐਸ.|birth_place=[[ਕੇਪ ਟਾਉਨ]], ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ|birth_date={{Birth date and age|1981|12|02|df=yes}}|birthname=|caption=|imagesize=200px|website={{URL |1=http://www.lesley-annbrandt.com/ }}}} '''ਲੇਸਲੇ-ਐਨ ਬ੍ਰਾਂਡਟ''' (ਜਨਮ 2 ਦਸੰਬਰ 1981) ਇੱਕ [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ''ਸਪਾਰਟਾਕਸ: ਬਲੱਡ ਐਂਡ ਸੈਂਡ'' ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਲਾਮ ਲੜਕੀ ਨੈਵੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 2016 ਤੋਂ, ਉਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼''ਲੂਸੀਫਰ'' ਵਿੱਚ ਮੇਜ਼ (ਮੈਜ਼ੀਕੀਨ) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਉਹ [[ਕੇਪਟਾਊਨ]], [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ, ਜਰਮਨ, ਡੱਚ ਅਤੇ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/LesleyAnnBrandt/status/191022911103053824|title=📎Lesley-Ann Brandt on Twitter|publisher=[[Twitter]]}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ [[ਅਫ਼ਰੀਕਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਫ਼ਰੀਕੀ]] ਬੁਲਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਯੋਗਾਸਣ|ਯੋਗਾ]], [[ਹਾਕੀ]] ਅਤੇ ਬੇਸਬਾਲ 'ਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰੁਚੀ ਹੈ।<ref name="KKM">{{Cite web|url=http://www.actors.co.nz/people/downloadReport.aspx?anybodyId=89673|title=Lesley-Ann Brandt|date=23 November 2010|publisher=Karen Kay Management|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527030124/http://www.actors.co.nz/people/downloadReport.aspx?anybodyId=89673|archive-date=27 May 2010|access-date=22 November 2010}}</ref> ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਖੇਡੀ।<ref name="starz">{{Cite web|url=http://www.starz.com/pressroomstatic/tcasummer2010/pdf/CAST%20BIOS_Spartacus%20Gods%20of%20the%20Arena.pdf|title=Cast Bios: Lesley-Ann Brandt (Naevia)|publisher=starz.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717233757/http://www.starz.com/pressroomstatic/tcasummer2010/pdf/CAST%20BIOS_Spartacus%20Gods%20of%20the%20Arena.pdf|archive-date=17 July 2011|access-date=22 November 2010}}</ref> 1999 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਬ੍ਰਾਇਨ ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਦੇ ਨਾਲ [[ਆਕਲੈਂਡ]], [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਚਲੀ ਗਈ। ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਨੇ ਇੱਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਭਰਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕਲੈਂਡ <ref name="AUSXIP">{{Cite web|url=http://spartacus.ausxip.com/cast/lesley-ann_brandt/|title=AUSXIP Interviews Spartacus Actress Lesley-Ann Brandt|date=6 December 2009|publisher=talkingxena.yuku.com|access-date=9 November 2010|archive-date=23 ਜਨਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010336/http://spartacus.ausxip.com/cast/lesley-ann_brandt/|url-status=dead}}</ref> ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="starz"/><ref name="screenrave">{{Cite web|url=http://screenrave.com/index.php?option=com_content&view=article&id=709&Itemid=204|title=Lesley-Ann Brandt - Plays Naevia on Spartacus|last=Suggs|first=Bob|date=1 January 2010|publisher=Screen Rave|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716022359/http://screenrave.com/index.php?option=com_content&view=article&id=709&Itemid=204|archive-date=16 July 2011|access-date=9 November 2010}}</ref> ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.iol.co.za/weekend-argus/lesley-ann-brandt-on-her-role-in-netflix-series-lucifer-22557495|title=Lesley-Ann Brandt on her role in Netflix series Lucifer|last=Folb|first=Luke|date=6 May 2019|access-date=19 May 2019|publisher=[[Independent Online (South Africa)|IOL]]}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਮੀਜ਼ਨਰ ਟੈਕਨੀਕ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="KKM"/> == ਕੈਰੀਅਰ == ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਇਮਿਊਨਿਟੀ'' ਵਿੱਚ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ, ''ਸ਼ੌਰਟਲੈਂਡ ਸਟ੍ਰੀਟ'', ਅਤੇ ''ਇਹ ਇਜ਼ ਨੋ ਮਾਈ ਲਾਈਫ'', 2020 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਸਾਇੰਸ ਫ਼ਿਕਸ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਵੈਮੋਆਨਾ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/entertainment-reviews/news/article.cfm?c_id=1502967&objectid=10662169|title=TV Review: 'This Is Not My Life'|last=Baillie|first=Russell|date=30 July 2010|access-date=22 November 2010|publisher=[[The New Zealand Herald]]|archive-date=18 ਨਵੰਬਰ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101118072907/http://www.nzherald.co.nz/entertainment-reviews/news/article.cfm?c_id=1502967&objectid=10662169|url-status=dead}}</ref> ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ''ਸਪਾਰਟਾਕਸ: ਬਲੱਡ ਐਂਡ ਸੈਂਡ'' ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਕੁਅਲ ਮਿਨੀਸਰੀਜ਼ ''ਸਪਾਰਟਕੈਸ: ਗ੍ਰੀਡ ਆਫ਼ ਦ ਅਰੀਨਾ'' ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਮ ਲੜਕੀ ਨੈਵੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਕਾਸਟਿੰਗ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨੈਵੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ।<ref name="KKM"/> [[ਐਂਡੀ ਵਿਟਫੀਲਡ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਾਂਡਟ ''ਸਪਾਰਟਾਕਸ'' ਦੇ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਲਈ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਪਰਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.citypress.co.za/entertainment/burning-up-hollywood/|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129042337/http://www.citypress.co.za/entertainment/burning-up-hollywood/|archive-date=2014-11-29|access-date=2014-06-01}}</ref> ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਦੀ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ''ਦਿ ਹੋਪਜ਼ ਐਂਡ ਡਰੀਮਜ਼ ਆਫ਼ ਗਾਜ਼ਾ ਸਨੇਲ'' ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। ਕਾਰਟ ਰੇਸਿੰਗ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਪੂਰਬੀ ਆਕਲੈਂਡ ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਹਾਵਿਕ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref name="screenrave"/><ref>{{Cite web|url=http://www.nzfilm.co.nz/NewsAndMedia/NewsAndPressReleases/News/HOPES___DREAMS__NEW_FILM_ATTRACTS_STRONG_CAST.aspx|title=Hopes and Dreams: New film attracts strong cast|date=16 November 2009|publisher=[[New Zealand Film Commission]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100805131052/http://www.nzfilm.co.nz/NewsAndMedia/NewsAndPressReleases/News/HOPES___DREAMS__NEW_FILM_ATTRACTS_STRONG_CAST.aspx|archive-date=5 August 2010|access-date=9 November 2010}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਸਿੰਗਲ ਲੇਡੀਜ਼'' ਦੇ ਤੀਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਾਓਮੀ ਕੌਕਸ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਵਰਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/1720381/single-ladies-season-3-dish-up-drama/|title=‘Single Ladies’ Season Three: These Rookies Are Shaking Things Up|last=Schillaci|first=Sophie|website=MTV|access-date=13 January 2014|archive-date=8 ਮਾਰਚ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308044015/http://www.mtv.com/news/1720381/single-ladies-season-3-dish-up-drama/|url-status=dead}}</ref> 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਮਾਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਤਰਧਾਰ ਲਾਰੀਸਾ ਦਿਆਜ਼ / ਕੁੱਪਰਹੈਡ ਤੇ ''ਗੋਥਮ'', <ref>{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/gothams-copperhead-debuts-on-foxs-fall-finale-exclusive-photos/|title=‘Gotham’s’ Copperhead Debuts on Fox’s Fall Finale|last=Maglio|first=Tony|website=The Wrap}}</ref> ਅਤੇ ਦ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ 'ਚ ਲਾਮੀਆ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2014/02/tnt-eyes-the-librarian-series-noah-wyle-bob-newhart-jane-curtin-may-return-686831/|title=TNT Eyes ‘The Librarian’ Series; Noah Wyle, Bob Newhart & Jane Curtin May Return|last=Andreeva|first=Nellie|website=Deadline|access-date=20 February 2014}}</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ FOX ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਲੂਸੀਫਰ 'ਚ ਮੇਜ਼ ਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲੀਨਾ ਐਸਕੋ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਲਈ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਟੇਬਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਪਰਖ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਐਸਕੋ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ 'ਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2015/03/lesley-ann-brandt-lucifer-fox-pilot-recasting-1201394166/|title=Lesley-Ann Brandt Joins ‘Lucifer’ Fox Pilot In Recasting|last=Andreeva|first=Nellie|website=Deadline|access-date=17 March 2015}}</ref> ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://lesley-annbrandt.com/biography/|title=Biography|year=2012|publisher=Lesley-Ann Brandt Official Website|archive-url=https://web.archive.org/web/20120816034139/http://lesley-annbrandt.com/biography/|archive-date=16 August 2012|access-date=28 August 2012}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਅਦਾਕਾਰ ਕ੍ਰਿਸ ਪੇਨ ਗਿਲਬਰਟ, ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.brides.com/blogs/aisle-say/2016/01/lucifer-actress-lesley-ann-brandt-vermont-wedding-christina-florada-photography.html|title=Actress Lesley Ann Brandt's Vermont Wedding|last=Rello, Gabriella|date=January 25, 2016|publisher=Brides.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160716120032/http://www.brides.com/blogs/aisle-say/2016/01/lucifer-actress-lesley-ann-brandt-vermont-wedding-christina-florada-photography.html|archive-date=July 16, 2016|access-date=April 18, 2016}}.</ref> ਇਸ ਜੋੜੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ, ਬੇਟਾ ਕਿੰਗਸਟਨ ਪੇਨ ਬ੍ਰਾਂਡਟ-ਗਿਲਬਰਟ, ਜੁਲਾਈ, 2017 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://people.com/babies/lesley-ann-brandt-chris-payne-gilbert-welcome-son-kingston-payne/|title=Lesley-Ann Brandt and Chris Payne Gilbert Welcome Son Kingston Payne|last=Juneau, Jen|date=July 21, 2017|website=People|access-date=September 23, 2017}}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Lesley-Ann_Brandt_by_Gage_Skidmore.jpg|right|thumb| 2017 WonderCon, ਦੌਰਾਨ ਲੂਸੀਫਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੋਟ ਕਰਦਿਆਂ ]] {| class="wikitable sortable" ! ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟ |- | 2010 | ''ਦ ਹੋਪਸ ਐਂਡ ਡ੍ਰੀਮਜ਼ ਆਫ਼ ਗਾਜ਼ਾ ਸਨੇਲ'' | ਸ਼ੈਰਨ | |- | 2011 | ਇਨਸਾਈਟ | ਵੈਲਰੀ ਖੌਰੀ | |- | 2012 | ਏ ਬਿਉਟੀਫੁੱਲ ਸੌਲ | ਐਂਜੇਲਾ ਬੈਰੀ | |- | 2013 | ਡਰਿਫਟ | ਲਾਨੀ | |- | 2011 | ''ਡਿਊਕ'' | ਵਿਓਲਟ | |- | 2015 | ''ਪੇਨਕਿਲਰਸ'' | ਗਟਸ | |- | 2019 | ''ਹਾਰਟਲਾਕ'' | ਤਾਰਾ ਸ਼ਾਰਪ | |- |} === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role !Notes |- |2009 |Diplomatic Immunity |Leilani Fa'auigaese |13 Episodes |- |2010 |Spartacus |Naevia |11 Episodes |- |2010 |Legend of the Seeker |Sister Thea |Episode: "Tears" |- |2010 |This Is Not My Life |Hine / WAI Field Reporter |02 Episodes |- |2011 |Chuck |Fatima Tazi |Episode: "Chuck Versus the Seduction Impossible" |- |2011 |Spartacus: Gods of the Arena |Naevia |06 Episodes |- |2011 |CSI: NY |Camille Jordanson |02 Episodes |- |2011 |Memphis Beat |Adriana |Episode: "The Things We Carry" |- |2011 |Zombie Apocalypse |Cassie |Television Film |- |2014 |Being Mary Jane |Tamiko Roberts |Episode: "Girls Night In" |- |2014 |Killer Women |Amber Flynn |Episode: "In and Out" |- |2014 |Single Ladies |Naomi Cox |11 Episodes |- |2014 |Gotham |Larissa Diaz/Copperhead |Episode: "Lovecraft" |- |2014 |The Librarians |Lamia |5 Episodes |- |2016 – present |Lucifer |Mazikeen |Main Role |- |} === ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ === {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" | ਸਾਲ ! class="unsortable" | ਜਥਾ ! class="unsortable" | ਸਿਰਲੇਖ ! class="unsortable" | ਪਾਤਰ ! class="unsortable" | ਡਾਇਰੈਕਟਰ |- | 2007 | ਬੈਟਲ ਸਰਕਸ | "ਲਵ ਇਨ ਏ ਫਾਲਆਉਟ ਸ਼ੈਲਟਰ" <ref name="KK">{{Cite web|url=http://www.actors.co.nz/people/viewAnybody.aspx?AnybodyID=89673|title=Lesley-Ann Brandt - Music Video|publisher=Karen Kay Management Limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527011605/http://www.actors.co.nz/people/viewAnybody.aspx?anybodyId=89673|archive-date=27 May 2010|access-date=22 November 2010}}</ref> | ਮੁੱਖ ਔਰਤ | ਐਂਟਨ ਸਟੀਲ |- | 2007 | ਨੇਸੀਅਨ ਮਿਸਟਿਕ | "ਆਰ.ਐਸ.ਵੀ.ਪੀ." | ਮੁੱਖ ਔਰਤ | ਲੂਕਾ ਸ਼ਾਰਪ |} === ਪੋਡਕਾਸਟ === {| class="wikitable sortable" ! ਤਾਰੀਖ਼ ! ਸਿਰਲੇਖ |- | 5 ਨਵੰਬਰ, 2019 | ''ਦੈਟ ਵਨ ਔਡੀਸ਼ਨ ਵਿਦ ਅਲੀਸ਼ੀਆ ਓਚਸ'' <ref>http://alyshiaochse.libsyn.com/098-lesley-ann-brandt-punch-above-your-weight</ref> |- | 15 ਜੁਲਾਈ, 2019 | ਲਿੱਪਰੋਲ <ref>https://www.iheart.com/podcast/256-liproll-43079360/episode/lesley-ann-brandt-actress-maze-on-netflixs-46944483/</ref> |- | 11 ਜੁਲਾਈ, 2019 | ਆਉਟ ਇਨ ਲੈਫਟ ਵਿਦ ਦਾਨਾ ਗੋਲਡਬਰਗ<ref>https://sexyliberal.com/lucifer-star-lesley-ann-brandt-goes-out-in-left-field/</ref> |- | ਮਈ 23, 2019 | ''ਫੈਨ ਵੈਂਡਰਲੈਂਡ'' <ref>https://www.stitcher.com/podcast/anchor-podcasts/fan-wonderland/e/61001746</ref> |- | 2019 | ''ਮਾਮਾ ਸੈਡ'' <ref>https://www.podcastone.com/episode/Taking-Leave-for-Both-Mommy-and-Daddy-with-Lesley-Ann-Brandt</ref> |- | 2019 | ''ਬਿਲਡ ਐਂਡ ਚਿੱਲ ਵਿਦ ਦ ਟੀ.ਵੀ.ਸੀ'' <ref>https://podcasts.apple.com/us/podcast/lesley-ann-brandt-lucifer-gotham-liproll-crew/id1471072361?i=1000444753941{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | ਜਨਵਰੀ 22, 2016 | ''ਡਾਉਨ ਐਂਡ ਨੇਰਡੀ'' <ref>https://podbay.fm/podcast/975437148/e/1453441708</ref> |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://www.lesley-annbrandt.com/}} * Lesley Ann Brandt * Lesley-Ann Brandt * [https://web.archive.org/web/20110830194103/http://thebringerofrain.net/interview/lesleyannbrandt/ ਲੇਸਲੇ-ਐਨ ਬ੍ਰਾਂਡ ਫੈਨ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ - ਫਰਵਰੀ 2011] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] f1bvrda0xf2yk7hnnctc8ca6ucjvjt4 0 184514 841935 815181 2026-07-04T19:04:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841935 wikitext text/x-wiki '''ਰੁਬੀਨਾ ਫਿਰੋਜ਼ ਭੱਟੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rubina Feroze Bhatti'''; {{Lang-ur|{{Nastaliq|رو بینہ فیروز بھٹی}}}}; ਜਨਮ 1969) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ]] ਕਾਰਕੁਨ, [[ਅਮਨ|ਸ਼ਾਂਤੀ]] ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ [[ਨੇਤਾਗਿਰੀ|ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ]] ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Shah |first=Waseem Ahmad |date=2020-03-02 |title=View from the courtroom: Hopes attached to newly-notified child rights commission |url=https://www.dawn.com/news/1537788 |access-date=2020-12-05 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਗਲੋਬਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ<ref>{{Cite web |title=Faculty Staff – PGI |url=https://pgiedu.org/faculty-staff/ |access-date=2024-02-15 |language=en-US |archive-date=2024-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215063603/https://pgiedu.org/faculty-staff/ |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Rubina Feroze Bhatti {{!}} Center for South Asia |url=https://southasia.stanford.edu/people/rubina-feroze-bhatti |access-date=2024-02-15 |website=southasia.stanford.edu |language=en}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਰੁਬੀਨਾ ਭੱਟੀ, ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਸਰਗੋਧਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1990 ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਆਪਣੀ [[ਬੀ ਐੱਸ ਸੀ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ]] ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ ਬਹਾਉਦੀਨ ਜ਼ਕਰੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (BZU) ਤੋਂ [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ|ਕੈਮਿਸਟਰੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref name=":1">{{Cite web |title=Rubina Feroze Bhatti |url=https://www.24peaces.org/index.php/104-peacemakers-category/17273-rabina |access-date=2020-12-05 |website=www.24peaces.org }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਮੇਨੂਥ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਆਇਰਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ 2008 ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਯੂਐਸਏ]] ਵਿੱਚ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ [[ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਿਲਾਸਫੀ|ਪੀਐਚਡੀ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":2">{{Cite web |title=SOLES Recent News - Department of Leadership Studies Ph.D. Candidate Rubina Feroze Bhatti Receives N-Peace Award - University of San Diego |url=https://www.sandiego.edu/news/soles/detail.php?_focus=53202 |access-date=2020-12-04 |website=www.sandiego.edu}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਭੱਟੀ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਸਰਗੋਧਾ ਵਿਖੇ [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ|ਕੈਮਿਸਟਰੀ]] ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਨੌਕਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਫਰਵਰੀ 1996 ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 2004 ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। 1998 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਨੇ ਤੰਗ ਵਸਾਇਬ (ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ "ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਤਰਸਣਾ") ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਸਮੂਹ ਬਣਾਇਆ।<ref name=":3">{{Cite web |date=2012-12-03 |title=Day 9: Spotlighting Rubina Feroze Bhatti, Pakistan |url=https://nobelwomensinitiative.org/day-9-spotlighting-rubina-feroze-bhatti-pakistan/ |access-date=2020-12-05 |website=Nobel Women's Initiative |language=en-US}}</ref> ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸਿੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੰਗ ਵਸਾਇਬ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਜੋ ਕਿ ਫਿਰਕੂ ਸਦਭਾਵਨਾ, ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Welcome To Taangh Wasaib Organization |url=http://www.taangh.org.pk/index.php |access-date=2020-12-05 |website=www.taangh.org.pk |archive-date=2021-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908035705/http://www.taangh.org.pk/index.php |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸੂਫ਼ੀਵਾਦ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ, ਅਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।<ref name=":4">{{Cite web |title=Teachings of Sufism to promote interfaith harmony |url=https://www.peaceinsight.org/en/articles/taangh-wasaib-organization-rubina-profile/ |access-date=2020-12-05 |website=Peace Insight |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪੀਸ ਗਾਰਡਨ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜੋ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਅਤੇ ਜਸ਼ਨ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਅਨੰਦ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name=":5">{{Cite web |title=Taangh Wasaib Organization (TWO) |url=https://www.peaceinsight.org/en/organisations/two/ |access-date=2020-12-05 |website=Peace Insight |language=en}}</ref> ਉਹ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿਕਾਸ, ਸ਼ਾਂਤੀ-ਨਿਰਮਾਣ,<ref>{{Cite web |title=Stories That Inspire: Asian Peace Activists Share their Hopes, Reflections, and Insights on Peacebuilding |url=http://buildingpeaceforum.com/2015/11/stories-that-inspire-asian-peace-activists-share-their-hopes-reflections-and-insights-on-peacebuilding/ |access-date=2020-12-05 |website=Building Peace |language=en-US}}</ref> ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਬਾਰੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਨੇਤਾਵਾਂ, [[ਐਕਟਿਵਿਜ਼ਮ|ਕਾਰਕੁਨਾਂ]] ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Research Paper |url=https://digital.sandiego.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1027&context=dissertations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180505213835/http://digital.sandiego.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1027&context=dissertations |archive-date=2018-05-05 |access-date= |website=San Diego University}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸੋਸ਼ਲ ਜਸਟਿਸ<ref>{{Cite web |title=Centre For Social Justice |url=http://www.csjpak.org/ |access-date=2020-12-05 |website=www.csjpak.org}}</ref> ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਪੀਪਲਜ਼ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਗਵਰਨਿੰਗ ਬਾਡੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=The Newspaper's Staff |date=2018-11-30 |title=Commission formed for protection of minorities rights |url=https://www.dawn.com/news/1448454 |access-date=2020-12-05 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> ਭੱਟੀ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਈਸਟਰਨ ਮੇਨੋਨਾਈਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਸਕਾਲਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, 2013-2014 ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਈ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਡਾਇਲਾਗ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲੀਡ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ [[ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ|ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ]], [[ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹਿੰਸਾ|ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਿੰਸਾ]], ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ,<ref>{{Cite web |title=N - Peace Award - United Nations Development Programme {{!}} UNDP |url=https://stories.undp.org/n-peace-award |access-date=2020-12-05 |website=Exposure |language=en |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224024301/https://stories.undp.org/n-peace-award |url-status=dead }}</ref> ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ, ਅਤੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ]] ਬਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੋਰਮਾਂ<ref>{{Cite web |title=More Good News from Kids for Peace |url=http://archive.constantcontact.com/fs149/1102626891310/archive/1111461614641.html |access-date=2020-12-05 |website=archive.constantcontact.com |archive-date=2021-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908035705/http://archive.constantcontact.com/fs149/1102626891310/archive/1111461614641.html |url-status=dead }}</ref> ਉੱਤੇ ਭਾਸ਼ਣ<ref>{{Cite web |title=Rubina Feroze Bhatti (Pakistan) {{!}} WikiPeaceWomen – English |url=https://wikipeacewomen.org/wpworg/en/?page_id=2235 |access-date=2020-12-05 |website=wikipeacewomen.org }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Govt committed to Quaid's vision on minorities: minister |url=https://www.thenews.com.pk/print/513776-govt-committed-to-quaid-s-vision-on-minorities-minister |access-date=2020-12-05 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web |title=Rubina Feroze Bhatti presents on 'The Struggle for Peace, Environmental Justice and Women's Rights in Pakistan' |url=https://www.csbsju.edu/news/bhatti |access-date=2020-12-05 |website=College of Saint Benedict & Saint John's University |language=en |archive-date=2021-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908035705/https://www.csbsju.edu/news/bhatti |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ 2015 ਅਤੇ 2018 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ|ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] ਦੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਲ<ref>{{Cite web |title=Minority Advisory Council {{!}} Human Rights & Minorities Affairs Department |url=https://hrma.punjab.gov.pk/advisory_council |access-date=2020-12-14 |website=hrma.punjab.gov.pk |archive-date=2021-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908035710/https://hrma.punjab.gov.pk/advisory_council |url-status=dead }}</ref> ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2016-09-06 |title=Rubina Feroze Bhatti |url=https://www.frontlinedefenders.org/en/profile/rubina-feroze-bhatti |access-date=2020-12-14 |website=Front Line Defenders |language=en}}</ref> ਭੱਟੀ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨ ਫਾਰ ਰਾਈਟਸ ਆਫ਼ ਚਾਈਲਡ, <ref name=":0"/> ਵਿੱਚ NCRC ਐਕਟ, 2017 ਦੇ ਤਹਿਤ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਵਿਧਾਨਕ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ ਪੰਜਾਬ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=National Commission on the Rights of Child Act, 2017 |url=http://na.gov.pk/uploads/documents/1510753806_983.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208152638/http://www.na.gov.pk:80/uploads/documents/1510753806_983.pdf |archive-date=2017-12-08 |access-date= |website=National Assembly}}</ref> ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕਾਨੂੰਨ, ਨੀਤੀਆਂ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ, ਅਤੇ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ।<ref>{{Cite web |date=2020-06-28 |title=NCRC concerned over rising incidents of child rights' violations |url=https://dailymailnews.pk/2020/06/29/ncrc-concerned-over-rising-incidents-of-child-rights-violations/ |access-date=2020-12-05 |website=Daily Mail Pakistan |language=en-US |archive-date=2021-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908035713/https://dailymailnews.pk/2020/06/29/ncrc-concerned-over-rising-incidents-of-child-rights-violations/ |url-status=dead }}</ref> NCRC ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵਾਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਨੀਤੀ ਸੰਵਾਦ<ref>{{Cite web |date=2020-09-13 |title=Children's rights to be protected: Augustine |url=https://nation.com.pk/13-Sep-2020/children-s-rights-to-be-protected-augustine |access-date=2020-12-05 |website=The Nation |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=News Desk |date=2020-09-12 |title=Pakistan under obligation to develop child protection system, says Rubina |url=https://pakobserver.net/pakistan-under-obligation-to-develop-child-protection-system-says-rubina/ |access-date=2020-12-05 |website=Pakistan Observer |language=en-US}}</ref> ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ<ref>{{Cite web |last=Uploader |date=2020-06-28 |title=NCRC expresses concern over many rising incidents of child rights violations |url=https://www.app.com.pk/national/ncrc-expresses-concern-over-many-rising-incidents-of-child-rights-violations/ |access-date=2020-12-05 |website=Associated Press Of Pakistan |language=en-US}}</ref> ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] nwem1sa4nueo3urytm132ekf3yrh2rl 0 195001 841949 794288 2026-07-04T20:50:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841949 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food|image=File:Larang na bakasi (Philippines).jpg|caption=}} '''''ਲਿਨਾਰੰਗ''''' ਜਿਸ ਨੂੰ '''''ਲਾਰਾਂਗ''''' ਜਾਂ '''''ਨੀਲਾਰੰਗ''''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸਾਯਾਸ ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਫਿਲੀਪੀਨੋ ਮੱਛੀ ਦਾ ਸਟੂਅ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਅਤੇ ਖੱਟੇ [[ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਦੁੱਧ|ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਦੁੱਧ]] ਤੋਂ ਬਣੇ ਸ਼ੋਰਬੇ ਵਿੱਚ ਲਸਣ, ਲਾਲ ਪਿਆਜ਼, [[ਟਮਾਟਰ]], ਖਮੀਰੀਆਂ ਹੋਈਅਨ ਕਾਲੀਆਂ ਫਲੀਆਂ ( ''ਤੌਸੀ'' ), ਮਿਰਚਾਂ ਅਤੇ ਖੱਟੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Larangan sa Pasil – Best Larang |url=https://bestofcebu.sunstar.com.ph/2015/02/18/larangan-sa-pasil-best-larang/ |access-date=April 11, 2019 |website=SunStar Best of Cebu 2017}}</ref> == ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ == ਨਾਮ ''ਲਿਨਰੰਗ'' ਜਾਂ ''ਨੀਲਾਰੰਗ'' (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ " ''ਲਾਰੰਗ'' ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ"), ਸੇਬੂਆਨੋ ਕਿਰਿਆ ''ਲਾਰੰਗ'' ਦਾ ਚਿਪਕਾ ਹੋਇਆ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪਕਾਉਣਾ"।<ref>{{Cite web |title=larang [lá.rang.] |url=http://www.binisaya.com/cebuano/larang |access-date=April 11, 2019 |website=Binisaya}}</ref> ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ''ਗੀਨਾਟਾਨ'' ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਹੈ ( ਸੇਬੁਆਨੋ ਵਿੱਚ ''ginat-an'' ਜਾਂ ''tinunoan'' ), ਪਰ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਖਾਸ ਪਕਵਾਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=tinunoan |url=http://www.binisaya.com/cebuano/tinunoan |access-date=April 11, 2019 |website=Binisaya.com}}</ref> == ਵੇਰਵਾ == ''ਲਿਨਾਰੰਗ'' ਪਹਿਲਾਂ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਲਸਣ, ਲਾਲ ਪਿਆਜ਼ ਅਤੇ [[ਟਮਾਟਰ|ਟਮਾਟਰਾਂ]] ਨਾਲ ਭੁੰਨੋ । ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਬਰੋਥ ਵਿੱਚ ਫਰਮੈਂਟ ਕੀਤੇ ਕਾਲੇ ਬੀਨਜ਼ ( ''ਤੌਸੀ'' ), ਮਿਰਚਾਂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੱਟਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਏਜੰਟ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੱਟਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਏਜੰਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਲਿੰਬੀ ( ''ਆਈਬਾ'' ), ਕੱਚੇ [[ਅੰਬ]], ਜਾਂ [[ਇਮਲੀ]] ( ''ਸਾਂਬਾਗ'' ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕੋਈ ਵੀ ਖੱਟਾ ਫਲ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="mic">{{Cite web |date=January 4, 2017 |title=Linarang |url=https://myislandcebu.wordpress.com/2017/01/04/linarang/ |access-date=April 11, 2019 |website=My Island Cebu}}</ref><ref name="sr">{{Cite web |title=Larang Bakasi ( Baby Ells ) Sauteed with mix herbs and spices |url=https://recipes.sparkpeople.com/recipe-detail.asp?recipe=2526828 |access-date=April 11, 2019 |website=SparkRecipes |archive-date=ਜਨਵਰੀ 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200106215932/https://recipes.sparkpeople.com/recipe-detail.asp?recipe=2526828 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=September 2010 |title=Bakasi Recipe |url=http://madeincebu.blogspot.com/2010/09/bakasi.html |access-date=April 11, 2019 |website=Made in Cebu}}</ref> == ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ == ''ਲਿਨਾਰੰਗ'' ਵਰਤੀ ਗਈ ਮੱਛੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪੋਰਕੁਪੀਨਫਿਸ਼ ( ''ਟੈਗੋਟੌਂਗਨ'' ), ਸਟਿੰਗਰੇਜ਼ ( ''ਪੈਗੀ'' ), ਬੈਰਾਕੁਡਾ ( ''ਰੋਮਪ'' ), ਟਰਿਗਰਫਿਸ਼ ( ''ਪਕੋਲ'', ''ਪੁਗੋਟ'', ਅਤੇ ''ਟਿਕੋਸ'' ), ਮਾਰਲਿਨ ( ''ਮਾਲਾਸੁਗੁਈ'' ), ਕੋਬੀਆ ਜਾਂ ਸਨੈਕਹੈੱਡ ( ''ਤਾਸਿਕ'' ), ਪੈਰੋਟਫਿਸ਼ ( ''ਮੋਲ'' ਜਾਂ ''ਇਸਦਾ ਮਾਟੋਨਗੁਏ'' ), ਐਂਡੇਲ ਸ ''ਬਾਟਾਨਿਸ਼ਕੇਰ'' ।<ref name="mic" /> ਕੋਰਡੋਵਾ, ਸੇਬੂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੂਪ ''ਲਿਨਾਰੰਗ ਨਾ ਬਾਕਾਸੀ'' ਜਾਂ ''ਨੀਲਾਰੰਗ ਬਾਕਾਸੀ'' ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੋਰੇ ਈਲ ( ''ਬਾਕਾਸੀ'' ) ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੋਟਾ ਮੋਰੇ ( ''ਜਿਮਨੋਥੋਰੈਕਸ ਰਿਚਰਡਸੋਨੀ'' ), ਜੋ ਕਿ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਈਲਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ "ਬੇਬੀ ਈਲਾਂ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਲਗ ਹਨ।<ref name="sr" /><ref>{{Cite web |last=Albano |first=Jhoanna Lou |title=Cebu is among the nine cities featured in new Netflix documentary series, 'Street Food' |url=https://www.msn.com/en-ph/kids/other/cebu-is-among-the-nine-cities-featured-in-new-netflix-documentary-series-street-food/ar-BBVPf01?li=BBr8Mkn |access-date=April 11, 2019 |website=MSN.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Padayhag |first=Michelle Joy L. |date=August 22, 2013 |title=Cordova folk hopeful 'bakasi' will survive |url=https://newsinfo.inquirer.net/471931/cordova-folk-hopeful-bakasi-will-survive |access-date=April 11, 2019 |website=Cebu Daily News |publisher=Inquirer.net}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 2008 |title=Bakasi / Baby Eels |url=http://www.marketmanila.com/archives/bakasi-baby-eels |access-date=April 11, 2019 |website=Market Manila}}</ref> == ਪਾਪੂਲਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ == ਲਿਨਾਰੰਗ ਨੂੰ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਟੀਵੀ ਲੜੀ, ''ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੂਡ (ਟੀਵੀ ਲੜੀ)'' ਵਿੱਚ ਸੇਬੂ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Radovan |first=Jill Tan |title=This New Netflix Show Proves Cebu's Food Scene Isn't All Lechon |url=https://www.spot.ph/entertainment/movies-music-tv/77653/netflix-street-food-cebu-episode-a3438-20190425-lfrm |access-date=February 28, 2021 |website=Spot |publisher=Summit Digital .}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਪਕਸੀਵ|ਇਨੁਨ-ਉਨਨ]] * ਸਿਨਾਮਪਾਲੁਕਨ * ਸਿਨੀਗਾਂਗ * ਪਿਨੰਗਟ ਨਾ ਇਸਦਾ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਛੀ ਦੇ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] m9x8lj2c0ye6hrinclnvw1yptcmrq63 0 196272 841934 814527 2026-07-04T18:28:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841934 wikitext text/x-wiki '''ਰਿਚਾ ਸਿੰਘ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Richa Singh''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਖੋਜ ਖੇਤਰ ਬਾਇਓਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਆਇਰਿਸ ਪਛਾਣ, ਪੈਟਰਨ ਪਛਾਣ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਡੂੰਘੀ ਸਿਖਲਾਈ, ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਜਨਰੇਟਿਵ ਏਆਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ।{{R|iitj}} == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਸਿੰਘ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਵੈਸਟ ਵਰਜੀਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਖੋਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ, ''ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਕੋਵੇਰੀਏਟਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ'', ਅਫਜ਼ਲ ਨੂਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।{{R|diss}} ਉਹ 2009 ਵਿੱਚ [[ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣੀ, ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਈਆਈਟੀ ਜੋਧਪੁਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ।{{R|orcid}} ਉਸਨੇ ਕਈ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ CVPR 2022{{R|cvpr2022}} ਦੀ PC ਚੇਅਰ, FG 2021 ਦੀ ਜਨਰਲ ਚੇਅਰ, ਅਤੇ IEEE ਬਾਇਓਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਕੌਂਸਲ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਾਨਤਾ == # ਸਿੰਘ ਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ "ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪੈਟਰਨ ਵਰਗੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ" ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫਾਰ ਪੈਟਰਨ ਰਿਕੋਗਨੀਸ਼ਨ ਦਾ ਫੈਲੋ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। {{R|iapr}} # ਉਸਨੂੰ 2021 ਦੇ ਫੈਲੋਜ਼ ਦੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ, "ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਾਇਓਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ" IEEE ਫੈਲੋ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। {{R|fi}} # 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [https://www.inae.in/ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (INAE)] ਦੀ ਫੈਲੋ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। {{R|inae}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|refs=<ref name=diss>{{citation|title=Mitigating the Effect of Covariates in Face Recognition|first=Richa|last=Singh|publisher=West Virginia University|type=Doctoral dissertation|year=2008|url=https://researchrepository.wvu.edu/etd/4420/|access-date=2023-05-04}}</ref> <ref name=fi>{{citation|title=Newly elevated Fellow class 2021|publisher=IEEE|url=https://www.ieee.org/content/dam/ieee-org/ieee/web/org/about/fellows/2021-ieee-fellows-Class.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20201206062543/https://www.ieee.org/content/dam/ieee-org/ieee/web/org/about/fellows/2021-ieee-fellows-Class.pdf|url-status=dead|archive-date=6 December 2020|access-date=2023-05-04}}</ref> <ref name=iapr>{{citation|url=https://iapr.org/fellowsandawards/?ar=1|title=Alphabetical list of Fellows|publisher=International Association for Pattern Recognition|access-date=2023-05-04}}</ref> <ref name=iitj>{{citation|url=https://cse.iitj.ac.in/index.php/people/faculty-advisors|title=Faculty & Advisors|work=Department of Computer Science & Engineering|publisher=IIT Jodhpur|access-date=2023-05-04}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name=orcid>{{citation|title=Richa Singh|url=https://orcid.org/0000-0003-4060-4573|work=ORCiD|access-date=2023-05-04}}</ref> <ref name=inae>{{citation|url=https://www.inae.in/|title=List of Fellows|publisher=INAE Fellow Nov 2024|access-date=2024-10-25}}</ref> <ref name=cvpr2022>{{citation|url=https://cvpr2022.thecvf.com/organizers|title=CVPR 2022|publisher=CVPR|access-date=2023-05-04|archive-date=2023-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230519165709/https://cvpr2022.thecvf.com/organizers|url-status=dead}}</ref>}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://home.iitj.ac.in/~richa/ ਹੋਮ ਪੇਜ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240313175223/http://home.iitj.ac.in/~richa/ |date=2024-03-13 }} * {{Google Scholar ID|okqK5UAAAAAJ}} ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ । [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ]] dw967ent1qkws6cju4jnx3l4rdb5y53 0 204757 841931 2026-07-04T16:58:18Z Meenukusam 51574 "[[:en:Special:Redirect/revision/1341623490|Amber (film)]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 841931 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Amber | image = Amber_1952.jpg | caption = Song synopsis booklet cover | director = [[Jayant Desai]] | writer = Arjun Dev Rashk | screenplay = Urmila Devi | story = Dwarka Khosla<br>Bachoobhai Shukla | based_on = | producer = Seth Jagat Narain | starring = [[Nargis]]<br>[[Raj Kapoor]]<br>[[Agha (actor)|Agha]]<br>[[Bipin Gupta]] | cinematography = Saju Naik | editing = Dharamvir | music = [[Ghulam Mohammed (composer)|Ghulam Mohammed]] | studio = Jagat Pictures | distributor = Jagat Pictures | released = {{Film date|1952}} | runtime = 140 minutes | country = [[India]] | language = Hindi }}''''''''''ਅੰਬਰ'''''''''' (ਆਕਾਸ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), 1952 ਦੀ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਪੁਸ਼ਾਕ ਐਕਸ਼ਨ ਰੋਮਾਂਸ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਜਯੰਤ ਦੇਸਾਈ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="Cineplot">{{Cite web |title=Amber (1952) - film review |url=http://cineplot.com/amber-1952-review/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ |archive-date=10 April 2016 |access-date=26 January 2025 |website=Cineplot.com website}}</ref> ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਵਾਰਕਾ ਖੋਸਲਾ ਅਤੇ ਬਚੂਭਾਈ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਲਿਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਮੁਨਸ਼ੀ ਸਾਗਰ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ ਰਸ਼ਕ ਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਮਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸੇਠ ਜਗਤ ਨਰੇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਨਰ, ਜਗਤ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੇ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਇਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਗੁਲਾਮ ਮੋਹਮ੍ਮਦ (ਸਂਗੀਤਕਾਰ)|ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ]] ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਤਨੁਜਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਬੇਬੀ ਤਨੁਜਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਜਵਾਨ [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ]] ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]], ਨਰਗਿਸ, ਆਗਾ, ਬਿਪਿਨ ਗੁਪਤਾ, ਵਿਆਸ, ਕੁੱਕੂ, [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] ਅਤੇ ਸੈਮਸਨ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="citwf">{{Cite web |title=Amber (1952 film) |url=http://www.citwf.com/film12645.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417222937/http://www.citwf.com/film12645.htm |archive-date=17 April 2016 |access-date=27 March 2024 |website=Complete Index To World Film (CITWF) website |publisher=Alan Goble}}</ref> == ਪਲਾਟ == ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਸਾਜਿਸ਼, ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਤਲ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਨਰਗਿਸ ਨੇ ਅੰਬਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭੇਜੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਅੰਬਰ (ਬੇਬੀ [[ਤਨੂਜਾ]]) ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਅਨਾਥ ਕਬਾਇਲੀ ਲੜਕੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਨੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੁਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਤਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਣਜਾਣ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਤਲਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦਾਦੇ , ਰਾਜਾ (ਬਿਪਿਨ ਗੁਪਤਾ) ਕੋਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਹਿਲ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਅੰਬਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ,ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਐਸ਼ੋ-ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਡ ਅਤੇ ਐਸ਼ ਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਲ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਬਰ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸੈਰ 'ਤੇ, ਰਾਜ ([[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]]) ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਕਰਣ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਹਥ੍ਹੋੰ ਮਜਬੂਰ ਰਾਜੂ ਇੱਕ ਡਾਕੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਜੂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਰਾਜੇ ਦਾ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੇਵਕ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮਹਿਲ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਦੀਵਾਨਜੀ (ਰਮੇਸ਼ ਸਿਨਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੌਹਰ (ਨਯਾਮਪੱਲੀ) ਵੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਜ ਅੰਬਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਪ੍ਰਤੀ ਕਾਤਲਾਨਾ ਇਰਾਦੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਤ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਅੰਬਰ ਉਸ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੀਵਾਨਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਇੱਕ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਦੀਵਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅੰਬਰ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਦੇ ਅਸਲ ਕਾਤਲਾਂ ਵਜੋਂ ਲੱਭਣ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਕਾਸਟ == * [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ <ref name="citwf">{{Cite web |title=Amber (1952 film) |url=http://www.citwf.com/film12645.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417222937/http://www.citwf.com/film12645.htm |archive-date=17 April 2016 |access-date=27 March 2024 |website=Complete Index To World Film (CITWF) website |publisher=Alan Goble}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160417222937/http://www.citwf.com/film12645.htm "Amber (1952 film)"]. ''Complete Index To World Film (CITWF) website''. Alan Goble. Archived from [http://www.citwf.com/film12645.htm the original] on 17 April 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 March</span> 2024</span>.</cite></ref><ref name="Cineplot">{{Cite web |title=Amber (1952) - film review |url=http://cineplot.com/amber-1952-review/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ |archive-date=10 April 2016 |access-date=26 January 2025 |website=Cineplot.com website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ "Amber (1952) - film review"]. ''Cineplot.com website''. Archived from [http://cineplot.com/amber-1952-review/ the original] on 10 April 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 January</span> 2025</span>.</cite></ref> * ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅੰਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ]] <ref name="citwf" /><ref name="Cineplot" /> * ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਪਿਨ ਗੁਪਤਾ <ref name="citwf" /> * ਆਗਾ ਵੀਨੂ ਬਿਲਾਸੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ <ref name="citwf" /><ref name="Cineplot" /> * ਰਮੇਸ਼ ਸਿਨਹਾ ਦੀਵਾਨਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ <ref name="Cineplot" /> * ਨਾਇਮਪੱਲੀ ਜੌਹਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਬੀ. ਐਮ. ਵਿਆਸ ਰਾਜ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਤਨੂਜਾ]] ਛੋਟੀ ਅੰਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ <ref name="Cineplot" /> * ਗਾਇਕ, ਡਾਂਸਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁੱਕੂ <ref name="citwf" /><ref name="Cineplot" /> * [[ਹੈਲਨ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਹੈਲਨ]] ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਟੁਨ ਟੁਨ|ਟੂਨ ਟੂਨ]] * ਸੈਮਸਨ == ਗੀਤ ਸੰਗੀਤ == === ਗੀਤ ਸੂਚੀ === ਫਿਲਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ "ਹਮ ਤੁਮ ਯੇ ਬਹਾਰ, ਦੇਖੋ ਰੰਗ ਲਾਇਆ ਪਿਆਰ" ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਅਤੇ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ।<ref name="Cineplot">{{Cite web |title=Amber (1952) - film review |url=http://cineplot.com/amber-1952-review/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ |archive-date=10 April 2016 |access-date=26 January 2025 |website=Cineplot.com website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ "Amber (1952) - film review"]. ''Cineplot.com website''. Archived from [http://cineplot.com/amber-1952-review/ the original] on 10 April 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 January</span> 2025</span>.</cite></ref> ਇਸ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਗੁਲਾਮ ਮੋਹਮ੍ਮਦ (ਸਂਗੀਤਕਾਰ)|ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ]] ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਗੀਤ [[ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੂਨੀ|ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੁਨੀ]] ਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]] ਦੁਆਰਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Cineplot" /><ref name="HindiGeetmala">{{Cite web |title=Amber 1952 |url=https://hindigeetmala.net/movie/amber.htm |access-date=27 March 2024 |website=Hindigeetmala.net website}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !ਗੀਤ. !ਗਾਇਕ |- |"ਹਮ ਪਿਆਰ ਤੁਮ ਹੀ ਸੇ ਕਰਤੇ ਹੈਂ" |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |"ਟੂਟੇਗੀ ਨਾ ਪਿਆਰ ਕੀ ਡੋਰ" |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |"ਦਿਲ ਦੇਕੇ ਸਨਮ, ਤੁਮਹੇਂ ਪੱਛਤਾਏਂ ਹਮ, ਮਿਲ ਗਏ ਗਮ ਹੀ ਗਮ, ਔਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਮਿਲੀ" <ref name="Cineplot">{{Cite web |title=Amber (1952) - film review |url=http://cineplot.com/amber-1952-review/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ |archive-date=10 April 2016 |access-date=26 January 2025 |website=Cineplot.com website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160410201034/http://cineplot.com/amber-1952-review/ "Amber (1952) - film review"]. ''Cineplot.com website''. Archived from [http://cineplot.com/amber-1952-review/ the original] on 10 April 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 January</span> 2025</span>.</cite></ref><ref name="HindiGeetmala">{{Cite web |title=Amber 1952 |url=https://hindigeetmala.net/movie/amber.htm |access-date=27 March 2024 |website=Hindigeetmala.net website}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://hindigeetmala.net/movie/amber.htm "Amber 1952"]. ''Hindigeetmala.net website''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 March</span> 2024</span>.</cite></ref> |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] |- |"ਹਮ ਤੁਮ ਯੇ ਬਹਾਰ, ਦੇਖੋ ਰੰਗ ਲਾਇਆ ਪਿਆਰ" <ref name="Cineplot" /><ref name="HindiGeetmala" /> |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਸ਼ਮਾ ਜਲੀ, ਪਰਵਾਨਾ ਆਯਾ, ਸ਼ਮਾ ਜਲੀ" |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਦੁਨੀਆ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਯਾਰ ਵਫ਼ਾਦਾਰ" <ref name="Cineplot" /><ref name="HindiGeetmala" /> |[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਚਲੇ ਜਨ ਤੁਮ ਦੂਰ" |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] |- |"ਛੁਮ ਚੱਕਰੇ ਅਲਾਰ ਯਮ ਛੁਮ ਚਕਾਰੇ" |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]], [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]] |- |"ਧੂਮ ਧਡ਼ੱਕਾ, ਬੋਲੋ ਬੋਲੋ ਧੂਮ ਧਡ਼ੱਕੇ" <ref name="Cineplot" /> |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]], [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]] |- |"ਦਿਲ ਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਿਲ ਮੇਂ ਆਯਾ ਏਕ ਮਤਵਾਲਾ ਚੋਰ" |[[ਜ਼ੋਹਰਾਬਾਈ ਅੰਬਾਲੇਵਾਲੀ]], [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]] |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} 8n5eirtx5urj7vu8xmtl358eewu182r 0 204758 841932 2026-07-04T17:24:55Z Meenukusam 51574 "[[:en:Special:Redirect/revision/1359628407|Gajanan Jagirdar]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 841932 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Gajanan Jagirdar | image = Gajanan Jagirdar.jpg | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1907|04|02|df=yes}} | birth_place = [[Amravati]], [[Central Provinces and Berar]], [[British India]] | death_date = {{death date and age|1988|8|13|1907|04|02|df=yes}} | death_place = [[Bombay]], [[Maharashtra]], [[India]] | occupation = Actor, screenwriter, director | years_active = | spouse = | website = }} <templatestyles src="Div col/styles.css" />'''ਗਜਾਨਨ ਜਗੀਰਦਾਰ''' (2 ਅਪ੍ਰੈਲ 1907-13 ਅਗਸਤ 1988) ਇੱਕ ਤਜੁਰਬੇਕਾਰ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ]], ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਾਲ 1942 ਤੋਂ 1947 ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲ 1960 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਐੱਫ. ਟੀ. ਆਈ. ਆਈ.) ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਫਿਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ) ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ '''''ਫਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ''''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਗੀਰਦਾਰ ਨੇ 1961 ਤੋਂ 1962 ਤੱਕ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਐੱਫ. ਟੀ. ਆਈ. ਆਈ. ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ । ਉਹ ਆਪਣੀ ਐੱਫ. ਟੀ. ਆਈ. ਆਈ. ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕੈਂਪਸ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਦਾ ਅਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਟਾਨਿਸਲਾਵਸਕੀ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਾਨਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। 1962 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਵੈਜਯੰਤਾ'' ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਮਰਾਠੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="9thaward">{{Cite web |title=9th National Film Awards |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm9thNFAAward.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161202115652/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm9thNFAAward.aspx |archive-date=2 December 2016 |access-date=8 September 2011 |publisher=[[International Film Festival of India]]}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਗਜਾਨਨ ਜਗੀਰਦਾਰ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 1907 ਨੂੰ [[ਅਮਰਾਵਤੀ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਪਿਛਲੀ [[ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ|ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਹਨਾ ਨੇ ਸ਼ੌਕੀਆ ਤੌਰ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਗਜਾਨਨ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। == ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ == ਗਜਾਨਨ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1931 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫਿਲਮ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1934 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ''ਸਿੰਹਾਸਨ'' (1934) ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਰਾਮਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿੱਚ ਗਜਾਨਨ ਜਗੀਰਦਾਰ ਨੇ ਰਾਮਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ । == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ === * ''ਹੋਨਹਾਰ'' (1936) <ref>{{Bollywood Hungama person|g-jagirdaar<!-- id# 21826 -->|G Jagirdaar}}</ref> * ਮੈਂ ਹਰੀ (1940) * ''ਚਰਨੋਂ ਕੀ ਦਾਸੀ'' (1941) * ''ਵਸੰਤਸੇਨਾ'' (1942) * ''ਰਾਮਸ਼ਾਸਤਰੀ'' (1944, ਮਰਾਠੀ * ''ਬਹਿਰਾਮ ਖਾਨ'' (1946, ਹਿੰਦੀ) * ''ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ'' (1947) * ''ਉਮਾਜੇ ਨਾਇਕ'' (1961, ਮਰਾਠੀ) (ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ) * ''ਵਿਜੇਂਦਰ'' (1961, ਮਰਾਠੀ) === ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ===  {{Reflist|30em}} == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == ਗਜਾਨਨ ਜਗੀਰਦਾਰ ਨੂੰ 1962 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮ 'ਸ਼ਾਹੀਰ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ "ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਪਰਸ਼ੂਰਮ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੰਗਾਲ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੰਘ ਨੇ 5ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਬੀ. ਐੱਫ. ਜੇ. ਏ. ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਪੜੋਸੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਭਿਨੇ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਬੰਗਾਲ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੰਘ ਨੇ 8ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਬੀ. ਐੱਫ. ਜੇ. ਏ. ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ 1944 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਰਾਮਸ਼ਾਸਤਰੀ ਲਈ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਦੁੱਗਣਾ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। == ਮੌਤ == ਗਜਾਨਨ ਜਗੀਰਦਾਰ ਦੀ ਮੌਤ 13 ਅਗਸਤ 1988 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] (ਹੁਣ [[ਮੁੰਬਈ]]) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ 'ਤੇ [[ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ]] ਪੈਣ ਨਾਲ ਹੋਈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] k8s2nl5iqvx39397fwhk9ugwwaz0gqh 0 204759 841936 2026-07-04T19:21:28Z Travelsinward101 60948 "[[:en:Special:Redirect/revision/1351645407|Lahore Race Club]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 841936 wikitext text/x-wiki   '''[[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]]''' ਰੇਸ ਕਲੱਬ, ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਘੋੜ ਦੌੜ ਕਲੱਬ ਹੈ ਜੋ 1924 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਲਾਹੌਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=January 31, 2009 |title=Lost glory of the Lahore Race Club |url=https://www.dawn.com/news/965676/lost-glory-of-the-lahore-race-club |website=DAWN.COM}}</ref> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] mnb8g52vp9e22is3eyn0go12nd0l66x 841938 841936 2026-07-04T19:24:58Z Travelsinward101 60948 /* */ 841938 wikitext text/x-wiki   '''[[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]]''' ਰੇਸ ਕਲੱਬ, ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਘੋੜ ਦੌੜ ਕਲੱਬ ਹੈ ਜੋ 1924 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਲਾਹੌਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=January 31, 2009 |title=Lost glory of the Lahore Race Club |url=https://www.dawn.com/news/965676/lost-glory-of-the-lahore-race-club |website=DAWN.COM}}</ref> ਕੁਝ ਦਾ ਦਾਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 1874 ਤੋਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਘੋੜਦੌੜਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਕਲੱਬ ਦਾ ਰਸਮੀ ਰਿਕਾਰਡ ਇਨੀ ਪੁਰਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ 18 ਜਨਵਰੀ 1924 ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] dc4ouwx1gmide6m6h66mwwr5t6ogoo8 841939 841938 2026-07-04T19:27:17Z Travelsinward101 60948 /* */ naam angreezii vich 841939 wikitext text/x-wiki   '''[[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]]''' ਰੇਸ ਕਲੱਬ ( '''Lahore Race Club''' ), ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਘੋੜ ਦੌੜ ਕਲੱਬ ਹੈ ਜੋ 1924 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਲਾਹੌਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=January 31, 2009 |title=Lost glory of the Lahore Race Club |url=https://www.dawn.com/news/965676/lost-glory-of-the-lahore-race-club |website=DAWN.COM}}</ref> ਕੁਝ ਦਾ ਦਾਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 1874 ਤੋਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਘੋੜਦੌੜਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਕਲੱਬ ਦਾ ਰਸਮੀ ਰਿਕਾਰਡ ਇਨੀ ਪੁਰਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ 18 ਜਨਵਰੀ 1924 ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] j8q1kj07r8lrleucpv2z5w4rullxq0e 841940 841939 2026-07-04T19:34:50Z Travelsinward101 60948 /* */ 841940 wikitext text/x-wiki   '''[[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]]''' ਰੇਸ ਕਲੱਬ ( '''Lahore Race Club''' ), ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਘੋੜ ਦੌੜ ਕਲੱਬ ਹੈ ਜੋ 1924 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਲਾਹੌਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=January 31, 2009 |title=Lost glory of the Lahore Race Club |url=https://www.dawn.com/news/965676/lost-glory-of-the-lahore-race-club |website=DAWN.COM}}</ref> ਕੁਝ ਦਾ ਦਾਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 1874 ਤੋਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਘੋੜਦੌੜਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਕਲੱਬ ਦਾ ਰਸਮੀ ਰਿਕਾਰਡ ਇਨੀ ਪੁਰਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ 18 ਜਨਵਰੀ 1924 ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।. ਕਲੱਬ ਦਾ ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਜੇਲ ਰੋਡ 'ਤੇ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਜਿਲਾਨੀ ਪਾਰਕ ਦਾ ਸਾਈਟ ਹੈ। 1976 ਵਿੱਚ, ਜ਼ੁਲਫਿਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਲੱਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੌੜਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ ਰੋਡ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਇਹ 1980 ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲਗਭਗ ਪੰਦਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਦੌੜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ, ਪਰ ਸਤੰਬਰ 1981 ਵਿੱਚ ਕਲੱਬ ਨੇ ਕੋਟ ਲਖਪਤ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮ ਵਾਪਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 2,254 ਮੀਟਰ (1.4 ਮੀਲ) ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ, ਇਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਸਬਬ Pakistan Derby ਆਦਿ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] 2kxyr62h1l4i3qbbkq222emd5hekhhg 3 204760 841937 2026-07-04T19:21:29Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 841937 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Travelsinward101}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:21, 4 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) kpo0lutbl2qazaebjffqz38n5c9n506 0 204761 841941 2026-07-04T19:47:59Z Travelsinward101 60948 "[[:en:Special:Redirect/revision/1361442879|Lahore Metrobus]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 841941 wikitext text/x-wiki '''[[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]]''' '''Lahore Metrobus''' [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ]] exujtn6k7eow3o8xl1uzay4bdnoigfc 841942 841941 2026-07-04T19:50:05Z Travelsinward101 60948 /* */ 841942 wikitext text/x-wiki '''[[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]]''' '''ਮੈਟਰੋਬਸ ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੀ ਬਸ ਤੇਜ਼ ਰਵਾਨਗੀ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਲਾਹੌਰ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਬਸ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕੇ, ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਉਪਨਗਰਾਂ ਨਾਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਮੈਟਰੋਬਸ ਨੂੰ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਡਿਜਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ 11 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਗਜੂਮਾਟਾ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ ਤੱਕ ਖੁਲ੍ਹਿਆ। 27.0 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16.8 ਮੀਲ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਪ੍ਰਾਈਮ ਮੰਤਰੀ ਬੇਕਿਰ ਬੋਜ਼ਦਾਗ਼ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਦੂਜਾ ਤੇ ਤੀਜਾ ਕਦਮ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਕੀ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਈਟ ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀਆਂ ਸੁਝਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।''' [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ]] na61d6lwr4lbxrdzb2a528bprjy7a0n 841943 841942 2026-07-04T19:51:25Z Travelsinward101 60948 /* */ 841943 wikitext text/x-wiki '''[[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]]''' '''ਮੈਟਰੋਬਸ Lahore Metrobus''' , ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੀ ਬਸ ਤੇਜ਼ ਰਵਾਨਗੀ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਲਾਹੌਰ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਬਸ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕੇ, ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਉਪਨਗਰਾਂ ਨਾਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਮੈਟਰੋਬਸ ਨੂੰ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਡਿਜਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ 11 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਗਜੂਮਾਟਾ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ ਤੱਕ ਖੁਲ੍ਹਿਆ। 27.0 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16.8 ਮੀਲ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਪ੍ਰਾਈਮ ਮੰਤਰੀ ਬੇਕਿਰ ਬੋਜ਼ਦਾਗ਼ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਦੂਜਾ ਤੇ ਤੀਜਾ ਕਦਮ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਕੀ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਈਟ ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀਆਂ ਸੁਝਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ]] ro2d4ht9wfa77swyia9alvczgkz0y5a 841944 841943 2026-07-04T20:03:12Z Travelsinward101 60948 841944 wikitext text/x-wiki '''[[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]]''' '''ਮੈਟਰੋਬਸ Lahore Metrobus''' , ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੀ ਬਸ ਤੇਜ਼ ਰਵਾਨਗੀ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਲਾਹੌਰ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਬਸ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕੇ, ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਉਪਨਗਰਾਂ ਨਾਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਮੈਟਰੋਬਸ ਨੂੰ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਡਿਜਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ 11 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਗਜੂਮਾਟਾ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ ਤੱਕ ਖੁਲ੍ਹਿਆ। 27.0 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16.8 ਮੀਲ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਪ੍ਰਾਈਮ ਮੰਤਰੀ ਬੇਕਿਰ ਬੋਜ਼ਦਾਗ਼ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਦੂਜਾ ਤੇ ਤੀਜਾ ਕਦਮ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਕੀ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਈਟ ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀਆਂ ਸੁਝਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। '''ਟਿਕਟਿੰਗ''' ਮੈਟਰੋਬਸ ਟਰਮੀਨਲਾਂ 'ਤੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਿਕਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਮੌਜੂਦ ਹਨ: ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸਿੰਗਲ-ਰਾਈਡ ਟੋਕਨ ਅਤੇ ਟਿਕਟ ਬੂਥ ਜਾਂ ਸਵੈ-ਸੇਵਾ ਟਿਕਟ ਵੈਂਡਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ 'ਤੇ 30 ਰੁਪਏ (US$0.17) ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਟਰੋਬਸ ਕਾਰਡ ਜੋ ਕਈ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ RFID-ਅਧਾਰਿਤ ਕਾਰਡ ਕ੍ਰੈਡਿਟ-ਕਾਰਡ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਟਰੋ ਬੱਸ ਟਿਕਟ ਦਫਤਰਾਂ 'ਤੇ 130 ਰੁਪਏ (US$0.73) ਦੀ ਵਾਪਸੀਯੋਗ ਰਕਮ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ 1000 ਰੁਪਏ (US$5.65) ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਕਾਏ ਤੱਕ ਰੀਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਟਰੋਬਸ ਕਾਰਡ-ਧਾਰਕ ਸਿੱਧੇ ਟਰਮੀਨਲ 'ਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਟਰੋ ਬੱਸ ਦੇ ਫੀਡਰ ਰੂਟਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹੀ ਕਾਰਡ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ]] hgkxndvw5avm3udt7j96m8kdvskqam0 841945 841944 2026-07-04T20:04:06Z Travelsinward101 60948 841945 wikitext text/x-wiki [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]]ਮੈਟਰੋਬਸ Lahore Metrobus''' , ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੀ ਬਸ ਤੇਜ਼ ਰਵਾਨਗੀ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਲਾਹੌਰ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਬਸ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕੇ, ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਉਪਨਗਰਾਂ ਨਾਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਮੈਟਰੋਬਸ ਨੂੰ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਡਿਜਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ 11 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਗਜੂਮਾਟਾ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ ਤੱਕ ਖੁਲ੍ਹਿਆ। 27.0 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16.8 ਮੀਲ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਪ੍ਰਾਈਮ ਮੰਤਰੀ ਬੇਕਿਰ ਬੋਜ਼ਦਾਗ਼ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਦੂਜਾ ਤੇ ਤੀਜਾ ਕਦਮ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਕੀ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਈਟ ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀਆਂ ਸੁਝਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। '''ਟਿਕਟਿੰਗ''' ਮੈਟਰੋਬਸ ਟਰਮੀਨਲਾਂ 'ਤੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਿਕਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਮੌਜੂਦ ਹਨ: ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸਿੰਗਲ-ਰਾਈਡ ਟੋਕਨ ਅਤੇ ਟਿਕਟ ਬੂਥ ਜਾਂ ਸਵੈ-ਸੇਵਾ ਟਿਕਟ ਵੈਂਡਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ 'ਤੇ 30 ਰੁਪਏ (US$0.17) ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਟਰੋਬਸ ਕਾਰਡ ਜੋ ਕਈ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ RFID-ਅਧਾਰਿਤ ਕਾਰਡ ਕ੍ਰੈਡਿਟ-ਕਾਰਡ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਟਰੋ ਬੱਸ ਟਿਕਟ ਦਫਤਰਾਂ 'ਤੇ 130 ਰੁਪਏ (US$0.73) ਦੀ ਵਾਪਸੀਯੋਗ ਰਕਮ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ 1000 ਰੁਪਏ (US$5.65) ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਕਾਏ ਤੱਕ ਰੀਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਟਰੋਬਸ ਕਾਰਡ-ਧਾਰਕ ਸਿੱਧੇ ਟਰਮੀਨਲ 'ਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਟਰੋ ਬੱਸ ਦੇ ਫੀਡਰ ਰੂਟਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹੀ ਕਾਰਡ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ]] qlw3h2ok8fiusv1sfjjx5cuzovyacxy 841946 841945 2026-07-04T20:04:27Z Travelsinward101 60948 841946 wikitext text/x-wiki [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]]ਮੈਟਰੋਬਸ Lahore Metrobus , ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੀ ਬਸ ਤੇਜ਼ ਰਵਾਨਗੀ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਲਾਹੌਰ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਬਸ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕੇ, ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਉਪਨਗਰਾਂ ਨਾਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਮੈਟਰੋਬਸ ਨੂੰ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਡਿਜਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ 11 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਗਜੂਮਾਟਾ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ ਤੱਕ ਖੁਲ੍ਹਿਆ। 27.0 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16.8 ਮੀਲ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਪ੍ਰਾਈਮ ਮੰਤਰੀ ਬੇਕਿਰ ਬੋਜ਼ਦਾਗ਼ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਦੂਜਾ ਤੇ ਤੀਜਾ ਕਦਮ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਕੀ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਈਟ ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀਆਂ ਸੁਝਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। '''ਟਿਕਟਿੰਗ''' ਮੈਟਰੋਬਸ ਟਰਮੀਨਲਾਂ 'ਤੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਿਕਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਮੌਜੂਦ ਹਨ: ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸਿੰਗਲ-ਰਾਈਡ ਟੋਕਨ ਅਤੇ ਟਿਕਟ ਬੂਥ ਜਾਂ ਸਵੈ-ਸੇਵਾ ਟਿਕਟ ਵੈਂਡਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ 'ਤੇ 30 ਰੁਪਏ (US$0.17) ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਟਰੋਬਸ ਕਾਰਡ ਜੋ ਕਈ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ RFID-ਅਧਾਰਿਤ ਕਾਰਡ ਕ੍ਰੈਡਿਟ-ਕਾਰਡ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਟਰੋ ਬੱਸ ਟਿਕਟ ਦਫਤਰਾਂ 'ਤੇ 130 ਰੁਪਏ (US$0.73) ਦੀ ਵਾਪਸੀਯੋਗ ਰਕਮ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ 1000 ਰੁਪਏ (US$5.65) ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਕਾਏ ਤੱਕ ਰੀਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਟਰੋਬਸ ਕਾਰਡ-ਧਾਰਕ ਸਿੱਧੇ ਟਰਮੀਨਲ 'ਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਟਰੋ ਬੱਸ ਦੇ ਫੀਡਰ ਰੂਟਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹੀ ਕਾਰਡ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ]] os8rfu1lpoxy9cyrg2z6w6vzr5h5rl0 841947 841946 2026-07-04T20:04:51Z Travelsinward101 60948 841947 wikitext text/x-wiki ਲਾਹੌਰ ਮੈਟਰੋਬਸ Lahore Metrobus , ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੀ ਬਸ ਤੇਜ਼ ਰਵਾਨਗੀ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਲਾਹੌਰ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਬਸ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕੇ, ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਉਪਨਗਰਾਂ ਨਾਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਮੈਟਰੋਬਸ ਨੂੰ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਡਿਜਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ 11 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਗਜੂਮਾਟਾ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ ਤੱਕ ਖੁਲ੍ਹਿਆ। 27.0 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16.8 ਮੀਲ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਪ੍ਰਾਈਮ ਮੰਤਰੀ ਬੇਕਿਰ ਬੋਜ਼ਦਾਗ਼ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਦੂਜਾ ਤੇ ਤੀਜਾ ਕਦਮ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਕੀ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਈਟ ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀਆਂ ਸੁਝਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। '''ਟਿਕਟਿੰਗ''' ਮੈਟਰੋਬਸ ਟਰਮੀਨਲਾਂ 'ਤੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਿਕਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਮੌਜੂਦ ਹਨ: ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸਿੰਗਲ-ਰਾਈਡ ਟੋਕਨ ਅਤੇ ਟਿਕਟ ਬੂਥ ਜਾਂ ਸਵੈ-ਸੇਵਾ ਟਿਕਟ ਵੈਂਡਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ 'ਤੇ 30 ਰੁਪਏ (US$0.17) ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਟਰੋਬਸ ਕਾਰਡ ਜੋ ਕਈ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ RFID-ਅਧਾਰਿਤ ਕਾਰਡ ਕ੍ਰੈਡਿਟ-ਕਾਰਡ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਟਰੋ ਬੱਸ ਟਿਕਟ ਦਫਤਰਾਂ 'ਤੇ 130 ਰੁਪਏ (US$0.73) ਦੀ ਵਾਪਸੀਯੋਗ ਰਕਮ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ 1000 ਰੁਪਏ (US$5.65) ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਕਾਏ ਤੱਕ ਰੀਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਟਰੋਬਸ ਕਾਰਡ-ਧਾਰਕ ਸਿੱਧੇ ਟਰਮੀਨਲ 'ਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਟਰੋ ਬੱਸ ਦੇ ਫੀਡਰ ਰੂਟਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹੀ ਕਾਰਡ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ]] ej67fvybkkc8wdmvlz9o1d0v11d74pk 841948 841947 2026-07-04T20:05:09Z Travelsinward101 60948 841948 wikitext text/x-wiki '''ਲਾਹੌਰ ਮੈਟਰੋਬਸ Lahore Metrobus''' , ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੀ ਬਸ ਤੇਜ਼ ਰਵਾਨਗੀ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਲਾਹੌਰ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਬਸ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕੇ, ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਉਪਨਗਰਾਂ ਨਾਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਮੈਟਰੋਬਸ ਨੂੰ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਡਿਜਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ 11 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਗਜੂਮਾਟਾ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ ਤੱਕ ਖੁਲ੍ਹਿਆ। 27.0 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16.8 ਮੀਲ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਪ੍ਰਾਈਮ ਮੰਤਰੀ ਬੇਕਿਰ ਬੋਜ਼ਦਾਗ਼ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਦੂਜਾ ਤੇ ਤੀਜਾ ਕਦਮ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਕੀ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਈਟ ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀਆਂ ਸੁਝਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। '''ਟਿਕਟਿੰਗ''' ਮੈਟਰੋਬਸ ਟਰਮੀਨਲਾਂ 'ਤੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਿਕਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਮੌਜੂਦ ਹਨ: ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸਿੰਗਲ-ਰਾਈਡ ਟੋਕਨ ਅਤੇ ਟਿਕਟ ਬੂਥ ਜਾਂ ਸਵੈ-ਸੇਵਾ ਟਿਕਟ ਵੈਂਡਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ 'ਤੇ 30 ਰੁਪਏ (US$0.17) ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਟਰੋਬਸ ਕਾਰਡ ਜੋ ਕਈ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ RFID-ਅਧਾਰਿਤ ਕਾਰਡ ਕ੍ਰੈਡਿਟ-ਕਾਰਡ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਟਰੋ ਬੱਸ ਟਿਕਟ ਦਫਤਰਾਂ 'ਤੇ 130 ਰੁਪਏ (US$0.73) ਦੀ ਵਾਪਸੀਯੋਗ ਰਕਮ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ 1000 ਰੁਪਏ (US$5.65) ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਕਾਏ ਤੱਕ ਰੀਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਟਰੋਬਸ ਕਾਰਡ-ਧਾਰਕ ਸਿੱਧੇ ਟਰਮੀਨਲ 'ਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਟਰੋ ਬੱਸ ਦੇ ਫੀਡਰ ਰੂਟਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹੀ ਕਾਰਡ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ]] eh2zjxn8lrtn99y0xoqom8gpcv2f3o4 841955 841948 2026-07-04T23:09:19Z Southasiapublisherco6 60952 /* */ 841955 wikitext text/x-wiki ਲਾਹੌਰ ਮੈਟਰੋਬਸ Lahore Metrobus, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਹੀ ਬਸ ਤੇਜ਼ ਰਵਾਨਗੀ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਲਾਹੌਰ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਬਸ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਸਿਸਟਮ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕੇ, ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਉਪਨਗਰਾਂ ਨਾਲ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲਾਹੌਰ ਮੈਟਰੋਬਸ ਨੂੰ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਡਿਜਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ 11 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਗਜੂਮਾਟਾ ਤੋਂ ਸ਼ਾਹਦਰਾ ਬਾਗ ਤੱਕ ਖੁਲ੍ਹਿਆ। 27.0 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (16.8 ਮੀਲ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਪ੍ਰਾਈਮ ਮੰਤਰੀ ਬੇਕਿਰ ਬੋਜ਼ਦਾਗ਼ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। ਦੂਜਾ ਤੇ ਤੀਜਾ ਕਦਮ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਕੀ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ ਲਾਈਟ ਰੇਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀਆਂ ਸੁਝਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। '''ਟਿਕਟਿੰਗ''' ਮੈਟਰੋਬਸ ਟਰਮੀਨਲਾਂ 'ਤੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟਿਕਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਮੌਜੂਦ ਹਨ: ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸਿੰਗਲ-ਰਾਈਡ ਟੋਕਨ ਅਤੇ ਟਿਕਟ ਬੂਥ ਜਾਂ ਸਵੈ-ਸੇਵਾ ਟਿਕਟ ਵੈਂਡਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ 'ਤੇ 30 ਰੁਪਏ (US$0.17) ਵਿੱਚ ਖਰੀਦੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਟਰੋਬਸ ਕਾਰਡ ਜੋ ਕਈ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ RFID-ਅਧਾਰਿਤ ਕਾਰਡ ਕ੍ਰੈਡਿਟ-ਕਾਰਡ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਟਰੋ ਬੱਸ ਟਿਕਟ ਦਫਤਰਾਂ 'ਤੇ 130 ਰੁਪਏ (US$0.73) ਦੀ ਵਾਪਸੀਯੋਗ ਰਕਮ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕਾਰਡਾਂ ਨੂੰ 1000 ਰੁਪਏ (US$5.65) ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਕਾਏ ਤੱਕ ਰੀਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਟਰੋਬਸ ਕਾਰਡ-ਧਾਰਕ ਸਿੱਧੇ ਟਰਮੀਨਲ 'ਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਟਰੋ ਬੱਸ ਦੇ ਫੀਡਰ ਰੂਟਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹੀ ਕਾਰਡ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਰਦਾ ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੇਖ]] bag4um3uogymbzaim8wyuea9k87fk76 3 204762 841956 2026-07-04T23:09:20Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 841956 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Southasiapublisherco6}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:09, 4 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) 88y6jifi6o6lg69kygktmyl1992rmqb 3 204763 841961 2026-07-05T09:31:41Z J ansari 15836 J ansari ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Wojtek1171]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mnemonius]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Wojtek1171|Wojtek1171]]" to "[[Special:CentralAuth/Mnemonius|Mnemonius]]" 841961 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mnemonius]] hwymlnhazrp64qavkiv1s0gvw3gibn2