ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2791 842021 840232 2026-07-06T21:29:13Z Nitesh Gill 8973 842021 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ | native_name = ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ | native_name_lang = | image = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ.jpg | caption = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ | religious_affiliation = [[ਸਿੱਖੀ]] | location = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | state = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | country = [[ਭਾਰਤ]] | map_type = India Punjab#India#Asia | map_size = 200 | coordinates = {{coord|31|37|12|N|74|52|35|E|region:IN-PB|display=inline,title}} | year_completed = 1589 (ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ), 1604 (ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ) {{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} | groundbreaking = ਦਸੰਬਰ 1581{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} | website = {{Official URL}} }} '''ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ''' ਜਾਂ '''ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ''' ({{IPA-pa|dəɾbaːɾ saːh(ɪ)b}}; ਭਾਵ: ਰੱਬ ਦਾ ਘਰ) [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਸਥਾਨ ([[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ]]) ਹੈ।<ref name=eos>{{cite web |url= http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title= Harimandar |last1=Kerr |first1=Ian J.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|access-date=1 July 2018}}</ref><ref>{{cite book|author=Eleanor Nesbitt|title=Sikhism: A Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=zD8SDAAAQBAJ|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280601-7|pages=67–69, 150}}</ref> ਇਹ [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=eos/>{{sfn|The Editors of Encyclopaedia Britannica|2014}} ਇਹ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਦੁਆਰਾ 1577 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਏ ਗਏ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod|2014|p=33}}{{sfn|Pardeep Singh Arshi|1989|pp=5–7}} ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਵਿੱਚ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ|ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41-42}} 1604 ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਨੇ ਇੱਥੇ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੇ ਇੱਕ ਖਰੜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ "ਅਠ ਸਠ ਤੀਰਥ" ਕਿਹਾ।<ref name="eos" /><ref name="Cole2004p7">{{harvnb|W. Owen Cole|2004|page=7}}</ref> ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1606 ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1757, 1762 ਅਤੇ 1764 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵੀ 1657 ਦੇ [[ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ]] ਵਾਲੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ [[ਬੁੰਗਾ]] ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੜੀਵਾਰ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ 1764 ਵਿੱਚ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਦੁਆਰਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਹਰਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਰਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, [["ਸਵਰਨ ਮੰਦਰ"]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ 1830 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ [[ਅਰਬ ਲੋਕ|ਅਰਬ]], [[ਭਾਰਤੀ]] ਅਤੇ [[ਯੂਰਪ|ਯੂਰਪੀ]] ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਫ ਝਲਕਦੇ ਹਨ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੇ ਚਾਰ ਦੁਆਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਹਰ [[ਧਰਮ]], ਨਸਲ, ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦੇ [[ਲੰਗਰ]] ਵਿੱਚ ਹਰ ਮੁਲਕ, ਧਰਮ, ਜਾਤੀ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ [[ਲੰਗਰ|ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ]] ਛੱਕਦੇ ਹਨ। == ਨਾਮਕਰਨ == ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=eos/><ref>{{Cite book |last=Asher |first=Catherine Blanshard |url=https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&pg=316 |title=Architecture of Mughal India |year=1992 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26728-1 |page=316 |language=en |quote=Situated in the middle of an enormous tank connected to land via a long causeway, the shrine is known as Harimandir. |access-date=11 March 2022 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101150152/https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&pg=316 |url-status=live }}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ "ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਕ" ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Harmandir-Sahib">{{cite encyclopedia |title=Harmandir-Sahib |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |year=2014 |url=https://www.britannica.com/topic/Harmandir-Sahib |access-date=2 May 2018|archive-date=10 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180310123229/https://www.britannica.com/topic/Harmandir-Sahib |url-status=live}}</ref> "ਹਰਿਮੰਦਰ" ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ: "ਹਰਿ", ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿਦਵਾਨ "ਰੱਬ" ਵਜੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ,<ref name=eos/> ਅਤੇ "ਮੰਦਰ", ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ "ਘਰ" ਹੈ।{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod|2014|p=146}} "ਸਾਹਿਬ" ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਕਸਰ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book |last=McLeod |first=W.H. |title=Historical Dictionary of Sikhism |publisher=Rowman & Littlefield |year=2014 |isbn=978-1442236011 |page=269}}</ref> ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ "ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ" ਨਾਮ ਦੇ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੀਰਤਪੁਰ ਅਤੇ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਹਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ।{{sfn|Henry Walker|2002|pp=95-98}}<ref>{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C&pg=PA97 |year=2000 |publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|page=97}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ 1577 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਟੱਕ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖੀ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨੇੜੇ ਦੇ [[ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ]] ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਕੁਝ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਤੁਹਫੇ ਵਜੋਂ ਦਿਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨਗਰ ਵਸਿਆ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ, ਚੱਕ ਰਾਮਦਾਸ ਯਾ ਚੱਕ ਗੁਰੂ ਪਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਸੰਤੋਖਸਰ ਤੇ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਇਆ, ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ [[ਕੌਲਸਰ]] ਤੇ [[ਬਿਬੇਕਸਰ]] ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਹਦੂਦ ਵਿੱਚ [[ਲੋਹਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉੱਸਰਵਾਇਆ। 1635 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ ਤਾਂ ਤਕਰੀਬਨ 65 ਸਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ [[ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ]] ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਹੇਠ ਰਿਹਾ। 1699 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨ ਉਪਰੰਤ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਤਾਰ ਚੜਾਉ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। 1765 ਵਿੱਚ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਕਈ ਮਿਸਲ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੇ ਬੁੰਗੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਕਟੜੇ ਯਾ ਹਲਕੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਜੋਕਿ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੇ ਦਸਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਸਨ। ਅਹਿਮ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ 1801 ਤੱਕ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਨੇ 1805 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮਜ਼ਮਾ ਤੋਪ ਤੇ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿਲੇ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ੇਖਾਨੇ ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। 1815 ਵਿੱਚ [[ਰਾਮਗੜੀਆ]] ਕਿਲ੍ਹਾ ਹਥਿਆ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ 1820 ਵਿੱਚ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਤੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲੈਣ ਬਾਅਦ ਪੂਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਲ੍ਹਾ [[ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ]] ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਬਾਗ ਲਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉੱਤੇ ਸੋਨਾ ਜੜਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸਨਅਤੀ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। === ਉਸਾਰੀ === [[File:Ranjit Singh at Harmandir Sahib - August Schoefft - Vienna 1850 - Princess Bamba Collection - Lahore Fort.jpg|thumb|ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹਨ।]] ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਸੰਸਕਰਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮਾਲਕਾਂ ਤੋਂ 700 ਰੁਪਏ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦਾਨ ਨਾਲ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ, ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦਾਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=eosramdas>{{cite web |author=G.S. Mansukhani |title=Encyclopaedia of Sikhism |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |publisher=Punjab University Patiala |access-date=19 January 2017 |archive-date=29 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729230458/http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |url-status=live }}</ref>{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod| 2014|p=67}} [[File:The Golden Temple in 1840.png|thumb|ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲਗਭਗ 1840]] 1581 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} ਉਸਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸਾਲ ਲੱਗ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਅਰਵਿੰਦ-ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡੇਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਅਸਥਾਨ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੁਲ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅੰਤਮ ਟੀਚਾ ਇੱਕ ਸੀ,{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} 1589 ਵਿੱਚ, ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਲਵਾਦ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਹੈ।{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod|2014|p=205}}<ref>{{cite book |title=State Formation and the Establishment of Non-Muslim Hegemony: Post-Mughal 19th-century Punjab |author=Rishi Singh |year=2015 |publisher=Sage Publications India |isbn=978-9351505044}} It is, however, possible that Mian Mir, who had close links to Guru Arjan, was invited and present at the time of the laying of the foundation stone, even if he did not lay the foundation stone himself.</ref> ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite book |title=State Formation and the Establishment of Non-Muslim Hegemony: Post-Mughal 19th-century Punjab |author=Rishi Singh |year=2015 |publisher=Sage Publications India |isbn=978-9351505044}}</ref> ਉਦਘਾਟਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰੋਵਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। 16 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਸੰਕਲਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਰੱਖੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।{{sfn|Nikky-Guninder Kaur Singh |2011|pp=34–35}} ਅਠ ਸਠ ਤੀਰਥ ("68 ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਅਸਥਾਨ"), ਪਰਕਰਮਾ (ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਰਸਤਾ) ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਛੱਤਰੀ ਹੈ।<ref name=eos/><ref name="Cole2004p7"/><ref>{{cite book |author=Madanjit Kaur |title=The Golden Temple: Past and Present |location=Amritsar |publisher=Dept. of Guru Nanak Studies, Guru Nanak Dev University Press |year=1983 |page=174 |oclc=18867609 |url=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPageContent.jsp?ID=2638&page=240&CategoryID=1&Searched=W3GX |access-date=2 September 2020 |archive-date=4 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204001403/http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPageContent.jsp?ID=2638&page=240&CategoryID=1&Searched=W3GX |url-status=live }}</ref> ਇਹ ਨਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਬਲਿਊ. ਓਵਨ ਕੋਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨਾ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ 68 ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਕਿ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਸਾਰੇ 68 ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।<ref name="Cole2004p6">{{harvnb|W. Owen Cole|2004|pages=6–9}}</ref>{{sfn|Pashaura Singh| Louis E. Fenech|2014|pp=435–436}} ਅਰਵਿੰਦ-ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡੈਅਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਬਿੰਦੂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} [[File:Golden Temple, Amritsar 03.jpg|thumb|ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਰ]] === ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੱਕ === ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਂਈ ਮੀਂਆ ਮੀਰ (1550-1635) ਪਾਸੋਂ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਨੂੰ ਰੱਖਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ (1534-1581) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਦੁਸਰੇ ਪਾਸੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਵਲੋਂ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨੂੰ ਉਸ ਵਕਤ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਠੀਕ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉਸਾਰੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ, 16 ਅਗਸਤ 1604 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤੀ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]] ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅਤੇ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਜੋ ਮਰਯਾਦਾ ਬੰਨ੍ਹੀ ਸੀ ਉਹ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਜਦ 1635 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਛੱਡ ਕੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਜਦ 1664 ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਏ ਤਾਂ ਨਵੇਂ ਵਾਰਸਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਲਏ। === ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੌਰਾਨ === ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ 1699 ਈਸਵੀ ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਭੁਪਾਲ ਸਿੰਘ]], [[ਭਾਈ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ]], [[ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ]], [[ਦਾਨ ਸਿੰਘ]], [[ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜਿਆ।<ref>https://www.rozanaspokesman.in/opinion/special-article/130421/historical-day-of-creation-of-khalsa-panth.html</ref> 1709 ਤੋਂ 1765 ਵਿੱਚਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਵਾਲਾ ਸਨ। 1733 ਵਿੱਚ ਜਦ [[ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧ [[ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਨਵਾਬੀ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲੀ ਰੌਣਕ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਪਰ 1735 ਵਿੱਚ ਅਹਿਦਨਾਮਾ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ 1737 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਕੋਤਵਾਲ ਥਾਪ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। [[ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿਤੱਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਹਰਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ [[ਮੀਰਾਂ ਕੋਟ]] ਦੇ [[ਭਾਈ ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ]] ਤੇ ਮਾੜੀ ਕੰਬੋਕੇ ਦੇ [[ਭਾਈ ਸੁਖਾ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਭੇਸ ਵਟਾ ਕੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਦਾ ਸਿਰ ਜਾ ਵੱਢਿਆ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਪਰਤ ਆਏ। ਇਹ ਵਾਕਿਆ 11 ਅਗਸਤ 1740 ਦਾ ਹੈ। 1753 ਵਿੱਚ [[ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ ਸੁਤੰਤਰ ਆਣਾ ਜਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਨਾਮ ਮਾਤਰ ਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} 1762 ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਅਫਗਾਨ ਹੱਲੇ ਵੇਲੇ [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਰੂਦ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਦਿਵਾਲੀ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਫਿਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। 1764 ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਨ ਪਿਛੋਂ ਸਰਦਾਰ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਸਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜ਼ਾਰੀ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਮਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਫ਼ੰਡ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਰਖਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਕਮ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਜਮਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। [[ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ]] ਦੇ [[ਭਾਈ ਦੇਸ ਰਾਜ]] ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸੀਲ 'ਗੁਰੂ ਕੀ ਮੋਹਰ' ਦੇ ਦੀ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਫ਼ੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸਤਵੇਂ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ 1 ਦਸੰਬਰ 1764 ਨੂੰ ਅਬਦਾਲੀ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸ੍ਰ: ਗੁਰਬਖਸ਼ ਹਿੰਘ ਨੇ 30 ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੱਕ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪਵਿਤੱਰ ਇਮਾਰਤ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਅੱਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਵਕਤ ਆਇਆ ਜੱਦ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਛੱਤ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦਾਰ ਜੜ੍ਹਤ ਤੇ ਨਕਾਸ਼ਕਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ == ਮੰਦਿਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ 1 ਤੋਂ 8 ਜੂਨ 1984 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ) ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੋਂ ਖਾੜਕੂ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਕੋਡਨੇਮ ਸੀ। ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਕੋਲ ਸੀ।<ref name="TH_Mi6">{{cite news|title=RAW chief consulted MI6 in build-up to Operation Bluestar|url=http://www.thehindu.com/news/national/raw-chief-consulted-mi6-in-buildup-to-operation-bluestar/article5579516.ece|work=[[The Hindu]]|date=16 January 2014|access-date=31 January 2014|location=Chennai, India|first=Praveen|last=Swami|archive-url=https://web.archive.org/web/20140118044721/http://www.thehindu.com/news/national/raw-chief-consulted-mi6-in-buildup-to-operation-bluestar/article5579516.ece|archive-date=18 January 2014|url-status=live}}</ref> ਜੁਲਾਈ 1982 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>Khushwant Singh, A History of the Sikhs, Volume II: 1839–2004, New Delhi, Oxford University Press, 2004, p. 332.</ref><ref name="dnaindia.com">{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report-operation-blue-star-india-s-first-tryst-with-militant-extremism-2270293|title=Operation Blue Star: India's first tryst with militant extremism|date=5 November 2016|work=DNA|access-date=29 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171103012225/http://www.dnaindia.com/india/report-operation-blue-star-india-s-first-tryst-with-militant-extremism-2270293|archive-date=3 November 2017|url-status=live}}</ref> ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਸਤਰਖਾਨਾ ਅਤੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਬਣਾ ਲਿਆ।<ref name="LA_accord">{{cite news |title=Sikh Leader in Punjab Accord Assassinated |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-08-21-mn-1021-story.html |access-date=14 June 2018 |agency=Times Wire Services |newspaper=LA Times|date=21 August 1985 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160129025949/http://articles.latimes.com/1985-08-21/news/mn-1021_1_sikh-militants |archive-date=29 January 2016 |url-status=live|quote=The Punjab violence reached a peak in June, 1984, when the army attacked the Golden Temple in Amritsar, the holiest Sikh shrine, killing hundreds of Sikh militants who lived in the temple complex, and who the government said had turned it into an armory for Sikh terrorism. }}</ref> 1 ਜੂਨ 1984 ਨੂੰ, ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite encyclopedia | title =India | encyclopedia = Encyclopædia Britannica | editor-last = Wolpert | editor-first = Stanley A. | year = 2009 }}</ref> 3 ਜੂਨ 1984 ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜੀ ਇਕਾਈਆਂ ਅਤੇ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਬਲਾਂ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। 5 ਜੂਨ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਝੜਪਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਲੜਾਈ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ, ਜੋ 8 ਜੂਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਈ। ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਵੁੱਡਰੋਜ਼ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਫਾਈ ਮੁਹਿੰਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{cite book |last1=Kiessling |first1=Hein |title=Faith, Unity, Discipline: The Inter-Service-Intelligence (ISI) of Pakistan |date=2016 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-1849048637 |url=https://books.google.com/books?id=y_cgDgAAQBAJ&pg=PT146 |access-date=4 July 2020 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308155446/https://books.google.com/books?id=y_cgDgAAQBAJ&pg=PT146#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> ਫੌਜ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਫਾਇਰਪਾਵਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸਮਝਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਚੀਨੀ-ਬਣੇ ਰਾਕੇਟ-ਪ੍ਰੋਪੇਲਡ ਗ੍ਰਨੇਡ ਲਾਂਚਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਟੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਾਲੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਐਂਟੀ-ਟੈਂਕ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ-ਗਨ ਫਾਇਰ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। 24 ਘੰਟੇ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫੌਜ ਨੇ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਫੌਜ ਲਈ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਅੰਕੜੇ 83 ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 249 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ।<ref>{{cite web |author= Varinder Walia |date= 20 March 2007 |url= http://www.tribuneindia.com/2007/20070320/punjab1.htm |title= Army reveals startling facts on Bluestar |work= Tribune India |access-date= 9 August 2009 |archive-date= 5 July 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090705183849/http://www.tribuneindia.com/2007/20070320/punjab1.htm |url-status= live }}</ref> ਸਰਕਾਰੀ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, 1,592 ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 493 ਸੰਯੁਕਤ ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।<ref>{{cite book |title=White Paper on the Punjab Agitation |date=1984 |publisher=[[Shiromani Akali Dal]] and [[Government of India]] |page=169 |url=https://books.google.com/books?id=wqSAngEACAAJ&q=493 |access-date=4 July 2020 |archive-date=30 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330072248/https://books.google.com/books?id=wqSAngEACAAJ&q=493 |url-status=live }}</ref> ਸਰਕਾਰੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫਸੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਢਾਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite book |last1=Kiss |first1=Peter A. |title=Winning Wars amongst the People: Case Studies in Asymmetric Conflict |date=2014 |publisher=Potomac Books |isbn=978-1612347004 |page=100 |edition=Illustrated |url=https://books.google.com/books?id=uIY6AwAAQBAJ&pg=PA100 |access-date=4 July 2020 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308155349/https://books.google.com/books?id=uIY6AwAAQBAJ&pg=PA100#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਚੇਲਾਨੀ, ਇਕਲੌਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਿਪੋਰਟਰ ਸਨ ਜੋ ਮੀਡੀਆ ਬਲੈਕਆਊਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ।<ref name=casualities3>{{cite news | last = Hamlyn |first =Michael | title = Amritsar witness puts death toll at 1000| page =7| work = The Times| date = 12 June 1984}}</ref> ਟੈਲੀਕਸ ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿਸਪੈਚਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਖੂਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼, ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਿਸਪੈਚ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ। ਡਿਸਪੈਚ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਿਆਨਕ ਬੰਦੂਕ-ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 780 ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ 400 ਫੌਜੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{cite news|title=Golden Temple Sikhs Surrender|url=https://www.theguardian.com/theguardian/1984/jun/07/fromthearchive|author=Eric Silver|work=The Guardian|date=7 June 1984|access-date=8 March 2021|archive-date=9 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309164619/http://www.theguardian.com/theguardian/1984/jun/07/fromthearchive|url-status=live}}</ref> ਚੇਲਾਨੀ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ "ਅੱਠ ਤੋਂ ਦਸ" ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਡਿਸਪੈਚ ਵਿੱਚ, ਚੇਲਾਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਫੌਜ ਨੇ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name=tiedandshot>{{cite news | last = Chellaney |first = Brahma | title = Sikhs in Amritsar 'tied up and shot'| work = The Times| date = 14 June 1984}}</ref> ਇਸ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚੇਲੇਨੀ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰੈਸ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ, ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਦੇ ਦੋ ਦੋਸ਼, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ,<ref>{{cite news| title =India is set to drop prosecution of AP reporter in Punjab Case| agency =Associated Press| page =5| work =The New York Times| date =14 September 1985| url =http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0F11FC3D5D0C778DDDA00894DD484D81| access-date =14 January 2009| archive-url =https://web.archive.org/web/20110102045846/http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0F11FC3D5D0C778DDDA00894DD484D81| archive-date =2 January 2011| url-status =live| df =dmy-all}}</ref> ਉਸਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅੰਕੜਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news| title = Indian Police Question Reporter on Amritsar| agency = Associated Press| work = The New York Times| date = 24 November 1984| url = https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9401E6DA1638F937A15752C1A962948260| access-date = 14 January 2009| archive-url = https://web.archive.org/web/20110103080208/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9401E6DA1638F937A15752C1A962948260| archive-date = 3 January 2011| url-status = live| df = dmy-all}}</ref> ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਦੱਸਿਆ।<ref name=david>{{cite book | last = Westerlund | first = David | title = Questioning The Secular State: The Worldwide Resurgence of Religion in Politics. | url = https://archive.org/details/questioningsecul0000unse_s8a5 | publisher=C. Hurst & Co |year=1996 |page=1276 |isbn =978-1-85065-241-0 }}</ref> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ;<ref name="IT_deserters">{{cite news |last1=Sandhu |first1=Kanwar |title=Sikh Army deserters are paying the price for their action |url=https://www.indiatoday.in/magazine/special-report/story/19900515-sikh-army-deserters-struggle-to-earn-livelihood-812580-1990-05-15 |access-date=19 June 2018 |publisher=India Today |date=15 May 1990 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619214140/https://www.indiatoday.in/magazine/special-report/story/19900515-sikh-army-deserters-struggle-to-earn-livelihood-812580-1990-05-15 |archive-date=19 June 2018 |url-status=live }}</ref> ਕਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, 31 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਨੂੰ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦੋ ਸਿੱਖ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕਾਂ, ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name="dnaindia.com"/> ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਰੋਸ ਨੇ 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book|last=Singh|first=Pritam|title=Federalism, Nationalism and Development: India and the Punjab Economy|url=https://books.google.com/books?id=mQLDcjhNoJwC&pg=PR4|year=2008|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-45666-1|page=45|access-date=4 July 2020|archive-date=8 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308155232/https://books.google.com/books?id=mQLDcjhNoJwC&pg=PR4|url-status=live}}</ref> 1984 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਰੋਵਰ (ਸਰੋਵਰ) ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਿਕਾਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਫਾਈ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name=":25" /> ਇਸ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸੈਂਕੜੇ ਘਰ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ "ਗਲਿਆਰਾ" (ਜਿਸਨੂੰ ਗਾਲਿਆਰਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨਾਮਕ ਅਹਾਤੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਗਲਿਆਰਾ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/amritsar/five-years-on-govt-yet-to-announce-closure-of-galliara-project-191665|title=Five years on, govt yet to announce closure of Galliara Project : The Tribune India|access-date=26 February 2023|archive-date=26 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226214852/https://www.tribuneindia.com/news/archive/amritsar/five-years-on-govt-yet-to-announce-closure-of-galliara-project-191665|url-status=live}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੂਨ 1988 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/sgpc-seeks-control-of-golden-temple-galliara-heritage-street-101627674792222.html|title=SGPC seeks control of Golden Temple galliara, heritage street|date=31 July 2021|website=Hindustan Times|access-date=26 February 2023|archive-date=26 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226214848/https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/sgpc-seeks-control-of-golden-temple-galliara-heritage-street-101627674792222.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/golden-temple-galiara-haven-for-drug-addicts-cops-claim-no-info-2908745/|title=Golden Temple: Galiara haven for drug addicts, cops claim 'no info'|date=12 July 2016|access-date=26 February 2023|archive-date=26 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226214854/https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/golden-temple-galiara-haven-for-drug-addicts-cops-claim-no-info-2908745/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/punjab/nanhi-chhaan-s-golden-temple-galliara-upkeep-contract-ends-562238|title=Nanhi Chhaan's Golden Temple 'galliara' upkeep contract ends : The Tribune India|access-date=26 February 2023|archive-date=26 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226214848/https://www.tribuneindia.com/news/archive/punjab/nanhi-chhaan-s-golden-temple-galliara-upkeep-contract-ends-562238|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Golden temple's galiara, a picture of complete neglect |url=https://www.pressreader.com/india/hindustan-times-amritsar/20190124/281835759905392 |via=PressReader |access-date=26 February 2023 |archive-date=26 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226214847/https://www.pressreader.com/india/hindustan-times-amritsar/20190124/281835759905392 |url-status=live }}</ref> ਦਸੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ (ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ) ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰੇਲਿੰਗ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੰਦਰ ਦੀ ਕਾਪੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਈ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਲਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਘਾਤਕ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/amritsar-youth-disrupt-religious-service-in-golden-temple/articleshow/88361638.cms|title=Amritsar: Youth disrupts religious service in Golden Temple|newspaper=Times of India|date=19 December 2021|accessdate=19 December 2021|first=Yudhvir|last=Rana|archive-date=19 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219003839/https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/amritsar-youth-disrupt-religious-service-in-golden-temple/articleshow/88361638.cms|url-status=live}}</ref> 2023 ਦੇ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਧਮਾਕੇ 7 ਮਈ ਅਤੇ 9 ਮਈ 2023 ਨੂੰ ਹੋਏ ਸਨ।<ref>{{cite news |title=National Security Guard team at Amritsar twin blast site |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/national-security-guard-team-at-amritsar-twin-blast-site20230509091226/ |access-date=25 June 2023 |work=ANI News |date=9 May 2023 |archive-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516160640/https://www.aninews.in/news/national/general-news/national-security-guard-team-at-amritsar-twin-blast-site20230509091226/ |url-status=live }}</ref> == ਇਮਾਰਤ == [[ਤਸਵੀਰ:Sri Darbar Sahib.jpeg|thumb|ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲ੍ਹੋਂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਵੀ ਉਸ ਵਕਤ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇੱਕਠੇ ਹੀ 1570 ਈ: ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ 1577 ਈ: ਵਿੱਚ ਬਣ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਹਜ਼ਰਤ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਦੁਆਰਾ 3 ਜਨਵਰੀ 1588 ਵਿੱਚ ਰੱਖਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਖ਼ੁਦ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]], [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]], [[ਭਾਈ ਸਾਹਲੋ]] ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸੱਚੇ ਸਿੱਖਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾ ਵੱਲ੍ਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਗਸਤ-ਸਤੰਬਰ 1604 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਤੀਰਥ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 67 ਫੁੱਟ ਦੇ ਵਰਗ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵੀ 40.5 ਫੁੱਟ ਦਾ ਵਰਗ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ (ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। [[ਦਰਸ਼ਨੀ ਮਹਿਰਾਬ ਪੁੱਲ]] ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਤ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਰ ਮਹਿਰਾਬ 10 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਅਤੇ 8 ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ ਚੋੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੱਲ ਦੇ ਵਲ ਨੂੰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਲ 202 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 21 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਪੁੱਲ 13 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹੀ ਪਰਦਕਸ਼ਣਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਤਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਪੌੜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਤਿੰਨ ਮੰਜਲਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਪੁੱਲ ਵਲ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਿਰਾਬਾ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਦੀ ਛੱਤ 26 ਫੁੱਟ 9 ਇੰਚ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਮੰਜਲ ਤੇ ਸਿਖਰ ਤੇ 4 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਬੰਨ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਕੋਨਿਆ ਤੇ ਮੰਮਟੀਆ ਲੱਗੀਆ ਹੋਈਆ ਹਨ। ਤੀਸਰੀ ਮੰਜਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹਰ ਵਕਤ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਜਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਗੁੰਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਕਜ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਲਟੇ ਪੰਕਜ ਦੇ ਉੱਪਰ 'ਕਲਸ਼' ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਛੱਤਰੀ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਮਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[File:Golden Temple Amritsar Gurudwara.jpg|thumb|Golden Temple Amritsar Gurudwara|ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]] [[File:Sajda at Golden temple.jpg|thumb|Sajda at Golden temple|ਸਜਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਵਿਖੇ(ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ)]] == ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਹਿਬਾਨ (38) == ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: #ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ #ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਸੰਤ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਜੀ ਉਦਾਸੀ #ਭਾਈ ਚੰਚਲ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ #ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਲਾਸਵਾਲੀਆ #ਮਹੰਤ ਮੂਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ( ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਾਲੇ ) #ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਪਰਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਜੀ<ref>{{Cite web |date=2025-03-24 |title=Granthis of Sri Darbar Sahib Amritsar: |url=https://www.sikhnet.com/news/granthis-sri-darbar-sahib-amritsar |access-date=2026-03-22 |website=SikhNet |language=en}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣੀ ਸਵਰਣ ਮੰਦਰ]] * [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] 2qymk6lq7wqt65pk38jgxelevzpxas6 0 16398 842024 830392 2026-07-06T22:45:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842024 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | native_name = República de Guatemala | conventional_long_name = ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਦਾ ਗਣਰਾਜ | common_name = ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ | image_flag = Flag of Guatemala.svg | image_coat = Coat of arms of Guatemala.svg | image_map = Guatemala (orthographic projection).svg | national_motto = "El País de la Eterna Primavera"<small><br />"ਸਦੀਵੀ ਬਸੰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ"<ref>{{cite book|last=Aguirre|first=Lily|title=The land of eternal spring: Guatemala, my beautiful country|year=1949|publisher=Patio Press|pages=253|url=http://books.google.com/books?id=LodnAAAAMAAJ&q=land+of+the+eternal+spring&dq=land+of+the+eternal+spring&hl=en&sa=X&ei=wkMbT6KqLOja0QH2hdToCw&ved=0CDAQ6AEwAA}}</ref> | national_anthem = ''Himno Nacional de Guatemala''<br />''ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ''</center><br /> | official_languages = [[ਸਪੈਨਿਸ਼|ਸਪੇਨੀ]] | demonym = ਗੁਆਤੇਮਾਲਾਈ |ethnic_groups = ਮੇਸਤੀਸੋ+ਯੂਰਪੀ 59.4%<br />ਕ'ਈਚੇ 9.1%<br />ਕਾਕਚੀਕੇਲ 8.4%<br />ਮਾਮ 7.9%<br />ਕ'ਏਕਚੀ 6.3%<br />ਹੋਰ ਮਾਇਆਈ 8.6%<br />ਸਥਾਨਕ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਇਆਈ 0.2%<br />ਹੋਰ 0.1% |ethnic_groups_year = 2001 | capital = ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ | latd = 14 | latm = 38 | latNS = N | longd = 90 | longm = 30 | longEW = W | largest_city = ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ | government_type = ਇਕਾਤਮਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਗਣਰਾਜ | leader_title1 = ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | leader_name1 = ਓਤੋ ਪੇਰੇਜ਼ ਮੋਲੀਨਾ | leader_title2 = ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | leader_name2 = ਰੋਕਸਾਨਾ ਬਾਲਦੇਤੀ | legislature = ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ | area_rank = 107ਵਾਂ | area_magnitude = 1 E11 | area_km2 = 108,889 | area_sq_mi = 42,042 | percent_water = 0.4 | population_estimate = 13,824,463 | population_estimate_rank = 69ਵਾਂ | population_estimate_year = ਜੁਲਾਈ 2011 | population_census = 12,728,111 | population_census_year = ਜੁਲਾਈ 2007 | population_density_km2 = 129 | population_density_sq_mi = 348.6 | population_density_rank = 85ਵਾਂ | GDP_PPP = $74.709 ਬਿਲੀਅਨ<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&pr.y=18&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=258&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title=Guatemala|publisher=International Monetary Fund|accessdate=April 18, 2012}}</ref> | GDP_PPP_year = 2011 | GDP_PPP_per_capita = $5,069<ref name=imf2/> | GDP_nominal = $46.897 ਬਿਲੀਅਨ<ref name=imf2/> | GDP_nominal_year = 2011 | GDP_nominal_per_capita = $3,182<ref name=imf2/> | sovereignty_type = ਸੁਤੰਤਰਤਾ | sovereignty_note = [[ਸਪੇਨ]] ਤੋਂ | established_event1 = ਘੋਸ਼ਣਾ | established_date1 = 15 ਸਤੰਬਰ 1821 | established_event2 = ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਨਾ | established_date2 = 1 ਜੁਲਾਈ 1823 | established_event3 = ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਵਿਧਾਨ | established_date3 = 31 ਮਈ 1985 | HDI = {{steady}} 0.574<ref name="UN">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Tables.pdf|title=Human Development Report 2011|year=2011|publisher=United Nations|accessdate=December 22, 2011}}</ref> | HDI_rank = 131ਵਾਂ | HDI_year = 2011 | HDI_category = <span style="color:#fc0;">ਦਰਮਿਆਨਾ</span> | Gini = 55.1 | Gini_year = 2007 | Gini_category = <span style="color:#e0584e;">ਉੱਚਾ</span> | currency = ਕੇਤਸਾਲ | currency_code = GTQ | country_code = 502 | time_zone = ਮੱਧ-ਵਕਤ ਜੋਨ | utc_offset = −6 | drives_on = ਸੱਜੇ | cctld = .gt | calling_code = +502 | footnotes = }} '''ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ''', ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ '''ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਦਾ ਗਣਰਾਜ''' ({{lang-es|República de Guatemala}} ਰੇਪੂਬਲਿਕਾ ਦੇ ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ), ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਮੈਕਸੀਕੋ]], ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ]], ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ [[ਬੇਲੀਜ਼]], ਪੂਰਬ ਵੱਲ [[ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਸਾਗਰ]] ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ [[ਹਾਂਡਰਸ]] ਅਤੇ [[ਏਲ ਸਾਲਵਾਡੋਰ]] ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 108,890 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਅਬਾਦੀ 13,276,517 ਹੈ। == ਨਿਰੁਕਤੀ == "ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ" ਨਾਂ ਨਹੂਆਤਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ [http://nah.wikipedia.org/wiki/Cuauht%C4%93mall%C4%81n ''Cuauhtēmallān''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121011110909/http://nah.wikipedia.org/wiki/Cuauht%C4%93mall%C4%81n |date=2012-10-11 }}, "ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਥਾਂ" ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕ'ਈਚੇ ਮਾਇਆਈ ''K'iche' '', "ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ" ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਹੈ।<ref>Campbell, Lyle. (1997). ''American।ndian languages: The historical linguistics of Native America''. New York: Oxford University Press.।SBN 0-19-509427-1.</ref><ref>[http://www.ccidinc.org/programs/countries.php?country_id_number=3 www.ccidinc.org.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107115531/http://www.ccidinc.org/programs/countries.php?country_id_number=3 |date=2012-11-07 }} Retrieved June 26, 2012.</ref> ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਤਲਾਕਸਕਾਲਤਿਕਾਈ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਪੇਨੀ ਫ਼ਤਿਹ ਪੇਦਰੋ ਦੇ ਆਲਵਾਰਾਦੋ ਨਾਲ ਆਏ ਸਨ। == ਸਰਕਾਰ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ == === ਸਿਆਸਤ === ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁ-ਪਾਰਟੀਵਾਦ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਤਾਕਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੱਥ ਹਨ। ਵਿਧਾਨਕ ਤਾਕਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੋਹਾਂ ਕੋਲ ਹਨ। ਨਿਆਂ-ਵਿਭਾਗ, ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨਕ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ। ਓਤੋ ਪੇਰੇਸ ਮੋਲੀਨਾ ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਨ। ==ਤਸਵੀਰਾਂ== <gallery> File:Fisherman on Lake Atitlán, Guatemala.jpg|ਐਟੀਟਲਨ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ File:Hands and threads in blue.jpg|ਹੱਥ ਅਤੇ ਧਾਗੇ ਨੀਲੇ File:Jaguar dancers.jpg|ਜੈਗੁਆਰ ਡਾਂਸਰਸ File:Mayan mam Queen portrait.jpg|ਮਯਾਨ ਮੈਮ ਕਵੀਨ ਤਸਵੀਰ File:Niños danzantes del tradicional Baile de la Conquista, Guatemala.jpg|ਗੁਆਟੇਮਾਲਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਕਾਲੀਨਤਾ ਦਾ ਇਕ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਹਨ, ਫਤਹਿ ਜਾਂ ਕਲੋਨੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ, ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। File:Weaver women portrait.jpg|ਬੀਵਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ File:Weaver women discussing.jpg|ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ </gallery> === ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:GuatemalaProvs.PNG|thumb|250px|center|ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਭਾਗ]] [[ਤਸਵੀਰ:Guatemala-CIA WFB Map.png|thumb|350px|ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਕਸ਼ਾ]] ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਨੂੰ 22 ਵਿਭਾਗਾਂ (''departamentos'') ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ 334 ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ (''municipios'') ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਭਾਗ ਹਨ: <table><td><ol> <li>[[ਤਸਵੀਰ:Coat of arms of Alta Verapaz.png|25px]]ਆਲਤਾ ਬੇਰਾਪਾਸ <li> ਬਾਹਾ ਬੇਰਾਪਾਸ <li>[[ਤਸਵੀਰ:Coat of arms of Chimaltenango Department.svg|25px]]ਚੀਮਾਲਤੇਨਾਂਗੋ <li> ਚੀਕੀਮਾਲਾ <li>ਪੇਤੇਨ <li>[[ਤਸਵੀਰ:Flag of El Progreso Department.svg|25px]]ਏਲ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰੇਸੋ <li>[[ਤਸਵੀਰ:Flag of Quiché Department.svg|25px]]ਏਲ ਕੀਚੇ <li>[[ਤਸਵੀਰ:Flag of Escuintla.svg|25px]]ਏਸਕੁਇੰਤਲਾ <li>[[ਤਸਵੀਰ:Escudo de Armas de la Ciudad de Guatemala.svg|25px]]ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ <li>[[ਤਸਵੀਰ:Huehuetenango Flag with Coat.png|25px]]ਊਏਊਏਤੇਨਾਂਗੋ <li>[[ਤਸਵੀਰ:Flag of Izabal Department.svg|25px]]ਈਸਾਵਾਲ <li>[[ਤਸਵੀਰ:Flag of Jalapa Department.gif|25px]]ਹਾਲਾਪਾ <li>[[ਤਸਵੀਰ:Flag of Jutiapa Department.svg|25px]]ਹੁਤੀਆਪਾ <li>[[ਤਸਵੀਰ:Flag of Quetzaltenango Department.svg|25px]]ਕੇਤਸਾਲਤੇਨਾਂਗੋ <li>[[ਤਸਵੀਰ:Flag of Retahuleu Department.svg|25px]]ਰੇਤਾਲੂਲੇਊ <li>[[ਤਸਵੀਰ:Flag of Sacatepéquez Department.svg|25px]]ਸਾਕਾਤੇਪੇਕੇਸ <li>[[ਤਸਵੀਰ:Flag of San Marcos Department.svg|25px]]ਸਾਨ ਮਾਰਕੋਸ <li>[[ਤਸਵੀਰ:Escudo de Santa Rosa y Cuilapa.svg|25px]]ਸਾਂਤਾ ਰੋਸਾ <li>[[ਤਸਵੀਰ:Flag of Sololá Department.svg|25px]]ਸੋਲੋਲਾ <li>[[ਤਸਵੀਰ:Flag of Suchitepéquez Department.svg|25px]]ਸੂਚੀਤੇਪੇਕੇਸ <li>[[ਤਸਵੀਰ:Flag of Totonicapán Department.svg|25px]]ਤੋਤੋਨੀਕਾਪਾਨ <li>[[ਤਸਵੀਰ:Flag of Zacapa Department.svg|25px]]ਸਾਕਾਪਾ </td></ol></table> ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੇਂਦਰਤ ਹੈ। ਢੋਆ-ਢੁਆਈ, ਸੰਚਾਰ, ਕਾਰੋਬਾਰ, ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਗਰ-ਸੀਮਾਵਾਂ ਅੰਦਰ 20 ਲੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ 50 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਬਾਦੀ (140 ਲੱਖ) ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * http://www.congreso.gob.gt/ * http://www.guatemala.gob.gt/ * http://www.famsi.org/mayawriting/dictionary/christenson/quidic_complete.pdf/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120915023458/http://www.famsi.org/mayawriting/dictionary/christenson/quidic_complete.pdf |date=2012-09-15 }} * 'http://www.dmoz.org/Regional/Central_America/Guatemala/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121115232243/http://www.dmoz.org/Regional/Central_America/Guatemala |date=2012-11-15 }} {{Commonscat|Guatemala|ਗੁਆਤੇਮਾਲਾ}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਂਦਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼]] 0i515wl5kqhvfv5gsh0lso5d2puozab 0 22915 842014 748846 2026-07-06T17:59:44Z Gurpreetbaba1 60984 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 842014 wikitext text/x-wiki {{Infobox person<!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name =ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪ੍ਰਾੱਪ | image = Vladimir Propp (1928 year).jpg | imagesize = | caption = ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪ੍ਰਾੱਪ, 1928 ਵਿੱਚ | pseudonym = | birth_date = 17 ਅਪਰੈਲ 1895 | birth_place = [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ]], [[ਰੂਸੀ ਸਲਤਨਤ]] | death_date = 22 ਅਗਸਤ 1970 (ਉਮਰ 75) | death_place = [[ਲੈਨਿਨਗ੍ਰਾਦ]], [[ਯੂ ਐੱਸ ਐੱਸ ਆਰ]] | occupation = [[ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ]], [[ਵਿਦਵਾਨ]] | nationality = [[ਰੂਸੀ ਸਲਤਨਤ|ਰੂਸੀ]], [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ|ਸੋਵੀਅਤ]] | period = | genre = ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ | subject = | movement = [[ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ]] | notableworks = | influences = | influenced = | website = | footnotes = }} '''ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯਾਕੋਵਲੇਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾੱਪ''' ({{lang-ru|Владимир Яковлевич Пропп}}; {{OldStyleDate|29 ਅਪਰੈਲ|1895|17 ਅਪਰੈਲ}} &ndash; 22 ਅਗਸਤ 1970) www ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪਰੌਪ ਦਾ ਸੰਬਧ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੀ। ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੀਆ ਹੋਰ ਸੰਰਚਨਾਵਾ ਵਰਗੇ ਮਾਡਲ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਸੀ। ਏਸੇ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਰੂਪ - ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":0" /> ==ਜਾਣ ਪਛਾਣ== ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਜਨਮੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਯਾਕੋਵਲੈਵਿਚ ਪ੍ਰਾੱਪ, ਇੱਕ ਅਸਧਾਰਣ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਦੀ ਸੀ, ਜੋ 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 1895 ਨੂੰ [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ। ਉਹ ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ [[ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (1913-1918) ਵਿੱਚ ਪੜਿਆ।<ref name="Propp, ix" >Propp, Vladimir. "Introduction." ''Theory and History of Folklore.'' Ed. Anatoly Liberman. University of Minnesota: University of Minnesota Press, 1984. pg ix</ref> ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਸਨੇ ਰੂਸ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜਾਇਆ ਅਤੇ ਫੇਰ ਜਰਮਨ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪ੍ਰੌੱਪ ਨੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਈ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਹ ਇੱਕ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਦੀ, ਮਾਨਵਜਾਤੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ, (ਅਣਛਪਿਆ) ਕਵੀ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਅਤੇ ਕਈ ਯੁਵਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਉਸਤਾਦ ਸੀ। ਉਹ ਵੋਲਗਾ ਜਰਮਨ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮਿਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ, ਜੌਹੱਨ ਜੈਕਬ ਪ੍ਰਾੱਪ, ਜੋ ਜਰਮਨ ਉਪ-ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਬੇਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਟਾ ਸਪਲਾਈ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰਿਕ ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਆੱਨਾ ਪ੍ਰਾੱਪ, ਭੱਠੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਤ ਬੱਚੇ ਸੰਭਾਲਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਜਰਮਨ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਵਿੱਚ ਅਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੌਰਾਨ ਜਰਮਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜਿਆ। ਪ੍ਰਾੱਪ ਨੇ 1913 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜਿਆ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਚਣ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ। ਫੇਰ ਵੀ, ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਰੂਸ ਵੱਲ ਝੁਕਾਓ ਦਿਖਾਇਆ ਪਰ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ। ਪ੍ਰਾੱਪ ਨੇ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਤੋਂ 1918 ਵਿੱਚ ਗਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਪੈਟ੍ਰੋਗ੍ਰਾਡ ਵਿਖੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨ ਪੜਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸੇਨੀਆ ਨੋਵੀਕੋਵਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਾਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਰਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ, ਉਸਨੇ ਇਸੇ ਸਾਲ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਨਿਰਾਲੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ "ਮਰਫੌਲੌਜੀ ਔਫ ਦੀ ਮੈਜੀਕਲ ਫੋਕਟੇਲ” (ਜਾਦੂਈ ਲੋਕ ਕਥਾ ਦਾ ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ) ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ “ਮਰਫੌਲੌਜੀ ਔਫ ਦੀ ਫੋਕਟੇਲ ਕਿਤਾਬ, 1928 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਛਪੀ। ਭਾਵੇਂ ਇਸਨੇ ਰੂਪ ਵਿਗਿਅਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਵਿਗਿਆਣਪੁਣੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਲਾਉਡਿ ਲੇਵਿ-ਸਟ੍ਰਾਓੱਸ ਅਤੇ ਰੋਲੈਂਡ ਬਾਰਥਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਸਤੋਂ 1958 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਣ ਤੱਕ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਰਹੇ। ਵਕਤ ਅਤੇ ਸਪੇਸ ਉੱਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਸਮਝੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਿਰਦਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਸਮਝਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਸਨ ਉਹ ਮੀਡੀਆ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਲੱਗਭੱਗ ਹਰੇਕ ਕਥਾ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਾਹਿਤ, ਥੀਏਟਰ, ਫਿਲਮ, ਟੈਲੀਵਿਯਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਜਾਂ ਗੇਮਾਂ ਹੋਣ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਸਬੰਧੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਥਾ ਬਣਤਰਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪੜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 1937 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾੱਪ, ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਪੜਾਉਣ ਵਾਲੀ ਲੈਨਿਨਗ੍ਰਾਡ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ (ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਸੀ) ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੌਲੌ ਹੌਲੀ, ਉਸਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵੀ ਪੜਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲਿਆ। 1938 ਤੋਂ ਬਾਦ, ਉਸਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਸੰਭਾਲੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ [[ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ]] ਦਾ ਵਿਭਾਗਿਕ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਾੱਪ ਇੱਕ ਯੋਗ ਮੈਂਬਰ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਮੋਤ 22 ਅਗਸਤ 1970 ਨੂੰ ਲੈਨਿਨਗ੍ਰਾਡ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਰੂਸੀ ਨ ਹੋੲੀ।<ref name="Propp, ix" /> '''ਰੂਪਵਾਦ (Formalism) ਅਤੇ ਰੂਪਵਿਗਿਆਨ (Morphology) ਵਿਧੀ ਵਿਚਲਾ ਅੰਤਰ'''   ਰੂਪਵਾਦ (Formalism) ਅਤੇ ਰੂਪਵਿਗਿਆਨ (Morphology) ਵਿਧੀ ਵਿਚਲਾ ਅੰਤਰ ਰੂਪਵਾਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਵੀ ਕਿਸੇ ਪਾਠ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ-ਵਸਤੂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ੇ, ਵਸਤੂ, ਸੋਮਿਆਂ, ਵਿਧੀ,ਪ੍ਰਵਚਨ ਅਤੇ ਪਾਠ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦੇਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀ ਦਾ ਆਰੰਭ 1915-16 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹ ਆਪਣੇ ਜੋਬਨ ਉੱਪਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਰੂਸ ਵਿਚ ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀ ਨੂੰ 1930 ਵਿਚ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਬੜਾ ਭਰਵਾਂ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਧੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੱਚ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ, ਸੱਤਰਵਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਸ਼ਾਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿਧੀ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵਿਧੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਰੂਪ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ, ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਵਿਧੀ, ਉੱਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਵਿਧੀ, ਚਿਹਨ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ ਆਦਿ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਰੂਪਵਾਦੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਸੱਟ ਵੱਜੀ। ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਰੂਪਵਾਦੀ ਵਿਧੀ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੋਇਟਿਕਸ (Poetics) ਦੀ ਸੰਗਿਆ ਦਿਤੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਕਿ ਸਾਹਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਹੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਮੂਲ ਆਧਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਹਿਤ, ਬਾਹਰੀ ਹਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਇਕ ਹਸਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਆਪਣਾ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪੜਾਅ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਪਦਾਰਥਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। <ref name=":0" /> '''ਅਜਨਬੀਕਰਣ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ''' ਰੂਸੀ ਰੂਪਵਾਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿਚ ਸ਼ਕਲੋਵਸਕੀ ਨੇ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਏ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਜਨਬੀਕਰਣ (Defamiliarization) ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿਰਜਕ ਸਿਰਜਣਾ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਅਜਨਬੀਕਰਣ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾ ਦੀ ਵਸਤੂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਰੇਕ ਆਲੋਚਕ ਨੂੰ ਰੂਪ ਵੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਅਜਨਬੀਕਰਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਬੜੇ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰੂਪਵਾਦ ਅਤੇ ਰੂਪ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਪਰਿਭਾਸ਼ਕ ਸਬਦ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਮਹੱਤਾ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਖੇਤਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਰੂਪ-ਵਿਗਿਆਨ (Morphology) ਭਾਵ ਮਾਰਫ਼ੋਲੋਜੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਪਣਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਜੀਵੰਤ (Organism) ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਹਦੇ ਵਿਚ ਵਿਦਵਾਨ ਉਸਦੀ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਤੇਉਹ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਰੂਪ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite book|title=ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੰਤਨ|last=ਡਾ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ|first=ਡਾ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ|publisher=ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ|year=2020|isbn=978-93-89997-73-6|location=ਲੁਧਿਆਣਾ|pages=124-147}}</ref> '''ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਦਵਾਨ''' [[ਫ਼ਰਾਂਸ]] ਦੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਅਗੁਰਦਾਸ ਮਾਸ, ਰੋਲਾਂ ਬਾਰਤ, ਤਜ਼ਵੇਤਾਨ ਤੋਦੋਰੋਵ ਅਤੇ ਕਲਾਡ ਬਰੈਮੋ ਦਾ ਰੰਪ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸੱਠਵਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਵਾਹ ਪਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਚਿਹਨ-ਵਿਗਿਆਨ (Semiotics) ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਹਦੇ ਵਿਚ ਜੂਰੀ ਲੋਟਮਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਸਬੰਧ ਤਾਰਤੂ ਸਕੂਲ (Tartu School) ਨਾਲ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਪਰੰਪ ਨੇ ਚਿਹਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਸੰਗਾਤਮਕ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ, ਉਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦਾ ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ।<ref name=":1" /> '''ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ''' ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆਂ ਵੀ ਪਰੰਪ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ੇਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰੰਪ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਸਾਰਾ ਨਿਯਮ ਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਹੀ ਲਈ ਸੀ। ਪਰਾਗ ਸਕੂਲ ਦੇ ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਡੈਨਿਸ਼ ਦੇ ਗਲਾਸਮੈਟਿਕਸ (Glassematics) ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਰਨਣਾਤਮਕ (Descriptive) ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ-ਸਮੀਖਿਅਕ, ਸਮਾਜ-ਵਿਗਿਆਨੀ, ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ‘ਚ ਦੋਸ਼ ਕੱਢਦੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਬਣਦੀ ਰਹੀ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਝਿਆ ਸੰਵਾਰਿਆ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ । ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਰੰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਰੰਚਨਾਵਾਦੀ ਸਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਨੌਮ ਚੌਮਸਕੀ (Noam Chomsky) ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਆਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਪਰੰਤੂ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹ ਬਲੂਮਫੀਲਡ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਨਾ ਨਿਕਲ ਸਕੇ। ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪਰੰਪ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਰੂਪਵਾਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਬੇਦੀਏਰ (Bedier) ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਮੁੱਲੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕੀਤੀ ਕਿ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਬਦਲਵੇਂ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸੰਬੰਧ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਥਿਰ ਇਕਾਈਆਂ ਨੂੰ ਤੱਤਾਂ (Elements) ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਤੱਤ ਕਿਹੜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਿਖੇੜਿਆ। ਜਾਵੇਗਾ? ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪ ਵੀ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ<ref name=":1" />। ==ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ== ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪ੍ਰਾੱਪ ਦੀ ਲੋਕ ਕਥਾ ਦਾ ਰੂਪਵਿਗਿਆਨ ਪੁਸਤਕ 1928 ਵਿੱਚ ਛਾਪੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ “ਕਥਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ” ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। [[ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ, “ਮਰਫੌਲੌਜੀ” ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿਸੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ। ਸਮਾਨਤਾ ਰਾਹੀਂ, ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿਭਿੰਨ ਛੋਟੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਜੀਵ/ਰੁੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾੱਪ ਨੇ ਅਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤੀਆਂ ਕਈ ਸੌ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਜਿਮੇਵਾਰ ਇੱਕ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਗਹਿਰੀ ਬਣਤਰ ਖੋਜਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਸੁਸਾਨਾ ਓਨੇਗਾ ਮੁਤਾਬਕ, “ਪ੍ਰਾੱਪ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲਿਖਤ ਦੇ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਗਟਾਓ ਦਾ ਲੈਵਲ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਫੰਕਸ਼ਨ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਗੋਲੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਸਾਫ ਫਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ”। 1946 ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨਗਾਰਦ ਦੁਆਰਾ ਛਾਪੀ ਉਸ ਦੀ “ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਰੂਟਸ ਔਫ ਦੀ ਵੰਡਰ ਟੇਲ” (ਅਨੋਖੀ ਕਥਾ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਜੜਾਂ) ਉਸਦੀ 1936 ਸੰਨ ਦੀ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਖੋਜ ਲੇਖ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਤਰਕ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਅਨੋਖੀ ਕਥਾ ਦੀ ਬਣਤਰ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੜਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਹੀਰੋਇਕ ਏਪਸ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਤੀਜੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੋਲਾਂ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਖੇਤੀ ਭੋਜਨ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1955-1958, 1961 ਅਤੇ 1963 ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਝ ਲੇਖ ਵੀ ਛਾਪੇ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਅਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਹ ਸਨ: ਦੀ ਮੈਜੀਕਲ ਟਰੀ ਔਨ ਦੀ ਟੌਂਬ (ਮਕਬਰੇ ਉੱਤੇ ਜਾਦੂਈ ਦਰਖਤ), ਵੰਡਰਫੁਲ ਚਾਇਲਡਬਰਥ (ਬੱਚੇ ਦਾ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਜਨਮ), ਰਿਤੁਅਲ ਲਾਫਟਰ ਇਨ ਫੋਕਲੋਰ (ਲੋਕਵਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਹਾਸਾ) ਅਤੇ ਓਇਡਿਪਸ ਇਨ ਦਿ ਲਾਈਟ ਔਫ ਫੋਕਲੋਰ (ਲੋਕਵਾਰਤਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਥਿਬਸ ਦਾ ਰਾਜਾ)। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪਣ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨਗ੍ਰਾਡ ਦੁਆਰਾ ਫੋਕਲੋਰ ਐਂਡ ਰੀਅਲਟੀ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਾੱਪ ਨੇ 1960ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚਕਾਰ ਪੜਾਉਣ ਤੋਂ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਲੈ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਪਣੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਮਾਣਦੇ ਹੋਏ “ਪ੍ਰੌਬਲਮਜ਼ ਔਫ ਕਮੇਡੀ ਐਂਡ ਲਾਫਟਰ (ਕਮੇਡੀ ਅਤੇ ਹਾਸੇ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ)” ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਦ 1976 ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੂਸੀ ਲੋਕ ਕਥਾ “ਰਸ਼ੀਅਨ ਫੋਕਟੇਲ” 1984 ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨਗ੍ਰਾਡ ਦੁਆਰਾ ਛਾਪੀ ਗਈ। ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ ਅਧੂਰੀ ਰਹੀ, ਦੂਜੀ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੁਆਰਾ [[ਲੈਨਿਨਗ੍ਰਾਡ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ]] ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਕੋਰਸ ਦਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹੈ। ==ਅੰਗਰੇਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ== ਮਰਫੌਲੌਜੀ ਔਫ ਦਿ ਫੋਕਟੇਲ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, [[ਰੋਮਨ ਜੈਕਬਸਨ]] ਦੀ ਸਲਾਹ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਐਡੀਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸਦਾ ਇਟਾਲੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ 1969 ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾੱਪ ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਿਮਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਐਲਾਨਿਆ। ਇਸਦਾ ਪੋਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ (1966) ਵਿੱਚ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਰੋਮਾੱਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ (1970), ਸਪੈਨਿਸ਼ (1971) ਅਤੇ [[ਜਰਮਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]] (1975) ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। “ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਰੂਟਸ ਔਫ ਦਿ ਵੰਡਰ ਟੇਲ” ਇਟਾਲੀਅਨ (1949 ਅਤੇ 1972), ਸਪੈਨਿਸ਼ (1974), ਫਰਾਂਸੀ, ਰੋਮਾਨੀਅਨ ਅਤੇ ਜਪਾਨੀ (1983) ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਓਇਡਿਪਸ ਇਨ ਦਿ ਲਾਈਟ ਔਫ ਫੋਕਲੋਰ ਇਟਾਲੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 1975 ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਰਸ਼ੀਅਨ ਅਗ੍ਰੇਰੀਅਨ ਫੀਸਟਸ ਫਰਾਂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 1987 ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ। === <ref name=":0">{{Cite book|title=ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ : ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੰਤਨ|last=ਡਾ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ|first=ਡਾ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ|publisher=ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ ,ਲੁਧਿਆਣਾ|year=2020|isbn=978-93-89997-73-6|location=ਲੁਧਿਆਣਾ|pages=147}}</ref> === ==<ref name=":0" />ਪ੍ਰਾੱਪ- ਇੱਕ ਰੀਤੀਵਾਦੀ== ਪ੍ਰਾੱਪ ਰੂਸੀ ਰੀਤੀਵਾਦ ਦਾ ਓਸ ਸੰਖੇਪ ਅਰਸੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤੁਤ-ਕਰਤਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿੱਖਰਿਆ, ਜੋ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਤੇ 1915 ਤੋਂ 1930 ਤੱਕ ਦਾ ਅਰਸਾ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਰੀਤੀਵਾਦੀ ਰੂਸੀ ਅਲੋਚਕਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਓਸ ਧਾਰਨਾ ਖਿਲਾਫ ਖੜੇ ਹੋਏ ਕਿ ਕਲਾ ਕੁੱਝ ਰਹੱਸਮਈ, ਸੰਕੇਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਾਲੀਆਂ ਕਾਵਿਕ ਪਹੇਲੀਆਂ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ [[ਭਵਿੱਖਵਾਦ]]<nowiki/>ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦੀ ਰੁਝਾਨ ਜੋਰ ਨਾਲ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ “ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਵਜਾਏ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਦਾਰਥ” ਸਮਝਿਆ, ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਵਾਦ ਦੇ ਉੱਥਾਨ ਨਾਲ ਸਾਹਿਤਿਕ ਅਲੋਚਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਰਸਤਾ ਜਰੂਰਤ ਬਣਿਆ: ਰੂਸੀ ਰੀਤੀਵਾਦ। ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਪ੍ਰਾੱਪ ਦਾ ਉਹ ਮੰਤਵ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ “ਕਥਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ” ਖੋਜਣਾ ਸੀ। ਅਪਣੀ ਪੜਾ ਈ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾੱਪ ਨੇ ਪਛਾਣਿਆ ਕਿ “ਤੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨਾ ਕੇਵਲ ਕਿਸੇ ਕਥਾ ਦੀ ਬਣਤਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਹੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ”। ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਇਹ ਹਨ: ==ਨਾਟਕੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਫੰਕਸ਼ਨ/ਕੰਮ== # ਮੇਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਤ (ਪੂਰਵ ਮਸ਼ੀਨਾ, ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਦਾ ਐਲਾਨ, ਇੱਤਫਾਕ ਦਾ ਭੇਦ ਖੋਲਣਾ- ਮਾਂ ਹੀਰੋ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੱਦਦੀ ਹੈ, ਆਦਿ) # ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ (ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਮੰਤਵ) # ਨਾਟਕੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ (ਅਜਗਰ ਦੀ ਉਡਾਣ ਪਹੁੰਚ, ਦਾਨੀ ਨਾਲ ਇੱਤਫਾਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ) # ਗੁਣ-ਸੂਚਕ ਸਹਾਇਕ ਸਮਾਨ ਜਾਂ ਤੱਤ (ਡੈਣ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਹੱਡਮਾਸ ਦੀ ਲੱਤ ) ਇਹ ਨੋਟ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਰਹੇਗਾ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾੱਪ ਦੀਆਂ ਕਥਾ ਇਕਾਈਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇੰਨੀ ਹੀ ਹੈਰਾਨੀ ਇਹ ਖੋਜ ਕੇ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਜਿਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾੱਪ ਦੀ ਕਥਾ ਇਕਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਗੈਰ ਵਿਰੋਧ, ਕਈ ਅਜੋਕੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਉਸਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਫਾਈ ਨਾਲ ਫਿੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾੱਪ ਪਰੀ-ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ “ਉਹਨਾਂ ਕਥਾਵਾਂ” ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ “ਆਰਨੇ ਦੁਆਰਾ 300 ਤੋਂ 749 ਨੰਬਰਾਂ ਅਧੀਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।” ਇਸ਼ਾਰਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸੂਚਕ ਵੱਲ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ “ਦਿ ਟਾਈਪਸ ਔਫ ਫੋਕਟੇਲ” (ਲੋਕ ਕਥਾ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ) ਹੈ ਜੋ ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਐਨੱਟੀ ਆਰਨੇ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਛਾਪੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਤੋਂ ਬਾਦ ਕਈ ਵਾਰ ਦੋਹਰਾਈ ਅਤੇ ਵਧਾਈ ਗਈ। ਆਰਨੇ-ਥੌਮਪਸਨ (AT) ਇੰਡੈਕਸ, ਜਿਵੇਂ ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੱਦਣਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਥਾ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ। ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਇੱਕ ਸੰਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਖਿਆ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਅਸਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਥਾ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। AT ਇੰਡੈਕਸ ਵਿੱਚ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ: * I. ਜਾਨਵਰ ਕਥਾਵਾਂ (AT1-299) * II. ਸਧਾਰਣ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ * A. ਜਾਦੂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ (AT300-749) * B. ਧਾਰਮਿਕ ਕਥਾਵਾਂ (AT750-849) * C. ਨਾਵਲ ਕਥਾਵਾਂ (ਪ੍ਰੇਮ ਕਥਾਵਾਂ) (AT850-999) * D. ਬੇਅਕਲ ਆਦਮਖੋਰ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ (AT1000-1199) * III. ਚੁਟਕਲੇ ਅਤੇ ਲਘੂਕਥਾਵਾਂ (AT1200-1999) * IV. ਵਿਧੀ ਕਥਾਵਾਂ (AT2000-2399) * V. ਗੈਰ-ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਥਾਵਾਂ (AT2400-2499) ਪਰੀਕਥਾਵਾਂ , ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ “ਜਾਦੂਈ ਕਥਾਵਾਂ” (ਜ਼ਾਉਬਰਮਾਰਸ਼ਨ) ਅਤੇ “ਵਿਸਮਾਦੀ ਕਥਾਵਾਂ” (ਕਨਟੈੱਸ ਮਰਵੀਲਿਕਸ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਤਰਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ II.A ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾੱਪ ਦੀ ਖੋਜ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਲਾਦੀਮੀਰ ਪ੍ਰਾੱਪ ਨੇ ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ (ਮੌਰਫੀਮਜ਼, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਯੋਗ ਟੁਕੜੇ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਕਥਾ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲੜੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਰੂਸੀ ਲੋਕ ਕਥਾ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਤੋਂ ਬਾਦ ਕਥਾ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅਗਲੇ 31 ਕੰਮ ਜਾਂ ਕਥਾ ਇਕਾਈਆਂ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪ੍ਰਾੱਪ ਨੇ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਰੂਸੀ ਲੋਕ ਕਥਾ ਅਤੇ ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਨੋਟ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾੱਪ ਦੀ ਮਰਫੌਲੌਜੀ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਲਿਖਤ ਦੀ ਰਸਮੀ ਵਿਅਵਸਥਾ ਜਾਂ ਬਣਤਰ, ਇੱਕ ਸੂਚਕ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤ ਵਿਚਲੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਰੇਖਿਕ ਲੜੀ ਦੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਤਰਾਂ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕਥਾ A ਤੋਂ Z ਤੱਕ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਥਾ ਦੀ ਬਣਤਰ ਉਸੇ ਲੜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੇਖਿਕ ਲੜੀ ਬਣਤਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸਿਨਟੈਗਮੈਟਿਕ (ਭਾਸ਼ਾ-ਸਬੰਧੀ) ਬਣਤਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਨਟੈਕਸ (ਵਾਕ ਰਚਨਾ) ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਉਧਾਰਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬਣਤਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਜਿਹੇ ਨਮੂਨੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋਕਧਰਾਵਾਦੀ ਲਿਖਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਜਿਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਮੂਨਾ ਲੜੀਵਾਰ ਬਣਤਰ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਗੋਂ ਤੱਤ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸਮੂਹਬੱਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਣਤਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਇਸ ਦੂਜੀ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਨਮੂਨੇ ਜਾਂ ਵਿਅਵਸਥਾਵਾਂ “ਪੈਰਾਡਿਗਮੈਟਿਕ” (ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਤਮਿਕ) ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਡਿਗਮ (ਮਿਸਾਲ) ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਤੋਂ ਉਧਾਰਾ ਲਿਆ ਗ੍ਿਆ ਹੈ। '''<u>ਪ੍ਰਕਾਰਜ</u>''' ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਚਿਤ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਕਥਾ ਅਗਲੇ 31 ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ/ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਫੰਕਸ਼ਨ ਇੱਕ ਕਾਰਜ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਾਰਜ ਦੇ ਕੋਰਸ ਲਈ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਪ੍ਰਤਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਪੰਨਾ 5 ਉੱਤੇ ਪਰੀ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਪ੍ਰਾੱਪ ਦੇ ਮਾਡਲ ਦੀ ਇੱਕ ਰੂਪਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ)। ਪ੍ਰਾੱਪ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਮੁਢਲਾ ਕਰਮ-ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ, ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਫੰਕਸ਼ਨ = ਐਕਸ਼ਨ (ਜਾਂ ਘਟਨਾ) + ਪੁਜੀਸ਼ਨ। ਕਹਾਣੀ ਵਿਚਲੀ ਅਪਣੀ ਜਗਹ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸੇ ਕਾਰਜ/ਐਕਸ਼ਨ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਮਰਫੋਲੌਜੀਕਲ (ਰੂਪਵਾਦੀ) ਮੁੱਲ ਹੋਣਗੇ। ਇੱਕ ਵਿਆਹ ਇੱਕ ਇਨਾਮ (W) ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਹ ਕਥਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਲੜੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਹ E ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੇ; ਜਦੋਂਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਖਲਨਾਇਕ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ, ਫੰਕਸ਼ਨ ε) ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਜਵਾਨ ਨਾਇਕਾ ਲਈ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਮੁੱਲ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। # ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ (α); # ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ (β): ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਘਰੇਲੂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਜਰੂਰਤ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਇੱਕਜੁੱਟ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇਹ ਵੰਡ ਕਹਾਣੀ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਨਾਓ ਦਾਖਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਾਇਕ ਦੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਵੀ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; # ਪਬੰਧੀ (γ): ਨਾਇਕ ਪ੍ਰਤਿ ਇੱਕ ਪਬੰਧੀ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (‘ਉੱਥੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ’, ‘ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ’)। ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਪਬੰਧੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ); # ਪਬੰਧੀ ਦੀ ਹਿੰਸਾ (δ): ਪਬੰਧੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (ਖਲਨਾਇਕ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਬੁਰੀ ਚਾਲ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖਲਨਾਇਕ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਨਾਇਕ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਓਹ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਓਹ ਨਾਇਕ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; # ਟੋਹ (ε): ਖਲਨਾਇਕ ਟੋਹ ਲੈਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਜਾਂ ਤਾਂ ਖਲਨਾਇਕ ਬੱਚਿਆਂ/ਗਹਿਣਿਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਪੀੜਤ ਖਲਨਾਇਕ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ)। ਖਲਨਾਇਕ (ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ) ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕੁੱਝ ਕੀਮਤੀ ਖੋਜਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਚੀਜ਼ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੈਂਬਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਣਜਾਣਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚੀ ਚਾਹ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਨਾਇਕ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਖਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; # ਸਪੁਰਦਗੀ (ζ): ਖਲਨਾਇਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੂਚਨਾ ਦੀ ਕੋਈ ਕਿਸਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਜੋ ਨਾਇਕ ਜਾਂ ਖਲਨਾਇਕ ਬਾਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਿਸੇ ਨਕਸ਼ੇ ਜਾਂ ਖਜ਼ਾਨੇ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸੂਚਨਾ; # ਚਾਲਬਾਜ਼ੀ (ε): ਖਲਨਾਇਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਸਕੇ ਜਾਂ ਸਿਕਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਬੰਧੀ ਨੂੰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਟਰਿੱਕਰੀ; ਖਲਨਾਇਕ ਕਿਸੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ)। ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਨਾਇਕ ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਲਈ ਖਲਨਾਇਕ ਹੁਣ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਦਬਾਓ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਭੇਸ ਬਣਾ ਕੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਵੱਲੋਂ ਖਲਨਾਇਕ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਲਈ ਰਾਜੀ ਕਰਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਲਨਾਇਕ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਸਹਿਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ; # ਮਿਲੀਮਭੁਗਤ (ζ ): ਸ਼ਿਕਾਰ ਜੋ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਕਬਜ਼ੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬੇਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਚਾਲਬਾਜ਼ੀ ਹੁਣ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਇਕ ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਭੋਲੇਪਣ ਵਿੱਚ ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਮੱਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਦਾਇਰਾ ਖਲਨਾਇਕ ਨੂੰ ਕੁੱਝ (ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਨਕਸ਼ਾ ਜਾਂ ਜਾਦੂਈ ਹਥਿਆਰ) ਮੁੱਹਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਸ਼ਾਇਦ ਖਲਨਾਇਕ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹੋਰ ਲੋਕ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬੁਰੇ ਹਨ); # ਖਲਨਾਇਕੀ ਜਾਂ ਕਮੀ (λ): ਖਲਨਾਇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ/ਜ਼ਖਮ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਅਪਹਰਣ ਨਾਲ, ਜਾਦੂਈ ਸਾਧਨ ਦੀ ਚੋਰੀ ਰਾਹੀਂ, ਫਸਲ ਬਰਬਾਦੀ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਲੁੱਟਾਂ ਨਾਲ, ਗਾਇਬ ਕਰ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਜਾਦੂ ਕਰਕੇ, ਬੱਚਾ ਬਦਲ ਕੇ ਆਦਿ, ਕਤਲ ਕਰਕੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੈਦ/ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਜਬਰਦਸਤੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਧਮਕਾ ਕੇ, ਰਾਤ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੇ ਕੇ); ਇਸਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਮੈਂਬਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁੱਝ ਇੱਛਾ (ਜਾਦੂਈ ਔਸ਼ਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ) ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਦੋ ਵਿਕਲਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਵਿਕਲਪ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਖਲਨਾਇਕ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਜਾਂ ਇੱਛਿਤ ਜਾਦੂਈ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਜੋ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ)। ਦੂਜੇ ਵਿਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕਮੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਨਾਇਕ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਜਿੱਥੇ ਕੁੱਝ ਖੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁੱਝ ਇੱਛਾ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜਾਦੂਈ ਵਸਤੂ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਏਗੀ; # ਵਿਚੋਲਗਿਰੀ (A): ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਜਾਂ ਕਮੀ ਜਾਣ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, (ਹੀਰੋ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੱਦਦ ਲਈ ਸੱਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਆਦਿ/ ਬਦਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੀੜਤ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰ ਕੇ ਦੂਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਨਾਇਕ ਹੁਣ ਖਲਨਾਇਕੀ ਜਾਂ ਕਮੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਖੋਜਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਅਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; # ਬਦਲੇ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ (C): ਜਿਗਿਆਸੂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਦਲੇ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਇਕ ਹੁਣ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਮੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਿਸੇ ਜਰੂਰਤ ਦੀ ਜਾਦੂਈ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਖੋਜਣਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਜੋ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਏ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਖਲਨਾਇਕ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ। ਇਹ ਨਾਇਕ ਲਈ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਫੈਸਲਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕੋਰਸ ਨੂੰ ਸੈੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਹੁਣ ਨਾਇਕ ਦਾ ਨਕਾਬ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; # ਵਿਦਾਈ (): ਨਾਇਕ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; # ਡੋਨਰ/ਦਾਨੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ/ਫੰਕਸ਼ਨ (D): ਨਾਇਕ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹਨ ਆਦਿ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਜਾਦੂਈ ਸਾਧਨ ਜਾਂ ਮੱਦਦਗਾਰ (ਦਾਨੀ/ਡੋਨਰ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਉਸਦਾ ਤਰੀਕਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; # ਨਾਇਕ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ (E): ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਮੱਦਦਗਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਨਾਇਕ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ (ਪਰਖ ਵਿੱਚ ਸਫਲ/ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਵਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਿਰੋਧੀ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ); # ਕਿਸੇ ਜਾਦੂਈ ਸਾਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ (F): ਨਾਇਕ ਕਿਸੇ ਜਾਦੂਈ ਸਾਧਨ ਦੀ ਵਰਤੋ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰਕੇ, ਸਥਾਨਬੱਧ ਕਰਕੇ, ਖਰੀਦ ਕੇ, ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਇਕੱਠੀ ਦਿੱਖਾਂ, ਖਾ/ਪੀ ਕੇ, ਹੋਰ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਮੱਦਦ ਰਾਹੀਂ); # ਸੇਧ (G): ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਖੋਜ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਠਿਕਾਣੇ ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ, ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; # ਸੰਘਰਸ਼ (H): ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਖਲਨਾਇਕ ਸਿੱਧੇ ਭੇੜ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; # ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ (I): ਨਾਇਕ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਜਖਮ/ਨਿਸ਼ਾਨ , ਮੁੰਦਰੀ ਜਾਂ ਦੁਪੱਟਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ); # ਜਿੱਤ (J): ਖਲਨਾਇਕ ਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਭੇੜ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਸ਼ ਨਿਕਾਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ); # ਅਬਾਦੀ (K): ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਜਾਂ ਕਮੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਖੋਜ ਦੀ ਵਸਤੂ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਦੂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਇਨਸਾਨ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੰਦੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ); # ਵਾਪਸੀ (): ਨਾਇਕ ਪਰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; # ਪਿੱਛਾ (Pr): ਨਾਇਕ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਕਮਜੋਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਖਿਲਾਉਣ ਲਈ, ਮਾਰਨ ਲਈ ਨਾਇਕ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ); # ਬਚਾਓ (Rs): ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾਇਕ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਛੁਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਛੁਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਇਕ ਬੇਪਛਾਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਇਕ ਅਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ); # ਬੇਪਛਾਣ ਆਗਮਨ (O): ਨਾਇਕ ਬੇਪਛਾਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; # ਅਣਖੋਜੇ ਦਾਅਵੇ (L): ਝੂਠਾ ਨਾਇਕ ਅਣਖੋਜੇ ਦਾਅਵੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; # ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਿਯਤ ਕੰਮ (M): ਨਾਇਕ ਅੱਗੇ ਕਠਿਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਅਗਨੀ-ਪ੍ਰੀਖਿਆ, ਬੁਝਾਰਤਾਂ, ਤਾਕਤ/ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਪਰਖ, ਹੋਰ ਟਾਸਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਮਤਿਹਾਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ); # ਹੱਲ (N): ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਠਿਨ ਕੰਮ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; # ਪਛਾਣ (Q): ਨਾਇਕ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਨਿਸ਼ਾਨ, ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ, ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਵਸਤੂ ਰਾਹੀਂ); # ਭੰਡਾਫੋੜ (Ex): ਨਕਲੀ ਨਾਇਕ ਜਾਂ ਖਲਨਾਇਕ ਦਾ ਭੰਡਾ ਫੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; # ਰੂਪ-ਪਰਿਵਰਤਨ (T): ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਦਿੱਖ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ( ਨਵੀਂ ਵਰਦੀ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਸੰਪੂਰਣ, ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ); # ਸਜ਼ਾ (U): ਖਲਨਾਇਕ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; # ਵਿਆਹ (W): ਨਾਇਕ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਸਣ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਇਨਾਮ/ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ); ਕਈ ਵਾਰ, ਇਹਨਾਂ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਕੰਮ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਘਰੇ ਅਰਾਮ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਨਾਇਕ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਮੱਦਦਗਾਰ ਦਾ ਫੰਕਸ਼ਨ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਅਕਸਰ, ਕਿਸੇ ਫੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰ ਉਲਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੋਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਫੇਰ ਵੀ, ਸਿਸਟਮ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ੇਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸਗੋਂ, ਫੰਕਸ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਹਰੇਕ ਲੜੀ ਇੱਕ ਕਥਾ ਭਾਗ ਰਚਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾੱਪ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਸ਼ਬਦ “ਜ਼ੌਡ” ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੈ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ। ਅੰਗਰੇਜੀ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸ਼ਬਦ “ਮੂਵ” ਹੈ, ਜੋ ਓਹ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸ਼ਤਰੰਜ ਵਰਗੀ ਕਿਸੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਕੋਈ “ਮੂਵ” (ਚਾਲ) ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਕਿਰਦਾਰ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੀ, ਚਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਜਿੰਨੇ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੀ ਹੋੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਫੰਕਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉੰਨੀਆਂ ਹੀ ਚਾਲਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਕਸਦ ਹੱਲ ਕ ਉਪਰੋਕਤ। ===ਕਿਰਦਾਰ=== ਉਸਨੇ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਕਿਰਦਾਰ ਉਹ ਭਾਂਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੰਕਸ਼ਨ ਰੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸਤਰਾਂ, ਸਾਰੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ 100 ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 7 ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਰਦਾਰ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; # ਖਲਨਾਇਕ— ਨਾਇਕ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। # ਰਵਾਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ— ਕਿਰਦਾਰ ਜੋ ਕਮੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕੇ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। # (ਜਾਦੂਈ) ਮੱਦਦਗਾਰ — ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਮੱਦਦ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। # ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਜਾਂ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ — ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕ ਉਸਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਖਲਨਾਇਕ ਕਾਰਨ, ਨਾਜਾਇਜ਼ ਜੁਲਮ ਸਦਕਾ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਨਾਇਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਕਸਰ ਉਦੋਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸਤਰਾਂ ਖਲਨਾਇਕ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। # ਦਾਨੀ — ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਾਦੂਈ ਵਸਤੂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। # ਨਾਇਕ ਜਾਂ ਪੀੜਤ/ਜਿਗਿਆਸੂ ਨਾਇਕ — ਦਾਨੀ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। # ਨਕਲੀ ਨਾਇਕ— ਨਾਇਕ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹ <ref name=":1" /> <ref name=":1" /> ਇਹ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਨਾਇਕ ਖਲਨਾਇਕ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਦੀ ਭੈਣ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਦੀ ਖਲਨਾਇਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲੈ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਇੱਕ ਕਿਰਦਾਰ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਭੂਮਿਕਾਂਵਾਂ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਪਿਤਾ, ਰਵਾਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦਾਨੀ ਦੋਵੇਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਖੋਜ ਉੱਤੇ ਭੇਜ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। (ਮਰਫੌਲੌਜੀ ਔਫ ਦਿ ਫੋਕਟੇਲ, ਪੰਨਾ 20) ਪ੍ਰਾੱਪ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ “ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਫੰਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤੱਕ ਪਰਿਵਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕ੍ਰਿਸਚਿਅਨ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸੇਤਰਾਂ ਕੁੱਝ ਕਥਾ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵੀ ਹੋਰ ਪਾਤਰਾਂ ਤੱਕ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਕਥਾ ਦੀ ਦੋ-ਤੈਹੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਇਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਬਹੁਵਿਭਿੰਨਿਤਾ, ਤਸਵੀਰ ਲੜੀਆਂ, ਅਤੇ ਰੰਗ ਹਨ। ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਇਹ ਘੱਟ ਅਨੋਖੀ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਦੋਹਰਾਓ ਹੈ” ==ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ== ਪ੍ਰਾੱਪ ਦੀ ਲੀਕ ਤੋਂ ਹਟਕੇ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ “ਮਰਫੌਲੌਜੀ ਔਫ ਦਿ ਫੋਕਟੇਲ” (1928) ਨੇ ਯੂਰਪੀ ਬਣਤਰ ਸੋਚ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਸੀ: ਸਾਹਿਤਿਕ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਵਿਗਿਆਨ (ਐਂਥਰੋਪੌਲੌਜੀ) ਅਤੇ ਸੇਮੀਔਲੌਜੀ (ਰੋਗ-ਲੱਛਣ ਵਿਗਿਆਨ) ਦੋਵਾਂ ਉੱਤੇ। ਅੰਬ੍ਰੇਟੋ ਇਕੋ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਸਾਉਸੁਰੇ + ਲੇਵਿ-ਸਟ੍ਰਾਔਸ + ਜੇਲਮਸੇਵ + ਪ੍ਰਾੱਪ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਧੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਬਣਤਰਵਾਦ ਹੈ। (ਪੰਨਾ 2 ਉੱਤੇ ਗੈਲਰੀ ਔਫ ਰਸ਼ੀਅਨ ਥਿੰਕਰਜ਼ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ) ਪ੍ਰਾੱਪ ਨੇ ਕਥਾ ਬਣਤਰ ਦੀ ਅਪਣੀ ਖੋਜ ਤੇ ਰੀਤੀਵਾਦੀ ਵਿਧੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ। ਰੀਤੀਵਾਦੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਵਾਕ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਯੋਗ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯਾਨਿ ਕਿ, “ਮੌਰਫੀਮਾਂ” ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾੱਪ ਨੇ ਇਸ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਸਮਾਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ “ਪਬੰਧੀ” ਅਤੇ “ਕਮੀ” ਦੀਆਂ ਆਦਰਸ਼ ਧਰਾਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ, ਜੋ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪਾਪ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਚਦੀਆਂ ਹਨ। 1966 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਚੇਲੇ ਏ.ਜੇ. ਗਰੀਮਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾੱਪ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਕਥਾ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੂਤਰਬੱਧ ਕੀਤਾ: “ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਰਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਸਤੂਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਵਿਤ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਵਿਅਵਸਥਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।” (ਪੰਨਾ 2 ਉੱਤੇ ਗੈਲਰੀ ਔਫ ਰਸ਼ੀਅਨ ਥਿੰਕਰਜ਼ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ) 1975 ਵਿੱਚ ਗਰੀਮਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, “ਅੱਜਕੱਲ, ਬੇਸ਼ੱਕ ਇਸਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਕੀਮਤ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਕੀਮਤ ਬਹੁਤੀ ਮੌਲਿਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਫੇਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾੱਪ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ, ਉਪਲਬਧ ਅੰਸ਼ਿਕ ਸਿਧਾਂਤਕ ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਡੇ ਸਵਾਲ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਜਿੱਦੀ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਕਥਾ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਵਿਅਵਸਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਯੋਗ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋਣਗੇ, ਗਿਆਤ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨ ਤੱਕ, ਸਰਲਤਮ ਤੋਂ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤੱਕ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਸਦਾਚਾਰ ਸਦਕਾ, ਮੂੰਹ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਤੋਂ ਲਿਖਤ ਸਾਹਿਤ ਵੱਲ, ਲੋਕ ਗਾਥਾ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤਿਕ ਕਥਾ ਵੱਲ ਤੁਰੇ ਹਾਂ। (ਪੰਨਾ 2 ਉੱਤੇ ਗੈਲਰੀ ਔਫ ਰਸ਼ੀਅਨ ਥਿੰਕਰਜ਼ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਤੋਂ)। ਇਹ ਇੱਕਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਾੱਪ ਬਦਲ ਰਹੇ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਵਿਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੀ ਕਥਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਥਾ ਦੀ ਮਨੋਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਕਥਾ ਅਤੇ ਉਸੇ ਕਥਾ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਲਈ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, (ਪ੍ਰਾੱਪ ਵਿੱਚ “ਫੰਕਸ਼ਨ” ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚੇਲੇ ਗਰੀਮਸ ਵਿੱਚ “ਪਾਤਰ”) ਜੋ ਇੱਕੋ ਗਰੁੱਪ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਂਝੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਥ ਦੀ ਸਰਵ ਸਧਰਾਨ ਬਣਤਰ ਦੀ ਖੋਜ ਲਈ, ਉਹ ਇੱਕੋ ਕਥਾ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾੱਪ ਕਥਾ ਬਣਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟਾਇਪੌਲੌਜੀ (ਸਮਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿਗਿਆਨ) ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਸੈਂਕੜੇ ਪ੍ਰੰਪਰਿਕ ਰੂਸੀ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਾੱਪ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਯੋਗ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਿਰਫ ਇਕੱਤੀ ਮੌਲਿਕ ਕਥਾ-ਇਕਾਈਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕਥਾ-ਇਕਾਈਆਂ ਹਰੇਕ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨੇ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾੱਪ ਮੁਤਾਬਕ, ਹਰੇਕ ਨਮੂਨੇ ਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਰੂਰ ਤੁਲਨਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਹੀਟ੍ਰੋਨਾਇਮਸ (ਸਾਂਝ ਸਬੰਧਤ) ਹੋਵੇ। ਉਸਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਅਲੋਚਕ ਲੇਵਿ-ਸਟ੍ਰਔਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾੱਪ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ “ਕਤਾਰਾਂ”, ਯਾਨਿ ਕਿ ਕਥਾ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੁੱਝ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਤੱਤ, ਦੀ ਪੁਨਰ-ਬਣਤਰ ਦੀ ਅਪਣੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਉਧਾਰਾ ਲਿਆ। ਲੇਵਿ-ਸਟ੍ਰਔਸ ਮੁਤਾਬਕ, ਕਿਸੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਮਿਥਿਹਾਸਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਅਜਿਹੇ ਮੁਢਲੇ ਵਿਆਕਰਣ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਧੀ ਅਲਥੁੱਸਰ, ਬਾਰਥਸ, ਬੋਰਡੀਓ, ਡਮੇਜ਼ੀ, ਜੈੱਨਿਟਿ, ਮੈੱਟਜ਼, ਸੀਰੈੱਸ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਰਗੇ ਬਣਤਰ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਾਇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਉਧਾਰਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਫੇਰ ਵੀ, ਲੋਕ ਕਥਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ ਉਹਲੇ ਕਰਲ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾੱਪ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਰ, ਲੈਅ, ਵਕਤ, ਅਤੇ ਕਥਾ ਦਾ ਮਨ, ਭਾਵੇਂ ਲੋਕ ਕਥਾ ਦੀ ਕਿਸਮ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮੂੰਹ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਕੰਮ ਕੀਤੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੀ, ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਜਾਏ ਲਿਖਤਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਚ, ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸੁਰ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਵਜਾਏ, ਸੇਮੀਔਲੌਜੀ ਅਤੇ ਐਂਥ੍ਰੋਪੌਲੌਜੀ ਲਈ ਜਿਆਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਕੋਸ਼ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਕੁ, ਕਾਲਾਉਡਿ ਲੇਵਿ-ਸਟ੍ਰਔਸ ਨੇ ਬਣਤਰਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਅਤੇ ਰੀਤੀਵਾਦ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਕ ਕਥਾ ਦੀ ਮਰਫੌਲੌਜੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾੱਪ ਦਾ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਿਖ) ਵਰਤਿਆ। ਅਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾੱਪ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਅੱਖੋ ਉਹਲੇ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਰੂਸੀ ਲੋਕ ਖਥਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰੀਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਹੀ ਕਥਾ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ (ਸੰਭਵ ਕੰਮ) ਦੀ ਇੱਕੋ ਬਣਤਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਫੰਕਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਰੇਖਿਕ ਲੜੀ ਦੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰੱਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਢਲੇ ਤੱਤ ਹਨ। ਪ੍ਰਾੱਪ ਮੁਤਾਬਕ ਦੋ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਜੁਲਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਫੰਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਗਰੁੱਪ ਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ: # ਇੱਕ ਜਾਦੂਗਰ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਦੂਈ ਸ਼ਰਬਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦਾ ਭੇਸ ਬਦਲ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇਗਾ। # ਕਲਾਬਾਜ਼ (ਨਟ) ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਬਾਜ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਮਰਜੀ ਲੈ ਜੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਕਾਰਜ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ “ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਦੂਈ ਸਾਧਨ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ” ਵਾਲੇ ਫੰਕਸ਼ਨ ਹੇਠਾਂ ਇਕੱਠੇ ਸਮੂਹਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰਾਂ, ਦੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਇੱਕੋ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੇ “ਚੱਲ” ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਦਾਰਾਂ/ਪ੍ਰਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ/ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਫਰਕਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਉਹੀ ਮੁਢਲੇ ਤੱਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰੂਸੀ ਪਰੀਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਵੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਕੱਤੀ ਫੰਕਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ। ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਜਰਾ ਕਿਸੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਅਲਮਾਰੀ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਡਿਸ਼/ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸਥਿਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਉਚਿਤ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਬੱਸ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਾੱਪ ਦਾ ਕੰਮ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਤਰਿਕ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਣਾਤਮਿਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਲਈ ਘੱਟ ਦਿਲਚਸਪ, ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਸਰਲ ਸਿਧਾਂਤਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਮਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾਤਮਿਕ ਇੰਬਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਜਿਵੇਂ ਏਲਨ ਡੰਡੇਸ ਨੇ 1978 ਵਿੱਚ ਮਰਫੌਲੌਜੀ ਔਫ ਦਿ ਫੋਕਟੇਲ ਦੇ ਅਪਣੇ ਅੰਗਰੇਜੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ, “ਪ੍ਰਾੱਪ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਦਮ ਹੈ।” ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪ੍ਰਾੱਪ, ਬੇਸ਼ੱਕ, ਅਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਅਨੁਭਵ ਸਿੱਧਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਵਿਧ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਵਕਤ ਦੇ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਉਹ ਬਣਤਰਵਾਦ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਰਿਹਾ ਹੈ- ਉਹ ਬਾਦ ਦੇ ਬਣਤਰਿਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਅਲੋਚਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਸਤੂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ==<ref name=":0" />ਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੋਕਧਾਰਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1895]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1970]] glur5xle6bkxkrw3z1dbr5gc0edzj4j 0 49798 842015 581932 2026-07-06T18:56:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842015 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = ਕੁਐਂਕਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰl<br /> Catedral de Santa María y San Julián de Cuenca | image = Catedral de Cuenca (2005-11-09).jpg | image_size = 250px | alt = | caption = ਕੁਐਂਕਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ | location = [[ਕੁਐਂਕਾ ]],[[ਸਪੇਨ]] | geo = | religious_affiliation = [[ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ]] | rite = | consecration_year = | status = | functional_status = | heritage_designation = | leadership = | website = | architecture = [[Romanesque architecture|ਰੋਮਨਿਸਕਿਊ]], [[Baroque architecture|ਬਾਰੋਕ]], [[Gothic Revival architecture|ਨਵਗੋਥਿਕ]] | architect = | architecture_type = [[church (building)|ਗਿਰਜਾਘਰ]] | architecture_style = | general_contractor = | facade_direction = | groundbreaking = | completed = | construction_cost = | specifications = | capacity = | length = | width = | width_nave = | height_max = | dome_quantity = | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | spire_quantity = | spire_height = | materials = | designation1 = | designation1_offname = | designation1_date = | designation1_number = | designation1_criteria = | designation1_type = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} [[File:A Black and White Photo of the Cuenca Cathedral in Spain.jpeg|thumb|A Black and White Photo of the Cuenca Cathedral]] '''ਕੁਐਂਕਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ''' ਇੱਕ ਗੋਥਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦਫਤਰੀ ਨਾ ਬਸਿਲਿਕਾ ਦੇ ਨੁਏਸਤਰਾ ਸੇਨੋਰਾ ਦੇ ਗਰਾਸੀਆ (Basílica de Nuestra Señora de Gracia) ਹੈ। ਇਹ [[ਕੁਐਂਕਾ ਸੂਬਾ|ਕੁਐਂਕਾ ਸੂਬੇ]] ਦੇ [[ਕੁਐਂਕਾ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਭਗ 1196 ਵਿੱਚ ਬਣਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਸਨੂੰ ਰਾਜਾ [[ਅਲਫੋਨਸੋ ਅਠਵੇਂ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਇੰਗਲੈੰਡ ਦੀ ਏਲਾਨੋਰ ਪਲਾਤਾਗੇਨੇਟ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬਣਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਲਗਭਗ 1196ਈ. ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ 1257 ਈ. ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਇਆ। .<ref name=spain-info>[http://www.spain.info/TourSpain/Arte%20y%20Cultura/Monumentos/G/GH/0/Catedral%20de%20Nuestra%20Senora%20de%20Gracia?Language=EN Catedral de Nuestra Señora de Gracia - Nuestra Señora de Gracia Cathedral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010212119/http://www.spain.info/TourSpain/Arte%20y%20Cultura/Monumentos/G/GH/0/Catedral%20de%20Nuestra%20Senora%20de%20Gracia?Language=EN |date=2008-10-10 }}, www.spain.info.</ref> ਇਹ ਲਾਤੀਨੀ ਸਲੀਬ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਮਿਹਰਾਬਦਾਰ ਵਾਧਰਾ, ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਸਪੇਨ ਦੇ ਹੋਰ ਗਿਰਜਾਘਰਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਵੀ ਫੋਟੋ ਖਿਚਣਾ ਮਨਾ ਹੈ।<ref name=spain-info/> ==ਇਤਿਹਾਸ== ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [http://www.flickr.com/photos/harold_stern/sets/72057594119417297/ Photoset] on Flickr, includes seven pictures of the cathedral interior * [http://www.gotik-romanik.de/Cuenza,%20Thumbnails/Thumbnails.html Photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150215144738/http://www.gotik-romanik.de/Cuenza,%20Thumbnails/Thumbnails.html |date=2015-02-15 }} {{Coord|40.07849|N|2.12901|W|type:landmark|display=title}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{Commons category|Cathedral of Cuenca}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ]] cu438krmq0ozqapwzywkvosz5y023kw 0 67966 842026 833927 2026-07-06T23:31:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842026 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian state or territory | name = ਗੋਆ | official_name = ਗੋਆ ਰਾਜ | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = BeachFun.jpg | caption1 = [[ਦੱਖਣੀ ਗੋਆ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੀਚ | image2 = DoodhSagar Waterfalls.jpg | caption2 = ਦੂਧਸਾਗਰ ਝਰਨਾ | image3 = Mangueshi Temple Goa.jpg | caption3 = ਮੰਗੂਸ਼ੀ ਮੰਦਿਰ | image4 = Gallery de Fontainhas.jpg | caption4 = ਗੈਲਰੀ ਡੀ ਫੋਂਟੇਨਹਾਸ | image5 = | caption5 = | image6 = Shantadurga temple.jpg | caption6 = ਸ਼ਾਂਤਾ ਦੁਰਗਾ ਮੰਦਿਰ | image7 = Basilica of bom jesus - Front View.jpg | caption7 = ਬੋਮ ਜੀਸਸ ਦੀ ਬੇਸਿਲਿਕਾ}} | type = ਰਾਜ | image_seal = Emblem of Goa.svg{{!}}class=skin-invert | nickname = "ਪੂਰਬ ਦਾ ਮੋਤੀ" | motto = ਸਰਵ ਭਦ੍ਰਾਣੀ ਪਸ਼ਯੰਤੁ ਮਾ ਕਸ਼ਚਿਦ ਦੁਖਮਾਪਨੁਯਾਤ ([[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]])<br/>"ਹਰ ਕੋਈ ਚੰਗਿਆਈ ਦੇਖੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਵੇ" ਬਲ ਇਕਵਚਨ | image_map = File:IN-GA.svg | coordinates = {{coord|15.50|N|73.83|E|type:adm1st_region:IN-GA|display=inline,title}} | region = ਪੱਛਮ ਭਾਰਤ | before_was = ਗੋਆ, ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਉ | formation_date = 19 ਦਸੰਬਰ 1961 | formation_date3 = ਗਠਨ | formation_date4 = 30 ਮਈ 1987 | capital = ਪੰਜਿਮ | largestcity = ਵਾਸਕੋ ਦਾ ਗਾਮਾ | districts = ਗੋਆ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ | Governor = ਅਸ਼ੋਕ ਗਜਪਤੀ ਰਾਜੂ | Chief_Minister = ਪ੍ਰਮੋਦ ਸਾਵੰਤ | party = [[ਬੀ.ਜੇ.ਪੀ]] | legislature_type = ਇਕਸਾਰ | assembly = ਗੋਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ | assembly_seats = 40 ਸੀਟਾਂ | rajya_sabha_seats = 1 ਸੀਟ | lok_sabha_seats = 2 ਸੀਟਾਂ | judiciary = ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ | area_footnotes = <ref>{{cite journal |last1=Nadaf |first1=F M |title=Geographical Diagnosis of Goa's Tourism beyond Sun and Sand|journal=Online International Interdisciplinary Research Journal |date=April 2019 |url=https://www.researchgate.net/publication/334710163}}</ref> | area_total_km2 = 3,702 | area_rank = 28th | elevation_max_m = 1,026 | elevation_max_point = ਸਨਸੋਗੋਰ | elevation_min_m = 0 | elevation_min_point = [[ਅਰਬ ਸਾਗਰ]] | population_footnotes = <ref>{{cite book | url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/population-projections-for-india-and-states-2011-2036/ | title=Population Projections for India and States, 2011–2036 | date=July 2020 | access-date=25 March 2023 | archive-date=13 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230313055356/https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/population-projections-for-india-and-states-2011-2036/ | url-status=live }}</ref> | population_total = 1,591,000 | population_as_of = 2025 | population_rank = 28th | population_density = 380 | population_urban = 77.89% | population_rural = 22.11% | population_demonym = ''ਗੋਏਂਕਰ'', ਗੋਅਨ | 0fficial_Langs = [[ਕੋਂਕਣੀ ਭਾਸ਼ਾ]]<ref>{{cite web |title=The Goa, Daman and Diu Official Language Act, 1987 |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/6809/1/official_language_act.pdf |access-date=12 November 2022 |website=indiacode.nic.in }}</ref> | additional_official = [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ | ਮਰਾਠੀ]]<ref>{{Cite web |title=Languages of Goa |url=https://dip.goa.gov.in/languages-of-goa/ |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231202646/https://dip.goa.gov.in/languages-of-goa/ |archive-date=31 December 2023 |website=Department of Information and Publicity}}</ref> and [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]<ref>{{cite web |title=The Goa, Daman and Diu Official Language Act, 1987 (Act No. 5 of 1987) [14-4-1987] |url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/7081/1/ocrol.pdf |website=Secretary to the Government of Goa, Daman and Diu |access-date=6 July 2024}}</ref> | official_script = ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ | GDP_footnotes = <ref name="PRSIndia">{{cite web|url=https://prsindia.org/budgets/states/goa-budget-analysis-2025-26|title=Goa BudgetAnalysis 2025-26|date=15 March 2021|accessdate=28 March 2021}}</ref> | GDP_total = ਵਾਧਾ $15.85 ਬਿਲੀਅਨ (ਮਾਮੂਲੀ)<br/>ਵਾਧਾ $68.89 ਬਿਲੀਅਨ (PPP)<ref name="auto">{{cite web |title=Goa Budget 2025–26 |url=https://www.goabudget.gov.in/index.html |publisher=Government of Goa |year=2025 |access-date=20 May 2025 |archive-date=8 ਮਈ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508093949/https://goabudget.gov.in/index.html |url-status=dead }}</ref> | GDP_year = 2025–2026 | GDP_rank = 23rd | GDP_per_capita = {{Increase}} : {{INRConvert|873000|lk=r}} (nominal)<br/>{{Increase}} $47,713 (PPP) | GDP_per_capita_rank = 2nd | HDI = {{Increase}} 0.801 {{color|green|Very High}}<ref>{{cite web |title=India: Subnational HDI |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/IND/ |website=Global Data Labs |access-date=8 June 2025}}</ref> | HDI_year = 2023 | HDI_rank = 1st | literacy = 99.7%<ref>{{cite news |last1=Shetye |first1=Murari |date=31 May 2025 |title=Centre declares Goa 100% literate, becomes fourth to achieve status |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/centre-declares-goa-100-literate-becomes-fourth-to-achieve-status/articleshow/121525082.cms |work=The Times of India |access-date=17 July 2025}}</ref> | literacy_year = 2025 | literacy_rank = 2nd | sex_ratio = 986[[female|♀]]/1000 [[male|♂]] | sexratio_year = 2025 | sexratio_rank = 5th | iso_code = IN-GA | registration_plate = GA | website = https://goa.gov.in | foundation_day = ਗੋਆ ਦਿਵਸ | mammal = ਗੌਰ | bird = ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਬੁਲਬੁਲ | flower = ਜੈਸਮੀਨ | tree = ਟਰਮੀਨਲੀਆ ਐਲਿਪਟਿਕਾ | fruit = ਕਾਜੂ }}'''ਗੋਆ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Goa'''), ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਆਪਣੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਾਜਗੀਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਆ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ ਸੀ। ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੇ ਗੋਆ ਉੱਤੇ ਲਗਪਗ 450 ਸਾਲ ਤੱਕ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1961 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ। 30 ਮਈ, 1987 ਨੂੰ ਗੋਆ ਭਾਰਤ ਦੇ 25ਵੇਂ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕਰਨਾਟਕ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰਾਜ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Which are the Largest and Smallest States in India in Terms of Area? |url=https://www.mapsofindia.com/answers/states/which-are-the-largest-and-smallest-states-in-india-in-terms-of-area/ |website=Answers |date=1 September 2020 |access-date=23 March 2025}}</ref> [[ਪੰਜਿਮ|ਪਣਜੀ]] (ਪੰਜਿਮ) ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਾਸਕੋ ਦਾ ਗਾਮਾ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://iiosc2020.incois.gov.in/IIOSC2020/AboutGoa.jsp|title=International Indian Ocean Science Conference(IIOSC)-2022|access-date=2026-03-06|archive-date=2025-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417053511/https://iiosc2020.incois.gov.in/IIOSC2020/AboutGoa.jsp|url-status=dead}}</ref> ਰਾਜ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੋਂਕਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Puzzle wrapped in an enigma, understanding Konkani in Goa |url=https://goanet.goanet.narkive.com/H1jxktcU/reader-puzzle-wrapped-in-an-enigma-understanding-konkani-in-goa |access-date=25 August 2025 |website=narkive.com}}</ref> ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਗੋਆ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਦਸੰਬਰ 1961 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 451 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ।<ref>{{cite web |title=Goa's Liberation |url=https://www.mha.gov.in/en/division_of_mha/GoaLiberation |website=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=17 July 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/History/1960s/Goa01.html |title=The Liberation of Goa: an Overview |access-date=17 July 2007 |last=Pillarisetti |first=Jagan |work=The Liberation of Goa:1961 |publisher=bharat-rakshak.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809202539/http://www.bharat-rakshak.com/IAF/History/1960s/Goa01.html |archive-date=9 August 2007}}</ref> ਮਾਰਗਾਓ (ਮਡਗਾਓਂ) ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਜੇ ਵੀ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੋਆ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਛੋਟੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ GDP ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ,<ref name="MOSPI">{{cite web|url=http://mospi.nic.in/sites/default/files/press_releases_statements/State_wise_SDP_15_03_2021.xls|title=MOSPI State Domestic Product, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India|date=15 March 2021|accessdate=28 March 2021}}</ref><ref>{{Cite book|title=Courts in federal countries : federalists or unitarists?|publisher=University of Toronto Press|author1=Kincaid, John|author1-link=John Kincaid (political scientist)|author2=Aroney, Nicholas|year=2017|isbn=9781487514662|location=Toronto|pages=225|chapter=The Supreme Court of India|oclc=982378193}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ GDP ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ।<ref name="report" /> ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਵਿੱਤ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਗੋਆ ਨੂੰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਥਾਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਬਾਦੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref name="report">{{cite book|author=India Finance Commission|title=Reports of the finance commissions of India: First Finance Commission to the Twelfth Finance Commission: the complete report|publisher=Academic Foundation |location=New Delhi|year=2005|page=268|isbn=978-81-7188-474-2}}</ref> ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕਾਂਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://ceda.ashoka.edu.in/hdi-how-states-fare-in-human-development/|title=HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|date=17 May 2025 |access-date=2 October 2022}}</ref> ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਹੌਟਸਪੌਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/destinations/south-goa-vs-north-goa-what-you-should-know/articleshow/77565379.cms|title=South Goa vs North Goa: What You Should Know |website=[[The Times of India]] }}</ref> == ਵਿਉਂਤਪਤੀ == 1510 ਵਿੱਚ ਗੋਆ ਦੇ ਬਾਹਮਣੀ-ਬੀਜਾਪੁਰੀ ਸ਼ਹਿਰ 'ਤੇ ਅਫੋਂਸੋ ਡੀ ਅਲਬੂਕਰਕ ਦੁਆਰਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਐਸਟਾਡੋ ਦਾ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਮ ਗੋਆ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ, ਗੋਆ ਨੂੰ ਕਈ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੋਮਾਂਚਲਾ, ਗੋਪਕੱਟਨ, ਗੋਪਕੱਟਨ, ਗੋਪਕੱਟਨ, ਗੋਪਕਪੁਰੀ, ਗੋਵਾਪੁਰੀ, ਗੋਵੇਮ ਅਤੇ ਗੋਮੰਤਕ।<ref name="nic1">{{cite web|url=http://www.india.gov.in/knowindia/st_goa.php |title=Goa |publisher=[[National Informatics Centre]](NIC) |access-date=4 January 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081218193633/http://india.gov.in/knowindia/st_goa.php |archive-date=18 December 2008}}</ref> ਗੋਆ ਦੇ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਮ ਸਿੰਦਾਪੁਰ, ਸੰਦਾਪੁਰ ਅਤੇ ਮਹਾਸੱਪੱਟਨ ਹਨ।<ref name="sakname">{{cite book|last1=Sakshena|first1=R.N.|title=Goa: Into the Mainstream|page=5|url=https://books.google.com/books?id=7kUE7TV3ZWEC&pg=PA5|isbn=9788170170051|date=June 2003|publisher=Abhinav Publications |access-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161021094358/https://books.google.com/books?id=7kUE7TV3ZWEC&pg=PA5|archive-date=21 October 2016|url-status=live}}</ref> == ਸੰਗਠਿਤ ਅਪਰਾਧ == ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਥਾਨਕ ਭਾਰਤੀ, ਰੂਸੀ, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਅਤੇ ਨਾਈਜੀਰੀਅਨ ਅਪਰਾਧਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ। ਸੂਤਰਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਇਤਾਲਵੀ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਾਜ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਥਿਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਗਾਹਕ ਹਨ। ​​ਗੋਆ, ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਖਪਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਬਿੰਦੂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੈਰ-ਰੱਖਿਅਤ ਗੋਆ ਤੱਟ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤਸਕਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਆਸਾਨ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੱਟ ਰੱਖਿਅਕ, ਨੇਵੀ, ਕਸਟਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ। ==ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ== ਗੋਆ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,702 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1,429 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ। ਇਹ 14°53′54″ ਉੱਤਰ ਅਤੇ 15°40′00″ ਉੱਤਰ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ਾਂ ਅਤੇ 73°40′33″ ਪੂਰਬ ਅਤੇ 74°20′13″ ਪੂਰਬ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last1=Gaonkar|first1=Gangesh|last2=Desai|first2=Karishma|last3=Rodrigues|first3=Queency|last4=Sangaonkar|first4=Tosha Sinai|last5=Sail|first5=Swaroopa|last6=Fernandes|first6=Glancia|date=February 2017|title=G.I.S. for Urban Planning|url=https://www.researchgate.net/publication/314101976|journal=International Journal of Engineering Research in Mechanical and Civil Engineering|issn=2456-1290}}</ref> ਗੋਆ, ਕੋਂਕਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੱਕ ਉੱਠਦਾ ਇੱਕ ਢਲਾਣ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਦੱਖਣ ਪਠਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬਿੰਦੂ ਸੋਨਸੋਗੋਰ ਚੋਟੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਉਚਾਈ 1,026 ਮੀਟਰ (3,366 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਗੋਆ ਦਾ ਤੱਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰ 160 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (99 ਮੀਲ) ਹੈ। [[File:Usgalimal.PNG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Usgalimal.PNG|left|thumb|ਉਸਗਾਲੀਮਲ ਚੱਟਾਨ ਤੇ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਕਲਾਕਾਰੀ ]] ਗੋਆ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ [[ਮਹਾਂਦੇਈ ਨਦੀ|ਮੰਡੋਵੀ]], ਜ਼ੁਆਰੀ, ਤੇਰੇਖੋਲ, ਚਾਪੋਰਾ, [[ਗਲਗੀਬਾਗਾ ਬੀਚ|ਗਲਗੀਬਾਗ]], ਕੰਬਾਰਜੁਆ ਨਹਿਰ, ਤਾਲਪੋਨਾ ਅਤੇ ਸਾਲ ਹਨ। ਜ਼ੁਆਰੀ ਅਤੇ [[ਮੰਡੋਵੀ ਨਦੀ|ਮੰਡੋਵੀ]] ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕੰਬਾਰਜੁਆ ਨਹਿਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੰਬਾਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="Hiremath">{{Cite book|title=Recent advances in environmental science|last=Hiremath|first=K. G.|publisher=Discovery Pub. House|year=2003|isbn=9788171416790|pages=401|oclc=56390521}}</ref> ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਖੁਆਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੇਸਿਨ ਰਾਜ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਦੇ 69% ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਹਨ। ਗੋਆ ਵਿੱਚ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਬਾਰ, ਅੱਠ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 90 ਨਦੀ ਟਾਪੂ ਹਨ। ਗੋਆ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਨੇਵੀਗੇਬਲ ਲੰਬਾਈ 253 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (157 ਮੀਲ) ਹੈ। ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਕਦੰਬਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਗਏ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਾਣੀ ਦੇ ਟੈਂਕ ਅਤੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਿਕਿਤਸਕ ਝਰਨੇ ਹਨ। ਜ਼ੁਆਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਮੋਰਮੁਗਾਓ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੁਦਰਤੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[File:Se’_Cathedral,_Goa.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Se%E2%80%99_Cathedral,_Goa.jpg|left|thumb|ਪੁਰਾਣੇ ਗੋਆ ਵਿਖੇ 1619 ਸੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਚਰਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।]] ਗੋਆ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਢੱਕਣ ਫੈਰਿਕ-ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਲੈਟਰਾਈਟਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਿੱਟੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਲੋੜੀ ਅਤੇ ਦੋਮਟ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਖਣਿਜਾਂ ਅਤੇ ਹੁੰਮਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾਟਕ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਗੋਆ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਮੋਲੇਮ ਅਤੇ ਅਨਮੋਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੱਟਾਨਾਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰੋਂਡਜੇਮੀਟਿਕ ਗਨੀਸ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ 3,600 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰੂਬੀਡੀਅਮ ਆਈਸੋਟੋਪ ਡੇਟਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਮਿਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਚੱਟਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ ਗੋਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<gallery mode="packed" heights="150" caption="ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਸੈੰਕਚੂਰੀ ਅਤੇ ਮੋਲੇਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਵਿਖੇ ਦੂਧਸਾਗਰ ਝਰਨਾ"> File:Doodhsagar_Waterfalls.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Doodhsagar_Waterfalls.jpg|ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਦੂਧਸਾਗਰ ਝਰਨਾ File:Dudhsagar_Falls_Triplet.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dudhsagar_Falls_Triplet.jpg|ਦੂਧਸਾਗਰ ਝਰਨੇ ਦੇ ਨੇੜਿਓਂ ਲੰਘਦੀ ਰੇਲਗੱਡੀ File:Dudhsagar_Falls_triplet,_2009.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dudhsagar_Falls_triplet,_2009.JPG|ਦੂਧਸਾਗਰ ਝਰਨੇ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ </gallery> === ਜਲਵਾਯੂ === ਕੋਪੇਨ ਜਲਵਾਯੂ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੇ ਤਹਿਤ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਮਾਨਸੂਨ ਜਲਵਾਯੂ ਹੈ। ਗਰਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ [[ਅਰਬ ਸਾਗਰ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਲਈ ਗਰਮ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਜਲਵਾਯੂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਈ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦਿਨ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 35°C (95°F) ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਕਾਰਨ ਉੱਚ ਨਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਚ ਨਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੁਪਹਿਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਤਾਪਮਾਨ 48°C ਜਾਂ 118.4°F ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਬੇਅਰਾਮੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੀਨਾ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੋਆ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੌਸਮ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਸਮਾਂ (ਜੂਨ-ਸਤੰਬਰ), ਮਾਨਸੂਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਮਿਆਦ (ਅਕਤੂਬਰ-ਜਨਵਰੀ), ਅਤੇ ਮਾਨਸੂਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ (ਫਰਵਰੀ-ਮਈ) ਹਨ। ਔਸਤ ਸਾਲਾਨਾ ਬਾਰਿਸ਼ (3,048 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਜਾਂ 120 ਇੰਚ) ਦਾ 90 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਨਸੂਨ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।{{Weather box | location = Goa | metric first = yes | single line = yes | Jan high C = 31.6 | Feb high C = 31.5 | Mar high C = 32.0 | Apr high C = 33.0 | May high C = 33.0 | Jun high C = 30.3 | Jul high C = 28.9 | Aug high C = 28.8 | Sep high C = 29.5 | Oct high C = 31.6 | Nov high C = 32.8 | Dec high C = 32.4 | Jan mean C = 26.0 | Feb mean C = 26.3 | Mar mean C = 27.7 | Apr mean C = 29.3 | May mean C = 30.0 | Jun mean C = 27.6 | Jul mean C = 26.7 | Aug mean C = 26.4 | Sep mean C = 26.9 | Oct mean C = 27.9 | Nov mean C = 27.6 | Dec mean C = 26.6 | Jan low C = 19.6 | Feb low C = 20.5 | Mar low C = 23.2 | Apr low C = 25.6 | May low C = 26.3 | Jun low C = 24.7 | Jul low C = 24.1 | Aug low C = 24.0 | Sep low C = 23.8 | Oct low C = 23.8 | Nov low C = 22.3 | Dec low C = 20.6 | rain colour = green | Jan rain mm = 0.2 | Feb rain mm = 0.1 | Mar rain mm = 1.2 | Apr rain mm = 11.8 | May rain mm = 112.7 | Jun rain mm = 868.2 | Jul rain mm = 994.8 | Aug rain mm = 512.7 | Sep rain mm = 251.9 | Oct rain mm = 124.8 | Nov rain mm = 30.9 | Dec rain mm = 16.7 | year rain mm = 2926 | Jan rain days = 0.0 | Feb rain days = 0.0 | Mar rain days = 0.1 | Apr rain days = 0.8 | May rain days = 4.2 | Jun rain days = 21.9 | Jul rain days = 27.2 | Aug rain days = 13.3 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.2 | Nov rain days = 2.5 | Dec rain days = 0.4 | year rain days = 90.1 | Jan sun = 313.1 | Feb sun = 293.8 | Mar sun = 291.4 | Apr sun = 288.0 | May sun = 297.6 | Jun sun = 126.0 | Jul sun = 105.4 | Aug sun = 120.9 | Sep sun = 177.0 | Oct sun = 248.0 | Nov sun = 273.0 | Dec sun = 300.7 | year sun = | source 1 = ''ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾ''<ref>{{cite web |url = http://www.worldweather.org/066/c00528.htm |title = Weather Information for Goa |access-date = 24 July 2012 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120702052414/http://www.worldweather.org/066/c00528.htm |archive-date = 2 July 2012 |url-status = live }}</ref> | source 2 = ''ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਆਬਜ਼ਰਵੇਟਰੀ''<ref>{{cite web |url=http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/india/goa_e.htm |title=Climatological Information for Goa, India |publisher=Hong Kong Observatory |date=15 August 2011 |access-date=16 December 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120120084100/http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/india/goa_e.htm |archive-date=20 January 2012 }}</ref> ਧੁੱਪ ਅਤੇ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਲਈ | source = }} ==ਜਨਸੰਖਿਆ== === ਆਬਾਦੀ === ਗੋਆ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗੋਆ (ਰੋਮੀ ਕੋਂਕਣੀ ਵਿੱਚ ਗੋਏਂਕਰ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2011 ਤੱਕ ਗੋਆ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1.459 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਕਮ, ਮਿਜ਼ੋਰਮ ਅਤੇ ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="THReligion">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/religious-communities-census-2011-what-the-numbers-say/article7582284.ece|title=India's religions by numbers|date=29 March 2016|work=[[The Hindu]]|access-date=6 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110201326/http://www.thehindu.com/news/national/religious-communities-census-2011-what-the-numbers-say/article7582284.ece|archive-date=10 January 2016|publication-date=26 August 2015|url-status=live}}</ref> ਗੋਆ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਣਤਾ 394 ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ 382 ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਗੋਆ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਨੁਪਾਤ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 62.17% ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 973 ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ 1,000 ਪੁਰਸ਼ ਹੈ। 2007 ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦਰ ਪ੍ਰਤੀ 1,000 ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ 15.70 ਸੀ। ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1.74% ਅਤੇ 10.23% ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 76% ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Table D-01 Population classified by place of birth and sex: Goa |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10682/download/13794/DS-3000-D01-MDDS.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> 2021 ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਥਾਈ ਨਿਵਾਸੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 50% ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੈਰ-ਗੋਆ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੂਲ ਨਸਲੀ ਗੋਆ ਆਬਾਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।<ref name="Menezes">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/society/who-belongs-to-goa-this-question-resurfaces-as-the-state-battles-the-raging-pandemic/article34554870.ece|title=Who belongs to Goa? This question resurfaces as the State battles the raging pandemic|last=Menezes|first=Vivek|date=15 May 2021|work=[[The Hindu]]|access-date=30 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213112/https://www.thehindu.com/society/who-belongs-to-goa-this-question-resurfaces-as-the-state-battles-the-raging-pandemic/article34554870.ece|archive-date=2 June 2021|quote=Goans today represent less than 50% of the permanent population, and the pandemic has greatly accelerated this imbalance}}</ref> ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸਿਹਤ ਸੂਚਕਾਂਕ 2025 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੋਆ 53.6 ਦੇ ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/trending/top-10-listing/indias-top-10-best-performing-states-in-the-fiscal-health-index-2025-9801341/|title=India's top 10 best-performing states in the Fiscal Health Index 2025|last=Gupta|first=Cherry|date=28 January 2025|work=The Indian Express|access-date=17 February 2025}}</ref> === ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ === ਗੋਆ, ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਵ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ, 1987, ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ [[ਕੋਂਕਣੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੋਂਕਣੀ]] ਨੂੰ ਗੋਆ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਰਾਠੀ ਨੂੰ "ਸਾਰੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ" ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ [[ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੁਰਤਗਾਲੀ]] ਇਕਲੌਤੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮਰਾਠੀ ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰੋਮਨ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਕੋਂਕਣੀ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਦਰਜਾ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕੋਂਕਣੀ ਨੂੰ ਗੋਆ ਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਸਮਰਥਨ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Solving the Language Imbroglio |url=http://www.navhindtimes.com/story.php?story=2008083147 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20120907004813/http://www.navhindtimes.com/story.php?story=2008083147 |archive-date=7 September 2012 |access-date=15 October 2008 |work=[[Navhind Times]]}}</ref> ਰਾਜ ਦੇ ਲਗਭਗ 66.11% ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੋਂਕਣੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਗੋਆ ਵਾਸੀ ਕੋਂਕਣੀ ਬੋਲ ਅਤੇ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵੀ ਬੋਲ ਅਤੇ ਸਮਝ ਸਕਦੀ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੂਹ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] (10.89%), [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] (8.64%), [[ਕੰਨੜ]] (4.65%) ਅਤੇ [[ਉਰਦੂ]] (2.82%) ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।<ref name="demographics">{{cite web |title=Census of India – DISTRIBUTION OF 10,000 PERSONS BY LANGUAGE |url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement3.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011050151/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement3.htm |archive-date=11 October 2012 |access-date=17 March 2012 |work=censusindia.gov.in}}</ref> ==ਵਿੱਦਿਆ== ==ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ== ==ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ== ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੋਆ]] 990oi0ozw0d4tpr1gx4qz7z52dqndxj 0 82261 842031 476123 2026-07-07T02:02:25Z Santcrers 60989 /* */ 842031 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =ਭੱਟੀਆਂ | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = ਲੁਧਿਆਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮਹੁੱਲਾ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_map_caption = Location in Punjab, India | latd =30.9791341 |latm = |lats = |latNS = N | longd =75.7994775 |longm = |longs = |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[Punjab, India|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਸ਼ਹਿਰ]] | subdivision_name2 = [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] | subdivision_type3 = [[Tehsil]] | subdivision_name3 = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use<ref>tags --> | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾ | demographics1_title1 = ਦਫ਼ਤਰੀ | demographics1_info1 = [[Punjabi language|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ | demographics1_info2 = [[Hindi language|ਹਿੰਦੀ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | registration_plate = | iso_code = | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ਭੱਟੀਆਂ''', ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਹੱਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪਹਿਲਾ ਪਿੰਡ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।<ref><cite class="citation web">[http://www.census2011.co.in/data/village/33657-bhattian-punjab.html "Bhattian (Ludhiana West)"]. ''census2011.co.in''<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref> == ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ== ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿਤਾ ਸਰਪੰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। {| class="wikitable sortable" !ਵਿਸ਼ਾ !ਕੁੱਲ !ਮਰਦ !ਔਰਤਾਂ |- |ਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ |245 | | |- | ਆਬਾਦੀ |1,234 |640 |594 |- | ਬੱਚੇ (0-6) |116 |59 |57 |- |ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ |226 |117 |109 |- |ਪਿਛੜੇ ਕਵੀਲੇ |0 |0 |0 |- |ਸਾਖਰਤਾ |84.97 % | 86.06 % |83.80 |- | ਕੁੱਲ ਕਾਮੇ |427 |375 |52 |- | ਮੁੱਖ ਕਾਮੇ |408 | 0 |0 |- | ਦਰਮਿਆਨੇ ਕਮਕਾਜੀ ਲੋਕ |19 | 15 |4 |} == ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿਚ ਪਿੰਡ == == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.censusindia.gov.in/2011census/Listofvillagesandtowns.aspx Villages in Ludhiana West Tehsil] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ppk1f2y3527sof6azkj4jo8y83uxvk1 842033 842031 2026-07-07T02:03:03Z Santcrers 60989 /* ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿਚ ਮੁਹੱਲਾ */ 842033 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =ਭੱਟੀਆਂ | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = ਲੁਧਿਆਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮਹੁੱਲਾ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_map_caption = Location in Punjab, India | latd =30.9791341 |latm = |lats = |latNS = N | longd =75.7994775 |longm = |longs = |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[Punjab, India|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਸ਼ਹਿਰ]] | subdivision_name2 = [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] | subdivision_type3 = [[Tehsil]] | subdivision_name3 = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use<ref>tags --> | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾ | demographics1_title1 = ਦਫ਼ਤਰੀ | demographics1_info1 = [[Punjabi language|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ | demographics1_info2 = [[Hindi language|ਹਿੰਦੀ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | registration_plate = | iso_code = | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ਭੱਟੀਆਂ''', ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਹੱਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪਹਿਲਾ ਪਿੰਡ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।<ref><cite class="citation web">[http://www.census2011.co.in/data/village/33657-bhattian-punjab.html "Bhattian (Ludhiana West)"]. ''census2011.co.in''<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref> == ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ== ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿਤਾ ਸਰਪੰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। {| class="wikitable sortable" !ਵਿਸ਼ਾ !ਕੁੱਲ !ਮਰਦ !ਔਰਤਾਂ |- |ਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ |245 | | |- | ਆਬਾਦੀ |1,234 |640 |594 |- | ਬੱਚੇ (0-6) |116 |59 |57 |- |ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ |226 |117 |109 |- |ਪਿਛੜੇ ਕਵੀਲੇ |0 |0 |0 |- |ਸਾਖਰਤਾ |84.97 % | 86.06 % |83.80 |- | ਕੁੱਲ ਕਾਮੇ |427 |375 |52 |- | ਮੁੱਖ ਕਾਮੇ |408 | 0 |0 |- | ਦਰਮਿਆਨੇ ਕਮਕਾਜੀ ਲੋਕ |19 | 15 |4 |} == ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿਚ ਮੁਹੱਲਾ == == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.censusindia.gov.in/2011census/Listofvillagesandtowns.aspx Villages in Ludhiana West Tehsil] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] io6xcxufmmn7tvnbg9qr2t0xbq6c8ak 842034 842033 2026-07-07T02:07:18Z Santcrers 60989 /* ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ */ 842034 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =ਭੱਟੀਆਂ | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = ਲੁਧਿਆਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮਹੁੱਲਾ | pushpin_map = India Punjab | pushpin_map_caption = Location in Punjab, India | latd =30.9791341 |latm = |lats = |latNS = N | longd =75.7994775 |longm = |longs = |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[Punjab, India|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਸ਼ਹਿਰ]] | subdivision_name2 = [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] | subdivision_type3 = [[Tehsil]] | subdivision_name3 = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use<ref>tags --> | elevation_m = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾ | demographics1_title1 = ਦਫ਼ਤਰੀ | demographics1_info1 = [[Punjabi language|ਪੰਜਾਬੀ]] | demographics1_title2 = ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾ | demographics1_info2 = [[Hindi language|ਹਿੰਦੀ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | registration_plate = | iso_code = | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ਭੱਟੀਆਂ''', ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਹੱਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪਹਿਲਾ ਪਿੰਡ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।<ref><cite class="citation web">[http://www.census2011.co.in/data/village/33657-bhattian-punjab.html "Bhattian (Ludhiana West)"]. ''census2011.co.in''<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref> == ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ== ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿਤਾ ਸਰਪੰਚ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਲੁਧਿਆਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। {| class="wikitable sortable" !ਵਿਸ਼ਾ !ਕੁੱਲ !ਮਰਦ !ਔਰਤਾਂ |- |ਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ |245 | | |- | ਆਬਾਦੀ |1,234 |640 |594 |- | ਬੱਚੇ (0-6) |116 |59 |57 |- |ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ |226 |117 |109 |- |ਪਿਛੜੇ ਕਵੀਲੇ |0 |0 |0 |- |ਸਾਖਰਤਾ |84.97 % | 86.06 % |83.80 |- | ਕੁੱਲ ਕਾਮੇ |427 |375 |52 |- | ਮੁੱਖ ਕਾਮੇ |408 | 0 |0 |- | ਦਰਮਿਆਨੇ ਕਮਕਾਜੀ ਲੋਕ |19 | 15 |4 |} == ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿਚ ਮੁਹੱਲਾ == == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.censusindia.gov.in/2011census/Listofvillagesandtowns.aspx Villages in Ludhiana West Tehsil] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] 7d2be9eezz42nzqqzbx9d520suc7s7u 0 89600 842016 599171 2026-07-06T20:22:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842016 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name = ਕੋਲੰਬੀਆ ਲਾਅ ਸਕੂਲ |image = |image_size = |established = 1858 |type = ਨਿੱਜੀ |endowment = $280 ਮਿਲੀਅਨ<ref>{{cite web |url=http://leiterlawschool.typepad.com/leiter/2006/09/top_20_law_scho.html |title=Law School Reports |access-date=2017-02-01 |archive-date=2021-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210103123728/https://leiterlawschool.typepad.com/leiter/2006/09/top_20_law_scho.html |url-status=dead }}</ref> |head = ਜਿਲੀਅਨ ਲੈਸਟਰ |city = [[ਨਿਊ ਯਾਰਕ]] |state = ਨਿਊ ਯਾਰਕ |country = [[ਅਮਰੀਕਾ]] |students = 1,267<ref name=ABAData>[http://officialguide.lsac.org/SearchResults/SchoolPage_PDFs/ABA_LawSchoolData/ABA2163.pdf Columbia Law School Official ABA Data] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090611205047/http://officialguide.lsac.org/SearchResults/SchoolPage_PDFs/ABA_LawSchoolData/ABA2163.pdf |date=June 11, 2009 }}</ref> |faculty = 216<ref name=ABAData/> }} '''ਕੋਲੰਬੀਆ ਲਾਅ ਸਕੂਲ''' [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕਾਲਜ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਆਈਵੀ ਲੀਗ]] ਦਾ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਹ [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.law.stanford.edu/sites/default/files/biblio/1002/145871/doc/slspublic/lomio_etal-rp20.pdf], Stanford Law School.</ref> ਇਹ ਕਾਲਜ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>[http://www.pbn.com/RWU-law-school-ranks-13th-for-new-graduate-employment,70114 New Grad Employment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014170121/http://pbn.com/RWU-law-school-ranks-13th-for-new-graduate-employment,70114 |date=2012-10-14 }}, Providence Business Journal.</ref><ref>[http://www.forbes.com/sites/susanadams/2012/10/10/the-best-law-schools-for-career-prospects-2/ The Best Law Schools For Career Prospects 2012], Forbes.</ref><ref>[http://www.forbes.com/sites/jacquelynsmith/2012/03/13/the-law-schools-whose-grads-earn-the-most/ The Law Schools Whose Grads Earn The Most], Forbes.</ref><ref name="leiterrankings.com">{{cite web|url=http://www.leiterrankings.com/jobs/2008job_biglaw.shtml|title=Top 15 Law Schools From Which Elite U.S. Law Firms Hire New Lawyers|date=October 13, 2008|publisher=Leiterrankings.com|accessdate=April 30, 2013}}</ref><ref>[http://www.law.com/jsp/nlj/PubArticleNLJ.jsp?id=1202559883779&thepage=2 ABA: Only 55 Percent of Law Grads Found Full-Time Law Jobs], The National Law Journal.</ref> ਇਸਦੀ ਨੀਂਹ 1858 ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਨਹੈਟਨ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ]] hwnnoyt11xi10ee7ov5o1yc3e4yl9li 0 92481 842035 771688 2026-07-07T02:20:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842035 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ|Background=solo_singer|background=solo_singer|Name=ਜਸਲੀਨ ਰੋਇਲ|name=Jasleen Royal|image=Jasleen Royal performing in Rajasthan (cropped).jpg|Landscape=yes|landscape=yes|caption=ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਫੋਰਮੈਂਸ ਦੌਰਾਨ|Birth_name=ਜਸਲੀਨ ਕੌਰ ਰੋਇਲ|birth_name=Jasleen Kaur Royal|birth_date={{birth date and age|df=yes|1991|07|08}}|birth_place=ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|Occupation=ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗਾਇਕਾ, ਗੀਤਕਾਰ ਸਾਜ਼ਿੰਦਾ, ਗੀਤਕਾਰ|occupation=Composer, singer, songwriter instrumentalist, lyricist}}'''ਜਸਲੀਨ ਕੌਰ ਰੋਇਲ''' ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਜਸਲੀਨ ਰੋਇਲ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤੀ [[ਗਾਇਕੀ|ਗਾਇਕ]], [[ਗੀਤਕਾਰ]] ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਸੰਗੀਤ]] ਸੰਗੀਤਕਾਰ  ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ ਦੇ  ਨਾਲ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬੈਸਟ ਇੰਡੀ ਗੀਤ ਲਈ  ਐਮਟੀਵੀ ਵੀਡੀਓ ਸੰਗੀਤ ਐਵਾਰਡ , ਭਾਰਤ 2013 ਜਿੱਤਿਆ। ਇਹ ਐਵਾਰਡ ਉਸਨੇ <nowiki>''ਪੰਛੀ ਹੋ ਜਾਂਵਾ''</nowiki> ਗੀਤ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਹੀ ਗਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਕਿ [[ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ]] ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ' ਤੇ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ "ਬੈਸਟ ਇੰਡੀ ਕਲਾਕਾਰ" ' ਤੇ "ਫ੍ਰੀ ਦ ਮਿਊਜ਼ਕ" ਲਈ ਐਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>[https://songdew.com/ Songdew - Free The Music]</ref> ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਡੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਲਈ। ਉਸ ਨੂੰ  [[ਕੈਲਾਸ਼ ਖੇਰ|ਕੈਲਾਸ਼ ਖੈਰ]], [[ਰੱਬੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ]] ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿੱਲੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਬੈੰਡ ਇੰਡਸ ਕਰੀਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ 2014  [[ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਫਵਾਦ ਅਫਜ਼ਲ ਖਾਨ|ਫ਼ਵਾਦ ਅਫਜ਼ਲ ਖਾਨ]] ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਗੀਤ "ਪ੍ਰੀਤ" ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ  [[ਸਨੇਹਾ ਖਾਨਵਲਕਰ]] ਨੇ ਕੰਪੋਜ਼ ਕੀਤਾ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == '''ਕੌਰ''' ਨੇ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੈਕ੍ਰਡ ਹਰਟ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਬੀ.ਕੋਮ ਆਨਰਜ਼ ਹਿੰਦੂ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। == ਗੀਤ == ਜਸਲੀਨ ਰੋਇਲ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" !ਸਾਲ !ਗੀਤ ਸਿਰਲੇਖ !ਐਲਬਮ/ਫ਼ਿਲਮ !ਨੋਟਸ |- | 2013 |''ਪੰਛੀ ਹੋ ਜਾਂਵਾ'' |ਐਮਟੀਵੀ |ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ |- | 2013 |''ਮਾਏ ਨੀ'' |ਫਿਚ੍ਰਿੰਗ ਸਵਾਨੰਦ ਕਿਰਕਿਰੇ |ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ |- |2013 |''ਦਿਨ ਸ਼ਗਨਾ  ਦਾ '' |ਸਿੰਗਲ | ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ |- | 2014 |''ਪ੍ਰੀਤ'' |ਖੂਬਸੂਰਤ (2014 ਫ਼ਿਲਮ) | ਗਾਇਕਾ |- | 2014 |''ਦੂਰ ਘਰ ਮੇਰਾ ਹੈ '' |ਕਿੱਟਕੇਟ | ਗਾਇਕਾ |- | 2015 |''ਬਦਲਾ ਬਦਲਾ '' |ਬਦਲਾਪੁਰ (ਫ਼ਿਲਮ) | ਗਾਇਕਾ |- | 2016 |''ਖੋ ਗਏ ਹਮ ਕਹਾਂ'' |ਬਾਰ ਬਾਰ ਦੇਖੋ | ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ |- | 2016 |''ਨਚਦੇ ਨੇ ਸਾਰੇ'' | ਬਾਰ ਬਾਰ ਦੇਖੋ | ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ |- | 2016 |''ਰਾਤੇਂ'' |ਸ਼ਿਵਾਏ | ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ |- | 2016 |''ਲਵ ਯੂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' |ਡੀਅਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ | ਗਾਇਕਾ |- | 2016 |''ਛੋਟਾ ਹੂੰ ਮੈਂ '' |ਡੀਅਰ ਡੈਡ  | ਗਾਇਕਾ |- | 2017 |''ਕਿਧਰੇ ਜਾਂਵਾ '' |ਹਰਾਮਖੋਰ | ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ |- | 2017 |''ਵੱਟਸ ਅਪ'' |[[ਫ਼ਿਲੌਰੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਫ਼ਿਲੌਰੀ]] |ਗਾਇਕਾ, ਮਿਊਜ਼ਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ |- | 2017 |''ਦਿਨ ਸ਼ਗਨਾ ਦਾ '' | [[ਫ਼ਿਲੌਰੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਫ਼ਿਲੌਰੀ]] | ਗਾਇਕਾ, ਮਿਊਜ਼ਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ |} == ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ == '''ਜਸਲੀਨ''' ਨੇ ਐਨਡੀਟੀਵੀ ਅਵਰ ਗਰਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਵਾਨੰਦ ਕਿਰਕਿਰੇ ਨਾਲ ਪਰਫ਼ੋਰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ  [[ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ]] ਨੇ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ  ਐਲ 'ਓਰਿਅਲ ਪੈਰਿਸ ਮਿਸ ਫੈਮੀਨਾ (ਭਾਰਤ) ਐਵਾਰਡ, 2014 ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * http://www.ianslive.in/index.php?param=news/IGT_contestant_Jasleen_Royal_enters_Bollywood_with_Khoobsurat-441663/ENTERTAINMENT/15 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719162847/http://www.ianslive.in/index.php?param=news/IGT_contestant_Jasleen_Royal_enters_Bollywood_with_Khoobsurat-441663/ENTERTAINMENT/15 |date=2020-07-19 }} * [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news/IGT-contestant-Jasleen-Royal-enters-Bollywood-with-Khoobsurat/articleshow/41586773.cms Timesofindia.indiatimes.com] * [http://in.yamaha.com/en/artists/guitars_basses/jasleen_royal/ In.yamaha.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160429203121/http://in.yamaha.com/en/artists/guitars_basses/jasleen_royal/ |date=2016-04-29 }} * [http://www.thelucknowtribune.org/news.php?cat=1066 Thelicknowtribune.org]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ndtv.com/video/player/news/swanand-kirkire-and-jasleen-kaur-royal-perform-at-the-telethon/299841 Ndtv.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406003402/http://www.ndtv.com/video/player/news/swanand-kirkire-and-jasleen-kaur-royal-perform-at-the-telethon/299841 |date=2016-04-06 }} * [http://www.artistaloud.com/artists/Jasleen-Royal/93312 Artistaloud.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020000912/http://www.artistaloud.com/artists/Jasleen-Royal/93312 |date=2014-10-20 }} * [http://timesofindia.indiatimes.com/topic/India's-Got-Talent Timesofindia.indiatimes.com] * [http://www.hindustantimes.com/punjab/ludhiana/city-girl-shines-with-mtv-award/article1-1031144.aspx Hindustantimes.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130324124204/http://www.hindustantimes.com/Punjab/Ludhiana/City-girl-shines-with-MTV-award/Article1-1031144.aspx |date=2013-03-24 }} * [http://www.tribuneindia.com/2010/20101009/saturday/main2.htm Tribuneindia.com] * http://hillpost.in/2014/10/fawad-khan-steals-the-show-in-khoobsurat/101283/ * http://blog.trulymadly.com/breaking-stereotypes/jasleen-royal/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140507080855/http://blog.trulymadly.com/breaking-stereotypes/jasleen-royal/ |date=2014-05-07 }} * https://itunes.apple.com/in/artist/jasleen-royal/id513993972 * [http://zeenews.india.com/tags/jasleen-royal.html] * [http://indianexpress.com/tag/jasleen-royal/] * http://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/jasleen-royal-debut-in-khoobsurat-16769.html *<ref>https://www.youtube.com/watch?v=jkfTC1EYvIo</ref> <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] 2vj9i7rpk1aql6ctryqpwd443tb089c 0 92874 842045 589565 2026-07-07T11:30:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842045 wikitext text/x-wiki [[File:Newtons cradle animation book 2.gif|right|200px|thumb|[[ਮੋਸ਼ਨ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)|ਮੋਸ਼ਨ]] ਵਿੱਚ ਪੰਘੂੜਾ]] ''ਨਿਊਟਨ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ'', ਸਰ ਆਈਜ਼ਕ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੋਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ ਗਤੀ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੇ ਬਚਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਅੰਤਲਾਗੋਲਾ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਥਿਰ ਗੋਲਿਆਂ 'ਤੇ ਵੱਜਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫੋਰਸ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਗੋਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਗੋਲੇ ਨੂੰ ਉਪਰ ਵੱਲ ਧੱਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਡਿਵਾਈਸ ਨੂੰ ਨਿਊਟਨ ਦੀਆਂ ਗੇਂਦਾਂ ਜਾਂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬੱਲ ਕਲਿੱਕਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://sciencedemonstrations.fas.harvard.edu/icb/icb.do?keyword=k16940&tabgroupid=icb.tabgroup19784/NewtonsCradle/NewtonsCradle.html |title=Sciencedemonstrations.fas.harvard.eu |publisher=Sciencedemonstrations.fas.harvard.edu |accessdate=3 November 2011 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://hendrix2.uoregon.edu/~demo/Demo/Mechanics/ILM/Balls.html |title=Hendrix2.uoregon.edu |publisher=Hendrix2.uoregon.edu |accessdate=3 November 2011 |archive-date=20 ਜੁਲਾਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720095258/http://hendrix2.uoregon.edu/~demo/Demo/Mechanics/ILM/Balls.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://claymore.engineer.gvsu.edu/~flanderb/files/Newton.htm |title=claymore.engineer.gvsu.edu |publisher=claymore.engineer.gvsu.edu |accessdate=3 November 2011 |archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928170526/http://claymore.engineer.gvsu.edu/~flanderb/files/Newton.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://demo.pa.msu.edu/showdemo.asp?DID=DID26 |title=Demo.pa.mus.edu |publisher=Demo.pa.msu.edu |accessdate=3 November 2011 |archive-date=14 ਅਗਸਤ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814121658/http://demo.pa.msu.edu/showdemo.asp?DID=DID26 |dead-url=yes }}</ref> ==ਵਰਣਨ== [[File:Newton Cradle 5 ball system in 3D 2 ball swing.gif|thumb|ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਪੰਜ-ਬਾਲ ਸਿਸਟਮ 3-ਡੀ ਦੋ-ਬੱਲ ਸਵਿੰਗ ਵਿੱਚ।]] ਇੱਕ ਆਮ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਪੰਘੂੜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਟਲ ਫਰੇਮ ਵਿੱਚ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਗੇਂਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਹਰ ਇੱਕ ਗੇਂਦ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੋਂ ਦੋ ਤਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫਰੇਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਤੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ (ਪੁੰਜ × ਵੇਗ) ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਊਰਜਾ (0.5 × ਪੁੰਜ × ਗਤੀ^2) ਦੋ ਟਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਚਕੀਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਲਈ ਗਤੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਦੋ ਆਬਜੈਕਟ ਦੇ ਨਤੀਜੇਵਾਲੀ ਵੇਗ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ== *[[ਗਲੀਲੀਨ ਤੋਪ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕੀ ਸਿੱਖਿਆ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਖਿਡੌਣੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਤੂ ਖਿਡਾਉਣੇ]] se5iytqw7ormoykcemhqfqsnmojsf7u 0 110123 842036 577824 2026-07-07T03:04:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842036 wikitext text/x-wiki '''ਜ਼ੋਅ ਨਿਕੋਲਸਨ''' ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਦੁਲਿੰਗੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,<ref name="typepad1">{{Cite web|url=http://onlinewithzoe.typepad.com/about.html|title=Zoe Ann Nicholson|website=Onlinewithzoe.typepad.com|access-date=2016-03-16|archive-date=2016-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160321230556/http://onlinewithzoe.typepad.com/about.html|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਬਰਾਬਰ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਸੋਧ ਲਈ ਚਲਾਈ ਗਈ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸ ਨੇ 1969 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕਿਨਸੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ, ਸਾਊਥ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨਿਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।<ref name="eclipseglobal.net">{{cite web|url=http://eclipseglobal.net/zn-bio.php|title=Eclipse Global|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120330153120/http://eclipseglobal.net/zn-bio.php|archivedate=March 30, 2012|deadurl=yes|accessdate=August 11, 2011}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲਈ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ, ਪਰ 1976 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚੋਂ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਜਿਕ ਸਪੈੱਲਰ ਬੁੱਕਸਟੋਰ ਵੱਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਤੌਰ ਇੱਕ ਸਿਸਟਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ, ਉਤਪਾਦਨ ਟੈਸਟਰ, ਅਤੇ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਦੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਲਾਇੰਟ / ਸਰਵਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਰਤੀ ਫਰਮ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਬਲਾਗ ਵੀ ਹੈ। == ਸਰਗਰਮੀ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ == ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਲਿੰਗਕ ਸਮਾਨਤਾ ਤੇ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲੈਕਚਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਇਲੀਨਾਇ ਦੇ ਸਪਿਨਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰ ਸੋਧ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ। 37 ਦਿਨ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਹੀ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web |url=http://communications.fullerton.edu/news/Faculty_news/april06_zoe.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-08-15 |archive-date=2010-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100609202858/http://communications.fullerton.edu/news/Faculty_news/april06_zoe.htm |dead-url=yes }}</ref>  == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੁਲਿੰਗੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] jv2w0r9wpupxkccc7kagy52ryi1s5os 0 111564 842023 837919 2026-07-06T22:11:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842023 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ਗ਼ੋਰਮੇਹ ਸਬਜ਼ੀ | image = Ghormeh Sabzi.JPG | image_size = 250px | caption = ਈਰਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਿਸ਼ | alternate_name = ਕ਼ੋਰਮਾ ਸਬਜ਼ੀ | country = {{IRN}} | region = | creator = | course = | type = [[ਦਾਲ]] | served = | main_ingredient = [[ਔਸ਼ਧ]] ([[ਮਸਾਲੇ]], ਲੀਕ ਜਾਂ [[ਹਰੀ ਸਬਜ਼ੀ]], [[ਸਿਲੈਂਟੋ]], ਸੁੱਖੇ [[ਮੇਥੀ]] ਪੱਤੀਆਂ | variations = | calories = | other = }} '''ਗ਼ੋਰਮੇਹ ਸਬਜ਼ੀ''' ([[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ]]: قورمه‌ سبزی), ਕ਼ੋਰਮਾ ਸਬਜ਼ੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ [[ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ|ਔਸ਼ਧ]] ਸਬਜ਼ੀ ਹੈ। ਇਹ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਿਸ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=New Persian Cooking: A Fresh Approach to the Classic Cuisine of।ran|url=https://archive.org/details/newpersiancookin0000dana|last=Dana-Haeri|first=Jila|last2=Ghorashian|first2=Shahrzad|last3=Lowe|first3=Jason|date=2011|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1848855861|page=[https://archive.org/details/newpersiancookin0000dana/page/79 79]}}</ref> == ਨਿਰੁਕਤੀ == ''ਗ਼ੋਰਮੇਹ''  ਇੱਕ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ( [[ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਰਕੀ]] ਕਵਿਰਮਾਕ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ<ref>{{Cite book|url=https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%82%D8%B1%D9%85%D9%87|language=en}}Missing or empty <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;title=</code> ([[ਮਦਦ:CS1 errors#citation missing title|help]]) </ref>) ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ "ਦਾਲ" ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3ilvBQAAQBAJ|title=Food and Language: Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cooking 2009|last=Hosking|first=Richard|date=2010-01-01|publisher=Oxford Symposium|isbn=9781903018798|language=en}}</ref> ਜਦਕਿ ''ਸਬਜ਼ੀ '' ਫ਼ਾਰਸੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਔਸ਼ਧ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Jewish Soul Food: From Minsk to Marrakesh, More Than 100 Unforgettable Dishes Updated for Today's Kitchen|url=https://archive.org/details/jewishsoulfoodfr0000gurj_d8e7|last=Gur|first=Janna|date=2014|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=978-0805243093|pages=[https://archive.org/details/jewishsoulfoodfr0000gurj_d8e7/page/n23 1]–240|chapter=Ghormeh Sabzi - Beef and Herb Stew|quote=Ghormeh in [[persian language|Persian]] means "stew", of which there are quite a lot in Persian cuisine. Sabzi means "herbs" and sometimes refers to the fresh herbs that accompany a traditional meal.}}</ref> == ਵਿਧੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Ailin14VeganGhormehSabzi.JPG|thumb|ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ '''ਗ਼ੋਰਮੇਹ ਸਬਜ਼ੀ''']] ਮੁੱਖ ਸਮਗਰੀ ਸਾਫ਼ ਕੀਤੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸਾਲੇ, ਲੀਕ ਜਾਂ ਹਰਾ ਪਿਆਜ਼, [[ਧਨੀਆ]], ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੁੱਕੇ [[ਮੇਥੀ]] ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਔਸ਼ਧ ਮਿਸ਼ਰਣ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ  ਗ਼ੋਰਮੇਹ ਸਬਜ਼ੀ ਡੇਅ == ਹਰ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸ਼ਨੀਵਾਰ (ਸੋਲਰ-ਹਿਜਰੀ ਕਲੈਂਡਰ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਾਨਬਿਹ) ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਦੇ ਰਸੋਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇਰਾਨ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗ਼ੋਰਮੇਹ ਸਬਜ਼ੀ ਦਿਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਅਣਅਧਿਕਾਰਕ ਛੁੱਟੀ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ' ਤੇ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ [[ਧੰਨਵਾਦ ਦਿਵਸ]] ਮੰਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * Iranian cuisine * List of stews == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.farhangsara.com/ghormeh-sabzi.html Ghormeh Sabzi recipe and picture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050307172708/http://www.farhangsara.com/ghormeh-sabzi.html |date=2005-03-07 }} * [http://www.persiancity.com/recipes/recipe.asp?ID=64 Ghorme Sabzi (Ghormeh Sabzi) Recipe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029041943/http://www.persiancity.com/recipes/recipe.asp?ID=64 |date=2007-10-29 }} * [http://www.gastronomie-sf.com/2005/02/ghormeh_sabzi_o.html Ghorme Sabzi recipe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180728044845/http://www.gastronomie-sf.com/2005/02/ghormeh_sabzi_o.html |date=2018-07-28 }} * [http://www.irantour.org/Iran/food/Khoresh.html।ranian Stews (Khoresh)]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.persian-recipes.com/persianrecipes/2009/09/15/ghormeh-sabzi/ Extremely Easy to Follow Qormeh Sabzi Recipe] * [http://events.nytimes.com/2009/06/07/travel/07choice.html?pagewanted=2 Persian Cooking Finds a Home in Los Angeles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130615162909/http://events.nytimes.com/2009/06/07/travel/07choice.html?pagewanted=2 |date=2013-06-15 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with citations lacking titles]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages with citations having bare URLs]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-language sources (en)]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਕਵਾਨ]] okr2o1gmncvc4jbs97u35glbsj1u41q 0 112807 842042 756522 2026-07-07T07:54:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842042 wikitext text/x-wiki ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਫੜਨ ਵੇਲੇ ਜਦ ਹਵਾਈ ਚੁੱਭੀ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਿਖ਼ਰਲੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੀਕਰ ਅੱਪੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ [[ਸ਼ਾਹੀਨ ਕੁਹੀ]] ਹੈ। ਇਸਦੀ ਹਵਾਈ ਚੁੱਭੀ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ 321 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਫ਼ੀ ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਸਿੱਧੇ ਰੁਖ਼ ਉਡਾਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ 177 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਫ਼ੀ ਘੰਟਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਪੰਛੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 1100 ਕਿੱਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਤਹਿ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। == ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ == {| class="sortable wikitable" |- style="background:#ececec;" !ਨਾਂਅ !ਮੂਰਤ !ਪ੍ਰਜਾਤੀ !ਖੱਲ੍ਹਣਾ !data-sort-type="number"|ਔਸਤਨ ਸਿੱਧੇ ਰੁਖ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ !data-sort-type="number"|ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਧੇ ਰੁਖ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ !data-sort-type="number"|ਔਸਤਨ ਹਵਾਈ ਚੁੱਭੀ ਰਫ਼ਤਾਰ !data-sort-type="number"|ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਫ਼ਤਾਰ !ਉਡਾਣ |- |[[ਸ਼ਾਹੀਨ ਕੁਹੀ]] |[[File:Peregrine Falcon La Cañada.jpg|100px]] |''Falco peregrinus'' |[[Falconidae]] |65–90 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name=exsci>{{cite web | author= | title=Fastest on Earth: Malik fuel | url=http://www.extremescience.com/peregrine-falcon.htm | work=Extreme Science | accessdate=14 May 2013}}</ref> <br/> 40-56 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |110 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name=exsci/> <br/> 68 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ | {{convert|200|km/h|order=flip|abbr=on|sigfig=2}}<ref name=USFWS>{{cite web |publisher=U.S. Fish and Wildlife Service |title=All about the Peregrine falcon |year=1999 |accessdate=13 August 2007 |url=http://www.fws.gov/endangered/recovery/peregrine/QandA.html#fast |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080416195055/http://www.fws.gov/endangered/recovery/peregrine/QandA.html#fast |archivedate=16 April 2008}}</ref> |389 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref>{{cite news | author=Tom Harpole | title=Falling with the Falcon | url=http://www.airspacemag.com/flight-today/falcon.html?c=y&page=1 | work=Air & Space magazine | date=March 2005 | accessdate=14 May 2013}}</ref> <br/>242 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |ਪੂਰੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਹਵਾਈ ਚੁੱਭੀ |- |[[ਸੁਨਹਿਰੀ ਉਕਾਬ]] |[[File:Aquila chrysaetos USFWS.jpg|100px]] |''Aquila chrysaetos'' |[[Accipitridae]] |45–51 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name="ADW">{{cite web | author=Kari Kirschbaum and Alicia Ivory | title=Aquila chrysaetosgolden eagle | url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Aquila%20chrysaetos.html | work=The Animal Diversity Web | publisher=University of Michigan Museum of Zoology | year=2002 | accessdate=14 May 2013}}</ref> <br/> 28-32 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |129 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name="ADW"/><br/> 80 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |241 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref>{{cite web | author= | title=Golden Eagle Aquila chrysaetos | url=http://animals.nationalgeographic.com/animals/birds/golden-eagle/ | publisher=National Geographic Society | accessdate=14 May 2013}}</ref> <br/> 150 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |320 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name="ADW"/> <br/>200 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ | |- |[[ਸਲੇਟੀ-ਸਿਰ ਅਲਬਾਤਰਾਸ]] |[[File:Thalassarche chrysostoma - SE Tasmania.jpg|100px]] |''Thalassarche Chrysostoma'' |[[Diomedeidae]] | |127 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref>{{cite web | author= | title=Guinness Records - Fastest Bird Level Flight | url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/speed/fastest-bird-level-flight | publisher=Guinness World Records Limited | accessdate=12 April 2014}} </ref><ref> {{cite journal |last=Catry |first=Paulo |last2=Phillips |first2=Richard |date=13 May 2004 |title=Sustained fast travel by a gray-headed albatross (Thalassarche chrysostoma) riding an antarctic storm |url=http://www.bioone.org/doi/abs/10.1642/0004-8038%282004%29121%5B1208%3ASFTBAG%5D2.0.CO%3B2?journalCode=tauk |journal=The Auk |doi=10.1642/0004-8038(2004)121[1208:SFTBAG]2.0.CO;2 |accessdate=21 April 2014}} </ref><ref group="note">Sustained ground speed for approximately nine hours with no rest on high tailwinds during an Antarctic storm.</ref><br/> 78.9 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ | | |2.2m (7'2") ਹਵਾ ਦੇ ਰੁਖ਼ ਵੱਲ ਉਡਾਣ |- |[[ਚਿੱਟਾ ਬਾਜ਼]] |[[File:Gyr falcon - Falco rusticolus - Fálki 8.jpg|100px]] |''Falco rusticolus'' |[[Falconidae]] |80–110 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ 50-68 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |145 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ 90 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ<ref>{{cite web |url=http://animalark.org/education/learn-about-animals/raptors/gyrfalcon/ |title=Gyrfalcon - Animal Ark |access-date=2018-11-13 |archive-date=2015-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150726160412/http://animalark.org/education/learn-about-animals/raptors/gyrfalcon/ |dead-url=yes }}</ref> |187–209 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name=jeb.bio>{{cite web|url=https://journals.biologists.com/jeb/article/201/13/2061/7683/Diving-speeds-and-angles-of-a-gyrfalcon-Falco |title=Diving speeds and angles of a gyrfalcon (Falco rusticolus) |publisher=Jeb.biologists.org |date=1998-07-01 |accessdate=2013-10-04}}</ref> <br/> 116-130 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |209 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name=jeb.bio/><ref>{{cite journal | last=Tucker | first=VA |author2=Cade TJ |author3=Tucker AE. | title=Diving speeds and angles of a gyrfalcon (Falco rusticolus) | journal=J Exp Biol| volume= 201 (Pt 13)| issue=Pt 13 | pages=2061–2070 | doi= |date=July 1998 | pmid=9622578}} {{Dead link|date=April 2013}}</ref><br/> 130 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |ਪੂਰੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਹਵਾਈ ਚੁੱਭੀ |- |[[ਚਿੱਟ-ਗਲ਼ੀ ਅਟੇਰਨ]] |[[File:White-throated Needletail kobble jan05.jpg|100px]] |''Hirundapus caudacutus'' |[[Apodidae]] | |169 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name=":0">{{cite news | author=Jody Bourton | title=Supercharged swifts take flight speed record | url=http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8539000/8539383.stm | work=BBC Earth News | date=2 March 2010 | accessdate=14 May 2013}}</ref> <ref group="note">The British Broadcast Corporation warns from taking this value too seriously, as the methods employed to measure it have never been published, rendering its verification difficult.</ref> <br/> 105 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ | |169 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ 105 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ |ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰਫ਼ਤਾਰ |- |[[ਅਟੇਰਨ]] |[[File:Apus apus 01.jpg|100px]] |''Apus apus'' |Apodidae<ref>{{cite encyclopedia| encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online | title=swifts | url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/576993/swift| year=2013 | accessdate=15 May 2013}}</ref> | |111.6 ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref name=":0" /> 69.3 ਮੀਲ/ਘੰਟਾ | | |ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਡਾਣ |- |[[ਨਿੱਕੀ ਬਹਿਰੀ]] |[[File:Hobby (Falco subbuteo) (2).jpg|100px]] |''Falco subbuteo'' |Falconidae<ref>{{Cite web |url=http://www.birdsofbritain.co.uk/bird-guide/hobby.asp |title=Hobby, Falco subbuteo |access-date=2018-11-13 |archive-date=2021-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429175158/https://birdsofbritain.co.uk/bird-guide/hobby.asp |dead-url=yes }}</ref> | | | | |ਹਵਾ ‘ਚੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬੁੱਚਦੇ ਵੇਲੇ |- |[[ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਾਂ]] |[[File:Magnificent-Frigate-male.jpg|100px]] |''Fregata'' |Fregatidae<ref>Animal Corner ; Sea Birds [http://www.animalcorner.co.uk/galapagos/gtfrigatebird.html ''Frigate Bird''] Galapagos Sea Birds - ''The Great Frigate Bird and the Magnificent Frigate Bird''</ref> | | | |153ਕਿ.ਮੀ/ਘੰਟਾ<ref>[http://www.speedofanimals.com/animals/frigatebird]</ref> | |- |[[ਖ਼ਾਰ-ਪੰਖੀ ਮੱਘ]] |[[File:Spur-winged Goose RWD4.jpg|100px]] |''Plectropterus'' |[[Anatidae]]<ref>Free find [http://www.kenyabirds.org.uk/goose-sw.htm ''Spur-Winged Goose''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110419022839/http://www.kenyabirds.org.uk/goose-sw.htm |date=2011-04-19 }} Plectropterus gambensis - Kenya Birds</ref> | | | | |ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਡਾਣ |- |[[ਲਾਲ-ਹਿੱਕੀ ਮਰਸਾਂਗਰ]] |[[File:Red-breasted Merganser (Mergus serrator) (11).JPG|100px]] |''Mergus serrator'' |[[Anatidae]]<ref>The cornell lab of Ornithology - Cornell University [http://www.allaboutbirds.org/guide/red-breasted_merganser/id Bird Guide - ''Red-breasted Merganser'']</ref> | | | | | |- |[[ਅਮਰੀਕੀ ਲਾਲਸਿਰ]] |[[File:Canvasaback (Aythya valisineria) RWD2.jpg|100px]] |''Aythya valisineria'' |[[Anatidae]]<ref>Ducks Unlimited - Wet-lands conversation [http://www.ducks.org/hunting/waterfowl-id/canvasback ''Canvasback'']</ref> | | | | |ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਡਾਣ |- |[[ਅਬਲਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬਤਖ਼]] |[[File:Bristol.zoo.common.eider.arp.jpg|100px]] |''Somateria mollissima'' |[[Anatidae]]<ref>[http://web4.audubon.org/bird/boa/F39_G5k.html ''Family XXXIX. ANATINAE. DUCKS.'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170204193733/http://web4.audubon.org/bird/BoA/F39_G5k.html |date=2017-02-04 }} Family THE EIDER DUCK. [Common Eider.] Genus FULIGULA MOLLISSIMA, Linn. [Somateria mollissima.]</ref> | | | | |ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਡਾਣ |- |[[ਨਿੱਕੀ ਪਣਕੁਕੜੀ]] |[[File:Flickr - Rainbirder - EurasianTeal in flight (cropped).jpg|100px]] |''Anas crecca'' |[[Anatidae]] | | | | | |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == [[ਉੱਚੀ ਉਡਾਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ]] ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== *[http://www.life123.com/question/Top-Ten-Fastest-Birds ''ਸਬ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਪੰਛੀ'']{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.thetravelalmanac.com/lists/birds-speed.htm ''ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਪੰਛੀ'' ਦਿ ਟ੍ਰੈਵਲ ਅਲਮੈਨੈਕ] *[http://www.blurtit.com/q765157.html ''ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਉੱਡਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਕੀ ਹਨ?'' ਬਲਰ ਇਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015105559/http://www.blurtit.com/q765157.html |date=2012-10-15 }} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਛੀ ਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ]] krxmagisdzb9gtmbf3q9sdsg1bvxeus 0 121326 842027 498975 2026-07-07T00:03:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842027 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Granizo.jpg|thumb| ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗੜ੍ਹਾ, ਵਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 6 ਸੈਮੀ (2.4 ਇੰਚ)। ]] '''ਗੜ੍ਹਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Hail''') ਠੋਸ [[ਮੀਂਹ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ 'ਚ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਅਕਸਰ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੋ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>[http://www.straightdope.com/columns/read/1668/whats-the-difference-between-hail-sleet-and-freezing-rain What's the difference between hail, sleet, and freezing rain?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140202162403/http://www.straightdope.com/columns/read/1668/whats-the-difference-between-hail-sleet-and-freezing-rain|date=2014-02-02}}. The Straight Dope (1999-08-06). Retrieved on 2016-07-23.</ref> ਇਸ ਵਿਚ ਗੇਂਦ ਜਾਂ ਬਰਫ ਦੇ ਅਨਿਯਮਿਤ ਆਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ '''ਗੜੇਮਾਰੀ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੰਡੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬਰਫ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਠੰਡੇ ਸਤਹ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੜੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਰੌਪਲ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਈਮ, ਅਤੇ ਬਰਫ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹਨ, ਗੜੇਮਾਰੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 5 ਮਿਲੀਮੀਟਰ (0.2 ਇੰਚ) ਅਤੇ 15 ਸੈਟੀਮੀਟਰ (6 ਇੰਚ) ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 5 ਮਿੰਟ (0.20 ਇੰਚ) ਲਈ ਮੀਟਰ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕੋਡ ਜੀ.ਆਰ. (GR) ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਛੋਟੇ ਗੜੇ ਅਤੇ ਗਰੌਪਲ ਨੂੰ ਜੀ.ਐੱਸ.(GS) ਵਜੋਂ ਕੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਗੜੇ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਮੂਲੋਨਿੰਬਸ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੂਲ ਤੂਫਾਨ ਦੇ 2 ਐਨ.ਐਮ.ਆਈ (3.7 ਕਿਮੀ) ਦੇ ਅੰਦਰ<ref name="gloss">{{Cite web|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=hail1|title=Hail|last=Glossary of Meteorology|year=2009|publisher=[[American Meteorological Society]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100725142407/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=hail1|archive-date=2010-07-25|access-date=2009-07-15}}</ref> ਗੜੇਮਾਰੀ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪੇਰੈਂਟਡ ਗਰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਹਵਾ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਗਤੀ (ਬਵੰਡਰ ਵਰਗੀ) ਅਤੇ ਠੰਡ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਉਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਮੱਧ-ਵਿਥਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੜੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ, ਇਹ ਉੱਚੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਰਾਡਾਰ ਦੇ ਰੂਪਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਗੜੇਮਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਰਜਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਢੰਗ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਧਣ ਨਾਲ ਗੜੇਮਾਰੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕਾਰਕ ਜਿਵੇਂ ਪਿਘਲਣਾ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਘ੍ਰਿਣਾ, ਹਵਾ, ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੜੇਮਾਰੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਰਾਈ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗੜੇਮਾਰੀ ਲਈ ਮੌਸਮ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੱਥਰ (ਗੋਲੇ) ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਅਕਾਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ [[ਫ਼ਸਲ|ਫਸਲਾਂ]] ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਅਕਾਰ ਅਤੇ ਟਰਮੀਨਲ ਵੇਗ == [[ਤਸਵੀਰ:Hailstones.jpg|right|thumb|210x210px| ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਕ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਵਿਆਸ ਦੇ ਗੜੇ। ]] ਗੜੇਮਾਰੀ ਦਾ ਆਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਫੁੱਟੇ (ਸਕੇਲ) ਨਾਲ ਮਾਪ ਕੇ ਵਧੀਆ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਸਕ ਦੀ ਗੈਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ, ਗੜੇ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦਾ ਅਕਸਰ ਇਸ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਸਤੂਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://dnrdata.dnr.ne.gov/NeRAIN/docs/hail.asp|title=NeRAIN Data Site-Measuring Hail|last=Nebraska Rainfall Assessment|last2=Information Network|year=2009|publisher=Nebraska Department of Natural Resources|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302170320/http://dnrdata.dnr.ne.gov/NeRAIN/docs/hail.asp|archive-date=2009-03-02|access-date=2009-08-29}}</ref> ਮੁਰਗੀ ਦੇ ਅੰਡਿਆਂ, ਮਟਰਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਵਰਗੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੜੇ ਦੇ ਅਕਾਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਸੰਸਥਾ, ਟੋਰਰੋ, ਗੜੇਮਾਰੀ ਅਤੇ ਗੜੇਮਾਰੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਣਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.torro.org.uk/torro/severeweather/hailscale.php|title=Hail Scale|last=The TORnado|last2=storm Research Organization|year=2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090422094906/http://www.torro.org.uk/TORRO/severeweather/hailscale.php|archive-date=2009-04-22|access-date=2009-08-28}}</ref> === ਗੜਿਆਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ === ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਜੋ ਕਿ ਤੂਫਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਮੈਗਾਕ੍ਰੋਮਿਓਟਰਜ਼, ਆਧੁਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, "ਗੜੇ," ਜੋ ਕਿ ਬਰਫ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਬਰਫ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮੈਗਾਕਰੀਓਮੀਟਰਜ਼ ਦੀਆਂ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਗੜੇ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * '''ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰਾ:''' 1.02 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ (2.25 ਐਲ ਬੀ); ਗੋਪਾਲਗੰਜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986<ref>[http://wmo.asu.edu/world-heaviest-hailstone World: Heaviest Hailstone | ASU World Meteorological Organization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629151041/http://wmo.asu.edu/world-heaviest-hailstone|date=2015-06-29}}. Wmo.asu.edu. Retrieved on 2016-07-23.</ref><ref name="weather extremes">{{Cite web|url=http://www.wrh.noaa.gov/sgx/research/Guide/weatherextremes.pdf|title=Appendix I – Weather Extremes|publisher=[[National Weather Service]]|location=San Diego, California|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528065516/http://www.wrh.noaa.gov/sgx/research/Guide/weatherextremes.pdf|archive-date=28 May 2008|access-date=2010-06-01}}</ref> * '''ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਆਸ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:''' {{Convert|7.9|in|cm}} ਵਿਆਸ, {{Convert|18.622|in|cm|sigfig=3}} ਘੇਰਾ ; ਵਿਵੀਅਨ, ਸਾਊਥ ਡਕੋਟਾ, 23 ਜੁਲਾਈ 2010<ref>{{Cite web|url=http://www.crh.noaa.gov/abr/?n=stormdamagetemplate|title=Record Setting Hail Event in Vivian, South Dakota on July 23, 2010|last=NWS|date=30 July 2010|publisher=National Weather Service|location=[[Aberdeen, South Dakota]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100801174201/http://www.crh.noaa.gov/abr/?n=stormdamagetemplate|archive-date=1 August 2010|access-date=2010-08-03}}</ref> * '''ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਘੇਰੇ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਪਿਆ ਗਿਆ:''' {{Convert|18.74|in|cm|sigfig=3}} ਘੇਰਾ, {{Convert|7.0|in|cm|1}} ਵਿਆਸ; ਔਰੋਰਾ, ਨੇਬਰਾਸਕਾ, 22 ਜੂਨ 2003<ref name="NG Hail">{{Cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2003/08/0804_030804_largesthailstone.html|title=Largest Hailstone in U.S. History Found|publisher=News.nationalgeographic.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100420073335/http://news.nationalgeographic.com/news/2003/08/0804_030804_largesthailstone.html|archive-date=2010-04-20|access-date=2010-08-20}}</ref> * '''ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਸਤਨ''' '''ਗੜਿਆਂ ਦਾ ਮੀਂਹ:''' ਕੇਰੀਕੋ, ਕੀਨੀਆ ਹਰ ਸਾਲ 50 ਸਤਨ 50 ਦਿਨ ਗੜੇਮਾਰੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੇਰੀਕੋ ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਅਤੇ 7,200 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ ਇਸ ਨੂੰ ਗੜੇ ਦੇ ਗਰਮ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.top5.com/what-places-in-the-world-usually-have-the-most-hail-in-one-year/|title=What Places in the World Usually Have the Most Hail in One Year?|date=2013-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20171017041948/http://www.top5.com/what-places-in-the-world-usually-have-the-most-hail-in-one-year/|archive-date=2017-10-17|access-date=2017-10-16}}</ref> ਕੈਰੀਕੋ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿਚ 132 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗੜੇਮਾਰੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।<ref>{{Cite book|title=Guinness World Records 2014|last=Glenday|first=Craig|publisher=Guinness World Records Limited|year=2013|isbn=9781908843159|location=|page=22|quote=|via=}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.hailtrends.com ਹੇਲ ਸਟੌਰਮ ਰਿਸਰਚ ਟੂਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220202164800/http://www.hailtrends.com/ |date=2022-02-02 }} * [https://web.archive.org/web/20091015141754/http://www.ucar.edu/communications/factsheets/Hail.html ਹੇਲ ਫੈਕਟਸ਼ੀਟ] * [http://www.ncdc.noaa.gov/billions ਯੂ.ਐੱਸ. ਬਿਲੀਅਨ-ਡਾਲਰ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਤਬਾਹੀ] * {{YouTube|title=Hail Storms}} 70ayb7ba9yy44sxhcy9p2e62o6im6as 0 121916 842029 841461 2026-07-07T01:34:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842029 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ | nativename-a = छत्रपती शिवाजी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ | nativename-r = | image = Chhatrapati Shivaji Airport Logo.svg | image-width = 240 | image2 = Mumbai Airport.jpg | image2-width = 240 |।ATA = BOM |।CAO = VABB | latd = 19 | latm = 05 | lats = 19 | latNS = N | longd = 72 | longm = 52 | longs = 05 | longEW = E | coordinates_region =।N | pushpin_map =।ndia airport | pushpin_map_caption = Location in।ndia | pushpin_label = BOM | type = ਜਨਤਕ | owner = [[ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਥਾਰਟੀ]] | operator = [[ਮੁੰਬਈ]] ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਲਿਮਿਟਡ <small>(MIAL)</small> | city-served = [[ਮੁੰਬਈ ਮੇਟ੍ਰੋਪੋਲਿਟਨ ਖੇਤਰ]] | location = [[ਮੁੰਬਈ ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰਾ]] <br />ਭਾਰਤ | opened = {{start date|1942}} | hub = *[[Air।ndia]] *[[Blue Dart Aviation]] *[[GoAir]] *[[IndiGo]] *[[Jet Airways]] *[[SpiceJet]] *[[JetKonnect]] | elevation-f = 37 | elevation-m = 11 | website = {{URL|http://www.csia.in/}} | metric-rwy = y | r1-number = 14/32 | r1-length-f = 9,760 | r1-length-m = 2,990 | r1-surface = [[Asphalt]] | r2-number = 09/27 | r2-length-f = 12,008 | r2-length-m = 3,660 | r2-surface = Asphalt |stat-year= 2016 |stat1-header= ਯਾਤਰੀ ਰੁਝਾਨ |stat1-data= 41,670,351({{increase}} 13.7%) |stat2-header= Aircraft movements |stat2-data= 296,634({{increase}} 10.1%) |stat3-header= Cargo tonnage |stat3-data= 705,249({{increase}} 1.6%) | footnotes = Source: {{abbrlink|AAI|Airports Authority of।ndia}}<ref>{{cite web|url=http://www.aai.aero/traffic_news/traffic_news_2015.jsp|format=jsp|title=Traffic Statistics - 2015|publisher=Aai.aero|access-date=31 December 2014|archive-date=12 ਮਾਰਚ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150312214454/http://www.aai.aero/traffic_news/traffic_news_2015.jsp|dead-url=yes}}</ref><ref>[[List of busiest airports in।ndia by passenger traffic]]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.aai.aero/traffic_news/Mar2k16annex3.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527102138/http://www.aai.aero/traffic_news/Mar2k16annex3.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.aai.aero/traffic_news/Mar2k16annex2.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603042755/http://www.aai.aero/traffic_news/Mar2k16annex2.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.aai.aero/traffic_news/Mar2k16annex4.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-05-28 |archive-date=2016-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603044056/http://www.aai.aero/traffic_news/Mar2k16annex4.pdf |dead-url=yes }}</ref> }} '''ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ, ਮੁੰਬਈ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Chhatrapati Shivaji Maharaj International Airport, Mumbai'''; ਵਿਮਾਨਖੇਤਰ ਕੋਡ: '''BOM'''), ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ '''ਸਹਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਪੋਰਟ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, [[ਮੁੰਬਈ]] ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਏਰੀਆ, [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੁੱਲ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੈਲੰਡਰ ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨਾਲ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ 14 ਵਾਂ ਵਿਅਸਤ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 28 ਵਾਂ ਵਿਅਸਤ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸੀ।<ref name="AAI Passengers 2017">{{cite web|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Jan2k17annex3.pdf|title=Traffic News for the month of January 2017: Annexure III|publisher=Airports Authority of India|page=3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180202190314/https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Jan2k17annex3.pdf|archivedate=2 February 2018|accessdate=1 March 2018|quote=January 2017: 4,114,568|url-status=live}} * {{cite web|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Feb2k17annex3.pdf|title=Traffic News for the month of February 2017: Annexure III|publisher=Airports Authority of India|page=3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180202190302/https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Feb2k17annex3.pdf|archivedate=2 February 2018|accessdate=1 March 2018|quote=February 2017: 3,590,011|url-status=live}} * {{cite web|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k17annex3R.pdf|title=Traffic News for the month of March 2017: Annexure III|publisher=Airports Authority of India|page=3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180202190227/https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k17annex3R.pdf|archivedate=2 February 2018|accessdate=1 March 2018|quote=March 2017: 3,674,156|url-status=live}} * {{cite web|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Dec2k17annex3.pdf|title=Traffic News for the month of December 2017: Annexure III|publisher=Airports Authority of India|page=3|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180202190214/https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Dec2k17annex3.pdf|archivedate=2 February 2018|accessdate=1 March 2018|quote=April–December 2017: 35,825,524|url-status=live}}Total passengers in calendar year 2018: 49,877,918</ref> ਸਾਲ 2018 ਵਿਚ ਇਸਦੀ ਯਾਤਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਗਭਗ 49.8 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ। ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਕਾਰਗੋ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਵਿਅਸਤ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2017 ਵਿੱਚ, ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਰਨਵੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਡਨ ਗੈਟਵਿਕ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਮੰਨ ਲਿਆ।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/now-mumbai-worlds-busiest-airport-with-only-one-runway/articleshow/58652790.cms|title=Now, Mumbai world's busiest airport with only one runway|author=Manju, V.|date=13 May 2017|work=The Times of India|accessdate=13 May 2017}}</ref> ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਟਰਮੀਨਲ ਹਨ ਜੋ ਕੁੱਲ ਭੂਮੀ ਖੇਤਰ 750 ਹੈਕਟੇਅਰ (1,850 ਏਕੜ) ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ<ref>{{cite web|url=http://ch2m.com/corporate/services/program-management/assets/ProjectPortfolio/CH2M-HILL-Mumbai-Airport.pdf|title=Mumbai airport|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150120175344/http://ch2m.com/corporate/services/program-management/assets/ProjectPortfolio/CH2M-HILL-Mumbai-Airport.pdf|archivedate=20 January 2015|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਨ ਲਗਭਗ 950 ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੇ 9 ਦਸੰਬਰ 2018 ਨੂੰ ਇਕ ਰਿਕਾਰਡ 1,007 ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਜੂਨ 2018 ਦੇ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿਚ 1,003 ਉਡਾਣ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ 16 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਇਕ ਘੰਟਾ ਵਿਚ ਰਿਕਾਰਡ 51 ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ।<ref name="The Times of India">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Mumbai-ATC-handles-a-record-51-flights-an-hour/articleshow/43022431.cms|title=Mumbai ATC handles a about 50 flights an hour|date=20 September 2014|work=The Times of India|access-date=29 September 2014}}</ref> ਆਈ.ਜੀ.ਆਈ. ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਏਅਰਪੋਰਟ ਕੌਂਸਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲਾਨਾ 40 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ, ਏਅਰਪੋਰਟ ਸਰਵਿਸ ਕੁਆਲਿਟੀ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2017 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ “ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ” ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਸਕਾਈਟਰੈਕਸ 2016 ਵਰਲਡ ਏਅਰਪੋਰਟ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿਚ “ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ” ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਲੈਣ ਅਤੇ ਲੈਂਡਿੰਗ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਏਅਰਪੋਰਟ ਕੋਲਾਬਰੇਟਿਵ ਡਿਸੀਜ਼ਨ ਮੇਕਿੰਗ (ਏ-ਸੀਡੀਐਮ) ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="ACDMBom">{{cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/466035/only-2-aai-airports-making.html|title=Only 2 AAI airports are making profits|date=17 March 2015|work=[[Deccan Herald]]|access-date=21 March 2015|location=New Delhi}}</ref> ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਮੁੰਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਪੋਰਟ ਲਿਮਟਿਡ (ਐਮਆਈਏਐਲ) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਏਅਰਪੋਰਟ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਜੀਵੀਕੇ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕਨਸੋਰਟੀਅਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਉੱਦਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਲਈ ਫਰਵਰੀ 2006 ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Bidvest.co.za">{{cite web|url=http://www.bidvest.co.za/|title=Bidvest.co.za|publisher=Bidvest.co.za|access-date=24 August 2010}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="APAO">{{cite web|url=http://www.apaoindia.com/?page_id=164|title=Mumbai International Airport Limited – MIAL|publisher=Association of Private Airport Operators|access-date=4 May 2016}}</ref> ਨਵੇਂ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਟਰਮੀਨਲ ਟੀ 2 ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 10 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 12 ਫਰਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="BS">{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/mumbai-airport-t2-to-open-for-passengers-on-feb-12-114011001127_1.html|title=Mumbai airport T2 to open for passengers on Feb 12|date=10 December 2013|work=[[Business Standard]]|access-date=11 December 2013}}</ref> ਉਸੇ ਦਿਨ ਮੁੱਖ ਟੇਬਲ ਵੈਸਟਰਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਹਾਈਵੇ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਟਰਮੀਨਲ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਛੇ ਲੇਨ, ਐਲੀਵੇਟਿਡ ਸੜਕ ਵੀ ਉਸੇ ਦਿਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.gvk.com/ourbusiness/airports/csiamumbai.aspx|title=GVK CSIA Project|publisher=GVK Industries Ltd.|access-date=21 September 2012|archive-date=6 ਸਤੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120906000533/http://www.gvk.com/ourbusiness/airports/csiamumbai.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="BS1">{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/mumbai-airport-t2-to-open-for-passengers-on-feb-12-114011001127_1.html|title=Sahar elevated corridor: Five minute 'short-cut' to airport from Western Express High now open to public|date=13 February 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=13 February 2014}}</ref> ਇਸ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦਾ ਨਾਂ 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਮਰਾਠਾ ਰਾਜਾ ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ 1999 ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ "ਸਹਾਰ ਏਅਰਪੋਰਟ" ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ "ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ" (30 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ "ਮਹਾਰਾਜ" ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੀ.ਐਸ.ਆਈ.ਏ. ਦਾ ਆਈਏਟਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦਾ ਕੋਡ - "ਬੀ.ਓ.ਐਮ" - ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਨਾਮ, ਬੰਬੇ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੈਂਟਾਕਰੂਜ਼ ਦੇ ਉਪਨਗਰ ਅਤੇ ਵਿਲੇ ਪਾਰਲੇ ਈਸਟ ਦੇ ਸਹਾਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਬਣਤਰ / ਢਾਂਚਾ == ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਯਾਤਰੀ ਟਰਮੀਨਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਘਰੇਲੂ ਉਡਾਣਾਂ ਲਈ ਸੈਂਟਾਕਰੂਜ਼ ਵਿਖੇ ਟਰਮੀਨਲ 1 ਅਤੇ ਸਹਿਰ ਵਿਖੇ ਟਰਮੀਨਲ 2 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਉਡਾਣਾਂ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਟਰਮੀਨਲ ਸਮਾਨ ਏਅਰਸਾਈਡ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ 15-20 ਮਿੰਟ (ਲੈਂਡਸਾਈਡ) ਡਰਾਈਵ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। === ਟਰਮੀਨਲ === ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਯਾਤਰੀ ਟਰਮੀਨਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਹਨ। ਸੈਂਟਾਕਰੂਜ਼ ਵਿਖੇ ਟਰਮੀਨਲ 1 ਘਰੇਲੂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੱਜ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਸਹਾਰ ਵਿਖੇ ਟਰਮੀਨਲ 2 ਸਾਬਕਾ ਚਾਪ-ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟਰਮੀਨਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੱਜ, ਨਵੀਂ ਐਕਸ-ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਇਮਾਰਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਇਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਟਰਮੀਨਲ ਖੁਰਾਕ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ]] c3opdpqao8vpho8y2evmvve3vgep1fr 0 122065 842004 527775 2026-07-06T14:13:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842004 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Angela Sarafyan|image=Angela Sarafyan by Gage Skidmore.jpg|alt=|caption=Sarafyan at the 2017 in [[San Diego Comic-Con]]|birth_date={{Birth date and age|1983|06|30}}|birth_place=[[Yerevan]], [[Armenian SSR]], [[Soviet Union]]|death_place=|other_names=Angela Sarafian|known_for=|occupation=Actress|years_active=2000–present}} '''ਐਂਜੇਲਾ ਸਰਾਫੀਯਾਨ''' ( {{Lang-hy|Անժելա Սարաֆյան}} ; 30 ਜੂਨ, 1983) ਇੱਕ ਅਰਮੀਨੀਆਈ-ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ. ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ '''ਐਂਜੇਲਾ ਸਰਾਫੀਅਨ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਐਚ ਬੀ ਓ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਵੈਸਟਵਰਲਡ'' ਵਿ੍ਲਮੈਂਟਾਈਨ ਪੇਨੀਫੀਦਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.townandcountrymag.com/leisure/arts-and-culture/news/a7985/hbo-westworld-angela-sarafyan/|title=Get Ready to Be Infatuated by the Star of HBO's New Show 'Westworld'|date=September 29, 2016|work=Town & Country Magazine|access-date=January 14, 2017}}</ref> == ਆਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਐਂਜੇਲਾ ਸਰਾਫੀਅਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਯੇਰਵਾਨ|ਯੇਰੇਵਨ]], [[ਆਰਮੀਨੀਆ|ਅਰਮੇਨਿਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ,ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]], ਵਿੱਚ ਨਿਪਟਾਰਾ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏੰਜਿਲਸ]] ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗੲੇ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਗ੍ਰਿਗੋਰ ਸਰਾਫਯਨ, ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹਨ,ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਪੇਂਟਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬੈਲੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆਨੋ ਵਜਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਬੁਏਲ ਹਾਈਟਸ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਬ੍ਰਾਵੋ ਮੈਡੀਕਲ ਮੈਗਨੈਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=pjlcHOm-xowv|title=Angela Sarafyan (Actress) interviewed by Joan Quin|date=July 5, 2010|access-date=December 7, 2010}}</ref><ref name="nylon">{{Cite news|url=http://www.nylon.com/articles/angela-sarafyan-westworld-the-promise-interview|title=Angela Sarafyan On 'Westworld,' 'The Promise,' And How To Dream Big|last=Comingore|first=Aly|date=October 19, 2016|work=Nylon|access-date=January 14, 2017}}</ref> ਐਂਜੇਲਾ ਨੇ ''ਸੈਕਸ ਐਡ: ਦਿ ਸੀਰੀਜ਼'' ਵਿੱਚ ਸਟਾਰਮੀ ਆਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਜੱਜਿੰਗ ਐਮੀ'', ''ਬੱਬੀ ਵੈਂਪਾਇਰ ਸਲੇਅਰ'', ''ਦਿ ਸ਼ੀਲਡ'', ''ਦਿ ਡਿਵੀਜ਼ਨ'', ''24'', ''ਕੋਲਡ ਕੇਸ'', ''ਸਾਊਥ ਆਫ ਨੋਹੇਅਰ'', ''ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਨ'', ''ਸੀਐਸਆਈ: ਐਨਵਾਈ'', ''ਨਿਕਿਟਾ'', ''ਬਲੂ ਬਲੱਡਜ਼'' ਐਂਡ ''ਦਿ ਦਿ ਮੈਂਟਲਿਸਟ'' . 2008 ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜਰ ਆਈ। 2008 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਯੂਐਸਏ ਨੈਟਵਰਕ ਦੀ ਲੜੀ ''ਇਨ ਪਲੇਨ ਸੀਟ'' ਵਿੱਚ ਆਵਰਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 2010 ਵਿੱਚ ਸਰਾਫੀਯਨ ''ਦ ਗੂਡ'' ਗਾਇਜ ਦੀ ਕਾਸਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਜੀਬ ਸਮੰਥਾ ਈਵੰਸ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.tvguide.com/News/Angela-Sarafyan-Good-Guys-1022160.aspx|title=Exclusive: Angela Sarafyan Joins The Good Guys|publisher=TVGuide.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20100827071527/http://www.tvguide.com/News/Angela-Sarafyan-Good-Guys-1022160.aspx|archive-date=27 August 2010|access-date=August 24, 2010}}</ref> ਉਹ 2012 ਵਿੱਚ ''ਲੌਸਟ ਐਂਡ ਫਾਉਡ ਆਰਮੀਨੀਆ'' ਵਿੱਚ ਨਜਰ ਆਈ।<ref>{{Cite news|url=http://asbarez.com/94361/jamie-kennedy-and-angela-sarafyan-star-in-lost-and-found-in-armenia/|title=Jamie Kennedy and Angela Sarafyan Star In ‘Lost And Found In Armenia’|date=March 23, 2011|work=[[Asbarez]]|access-date=October 16, 2011|archive-date=ਮਈ 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511014007/http://asbarez.com/94361/jamie-kennedy-and-angela-sarafyan-star-in-lost-and-found-in-armenia/|url-status=dead}}</ref> ਐਂਜੇਲਾ ਸਰਾਫੀਅਨ ਨੇ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ ''ਆਨ ਦ ਡਾਲ'', ''ਕਾਬਲਯੂ'', ''ਦਿ ਇਨਫੋਰਮਰਜ਼'', ''ਦਿ ਬਿਉਟੀਫੁਲ ਲਾਇਫ '', ੳ ਗੁਡ ਫੈਸਂਨਡ ੳੋਲਡ ੳੋਗੀ'' ''ਲਾਸਟ ਐਡ ਫਾਊਡ ''ਅਰਮੀਨੀਆ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ''[[ਦਾ ਟਵਾਈਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਡੌਨ 2 (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦਿ ਟੁਬਲਾਈਟ ਸਾਗਾ: ਬ੍ਰੈਕਿੰਗ ਡਾਨ - ਭਾਗ 2]]'', ਪਿਸ਼ਾਚ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵਿੱਚ ਮਿਸਰੀ ਦੀ ਪਿਸ਼ਾਚ ਟੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://deadline.com/2010/10/casting-update-twilights-breaking-dawn-75311/|title=Casting Update: Twilight's 'Breaking Dawn'|date=October 13, 2010|work=[[Deadline Hollywood]]|access-date=October 17, 2010}}</ref> ਉਹ [[ਐੱਚ.ਬੀ.ਓ.|ਐਚ.ਬੀ.ਓ]] ਦੇ ''ਵੈਸਟਵਰਲਡ'' ਵਿਖੇ ਕਲੇਮੈਂਟਾਈਨ ਪੇਨੀਫੇਅਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/westworld-star-clementines-heartbreaking-reveal-i-didnt-know-would-happen-947062|title='Westworld' Star on Clementine's Heartbreaking Reveal: "I Didn't Know That This Would Happen"|last=Wigler|first=Josh|date=November 14, 2016|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=January 14, 2017}}</ref> ਸਰਾਫੀਅਨ, ਜੋ ਆਰਮੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, [[ਅਰਮੀਨੀ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ|ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ]] ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ, ''ਦਿ ਵਾਅਦਾ'' (2016) ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://asbarez.com/161334/the-promises-angela-sarafyan-shares-her-story/|title=The Promise’s Angela Sarafyan Shares Her Story|date=March 17, 2017|work=Asbarez|access-date=May 8, 2017|archive-date=ਮਾਰਚ 19, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319045331/http://asbarez.com/161334/the-promises-angela-sarafyan-shares-her-story/|url-status=dead}}</ref> == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Angela_Sarafyan_(29873109646).jpg|thumb|ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 2016 ਵਿੱਚ ਐਂਜੇਲਾ ਸਰਾਫਯਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] ch6p1ne5jvorvnicpl5bud3abd7ynp1 0 126945 842043 822231 2026-07-07T08:51:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842043 wikitext text/x-wiki '''ਦਿਨੇਸ਼ ਜੇ ਸ਼ਰਮਾ''' (ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ]], ਡੇਸ ਪਲਾਇੰਸ, ਆਈ.ਐੱਲ. ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਇਆ) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਦਮੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, “ [https://www.amazon.com/Global-Obama-Crossroads-Leadership-Research/dp/1848726260/ref=sr_1_2?keywords=the+global+obama&qid=1583370977&sr=8-2 ਗਲੋਬਲ ਓਬਾਮਾ: 21 ਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਕਰਾਸਰੋਡ] ” ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ “ [https://www.amazon.com/Global-Hillary-Leadership-Research-Practice/dp/1138829749 ਗਲੋਬਲ ਹਿਲੇਰੀ: ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਅਰਤਾਂ ਦਾ ਜਨੀਤਿਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ।] "<ref>{{Cite web|url=https://theconversation.com/profiles/dinesh-sharma-247935|title=Dinesh Sharma|website=The Conversation}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ 1996 ਵਿੱਚ [https://www.gse.harvard.edu/degree-programs ਮਾਨਵ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ] ਵਿੱਚ [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ, [https://anthropology.fas.harvard.edu/ ਸਾਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਅਤੇ ਕਲਚਰਲ ਐਂਥਰੋਪੋਲੋਜੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200416183800/https://anthropology.fas.harvard.edu/ |date=2020-04-16 }} ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [https://link.springer.com/article/10.1007/s11013-015-9482-3 ਰਾਬਰਟ ਏ. ਲੇਵਾਈਨ], ਬਾਇਰਨ ਗੁੱਡ, ਹਾਵਰਡ ਗਾਰਡਨਰ, ਜੁਡੀ ਸਿੰਗਰ, ਕੈਥਰੀਨ ਬਰਫ਼, ਕੈਰਲ ਗਿਲਿਗਨ, ਕਰਟ ਫਿਸ਼ਰ, ਨੂਰ ਯਲਮੈਨ, ਸਟੈਨਲੇ ਤੰਬੀਆ, ਡੇਵਿਡ ਮੇਅਬਰੀ ਲੇਵਿਸ, ਅਤੇ ਆਰਥਰ ਕਲੇਨਮੈਨ।<ref>{{Cite web|url=https://ircnewsonline.com/the-hindu-freudian/|title=The Hindu Freudian|website=ircnewsonline.com}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਨੇ [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ 1999 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਮ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪੂਰੀ [[ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕੀਤੀ]] ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਹਾਰਵਰਡ ਵਿਖੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸ ਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਪ੍ਰੀ-ਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਫਿਲਾਸਫੀ (1986) ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ|ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੀ]] ਲੋਯੋਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਲੀਨੀਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਆਈਐਲ (1990), ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਡੈਨ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਪੀ. ਮੈਕਐਡਮਜ਼ ਅਤੇ [[ਸੁਧੀਰ ਕੱਕੜ]] ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://psycnet.apa.org/record/2004-00320-000|title=Childhood, family, and sociocultural change in India: Reinterpreting The Inner World.|last=Sharma|first=Dinesh|date=2003|website=APA PsychNet|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ [https://steamworksstudio.com/ ਸਟੀਮ ਵਰਕਸ ਸਟੂਡੀਓ] ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਖੋਜ ਅਫਸਰ ਹੈ, ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਨਿਯੂ ਜਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਉੱਦਮ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੇ -12 ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਉਹ ਨਿਯੂ ਯਾਰਕ ਦੇ ਜੌਨ ਜੇ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ (ਐਡਜੈਕਟ) ਵੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਮਾ 2003 ਤੋਂ [https://gielen.socialpsychology.org/ ਨਿਯੂ] [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ]] ਸੇਂਟ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ [https://gielen.socialpsychology.org/ ਯੂਵੇ ਗੇਲਨ] ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ [https://gielen.socialpsychology.org/ ਇੰਸਟੀਚਿਯੂਟ] ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਂਡ ਕਰਾਸ-ਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਵਿਖੇ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਨੀ ਮਜੁਰਈ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਗਲੋਬਲ ਕਲਚਰਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਟ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਰਿਸਰਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ (ਹਾਨ.) ਸੀ, ਸੁਨੀ ਬਿੰਗਹੈਮਟਨ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ; ਰਾਜਨੀਤੀ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ; ਅਤੇ ਹਰਪੁਰ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ।<ref>{{Cite web|url=http://www.columbiaclub.org/event/election-2016-are-we-voting-for-the-lesser-of-two-evils/|title=Election 2016: Changing and Challenging the Political GameColumbia Club of New York|website=Columbia Club of New York}}</ref> ਸ਼ਰਮਾ ਲਿੰਕਨ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਫੋਰਡਹੈਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਕੋਰਸ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ, “ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ” ਅਤੇ “ਈਕਿਯੂ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ”। ਇਹ ਕੋਰਸ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ]] ਵਿਖੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਹ ਸੰਗਠਨ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://news.fordham.edu/politics-and-society/new-course-offers-a-peek-behind-the-un-curtain/|title=New Course Offers a Peek Behind the UN Curtain|date=16 October 2015|website=Fordham Newsroom}}</ref> ਸ਼ਰਮਾ ਸੱਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਰਨਲ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹਨ,<ref>https://www.amazon.com/Dinesh-Sharma/e/B001ICP0DQ/ref=dp_byline_cont_book_1</ref> ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਟਾਈਮਜ਼,ਨਲਾਈਨ, ਗਲੋਬਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ, ਅਤੇ ਬਾਕਾਇਦਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ ਇੰਗਲਿਸ਼) ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਨਿਯਮਤ ਕਾਲਮ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ: “ [https://www.amazon.com/gp/product/0313385335/ref=dbs_a_def_rwt_bibl_vppi_i2 ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਇਨ ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ: ਦਿ ਮੇਕਿੰਗ ਆਫ ਗਲੋਬਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ],” ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ 2012 ਲਈ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 10 ਬਲੈਕ ਹਿਸਟਰੀ ਕਿਤਾਬ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://aalbc.com/authors/author.php?author_name=Dinesh+Sharma|title=Dinesh Sharma, Author Info, Published Books, Bio, Photo, Video, and More|website=AALBC.com, the African American Literature Book Club}}</ref> ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਟੂਡੇ ਲਈ ਵੀ ਅਕਸਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.psychologytoday.com/blog/leaders-in-the-making|title=Leaders in the Making|website=Psychology Today}}</ref> ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਅਤੇ [[ਜਕਾਰਤਾ]], ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ (2013) ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮੀ ਕੇ ਪੋਲੀਸੀ ਪੀਟੀਕੀਆਈ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਅ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]], ਅਗਸਤ, 2013 ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਕੇਪਟਾਊਨ|ਕੇਪ]] ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਆਫ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੈਨਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ। 2012 ਵਿੱਚ [[ਕੇਪਟਾਊਨ|ਟਾ,ਨ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ]], 2011 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ [[ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ|ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦੇ ਦਸ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਡੈਮੋਕਰੇਟਸ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨਿਯੂ ਯਾਰਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਬਿਹਾਰਿਓਰਲ ਰਿਸਰਚ ਤੋਂ ਸਨਮਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਜਿਥੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.psychologicalscience.org/publications/observer/obsonline/23rd-annual-greater-new-york-conference-on-behavioral-research-thanks-aps.html|title=23rd Annual Greater New York Conference on Behavioral Research Thanks APS|website=Association for Psychological Science}}</ref> ਸ਼ਰਮਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਬੇਟੇ ਅਤੇ ਧੀ ਨਾਲ ਨਿਯੂ ਜਰਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਨਿਜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ. ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੌਂਸਲ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ (ਮਨਮੋਹਨ) ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।<ref>{{Cite web |url=http://www.mpapsych.org/category/mpa-board/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-04-15 |archive-date=2020-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713211658/https://www.mpapsych.org/category/mpa-board/ |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ]] l52updrv49hbizru1gkllc01xp5prld 0 133025 842005 837076 2026-07-06T14:20:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842005 wikitext text/x-wiki '''ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Agroecology''') ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹੈ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪਹੁੰਚਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਇੱਕ ਲਹਿਰ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Wezel2009">Wezel, A., Bellon, S., Doré, T., Francis, C., Vallod, D., David, C. (2009). [https://www.socla.co/wp-content/uploads/2014/wezel-agroecology.pdf Agroecology as a science, a movement or a practice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191030002645/https://www.socla.co/wp-content/uploads/2014/wezel-agroecology.pdf|date=2019-10-30}}. A review. Agronomy for Sustainable Development</ref> ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਖੇਤਰ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਜੈਵਿਕ, ਪੁਨਰਜਨਮ, ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ, ਜਾਂ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਤੀਬਰ ਜਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋਵੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਲਪਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾ == ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਨੂੰ ਓਈਸੀਡੀ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ "ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਅਧਿਐਨ। “[2] ਡਾਲਗਾਰਡ ਏਟ ਅਲ. ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ"l ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੌਦੇ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਇਨਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਆਪਸੀ ਤਾਲਮੇਲ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਜੋੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਐਟ ਅਲ. ਨੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਸੋਚ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਵਧ ਰਹੇ ਭੋਜਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਇਕ ਸਰਬਪੱਖੀ ਪਹੁੰਚ ਹੈ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਆਮ ਲਾਭ ਲਈ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, (ਈਕੋਲੋਜੀ) ਵਾਤਾਵਰਣ ਗਿਆਨ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ , ਖੇਤੀ-ਬਾੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤੱਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੌਦੇ-ਕੀਟ ਦੇ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਪੇਂਡੂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਰੁਕਾਵਟਾਂ, ਜਾਂ ਖੇਤੀ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਕੀਤੇ ਐਗਰੋਕੋਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਸਿਸਟਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਸਥਾਈਪਣਾ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਇਕਸਾਰਤਾ। ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪੈਮਾਨੇ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਸਮੁੱਚੀ ਆਬਾਦੀ ਤੱਕ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਦਿੱਤੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗਲੋਬਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਤੱਕ ਪਸਰਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੋਜਟਕੋਵਸਕੀ ਕੁਦਰਤੀ ਈਕੋਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਈਕੋਲੋਜੀ ਨੂੰ ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਈਕੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਐਗਰੋ ਈਕੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੂਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਹਨ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਗਵਰਨਿੰਗ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ ਜੋ ਆਖਰਕਾਰ ਖੇਤ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।ਵੋਜਟਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਆਪਣੀ 2002 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। == ਕਿਸਮਾਂ == ਬੱਟਲ 2003 ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਈਕੋਲੋਜੀ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਵਰਡ ਟੀ ਓਡਮ ਦੇ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ 'ਤੇ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਟਿਕਾ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਕਿਸਮ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਟੈਲ‘ ਈਕੋਲੋਜੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਰਥਿਕਤਾ’ (ecological political economy) ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ , ਬੱਟਲ ਮੁਤਾਬਕ ‘ਐਗਰੋ-ਆਬਾਦੀ ਈਕੋਲੋਜੀ’ (agro-population ecology) ਜੋ ਕਿ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆਬਾਦੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਖੇਪ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ. ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਬਾਇਓ-ਰਸਾਇਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ, ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ। ਲੋਕ ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਅੰਦੋਲਨ ਜਾਂ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਜਾਂ ਦਸਤੂਰ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਸੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ' ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦਸਤੂਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਓਰੀ, ਨਹੂਆਟਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸੀ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਲੋਕ ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਟੈਨੋਚਿਟਟਲਨ ਪੂਰਵ-ਬਸਤੀਵਾਦ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਸਨ, ਚਿਨਮਪਾਸ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਅੱਜਕਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਪੋਸਟ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਈਕੋਲੋਜੀ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲੀ ਬਦਲਾਓ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਕਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਦਿਵਾਸੀ ਲੋਕ ਇਸ ਵੇਲੇ ਈਕੋਲੋਜੀਕਲ ਖੇਤੀ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ, ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਐਗਰੋਕੋਲੀਜਕਲ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। == ਚਰਚਾ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜਾਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਪਸ਼ੂ ਵਿਗਿਆਨ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕਿਸ ਮਾਡਲ ਜਾਂ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਭਾਗ ਐਗਰੋਕੋਲੋਜੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਿਗਰੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵੀ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮਰਥਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.fao.org/news/story/en/item/1113475/icode/|title=FAO - News Article: Agroecology can help change the world’s food production for the better|website=www.fao.org|language=en|access-date=2021-02-23|archive-date=2021-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307233228/http://www.fao.org/news/story/en/item/1113475/icode/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.fao.org/about/meetings/second-international-agroecology-symposium/en/|title=Second International Symposium on Agroecology {{!}} Food and Agriculture Organization of the United Nations|website=www.fao.org|access-date=2021-02-23|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225125844/http://www.fao.org/about/meetings/second-international-agroecology-symposium/en/|url-status=dead}}</ref> == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ * ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ * ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ * [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ]] * ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਸ * ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ * ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ * [[ਮਿੱਟੀ ਵਿਗਿਆਨ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ]] 3ji742ucglhg852zxshxr7b98w8g2wy 0 137026 842012 820142 2026-07-06T17:18:37Z ਸ਼ਾਂਹਜ਼ੇਬ 60983 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 842012 wikitext text/x-wiki '''ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਅਲੀ''' (c.1998) ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਹਿਰ ਚਿਤਰਲ, ਖੈਬਰ-ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਕੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2019/04/07/chitral-footballer-karishma-in-forbes-list/|title=Chitral footballer Karishma in Forbes list {{!}} Pakistan Today|work=www.pakistantoday.com.pk|access-date=11 October 2019|issue=7 April 2019}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ ਅਲੀ ਨੇ [[ਦੁਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਜੁਬਲੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ 2017 ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/454810-inclusion-in-forbes-list-an-honour-karishma|title=Inclusion in Forbes' list an honour: Karishma|work=www.thenews.com.pk|access-date=11 October 2019|language=en}}</ref> ਉਹ ਚਿਤਰਲ ਮਹਿਲਾ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.geo.tv/latest/233416-karishma-ali-says-becoming-part-of-forbes-30-under-30-list-an-honour|title=Karishma Ali says becoming part of Forbes '30 under 30' list an honour|last=Imran|first=Sohail|work=www.geo.tv|access-date=11 October 2019|issue=7 April 2019}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਫੋਰਬਸ 30 ਅੰਡਰ 30 ਏਸ਼ੀਆ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਉੱਦਮਤਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1473860|title=5 Pakistanis and a startup make it to Forbes 30 under 30 Asia 2019 list|date=4 April 2019|work=DAWN.COM|access-date=11 October 2019|language=en}}</ref> ਅਲੀ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਨ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ 'ਤੇ ਵਾਕ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਹੈਤੀਅਨ-ਇਟਾਲੀਅਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ [[ਸਟੈਲਾ ਜੀਨ|ਸਟੇਲਾ ਜੀਨ]] ਨੇ ਚਿਤਰਾਲ ਅਤੇ ਕਲਾਸ਼ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਦਸਤਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਅਲੀ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/531199-pakistan-shines-at-milan-fashion-week-2019|title=Pakistan shines at Milan Fashion Week 2019|work=www.thenews.com.pk|access-date=11 October 2019|language=en}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਅਲੀ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫੁਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਚ ਵੇਖਦੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਖੇਡ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਚਿਤਰਲ ਵਿੱਚ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਕੋਲ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁਟਬਾਲਰ ਬਣਨ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ; ਇੱਕ ਖੇਡ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਨ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਖੇਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.the-afc.com/features/gamechangers-karishma-ali-more-than-football|title=GameChangers: Karishma Ali - More than football {{!}} Football News {{!}}|website=the-AFC|language=en-GB|access-date=2020-11-09}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੀ ਗਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁਟਬਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1944988/7-pakistani-footballer-karishma-featured-forbes-30-30-list/|title=Pakistani footballer Karishma featured in the Forbes '30 Under 30'|last=Khan|first=Ehtisham|work=www.tribune.com.pk|access-date=11 October 2019}}</ref> ਉਹ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਫੁਟਬਾਲਰ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਅਲੀ ਨੇ [[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1944988/7-pakistani-footballer-karishma-featured-forbes-30-30-list/|title=Pakistani footballer Karishma featured in the Forbes '30 Under 30'|last=Khan|first=Ehtisham|work=www.tribune.com.pk|access-date=11 October 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2020/10/09/football/karishma-ali-pakistan-womens-football-cmd-spt-int/index.html|title=She made history by playing football. Now she's changing lives|last=Aimee Lewis|website=CNN|access-date=2020-10-12}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == 2016 ਵਿੱਚ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੂੰ [[ਦੁਬਈ]] ਵਿੱਚ ਜੁਬਲੀ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਟੀਮ ਨੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/454810-inclusion-in-forbes-list-an-honour-karishma|title=Inclusion in Forbes' list an honour: Karishma|work=www.thenews.com.pk|access-date=11 October 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2019/04/07/chitral-footballer-karishma-in-forbes-list/|title=Chitral footballer Karishma in Forbes list {{!}} Pakistan Today|work=www.pakistantoday.com.pk|access-date=11 October 2019|issue=7 April 2019}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == ਆਪਣੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਲਈ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਚਿਤਰਲ ਮਹਿਲਾ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਚਿਤਰਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਮਹਿਲਾ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2019/04/07/chitral-footballer-karishma-in-forbes-list/|title=Chitral footballer Karishma in Forbes list {{!}} Pakistan Today|work=www.pakistantoday.com.pk|access-date=11 October 2019|issue=7 April 2019}}</ref> ਉਹ ਯੁਵਾ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀ.ਐਨ.ਐਨ.<ref>{{Cite web|url=https://www.geosuper.tv/latest/6741-footballer-karishma-ali-recognised-in-us-for-philanthropic-work|title=Footballer Karishma Ali recognised in US for philanthropic work|website=www.geosuper.tv|language=en-US|access-date=2020-11-09}}</ref> ਅਤੇ ਫੋਰਬਸ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। === ਚਿਤਰਲ ਮਹਿਲਾ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ === 2016 ਵਿੱਚ ਜੁਬਲੀ ਖੇਡਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਲੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹਫ਼ਤਾ ਭਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ 10 ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਇੰਡੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਚੰਗੇ ਹੁੰਗਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਂਪ ਨੇ 70 ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://hourstv.com/pakistani-woman-footballer-karishma-ali/|title=Who Is Pakistani Footballer Karishma Ali and What Are Her Contributions|last=HoursTV|date=2020-10-13|website=Hours TV|language=en-US|access-date=2020-11-09|archive-date=2020-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110030243/https://hourstv.com/pakistani-woman-footballer-karishma-ali/|url-status=dead}}</ref> ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਾਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2020/10/09/football/karishma-ali-pakistan-womens-football-cmd-spt-int/index.html|title=She made history by playing football. Now she's changing lives|last=Aimee Lewis|website=CNN|access-date=2020-10-12}}</ref> ਕਲੱਬ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਚਿਤਰਲ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਲੱਬ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫੀਫਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਟ੍ਰੇਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸਿਖਲਾਈ ਸੈਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਹਨ। ਕਲੱਬ ਕੋਲ ਹੁਣ 13 ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਟੀਮ ਹੈ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਤਰਲ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰੇਗੀ। ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਫੁਟਬਾਲ ਦੇ ਢੁਕਵੇਂ ਮੈਦਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਿਤਰਲ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਸਕਣਗੀਆ। ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਉ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੁਣ ਤੋਂ ਦਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਰਗੀਆਂ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 10-20 ਹੋਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੂਜੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਜੋ ਮੈਂ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਬਰਾਬਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।"<ref>{{Cite web|url=https://www.geosuper.tv/latest/6741-footballer-karishma-ali-recognised-in-us-for-philanthropic-work|title=Footballer Karishma Ali recognised in US for philanthropic work|website=www.geosuper.tv|language=en-US|access-date=2020-11-09}}</ref> "ਮੈਂ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੈਠ ਕੇ ਅਨੰਦ ਮਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਂ ਲੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ”ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ। ਅਲੀ [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ]] ਦੇ ਇੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2020/10/09/football/karishma-ali-pakistan-womens-football-cmd-spt-int/index.html|title=She made history by playing football. Now she's changing lives|last=Aimee Lewis|website=CNN|access-date=2020-10-12}}</ref> === ਚਿਤਰਲ ਮਹਿਲਾ ਦਸਤਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ === ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੇ ਚਿਤਰਲ ਮਹਿਲਾ ਦਸਤਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਚਿਤਰਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਰਵਾਇਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://arynews.tv/en/stella-jeans-mfw-collection-incorporates-kalash-valleys-craft/|title=Stella Jean's MFW collection incorporates northern Pakistan's craft|date=23 September 2019|work=ARYNEWS|access-date=11 October 2019|archive-date=11 ਅਕਤੂਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191011104504/https://arynews.tv/en/stella-jeans-mfw-collection-incorporates-kalash-valleys-craft/|url-status=dead}}</ref> ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਦੀ ਪਹਿਲ ਨੂੰ ਡਿਊਕ ਅਤੇ ਡਚੇਸ ਆਫ ਕੈਂਬਰਿਜ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ ਅਤੇ ਮਿਲਾਨ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਸਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2020/10/09/football/karishma-ali-pakistan-womens-football-cmd-spt-int/index.html|title=She made history by playing football. Now she's changing lives|last=Aimee Lewis|website=CNN|access-date=2020-10-12}}</ref> === ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੁਵਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ === ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਅਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੁਵਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.theworldwithmnr.com/post/meet-pakistani-football-star-and-girl-hero-karishma-ali|title=Meet Pakistani Football Star and Girl Hero: Karishma Ali|last=Team|first=The World With MNR|date=2019-09-22|website=theworldwithmnr|language=en|access-date=2020-11-09|archive-date=2020-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114081922/https://www.theworldwithmnr.com/post/meet-pakistani-football-star-and-girl-hero-karishma-ali|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://the.ismaili/news/four-ismailis-among-thirty-three-members-selected-national-youth-council-pakistans-prime|title=Four Ismailis among thirty-three members selected for the National Youth Council by Pakistan's Prime Minister|date=2019-07-13|website=the.Ismaili|language=en|access-date=2020-11-09}}</ref> ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ. ਕੌਂਸਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। === ਕਇਸੋਮ 2019, ਬਰੂਨੇਈ === ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਅਲੀ ਨੂੰ ਬਰੂਨੇਈ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਯੂਥ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ। ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੌਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://thecommonwealth.org/sites/default/files/inline/CYSOM-Statement.pdf|title=CYSOM2019|last=commonwealth|first=commonwealth|date=2019|website=|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> === ਫੋਰਬਸ 30 ਅੰਡਰ 30 === ਅਲੀ ਨੂੰ ਫੋਰਬਸ 30 ਅੰਡਰ 30, 2019<ref>{{Cite web|url=https://en.dailypakistan.com.pk/13-Oct-2020/pakistani-footballer-karishma-ali-featured|title=Pakistani footballer Karishma Ali featured in Forbes 30 under 30 list|date=2020-10-13|website=Daily Pakistan Global|language=en|access-date=2020-11-09}}</ref> ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫੋਰਬਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: "ਚਿਤਰਲ ਦੀ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਅਲੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਕੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਜੁਬਲੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਟੀਮ ਏ.ਐਫ.ਐਲ. ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਸੀ। ਅਲੀ ਚਿਤਰਲ ਮਹਿਲਾ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਹੈ।"<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/karishma-ali/|title=Karishma Ali|website=Forbes|language=en|access-date=2020-11-09}}</ref> == ਸਟੇਲਾ ਜੀਨ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ == 2019 ਵਿੱਚ ਹੈਤੀਅਨ-ਇਟਾਲੀਅਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਸਟੇਲਾ ਜੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨੌਂ ਮਿਸ਼ਨ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਾੜਾ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/531199-pakistan-shines-at-milan-fashion-week-2019|title=Pakistan shines at Milan Fashion Week 2019|work=www.thenews.com.pk|access-date=11 October 2019|language=en}}</ref> ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਵਿਕਾਸ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜੀਨ ਨੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਅਲੀ ਨਾਲ ਚਿਤਰਲ ਅਤੇ ਕਲਸ਼ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਢਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=https://arynews.tv/en/stella-jeans-mfw-collection-incorporates-kalash-valleys-craft/|title=Stella Jean's MFW collection incorporates northern Pakistan's craft|date=23 September 2019|work=ARYNEWS|access-date=11 October 2019}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਜੀਨ ਨੇ ਕਲਸ਼ ਘਾਟੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅਲੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਚਿਤਰਲ ਮਹਿਲਾ ਦਸਤਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਛੱਤੀਸ ਔਰਤਾਂ ਨੇ 400 ਮੀਟਰ ਦੀ ਕਢਾਈ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਜੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਵੋਗ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮਿਲਾਨ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ 2019 ਵਿੱਚ ਅਲੀ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਰੈਂਪ ਵਾਕ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/531199-pakistan-shines-at-milan-fashion-week-2019|title=Pakistan shines at Milan Fashion Week 2019|work=www.thenews.com.pk|access-date=11 October 2019|language=en}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ 'ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਢਾਈ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਦਿਲੋਂ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਹੈ।'<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/2062979/4-chitral-stole-show-milan-fashion-week-2019/|title=How Chitral stole the show at the Milan Fashion Week 2019|work=www.tribune.com.pk|access-date=11 October 2019|issue=23 September 2019}}</ref> == ਆਲੋਚਨਾ == ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਟਕਲਾਂ ਸਨ ਕਿ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਚਿਤਰਲ ਦੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਉ ਵਿੱਚ, ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਚਿਤਰਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਫੁਟਬਾਲਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਧਮਕੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਫੁਟਬਾਲਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਉਂ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਮੈਂ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇਸ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਫ਼ਰਤ ਮਿਲੇਗੀ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਹੀਨਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ।"<ref>{{Cite web|url=https://www.theworldwithmnr.com/post/meet-pakistani-football-star-and-girl-hero-karishma-ali|title=Meet Pakistani Football Star and Girl Hero: Karishma Ali|last=Team|first=The World With MNR|date=2019-09-22|website=theworldwithmnr|language=en|access-date=2020-11-09|archive-date=2020-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114081922/https://www.theworldwithmnr.com/post/meet-pakistani-football-star-and-girl-hero-karishma-ali|url-status=dead}}</ref> ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਦੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਹੋਈ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਖਿਡਾਰੀ]] ol9jfbjme9iaoflgsm9z1z03nt9j613 0 144618 842040 615329 2026-07-07T05:41:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842040 wikitext text/x-wiki '''ਟ੍ਰੈਵਿਸ ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ''' (ਜਨਮ 15 ਨਵੰਬਰ 1995<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-46098515|title=Battling transphobia with burgers|last=Beresford|first=Meka|date=6 November 2018|access-date=2 March 2019|language=en-GB}}</ref><ref name="birthday">{{Cite tweet|user=travisalabanza|date=15 November 2019|title=My second birthday doing Burgerz but luckily I’m in love with the show and performing! Some tickets left for @warwickarts tonight, come and bring some cake / lip gloss / candles xxxxx}}</ref>) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾਕਾਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2015 ਵਿੱਚ ਯੂ.ਕੇ. ਐਂਥੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ''ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਗੇਅ ਵਿੱਚ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://ypn.poetrysociety.org.uk/features/in-conversation-with-travis-alabanza-we-have-already-re-made-all-the-rules/|title=In Conversation with Travis Alabanza: We Have Already Re-made All the Rules – Young Poets Network|date=November 2017|website=ypn.poetrysociety.org.uk|access-date=17 February 2020}}</ref> ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਆਪਣੇ ਥੀਏਟਰ ਸ਼ੋਅ ''ਸਟੋਰੀਜ਼ ਆਫ਼ ਏ ਕੁਈਰ ਬ੍ਰਾਊਨ ਮੱਡੀ ਕਿਡ'' ਲਈ ਟੂਰ 'ਤੇ ਗਏ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬਾਂ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://travisalabanza.co.uk/stories-of-a-queer-brown-muddy-kid/|title=STORIES OF A QUEER BROWN MUDDY KID|website=TRAVIS ALABANZA.|language=en-GB|access-date=17 February 2020|archive-date=17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217144746/http://travisalabanza.co.uk/stories-of-a-queer-brown-muddy-kid/|dead-url=yes}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ. ਅਤੇ ਬਲੈਕ ਹਿਸਟਰੀ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀਆਂ ਚਾਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੈਸਟ ਲੈਕਚਰਾਰ ਅਤੇ ਪੈਨਲਿਸਟ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਨਸਲ, ਜਿਨਸੀ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ [[ਲਿੰਗ-ਭੇਦ(ਜੈਂਡਰ)|ਲਿੰਗ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਡਕੀ, ਬਾਰ ਵੌਟਵਰ ਅਤੇ ਵੱਟ! ਫੈਸਟੀਵਲ, ਹੈਮਬਰਗ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਮਿਨਿਸਟ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਲੇਟ ਐਟ ਟੈਟ, ਵੀਐਂਡਏ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="travisalabanza.co.uk">{{Cite web|url=http://travisalabanza.co.uk/about/|title=About – TRAVIS ALABANZA.|website=travisalabanza.co.uk|access-date=2022-09-16|archive-date=2021-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422000116/http://travisalabanza.co.uk/about/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tedxbrum.com/speakers/travis-alabanza/|title=Travis Alabanza|website=TEDxBrum|access-date=2022-09-16|archive-date=2019-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190222021550/http://www.tedxbrum.com/speakers/travis-alabanza|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 2017/2018 ਵਿੱਚ ਟੈਟ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ।<ref name=":0"/> 2016 ਵਿੱਚ ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਨੇ ਸਕੌਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪੁਟਿੰਗ ''ਵਰਡਜ਼ ਇਨ ਯੂਅਰ ਮਾਉਥ'' ਦੇ ਪੰਜ ਤਾਰਾ ਰਾਉਂਡਹਾਊਸ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਟੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਿੱਚ 2016-2017 ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਏ। 2017 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਗਲਾਸਗੋ]] ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਗੈਲਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ''ਦ ਅਦਰਡ ਆਰਟਿਸਟ'' ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="travisalabanza.co.uk"/> ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਚੈਪਬੁੱਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਬਿਫੋਰ ਆਈ ਸਟੈਪ ਆਊਟਸਾਈਡ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ। ''(ਯੂ ਲਵ ਮੀ)'' ; ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟ, ਕਵਿਤਾ, ਡਾਇਰੀ ਐਂਟਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.out.com/art-books/2017/7/20/travis-alabanzas-debut-chapbook-reflects-trans-femme-life-london|title=Travis Alabanza's Debut Chapbook Reflects on Trans Femme Life in London|last=Moran|first=Justin|date=20 July 2017|website=Out}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://travisalabanza.bigcartel.com/product/before-i-step-outside-you-love-me-chapbook|title='Before I Step Outside [You Love Me]' - chapbook.|last=Alabanza|first=Travis|website=Travis Alabanza}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਡੇਰੇਕ ਜਾਰਮਨ ਦੀ ਪੰਕ ਫ਼ਿਲਮ ''ਜੁਬਲੀ'' ਦੇ ਸਟੇਜ ਅਡੈਪਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.dazeddigital.com/life-culture/article/38039/1/artist-smeared-by-media-after-topshop-transphobia|title=Artist smeared by media after Topshop transphobia|last=Dazed|date=11 November 2017}}</ref> ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਨੇ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਬੀਆ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਾਂਸ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਗੈਰ-ਅਨੁਕੂਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>https://pbs.twimg.com/media/DjvZ6TIXgAECw3u.jpg:large {{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=February 2022}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬਰਿਸਟਲ|ਬ੍ਰਿਸਟਲ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਉਂਸਿਲ ਅਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.rifemagazine.co.uk/2016/06/interview-travis-alabanza/|title=Interview: Travis Alabanza|date=14 June 2016|website=Rife}}</ref> ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਬਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲੇ, [[ਕੁਇਅਰ|ਕੁਈਰ]] ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੇ ਤਜੁਰਬੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ 'ਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://global.factiva.com/ga/default.aspx|title=Black, queer, and VISIBLE|date=1 October 2017|website=[[Gay Times]]|access-date=16 ਸਤੰਬਰ 2022|archive-date=18 ਨਵੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201118133609/https://global.factiva.com/ga/default.aspx|url-status=dead}}</ref> ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਪਣੇ ਫ਼ੋਨ ਦੇ ਡਰਾਫਟ 'ਚ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਬਰਗਰ ਸੁੱਟੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.theargus.co.uk/news/16189221.Brighton_Festival_2018__Travis_Alabanza_on_why__trans_people_are_the_lucky_ones_/|title=Brighton Festival 2018: Travis Alabanza on why 'trans people are the lucky ones'|date=28 April 2018|website=[[The Argus (Brighton)|The Argus]]}}</ref> ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਕਾਲੇ, [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ|ਟ੍ਰਾਂਸਫੇਮੀਨਾਈਨ]], ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਗੈਰ-ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ ਅਤੇ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਸਰਵਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.buzzfeed.com/laurasilver/topshop-refused-to-let-a-trans-person-into-an-all-gender|title=Topshop Refused To Let A Trans Person Into An All-Gender Changing Room|website=[[BuzzFeed]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://readthemuse.wordpress.com/2017/08/02/an-interview-with-travis-alabanza-before-i-step-outside-you-love-me/|title=Interview: Travis Alabanza on their chapbook, ''Before I Step Outside (You Love Me)''|date=2 August 2017}}</ref> ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਰੂਪ ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਟ੍ਰਾਂਸ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.qxmagazine.com/2017/10/qx-meets-travis-alabanza/|title=Travis Alabanza: The critically-acclaimed artist and performer talks harassment, visibility and perceptions of gender|last=Jones|first=Dylan|date=4 October 2017|website=[[QX (British magazine)|QX]]}}</ref> ਸ਼ੋਨ ਫੇ ਦੀ 2021 ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''<nowiki/>'ਦ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਇਸ਼ੂ: ਐਨ ਆਰਗੂਮੈਂਟ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ'' ' ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ: "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਟ੍ਰਾਂਸ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਬਚਣਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਚੋਣ। ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ। ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਥੋਪਿਆ ਸੀ।"<ref>{{Cite book|title=The Transgender Issue: An Argument for Justice|last=Faye|first=Shon|publisher=[[Penguin Books]]|year=2021|isbn=9780241423141|page=257|author-link=Shon Faye}}, citing {{Cite book|title=Feminism Interrupted: Disrupting Power|last=Olufemi|first=Lola|publisher=[[Pluto Press]]|year=2020|page=49|author-link=Lola Olufemi}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਨੂੰ [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ]] ਵਿੱਚ ਟੌਪਸ਼ੌਪ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਡਰੈਸਿੰਗ ਰੂਮ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਰ ਫਿਲਿਪ ਗ੍ਰੀਨ ਦੇ ਆਰਕੇਡੀਆ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲਾ ਫੈਸ਼ਨ ਰਿਟੇਲਰ ਸੀ। ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਡਰੈਸਿੰਗ ਰੂਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.teenvogue.com/story/topshop-changing-rooms-gender-neutral|title=Topshop's Gender-Neutral Changing Rooms Are a Step in the Right Direction|last=Elizabeth|first=Devon|date=9 November 2017|website=[[Teen Vogue]]}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਟੋਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/11/08/topshop-announces-gender-neutral-changing-rooms-trans-customer/|title=Topshop announces gender-neutral changing rooms after trans customer was refused access to female cubicles|last=Harley|first=Nicola|date=8 November 2017|work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref> ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਨੇ ਟੌਪਸ਼ੌਪ 'ਤੇ ਟਰਾਂਸ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਡਰੈਸਿੰਗ ਰੂਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.insider.com/topshop-allegedly-broke-all-gender-fitting-room-policy-2017-11|title=Topshop says customers can use any fitting room they like – but a trans person claims employees refused to let them|last=Heller|first=Susanna|date=9 November 2017|website=Insider}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.standard.co.uk/news/uk/topshop-and-topman-make-all-changing-rooms-genderneutral-following-backlash-from-transgender-a3686506.html|title=Topshop and Topman make all changing rooms gender-neutral|last=Grafton-Green|first=Patrick|date=9 November 2017|website=[[Evening Standard]]}}</ref> ''[[ਦ ਟਾਈਮਜ਼|ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਨੇ ਜੈਨਿਸ ਟਰਨਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਰਾਏ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟੌਪਸ਼ੌਪ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਦੇ ਟਵੀਟ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਨੀਤੀ ਬਾਲ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/children-sacrificed-to-appease-trans-lobby-bq0m2mm95|title=Children sacrificed to appease trans lobby|last=Turner|first=Janice|date=11 November 2017|work=The Times|access-date=29 February 2020|author-link=}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.dazeddigital.com/life-culture/article/38039/1/artist-smeared-by-media-after-topshop-transphobia|title=Artist smeared by media after Topshop transphobia|last=Dazed|date=11 November 2017}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFDazed2017">Dazed (11 November 2017). [http://www.dazeddigital.com/life-culture/article/38039/1/artist-smeared-by-media-after-topshop-transphobia "Artist smeared by media after Topshop transphobia"].</cite></ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਲਾਬਾਂਜ਼ਾ ਨੂੰ ਟੌਪਸ਼ੌਪ ਦੀ ਨੀਤੀ 'ਤੇ ਔਨਲਾਈਨ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ।<ref name="auto" /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 0z36v38zcre4zigj7m4owhnojfigda8 0 147387 842007 776855 2026-07-06T14:59:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842007 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਐਰੋਨ ਕਾਰਟਰ|image=Aaron Carter Performing at the Gramercy Theatre - Photo by Peter Dzubay (cropped 2).jpg|caption=ਕਾਰਟਰ in 2014|birth_name=ਐਰੋਨ ਚਾਰਲਸ ਕਾਰਟਰ|birth_date={{Birth date|1987|12|7}}|birth_place=ਟੈਂਪਾ, ਫਲੋਰੀਡਾ,[[ਯੂ.ਐਸ.]]|death_date={{Death date and age|2022|11|5|1987|12|7}}|death_place=[[ਲੈਂਕੈਸਟਰ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], ਯੂ.ਐਸ.|occupation={{hlist|Singer|songwriter|rapper|actor}}|years_active=1995–2022|relatives={{ubl|[[Leslie Carter]] (sister)|[[Nick Carter (singer)|Nick Carter]] (brother)}}|children=1|module={{Infobox musical artist|embed=yes | genre = {{hlist|[[Pop music|Pop]]}} | instruments = {{hlist|Vocals|guitar}} | label = {{hlist| Rakkaus Records|[[Edel SE & Co. KGaA|Edel Music]]|[[Jive Records|Jive]]|[[RCA/Jive Label Group#Jive Label Group|Zomba]]|[[Sony BMG]]}} | associated_acts = {{flatlist| * [[Leslie Carter]] * [[Nick Carter (singer)|Nick Carter]] * [[Backstreet Boys]] * [[Drake Bell]] }} | website = {{URL|aaroncarter.com}} }}}} '''ਐਰੋਨ ਚਾਰਲਸ ਕਾਰਟਰ''' <ref name="Biography Today Page 152">{{Cite book|title=Biography Today Vol. 11 No. 3|date=September 2002|publisher=Omnigraphics, Inc.|isbn=0780804996|editor-last=Abbey|editor-first=Cherie D.|page=[https://archive.org/details/biographytodayvo0000unse_o8a5/page/15 15]|chapter=Aaron Carter 1987-|chapter-url=https://archive.org/details/biographytodayvo0000unse_o8a5/page/15}}</ref> (7 ਦਸੰਬਰ, 1987 – ਨਵੰਬਰ 5, 2022) <ref name="skyaaron2">{{Cite news|url=https://news.sky.com/story/aaron-carter-singer-and-brother-of-backstreet-boys-nick-carter-dies-aged-34-12739591|title=Aaron Carter: Singer and brother of Backstreet Boys' Nick Carter dies aged 34|date=November 5, 2022|access-date=November 5, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105220110/https://news.sky.com/story/aaron-carter-singer-and-brother-of-backstreet-boys-nick-carter-dies-aged-34-12739591|archive-date=November 5, 2022|publisher=Sky News|language=en-GB}}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਰੈਪਰ ਸੀ। ਉਹ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪੌਪ ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਉਸਨੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ,<ref name="showbuzz">{{Cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/nick-and-aaron-carter-get-real/|title=ShowBuzz|date=July 12, 2006|work=Nick And Aaron Carter Get Real|access-date=December 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20060715163726/http://www.showbuzz.cbsnews.com/stories/2006/07/12/tv_realty_tv/main1798485.shtml|archive-date=July 15, 2006}}</ref> ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਟੀਨ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਕਾਰਟਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਿਕ ਦੇ ਸਮੂਹ [[ਬੈਕਸਟਰੀਟ ਬੌਇਜ਼|ਬੈਕਸਟ੍ਰੀਟ ਬੁਆਏਜ਼]] ਦੇ ਗਠਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 1997 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕੀਆਂ। ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਐਲਬਮ ''ਆਰੋਨਜ਼ ਪਾਰਟੀ (ਕਮ ਗੈੱਟ ਇਟ)'' (2000) ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 30 ਲੱਖ ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ, ਅਤੇ ਕਾਰਟਰ ਨੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਨਿੱਕੇਲੋਡੀਓਨ ਅਤੇ ਬੈਕਸਟ੍ਰੀਟ ਬੁਆਏਜ਼ ਨਾਲ ਟੂਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। <ref>Eakin, Marah (August 17, 2015) [https://www.avclub.com/in-2000-aaron-carter-was-on-a-quest-to-be-the-flyest-1798283148 In 2000, Aaron Carter was on a quest to be the "flyest kid on the block"]''[[The A.V. Club]]'' Retrieved January 8, 2016</ref> ਕਾਰਟਰ ਦੀ ਅਗਲੀ ਐਲਬਮ, ''ਓ ਐਰੋਨ'', ਵੀ ਪਲੈਟੀਨਮ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ 15 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ਹੋਵੇਗੀ, ''ਇੱਕ ਹੋਰ ਭੂਚਾਲ!'', ਉਸਦੇ 2003 ਦੇ ''ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਹਿੱਟ'' ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਐਰੋਨ ਚਾਰਲਸ ਕਾਰਟਰ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਦਸੰਬਰ, 1987,<ref name="Biography Today Page 152"/> ਨੂੰ ਟੈਂਪਾ, ਫਲੋਰੀਡਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਜੇਨ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ (ਨੀ ਸਪੌਲਡਿੰਗ) ਅਤੇ ਰੌਬਰਟ ਜੀਨ ਕਾਰਟਰ (1952–2017),<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2017/music/news/bob-carter-dead-aaron-nick-carter-1202430980/|title=Bob Carter, Father of Aaron and Nick Carter, Dies at 65|last=Rubin|first=Rebecca|date=May 17, 2017}}</ref> ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਘਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਨਿਕ, [[ਬੈਕਸਟਰੀਟ ਬੌਇਜ਼|ਬੈਕਸਟ੍ਰੀਟ ਬੁਆਏਜ਼]] ਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਸਨ: ਉਸਦਾ ਜੁੜਵਾਂ, ਏਂਜਲ, ਇੱਕ ਮਾਡਲ; ਬੌਬੀ ਜੀਨ (ਬੀਜੇ); ਅਤੇ ਲੈਸਲੀ (1986-2012)। ਪਰਿਵਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜੇਮਸਟਾਊਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਤੋਂ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.syracuse.com/celebrity-news/2017/05/bob_carter_dead_nick_carter_yankee_rebel_bar_ny.html|title=Nick Carter's father, former Western NY bar owner, dies at 65|last=Herbert|first=Geoff|date=May 17, 2017|work=Syracuse Post-Standard|access-date=November 5, 2022|language=en}}</ref> ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ 2004 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.lifeandstylemag.com/posts/aaron-carter-family-his-parents-siblings-and-more/|title=Aaron Carter Came From a Famous Family: Get to Know Late Singer's Brood|last=Stivale|first=Shelby|date=2022-11-07|website=Life & Style|language=en-US|access-date=2022-11-08}}</ref> ਕਾਰਟਰ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ''ਐਮਟੀਵੀ ਕ੍ਰਿਬਜ਼'' ਐਪੀਸੋਡ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਉਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/aaron-carter-went-into-depression-post-parents-divorce-116102500133_1.html|title=Aaron Carter went into depression post parents' divorce|date=2016-10-25|work=Business Standard India|access-date=2022-11-08|agency=Press Trust of India}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == === ਰਿਸ਼ਤੇ === ਇੱਕ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਟਰ ਨੇ ਹਿਲੇਰੀ ਡੱਫ ਅਤੇ ਲਿੰਡਸੇ ਲੋਹਾਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਉੱਚ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਹਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=http://www.contactmusic.com/news-article/carter-reveals-all-about-hilary-and-lindsay-love-triangle|title=Aaron Carter — Carter Reveals All About Hilary And Lindsay Love Triangle|date=February 18, 2005|website=ContactMusic.com|access-date=June 15, 2012|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 8, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141008120926/http://www.contactmusic.com/news-article/carter-reveals-all-about-hilary-and-lindsay-love-triangle|url-status=dead}}</ref> 17 ਸਤੰਬਰ, 2006 ਨੂੰ, 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਟਰ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਪਲੇਬੁਆਏ ਮਾਡਲ ਕੈਰੀ ਐਨ ਪੇਨੀਚੇ ਨਾਲ ਮੰਗਣੀ ਹੋ ਗਈ; ਉਸਨੇ ਲਾਸ ਵੇਗਾਸ ਵਿੱਚ ਪਾਮਸ ਕੈਸੀਨੋ ਰਿਜੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=http://www.dose.ca/celeb/story.html?id=57856016-e49a-42b4-9abb-cbdb4ba99d2e&k=34444|title=Aaron Carter Pops the Question|date=September 19, 2006|website=Dose.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20071101040418/http://www.dose.ca/celeb/story.html?id=57856016-e49a-42b4-9abb-cbdb4ba99d2e&k=34444|archive-date=November 1, 2007|access-date=April 11, 2011}}</ref> ਕਾਰਟਰ ਨੇ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕੁੜਮਾਈ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਭਾਵੁਕ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://people.com/celebrity/aaron-carter-finds-love-with-singer-kaci-brown/|title=Aaron Carter Finds Love with Singer Kaci Brown|last=Lansing|first=Kimberly|date=December 18, 2006|website=[[People (magazine)|People]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20061219214534/http://www.people.com/people/article/0%2C%2C20004427%2C00.html|archive-date=December 19, 2006|access-date=December 11, 2021}}</ref> ਉਸਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਸਨ ਪਾਰਕਰ ਨਾਲ ਡੇਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ;<ref>{{Cite web|url=https://www.houstoniamag.com/arts-and-culture/2016/11/aaron-carter-really-loves-love|title=Aaron Carter Really Loves Love|last=Orlando|first=Marianella|date=November 16, 2016|publisher=Houstonia Magazine|access-date=November 6, 2022|quote=The album follows the story behind his former two-year relationship with dancer Lee Karis—who he admits didn't love him and which ended terribly—and his more recent girlfriend, Madison Parker, of whom his fans are supportive.}}</ref> ਉਹ ਅਗਸਤ 2017 ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਗਏ। <ref name="peopleaug20172">{{Cite web|url=https://people.com/music/aaron-carter-madison-parker-split/|title=Aaron Carter and Girlfriend Madison Parker Split Days Before Singer Revealed He Is Bisexual|last=Kimble|first=Lindsay|date=August 6, 2017|website=people.com|publisher=[[People (magazine)|People]]|access-date=November 6, 2022}}</ref> ਕਾਰਟਰ 5 ਅਗਸਤ, 2017,<ref name="peopleaug20172"/> ਨੂੰ ਟਵਿੱਟਰ ਰਾਹੀਂ [[ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ|ਲਿੰਗੀ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਸਾਲ 18 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕਤਾ ਦੋਵਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੌਡਕਾਸਟ ''LGBTQ&A'' 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web|url=https://podcasts.apple.com/us/podcast/aaron-carter-embracing-my-bisexuality/id1151561226?i=1000397716855|title=LGBTQ&A: Aaron Carter: Embracing My Bisexuality on Apple Podcasts|website=Apple Podcasts}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.losangelesblade.com/2017/12/21/aaron-carter-ready-embrace-bisexuality/|title=Aaron Carter is ready to embrace his bisexuality|last=Cooper|first=Mariah|date=December 21, 2017|website=Los Angeles Blade}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2017/08/06/aaron-carter-tweet-bisexual/543483001/|title=Aaron Carter comes out as bisexual, says he finds 'boys and girls attractive'|date=August 6, 2017|work=[[USA Today]]|access-date=October 11, 2017|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਲਿੰਗੀਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਨ। <ref>{{Cite news|url=https://www.nydailynews.com/entertainment/gossip/aaron-carter-clarifies-bisexuality-comments-article-1.3899151|title=Aaron Carter clarifies bisexuality comments: 'I see myself being with a woman'|last=DeSantis|first=Rachel|date=March 17, 2018|work=[[New York Daily News]]}}</ref><ref>{{Cite tweet|user=aaroncarter}}</ref> ਕਾਰਟਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 22 ਨਵੰਬਰ 2021, ਕਾਰਟਰ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਮੇਲਾਨੀਆ ਮਾਰਟਿਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। === ਵਿੱਤ === ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਚਾਈਲਡ ਐਕਟਰਜ਼ ਬਿੱਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਾਰਟਰ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ 15% ਇੱਕ ਕੂਗਨ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/aaron-carter-bankruptcy_n_56bba457e4b0c3c5504fe5a0|title=Aaron Carter Opens Up About The Multimillion Dollar Mistakes That Led To His Bankruptcy|date=February 11, 2016|website=HuffPost|language=en|access-date=November 7, 2022}}</ref> ਪ੍ਰਤੀ ਕਾਰਟਰ, "ਜਦੋਂ ਮੈਂ 18 ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ $2 ਮਿਲੀਅਨ ਮਿਲੇ। ਮੇਰੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ $20 ਮਿਲੀਅਨ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ।" <ref name=":0" /> 2005 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ 18 ਸਾਲ ਦੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਰਟਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਟੈਕਸ ਲਾਇਨ ਵਿੱਚ $4 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਬਕਾਇਆ ਹੈ। <ref name=":0" /> 22 ਨਵੰਬਰ, 2013 ਨੂੰ, ਕਾਰਟਰ ਨੇ $3.5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਦੀਵਾਲੀਆਪਨ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ,<ref name="National Post">{{Cite web|url=http://arts.nationalpost.com/2013/11/22/aaron-carter-files-for-bankruptcy-with-more-than-3-5-million-in-debt-including-a-30k-credit-card-bill/|title=Aaron Carter files for bankruptcy with more than $3.5-million in debt – including a $30K credit card bill|date=November 22, 2013|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20131123105228/http%3A//arts.nationalpost.com/2013/11/22/aaron%2Dcarter%2Dfiles%2Dfor%2Dbankruptcy%2Dwith%2Dmore%2Dthan%2D3%2D5%2Dmillion%2Din%2Ddebt%2Dincluding%2Da%2D30k%2Dcredit%2Dcard%2Dbill/|archive-date=November 23, 2013}}</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟੈਕਸ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੈਸੇ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਸਨ <ref name="CNN-2013">{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2013/11/21/showbiz/aaron-carter-bankruptcy/|title=Bankruptcy filing 'very positive' for Aaron Carter, publicist says|date=November 21, 2013|publisher=CNN}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://losangelesbankruptcylawyerblawg.com/2014/03/singer-aaron-carters-chapter-7-bankruptcy-includes-substantial-debts-incurred-age-18/|title=Singer Aaron Carter's Chapter 7 Bankruptcy Includes Substantial Debts Incurred Before Age 18|last=Sawdayi|first=Devin|date=March 18, 2014|website=Devin Sawdayi|language=en-US|access-date=November 7, 2022}}</ref> ਪਟੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਟਰ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਤੋਂ 1.3 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਾਪਸੀ ਟੈਕਸਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਲੀਆ ਸੇਵਾ ਦਾ ਬਕਾਇਆ ਸੀ। <ref name="CNN-2013" /> ਕਾਰਟਰ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਕਮਾਈ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ 15 ਘਰ ਅਤੇ 30 ਕਾਰਾਂ ਖਰੀਦਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਜਾਇਦਾਦ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮੁਨਾਫੇ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। <ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.vladtv.com/article/278635/aaron-carter-my-parents-blew-500m-of-my-money-had-15-houses-30-cars|title=EXCLUSIVE: Aaron Carter: My Parents Blew $500M of My Money, Had 15 Houses, 30 Cars|website=www.vladtv.com|language=en|access-date=November 7, 2022}}</ref> ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ .44 ਮੈਗਨਮ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ $256,000 ਦੇ ਚੈੱਕ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਕੰਨ ਵਿੱਚ 70% ਬਹਿਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। <ref name=":1" /> ਕਾਰਟਰ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਟੈਕਸ ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=http://www.tmz.com/2014/06/30/aaron-carter-tax-lien-release-christina-milian-faith-evans-chris-kattan-terrell-owens/|title=Aaron Carter – Off The Hook For $1M Tax Debt – Other Celeb Scofflaws Get Nailed|date=June 30, 2014|publisher=TMZ.com|access-date=August 14, 2014}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ, ਕਾਰਟਰ ਨੇ ਲੈਂਕੈਸਟਰ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰ ਖਰੀਦਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.tmz.com/2019/02/27/aaron-carter-first-home-buyer-house-dog-bachelor-pad/|title=Aaron Carter's First Home is All a Single Guy With a Dog Could Ask For|website=TMZ|language=en|access-date=March 5, 2019}}</ref> === ਸਿਹਤ === ਸਤੰਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਕਾਰਟਰ, ਇੱਕ ਸਿੰਡੀਕੇਟਿਡ ਹੈਲਥ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ, ''ਦ ਡਾਕਟਰਜ਼'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜਨਤਕ ਧਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। <ref>The Doctors Staff (September 14, 2017). [https://www.thedoctorstv.com/articles/4276-exclusive-aaron-carter-s-hiv-and-medical-test-results-revealed Exclusive: Aaron Carter's HIV and Medical Test Results Revealed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180407115934/https://www.thedoctorstv.com/articles/4276-exclusive-aaron-carter-s-hiv-and-medical-test-results-revealed |date=2018-04-07 }}, TheDoctorsTV.com, accessed April 6, 2018</ref> ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਟਰ ਕੈਂਸਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਜਿਨਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਚਾਰਿਤ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਂਡੀਡਾ ਦੀ ਲਾਗ ਸੀ, ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.hellomagazine.com/celebrities/20221105156180/aaron-carter-dies-aged-34-home-california/|title=Aaron Carter dies aged 34 – report|last=Moore|first=Matthew|date=November 5, 2022|website=hellomagazine.com|publisher=HELLO! Magazine|access-date=November 6, 2022|quote=The star appeared on The Doctors back in 2017 after fans grew concerned about his appearance and potential drug problems. Aaron was found to be malnourished and was suffering from a candida infection that can weaken the immune system.}}</ref> ਕਾਰਟਰ ਨੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਲਈ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸਨੇ " [[ਅਫੀਮ|ਅਫੀਏਟਸ]] ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਂਜੋਡਾਇਆਜ਼ੇਪੀਨਸ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ" ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਨੁਸਖ਼ੇ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਸੁਮੇਲ ਹੈ ਜੋ ਕਾਰਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਲਈ ਲਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.eonline.com/news/879729/aaron-carter-s-drug-test-results-revealed-singer-learns-combination-of-his-medications-can-lead-to-accidental-death|title=Aaron Carter's Drug Test Results Revealed: Singer Learns Combination of His Medications Can Lead to Accidental Death|last=Cohen|first=Jess|date=September 13, 2017|website=eonline.com|publisher=E! News|access-date=November 6, 2022}}</ref> ਕਾਰਟਰ ਦਾ ਆਪਣੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗੜਬੜ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝਗੜੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਖੇਡੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਕਾਰਟਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਲੈਸਲੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ, ਜਿਸਦੀ 2012 ਵਿੱਚ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਓਵਰਡੋਜ਼ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ 10 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ 13 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਲੈਸਲੀ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। ਉਸ ਦੇ [[ਬਾਈਪੋਲਰ ਡਿਸਆਰਡਰ|ਬਾਇਪੋਲਰ ਡਿਸਆਰਡਰ]] ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਦਵਾਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਿਕ 'ਤੇ ਉਮਰ ਭਰ ਦੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲਗਾਇਆ, ਅਤੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨਿਕ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਮੈਂਬਰ ਨਾਲ ਵੀ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.etonline.com/aaron-carter-claims-he-was-raped-by-late-sister-leslie-132760|title=Aaron Carter Claims He Was Raped by Late Sister Leslie|website=Entertainment Tonight|access-date=June 24, 2020}}</ref> ਨਿਕ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਟੀਮ ਨੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਨਿਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ, ਏਂਜਲ, ਕਾਰਟਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕਬਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਨਿਕ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀ ਗਰਭਵਤੀ ਪਤਨੀ, ਲੌਰੇਨ ਕਾਰਟਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.etonline.com/aaron-carter-says-hes-done-with-brother-nick-after-restraining-order-and-twitter-feud-132584|title=Aaron Carter Says He's 'Done' With Brother Nick After Restraining Order and Twitter Feud|website=Entertainment Tonight|access-date=June 24, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/entertainment/aaron-carter-alleges-late-sister-leslie-sexually-abused-him-will-give-up-guns-amid-feud-with-brother-nick|title=Aaron Carter alleges late sister Leslie sexually abused him, surrenders 2 firearms amid feud with brother Nick|last=Savitsky|first=Sasha|date=September 19, 2019|website=Fox News|language=en-US|access-date=June 26, 2020}}</ref> == ਮੌਤ == 5 ਨਵੰਬਰ, 2022 ਨੂੰ, ਕਾਰਟਰ ਦੀ 34 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੈਂਕੈਸਟਰ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ <ref name="skyaaron2"/> ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਬਾਥਟਬ ਵਿਚ ਇਕ ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਇੱਕ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਟਾਕਸੀਕੋਲੋਜੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤੱਕ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="LAT clues">{{Cite web|url=https://www.latimes.com/california/story/2022-11-07/autopsy-performed-on-aaron-carter-but-cause-of-death-still-unknown|title=Authorities search for Aaron Carter's cause of death as clues emerge|date=November 7, 2022|website=[[Los Angeles Times]]}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2022]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] l9grjei2cfpxzs34m7sb1jrvehlc9pa 0 148235 842028 824001 2026-07-07T00:26:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842028 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|name=ਚਾਰਲਸ ਸਿਮਿਕ|image=Charles simic 6693.JPG|caption=2015 ਵਿੱਚ ਸਿਮਿਕ|birth_name=Dušan Simić|birth_date={{Birth date|1938|05|09}}|birth_place=[[ਬੇਲਗ੍ਰੇਡ]], [[ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ ਦਾ ਰਾਜ]]|death_date={{Death date and age|2023|01|9|1938|05|09}}|death_place=[[ਡੋਵਰ, ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ]], ਯੂ.ਐਸ.|occupation=ਕਵੀ|nationality=ਸਰਬੀਆਈ, ਅਮਰੀਕੀ|awards={{nowrap|[[ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]](1990)}}<br> [[ਵਾਲਸ ਸਟੀਵਨਜ਼ ਅਵਾਰਡ]] (2007)<br> [[Zbigniew ਹਰਬਰਟ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (2014)}} '''ਦੁਸ਼ਨ ਸਿਮਿਕ''' ( Serbian Cyrillic , pronounced  [dǔʃan sǐːmitɕ] ; 9 ਮਈ, 1938 – 9 ਜਨਵਰੀ, 2023), ਜਿਸਨੂੰ '''ਚਾਰਲਸ ਸਿਮਿਕ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਰਬੀਆਈ ਮੂਲ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ''ਪੈਰਿਸ ਰਿਵਿਊ'' ਦੇ ਕਵਿਤਾ ਪੰਨੇ ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ''ਦ ਵਰਲਡ ਡਜ਼ ਨਾਟ ਐਂਡ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ'' ਲਈ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚ ''ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, 1963–1983'' ਲਈ ਅਤੇ 1987 ਵਿੱਚ ''ਅਨੈਂਡਿੰਗ ਬਲੂਜ਼'' ਲਈ ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 2007 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਵਾਂ ਕਵੀ ਲੌਰੀਏਟ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ।<ref>{{Cite web|url=https://www.loc.gov/poetry/laureate-2001-present.html|title=Poet Laureate Timeline: 2001–present|year=2009|publisher=Library of Congress|archive-url=https://web.archive.org/web/20100805022616/http://www.loc.gov/poetry/laureate-2001-present.html|archive-date=August 5, 2010|access-date=January 1, 2009}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ === ਦੁਸ਼ਨ ਸਿਮਿਕ ਦਾ ਜਨਮ [[ਬੈਲਗ੍ਰਾਦ|ਬੇਲਗ੍ਰੇਡ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਦੂਜੇ [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ]], ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬੇਲਗ੍ਰੇਡ ਉੱਪਰ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਬੰਬਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣਾ ਘਰ ਖਾਲੀ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਸਿਮਿਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਯੁੱਧ-ਗ੍ਰਸਤ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ। ''ਕੋਰਟਲੈਂਡ ਰਿਵਿਊ'' ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਲੱਖਾਂ ਉੱਜੜੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਨੇ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਦੁਖਾਂਤਕ ਹੱਡਬੀਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆ ਸੁਣੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਦੇਖੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਭੈੜਾਂ ਅਤੇ ਮੂਰਖਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਅੱਜ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ।" <ref>[http://www.cortlandreview.com/issuefour/interview4.htm Charles Simic profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170408193340/http://www.cortlandreview.com/issuefour/interview4.htm|date=April 8, 2017}}, CortlandReview.com; accessed April 21, 2017.</ref> ਸਿਮਿਕ 1954 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨਾਲ਼ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ਼ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਦੋਂ ਉਹ ਸੋਲਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। 1961 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[U.S. Arm|ਯੂਐਸ ਆਰਮ]] ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਖਰਚੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਤ ਨੂੰ ਟਿਊਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ [[ਬੀਏ|ਬੀ.ਏ.]] ਕਰ ਲਈ। ਉਹ ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਆਨਰੇਰੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1973 ਤੋਂ <ref>{{Cite web|url=https://poets.org/poet/charles-simic|title=About Charles Simic &#124; Academy of American Poets|last=Poets|first=Academy of American|website=poets.org}}</ref> ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰਾਫੋਰਡ, ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.loc.gov/item/n80043344/charles-simic/|title=Charles Simic|website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA}}</ref> === ਕੈਰੀਅਰ === ਸਿਮਿਕ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਨਿਊਨਤਮਵਾਦੀ, ਸੰਖੇਪ, ਬਿੰਬਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਨਾਮ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book|title=Unmothered Americas: Poetry and Universality (On Charles Simic, Alejandra Pizarnik, and Giannina Braschi|last=Rodriguez|first=J. Matos|publisher=Columbia University Academic Commons|year=2005|location=New York}}</ref> ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਸਿਮਿਕ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ "ਘੁੱਟ ਕੇ ਬੰਨੀਆਂ ਚੀਨੀ ਬੁਝਾਰਤ ਪਿਟਾਰੀਆਂ " ਕਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਖੁਦ ਕਿਹਾ: "ਸ਼ਬਦ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਦਾ ਮਾਖਿਓਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਧਿਆਨ ਮਗਨ ਦਰਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਸਿਮਿਕ ਨੇ [[ਜੈਜ਼]], ਕਲਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਰਗੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਲਿਖਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/01/10/arts/music/10poet.html|title=A Breezy Exchange Between Old Friends (Jazz and Poetry)|last=Chinen|first=Nate|date=January 10, 2008|work=The New York Times|access-date=April 19, 2020|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ਉਹ [[ਐਮਿਲੀ ਡਿਕਨਸਨ|ਐਮਿਲੀ ਡਿਕਿਨਸਨ]], [[ਪਾਬਲੋ ਨੇਰੂਦਾ]] ਅਤੇ ਫੈਟਸ ਵਾਲਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://artfuldodge.spaces.wooster.edu/interviews/charles-simic/|title=A Conversation with Charles Simic|last=Williams|first=Eric}}</ref> ਉਹ ਅਨੁਵਾਦਕ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ, ਜੋ ਸਮਕਾਲੀ ਅਮਰੀਕੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ''ਪੈਰਿਸ ਰਿਵਿਊ'' ਦੇ ਕਵਿਤਾ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਡੈਨ ਚਿਆਸਨ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਸੀ। ਉਹ 1995 ਵਿੱਚ ਦ ਅਮੈਰੀਕਨ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਲੈਟਰਸ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, 1998 ਵਿੱਚ ਅਕੈਡਮੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 2000 ਵਿੱਚ [[ਦਾ ਅਕੈਡਮੀ ਔਫ ਅਮੈਰਿਕਨ ਪੋਇਟਸ|ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਅਮਰੀਕਨ ਪੋਇਟਸ]] ਦਾ ਚਾਂਸਲਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/charles-simic|title=Charles Simic|last=Simic|first=Charles|date=February 4, 2014|website=Charles Simic|language=en|access-date=January 31, 2018}}</ref> ਸਿਮਿਕ 2007 ਦੇ ਗ੍ਰਿਫਿਨ ਕਵਿਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਜੱਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ''ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਰਿਵਿਊ ਆਫ਼ ਬੁਕਸ ਵਿੱਚ'' ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 2007 [[ਦਾ ਅਕੈਡਮੀ ਔਫ ਅਮੈਰਿਕਨ ਪੋਇਟਸ|ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਅਕੈਡਮੀ]] ਵੱਲੋਂ 100,000 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ [[ਦਾ ਅਕੈਡਮੀ ਔਫ ਅਮੈਰਿਕਨ ਪੋਇਟਸ|ਵਾਲਾਸ ਸਟੀਵਨਸ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ]] ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite press release|title=Charles Simic Receives The Wallace Stevens Award|url=http://www.poets.org/page.php/prmID/386|publisher=Academy of American Poets|date=August 2, 2007|access-date=January 22, 2016|archivedate=ਜੂਨ 25, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080625050713/http://www.poets.org/page.php/prmID/386|deadurl=yes}}</ref> ਸਿਮਿਕ ਨੂੰ ਕਵੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਨ ਵਿੱਚ, ਬਿਲਿੰਗਟਨ ਨੇ "ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਟੁੰਬਵੀਂ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਸਿਫ਼ਤ" ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/08/02/books/02poet.html?_r=1&oref=slogin|title=Charles Simic, Surrealist With Dark View, Is Named Poet Laureate|last=Motoko Rich|date=August 2, 2007|work=The New York Times|access-date=January 22, 2016}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ, ਸਿਮਿਕ ਨੂੰ "ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ" ਲਈ ਸਲਾਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਫਰੌਸਟ ਮੈਡਲ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://poetrysociety.org/about/news/announcing-the-2011-frost-medalist-charles-simic|title=Announcing the 2011 Frost Medalist, Charles Simic|website=Poetry Society of America|access-date=April 18, 2020|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413103925/https://poetrysociety.org/about/news/announcing-the-2011-frost-medalist-charles-simic|url-status=dead}}</ref> === ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ === ਸਿਮਿਕ ਦੀ ਮੌਤ 9 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ 84 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2023/01/09/books/charles-simic-dead.html|title=Charles Simic, Pulitzer-Winning Poet and U.S. Laureate, Dies at 84|last=Garner|first=Dwight|date=January 9, 2023|publisher=The New York Times|access-date=January 9, 2023}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/knjige-stripovi/3612898-umro-carls-simic|title=Umro američki pesnik srpskog porekla Čarls Simić|date=9 January 2023|access-date=9 January 2023|publisher=Telegraf}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * ਪੈੱਨ ਅਨੁਵਾਦ ਇਨਾਮ (1980) * ਇੰਗ੍ਰਾਮ ਮੈਰਿਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ (1983) * ਮੈਕਆਰਥਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ (1984-1989) * ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਫਾਈਨਲਿਸਟ (1986) * ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਫਾਈਨਲਿਸਟ (1987) * ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ (1990)<ref name="The Pulitzer Prizes">{{Cite web|url=https://www.pulitzer.org/winners/charles-simic|title=Simic|website=The Pulitzer Prizes|access-date=10 January 2023}}</ref> * [[ਦਾ ਅਕੈਡਮੀ ਔਫ ਅਮੈਰਿਕਨ ਪੋਇਟਸ|ਵੈਲੇਸ ਸਟੀਵਨਜ਼ ਅਵਾਰਡ]] (2007) * ਫਰੌਸਟ ਮੈਡਲ (2011) * ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਿਲਸੇਕ ਪੁਰਸਕਾਰ (2011)<ref name="Vilcek Foundation 2020">{{Cite web|url=https://vilcek.org/prizes/prize-recipients/charles-simic/|title=Charles Simic|date=15 May 2020|website=Vilcek Foundation|access-date=10 January 2023}}</ref> * ਜ਼ਬਿਗਨੀਊ ਹਰਬਰਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਿਟਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡ (2014)<ref name="Fundacja Herberta 1938">{{Cite web|url=https://fundacjaherberta.com/en/the-herbert-prize/laureates/laureate-of-the-zbigniew-herbert-literary-award-2014/|title=Laureate of the Zbigniew Herbert Literary Award 2014|date=9 May 1938|website=Fundacja Herberta|access-date=10 January 2023}}</ref> * ਸਟ੍ਰੂਗਾ ਕਵਿਤਾ ਸ਼ਾਮਾਂ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੁਸ਼ਾਕ (2017)<ref name="Struga Poetry Evenings 1938">{{Cite web|url=https://1.svp.org.mk/poets/charles-simic/|title=Charles Simic|date=9 May 1938|website=Struga Poetry Evenings|access-date=10 January 2023}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ == === ਕਵਿਤਾ === ; ਸੰਗ੍ਰਹਿ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938]] 8n6ayhknm9uudvjvn7bo0d5a97gntkn 0 156134 842037 648220 2026-07-07T05:02:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842037 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Chugha.jpg|thumb| ਝੱਘਾ]] '''ਚੁੱਘਾ''' ( ''[[Shuqa|ਸ਼ੂਕਾ]]'' ਦਾ ਰੂਪ) ਫ਼ਾਰਸੀ: [[چوقا]] ਇੱਕ [[ਕੋਟ (ਕੱਪੜਾ)|ਕੋਟ]] ਹੈ ਜੋ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਠੰਡੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਰਦਾਂ ਦਾ ਖਾਸ ਪਹਿਰਾਵਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੰਗਦਾਰ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਕਢਾਈ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Present day clothing website |url=http://www.shubinak.com/ |access-date=2023-03-08 |archive-date=2023-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308085541/https://www.shubinak.com/ |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਦੀ ਬੁਣਤੀ ਇਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦਿ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਸੁਹੱਪਣ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਆਪਣੇ ਖਿੱਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]], [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]], [[ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ|ਤਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ]], [[ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ|ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ]], [[ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ|ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ]], [[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ [[ਈਰਾਨ]] ਅਤੇ [[ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਆਦਿ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਉੱਪਰ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸਰ ਈਰਾਨ ਦਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਕਜ਼ਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਪਹਿਰਾਵਾ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਨੁਹਾਰ ਸਦਕਾ ਸਰਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਗੌਲਣਯੋਗ ਹੈ। ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹਮਲਾਵਰ ਤਾਕਤਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਇਕੱਲਾ ਰਾਜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਹਿਰਾਵਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਧ ਏਸ਼ੀਆ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਾਰਸੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਰਾਵਾ]] 2tavzsgat6o1xv14pnmf2qrk1txddj7 0 158984 842020 780799 2026-07-06T21:27:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842020 wikitext text/x-wiki '''ਖੁਸ਼ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1975) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਮੇਕ-ਅੱਪ ਕਲਾਕਾਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ ਹੈ। ਉਹ ''ਐਮ ਕਰਮਾ'' ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਕਰਮਾ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓਜ਼ ਦੀ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਹੈ<ref>{{Cite web |url=http://www.mkarma.com/ |title=mKarma Group |access-date=2023-03-24 |archive-date=2023-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324145012/http://www.mkarma.com/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.karmaportfolios.com/ |title=Karma Portfolios |access-date=2023-03-24 |archive-date=2018-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180307010908/http://karmaportfolios.com/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੇ ਉਤਪਾਦ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੰਜ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>[http://www.bibimagazine.com/archievepage.php Bibi Magazine: Modern Global Style. Bridal. Fashion. Home>]</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਖੁਸ਼ ਨੇ ਫਲੋਰੀਡਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ<ref>{{Cite web |title=South Asian Film – Shandilya Page 1 |url=http://www.shandilyacreations.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090324041131/http://www.shandilyacreations.com/ |archive-date=March 24, 2009 |access-date=February 17, 2020}}</ref> ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਏਸ਼ੀਆ ਲਈ ਟੀਵੀ ਨਿਊਜ਼ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |url=http://www.tvasia.com/ |title=TV, Video in Thailand and all Asia |access-date=2023-03-24 |archive-date=2023-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324145013/http://www.tvasia.com/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹ 1999 ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਲਾਤਮਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਾਪਸ ਆਈ। ਬ੍ਰਾਂਡ ਨੇ ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੇਕਅਪ ਲਾਈਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਲਾਈਨ ਖੁਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਲਾਂਚ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਆਂ ਲਈ ਮੇਕ-ਅੱਪ ਲਈ ਕਵਰ ਲੁੱਕ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖੁਸ਼ ਕਈ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਪਾਇਲਟਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਮੇਕਅੱਪ ਕਲਾਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.actortips.com/headshots-makeup-your-makeup-artist-has-few-pointers |title=Headshots & Makeup...? Your Makeup Artist has a few pointers. {{!}} Actor Tips |access-date=2023-03-24 |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513144233/http://www.actortips.com/headshots-makeup-your-makeup-artist-has-few-pointers |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ: ਏਸ਼ੀਅਨ ਵੂਮੈਨ: ਬਿਊਟੀ ਐਂਡ ਗਲੈਮਰ ਅਤੇ ਦਿ ਆਈਜ਼ ਹੈ!<ref name="autogenerated1">[http://www.made-from-india.com/showroom/sonaenter/, Sona Enterprises: made-from-india.com]</ref> ਖੁਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੇਕਅੱਪ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਹੈ: "ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਕੈਨਵਸ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"<ref>[http://www.modelmayhem.com/mkarma ModelMayhem.com – mKarma – Khush Singh – Makeup Artist – New York City]</ref> == ਫਿਲਮ == ਖੁਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ''ਐਮ ਕਰਮਾ'' ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਕਈ ਸ਼ਾਰਟਸ, ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਫੇਸ'', ''ਚੁਆਇਸ'', ''ਏ ਲੈਗੇਸੀ ਲੌਸਟ'', ''ਟੀਵੀ ਏਸ਼ੀਆ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)'', ''[[Day Care Diaries|ਡੇ ਕੇਅਰ ਡਾਇਰੀਜ਼]] (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)'',<ref>[http://www.tv.com/daycare-divas/show/78350/summary.html Day Care Divas]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''ਮੰਮੀਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ'' । ''ਕੁਕਿੰਗ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ - ਮੇਕਅਪ)''<ref>[http://www.mylifetime.com/shows/moms-cooking Mom's Cooking]</ref> ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ''[[The Bicycle|ਸਾਈਕਲ]]'' ।<ref>[http://www.mooviees.com/25685/credits The Bicycle]</ref> ਖੁਸ਼ ਨੇ ਮਾਈਕਲ ਵੇਚਸਲਰ, ਜੋਨਾਥਨ ਸੈਂਗਰ ਅਤੇ ਰਿਕ ਪੋਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਰੈੱਡ ਰੌਬਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ === ਖੁਸ਼ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਈਸ਼ੀ ਨਾਲ [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਟੋਰਾਂਟੋ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਘਰ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] 8cr7pdgcbpppoqkbkmwfu2z9te4bgxu 3 159850 842038 662234 2026-07-07T05:10:12Z A09 45428 A09 ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:DreamRimmer]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MX]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" to "[[Special:CentralAuth/MX|MX]]" 657488 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=SanemAyhan07}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:46, 26 ਮਾਰਚ 2023 (UTC) pkbj0wt410nz0ns3bs7sjo4yn5kednn 842044 842038 2026-07-07T10:47:40Z Neriah 36920 Neriah moved page [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MX]] to [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:DreamRimmer]] over a redirect without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/MX|MX]]" to "[[Special:CentralAuth/DreamRimmer|DreamRimmer]]" 657488 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=SanemAyhan07}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:46, 26 ਮਾਰਚ 2023 (UTC) pkbj0wt410nz0ns3bs7sjo4yn5kednn 0 160862 842030 841046 2026-07-07T01:56:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842030 wikitext text/x-wiki  {{Infobox boxer|name=ਜਮਨਾ ਬੋਰੋ|image=|nickname=|weight class=ਬੈਂਟਮਵੇਟ|height=|weight=|nationality=Indian|birth_date={{Birth date and age|1997|5|7|df=yes}}|birth_place=ਸੋਨਿਤਪੁਰ, [[ਅਸਾਮ]], ਭਾਰਤ|style=ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਰੁਖ|boxrec=899898|total=3|wins=3|KO=0|losses=0|draws=0|no contests=0|medaltemplates={{MedalSport|ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalComp|AIBA ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ}} {{MedalBronze|2019 AIBA ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ – ਬੈਂਟਮਵੇਟ}}}} '''ਜਮੁਨਾ ਬੋਰੋ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Jamuna Boro;''' ਜਨਮ 7 ਮਈ 1997) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2019 AIBA ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/sport/other/2019/oct/12/jamuna-boro-settles-for-bronze-in-aiba-womens-world-boxing-championships-2046595.html|title=Jamuna Boro settles for bronze in AIBA Women's World Boxing Championships|work=The New Indian Express|access-date=8 March 2021}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਗੁਹਾਟੀ]] ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਇੰਡੀਆ ਓਪਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://sportstar.thehindu.com/boxing/india-open-jamuna-boro-profile-gold-medal-54-kg-mary-kom-meena-kumari-boxing-assam-cm-sarbananda-sonowal/article27250663.ece|title=India Open gold medallist Jamuna Boro's incredible story, starring her mother Nirmala|last=PTI|work=Sportstar|access-date=8 March 2021|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਲਾਬੂਆਨ ਬਾਜੋ ਵਿੱਚ 23ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੱਪ 2019 ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਪਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="DNA">{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/sports/report-jamuna-boro-sets-her-sights-on-worlds-gold-2777435|title=Jamuna Boro sets her sights on Worlds gold|last=Krishnan|first=G.|date=31 July 2019|work=DNA India|access-date=6 August 2019|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਹਿਸਾਰ|ਹਿਸਾਰ (ਸ਼ਹਿਰ)]] ਵਿੱਚ 5ਵੀਂ ਏਲੀਟ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="sentinelassam">{{Cite news|url=https://www.sentinelassam.com/sports-news/local-sports/bhagyabati-kachari-storms-into-final-560692|title=Bhagyabati Kachari storms into final|date=27 October 2021|work=The Sentinel|access-date=23 May 2022}}</ref> ਬੋਰੋ ਨੇ ਅਸਾਮ ਰਾਈਫਲਜ਼ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਐਕਸਾਈਜ਼ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assam-boxer-jamuna-boro-appointed-as-excise-inspector-553289|title=Assam: Boxer Jamuna Boro Appointed As Excise Inspector|date=4 September 2021|work=sentinelassam|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ 5ਵੀਂ ਏਲੀਟ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਕੀਨ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਜਮਨਾ ਬੋਰੋ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਮਈ 1997 ਨੂੰ ਸੋਨਿਤਪੁਰ, [[ਅਸਾਮ|ਆਸਾਮ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Elite">{{Cite web |title=Elite Women |url=http://boxingfederation.in/elite-women/ |access-date=14 June 2019 |website=[[Indian Boxing Federation]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Indian Boxing Federation Boxer Details |url=http://www.indiaboxing.in/boxerdetails.php?regno=8990 |access-date=13 October 2019 |website=www.indiaboxing.in |archive-date=27 ਸਤੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927152552/http://www.indiaboxing.in/boxerdetails.php?regno=8990 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਬੇਲਸੀਰੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਪਰਸ਼ੂ ਬੋਰੋ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਨਿਰਮਲੀ ਬੋਰੋ ਨੂੰ ਸਬਜ਼ੀ ਵਿਕਰੇਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/hindi/sport-40407412|title=मां बेचती हैं सब्ज़ी और बेटी इंटरनेशनल बॉक्सर|last=शर्मा|first=दिलीप कुमार|date=27 June 2017|work=BBC News हिंदी|access-date=8 March 2021|language=hi}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਬੋਰੋ ਨੂੰ ਅਸਾਮ ਦੀ ਰਾਜ ਖੇਡ ਨੀਤੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਆਬਕਾਰੀ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="nenow">{{Cite news|url=https://nenow.in/north-east-news/assam/jamuna-boro-boxer-assam.html|title=I am really honoured, says Boxer Jamuna Boro after receiving appointment letter for Excise Inspector|date=3 September 2021|work=NE Now|access-date=23 May 2022}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਵੁਸ਼ੂ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਜੌਹਨ ਸਮਿਥ ਨਾਰਜ਼ਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੋਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2009 ਵਿੱਚ, ਉਦਲਗੁੜੀ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਰਾਜ ਵੁਸ਼ੂ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੂੰ ਸਪੋਰਟਸ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (SAI) ਦੇ ਨਿਰੀਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਗੁਹਾਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਾਈ ਖੇਤਰੀ ਉਪ ਕੇਂਦਰ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ।<ref name="assamtrib">{{Cite news|url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul0117%2Fsports055|title=Concern over govt's apathy towards Jamuna|date=30 June 2017|work=[[The Assam Tribune]]|access-date=23 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180927152549/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul0117%2Fsports055|archive-date=27 September 2018}}</ref> ਉਹ ਇਲੀਟ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ 56ਵੇਂ ਬੇਲਗ੍ਰੇਡ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |date=29 April 2018 |title=56th Belgrade Winner – tournament bulletin |url=http://www.eubcboxing.org/news/56th-belgrade-winner-tournament-bulletin/ |access-date=22 August 2018 |publisher=[[European Boxing Confederation]] |archive-date=24 ਅਗਸਤ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824034614/http://www.eubcboxing.org/news/56th-belgrade-winner-tournament-bulletin/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.sentinelassam.com/news/jamuna-wins-silver/|title=Jamuna wins silver|date=30 April 2018|work=[[The Sentinel (Guwahati)]]|access-date=23 August 2018}}</ref> ਉਸਨੇ 21 ਤੋਂ 25 ਜਨਵਰੀ 2019 ਤੱਕ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ]] ਜਤਿਨ ਦਾਸ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਦੂਜੀ 'ਬੰਗਾਲ ਕਲਾਸਿਕ' ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇਨਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਇਲੀਟ (ਪੁਰਸ਼/ਮਹਿਲਾ) ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ 27 ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ 3 ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 67ਵੀਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੁਲਿਸ ਰੈਸਲਿੰਗ ਕਲੱਸਟਰ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਾਰਚ 2019। ਉਸਨੇ 20 ਤੋਂ 24 ਮਈ 2019 ਤੱਕ [[ਗੁਹਾਟੀ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਦੂਜੇ ਇੰਡੀਆ ਓਪਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵਿਰੋਧੀ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਮੈਸਨਾਮ ਅਤੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਵਾਈ ਸੰਧਿਆਰਾਣੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਪੂਰਬੀ ਨੁਸਾ ਟੇਂਗਾਰਾ ਦੇ ਲਾਬੂਆਨ ਬਾਜੋ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 23ਵੇਂ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਕੱਪ 2019 ਬਾਕਸਿੰਗ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] ਦੀ ਕਾਸੇ ਸੇਰਲਿਨ ਐਲਿਨ ਲਿਲੀਵਾਤੀ ਅਤੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ [[ਇਟਲੀ]] ਦੀ ਜਿਉਲੀਆ ਲਾਮਾਗਨਾ ਨੂੰ 5-0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਉਹ ਬਾਕਸਿੰਗ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨਾਲ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਬੋਰੋ ਨੇ ਸਪੋਰਟਸ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਫਰਮ Infinity Optimal Solutions (IOS) ਨਾਲ ਸਾਈਨ ਅੱਪ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸਦੇ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੇਗੀ।<ref>{{Cite news|url=https://wap.business-standard.com/article/pti-stories/five-world-medallist-boxers-sign-up-with-ios-119111500762_1.html|title=Five world-medallist boxers sign up with IOS|last=PTI|date=15 November 2019|access-date=23 September 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == * 2021: ਕਾਂਸੀ - 5ਵੀਂ ਏਲੀਟ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, [[ਹਿਸਾਰ|ਹਿਸਾਰ (ਸ਼ਹਿਰ)]] * 2019: ਕਾਂਸੀ - ਉਲਾਨ-ਉਦੇ, ਰੂਸ ਵਿਖੇ ਏਆਈਬੀਏ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ * 2019: ਗੋਲਡ - ਇੰਡੀਆ ਓਪਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, [[ਗੁਹਾਟੀ]] * 2019: ਗੋਲਡ - ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਕੱਪ ਬਾਕਸਿੰਗ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] * 2018: ਸਿਲਵਰ - ਬੇਲਗ੍ਰੇਡ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, [[ਸਰਬੀਆ]] * 2015: ਕਾਂਸੀ - ਵਿਸ਼ਵ ਯੁਵਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ; ਤਾਈਪੇ * 2013: ਗੋਲਡ - ਦੂਜਾ ਨੇਸ਼ਨ ਕੱਪ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਬ-ਜੂਨੀਅਰ ਗਰਲਜ਼ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ; ਜ਼ਰੇਨਜਾਨੁਨ, ਸਰਬੀਆ * 2012: ਗੋਲਡ - 7ਵੀਂ ਸਬ-ਜੂਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ; ਕੋਲਕਾਤਾ * 2011: ਗੋਲਡ - ਦੂਜੀ ਸਬ-ਜੂਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ; ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ * 2010: ਗੋਲਡ - ਪਹਿਲੀ ਸਬ-ਜੂਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ; ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997]] okpnq9qrdai2mg2ym3lnhr9zz0ewgwj 0 162084 842002 674847 2026-07-06T13:52:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842002 wikitext text/x-wiki '''ਏਰਿਨ ਮੈਕਕੀਨ''' (ਜਨਮ 1971) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਕੋਸ਼ਕਾਰੀ|ਕੋਸ਼ਕਾਰ]] ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮੈਕਕੀਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਸ਼ਾਰਲਟ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ|ਚਾਰਲੋਟ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=January 19, 2007 |title=Normblog |url=http://normblog.typepad.com/normblog/2007/01/the_normblog_pr_2.html |access-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 8, 2023 |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 8, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180208182843/http://normblog.typepad.com/normblog/2007/01/the_normblog_pr_2.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ BA/MA ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਅੰਡਰਗਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਅਸੁਰੀਅਨ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=October 1, 2006 |title=University of Chicago Magazine |url=http://magazine.uchicago.edu/0610/peer/mckean.shtml}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਰੇਜੇਨਸਟਾਈਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ-ਥੀਮ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ''ਦਿ ਮੀਨਿੰਗ ਆਫ਼ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀਜ਼ ਦਾ'' ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite web |year=2006 |title=Libra: Library Reports and Announcements |url=https://www.lib.uchicago.edu/e/libra/librafall06.pdf}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 1, 2007 |title=The Chicago Maroon |url=http://chicagomaroon.com/2007/06/01/library-defines-dictionarys-history/}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਮੈਕਕੀਨ ਰੀਵਰਬ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਔਨਲਾਈਨ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਵਰਡਨਿਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=March 12, 2013 |title=Xconomy |url=http://www.xconomy.com/san-francisco/2013/03/12/if-you-like-jennifer-aniston-you-wont-like-this-article-about-reverb/}}</ref> ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਲਈ ਯੂਐਸ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀਜ਼ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ''ਦ ਨਿਊ ਆਕਸਫੋਰਡ ਅਮਰੀਕਨ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ'', ਦੂਜੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/12/23/books/23word.html|title=New York Times, "Wordsmiths: They Also Serve Who Only Vote on 'Ain't'"|date=December 23, 2006|work=The New York Times}}</ref><ref>{{Cite book|title=The New Oxford American Dictionary|url=https://archive.org/details/newoxfordamerica0000unse_m8o9|date=May 2005|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-517077-6|editor-last=Erin McKean|edition=2nd|page=[https://archive.org/details/newoxfordamerica0000unse_m8o9/page/2051 2051]}}</ref> ਮੈਕਕੀਨ ''ਵਰਬੈਟਿਮ: ਦਿ ਲੈਂਗੂਏਜ ਕੁਆਰਟਰਲੀ'' ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕੰਮ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ''ਕੀਤਾ ਹੈ, ਵਰਬੈਟਿਮ: ਬਾਊਡੀ ਤੋਂ ਸਬਲੀਮ, ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ, ਵਿਆਕਰਣ ਮਾਵੇਨਾਂ, ਅਤੇ ਆਰਮਚੇਅਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ'' (ਮੈਰੀਨਰ ਬੁਕਸ, 2001)। ਮੈਕਕੀਨ ਦਾ ਨਾਵਲ ''ਦ ਸੀਕਰੇਟ ਲਾਈਵਜ਼ ਆਫ਼ ਡਰੈਸਿਸ'' ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਫਿਲਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=May 12, 2011 |title=If.com.au |url=http://if.com.au/2011/12/05/article/NULSOYZWWW.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424163530/http://if.com.au/2011/12/05/article/NULSOYZWWW.html |archive-date=April 24, 2014 |access-date=October 12, 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.filmink.com.au/news/in-development-/|title=In Development|last=Caceda|first=Eden|date=February 2, 2015|work=[[Filmink]]|access-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 8, 2023|archive-date=ਸਤੰਬਰ 24, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924012915/http://www.filmink.com.au/news/in-development-/|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਲੌਗ, ''ਏ ਡਰੈਸ ਏ ਡੇ'' ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। == ਕਿਤਾਬਾਂ == * ''ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਬਦ'' ( ਰੋਜ਼ ਚੈਸਟ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ, ਸਾਈਮਨ ਵਿਨਚੈਸਟਰ, ਆਕਸਫੋਰਡ, 2002 ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਨਾਲ) <ref>{{Cite web |date=December 14, 2002 |title=World Wide Words |url=http://www.worldwidewords.org/reviews/re-wei1.htm}}</ref> * ''ਹੋਰ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਬਦ'' ( ਡੈਨੀ ਸ਼ਨਾਹਨ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ), ਆਕਸਫੋਰਡ, 2003) * ''ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਜੀਬ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਬਦ'' (ਆਕਸਫੋਰਡ, 2006) * ''ਇਹ ਅਮੋਰ ਹੈ'' (ਵਾਕਰ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ, 2007) * ''ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਗੁਪਤ ਜੀਵਨ'' (ਗ੍ਰੈਂਡ ਸੈਂਟਰਲ, 2011) <ref>{{Cite web |date=November 7, 2008 |title=How Erin McKean Sold Her Blog-Based Book |url=http://www.mediabistro.com/galleycat/behind_the_deal/exclusive_interview_how_erin_mckean_sold_her_blogbased_book_99973.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090913102417/http://www.mediabistro.com/galleycat/behind_the_deal/exclusive_interview_how_erin_mckean_sold_her_blogbased_book_99973.asp |archive-date=September 13, 2009 |access-date=May 19, 2009 |publisher=[[MediaBistro]]}}</ref> * ''ਅਪਰਾਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭੂ-ਸਲਾਮੀ, ਅਤੇ ਥਰਮੋਗੇਡਨ: ਇੱਕ ਲੈਕਸੀਕੋਗ੍ਰਾਫਰ ਦੀ ਨੋਟਬੁੱਕ ਤੋਂ 157 ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ'' (TED ਬੁੱਕਸ, 2011) * ''ਸੌ ਪਹਿਰਾਵੇ'' ( [[Donna Mehalko|ਡੋਨਾ ਮਹਿਲਕੋ]], ਬਲੂਮਸਬਰੀ, 2013 ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ) == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਬਲਾਗਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]] 9rrl012nx7bjv0d4rtneqx6zzm2bgvo 0 162097 842003 748432 2026-07-06T13:56:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842003 wikitext text/x-wiki '''ਏਲਨ ਐਮ. ਕੈਸੇ''' (ਜਨਮ 1949) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਅਮਰੀਕਾ) ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਮਰੀਟਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1976 ਤੋਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ<ref>{{Cite web |title=Ellen Kaisse 40th anniversary U of Washington |url=https://linguistics.washington.edu/news/2016/04/25/colloquium-honor-prof-ellen-kaisse-may-6-petersen-room |access-date=2017-07-19 |website=iris.ucl.ac.uk |language=en}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਕੈਸੀ ਨੇ [[ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਹਾਵਰਡ]] ਤੋਂ 1977 ਵਿੱਚ [[ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ, ''ਹਾਇਟਸ ਇਨ ਮਾਡਰਨ ਗ੍ਰੀਕ'' ਨਾਲ।<ref>{{Cite news|url=https://linguistics.fas.harvard.edu/pages/1970s|title=1970s|access-date=2017-08-11|language=en|archive-date=2019-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404165405/https://linguistics.fas.harvard.edu/pages/1970s|url-status=dead}}</ref> ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਸਿਧਾਂਤਕ [[ਧੁਨੀ ਵਿਉਂਤ|ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੂਨਾਨੀ, (ਅਰਜਨਟੀਨੀਆਈ) [[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਪੈਨਿਸ਼]] ਅਤੇ [[ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਰਕੀ]] ਦੇ ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕੋਸ਼ਿਕ ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ-ਸਿੰਟੈਕਸ ਇੰਟਰਫੇਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ [[ਸ੍ਵਰ ਇਕਸੁਰਤਾ|ਸਵਰ ਹਾਰਮੋਨੀ]] ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਤੱਕ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=ellen kaisse - Google Scholar |url=https://scholar.google.se/scholar?hl=en&q=ellen+kaisse&btnG=&as_sdt=1,5&as_sdtp= |access-date=2017-08-11 |website=scholar.google.se}}</ref> == ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਵਖਰੇਵੇਂ == ਕੈਸੇ ਨੇ 6 ਜਨਵਰੀ, 2013 ਤੋਂ 5 ਜਨਵਰੀ, 2014 ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੋਸਾਇਟੀ (LSA) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite web |title=Presidents {{!}} Linguistic Society of America |url=https://www.linguisticsociety.org/about/who-we-are/presidents |access-date=2017-08-11 |website=www.linguisticsociety.org}}</ref> ਉਸਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ LSA ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite web |title=LSA Fellows By Name {{!}} Linguistic Society of America |url=https://www.linguisticsociety.org/content/lsa-fellows-name |access-date=2017-08-14 |website=www.linguisticsociety.org |archive-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606165610/https://www.linguisticsociety.org/content/lsa-fellows-name |url-status=dead }}</ref> ਕੈਸੇ ਨੇ 1988 ਤੋਂ ਕੋਲਿਨ ਈਵੇਨ ( [[ਲਾਇਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਲੀਡੇਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼]] ) ਨਾਲ ''ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ'' ( ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ) ਜਰਨਲ ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ<ref>{{Cite web |title=Phonology {{!}} Cambridge Core |url=https://www.cambridge.org/core/journals/phonology |access-date=2017-08-11 |website=Cambridge Core |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] gk55z37e12olz6opg5682rmxqj82nyl 0 168285 842011 726341 2026-07-06T17:16:51Z ਸ਼ਾਂਹਜ਼ੇਬ 60983 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 842011 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = | caption = | alt_name = ਮੈਡਮ ਸਰ - ਕੁਝ ਤਾਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਵਨਾ ਹੈ | genre = *[[ਕਾਮੇਡੀ]] *[[ਡਰਾਮਾ]] *[[ਕਾਰਵਾਈ]] | creator = [[Jay Mehta (actor)|ਜੈ ਮਹਿਤਾ]] | based_on = | writer = {{plainlist| *ਦੀਪਕ ਮਲਿਕ *ਦੇਵਾਂਗ ਕੱਕੜ *ਵਿਕਾਸ ਸ਼ਰਮਾ *ਸਮੀਰ ਗਰੁੜ *ਲਾਰੈਂਸ ਜੋਸਫ ਜੌਨ}} | screenplay = {{ubl|ਦੀਪਕ ਮਲਿਕ|ਦੇਵਾਂਗ ਕੱਕੜ|ਵਿਕਾਸ ਸ਼ਰਮਾ|ਸਮੀਰ ਗਰੁੜ}} | story = | director = ਹੇਮੇਨ ਚੌਹਾਨ | creative_director = ਤਇਯਬ ਮਲਿਕ | starring = {{plainlist| * [[ਗੁਲਕੀ ਜੋਸ਼ੀ]] * [[ਯੁਕਤੀ ਕਪੂਰ]] * ਸੋਨਾਲੀ ਪੰਡਿਤ ਨਾਇਕ * ਭਾਵਿਕਾ ਸ਼ਰਮਾ }} | narrated = | theme_music_composer = ਲਲਿਤ ਸੇਨ | composer = | country = [[ਭਾਰਤ]] | language = [[ਹਿੰਦੀ]] | num_seasons = | num_episodes = 741 | list_episodes = List of Maddam Sir episodes | executive_producer = | producer = {{plainlist| *[[Jay Mehta (actor)|ਜੈ ਮਹਿਤਾ]] *ਕਿੰਨੇਰੀ ਮਹਿਤਾ}} | cinematography = ਰਾਹੁਲ ਬੀ ਸੋਨੀ | editor = ਪੰਕਜ ਕਾਠਪਾਲ<br />ਰਾਹੁਲ ਮਾਥੁਰ | camera = [[Multi-camera]] | runtime = 22-26 minutes | company = ਜੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ | network = [[ਸੋਨੀ ਸਬ]] | picture_format = {{plainlist| *576i *HDTV 1080i}} | audio_format = ਡੌਲਬੀ ਡਿਜੀਟਲ | first_aired = {{start date|df=yes|2020|02|24}} | last_aired = {{end date|df=yes|2023|02|18}} | opentheme = | endtheme = }} ਮੈਡਮ ਸਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਐਕਸ਼ਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ 24 ਫਰਵਰੀ 2020 ਤੋਂ 18 ਫਰਵਰੀ 2023 ਤੱਕ Sony SAB 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ SonyLIV 'ਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਟ੍ਰੀਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜੈ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜੈ ਮਹਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਲਕੀ ਜੋਸ਼ੀ, ਯੁਕਤੀ ਕਪੂਰ, ਸੋਨਾਲੀ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਭਾਵਿਕਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ==ਪਲਾਟ== ਇਹ ਸੀਰੀਜ਼ ਚਾਰ ਲਖਨਊ-ਅਧਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ S.H.O. ਹਸੀਨਾ ਮਲਿਕ, ਐਸਆਈ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਸਿੰਘ, ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਪੁਸ਼ਪਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਸੰਤੋਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਚੀਤੇਸ਼ਵਰ ਚਤੁਰਵੇਦੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਇੱਕ ਕੈਦੀ ਤੋਂ ਜਾਸੂਸ ਬਣੇ ਬਿਲੇਸ਼ਵਰ ਚੰਪਤ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਸਿੰਘ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਸੀਨਾ ਮਲਿਕ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਵਿੱਚ ਭਾਵੁਕ ਹੈ ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਡੀਐਸਪੀ ਅਨੁਭਵ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਮਾਹਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਈਬੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਕ੍ਰੇਟ ਏਜੰਟ ਹੈ, ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਸੀਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਸੰਭਵ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਥਾਣਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਸੀਨਾ ਮਲਿਕ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਸਿੰਘ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਆਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਸੀਨਾ ਨੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕੀਤਾ। ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਹਸੀਨਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਉਸ ਨੇ ਗਲਤ ਸੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹਸੀਨਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਲ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਇਸਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਰ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਖਰਕਾਰ, ਹਸੀਨਾ ਨੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੰਗਣੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਨ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਪਰਤ ਸਕਦਾ। ਬੇਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਉਸ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ ਵੀ ਖਤਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਵਿਰਾਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਾਲਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਇਕੱਠੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਥਾਨੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਿਊਮਨਾਈਡ, ਏਐਸਆਈ ਮੀਰਾ, ਨੂੰ 90 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਈ ਇਹ ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਉਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੋਬੋਟ ਮਨੁੱਖੀ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਅਤੇ ਮੀਰਾ ਇਕੱਠੇ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਹਸੀਨਾ ਦੇ ਫਲਸਫੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਥਾਣੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ, ਹਸੀਨਾ ਦੀ ਟੱਕਰ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਏਜੰਟ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਪਤ ਏਜੰਟਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਾਲੀ [[ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ]] ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।  ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਜਿਸਨੇ ਏਜੰਟ ਤੋਂ ਡਿਸਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਮੀਰਾ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੀਰਾ ਗੋਲੀ ਮਾਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੀਰਾ ਨੇ ਉਹ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਹੈਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਸਮੇਤ ਹਰ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ਪੁਸ਼ਪਾ ਅਤੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਉਰਮਿਲਾ ਮਹਾਦੇਵ ਮਹਾਤਰੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਹਸੀਨਾ ਵਰਗੀ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਵੜਾ-ਪਾਵ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀ। ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੇ ਉਰਮਿਲਾ ਨੂੰ ਹਸੀਨਾ ਮਲਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ ਜੋ ਹਸੀਨਾ ਦੇ ਕਾਤਲਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ। ਬਾਅਦ 'ਚ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਰਮਿਲਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹਸੀਨਾ ਖੁਦ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸੀਨੀਅਰ, ਗੁਪਤ ਏਜੰਟ ਅਜੈ ਬਖਸ਼ੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏਜੰਟਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ ਲਈ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਜੇਕਰ ਗਲਤ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਖਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਮੀਰਾ ਨੂੰ ਹੈਕ ਕਰਨ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੀਰਾ ਨੂੰ ਹੈਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਖਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਨੁਭਵ ਦੁਆਰਾ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਗੁੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਅਨੁਭਵ ਹੈਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਹਾਰਡ ਡਰਾਈਵ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਆਈਪੀਐਸ ਚੰਦਰਮੁਖੀ ਚੌਟਾਲਾ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਮਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਐਮਪੀਟੀ ਅਫਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਹੱਥ ਹੈ। ਉਹ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਤੋਂ ਹਾਰਡ ਡਰਾਈਵ ਚੋਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਗੱਦਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਸੀਨਾ ਆਪਣੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਗੁਆ ਬੈਠਦੀ ਹੈ। ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੇ ਪੈੱਨ ਡਰਾਈਵ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਹਸੀਨਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ। ਹਸੀਨਾ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ MPT ਟੀਮ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੁੜਦੀ ਹੈ। ਅਮਰ ਵਿਦਰੋਹੀ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ MPT ਉੱਤੇ ਸਥਾਈ ਨਿਯੰਤਰਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਪੁਲਿਸ ਟੀਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਰੰਜਿਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਚੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਤੋਸ਼ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹਸੀਨਾ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬੇਗੁਨਾਹੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਮਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਮਪੀਟੀ ਸਿਰਫ਼ ਐਮਪੀਟੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਿਸਰੀ ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਇਸ ਵਾਰ ਐਸਐਚਓ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਐਂਟਰੀ ਕੀਤੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਚਾਚੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਫਸਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ ਅਤੇ ਹਸੀਨਾ ਪੂਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਦੀ ਜੁੜਵਾ ਭੈਣ, ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਉਰਫ਼ ਕਰੀਨਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਲਈ ਬਚਾਏ ਗਏ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਭੱਜ ਗਈ, ਆਪਣੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਵਾਪਸ ਲਖਨਊ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ। ਉਹ MPT ਟੀਮ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਸੀਨਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਪੇਸ਼ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਖਰਕਾਰ, ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੇ ਕਰੀਨਾ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਈ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰ ਲਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, MPT ਟੀਮ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰੀਨਾ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਆਤਮਘਾਤੀ ਹਮਲਾਵਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਰੀਨਾ ਨੇ MPT ਟੀਮ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਚੇਨਈ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ। ਕਰੀਨਾ ਦੀ ਵਿਦਾਇਗੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਸੀਨਾ ਅਤੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  ਹਸੀਨਾ ਨੇ 1 ਵੋਟ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਸਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਹਸੀਨਾ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਚਿੰਗਾਰੀ ਗੈਂਗ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਸਦਮਾ ਦੇ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਸੀਨਾ ਅਤੇ ਟੀਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹਰ ਵਾਰ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੀਤਾ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮੁਅੱਤਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਸੰਤੋਸ਼ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਸਪੈਂਡ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਆਪਣੇ ਗੈਂਗ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਪਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੰਗਾਰੀ ਗੈਂਗ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਚੀਤਾ ਅਤੇ ਬਿੰਨੀ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਐਪ ਰਾਹੀਂ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਚੀਤਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਿੰਨੀ ਹੈ, ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਚੀਤਾ ਨੂੰ ਬਿੰਨੀ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਭਰੋਸਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕੁਝ ਸਾਬਤ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਚਿੰਗਾਰੀ ਗੈਂਗ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰੇਗੀ। ਚੀਤਾ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਸੀਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਚਿੰਗਾਰੀ ਗੈਂਗ ਦੀ ਸਾੜੀ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਹਸੀਨਾ ਨੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਡਰਾਮਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਨੂੰ ਬਿੰਨੀ-ਚੀਤਾ ਦੇ ਅਫੇਅਰ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਿੰਨੀ ਨੇ ਚਿੰਗਾਰੀ ਗੈਂਗ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਚਿੰਗਾਰੀ ਗੈਂਗ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਨੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹਸੀਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਨੇ ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਸਾਇਰਾ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਨੇ ਚਿੰਗਾਰੀ ਗੈਂਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ MPT ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੀਰਾ "ਮੀਰਾ ਜੀ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਪਗਰੇਡ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੀਰਾ ਜੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਗੁੱਟ ਦੀ ਘੜੀ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ C.A.R.D. ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ. ਏਸੀਪੀ ਨੈਨਾ ਮਾਥੁਰ ਜੋ ਕਿ ਸਾਬਕਾ ਬੈਚਮੇਟ ਅਤੇ ਹਸੀਨਾ ਦੀ ਦੋਸਤ ਹੈ, ਅਪਰਾਧੀ ਚੈਰੀ ਦੀ ਭਾਲ ਲਈ ਲਖਨਊ ਆਈ ਸੀ। ਹਸੀਨਾ ਅਤੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੇ ਚੈਰੀ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਫੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਨੈਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ ਸਿੱਦੀਕੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜਕੀ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਚਾਹਵਾਨ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ MPT ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦੀ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਹਸੀਨਾ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵਰੀਆ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਿੱਥੇ 2 ਭਰਾ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਾਮ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ ਦੀ ਮਾਂ ਨਗਮਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਲਈ ਅਗਵਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਟੀਮ ਐਮਪੀਟੀ ਹੁਣ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਸੰਤੂ, ਮੀਰਾ ਜੀ, ਮਿਸਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਜ਼ੀਆ ਅਤੇ ਨਗਮਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਆਂ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਸੀਨਾ ਅਤੇ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਲਈ ਦੇਵਰੀਆ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ। ਹਸੀਨਾ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਕੇ ਡੀਐਸਪੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐਮਪੀਟੀ ਪੂਰੀ ਟੀਮ ਐਮਪੀਟੀ ਨੂੰ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਮੰਨ ਕੇ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਭੜਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਛਾਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਸੀਨਾ ਨੇ ਟੀਮ MPT ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਚ ਗਈ। ==ਅਵਾਰਡ== {| class="wikitable" |- ! Year !! Award !! Category !! Nominee !! Result !! Ref. |- | 2021 | Indian Telly Awards | Best Actor in a Lead Role Male | ਰਾਹਿਲ ਆਜ਼ਮ | {{nom}} | |- |rowspan= "6" |2022 |rowspan= "6" | Indian Television Academy Awards<ref>{{Cite web|title=ITA Awards 2022 Nominees|url=https://www.theita2021.com/|date=March 2022}}</ref> | Popular Show – Drama | ''ਮੈਡਮ ਸਰ'' |{{nom}} | |- |rowspan= "4" | Popular Actress – Comedy | [[ਯੁਕਤੀ ਕਪੂਰ]] | {{nom}} | <ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.india.com/entertainment/ita-awards-2022-complete-winners-list-nakuul-mehta-rupali-ganguly-win-best-actor-and-actress-5272742/|title=ITA Awards 2022 Complete Winners List: Nakuul Mehta, Rupali Ganguly Win Best Actor And Actress|website=www.india.com}}</ref> |- | [[ਗੁਲਕੀ ਜੋਸ਼ੀ]] | {{nom}} | |- | ਸੋਨਾਲੀ ਨਾਇਕ | {{nom}} | |- | ਭਾਵਿਕਾ ਸ਼ਰਮਾ | {{nom}} | <ref name="auto"/> |- | Best Director – Comedy | ਹੇਮੇਨ ਚੌਹਾਨ | {{nom}} | |- | 2023 | Indian Telly Awards | Best Sitcom / Comedy Programme | ''ਮੈਡਮ ਸਰ'' | {{won}} | <ref>{{Cite web|url=https://www.latestly.com/socially/entertainment/tv/indian-telly-awards-2023-winners-anupamaas-rupali-ganguly-gaurav-khanna-bag-best-onscreen-couple-shaheer-sheikh-wins-tv-personality-of-the-year-award-see-full-list-5084131.html|title=Indian Telly Awards 2023 Winners: Anupamaa’s Rupali Ganguly-Gaurav Khanna Bag Best Onscreen Couple, Shaheer Sheikh Wins TV Personality of the Year Award; See Full List &#124; 📺 LatestLY|date=26 April 2023|website=LatestLY}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb title|tt11867650}} * [https://www.sonyliv.com/shows/maddam-sir-1700000181 ''ਮੈਡਮ ਸਰ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220815081814/https://www.sonyliv.com/shows/maddam-sir-1700000181 |date=2022-08-15 }} [[ਸੋਨੀ ਲਿਵ]] ਉੱਤੇ 4obyai370u8ljycofauog44mx80yauy 3 172877 842018 699161 2026-07-06T20:47:39Z Mfield 58361 Mfield ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Adamnewwikipedianaccount]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Vaniliyana von Halw]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Adamnewwikipedianaccount|Adamnewwikipedianaccount]]" to "[[Special:CentralAuth/Vaniliyana von Halw|Vaniliyana von Halw]]" 699161 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Adamnewwikipedianaccount}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 22:03, 31 ਜੁਲਾਈ 2023 (UTC) h7ul5bwwvuh2uebzk9381ymcfdgskrk 0 174694 842017 789144 2026-07-06T20:39:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842017 wikitext text/x-wiki {{Infobox academic | name = ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਮਾਇਰਵੋਲਡ | image = | image_size = | alt = | caption = | native_name = Kristina Myrvold | native_name_lang = [[ਸਵੀਡਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ]] | birth_date = <!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> | birth_place = | occupation = {{Cslist|ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ|ਲੇਖਕ}} | period = 1999–ਵਰਤਮਾਨ | known_for = | website = | education = ਲੂੰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਪੀਐਚ.ਡੀ.) | thesis_title = History of Religions, Inside the Guru’s Gate: Ritual Uses of Texts Among the Sikhs in Varanasi | thesis_url = {{URL|lunduniversity.lu.se/lup/publication/a038a0b2-f24b-42e8-9e08-0852dffb207b}} | thesis_year = 2007 | school_tradition = | doctoral_advisor = ਟੋਰਡ ਓਲਸੋਨ | discipline = ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ | sub_discipline = {{Cslist|ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਸਿੱਖੀ}} | workplaces = ਲਿਨੀਅਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ }} '''ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਮਾਇਰਵੋਲਡ''' ({{IPA-sv|krɪ²stiːna ˈmyːrvɔld}}) ਇੱਕ ਸਵੀਡਿਸ਼ ਲੇਖਕ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿਨੀਅਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://lnu.se/en/staff/kristina.myrvold/|title=Kristina Myrvold|date=June 9, 2022|website=Lnu.se|access-date=ਸਤੰਬਰ 12, 2023|archive-date=ਦਸੰਬਰ 1, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201011302/https://lnu.se/en/staff/kristina.myrvold/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|first=ਰੁਪਿੰਦਰ|last=ਸਿੰਘ|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040814/saturday/main2.htm|title=An academic carnival|trans-title=ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਾਰਨੀਵਲ|date=14 August 2004|work=[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]]}}</ref> ਉਹ ਸੈਂਟਰ ਫ਼ਾਰ ਥੀਓਲੋਜੀ ਐਂਡ ਰਿਲੀਜੀਅਸ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਲੂੰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=https://www.ctr.lu.se/en/person/KristinaMyrvold/ |title=Kristina Myrvold |website=ctr.lu.se |publisher=Centre for Theology and Religious Studies, Lund University}}</ref> ਮਾਇਰਵੋਲਡ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਲੇਖ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://portal.research.lu.se/en/persons/kristina-myrvold|title=Kristina Myrvold|website=Lund University}}</ref> ਇਹ ਲੂੰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਸਟੱਡੀਜ਼ 'ਤੇ ਕਈ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸਾਂ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੀ।<ref>{{cite web |url=https://larseklund.in/Old.sasnet.lu.se-23.april/sasnet.lu.se/wwwroot/sikhseminarlund.html |title=Workshop on Sikh and Punjab Studies at Lund University, March, 19, 2005 |trans-title=ਲੂੰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਧਿਐਨ 'ਤੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪ, 19 ਮਾਰਚ 2005 |date=31 March 2005 |website=larkselund.com |publisher=Swedish South Asian Studies Network |access-date=13 September 2013 |archive-date=4 ਦਸੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204195329/http://larseklund.in/Old.sasnet.lu.se-23.april/sasnet.lu.se/wwwroot/sikhseminarlund.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|first=Shinder|last=Thandi|url=https://www.tribuneindia.com/2010/20100706/edu.htm#1|title=Studying Sikhs in Europe|trans-title=ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ|date=6 July 2010|work=ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ}}</ref> == ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == === ਲੇਖ === *{{cite journal |author-mask=Kristina Myrvold |date=1999 |title=Möte med Namdhari-sikhernas andliga överhuvud SatGuru Jagjit Singh ji |trans-title =ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ |url=https://lnu.diva-portal.org/smash/record.jsf?pid=diva2%3A589759&dswid=9371 |journal=Sydasien |volume=23 |issue=3 |issn=0282-0463 |oclc=1233589525 |access-date=12 September 2023 |language=sv}} *{{cite journal |author-mask=Kristina Myrvold |date=1999 |title=Turbanen mer än religiös symbol |trans-title =ਪੱਗ ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ |url=https://lnu.diva-portal.org/smash/record.jsf?pid=diva2%3A589760&dswid=624 |journal=Sydasien |volume=23 |issue=3 |pages=20–23 |oclc=1233589114 |issn=0282-0463 |access-date=12 September 2023 |language=sv}} *{{cite journal |author-mask=Kristina Myrvold |date=3 January 2012 |title=Making pilgrimage places of the gurus in Varanasi: countering Hindu narratives in local Sikh historiography |trans-title =ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਣਾ: ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/19472498.2012.639512 |journal=South Asian History and Culture |volume=3 |issue=1 |pages=97–115 |doi=10.1080/19472498.2012.639512 |access-date=12 September 2023 |language=en}} *{{cite web |url=https://sydasien.se/reportage/eco-ganesha-miljomedvetande-och-forandrade-hinduiska-hogtider-i-indien/ |title=Eco Ganesha: miljömedvetande och förändrade hinduiska högtider i Indien |trans-title=ਈਕੋ ਗਣੇਸ਼: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਨ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ |date=4 November 2013 |publisher=Sydasien |access-date=10 September 2023 }} *{{cite web |url=https://lnu.se/mot-linneuniversitetet/aktuellt/nyheter/2017/ny-forskning-om-sikhernas-religion-historia-och-samtid|title=Ny forskning om sikhernas religion, historia och samtid |trans-title=ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮ ਕਾਲੀ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਨਵੀਂ ਖੋਜ |author-mask=Kristina Myrvold |date=20 June 2017 |website=lnu.se |publisher=Linnaeus University |access-date=1 June 2023|language=sv}} *{{cite web |url=https://www.sydsvenskan.se/2023-02-19/paludan-uppror-men-flera-religioner-forstor-sina-skrifter |title=Paludan upprör men flera religioner förstör sina skrifter | trans-title=ਪਾਲੁਡਨ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਕਈ ਧਰਮ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ |author-mask=Kristina Myrvold |date=19 February 2023 |website=sydsvenskan.se |publisher=Sydsvenska Dagbladet Snällposten |access-date=10 September 2023 |quote=I vissa muslimska länder får gamla och defekta koraner brännas. Men när högerpopulister bränner skrifter kan det ses som ett försök att skada och förinta den religiösa traditionen. |trans-quote=ਕੁਝ ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਖ਼ਰਾਬ ਕੁਰਾਨ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਲੋਕ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ |language=sv}} === ਕਿਤਾਬਾਂ === *{{cite book |editor-last=Myrvold |editor-first=Kristina |date=2010 |title=The Death of Sacred Texts: Disposal and Renovation of Texts in World Religions |trans-title=ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਮੌਤ: ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠਾਂ ਦਾ ਰਸਮੀ ਨਿਪਟਾਰਾ ਅਤੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ |url=https://books.google.com/books?id=d7iUzgEACAAJ |publisher=Ashgate |isbn=9780754669180 |language=en}} *{{cite book |last=Myrvold |first=Kristina |editor-last1=Myrvold |editor-first1=Kristina |editor-last2=Jacobsen |editor-first2=Knut A. |date=29 August 2013 |title=Sikhs in Europe: Migration, Identities and Representations |trans-title=ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ: ਪ੍ਰਵਾਸ, ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ |url=https://books.google.com/books?id=q6feCwAAQBAJ&pg=PT66 |publisher=Ashgate |isbn=9781317055068 |language=en}} *{{cite book |editor-last1=Myrvold |editor-first1=Kristina |editor-last2=Jacobsen |editor-first2=Knut A. |date=2015 |title=Young Sikhs in a Global World: Negotiating Traditions, Identities and Authorities |trans-title=ਗਲੋਬਲ ਵਰਲਡ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖ: ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਪਛਾਣਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ |url=https://books.google.com/books?id=83hxCgAAQBAJ |publisher=Ashgate |isbn=9781472456960 |language=en}} *{{cite book |editor-last=Myrvold |editor-first=Kristina |date=2019 |title=Miniature Books: The Format and Function of Tiny Religious Texts|trans-title=ਲਘੂ ਕਿਤਾਬਾਂ: ਛੋਟੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਾਠਾਂ ਦਾ ਫ਼ਾਰਮੈਟ ਅਤੇ ਕਾਰਜ|url=https://books.google.com/books?id=UzPqwAEACAAJ |publisher=Equinox Publishing Limited |isbn=9781781798607 |language=en}} === ਥੀਸਿਸ === *{{cite thesis |author-mask=Kristina Myrvold |date=2007 |title=Inside the Guru's Gate : Ritual Uses of Texts among the Sikhs in Varanasi |trans-title=ਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਅੰਦਰ: ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਰਸਮੀ ਵਰਤੋਂ |url=https://www.lunduniversity.lu.se/lup/publication/a038a0b2-f24b-42e8-9e08-0852dffb207b |degree=PhD |publisher=Department of History and Anthropology of Religions, Lund University |isbn=9789197489775 |docket= |oclc=464213278 |access-date=12 September 2023 |series=Lund studies in African and Asian religions |language=en}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 57h29d1lu8ufc68vlkd7x7kgp574kl2 0 181262 842006 825917 2026-07-06T14:29:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842006 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:25th Laureus World Sports Awards - Red Carpet - Aitana Bonmatí - 240422 193345-2 (cropped).jpg|thumb|ਐਤਾਨਾ ਬੋਨਮੈਟੀ]] '''ਐਤਾਨਾ ਬੋਨਮੈਟੀ ਕੰਕਾ''' (ਜਨਮ 18 ਜਨਵਰੀ 1998) ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ ਜੋ ਲੀਗਾਲੀਗਾ ਐੱਫ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ<ref name="Profile"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="1089">[https://www.fcbarcelona.com/en/football/womens-football/players/711891/aitana "Aitana"]. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="1090">''fcbarcelona.com''. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="1091">[[FC Barcelona]]<span class="reference-accessdate">. </span></span><span class="cx-segment" data-segmentid="1093"><span class="reference-accessdate">Retrieved <span class="nowrap">25 January</span> 2020</span>.</span></cite></ref><ref name="UEFA Profile">{{Cite web |title=Aitana Bonmati - UEFA.com |url=http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250065581/profile/index.html |access-date=25 January 2020 |website=uefa.com |publisher=[[UEFA]]}}</ref> ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕੈਟੇਲੋਨੀਆ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title='She was like a tsunami' - the unstoppable rise of Bonmati |url=https://www.bbc.com/sport/football/67691132 |via=www.bbc.co.uk}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chavala |first=Laura Busto |date=30 October 2023 |title=Aitana Bonmatí wins 2023 Women's Ballon d'Or |url=https://herfootballhub.com/aitana-bonmati-wins-2023-womens-ballon-dor/ |access-date=30 October 2023 |website=Her Football Hub |language=en-GB}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਬੈਲਨ ਡੀ 'ਓਰ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਫੀਫਾ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। == ਮੁੱਢਲਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == <ref name="RAC1-2023">{{Cite web |date=23 February 2023 |title=Aitana Bonmatí: "Anar al psicòleg no és de bojos, jo hi vaig des dels 13 anys" |url=https://www.rac1.cat/el-mon/20230223/105660/aitana-bonmati-anar-psicoleg-no-es-bojos-entrevista-jugadora-barca-femeni.html |access-date=29 November 2023 |website=RAC1 |language=ca}}</ref><ref name="Primeraiberdrola-2022">{{Cite web |title=Jugadores FC Barcelona Femenino: Más Sobre Aitana Bonmatí |url=https://primeraiberdrola.es/jugadoras-fc-barcelona-femenino-aitana-bonmati/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517040324/https://primeraiberdrola.es/jugadoras-fc-barcelona-femenino-aitana-bonmati/ |archive-date=17 May 2022 |access-date=19 May 2020 |website=primeraiberdrola.es |publisher=[[Primera División (women)|Primera División]]}}</ref> ਬੋਨਮੈਟੀ ਦਾ ਜਨਮ 18 ਜਨਵਰੀ 1998 ਨੂੰ [[ਕਾਤਾਲੋਨੀਆ|ਕੈਟੇਲੋਨੀਆ]] ਦੇ ਗਰਾਫ਼ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿਲਾਨੋਵਾ ਆਈ ਲਾ ਗੇਲਟਰੂ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Noms propis > Aitana Bonmatí |url=https://www.esadir.cat/Nomspropis/Antroponims/Esports/Futbol/Altres_noms_futbol/Aitana_Bonmati |access-date=4 September 2023 |publisher=ésAdir {{!}} Llibre d'estil CCMA}}</ref><ref>{{Cite web |title=Aitana |url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/futbol/femeni-a/jugadors/711891/aitana |access-date=4 September 2023 |publisher=FC Barcelona}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 May 2023 |title=Aitana Bonmatí, la ribetana que ha estat escollida millor jugadora de la final de la Champions |url=https://www.eixdiari.cat/esports/doc/95640/aitana-bonmati-la-ribetana-que-ha-estat-escollida-millor-jugadora-de-la-final-de-la-champions.html |access-date=4 September 2023 |publisher=Eix Diari |language=ca}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 August 2023 |title=Aitana Bonmatí: "No tengo que dar explicaciones a nadie" |url=https://www.marca.com/futbol/futbol-femenino/seleccion/2023/08/14/64d8b977268e3e1e2f8b45aa.html |access-date=4 September 2023 |publisher=Marca |language=es}}</ref> ਉਹ ਵਿਸੈਂਟ ਕੋਨਕਾ ਆਈ ਫੇਰਸ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾ ਬੋਨਮੈਟੀ ਗੁਇਡੋਨੇਟ<ref name="Miró-2023">{{Cite web |last=Miró |first=David |date=6 September 2023 |title=Losantos titlla de "terrorista" el pare d'Aitana Bonmatí |url=https://www.ara.cat/media/losantos-titlla-terrorista-pare-d-aitana-bonmati_129_4794033.html |access-date=29 November 2023 |website=Ara.cat |language=ca}}</ref><ref name="En-Blau-2022">{{Cite web |date=27 December 2022 |title=El sorprendente pasado en TV3 de la madre de Aitana Bonmatí hace 23 años: son clavadas |url=https://www.elnacional.cat/enblau/es/television/aitana-bonmati-madre-tv3-igual-padres-apellidos-barca-sant-pere-ribes-jugadora_941694_102.html |access-date=29 November 2023 |website=En Blau |language=es}}</ref> ਅਤੇ ਗਰਰਾਫ ਦੇ ਸੰਤ ਪੇਰੇ ਡੀ ਰਿਬਸ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="RAC1-2023" /><ref name="En-Blau-2022" /> ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ [[ਕਾਤਾਲਾਨ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੈਟਲਨ ਭਾਸ਼ਾ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਐਤਾਨਾ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਜਾਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। <ref name="ESPN-2023">{{Cite web |date=4 November 2023 |title=Bonmati talks Ballon d'Or, equality and success with Spain, Barcelona |url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/38807343/aitana-bonmati-talks-ballon-dor-equality-success-spain-barcelona |access-date=30 November 2023 |website=ESPN.com |language=en}}</ref> ਬੋਨਮੈਟੀ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਕਾਤਾਲਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=13 November 2023 |title=Aitana Bonmatí també demana l'oficialitat del català a la UE |url=https://www.ara.cat/llengua/aitana-bonmati-tambe-demana-l-oficialitat-catala-ue_25_4856641.html |access-date=30 November 2023 |website=Ara.cat |language=ca}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 November 2023 |title=Aitana Bonmatí demana a Finlàndia que accepti el català com a llengua oficial de la Unió Europea {{!}} Notícies de Plataforma per la Llengua |url=https://www.plataforma-llengua.cat/que-fem/noticies/5965/aitana-bonmati-demana-a-finlandia-que-accepti-el-catala-com-a-llengua-oficial-de-la-unio-europea |access-date=30 November 2023 |website=Plataforma per la Llengua |language=ca}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ (ਈਯੂ) ਲਈ ਕਾਤਾਲਾਨ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਦਰਜਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਪਲਾਟਾਫੋਰਮਾ ਪਰ ਲਾ ਲੇਂਗੁਆ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਫਿਨਲੈਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੈਟਰੀ ਓਰਪੋ ਨੂੰ ਹੱਕ ਵਿਚ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।<ref name="ESPN-2023" /> ਬੋਨਮੈਟੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ ਅੰਕੜੇ == === ਕਲੱਬ === [[ਤਸਵੀਰ:2019-05-18_Fußball,_Frauen,_UEFA_Women's_Champions_League,_Olympique_Lyonnais_-_FC_Barcelona_StP_1066_LR10_by_Stepro.jpg|thumb|2019 ਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਸੀ.ਐੱਲ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਵਿਚ ਲਿਓਨ ਦੇ ਅਮੇਲ ਮਾਜਰੀ ਨਾਲ ਖੇਡਦਿਆਂ]] {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ਕਲੱਬ, ਸੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਟੀਚੇ ! rowspan="2" |ਕਲੱਬ ! rowspan="2" |ਸੀਜ਼ਨ ! colspan="3" |ਲੀਗ ! colspan="2" |ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੱਪ ! colspan="2" |ਯੂਡਬਲਯੂਸੀਐੱਲ ! colspan="2" |ਹੋਰ ! colspan="2" |ਕੁੱਲ |- !ਡਿਵੀਜ਼ਨ !ਐਪਸ !ਟੀਚੇ !ਐਪਸ !ਟੀਚੇ !ਐਪਸ !ਟੀਚੇ !ਐਪਸ !ਟੀਚੇ !ਐਪਸ !ਟੀਚੇ |- | rowspan="9" |ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ |2015–16 | rowspan="9" |ਪ੍ਰਾਈਮੇਰਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ |0 |0 |3 |0 |0 |0 | colspan="2" | - |3 |0 |- |2016–17 |13 |2 |1 |1 |2 |0 | colspan="2" | - |16 |3 |- |2017–18 |15 |0 |3 |0 |2 |1 | colspan="2" | - |20 |1 |- |2018–19 |27 |12 |3 |0 |7 |1 | colspan="2" | - |37 |13 |- |2019–20 |20 |5 |4 |2 |5 |2 |2{{Efn|Appearance(s) in [[Supercopa de España Femenina]]|name=SDE}} |0 |31 |9 |- |2020–21 |31 |10 |2 |0 |9 |3 |1{{Efn|name=SDE}} |0 |43 |13 |- |2021–22 |25 |13 |4 |1 |10 |4 |0 |0 |39 |18 |- |2022–23 |23 |10 |1 |2 |11 |5 |2{{Efn|name=SDE}} |2 |37 |19 |- |2023–24 |18 |7 |2 |4 |6 |3 |2{{Efn|name=SDE}} |1 |28 |15 |- ! colspan="3" |ਕੁੱਲ ਕੈਰੀਅਰ !172 !59 !23 !10 !52 !19 !7 !3 !254 !91 |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ !ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ !ਸਾਲ. !ਐਪਸ !ਟੀਚੇ |- | rowspan="8" |ਸਪੇਨ |2017 |1 |0 |- |2018 |6 |0 |- |2019 |12 |4 |- |2020 |5 |3 |- |2021 |11 |7 |- |2022 |11 |2 |- |2023 |14 |5 |- |2024 |2 |2 |- ! colspan="2" |ਕੁੱਲ !62 !23 |} {{notelist}} === ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ === {| class="wikitable sortable" |+ਐਤਾਨਾ ਬੋਨਮੈਟੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੋਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ! scope="col" |ਨਹੀਂ। ! scope="col" |ਮਿਤੀ ! scope="col" |ਸਥਾਨ ! scope="col" |ਵਿਰੋਧੀ ! scope="col" |ਸਕੋਰ ! scope="col" |ਨਤੀਜਾ ! scope="col" |ਮੁਕਾਬਲਾ |- | style="text-align:center" |1 |9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 |ਸਵਿੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ |&nbsp;ਇੰਗਲੈਂਡ | style="text-align:center" |1–2 | style="text-align:center" |1–2 |ਦੋਸਤਾਨਾ |- | style="text-align:center" |2 | rowspan="2" |4 ਅਕਤੂਬਰ 2019 | rowspan="2" |ਏ ਕੋਰੂਨਾ, ਸਪੇਨ | rowspan="2" |&nbsp;ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ | style="text-align:center" |3–0 | rowspan="2" style="text-align:center" |4–0 | rowspan="2" |ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਯੂਰੋ 2021 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ |- | style="text-align:center" |3 | style="text-align:center" |4–0 |- | style="text-align:center" |4 |8 ਅਕਤੂਬਰ 2019 |[[ਪਰਾਗ|ਪ੍ਰਾਗ]], ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ |&nbsp;ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ | style="text-align:center" |3–0 | style="text-align:center" |5–1 |ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਯੂਰੋ 2021 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ |- | style="text-align:center" |5 |23 ਅਕਤੂਬਰ 2020 |[[ਇਸ਼ਬੀਲੀਆ|ਸੇਵਿਲੇ]], ਸਪੇਨ |&nbsp;ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ | style="text-align:center" |3–0 | style="text-align:center" |4–0 |ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਯੂਰੋ 2021 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ |- | style="text-align:center" |6 | rowspan="2" |27 ਨਵੰਬਰ 2020 | rowspan="2" |ਲਾਸ ਰੋਜ਼ਾਸ ਡੀ ਮੈਡਰਿਡ, ਸਪੇਨ | rowspan="2" |&nbsp;ਮੋਲਦੋਵਾ | style="text-align:center" |1–0 | rowspan="2" style="text-align:center" |10–0 | rowspan="2" |ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਯੂਰੋ 2021 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ |- | style="text-align:center" |7 | style="text-align:center" |5–0 |- | style="text-align:center" |8 |10 ਜੂਨ 2021 |ਅਲਕੋਰਕੋਨ, ਸਪੇਨ |&nbsp;ਬੈਲਜੀਅਮ | style="text-align:center" |3–0 | style="text-align:center" |3–0 |ਦੋਸਤਾਨਾ |- | style="text-align:center" |9 | rowspan="2" |15 ਜੂਨ 2021 | rowspan="2" |ਅਲਕੋਰਕੋਨ, ਸਪੇਨ | rowspan="2" |&nbsp;ਡੈਨਮਾਰਕ | style="text-align:center" |1–0 | rowspan="2" style="text-align:center" |3–0 | rowspan="2" |ਦੋਸਤਾਨਾ |- | style="text-align:center" |10 | style="text-align:center" |3–0 |- | style="text-align:center" |11 | rowspan="2" |25 ਨਵੰਬਰ 2021 | rowspan="2" |ਸੇਵਿਲੇ, ਸਪੇਨ | rowspan="2" |&nbsp;ਫੈਰੋ ਟਾਪੂ | style="text-align:center" |2–0 | rowspan="2" style="text-align:center" |12–0 | rowspan="2" |2023 ਫੀਫਾ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ |- | style="text-align:center" |12 | style="text-align:center" |6–0 |- | style="text-align:center" |13 | rowspan="2" |30 ਨਵੰਬਰ 2021 | rowspan="2" |ਸੇਵਿਲੇ, ਸਪੇਨ | rowspan="2" |&nbsp;ਸਕਾਟਲੈਂਡ | style="text-align:center" |3–0 | rowspan="2" style="text-align:center" |8–0 | rowspan="2" |2023 ਫੀਫਾ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ |- | style="text-align:center" |14 | style="text-align:center" |5–0 |- | style="text-align:center" |15 |25 ਜੂਨ 2022 |ਹੁਹੁਇਲਵਾ, ਸਪੇਨ |&nbsp;ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ | style="text-align:center" |1–0 | style="text-align:center" |7–0 |ਦੋਸਤਾਨਾ |- | style="text-align:center" |16 |8 ਜੁਲਾਈ 2022 |ਮਿਲਟਨ ਕੇਨਜ਼, ਇੰਗਲੈਂਡ |&nbsp;ਫਿਨਲੈਂਡ | style="text-align:center" |2–1 | style="text-align:center" |4–1 |ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਯੂਰੋ 2022 |- | style="text-align:center" |17 |21 ਜੁਲਾਈ 2023 |[[ਵੈਲਿੰਗਟਨ]], ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ |&nbsp;ਕੋਸਟਾ ਰੀਕਾ | style="text-align:center" |2–0 | style="text-align:center" |3–0 |2023 ਫੀਫਾ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ |- | style="text-align:center" |18 | rowspan="2" |5 ਅਗਸਤ 2023 | rowspan="2" |[[ਆਕਲੈਂਡ]], ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ | rowspan="2" |&nbsp;ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ | style="text-align:center" |1–0 | rowspan="2" style="text-align:center" |5–1 | rowspan="2" |2023 ਫੀਫਾ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ |- | style="text-align:center" |19 | style="text-align:center" |3–1 |- | style="text-align:center" |20 | rowspan="2" |26 ਸਤੰਬਰ 2023 | rowspan="2" |ਕੋਰਡੋਬਾ, ਸਪੇਨ | rowspan="2" |&nbsp;ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ | style="text-align:center" |2–0 | rowspan="2" style="text-align:center" |5–0 | rowspan="2" |2023-24 ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਲੀਗ |- | style="text-align:center" |21 | style="text-align:center" |3–0 |- | style="text-align:center" |22 |23 ਫਰਵਰੀ 2024 |ਸੇਵਿਲੇ, ਸਪੇਨ |&nbsp;ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ | style="text-align:center" |2–0 | style="text-align:center" |3–0 | rowspan="2" |2024 ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਲੀਗ ਫਾਈਨਲਜ਼ |- | style="text-align:center" |23 |28 ਫਰਵਰੀ 2024 |ਸੇਵਿਲੇ, ਸਪੇਨ |&nbsp;ਫਰਾਂਸ | style="text-align:center" |1–0 | style="text-align:center" |2–0 |} ; ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ * ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ 2020–21-21,<ref>{{Cite news|url=https://www.uefa.com/womenschampionsleague/match/2030666--chelsea-vs-barcelona/postmatch/report/|title=Chelsea 0-4 Barcelona: Barça surge to first Women's Champions League title|date=16 May 2021|work=UEFA.com|access-date=16 May 2021}}</ref> 2022–23-23<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2023/jun/03/barcelona-wolfsburg-womens-champions-league-final|title=Rolfö caps Barcelona comeback against Wolfsburg to win thrilling WCL final|last=Wrack|first=Suzanne|date=3 June 2023|work=The Guardian|access-date=7 June 2023|issn=0029-7712}}</ref> ; ; ਸਪੇਨ ਅੰਡਰ-17 * ਫੀਫਾ ਅੰਡਰ-17 ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਉਪ ਜੇਤੂ-2014 * ਯੂ. ਈ. ਐੱਫ. ਏ. ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ-17 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਃ 2015 ਉਪ ਜੇਤੂ 2014<ref name="Special">{{Cite web |date=2 July 2021 |title=Special Aitana Bonmatí, the revelation of the year |url=https://www.vavel.com/es/futbol/fc-barcelona/313343-especial-aitana-bonmati-la-revelacion-del-ano.html}}</ref><ref name="2015U17wwcreport">{{Cite web |title=2015 UEFA European Women's Under-17 Championship final tournament programme |url=https://pt.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Publications/uefaorg/General/02/25/59/49/2255949_DOWNLOAD.pdf |access-date=24 January 2020 |website=uefa.com |publisher=[[UEFA]]}}</ref> ; ; ਸਪੇਨ * ਫੀਫਾ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2023 * ਯੂ. ਈ. ਐੱਫ. ਏ. ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਲੀਗਃ 2023–24-24<ref>{{Cite web |date=28 February 2024 |title=Women's Nations League final: World Cup winners Spain beat France 2–0 in Seville |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/68430599 |access-date=28 February 2024 |website=BBC Sport}}</ref> * ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਕੱਪ 2018:19 '''ਵਿਅਕਤੀਗਤ''' * ਫੀਫਾ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ 2023<ref>{{Cite web |date=15 January 2024 |title=The Best FIFA Women's Player award caps Bonmati's dream year |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/the-best-fifa-football-awards/articles/aitana-bonmati-wins-the-best-fifa-womens-player-award-2023 |access-date=15 January 2024 |website=[[FIFA|FIFA.com]] |publisher=Fédération Internationale de Football Association}}</ref> * ਬੈਲਨ ਡੀ 'ਓਰ ਫੈਮਿਨਿਨ 2023<ref>{{Cite news|url=https://www.lequipe.fr/Football/Actualites/Bonmati-remporte-le-ballon-d-or-feminin-2023-retrouvez-le-classement-complet/1428914|title=Bonmati remporte le Ballon d'Or féminin 2023|date=30 October 2023|work=[[L'Équipe]]|access-date=31 October 2023|language=fr|trans-title=Bonmati wins the 2023 Women's Ballon d'Or}}</ref> * ਗੋਲਡਨ ਪਲੇਅਰ ਵੂਮੈਨ ਅਵਾਰਡਃ 2023<ref>{{Cite web |date=17 November 2023 |title=Aitana Bonmatí and Lamine Yamal win Golden Boy 2023 awards |url=https://www.fcbarcelona.com/en/club/news/3788705/aitana-bonmati-and-lamine-yamal-win-golden-boy-2023-awards |access-date=19 November 2023 |website=FC Barcelona}}</ref> * ਫੀਫਾ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਗੋਲਡਨ ਬਾਲ 2023<ref>{{Cite web |date=20 August 2023 |title=FIFA Women's World Cup awards: Bonmati wins Golden Ball |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/womens/womensworldcup/australia-new-zealand2023/articles/fifa-womens-world-cup-awards-2023-all-the-winners |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821130542/https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/womens/womensworldcup/australia-new-zealand2023/articles/fifa-womens-world-cup-awards-2023-all-the-winners |archive-date=21 August 2023 |access-date=21 August 2023 |website=FIFA}}</ref> * ਯੂ. ਈ. ਐੱਫ. ਏ. ਸਾਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ 2022–23-23<ref>{{Cite web |date=31 August 2023 |title=Aitana Bonmatí named 2022/23 UEFA Women's Player of the Year |url=https://www.uefa.com/womenschampionsleague/news/0284-18de51d7c87f-ecb5dfba5e6b-1000--women-s-player-of-the-year-aitana-bonmati/ |access-date=31 August 2023 |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations}}</ref> * ਯੂ. ਈ. ਐੱਫ. ਏ. ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦ ਸੀਜ਼ਨ 2022–23-23 * ਯੂ. ਈ. ਐੱਫ. ਏ. ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਟੀਮ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀਃ 2022<ref name="tott">{{Cite web |date=2 August 2022 |title=UEFA Women's EURO 2022 Team of the Tournament announced |url=https://www.uefa.com/womenseuro/news/0278-15c564ddb008-3d3141fa2848-1000--team-of-the-tournament/ |access-date=2 August 2022 |website=UEFA.com}}</ref> * ਆਈ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਾਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ 2023<ref>{{Cite web |date=26 December 2023 |title=AWARDS 2023 - AITANA BONMATI , THE NEW WORLD QUEEN |url=https://iffhs.com/posts/3275 |access-date=26 December 2023 |website=www.iffhs.com}}</ref> * ਆਈ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਸਾਲ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਮੇਕਰ 2023<ref>{{Cite web |date=31 December 2023 |title=IFFHS AWARDS 2023 – ALWAYS BONMATI |url=https://iffhs.com/posts/3285 |access-date=31 December 2023 |website=IFFHS}}</ref> * ਯੂ. ਈ. ਐੱਫ. ਏ. ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ-17 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਟੀਮ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਃ 2015 * ਕੋਪਾ ਡੇ ਲਾ ਰੇਨਾ ਫਾਈਨਲ MVP: 2019–20-20 * ਸਪੇਨ ਦੇ ਸੁਪਰਕੋਪਾ ਫੇਮਿਨਾ ਫਾਈਨਲ MVP: 2022–23-23 * ਕੈਟਲਨ ਸਾਲ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀਃ 2019<ref name="catpoty19">{{Cite web |date=4 December 2019 |title=LA NOVA ESTRELLA DEL FUTBOL FEMENÍ CATALÀ |url=http://fcf.cat/noticia/la-nova-estrella-del-futbol-femeni-catala/04/12/2019 |access-date=5 January 2020 |website=fcf.cat |publisher=[[Catalan Football Federation|FCF]]}}</ref> * ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਫਾਈਨਲ MVP 2021 * ਪ੍ਰੀਮੀ ਬਾਰਕਾ ਜੁਗਾਦੋਰਸ (ਬਾਰਕਾ ਪਲੇਅਰਜ਼ ਅਵਾਰਡਃ 2020-21,<ref>{{Cite web |date=30 June 2021 |title=Frenkie de Jong and Aitana Bonmatí win Barça Players Award20/21 |url=https://www.fcbarcelona.com/en/club/news/2181119/frenkie-de-jong-and-aitana-bonmati-win-barca-players-award2021 |access-date=1 September 2021 |website=www.fcbarcelona.com |publisher=FC Barcelona |language=en}}</ref> 2021-22,<ref>{{Cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2637987/pedri-and-aitana-barca-players-award-2021-22|title=Pedri and Aitana, Barça Players Award 2021-22|date=1 June 2021|access-date=1 June 2022|publisher=FC Barcelona}}</ref> 2022-23<ref>{{Cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/3605634/ter-stegen-and-aitana-bonmati-barca-players-award-2022-23|title=Ter Stegen and Aitana Bonmatí, Barça Players Award 2022-23|date=27 July 2023|access-date=27 July 2023|publisher=FC Barcelona}}</ref> * ਆਈ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀਮਃ 2021,<ref>{{Cite web |date=6 December 2021 |title=IFFHS WOMEN'S WORLD TEAM OF THE YEAR 2021 |url=https://www.iffhs.com/posts/1509 |access-date=6 December 2021 |website=IFFHS |archive-date=6 ਦਸੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211206083630/https://www.iffhs.com/posts/1509 |url-status=dead }}</ref> 2022,<ref>{{Cite web |date=12 January 2023 |title=IFFHS WOMEN'S WORLD TEAM 2022 |url=https://www.iffhs.com/posts/2466 |access-date=12 January 2023 |publisher=IFFHS}}</ref> 2023<ref>{{Cite web |date=4 January 2024 |title=IFFHS WOMEN'S WORLD TEAM 2023 |url=https://iffhs.com/posts/3298 |access-date=4 January 2024 |website=IFFHS}}</ref> * ਸਾਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਫੁਟਬਾਲ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਖਿਡਾਰੀਃ 2023<ref>{{Cite magazine|date=January 2024|title=World Soccer: January 2024: Women's World Player of the Year 2023|magazine=World Soccer|pages=28, 33}}</ref> * ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ 2023<ref>{{Cite web |date=19 January 2024 |title=Aitana Bonmatí (Best Women's Player 2023) |url=https://www.globesoccer.com/winners/aitana-bonmati-best-womens-player-2023/ |access-date=20 January 2023 |website=GlobeSoccer.com}}</ref> * ਫੀਫਾ ਫੀਫਪ੍ਰੋ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ 11:2023<ref>{{Cite web |date=15 January 2024 |title=Who made the 2023 FIFA FIFPRO Women’s World 11? |url=https://fifpro.org/en/supporting-players/player-influence/world11/who-made-the-2023-fifa-fifpro-women-s-world-11 |access-date=15 January 2024 |website=FIFPRO |archive-date=1 ਮਈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240501233520/https://fifpro.org/en/supporting-players/player-influence/world11/who-made-the-2023-fifa-fifpro-women-s-world-11 |url-status=dead }}</ref> * ਆਈ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਮਹਿਲਾ ਯੂ. ਈ. ਐੱਫੇ. ਏ. ਟੀਮਃ 2021,<ref>{{Cite web |date=21 December 2021 |title=IFFHS WOMEN'S CONTINENTAL TEAMS OF THE YEAR 2021 - UEFA |url=https://iffhs.com/posts/1534 |access-date=24 January 2024 |website=IFFHS}}</ref> 2022,<ref>{{Cite web |date=20 January 2023 |title=IFFHS WOMEN'S CONTINENTAL TEAMS 2022 - UEFA |url=https://iffhs.com/posts/1534 |access-date=24 January 2024 |publisher=IFFHS}}</ref> 2023<ref>{{Cite web |date=23 January 2024 |title=IFFHS WOMEN'S UEFA TEAM 2023 |url=https://iffhs.com/posts/3342 |access-date=24 January 2024 |website=IFFHS}}</ref> * ਯੂ. ਈ. ਐੱਫ. ਏ. ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਲੀਗ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦ ਫਾਈਨਲਜ਼ਃ 2024<ref>{{Cite web |date=28 February 2024 |title=How brilliant is Spain and Barcelona's Aitana Bonmatí? |url=https://www.uefa.com/womensnationsleague/news/0284-18ade363b7e2-1c20da83bdc6-1000--how-brilliant-is-spain-and-barcelona-s-aitana-bonmati/ |access-date=28 February 2024 |website=UEFA}}</ref> ==ਨੋਟ== {{notelist|group=note}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} ==ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ== * {{Twitter|aitanabonmati}} * [https://www.instagram.com/aitana.bonmati/?hl=en Instagram] ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category|Aitana Bonmatí|ਐਤਾਨਾ ਬੋਨਮੈਟੀ}} * {{UEFA player|250065581}} * [https://www.fcbarcelona.com/en/football/womens-football/players/711891/aitana Aitana Bonmatí] at [[FC Barcelona (women)|FC Barcelona]] * [https://www.bdfutbol.com/en/c/jugador.html?id=1005 Aitana Bonmatí] at BDFutbol * {{ESPN FC player|268537/aitana-bonmati}} * {{FBref player|f3d165f5/Aitana-Bonmati}} * {{Soccerway player|aitana-bonmati/317284}} * [https://www.txapeldunak.com/cas/futbol_femenino/jugadora.asp?id=8687 Aitana Bonmatí] at Txapeldunak.com {{in lang|es}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1998]] lu2ivxcp29xyt6w35thtvne4bc0vbdh 0 184018 842041 841068 2026-07-07T06:33:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842041 wikitext text/x-wiki '''ਡੇਲ ਟੈਟਮ ਮਰਸਰ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੋਸ਼ਲਾਇਟ, ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਟਿਨਸਲੇ ਮੌਰਟਿਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਹਾਈ ਸੁਸਾਇਟੀ ਅਤੇ ਦ ਰੀਅਲ ਹਾਊਸਵਾਈਵਜ਼ ਆਫ਼ [[ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਮਰਸਰ, ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਡੇਲ ਟੈਟਮ, ਵਿਲੀਅਮ ਲੂਈਸ ਟੈਟਮ ਅਤੇ ਓਟਾਈਨ ਬੇਅਰਡ ਟੈਟਮ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://richmond.com/obituaries/tatum-otine-baird/article_835427fc-6dbb-594a-ad6a-fdccef56b7dc.html|title=Tatum, Otine Baird|date=June 1, 2014|work=[[Richmond Times-Dispatch]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.pressreader.com/usa/richmond-times-dispatch-weekend/20181223/283145724837712|title=Tatum, William Louis Sr.|date=December 23, 2018|work=Richmond Times-Dispatch|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010221912/https://www.pressreader.com/usa/richmond-times-dispatch-weekend/20181223/283145724837712|archive-date=October 10, 2020|via=PressReader}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਰਜੀਨੀਆ ਦੇ ਕੰਟਰੀ ਕਲੱਬ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਉਹ ਰਿਚਮੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ।<ref name="guest">{{Cite web |title=Dale Mercer |url=https://guestofaguest.com/directory/dale-mercer |website=Guest of a Guest |access-date=2024-03-30 |archive-date=2024-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330201905/https://guestofaguest.com/directory/dale-mercer |url-status=dead }}</ref> ਮਰਸਰ ਨੇ ਮੈਰੀਡਿਥ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਰਿਚਮੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਜਾਰਜ ਰਿਲੇ ਮਰਸਰ II ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref name="palmbeach">{{Cite news|url=https://www.palmbeachdailynews.com/news/news/local-obituaries/george-riley-mercer-jr/nkhTQ/|title=George Riley Mercer Jr.|work=Palm Beach Daily News|access-date=2020-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809061655/https://www.palmbeachdailynews.com/news/news/local-obituaries/george-riley-mercer-jr/nkhTQ/|archive-date=2020-08-09}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਇੱਕ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਡਿਵੈਲਪਰ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਮਰਸਰ ਰਗ ਐਂਡ ਕਾਰਪੇਟ ਕੰਪਨੀ, ਜੀ. ਆਈ. ਆਈ. ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜਾਰਜ-ਮਾਰਸ਼ਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲ ਸੀ।<ref name="richmond">{{Cite news|url=https://richmond.com/from-the-archives/from-the-rtd-archives-richmond-socialites-father-loses-when-gossip-turns-to-blood-sport/article_13f8d764-ff55-557c-8b6a-f2b04ea99ba5.html|title=From the RTD Archives: Richmond socialites' father loses when gossip turns to blood sport|last=McKelway|first=Bill|work=Richmond Times-Dispatch}}</ref><ref name="heavy" /> ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਹਨ, ਟਿਨਸਲੇ ਰੈਂਡੋਲਫ ਮਰਸਰ ਮੌਰਟਿਮਰ ਅਤੇ ਡੈਬਨੀ ਵਿੰਸਟਨ ਮਰਸਰ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2002/05/05/style/weddings-tinsley-mercer-topper-mortimer.html|title=WEDDINGS; Tinsley Mercer, Topper Mortimer|date=May 5, 2002|work=The New York Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 24, 2020 |title=Leah McSweeney Apologizes for "F--k You to Dale" Comments to Tinsley Mortimer |url=https://www.bravotv.com/the-daily-dish/leah-mcsweeney-dale-insult-apology-rhony-recap |website=Bravo TV Official Site}}</ref> ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਕੇਂਦਰੀ ਰਿਚਮੰਡ ਵਿੱਚ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਗ੍ਰੇਮੌਂਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://richmond.com/from-the-archives/from-the-archives-graymont-estate/collection_ba3e2996-d9d8-51bb-a7e6-ca693032228d.html|title=From the archives: Graymont estate|work=Richmond Times-Dispatch}}</ref><ref>{{Cite web |title=Defending a Socialite: Family Feud Gets Ugly |url=https://www.styleweekly.com/richmond/defending-a-socialite-family-feud-gets-ugly/Content?oid=1777291 |website=Style Weekly |access-date=2024-03-30 |archive-date=2022-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204121246/https://www.styleweekly.com/richmond/defending-a-socialite-family-feud-gets-ugly/Content?oid=1777291 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਮਰਸਰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 28 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ।<ref name="guest" /> ਉਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ 2015 ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref name="heavy">{{Cite web |last=Bicks |first=Emily |date=April 24, 2019 |title=George Riley Mercer Jr.: The Tragic Downfall of Tinsley Mortimer's Millionaire Dad |url=https://heavy.com/entertainment/2019/04/george-riley-mercer-jr-tinsley-mortimer-dad-death/ |website=Heavy.com |access-date=ਮਾਰਚ 30, 2024 |archive-date=ਮਾਰਚ 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330201904/https://heavy.com/entertainment/2019/04/george-riley-mercer-jr-tinsley-mortimer-dad-death/ |url-status=dead }}</ref> ਮਰਸਰ ਪਾਮ ਬੀਚ, ਫਲੋਰਿਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਅਤੇ ਮੈਨਹੱਟਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=March 17, 2010 |title=Get the Look: High Society |url=http://www.casasugar.com/Get-Look-High-Society-7786947 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130209184555/http://www.casasugar.com/Get-Look-High-Society-7786947 |archive-date=February 9, 2013 |access-date=October 10, 2020 |website=PopSugar}}</ref><ref>{{Cite web |date=May 4, 2020 |title=We Have a Major Update on Tinsley Mortimer's Mom Dale's Dating Life |url=https://www.bravotv.com/the-daily-dish/tinsley-mortimers-mom-dale-mercer-boyfriend-update |website=Bravo TV Official Site}}</ref> ਮਰਸਰ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਰਜਿਸਟਰ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="styleweekly">{{Cite web |last=Tisdale |first=Sara |title=Becoming a Socialite |url=https://www.styleweekly.com/richmond/becoming-a-socialite/Content?oid=1368505 |website=Style Weekly |access-date=2024-03-30 |archive-date=2021-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028145553/https://www.styleweekly.com/richmond/becoming-a-socialite/Content?oid=1368505 |url-status=dead }}</ref> ਮਰਸਰ ਸੀ ਡਬਲਯੂ 'ਤੇ 2010 ਦੀ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਹਾਈ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਸਟ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=May 2017 |title=Tinsley Mortimer's Mother Dale Could Pass As Sister on Real Housewives |url=https://2paragraphs.com/2017/05/tinsley-mortimers-mother-dale-could-pass-as-sister-on-real-housewives/ |website=2paragraphs.com |access-date=2024-03-30 |archive-date=2024-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330201904/https://2paragraphs.com/2017/05/tinsley-mortimers-mother-dale-could-pass-as-sister-on-real-housewives/ |url-status=dead }}</ref> ਜੁਲਾਈ 2010 ਵਿੱਚ ਮਰਸਰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਟਿਨਸਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ''ਡਾ. ਫਿਲ'' ਐਪੀਸੋਡ ਮੇਡਲਿੰਗ ਮੌਮਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |date=April 21, 2010 |title=Meddling Moms |url=https://www.drphil.com/shows/1447/ |website=Dr. Phil}}</ref> 2017 ਤੋਂ ਮਰਸਰ ਬਰਾਵੋ ਦੀ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਦ ਰੀਅਲ ਹਾਊਸਵਾਈਵਜ਼ ਆਫ਼ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Tinsley's Mom Dale Mercer From 'RHONY' Is The Unexpected Star Of Season 9 |url=https://www.bustle.com/p/tinsleys-mom-dale-mercer-from-rhony-is-the-unexpected-star-of-season-9-16991939 |website=Bustle}}</ref><ref>{{Cite web |last=Walsh |first=Megan |title=Tinsley's Mom Dale Steals The Spotlight On 'The Real Housewives Of New York' |url=https://www.romper.com/p/who-is-tinsley-mortimers-mom-dale-real-housewives-of-new-york-city-has-made-her-a-regular-visitor-17283826 |website=Romper}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 4ld0xd8yr77d3fgj4uso4logrn4q1ze 0 185467 842022 755500 2026-07-06T22:00:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842022 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Animated_two_spur_gears_1_2.gif|thumb|ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੀਅਰ ਅਨੁਪਾਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਗਤੀ ਤੇ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਦੋ ਇੰਟਰਮੈਚਿੰਗ ਸਪਰ ਗੀਅਰ]] ਇੱਕ '''ਗਰਾਰੀ''' ਜਾਂ '''ਗੇਅਰ''' ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ ਮਸ਼ੀਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੰਦੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ, ਇੱਕ '''ਕੋਗਵ੍ਹੀਲ''' (ਚੱਕਲਿਆਂ ਵਿੱਚ) ਜਾਂ ਗੀਅਰਵ੍ਹੀਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਦੰਦੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਗਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜੋ ਰੋਟੇਸ਼ਨਲ ਪਾਵਰ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ (ਅਨੁਕੂਲ ਦੰਦੇ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ) ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਟਾਰਕ ਅਤੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨਲ ਸਪੀਡ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਉਲਟ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਸੰਚਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਪਾਵਰ ਦੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨਲ ਐਕਸਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਮੈਚਿੰਗ ਗੇਅਰਾਂ ਦੇ ਦੰਦਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਸ਼ਕਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Definition of GEAR |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/gear |access-date=20 September 2018 |website=merriam-webster.com}}</ref> ਗੇਅਰਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਲੀਵਰ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=1970-01-01 |title=Levers - Moments, levers and gears - AQA - GCSE Physics (Single Science) Revision - AQA - BBC Bitesize |url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/ztjpb82/revision/3 |access-date=2022-03-16 |publisher=Bbc.co.uk}}</ref> ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਆਸ ਦੇ ਮੇਚਿੰਗ ਗੀਅਰ ਤਿੰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ- (i) ਟਾਰਕ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ, ਇੱਕ ਮਕੈਨੀਕਲ ਫਾਇਦਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, '' (iii) '' ਰੋਟੇਸ਼ਨਲ ਸਪੀਡ ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ (iii) ਘੁੰਮਣ ਦੀ ''ਭਾਵਨਾ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਬਦੀਲੀ, ਇੰਨ-ਘੜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਇੱਕ ਘੜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਉਲਟ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਉਲਟ। ਆਉਟਪੁੱਟ ਟਾਰਕ ਦਾ ਇੰਪੁੱਟ ਟਰੌਕ ਨਾਲ ਅਨੁਪਾਤ ਆਉਟਪੁੱਟ ਗੇਅਰ ਦੇ ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਇੰਪੁੰਟ ਗੇਅਰ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।<templatestyles src="Fraction/styles.css" />τout/τin = τout ਇਸ ਨੂੰ ਗੀਅਰ ਅਨੁਪਾਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਉਟਪੁੱਟ ਰੋਟੇਸ਼ਨਲ ਸਪੀਡ ਅਤੇ ਇੰਪੁੱਟ ਰਫਤਾਰ ਸਪੀਡ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਆਉਟਪੁੱਟ ਗੀਅਰ ਦੇ ਵਿਆਸ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਦੇ ''ਉਲਟ'' ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੰਪੁੰਟ ਗੀਅਰ ωout ⁄ωin = (diaout ⁄diain-1 = diain ⁄dayaout. ਗੇਅਰਾਂ ਦੇ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਗੇਅਰ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਰੂਟ ਅਤੇ ਟਿਪਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿੱਚ ਚੱਕਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਗੇਅਰ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕੋਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਚਿੰਗ ਗੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਗੀਅਰ ਟ੍ਰੇਨ ਜਾਂ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵਿੱਚ ਗੀਅਰ ਇੱਕ ਕਰਾਸਡ, ਬੈਲਟ ਪੁਲੀ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਪਹੀਏ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੀਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਗੀਅਰ ਦੇ ਦੰਦੇ ਫਿਸਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਗੇਅਰ ਅਨੁਪਾਤ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਵਿੱਚ-ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਈਕਲ, ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਅਤੇ ਕਾਰਾਂ-ਸ਼ਬਦ "ਗੇਅਰ" (ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਈ "ਪਹਿਲਾ ਗੇਅਰ") ਇੱਕ ਅਸਲ ਭੌਤਿਕ ਗੇਅਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਗੇਅਰ ਅਨੁਪਾਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸਮਾਨ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਗੇਅਰ ਅਨੁਪਾਤ ਨਿਰੰਤਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਿਰੰਤਰ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਉਪਕਰਣ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗੇਅਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਰੰਤਰ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਸਾਰਣ (ਸੀ. ਵੀ. ਟੀ.) ਵਿੱਚ। ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਸੀਵੀਟੀ ਨੂੰ "ਅਨੰਤ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਸਾਰਣ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=27 April 2005 |title=Transmission Basics |url=http://auto.howstuffworks.com/cvt1.htm |website=HowStuffWorks}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਕ ਗੇਅਰ ਇੱਕ ਰੇਖਿਕ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ''ਰੈਕ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ ਰੈਕ ਅਤੇ ਪਿਨਿਅਨ ਵੇਖੋ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Han_Iron_Gears_(9947881746).jpg|thumb|ਲੋਹੇ ਦੇ ਗੇਅਰ, [[ਹਾਨ ਰਾਜਕਾਲ|ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼]]]] ਗੀਅਰਜ਼ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ [[ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਬੀ. ਸੀ. (ਜ਼ਾਨ ਗੁਓ ਟਾਈਮਜ਼-ਲੇਟ ਈਸਟ [[ਜ਼ੋਊ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਜ਼ੋਊ ਰਾਜਵੰਸ਼]]) ਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਚੀਨ ਦੇ ਹੇਨਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਲੁਓਯਾਂਗ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref name="Derek">[[Derek J. de Solla Price]], [http://www.gutenberg.org/files/30001/30001-h/30001-h.htm On the Origin of Clockwork, Perpetual Motion Devices, and the Compass], p.84</ref> ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗੀਅਰ ਐਂਟੀਕਾਇਥੇਰਾ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਉਪਕਰਣ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ, ਜੋ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁਣ 150 ਅਤੇ 100 ਬੀ. ਸੀ. ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਨੁਮਾਨਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The Antikythera Mechanism Research Project: Why is it so important? |url=http://www.antikythera-mechanism.gr/faq/general-questions/why-is-it-so-important |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504005417/http://www.antikythera-mechanism.gr/faq/general-questions/why-is-it-so-important |archive-date=4 May 2012 |access-date=2011-01-10 |quote=The Mechanism is thought to date from between 150 and 100 BC}}</ref> ਅਰਸਤੂ ਨੇ 330 ਬੀ. ਸੀ. ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਗੀਅਰਜ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, (ਵਿੰਡ ਗਲਾਸ ਵਿੱਚ ਵ੍ਹੀਲ ਡਰਾਈਵ)। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਗੀਅਰ ਚੱਕਰ ਦੂਜੇ ਗੀਅਰ ਚੱਕੇ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਉਲਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਈਜੈਂਟਿਅਮ ਦਾ ਫਿਲੋਨ ਪਹਿਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Gears from Archimedes, Heron and Dionysius |url=https://www.hellenicaworld.com/Greece/Technology/en/ArchimedesGears.html |access-date=2023-11-21 |website=www.hellenicaworld.com}}</ref> ਗੀਅਰਜ਼ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰੀਆ ਦੇ ਹੀਰੋ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਰੋਮਨ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 50 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਬੀ. ਸੀ. ਵਿੱਚ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰਿਆ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੇ ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਪੌਲੀਮੈਥ [[ਆਰਕੀਮਿਡੀਜ਼]] (ID1) ਬੀ. ਸੀ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Harvard citation no brackets|Norton|2004}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Lewis|first=M. J. T.|year=1993|title=Gearing in the Ancient World|url=https://archive.org/details/sim_endeavour_1993-09_17_3/page/110|journal=Endeavour|volume=17|issue=3|pages=110–115|doi=10.1016/0160-9327(93)90099-O}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Gear_reducer.gif|thumb|ਸਿੰਗਲ-ਸਟੇਜ ਗੇਅਰ ਰਿਡਿਊਸਰ]] ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਪੜਾਅ, ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮੇ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤਿਆਰ ਕੈਲੰਡਰ ਯੰਤਰ 6 ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=vertical dial {{!}} British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/H_1997-0303-1 |access-date=2022-06-05 |website=The British Museum |language=en}}</ref> ਵਰਮ ਗੇਅਰ ਦੀ ਖੋਜ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਕਪਾਹ ਦੇ ਵੇਲਣੇ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਵਰਤੋਂ ਕਪਾਹ ਪਿੰਜਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, 13 ਵੀਂ-14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ।<ref name="india">[[Irfan Habib]], [https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&pg=PA53 ''Economic History of Medieval India, 1200-1500'', page 53], [[Pearson Education]]</ref> ਭਿੰਨਤਾ ਸੂਚਕ ਗੀਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੁਝ ਚੀਨੀ ਦੱਖਣ-ਪੁਆਇੰਟਿੰਗ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਭਿੰਨਤਾ ਸਾਫ਼ੀ ਗੀਅਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਸਦੀਕਯੋਗ ਵਰਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਘੜੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਜੋਸਫ਼ ਵਿਲੀਅਮਸਨ ਦੁਆਰਾ 1720 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>[[Joseph Needham]] (1986). ''Science and Civilization in China: Volume 4, Part 2'', page 298. Taipei: Caves Books, Ltd.</ref> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਗੇਅਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * 1386 ਈ.-[[ਸੈਲਿਸਬਰੀ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਘੜੀ|ਸੈਲਿਸਬਰੀ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਘੜੀ]] ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਅਜੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਯੰਤਰਿਕ ਘੜੀ ਹੈ। * ਜਿਓਵਾਨੀ ਡੋਂਡੀ ਡੇਲ 'ਓਰੋਲੋਜਿਓ ਦਾ ਖਗੋਲ-ਮੰਡਲ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਘੜੀ ਸੀ ਜੋ 1348 ਅਤੇ 1364 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਿਓਵਾਨੀ ਡੋਂਦੀ ਡੇਲ' ਓਰੋਲੋਜੀਓ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਅਸਟੇਰੀਅਮ ਦੇ ਸੱਤ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ 107 ਚਲਦੇ ਹਿੱਸੇ ਸਨ-ਇਸ ਨੇ ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਪੰਜ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਵੀ ਦਰਸਾਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Giovanni Dondi's Astrarium, 1364 {{!}} cabinet |url=https://www.cabinet.ox.ac.uk/giovanni-dondis-astrarium-1364-0 |access-date=2022-06-05 |website=www.cabinet.ox.ac.uk |archive-date=2021-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120141134/https://www.cabinet.ox.ac.uk/giovanni-dondis-astrarium-1364-0 |url-status=dead }}</ref> * c. 13ਵੀਂ-14ਵੀਂ ਸਦੀਃ ਵਰਮ ਗੇਅਰ ਦੀ ਖੋਜ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੇਲਣੇ ਦੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਪਿੰਜਣ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="india"/> * ਸੀ. 1221 ਈਸਵੀ [[ਇਸਫ਼ਹਾਨ|ਇਸਫਹਾਨ]] ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ [[ਚੰਦਰਮਾ]] ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਚੰਦਰਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Astrolabe By Muhammad Ibn Abi Bakr Al Isfahani |url=https://www.mhs.ox.ac.uk/astrolabe/catalogue/browseReport/Astrolabe_ID=165.html}}</ref> * c. 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀਃ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਪਡ਼ਾਅ, ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਤਿਆਰ ਕੈਲੰਡਰ ਯੰਤਰ ਦੀ ਕਾਢ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=vertical dial {{!}} British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/H_1997-0303-1 |access-date=2022-06-05 |website=The British Museum |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Portable Byzantine Sundial Calendar: The Second Oldest Geared Mechanism in Existence |url=https://www.thearchaeologist.org/blog/the-portable-byzantine-sundial-calendar-the-second-oldest-geared-mechanism-in-existence?format=amp&ved=2ahUKEwif5JvFo5f4AhVIwzgGHR41Co4QtwJ6BAgqEAE&usg=AOvVaw1IoLGjGalchFiBkky90L6x |access-date=2022-06-05 |website=www.thearchaeologist.org}}</ref> * 725 ਈ.-ਪਹਿਲੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ [[ਘੜੀ|ਮਕੈਨੀਕਲ ਘੜੀਆਂ]] [[ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। * ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਬੀ. ਸੀ.: ਐਂਟੀਕਾਇਥੀਰਾ ਵਿਧੀ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ [[ਐਨਾਲਾਗ ਕੰਪਿਊਟਰ]] ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ [[ਗ੍ਰਹਿ]] ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਗੋਲ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Owen Jarus |date=2022-04-14 |title=World's first computer, the Antikythera Mechanism, 'started up' in 178 B.C., scientists claim |url=https://www.livescience.com/antikythera-mechanism-start-date-found |access-date=2022-06-05 |website=livescience.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Freeth |first=Tony |title=An Ancient Greek Astronomical Calculation Machine Reveals New Secrets |url=https://www.scientificamerican.com/article/an-ancient-greek-astronomical-calculation-machine-reveals-new-secrets/ |access-date=2022-06-05 |website=Scientific American |language=en}}</ref> * c. 200-265 ਈ.: ਮਾ ਜੂਨ ਨੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੱਥ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਗੀਅਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। * ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚਃ ਪਲੈਂਥੌਪਰ ਕੀਡ਼ੇ ਦੇ ਨਿੰਫਜ਼ ਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਵਿੱਚ Issus coleoptratus. == ਐਟਮੌਲੋਜੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Cog_Wheel_and_stone_spindle.jpg|left|thumb|ਲੱਕੜ ਦਾ ਕੋਗਵ੍ਹੀਲ ਇੱਕ ਪਿਨਿਅਨ ਦੇ ਗੇਅਰ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਿੰਂਨੀਅਨ ਗੇਅਰ]] ਗੇਅਰ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਇਦ ਓਲਡ ਨੋਰਸ ਗੋਰਵੀ (ਬਹੁਵਚਨ ਗੋਰਵਰ) ਤੋਂ ਹੈ 'ਪੋਸ਼ਾਕ, ਗੇਅਰ,' ਗੋਰਾ, ਗੋਰਵਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ, ਬਣਾਉਣਾ; ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕਰੋ, ਤਿਆਰ ਕਰੋ, 'ਓਲਡ ਨੋਰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਕਿਰਿਆ, "ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੀਟ ਨੂੰ ਡ੍ਰੈਸਿੰਗ ਕਰਨ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ"। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ‘ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਵਿੱਚ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਪਹੀਆ’ ਦਾ ਅਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1520 ਈ. 1814 ਤੋਂ 'ਪਾਰਟਸ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੋਟਰ ਗਤੀ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ' ਦੀ ਖਾਸ ਮਕੈਨੀਕਲ ਭਾਵਨਾ; ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ 1888 ਤੱਕ ਇੱਕ ਵਾਹਨ (ਸਾਈਕਲ, ਆਟੋਮੋਬਾਈਲ, ਆਦਿ) ਦਾ।1888.<ref>{{Cite web |title=gear (n.) |url=https://www.etymonline.com/word/gear |access-date=13 February 2020 |website=Etymonline}}</ref> ਇੱਕ ਕੋਗ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਦੰਦ ਹੈ। ਮਿਡਲ ਇੰਗਲਿਸ਼ ''ਕੋਗ'' ਤੋਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਨੌਰਸ ਤੋਂ (ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ ਨਾਰਵੇਈ ''ਕੁੱਗ'' ('ਕੋਗ') [[ਸਵੀਡਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਵੀਡਿਸ਼]] ''ਕੁੱਗ'', ''ਕੁੱਗ'' ਦੀ ('ਕੋ, ਦੰਦ') ਪ੍ਰੋਟੋ-[[ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ|ਜਰਮਨ]] ਤੋਂ * ''ਕੁੱਗੋ'' (ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ [[ਡੱਚ ਭਾਸ਼ਾ|ਡੱਚ]] ਕੋਗ ('ਕਾਗਬੋਟ') ਜਰਮਨ ਕੋੱਕ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀ ਤੋਂ * ''ਗੁਗਾ'' ('ਕੁੰਭ, ਬਾਲ') (ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ [[ਲਿਥੁਆਨੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ|ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ]] ''ਗੁਗਾ'' (ਪਮੇਲ, ਕੁੰਭ ਅਤੇ ਪਹਾਡ਼ੀ) ਪੀ. ਆਈ. ਈ. ਤੋਂ * ਗੇਵ- ('ਝੁਕਣਾ, ਆਰਚ') <ref>{{Cite web |title=Etymology 1: Cog (noun) |url=https://en.wiktionary.org/wiki/cog |access-date=29 July 2019 |website=Wiktionary}}</ref> ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1300 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ 'ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਜਿਸ ਦੇ ਦੰਦ ਜਾਂ ਕੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, 14 ਈਸਵੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ,' ਇੱਕੋ ਚੱਕਰ 'ਤੇ ਦੰਦ, 15 ਈਸਵੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=cog (n.) |url=https://www.etymonline.com/search?q=cog |access-date=13 February 2020 |website=Etymonline}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Storckensohn_cog_wheels_closeup.jpg|thumb|ਇੱਕ ਕਾਸਟ ਗੀਅਰਵ੍ਹੀਲ (ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਕੋਗਡ ਮੌਰਟੀਜ਼ ਵ੍ਹੀਲ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ) ਲੱਕੜ ਦੇ ਦੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿੱਲਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]] ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਕੌਗ ਧਾਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਣੇ ਦੰਦ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੌਗਵ੍ਹੀਲ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਮੋਰਟਿਸ ਚੱਕਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਸਥਿਤ ਲੱਕੜ ਗੇਅਰ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਹਰੇਕ ਦੰਦ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ 'ਥਰੂ' ਮੋਰਟਿਸ ਅਤੇ ਟੇਨਨ ਜੋੜ ਨਾਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਚੱਕਰ ਲੱਕੜ, ਦੇਗੀ ਲੋਹੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੱਕੜ ਦੇ ਚਕਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਧਾਤ ਦੇ ਗੇਅਰ ਨਹੀਂ ਕੱਟੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਾਸਟ ਦੰਦ ਲਗਭਗ ਸਹੀ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਚੱਕਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਯੋਗ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/treatiseongearwh00granrich|title=A Treatise on Gear Wheels|last=Grant|first=George B.|publisher=George B. Grant|year=1893|edition=6th, illus.|location=Lexington, MA; Philadelphia, PA|page=[https://archive.org/details/treatiseongearwh00granrich/page/21 21]}}</ref> ਕੌਗ ਅਕਸਰ ਮੇਪਲ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। 1967 ਵਿੱਚ ਲੈਂਕੈਸਟਰ, ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਦੀ ਥੌਮਸਨ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੈਪਲ ਗੇਅਰ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੀ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਗਜ਼ ਮਿੱਲਾਂ ਅਤੇ [[ਆਟਾ ਚੱਕੀ|ਗ੍ਰਿਸਟ ਮਿੱਲਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ, ਕੁਝ 100 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=http://download.drgearbox.com/books/2012%20-%20Radzevich%20-%20Dudleys%20Handbook%20of%20Practical%20Gear%20Design%20and%20Manufacture.pdf|title=Dudley's Handbook of Practical Gear Design and Manufacture|last=Radzevich|first=Stephen P.|publisher=CRC Press, an imprint of Taylor & Francis Group|year=2012|edition=2nd|location=Boca Raton, FL.|pages=691, 702}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦਾ ਕੌਗ ਇੱਕ ਕਾਸਟ ਜਾਂ ਮਸ਼ੀਨਡ ਮੈਟਲ ਦੰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਵਿਸਤਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। == ਡਰਾਈਵ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ == ਦੰਦੇ ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਨੁਪਾਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹੋਰ ਡਰਾਈਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ (ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ)|ਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ]] ਡਰਾਈਵ ਅਤੇ [[ਬੈਲਟ (ਮਕੈਨੀਕਲ)|ਵੀ-ਬੈਲਟ]]) ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਫਾਇਦਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਘੜੀਆਂ ਜੋ ਇੱਕ ਸਹੀ ਗਤੀ ਅਨੁਪਾਤ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਚਾਲਕ ਅਤੇ ਚਲਿਤ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਗੀਅਰਜ਼ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਪੁਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਡਰਾਈਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਫਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਮਹਿੰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੁਬਰੀਕੇਸ਼ਨ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਉੱਚ ਸੰਚਾਲਨ ਲਾਗਤ ਲਗਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। == ਕਿਸਮਾਂ == === ਬਾਹਰੀ ਬਨਾਮ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੇਅਰ === [[ਤਸਵੀਰ:Inside_gear.png|left|thumb|170x170px|ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ]] ਇੱਕ ''ਬਾਹਰੀ ਗੇਅਰ'' ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦੰਦ ਇੱਕ ਸਿਲੰਡਰ ਜਾਂ ਕੋਨ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਸਤਹ ਉੱਤੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਇੱਕ ''ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੇਅਰ'' ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਇੱਕ ਸਿਲੰਡਰ ਜਾਂ ਕੋਨ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਤਹ ਉੱਤੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਬੈਵਲ ਗੀਅਰ ਲਈ, ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੀਅਰ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿੱਚ ਦਾ ਕੋਣ 90 ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੇਅਰ ਆਉਟਪੁੱਟ ਸ਼ਾਫਟ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।<ref name="ansiagma">{{Citation |last=American Gear Manufacturers Association |title=Gear Nomenclature, Definitions of Terms with Symbols |edition=ANSI/AGMA 1012-G05 |publisher=American Gear Manufacturers Association |last2=American National Standards Institute |author-link=American Gear Manufacturers Association}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Spur_Gear_12mm,_18t.svg|thumb|ਸਪਰ ਗੇਅਰ]] ਸਪਰ ਗੀਅਰ ਜਾਂ ਸਿੱਧੇ ਕੱਟੇ ਗਏ ਗੀਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਲ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗੀਅਰ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਲੰਡਰ ਜਾਂ ਡਿਸਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੰਦੇ ਰੇਡੀਅਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੰਦੇ ਸਿੱਧੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ (ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਡਰਾਈਵ ਅਨੁਪਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ' ਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਪਰ ਘੱਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਉੱਤੇ ਸਾਈਕਲੋਇਡ-ਹਰੇਕ ਦੰਦੇ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਸਿੱਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘੁੰਮਣ ਦੇ ਧੁਰੇ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਗੀਅਰ ਸਿਰਫ ਤਾਂ ਹੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੇ ਪੈਰਲਲ ਸ਼ਾਫਟਾਂ ਤੇ ਫਿੱਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।[1] ਦੰਦਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਐਕਸੀਅਲ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਸਪਰ ਗੇਅਰ ਦਰਮਿਆਨੀ ਰਫਤਾਰ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉੱਚ ਰਫਤਾਰ ਤੇ ਸ਼ੋਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। === ਹੈਲੀਕਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Helical_Gears.jpg|left|thumb|ਹੈਲੀਕਲ ਗੀਅਰਜ਼ਟੌਪਃ ਪੈਰਲਲ ਸੰਰਚਨਾਬੱਟਮਃ ਕ੍ਰਾਸਡ ਸੰਰਚਨਾ<br /><br />]] ''ਹੈਲੀਕਲ'' ਜਾਂ "ਸੁੱਕੇ ਫਿਕਸਡ" ਗੀਅਰ ਸਪਰ ਗੀਅਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੁਧਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੰਦਿਆਂ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਘੁੰਮਣ ਦੇ ਧੁਰੇ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਪਰ ਇੱਕ ਕੋਣ ਤੇ ਸੈੱਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਗੇਅਰ ਕਰਵ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਐਂਗਲਿੰਗ ਦੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੇਲਿਕਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੈਲੀਕਲ ਗੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰਲਲ ਜਾਂ ਕਰਾਸਡ ਓਰੀਐਂਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਫਟ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ-ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਸਥਿਤੀ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਫਟ ਗੈਰ-ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਗੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ "ਸਕਿਊ ਗੇਅਰਜ਼" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Anim_engrenages_helicoidaux.gif|thumb|ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਸੰਪਰਕ ਹੈਲੀਕਲ ਗੇਅਰ]] ਐਂਗਲਡ ਦੰਦੇ ਸਪੁਰ ਗੀਅਰ ਦੰਦਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਬਣਾਈ ਰਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਸੁਚਾਰੂ ਅਤੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।<ref>{{Citation |last=Khurmi |first=R. S. |title=Theory of Machines |publisher=S.CHAND}}</ref> ਪੈਰਲਲ ਹੈਲੀਕਲ ਗੀਅਰਜ਼ ਨਾਲ, ਦੰਦਿਆਂ ਦਾ ਹਰੇਕ ਜੋੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਗੀਅਰ ਵ੍ਹੀਲ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ-ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਇੱਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਰਵ ਫਿਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਦੰਦਿਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਦੰਦ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋੜ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਸਪਰ ਗੇਅਰ ਵਿੱਚ, ਦੰਦ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਚੌਡ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਸੰਪਰਕ ਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਸ਼ੋਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਪਰ ਗੇਅਰ ਉੱਚ ਰਫਤਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸਪਰ ਗੀਅਰਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ-ਸਪੀਡ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੋਰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਅਤੇ ਹੈਲੀਕਲ ਗੀਅਰਜ਼ ਨੂੰ ਹਾਈ-ਸਪੀਡ ਕਾਰਜਾਂ, ਵੱਡੇ ਪਾਵਰ ਟਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ, ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਰੌਲੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Citation |last=Schunck |first=Richard |title=Motion System Design |postscript=. |chapter=Minimizing gearbox noise inside and outside the box |chapter-url=http://motionsystemdesign.com/mechanical-pt/gear-drives-loud-0800/index.html }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਗਤੀ ਨੂੰ ਉੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਿੱਚ ਲਾਈਨ ਦੀ ਗਤੀ 25 ਮੀਟਰ/ਸੈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.<ref name="pitchlinespeed">{{Harvard citation no brackets|Vallance|Doughtie|1964}}</ref> ਹੈਲੀਕਲ ਗੀਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਨੁਕਸਾਨ ਗੀਅਰ ਦੇ ਧੁਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਤੀਜਾ ਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਜ਼ੋਰ ਬੇਅਰਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਕੂਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਹੈਰਿੰਗਬੋਨ ਗੇਅਰ ਜਾਂ ''ਡਬਲ ਹੈਲੀਕਲ ਗੇਅਰ'' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਟਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਕਸੀਅਲ ਥ੍ਰਸਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ-ਅਤੇ ਇਹ ਗੇਅਰਾਂ ਦੀ ਸਵੈ-ਇਕਸਾਰਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਪਰ ਗੇਅਰ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਐਕਸੀਅਲ ਥ੍ਰਸਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੈਲੀਕਲ ਗੀਅਰਜ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਸ਼ਿੰਗ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ [[ਰਗੜ|ਸਲਾਈਡਿੰਗ ਰਗਡ਼]] ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਡਿਗਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਲੁਬਰੀਕੈਂਟ ਵਿੱਚ ਐਡਿਟਿਵ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==== ਸਕਿਊ ਗੇਅਰ ==== ਇੱਕ "ਕਰਾਸਡ" ਜਾਂ "ਸਕਿਊ" ਸੰਰਚਨਾ ਲਈ, ਗੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਦਬਾਅ ਕੋਣ ਅਤੇ ਆਮ ਪਿੱਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੈਲਿਕਸ ਕੋਣ ਅਤੇ ਹੈਂਡਨੈੱਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਸ਼ਾਫਟਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸ਼ਾਫਟ ਅਤੇ ਹੈਂਡਨੈੱਸ ਦੇ ਹੈਲਿਕਸ ਕੋਣ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੈਃ <ref name="roymech">{{Citation |title=Helical gears |url=http://www.roymech.co.uk/Useful_Tables/Drive/Hellical_Gears.html |postscript=. |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626030945/http://www.roymech.co.uk/Useful_Tables/Drive/Hellical_Gears.html |access-date=15 June 2009 |archive-date=26 June 2009}}</ref> ਗੀਅਰ ਲਈ ਹੈਲਿਕਸ ਕੋਣ ਹੈ। ਕ੍ਰਾਸ ਕੀਤੀ ਸੰਰਚਨਾ ਮਕੈਨੀਕਲ ਤੌਰ ਤੇ ਘੱਟ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗੀਅਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਸੰਪਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੈਰਲਲ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਸੰਪਰਕ ਹੈ।<ref name="roymech"/> ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ, ਹੈਲੀਕਲ ਗੀਅਰ ਇੱਕ ਦੇ ਹੈਲਿਕਸ ਕੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਦੇ ਹੈਲਿਕਸ੍ ਕੋਣ ਦਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ-ਅਜਿਹੇ ਜੋਡ਼ੇ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਹੈਲਿਕਸ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਣਾਂ ਦੀ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਾਲੀ ਹੈਲਿਕਸ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਬਰਾਬਰ ਪਰ ਉਲਟ ਕੋਣ ਜ਼ੀਰੋ ਵਿੱਚ ਜੋਡ਼ਦੇ ਹਨਃ ਸ਼ਾਫਟਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਣ ਜ਼ੀਰੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ-ਭਾਵ, ਸ਼ਾਫਟ ਪੈਰਲਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਜੋੜ ਜਾਂ ਅੰਤਰ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਪਰੋਕਤ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ) ਜ਼ੀਰੋ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਫਟਾਂ ਨੂੰ ''ਪਾਰ ਕੀਤਾ'' ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਜੇ ਕੋਣਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਰ ਕੀਤੇ ਸ਼ਾਫਟਾਂ ਲਈ, ਹੈਲਿਕਸ ਕੋਣ ਇੱਕੋ ਹੱਥ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 90 ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। (ਇਹ ਉਪਰੋਕਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵਿੱਚ ਗੀਅਰਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਕੇਸ ਹੈਃ ਉਹ ਕ੍ਰਾਸਡ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨਃ ਪੈਰਲਲ ਸੰਰਚਨਾ ਲਈ, ਇੱਕ ਹੈਲਿਕਸ ਕੋਣ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। * [https://www.youtube.com/watch?v=Qcgjsor1Q-Y ਹੈਲੀਕਲ ਗੀਅਰਜ਼ ਦਾ 3D ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ (ਪੈਰਲਲ ਐਕਸਿਸ)] * [https://www.youtube.com/watch?v=ZpJuyK842RQ ਹੈਲੀਕਲ ਗੀਅਰਜ਼ ਦਾ 3D ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ (ਕਰਾਸਡ ਐਕਸਿਸ)] [[ਤਸਵੀਰ:Herringbone_gears_(Bentley,_Sketches_of_Engine_and_Machine_Details).jpg|left|thumb|ਹੈਰਿੰਗਬੋਨ ਗੀਅਰਜ਼]] ਦੋਹਰੇ ਹੈਲੀਕਲ ਗੀਅਰ, ਵਿਰੋਧੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਸਮੂਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਿੰਗਲ ਹੈਲੀਕਲ ਗੀਅਰਸ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਐਕਸੀਅਲ ਥ੍ਰਸਟ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਡਬਲ ਹੈਲੀਕਲ ਗੇਅਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਮ ਐਕਸਲ ਉੱਤੇ ਦੋ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਹੈਲੀਕਲ ਗੇਅਰਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਸ਼ੁੱਧ ਧੁਰੇ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੀਅਰ ਦਾ ਹਰੇਕ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਧੱਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜ਼ੀਰੋ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਧੁਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਥ੍ਰਸਟ ਬੇਅਰਿੰਗ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਡਬਲ ਹੈਲੀਕਲ ਗੀਅਰਜ਼ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣਾਉਣਾ ਵਧੇਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਹੈਰਿੰਗਬੋਨ ਗੀਅਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੈਲੀਕਲ ਗੀਅਰ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਝਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਹੋਰ ਡਬਲ ਹੈਲੀਕਲ ਗੀਅਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਦੋ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਹੈਲੀਕਲ ਗੀਅਰਸ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਇੱਕ V ਸ਼ਕਲ ਬਣਾ ਸਕਣ। ਇਹ ਬੇਵਲ ਗੀਅਰਜ਼ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਟਰੋਨ ਟਾਈਪ ਏ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਡਰਾਈਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਡਬਲ ਹੈਲੀਕਲ ਗੀਅਰ ਇੱਕ ਵੁਸਟ ਗੀਅਰ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਸੰਭਵ ਰੋਟੇਸ਼ਨਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ, ਵਿਰੋਧੀ-ਮੁਖੀ ਹੈਲੀਕਲ ਗੇਅਰ ਜਾਂ ਗੇਅਰ ਚਿਹਰੇ ਲਈ ਦੋ ਸੰਭਵ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਹੈਲੀਕਲ ਗੇਅਰ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਓਰੀਐਂਟਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਹਰੇਕ ਐਕਸੀਅਲ ਫੋਰਸ ਨੂੰ ਗੇਅਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵੱਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇੱਕ ਅਸਥਿਰ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਦੋਵੇਂ ਐਕਸੀਅਲ ਫੋਰਸਾਂ ਨੂੰ ਗੀਅਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਹਰੇਕ ਗੀਅਰ ਉੱਤੇ ਕੁੱਲ (ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਧ-ਧੁਰੇ ਵਾਲਾ ਬਲ) ਜ਼ੀਰੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਗੀਅਰ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਗੀਅਰ ਧੁਰੇ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਸਥਿਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਕਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੀਅਰ ਟ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਥਿਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸ਼ੁੱਧ ਸੁਧਾਰਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਜੇਕਰ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਉਲਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਕਸੀਅਲ ਥ੍ਰਸਟਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੀ ਉਲਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਸੰਰਚਨਾ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਉਲਟ। ਸਥਿਰ ਡਬਲ ਹੈਲੀਕਲ ਗੀਅਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੇਅਰਿੰਗਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਧੇ ਸਪਰ ਗੀਅਰ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। === ਬੈਵਲ === [[ਤਸਵੀਰ:Engranaje_cónico,_Nymphenburg,_Múnich,_Alemania4.JPG|left|thumb|ਇੱਕ ਲਾਕ ਗੇਟ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬੈਵਲ ਗੇਅਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Storckensohn_gears_and_millstone.jpg|thumb|ਇੱਕ ਚੱਕੀ ਦੇ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੈਵਲ ਮੋਰਟਿਸ ਪਹੀਏ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਦੇ ਦੰਦੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਦੇ ਸਪਰ ਗੀਅਰ ਨੋਟ ਕਰੋ। ]] ਇੱਕ ਬੈਵਲ ਗੇਅਰ ਇੱਕ ਸ਼ੰਕੂ ਫ੍ਰਿਸਟਮ (ਇੱਕ ਸੱਜੇ ਸਰਕੂਲਰ ਕੋਨ) ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੋਕ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੋ ਬੈਵਲ ਗੀਅਰਜ਼ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਸਿਖਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਫਟ ਧੁਰਾ ਵੀ ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਾਫਟਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਵਾਲਾ ਗੈਰ-ਸਿੱਧਾ ਕੋਣ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਫਟਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਣ ਜ਼ੀਰੋ ਜਾਂ 180 ਡਿਗਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। 90 ਡਿਗਰੀ ਉੱਤੇ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਫਟ ਧੁਰਿਆਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਬੈਵਲ ਗੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਮੀਟਰ (ਯੂਐਸ ਜਾਂ ਮੀਟਰ (ਯੂਕੇ) ਗੀਅਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਸਪਿਰਲ ਬੈਵਲਜ਼ === [[ਤਸਵੀਰ:Gear-kegelzahnrad.svg|left|thumb|ਸਪਿਰਲ ਬੇਵਲ ਗੇਅਰਜ਼]] ਸਪਿਰਲ ਬੈਵਲ ਗੀਅਰਜ਼ ਨੂੰ ਗਲੇਸਨ ਕਿਸਮਾਂ (ਗੈਰ-ਸਥਿਰ ਦੰਦੇ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਕੂਲਰ ਚਾਪ) ਓਰਲਿਕਨ ਅਤੇ ਕਰਵੈਕਸ ਕਿਸਮਾਂ (ਲਗਾਤਾਰ ਦੰਦ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸਰਕੂਲਰ ਚੱਕਰ) ਕਲਿੰਗਲਬਰਗ ਸਾਈਕਲੋ-ਪੈਲੋਇਡ (ਲਗਾਤਾਰ ਦੱਥ ਦੀ ਡੂੰਚਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਐਪੀਸਾਈਕਲੋਇਡ) ਜਾਂ ਕਲਿੰਗਲਨਬਰਗ ਪੈਲੋਇਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਪਿਰਲ ਬੇਵਲ ਗੇਅਰਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉਹੀ ਫਾਇਦੇ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੈਲੀਕਲ ਗੇਅਰ ਗੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਧੇ ਬੇਵਲ ਗੇਅਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ 5 ਮੀਟਰ/ਸੈ (1000 ਫੁੱਟ/ਮਿੰਟ) ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਗੇਅਰਾਂ ਲਈ 1000 ਆਰਪੀਐਮ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="straightbevel">{{Harvard citation no brackets|McGraw-Hill|2007}}.</ref> ਸਿਲੰਡਰ ਗੇਅਰ ਦੰਦ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਇੱਕ ਇਨਵੋਲੂਟ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬੇਵਲ ਗੇਅਰ ਦੱਦ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਇਕ ਆਕਟੋਇਡ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।ਸਾਰੇ ਰਵਾਇਤੀ ਬੇਵਲ ਗੇਅਰ ਜਨਰੇਟਰ (ਜਿਵੇਂ ਗਲੇਸਨ, ਕਲਿੰਗਲਨਬਰਗ, ਹੇਡਨਰੀਚ ਅਤੇ ਹਾਰਬੈਕ, ਡਬਲਯੂ. ਐੱਮ. ਡਬਲਯੂ. ਮਾਡੂਲ ਇੱਕ ਓਕਟੋਇਡਲ ਦੰਦ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਦੇ ਨਾਲ ਬੇਵਲ ਗੇਅਰਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। 5-ਐਕਸਿਸ ਮਿੱਲਡ ਬੇਵਲ ਗੇਅਰ ਸੈੱਟਾਂ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਧੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਗਣਨਾ/ਲੇਆਉਟ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।ਸਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗਣਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬੇਵਲ ਗੀਅਰ ਆਮ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਸਿਲੰਡਰ ਗੇਅਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਇਨਵੋਲੂਟ ਦੰਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਆਫਸੈੱਟ ਦੇ 10-28% ਅਤੇ ਆਫਸੈੱਟਾਂ ਨਾਲ 45% ਦੁਆਰਾ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਵਹਾਰਕ ਦੰਦ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, "ਇਨਵੋਲੂਟ ਬੇਵਲ ਗੇਅਰ ਸੈੱਟ" ਵਧੇਰੇ ਸ਼ੋਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। === ਹਾਈਪੋਇਡ === [[ਤਸਵੀਰ:Sprocket35b.jpg|left|thumb|ਹਾਈਪੋਇਡ ਗੇਅਰ]] ਹਾਈਪੋਇਡ ਗੀਅਰ ਸਪਿਰਲ ਬੈਵਲ ਗਰਾਰੀਆਂ ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਿਵਾਏ ਸ਼ਾਫਟ ਐਕਸਿਸ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਿੱਚ ਦੀਆਂ ਸਤਹਾਂ ਸ਼ੰਕੂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ, ਆਫਸੈੱਟ ਸ਼ਾਫਟ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਹਾਈਪਰਬੋਲਾਇਡ ਹਨ।<ref>{{Citation |last=Canfield |first=Stephen |title=Dynamics of Machinery |year=1997 |postscript=. |archive-url=https://web.archive.org/web/20080829124537/http://gemini.tntech.edu/~slc3675/me361/lecture/grnts4.html |chapter=Gear Types |chapter-url=http://gemini.tntech.edu/~slc3675/me361/lecture/grnts4.html |publisher=Tennessee Tech University, Department of Mechanical Engineering, ME 362 lecture notes |archive-date=29 August 2008}}</ref><ref>{{Citation |last=Hilbert |first=David |title=Geometry and the Imagination |page=287 |year=1952 |postscript=. |edition=2nd |place=New York |publisher=Chelsea |isbn=978-0-8284-1087-8 |last2=Cohn-Vossen |first2=Stephan |author-link=David Hilbert |author-link2=Stephan Cohn-Vossen}}</ref> ਹਾਈਪੋਇਡ ਗੀਅਰ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ 90 ਡਿਗਰੀ 'ਤੇ ਸ਼ਾਫਟਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਐਂਗਲਿੰਗ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਫਟ ਨੂੰ ਆਫਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਹਾਈਪੋਇਡ ਗੇਅਰ ਦੰਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਪਰਕ ਸਪਿਰਲ ਬੇਵਲ ਗੇਅਰ ਦੱਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਨਿਰਵਿਘਨ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਹੌਲੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਮੈਸ਼ਿੰਗ ਦੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਲਾਈਡਿੰਗ ਐਕਸ਼ਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੈਥ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੰਦਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਲੇਸਦਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗੇਅਰ ਤੇਲ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇਲ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ'. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਿਨੀਅਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਪਿਰਲ ਬੈਵਲ ਪਿਨੀਅਨ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਦੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 60:1 ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਗੇਅਰ ਅਨੁਪਾਤ ਹਾਈਪੋਇਡ ਗੇਅਰਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਸੰਭਵ ਹਨ।<ref name="hypoidgears">{{Harvard citation no brackets|McGraw-Hill|2007}}.</ref> ਗੀਅਰ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ੈਲੀ ਮੋਟਰ ਵਾਹਨ ਡਰਾਈਵ ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਿੰਨਤਾਸੂਚਕ ਦੇ ਨਾਲ. ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ (ਨਾਨਹਾਈਪੋਇਡ ਰਿੰਗ-ਅਤੇ-ਪਾਈਨੀਅਨ ਗੇਅਰ ਸੈੱਟ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ, ਇਹ ਵਾਹਨ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਹਾਈਪੋਇਡ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ੋਰ ਅਤੇ ਕੰਬਣੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਹਾਈਪੋਇਡ ਗੇਅਰ ਲਿਆਉਣਾ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦਾ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸੁਧਾਰ ਸੀ। === ਕਰਾਊਨ ਗੇਅਰ === [[ਤਸਵੀਰ:Crown_gear.png|left|thumb|ਕਰਾਊਨ ਗੇਅਰ]] ਕਰਾਊਨ ਗੀਅਰ ਜਾਂ ''ਕੰਟਰੇਟ ਗੀਅਰ'' ਬੈਵਲ ਗੀਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦੰਦੇ ਚੱਕਰ ਦੇ ਪਲੇਨ ਦੇ ਸੱਜੇ ਕੋਣਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਦੰਦੇ ਇੱਕ ਤਾਜ ਦੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਜ ਗੀਅਰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੈਵਲ ਗੀਅਰ ਨਾਲ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਾਜ ਗੀਅਰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਪਰ ਗੀਅਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਜ ਗੇਅਰ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਐਸਕੈਪਮੈਂਟ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਕੈਨੀਕਲ ਘੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਵਰਮ === [[ਤਸਵੀਰ:Worm_Gear_and_Pinion.jpg|left|thumb|ਵਰਮ ਗੇਅਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Worm_Gear.gif|left|thumb|4-ਸਟਾਰਟ ਵਰਮ ਅਤੇ ਵਰਮਵੀਲ]] ਵਰਮ [[ਪੇਚ|ਪੇਚਾਂ]] ਵਰਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਰਮ ਇੱਕ ਵਰਮ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਪਰ ਗੇਅਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == tvjco2p25aqzeadqnxs7l7u1k6xh5do 0 188490 842008 840548 2026-07-06T16:57:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842008 wikitext text/x-wiki ''''ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ'''' 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਭਾਰਤੀ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਵਿਦਵਾਨ [[ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਪਾਧਿਆਏ]]<ref>{{cite news |last1=Prakash |first1=Ishwar |title=संस्कृत के क्षेत्र में विशिष्ट योगदान देने पर डा. वेद प्रकाश को मिला राष्ट्रपति सम्मान |url=http://haryanaexpress.in/2019/04/09/in-the-field-of-sanskritoff |accessdate=10 अगस्त 2019 |work=Haryana Express |date=9 April 2019 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=जून 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{cite news |title=डॉ वेद प्रकाश उपाध्याय को मिलेगा राष्ट्रपति सम्मान-2018 |url=https://m.khaskhabar.com/amp/news/news-dr-ved-prakash-upadhyay-gets-president-award-2018-news-hindi-1-335601-KKN.html?PageSpeed=off |accessdate=10 अगस्त 2019 |work=khaskhabar |date=20 August 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=डॉ. वेद प्रकाश उपाध्याय को राष्टऊपति सम्मान |url=http://aggarjanpatrika.com/news/6248-डॉ-वेद-प्रकाश-उपाध्याय-को-राष्टऊपति-सम्मान.aspx |accessdate=10 अगस्त 2019 |work=aggarjanpatrika.com |date=9 April 2019}}</ref> ਇਹ ਕਿਤਾਬ "ਸਾਰਸਵਤ ਵੇਦਾਂਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਗਠਨ" ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। .<ref name="VP">{{cite book |last1=Upādhyāya |first1=Veda Prakāśa |title=Kalki avatāra aura Muhammada Sāhaba |date=1969 |publisher=Viśva Ekatā Prakāśana (copyright from Michigan University) |url=https://books.google.com.bd/books?id=NOYrAAAAMAAJ&q=%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6+%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B6+%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF&dq=%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6+%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B6+%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF&hl=hi&sa=X&ved=0ahUKEwiJ6qfGmdLjAhUg_XMBHYInDQsQ6AEILTAC |accessdate=26 July 2019 |language=hi}}</ref><ref>{{cite book |title=Holy Vedas and Islam |publisher=Q.S. Khan's Books |first= Q.S.|last= Khan| isbn=9789380778112 |page=44 |pages=|url=https://books.google.com.bd/books?id=eyF-E1nHFFYC&pg=PA44&dq=ved+prakash+upadhyay&hl=bn&sa=X&ved=2ahUKEwiR5dWNhNLjAhXr63MBHQkTAlcQ6AEwAnoECAgQAQ#v=onepage&q=ved%20prakash%20upadhyay&f=false |accessdate=26 July 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |title=Pavitra Ved aur Islam Dharm |publisher=Q.S. Khan's Books |page=33 |url=https://books.google.com.bd/books?id=-sr00fsDSHYC&pg=PA33&dq=Ved+Prakash+Upadhyay&hl=bn&sa=X&ved=0ahUKEwjP6tOZidLjAhXBfX0KHRQNDNkQ6AEIPjAI#v=onepage&q=Ved%20Prakash%20Upadhyay&f=false |language=hi}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vidyarthi |first1=Abdul Haque |title=Muhammad in World Scriptures |date=1997 |publisher=Dar-ul-Isha'at Kutub-e-Islamia |isbn=9788190053785 |page=338 |url=https://books.google.com.bd/books?id=MPrXAAAAMAAJ&q=Kalki+Avatar+Muhammad&dq=Kalki+Avatar+Muhammad&hl=bn&sa=X&ved=0ahUKEwjAnqHDitLjAhVIfSsKHUYHCBUQ6AEIOTAH |accessdate=26 July 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Rizvi |first1=Sayyid Saeed Akhtar |title=Prophecies about the Holy Prophet of Islam in Hindu, Christian, Jewish & Parsi Scriptures |date=2001 |publisher=Bilal Muslim Mission of Tanzania |isbn=9789987620210 |page=8 |url=https://books.google.com.bd/books?id=EZurAgAAQBAJ&pg=PA8&dq=kalki+avatar+muhammad&hl=bn&sa=X&ved=0ahUKEwjizbjxi9LjAhVTfH0KHdvMDmoQ6AEIIzAC#v=onepage&q=kalki%20avatar%20muhammad&f=false |accessdate=26 July 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |author1=Abdul Haque Vidyarthi |title=Muhammad in World Scriptures. |date=1990 |publisher=Adam publishers.}}</ref><ref>{{cite book |author1=Abdul Haq Vidyarthi |author2=U. Ali |title=Muhammad in Parsi, Hindu & Buddhist Scriptures |publisher=IB |date=1990}}</ref> ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂ ਇਸਲਾਮੀ ਨਬੀ [[ਮੁਹੰਮਦ]] ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਅਵਤਾਰ [[ਕਲਕੀ]] ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.islamicvoice.com/november.97/OURD.HTM|title=OUR DIALOGUE * Kaliki Avtar|work=www.islamicvoice.com|access-date=31 May 2019|publisher=Islamic Voice|issue=November 1997|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703103431/http://www.islamicvoice.com/november.97/OURD.HTM|archive-date=3 जुलाई 2015|url-status=live}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.milligazette.com/Archives/2005/01-15Feb05-Print-Edition/011502200574.htm|title=ISLAMIC PERSPECTIVES: Prophet Muhammad in Hindu Scriptures|last=Mir Abdul Majeed|date=15 February 2005|website=www.milligazette.com|publisher=[[The Milli Gazette]]|access-date=31 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228202035/http://www.milligazette.com/Archives/2005/01-15Feb05-Print-Edition/011502200574.htm|archive-date=28 फ़रवरी 2014|url-status=dead}}</ref> ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਅਹਿਮਦੀਆ ਵਿਦਵਾਨ [[ਅਬਦੁਲ ਹੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ]] ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਮੁਹੰਮਦ ਇਨ ਦਾ ਵਰਲਡ ਸਕ੍ਰਿਪਚਰਸ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ "ਮਿੱਤਕ ਐਨ-ਨਬੀਯਾਨ", [[ਨਬੀਆਂ ਦਾ ਨੇਮ]]) ਦਾ ਅੰਸ਼ਕ ਰੂਪਾਂਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਦਾਅਵਾ ਕੀਤੀ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ== ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ [[ਕਲਯੁੱਗ]] ਦਾ ਯੁੱਗ [[ਇਸਲਾਮਿਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ]] ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਂ ''ਅਨੁ ਯੁਗ'' ਜਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਕਲਕੀ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਝ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿਕੋਣੀ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ:<ref name="Global Media Publications">{{cite book |last1=Sikand |first1=Yoginder |title=Pseudo-messianic movements in contemporary Muslim South Asia |date=2008 |publisher=Global Media Publications |isbn=9788188869282 |url=https://books.google.com/books?id=9SYKAQAAMAAJ&q=kalki+avatar+muhammad+ved+prakash |accessdate=10 August 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |title=Indian Journal of Secularism: IJS : a Journal of Centre for Study of Society & Secularism |date=2005 |publisher=The Centre |url=https://books.google.com/books?id=0gRuAAAAMAAJ&q=kalki+avatar+muhammad+ved+prakash |accessdate=10 August 2019 |language=en}}</ref> * * ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ, ਕਲਕੀ ਦਾ ਨਾਂ ''ਨਰਸੰਘ'' ({{lang-sa|नराशंस}}) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿਤਾਬ 20, ਸੂਕਤਾ 127 ਅਤੇ ਹੋਰ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਮਨੁੱਖ, ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Global Media Publications"/> कल्कि का नाम ''इलीत'' भी होगा, जिसका अर्थ भी प्रशंसित मानव होता है।<ref>{{cite book |last1=Sikand |first1=Yoginder |title=Muslims in India Since 1947: Islamic Perspectives on Inter-Faith Relations |date=2004 |publisher=Routledge |isbn=9781134378258 |url=https://books.google.com/books?id=yf5aJi2loLcC&dq=kalki+avatar+muhammad+ved+prakash&pg=PA241 |accessdate=10 August 2019 |language=en}}</ref> * ਕਲਕੀ ਦਾ ਨਾਂ 'ਅਹਿਮਧੀ' ਹੋਵੇਗਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਂ 'ਅਹਿਮਦ' ਹੋਵੇਗਾ।<ref>{{cite book |title=Minda Muslim Super |date=2008 |publisher=PTS Millennia |isbn=9789833603190 |url=https://books.google.com/books?id=trqqLtM0-x4C&dq=Narashangsa+Rishi&pg=PA282 |accessdate=26 October 2019 |language=ms}}</ref> * ਕਲਕੀ ਨੂੰ ''[[ਸਾਵਿਤਰੀ]]'' ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=Au/> * ਕਲਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 12 ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਹੋਵੇਗਾ, ਹਿੰਦੂ ਚੰਦਰ ਸਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਜਨਮ ਅਰਬੀ ਚੰਦਰ ਸਾਲ ਦੇ ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ ਰਬੀਉਲ ਅਵਲ ਦੀ 12 ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਜੋਤਿਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੂਰਜੀ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗਰਮੀ ਦਾ ਮੌਸਮ ਸੀ।<ref name=Au>{{cite book |last1=Unal |first1=Ali |last2=Gultekin |first2=Harun |title=The Prophet Promised in World Scriptures |date=2013 |publisher=Tughra Books |isbn=9781597848237 |url=https://books.google.com/books?id=ZB1RCwAAQBAJ&dq=kalki+avatar+muhammad+ved+prakash&pg=PT251 |accessdate=10 August 2019 |language=en}}</ref> * ਕਲਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ੰਭਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਦੁਆਰਾ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਆਖ਼ਰੀ ਬੁੱਧ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ "ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਰਿਸ਼ੀ" ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ) ) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸ਼ਾਂਤੀ/ਘਰ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨਕਸ਼ੇ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਅਰਬ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਮਾਈਨਰ ਵੀ ਹੈ, ਮੱਕਾ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅਰਬ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਨਾਬਾਲਗ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਦਾਰੁਲ ਅਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸਥਾਨ/ਘਰ।<ref name=dz>{{cite book |last1=Abidin |first1=Danial Zainal |title=Islam the Misunderstood Religion |date=2007 |publisher=PTS Millennia |isbn=9789833604807 |page=93 |url=https://books.google.com/books?id=DduTr1EW4oYC&dq=kalki+muhammad+ved+prakash&pg=PA93 |accessdate=10 August 2019 |language=en}}</ref> * ਕਲਕੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਨੂੰ-ਯਸ਼/ਵਿਸ਼ਨੂੰ-ਭਗਵਤ ਅਤੇ ਸੁਮਤੀ/ਸੌਮਿਆਵਤੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਔਰਤ। ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਅਬਦੁੱਲਾ ਅਤੇ ਅਮੀਨਾ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਵੀ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਔਰਤ ਹੈ।<ref name=Au/> * ਕਲਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ੰਭਾਲਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ [[ਅਬਦੁਲ ਮੁਤਾਲਿਬ]] ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੱਕਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਸੀ।<ref name=Au/> * ਕਲਕੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦਾ ਸੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਸੀ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਮਾਤਾ [[ਹਲੀਮਾ ਬਿੰਤ ਅਬੀ ਧੁਹੇਬ|ਹਲੀਮਾ]] ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਤਾ।<ref name=Au /> * ਕਲਕੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ (ਅਨੁਪਮਾ ਕਾਂਤੀ) ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੁੰਦਰ (ਅਪ੍ਰਤਿਮ ਦਿਉਤੀ) ਹੋਵੇਗੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਅਰਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਆਦਮੀ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name=Au/> * ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਕੀ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ [[ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ]] (ਰਾਮ ਦੀ ਆਤਮਾ ਜਾਂ ਭਗਵਾਨ, ਮੌਖਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ) ਤੋਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ''ਕੌਰਵਾਂ'' (ਮਾਤ ਭੂਮੀ) ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰਵਾਸੀ) ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਣਗੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਪਹਾੜ [[ਜਬਲ ਅਲ-ਨੂਰ]] ਉੱਤੇ ਗੈਬਰੀਏਲ ਦੁਆਰਾ ਰੱਬ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਗੈਬਰੀਏਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਰੁਹੁਲ-ਅਮੀਨ '' ਅਤੇ ''ਰੁਹੁਲ-'' ਹੈ। ਕੁੱਦੁਸ'' ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਰੱਬ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੱਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਮਦੀਨਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਮੱਕਾ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।<ref name=Au/> * ਕਲਕੀ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਬ੍ਰਹਮ ਗੁਣ (ਅਸ਼ਟੈਸ਼ਵਰਿਆਗੁਣ) ਹੋਣਗੇ: ਬੁੱਧੀ, ਇੱਕ ਨੇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਸੰਜਮ, ਯਾਦ (ਰੱਬ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ), ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਾਨੀ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀਆਂ ਆਇਤਾਂ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ। ਮੁਹੰਮਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਅੱਠ ਗੁਣ ਸਨ।<ref name=Au/> ਕਲਕੀ ਊਠ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ ਊਠ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।<ref name=Au/> * ਕਲਕੀ ਬ੍ਰਹਮ ਰੱਥ ''[[ਰਥ]]'' ''ਚ ਸਵਰਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰੇਗੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ [[ਬੁਰਕ]] ਵਿਚ [[ਮਿਰਾਜ]] ਵਿਚ ਸਵਰਗ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।<ref name=Au/> * ਕਲਕੀ ਚਮਤਕਾਰੀ ਉੱਡਦੇ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰੇਗੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ''ਦੇਵਦੱਤ ਸ਼ੇਤਾਸ਼ਵਾ'' (ਲਿਖਿਆ: ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਚਿੱਟਾ ਘੋੜਾ), ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਰਾ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। [ਬੁਰਕ ਉਸਨੇ ਔਉ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਚਮਤਕਾਰੀ ਉੱਡਦੇ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref name=Au/> *ਕਲਕੀ ਖਾਕਸ਼ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਲੜੇਗਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਲੜਦਾ ਸੀ।<ref name=Au/> * ਕਲਕੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name=Au/> * ਦੇਵਤੇ ਕਾਲਕੀ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ, ਬਦਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਵੀ ਦੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ]।<ref name=Au/> * ਕਲਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ [[ਕਾਲੀ (ਦੈਂਤ)|ਕਾਲੀ]] ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ [[ਸ਼ੈਤਾਨ]] ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਰਸ਼ੀਦੁਨ ਖਲੀਫਾ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=Au/> * ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲਕੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਵੀ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਸਨ।<ref name=Au/> * ਕਲਕੀ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ "[[ਰੁਦਰ]]" ਹੋਵੇਗੀ, ਲੰਬੇ ਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁੰਨੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਵੀ ਲੰਬੇ ਵਾਲ ਸਨ ਅਤੇ [[ਹੱਜ]] ਅਤੇ [[ਉਮਰਾਹ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਰੱਖੇ ਸਨ। ਸ਼ੇਵ, ਕਮਾਨ ਅਤੇ ਤੀਰ ਵੀ ਵਰਤੇ, ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।<ref name=Au/> * ਕਲਕੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਿਕਲੇਗੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਨਮੋਹਕ ਖੁਸ਼ਬੂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।<ref name=Au/> * ਕਲਕੀ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਵਭਹਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਵਭੋਸ਼ੀ ਸੀ।<ref name=Au/> * ਕਲਕੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ।<ref name=Au/> * ਕਲਕੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਆਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{cite book |title=Bukti-bukti sains dan sejarah kerasulan Muhammad |date=2007 |publisher=PTS Litera Utama |isbn=9789833604531 |url=https://books.google.com/books?id=vxemBQAAQBAJ&dq=Ahamiddhi&pg=PT70 |accessdate=26 October 2019 |language=ms}}</ref> * ਕਲਕੀ ਦਾ ਨਾਮ ਰਿਸ਼ੀ 'ਮਮੋਹੋ/ਮਾਮਹਾ' ਹੋਵੇਗਾ।<ref>{{cite book |last1=Abedin |first1=Mohammad Zainal |title=Mānabatāra diśārī |date=1966 |page=22 |edition=1 |url=https://books.google.com/books?id=dukRAQAAIAAJ&q=মামহ |accessdate=26 October 2019 |language=bn}}</ref> ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 100 ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ, 10 ਹਾਰ, 300 ਜੰਗੀ ਘੋੜੇ ਅਤੇ 10,000 ਸ਼ਾਂਤ ਗਾਵਾਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ 100 ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸਵੈ-ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ਬ-ਏ ਸੂਫਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, 10 ਨੂੰ ਫਿਰਦੌਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਸ਼ਰਾ-ਏ ਮੁਬਾਸ਼ਰਾ, ਬਦਰ ਲੜਾਕਿਆਂ ਦੇ 300 ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1000 ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੱਕਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 10,000 ਸੀ।<ref name=dz /> * ਕਲਕੀ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲ ([[ਮੁਸਲਿਮ]])<ref name=dz/> ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ * ਕਲਕੀ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਸਰਵਭੋਗੀ ਹੋਣਗੇ<ref name=dz/> * ਕਲਕੀ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁੰਨਤ ਹੋਵੇਗੀ * ਕਲਕੀ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਦਾੜ੍ਹੀ ਰੱਖਣਗੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਲਈ ਬੁਲਾਉਣਗੇ ([[ਅਜ਼ਾਨ]])<ref name=dz/> * ਕਲਕੀ ਨੇ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਵੀ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name=dz/> ਲੇਖਕ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ, [[ਦਸ਼ਾਵਤਾਰ]] ਵਿੱਚ, ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਬੁੱਧ ਅਵਤਾਰ ਨੂੰ ਆਖਰਕਾਰ [[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਮੁਹੰਮਦ]] ਨੂੰ ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |last1=Srivastav |first1=M.A. |title=Hazrat Muhammad (Pbuh) n Bharatiya Dharma Grantha {{!}} Prophets And Messengers In Islam {{!}} Muhammad |url=https://www.scribd.com/doc/92874101/Hazrat-Muhammad-Pbuh-n-Bharatiya-Dharma-Grantha |accessdate=25 October 2019 |language=en}}</ref> ==ਰਸੀਦ== <!-- After publication, the book became very popular in India.<ref>{{cite book |last1=Mehar |first1=Iftikhar Ahmed |title=Al-Islam |date=2003 |publisher=AL-ISLAM |isbn=9781410732729 |page=200 |url=https://books.google.com/books?id=O0gypGNaj3kC&dq=kalki+muhammad+ved+prakash&pg=PA200 |accessdate=23 October 2019 |language=en}}</ref> Bengali scholar [[Asitkumar Bandyopadhyay]] translated the book into Bengali language along with Upadhyay's other two books 'Narashangsa and the Antim Rishi" and "Religious Unity in the Light of the Vedas and the Puranas" and combined it in one edition in the same name.<ref>{{cite web |author1=Ved Prakash Upaddhayaya |author2=Ashit Kumar Bandhopaddhayaya |author3=Muhammad Alamgir |title=Muhammad in the Vedas and the Puranas |url=https://scholar.google.com/scholar?hl=en&as_sdt=0%2C5&q=Kalki+Avatar+Muhammad&btnG=#d=gs_qabs&u=%23p%3DYKA4u5EnKz4J |website=scholar.google.com |publisher=AS Noordeen |accessdate=22 October 2019 |date=1998}}</ref> The book was later also translated into English by several translators entitling ''Muhammad in the Hindu scriptures'' and ''Muhammad in the Vedas and the Puranas'', which gave the book immense popularity outside India.<ref>{{cite book |last1=Sabjan |first1=Muhammad Azizan |title=The People of the Book and the People of the Dubious Book (Penerbit USM) |date=2008 |publisher=Penerbit USM |isbn=978-983-861-853-3 |url=https://books.google.com/books?id=Q95qCQAAQBAJ&dq=muhammad+in+Hindu+scripture+ved+prakash+%22alamgir%22&pg=PT184 |access-date=8 September 2023 |language=en}}</ref> The book has also been translated in many regional Indian languages as well as in [[Urdu]] and [[Persian language|Persian]] language etc. Besides popularity, the book was also criticized by many Hindu and Muslim bodies, describing the book as wrong explanation of Hindu scriptures by many Hindu scholars and as exclusion of [[Hinduism]] and [[Hindu scriptures]] from [[people of the Book]] and [[Islamic holy books|divine books]] by some Islamic scholars, whereas both of the sectors claimed the subjects of the book as later [[Interpolation (manuscripts)|interpolation]]s in Hindu scriptures.<ref>{{cite news |last1=ब्यूरो |first1=उगता भारत |title=क्या वेदों में मुहम्मद साहिब का वर्णन नराशंस के रूप में मिलता है? (Is Muhammad Sahib described as Narashana in the Vedas?)|url=https://www.ugtabharat.com/76915/ |access-date=8 September 2023 |work=[[:hi:उगता भारत|Ugta Bharat]] |date=20 May 2023 |language=hi-IN}}</ref><ref>{{cite book|last1=Azmi|first1=Ziaur Rahman|author-link1=Ziaur Rahman Azmi|title=دراسات في اليهودية والمسيحية وأديان الهند والبشارات في كتب الهندوس (Studies in Judaism, Christianity, Indian religions, and glad tidings in Hindu books) |date=2008|publisher=Maqtabur Rushd|pages=703–708|url=https://www.noor-book.com/en/book/internal_download/865e7470002231144605c52e5e264acd/2/fb5dd854dcf907fb80f85b5242f2e4f8/NDI2NzVlNmY3N2ZhOTUxNDMzZGVhY2I0NDg0MmI4OGMzNWIyMDgyNmRlZTI4ZmYxN2QyY2RjNGRkMGQzMzg0OWI5MmNkYjhmYTExNzEwNDA1N2YyNWMzNWIyYjBkYWEzMWVhOWUxZDJmZmUwYmM0MGI4ZWNkYWMxZjkzZGJlZjQxS1dhZ3ZyRUgwZnA3RmQrRThEeURZSFpKNysrUkFZQ3FoeG5WYTdaZkVhL2cranNiZFdnVThjWWc0OXZnTVpn|access-date=14 August 2022|language=ar}}</ref> Many international journal articles has been written and published on the book,<ref name="Ab"/><ref>{{cite web |first=Handrik Alim |last=Mashuri |title=Kalki Awatara Dalam Perspektif Dr. Pandit Ved Prakash Upaddhay Dalam Buku Muhammad in the Hindu Scriptures |url=http://repository.uin-suska.ac.id/33427/1/SKRIPSI%20GABUNGAN.pdf |website=[[Sultan Syarif Kasim II State Islamic University]] |access-date=1 September 2022 |language=en |date=11 December 2020}}</ref><ref name="alidrak.com"/><ref name="Noormags"/> The book is a subject of discussion by many academics<ref>{{cite book |last1=Srivastava |first1=Ram Pal |title=अवतारवाद - एक नई दृष्टि |publisher=Sankalp Publication |isbn=978-93-91173-57-9 |page=177 |url=https://books.google.com/books?id=sdXKEAAAQBAJ&dq=%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6+%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B6+%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B9%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%A6&pg=PA177 |access-date=29 July 2023 |language=hi}}</ref><ref>{{cite book |last1=Mañjula |first1=Rasika Bihārī |title=Bhārata bhavānī: Karagila yuddha se juṛī kucha kavitāyeṃ |date=2000 |publisher=Ravim Prakāśana |page=176 |url=https://books.google.com/books?id=pK5jAAAAMAAJ&q=%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6+%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B6+%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B9%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%A6 |access-date=29 July 2023 |language=hi}}</ref><ref>{{cite book |last1=المصرية) |first1=علي جمعة محمد (مفتي الديار |title=اعرف نبيك: صلى الله عليه وسلم |date=1 January 2010 |publisher=Nahdet Misr Publishing Group |isbn=978-977-14-2365-2 |page=27 |url=https://books.google.com/books?id=JjLwCgAAQBAJ&dq=%D9%83%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%8A+%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF&pg=PA27 |access-date=29 July 2023 |language=ar}}</ref><ref>{{cite book |title=نقطه نظر |date=2005 |publisher=انسٹى ٹيوٹ آف پاليسى اسٹڈيز، |url=https://books.google.com/books?id=kOAPAQAAMAAJ&q=%D9%88%DB%8C%D8%AF+%D9%BE%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D8%B4+%D8%A7%D9%BE%D8%A7%D8%AF%DA%BE%DB%8C%D8%A7%D8%A6%DB%92 |access-date=29 July 2023 |language=ur}}</ref> like [[Yoginder Sikand]], [[Muzaffar Alam]], [[Utpal K. Banerjee]], [[Francesca Orsini]] and got wide media coverage in regional and international print and electronic medias.<ref>{{cite news |last1=Talib |first1=Tariq Mahmoud |title=Kalki Avtar - Investigative Urdu Article: بھارت کے پنڈت وید پرکاش اپادھیائے نے اپنی کتاب "کلکی اوتار" میں تصدیق کی ہے کہ ہندو اپنی مذہبی کتابوں کے مطابق جس اوتارکا انتظار کررہے ہیں وہ رسولﷺ ہی ہیں ( India's Pandit Ved Prakash Upadhyay has confirmed in his book "Kalki Avatar" that according to their religious books, the avatar that Hindus are waiting for is the Prophet.) |url=https://www.urdupoint.com/daily/article/kalki-avtar-3308.html |access-date=29 July 2023 |work=[[Urdu Point]] |date=8 January 2010 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hamza |first1=Ameer |title=ختمِ نبوت اور وزیراعظم و آرمی چیف کی مساعی جمیلہ (End of Prophethood and efforts of Prime Minister and Army Chief Jamila) |url=https://dunya.com.pk/index.php/author/ameer-hamza/2019-10-11/28669/31008559 |access-date=29 July 2023 |work=[[Daily Dunya]] |date=11 October 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Asmae |first1=Sarwat Jamal |title=ہندومَت میں ''جگت گرو''، محمد عربی ﷺ کی آمد کی بشارتیں (The tidings of the arrival of the "Jagat Guru", Muhammad in Hinduism Arabi) |url=https://jang.com.pk/news/1002676 |access-date=29 July 2023 |work=[[Daily Jang]] |date=31 October 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=غیر مسلموںتک مذہب اسلام کا پیغام پہچانے'' اسلامی کتابوں کی مفت تقسیم'' وقت کا اہم ترین تقاضہ (Free distribution of Islamic books" is the most important requirement of the time to make the message of Islam known to non-Muslims) |url=https://archive.urdu.siasat.com/news/%D8%BA%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%88%DA%BA%D8%AA%DA%A9-%D9%85%D8%B0%DB%81%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%DA%A9%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%BA%D8%A7%D9%85-%D9%BE%DB%81%DA%86%D8%A7%D9%86-524296/ |access-date=29 July 2023 |work=[[Siasat Daily]] Urdu Archive |date=6 January 2014}}</ref><ref>{{cite news |title=پیارے رسول ﷺ کی عظمت : سب سے عظیم تر (The greatness of the beloved Prophet ﷺ: The greatest) |url=https://dailypakistan.com.pk/11-Aug-2017/623834 |access-date=30 July 2023 |work=[[Daily Pakistan]] |date=11 August 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Zehad |title=মুহাম্মদ সা: প্রশংসিত (Muhammad (saw) praised) |url=https://www.dailynayadiganta.com/opinion/673358/%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%A6-%E0%A6%B8%E0%A6%BE-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%B6%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%A4 |access-date=30 July 2023 |work=[[Naya Diganta]] |date=27 June 2022 |language=bn}}</ref><ref>{{cite news |last1=Murtaza) |first1=Muhammad |title=পশু উৎসর্গে সব ধর্মের ঐক্য (Unity of all the religions in sacrifiing animals) |url=https://www.kalerkantho.com/print-edition/islamic-life/2020/07/27/939583 |access-date=30 July 2023 |work=[[Kaler Kantho]] |date=July 2020}}</ref> Also there are conversions from Hinduism to Islam happened by reading this book.<ref>{{cite news |title=قصص من الحياة: قصة اسلام ارون كومار من عبادّ الأبقار (Stories from life: the story of self-submission (conversion to Islam) of Arun Kumar, a cow worshiper)|url=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2014/07/08/563800.html |access-date=29 July 2023 |work=[[:ar:دنيا الوطن|AlWatan Voice]]|date=8 July 2014 |language=ar}}</ref> --> ===ਹਿੰਦੂ ਵਿਚਾਰ=== ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੈ ਕਿ ਕਲਕੀ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮੀ ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਕਲਕੀ ਪੁਰਾਣ, ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ, ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਵੇਦ ਆਦਿ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਵਿਦਵਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗਠਨ 'ਅਗਨੀਵੀਰ' ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਿਤਾਬ "अभ्रोन्ट बैडिक शास्त्रेर अलोके कोल्की ओबोटर" (अभ्रोनांट बैदिक शास्त्रेर अलोके कालकी आटार, ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਇਨ ਦ ਲਾਈਟ ਆਫ ਦਿ ਇਨਫਲੀਬਲ ਵੈਦਿਕ ਸਕ੍ਰਿਪਚਰਸ) (2019), ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸੰਧਾਨੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦਾ ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ ਐਡੀਸ਼ਨ, ਦੋਵੇਂ [[[ ਬੈਕ ਟੂ ਗੋਡਹੇਡ]], ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਨਾਲ ਕਥਿਤ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>''[[iarchive:20201023 20201023 0916|অভ্রান্ত বৈদিক শাস্ত্রের আলোকে কল্কি অবতার]]; -2019 (Bangla)'' Publisher: Shri Charu Chandra Das Brahmachari; Written, compiled and edited by: Pranayakumar Pal and Subhashish Dutta; Publications: Amrited Sandhane (in search of nectar) (Bangladeshi window of [[Back to Godhead]]) Publication.</ref><ref>{{cite journal |title=২০১৬ সালের ম্যাগাজিন – Amriter Sandhane |journal=Amriter Sandhane (Bangladeshi Wing of Back to Godhead) |date=2016 |issue=January–March 2016 |pages=18–23 |url=https://amritersandhane.com/2016-3/ |access-date=13 September 2023 |archive-date=1 ਅਕਤੂਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001221415/https://amritersandhane.com/2016-3/ |url-status=dead }}</ref> ਪਰ ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ 2016 ਦੇ ਸੰਸਕਰਨ ਵਿੱਚ, [[ਬੈਕ ਟੂ ਗੌਡਹੈਡ]] ਦੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਾਖਾ ਨੇ ਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਕਿਤਾਬ 20 ਦੇ ਜ਼ਬੂਰ 127 ਅਤੇ [[ਅਥਰਵਵੇਦ]] ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ। , ਜੋ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ।<ref>{{cite journal |title=২০১৬ সালের ম্যাগাজিন – Amriter Sandhane |journal=Amriter Sandhane (Bangladeshi Wing of Back to Godhead) |date=2016 |issue=October–December 2016 |page=29 |url=https://amritersandhane.com/2016-3/ |access-date=13 September 2023 |archive-date=1 ਅਕਤੂਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001221415/https://amritersandhane.com/2016-3/ |url-status=dead }}</ref> ਹਿੰਦੂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਆਗੂ [[ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ (ਅਧਿਆਤਮਕ ਆਗੂ) ] ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ "ਮਹੰਮਦ" ({{lang-sa|Mahamad}}) ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: "ਇੱਕ ਅਨਪੜ੍ਹ ਅਧਿਆਪਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਰੂਥਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇਵੇਗਾ", ਜੋ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਹੈ.<ref>{{cite book |title=Hinduism & Islam: The Common Thread (Sri Sri Ravi Shankar) (2002) [Kindle edition] |date=2002 |publisher=Santa Barbara, CA: Art of Living Foundation USA |page=20 |url=https://archive.org/details/hinduism-islam-common-thread |quote=The Prophet Mohammed and His Appearance in Vedic Literature The Vedic text Bhavishya Purana (Parva 3, Khand 3, Adya 3, texts 5-6) predicts the appearance of Mohammed. Therein it states: "An illiterate teacher will appear, Mohammed is his name, and he will give religion to the people of the desert."}}</ref><ref>{{cite news |title=Holy books of Hindus predicted about Mohammed (pbuh): Sri Sri Ravi Shankar |url=https://archive.siasat.com/news/holy-books-hindus-predicted-mohammed-pbuh-sri-sri-ravi-shankar-1256845/ |access-date=13 September 2023 |work=The [[Siasat Daily]] – Archive |date=13 November 2017}}</ref> ਕਲਕੀ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਕਲਕੀ ਨਾਲ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਵਿਹਾਰਕ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ: ਮੁਹੰਮਦ ਕਲਕੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਆਗਮਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੈਗੰਬਰ ਹਨ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿਚ ਕਲਕੀ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ 'ਤੇ ਲੜਨ ਦੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਆਦਿ। <ref>Kalki Avatar and Muhammad Sahib - Publisher: Islami Sahitya Prakshanalaya.</ref> ਆਲੋਚਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹੰਮਦ ਅਤੇ ਕਲਕੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":22"/> ਕਿਤਾਬ ਦੁਬਾਰਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ। ਆਲੋਚਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਉਪਯੋਗ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਇਤਿਹਾਸ (ਉਸਨੂੰ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ "ਮੁਕੁਲ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ) 'ਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ "ਮਹੰਮਦ" ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ "ਮਹਾਮਦਾ" ਇੱਕ "[[ਮਲੇਚਾ]]" (ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਵਹਿਸ਼ੀ) ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ "[[ਦੈਤਿਆ]]" ਜਾਂ "[[ਭੂਤ]]" ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਤ੍ਰੀਪੁਰਸੁਰਾ ]]' ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।<ref>Bhavishya Purana, 3.21.11-12</ref> ਅਤੇ “ਮੁਸਲਿਮ” ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="agniveer.com">{{cite web|last1=Newar|first1=Sanjeev|date=2009-12-24|language=en-US|title=Prophet in Hindu Scriptures – Bhavishya Puran (Part 2)|url=http://agniveer.com/prophet-puran/|access-date=2022-09-23|website=Agniveer}}</ref> [[ਏ.ਕੇ. ਰਾਮਾਨੁਜਨ]] ਨੇ "ਵਾਜਬ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤੇ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ" ਵਿੱਚ [[ਯਿਸੂ ਮਸੀਹ]], [[ਮੂਸਾ]] ਅਤੇ [[ਕੁਈਨ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਮਸਜਿਦ|ਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ]] ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।।<ref name=":02">For quotations see: Ramanujan, A. K., "Folk Mythologies and {{IAST|Purāṇas}}" in: Doniger</ref> "ਪ੍ਰਤੀਸਰਗਪਰਵ" ਬਾਰੇ ਹਾਜਰਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਭਾਵੇਂ ਇਹ "ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ" (ਇਕ. 1.2-3) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, "ਪ੍ਰਤੀਸਰਗਪਰਵ" ਵਿੱਚ ਆਦਮ, ਨੂਹ, ਯਾਕੁਤ, ਤੈਮੂਰਲੰਗ, ਨਾਦਿਰਸ਼ਾਹ, [[ਅਕਬਰ]] (ਦਿਲੀੇਸ਼ਵਰ), ਜੈਚੰਦਰ ਅਤੇ ਕਈ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।<ref>For quotation describing the ''Pratisargaparvan'' as "practically a new work" see: Hazra, Rajendra Chandra, "{{IAST|The Purāṇas}}", in: Radhakrishnan (CHI, 1962), volume 2, p. 263.</ref> ਕਿਤਾਬ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਅਥਰਵਵੇਦ ਦੇ ਕੁੰਤਪ ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ, 'ਨਰਸੰਸ਼ਾ', ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸ਼ਬਦ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਸਤਤ, ਅਤੇ ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੁਕਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਆਂਪੂਰਣ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਰਾਜੇ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮੁਹੰਮਦੀ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।<ref>Dr. Tulshiram Sharma (London UK.); ''[[Atharvaveda]] (English language); Publisher- Vijaykumar Govindram Hasanand''</ref> ਮੰਤਰ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਆਇਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਦਰਭ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ। ਆਲੋਚਕ ਅਜਿਹੇ ਖਰਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨਘੜਤ ਇਰਾਦੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਵਿਦਵਾਨ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਨਾਲ ਕਥਿਤ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਸੰਧਾਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬ "[[iarchive:20201023 20201023 0916|"अभ्रोन्त बैदिक शास्त्रेर अलोके कोल्की ओबोटर" (अभ्रोन्त बैदिक शास्त्रेर अलोके कोल्की ओबोटर" (अभ्रोन्त बैदिक शास्त्रेर अलोके कोल्की ओबोटर) ਕਲਕੀ ਅਵਰਤਰਾ, ਕਲਕੀ ਅਵਰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕਲਕੀ ਅਵਰਤ ]"। ਅਗਨੀਵੀਰ ਵਰਗੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|last1=Newar|first1=Sanjeev|date=2009-12-24|language=en-US|title=Prophet in Hindu Scriptures – An analysis (Part 1)|url=http://agniveer.com/prophet-hindu/|access-date=2022-09-23|website=Agniveer}}</ref><ref name="agniveer.com"/> ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, * ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰਕ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।<ref name=":22">''[[iarchive:20201023 20201023 0916|"Ovranto Boidik Shastrer Alokey Kolki Obotar" (অভ্রান্ত বৈদিক শাস্ত্রের আলোকে কল্কি অবতার, Kalki Avatar in the Light of Inerrant Vedic Scriptures) (2019)]];'' Publisher: Shri Charu Chandra Das Brahmachari; Written, compiled and edited by: Pranayakumar Pal and Subhashish Dutta; Publications: Amriter Shandhane Prakashani (Bangladeshi window of [[Back to Godhead]]); First release - 2019.</ref> * ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਕਾਲਕੀਦੇਵ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।।<ref name=":1">[http://www.vedabase.net/bg/8/17/en1 B-Gita 8.17] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429214109/http://vedabase.net/bg/8/17/en1|date=29 April 2009}} "And finally in Kal-yuga (the yuga we have now been experiencing over the past 5,000 years) there is an abundance of strife, ignorance, irreligion and vice, true virtue being practically nonexistent, and this yuga lasts 432,000 years. In Kali-yuga vice increases to such a point that at the termination of the yuga the Supreme Lord Himself appears as the Kalki avatara"</ref> ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।<ref name=":22" />{{Rp|page:14}} * ਹਿੰਦੂ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲਕੀ ਦੇਵ ਦਾ ਆਗਮਨ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਵ 4,27,000 ਸਾਲ ਬਾਅਦ।<ref name="Brockington1998p287">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=HR-_LK5kl18C|title=The Sanskrit Epics|author=J. L. Brockington|year=1998|publisher=BRILL Academic|pages=287–288 with footnotes 126–127|isbn=90-04-10260-4}}</ref><ref name=":1" /> कल्कि कभी भी अतीत में प्रकट नहीं हो सकते।<ref name=":22" />{{Rp|p:19}} * ਕਲਕੀ ਕਦੇ ਵੀ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।<ref name=":22" />{{Rp|p:19}} * ਕਲਕੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ 'ਵਿਸ਼ਨੂੰਯਸ਼' ਯਾਨੀ 'ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ' ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ 'ਸੁਮਤੀ' ਯਾਨੀ 'ਚੰਗੀ ਬੁੱਧੀ' ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Bangladict.com - অভিধানে 'মতি' এর অর্থ|url=http://www.bangladict.com/%E0%A6%AE%E0%A6%A4%E0%A6%BF|access-date=2022-07-01|website=www.bangladict.com|archive-date=2022-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703235352/http://www.bangladict.com/%E0%A6%AE%E0%A6%A4%E0%A6%BF|url-status=dead}}</ref><ref name="Meri2004">{{citation|last=Meri|first=Josef W.|title=Medieval Islamic civilization|url=https://books.google.com/books?id=H-k9oc9xsuAC|accessdate=3 January 2013|volume=1|year=2004|publisher=Routledge|language=en|isbn=978-0-415-96690-0|page=525|archive-date=14 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114153019/http://books.google.com/books?id=H-k9oc9xsuAC|url-status=live}}</ref> ਪਰ ਕਲਕੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name=":22" />{{Rp|p:38–39; 67}} * ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ, ਕਲਕੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ 'ਸ਼ੰਭਲਾ' ਦੀ ਮੱਕਾ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਅਰਥ 'ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਸਥਾਨ' ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੰਭਲ (ਸ਼ੰਭੂ + ਅਲੋਏ) ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ 'ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਨਿਵਾਸ'। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੱਕਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।<ref name="Versteeghp513">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=OWQOAQAAMAAJ|title=Encyclopedia of Arabic language and linguistics, Volume 4|year=2008|publisher=Brill|page=513|isbn=978-90-04-14476-7|edition=Illustrated|author=Versteegh, Kees|editor1=C.H.M. Versteegh|editor2=Kees Versteegh}}</ref> * ਕਲਕੀ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਰਣਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੰਭਲ ਪਿੰਡ ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਕੁੰਜਸ਼ੋਵਿਤ, ਅਮੀਰ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸਥਾਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਾਰੂਥਲ ਖੇਤਰ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੰਭਲਗ੍ਰਾਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਿੰਦੂ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਭਲ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref name=":22" /> * ਕਲਕੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ (ਚੰਦਰਮਾਹੀ ਮਾਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ), ਜੋ ਚੰਦਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 27ਵੀਂ ਤਿਥੀ ਹੈ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੇ 15 ਦਿਨ + 12 ਦਿਨ)। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਜਨਮ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅਸਹਿਮਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|date=2016-04-22|language=bn|title=মহানবী (সা.)-এর জন্ম তারিখ নিয়ে ঐতিহাসিকদের অভিমত {{!}} কালের কণ্ঠ|url=https://www.kalerkantho.com/print-edition/islamic-life/2016/04/22/350124|access-date=2022-06-30|website=Kalerkantho}}</ref><ref name=":22" />{{Rp|pp. 57–59}} * ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਲਕੀ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸੰਤਾਨ ਹੋਵੇਗੀ।<ref>[[ਕਲਕੀ ਪੁਰਾਣ]] 2.31</ref> ਪਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। * ਕਲਕੀ ਦੀਆਂ 'ਦੋ' ਪਤਨੀਆਂ 'ਪਦਮਾ' ਅਤੇ 'ਰੰਭਾ' ਸਨ। ਪਦਮਾ ਸਿਨਹਾਲੀ (ਮੌਜੂਦਾ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ) ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ {{sfn|Rocher|1986|p=183 with footnotes}} ਦਾਅਵਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name=":22" />{{Rp. |ਪੀ :45–47 }} ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ ਸੰਗਠਨ ‘ਅਗਨੀਵੀਰ’ ਨੇ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ। ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਤਾਬ ਆਦਮ ਅਤੇ ਹੱਵਾਹ, ਨੂਹ ਦੀ ਅਬ੍ਰਾਹਮਿਕ ਕਹਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਸਰਗ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ‘ਪ੍ਰਤਿਸਰਗਪਰਵ’ ਭਾਗ ਨੂੰ ਅਠਾਰਵੀਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਜੋੜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{Sfn|Rocher|1986}}{{Sfn|Dalal|2014}}<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=uV-RrRoMzbgC|title=Rethinking India's Oral and Classical Epics|last1=Alf Hiltebeitel|year=1999|publisher=University of Chicago Press|pages=217–218|isbn=978-0-226-34050-0}}</ref> [[ਮੋਰੀਜ਼ ਵਿੰਟਰਨਿਟਜ਼]] ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਜੋ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ, ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ "ਅਪਸਤੰਬੀਆ ਧਰਮਸੂਤਰ" ਵਿੱਚ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਮੂਲ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।<ref>For statement that the extant text is not the ancient work, see: Winternitz, volume 1, p. 567.</ref><ref>For the quotation in ''{{IAST|Āpastambīya Dharmasūtra}}'' attributed to the ''{{IAST|Bhaviṣyat Purāṇa}}'' not extant today, see: Winternitz, volume 1, p. 519.</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਸਤਾਵ ਗਲੇਜ਼ਰ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਦੀਆਂ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਨਾ ਤਾਂ ਮੂਲ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੱਧਕਾਲੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਾਈਬਲ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਇਸਲਾਮੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਵਰਤੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਾਂ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ। ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਿੱਸਾ ਚੌਦਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਉਭਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।<ref name="Hiltebeitel1999p2754">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=uV-RrRoMzbgC|title=Rethinking India's Oral and Classical Epics|last1=Alf Hiltebeitel|year=1999|publisher=University of Chicago Press|pages=274–277|isbn=978-0-226-34050-0}}</ref> ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ "ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪੁਰਾਣਾਂ" ਦੀ ਸਵੀਕਾਰਤਾ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।{{Sfn|KP Gietz|1992}}{{ Sfn|Rocher|1986}} ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ , 'ਦਾਂਤੇ' (ਐਤਵਾਰ ਤੋਂ), 'ਫਰਵਰੀ' (ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ), 'ਸਿਕਸਟੀ' (ਸੱਠ ਤੋਂ) ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="Glaesser">{{cite journal|journal= Münchener Indologische Studien vol. 5 by Adam Hohenberger, Helmut Hoffmann| last1=Glaesser|first1=Gustav|year=1969|title=Review of Das Bhaviṣyapurāṇa |pages=511–513|jstor=29755461}}</ref> ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ "ਸਤਿਆਰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼" ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅਥਰਵਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅਲੋਪਨਿਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਘੜਤ ਵਜੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite book |last1=Dayananda Sarasvati |first1=Swami |title=An English translation of the Satyarth Prakash; literally, Expose of right sense (of Vedic religion) of Maharshi Swami Dayanand Saraswati, 'The Luther of India,' being a guide to Vedic hermeneutics |date=1908 |publisher=Lahore : Virganand Press |page=588 |url=https://archive.org/details/satyarthprakashl00dayauoft/page/n560/mode/1up |access-date=16 September 2023}}</ref> ਅਗਨੀਵੀਰ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਾਖਾ ਨੇ ਕਿਤਾਬ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੇਖਕ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਬੰਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।<ref>{{cite web |title=অথর্ববেদের কুন্তাপ সূক্তে ইসলামের নবী: চাঁদে সাঈদীর দর্শন |url=https://www.agniveerbangla.org/2018/03/blog-post_1.html?m=1 |website=Bangladesh Agniveer |access-date=16 September 2023 |language=en |date=5 March 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=কল্কি অবতার ই কি নবী মুহাম্মদ? |url=https://www.agniveerbangla.org/2020/07/blog-post_9.html?m=1 |website=Bangladesh Agniveer |access-date=16 September 2023 |pages=9 July 2020 |language=en}}</ref> === ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਚਾਰ === [[ਜ਼ਿਆਉਰ ਰਹਿਮਾਨ ਆਜ਼ਮੀ]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ "[[ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ|ਦਿਰਾਸਤ ਫਿਲ ਯਹੂਦੀਅਤ ਵਾਲ ਮਸੀਹੀਅਤ ਵਦੀਨਿਲ ਹਿੰਦ"]] (ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ) (دراست في اليوديه والمسيحيه واديان الحند), ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ, ਈਸਾਈਅਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਧਰਮ) ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਲਾਮੀ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਰੀਆ ਪਰਵਾਸ ਦਾ ਦੌਰ ਪੈਗੰਬਰ ਅਬਰਾਹਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪੈਗੰਬਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਦਰਜ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ [[ਰਿਗਵੇਦ]] [[ਤੋਰਾਹ]] ਸੀ। ਤੋਂ ਕਾਪੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ, [[ਸ਼ਿਬਲੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ | ਸ਼ਿਬਲੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ, ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਬੀਨ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਮਨਘੜਤ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਹਨ, ਜੋ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਕਲਕੀ ਪੁਰਾਣ]] ਅਤੇ [[ਭਵਿਸ਼ਠ ਪੁਰਾਣ]], ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਲਾਮੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ. ਆਜ਼ਮੀ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਲੀਫਾ [[ਅਲ-ਮਾਮੂਨ | ਮਾਮੂਨ ਬਿਨ ਅਲ-ਰਸ਼ੀਦ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਲੇਖਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, [[ਅਲ-ਬਿਰੂਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਤਹਕੀਕ "ਮਾ ਲੇਲਹਿੰਦ ਮਿਨ ਮਕੁਲਤ ਅਲਮਾਕੁਲਤ ਫਾਈ ਅਲ-ਅਕਲ ਵਾ ਮਾਰਜ਼ੁਲਾ" ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਅਰਬੀ ਲਿਖਤਾਂ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ [[ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ [[ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ]] ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਹਿੰਦੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਘੜਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਪਾਧਿਆਏ ਬਾਰੇ, ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਖੁਦ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite book |last1=الرحمن |first1=أعظمى، محمد ضياء |title=دراسات في اليهودية والمسيحية وأديان الهند والبشارات في كتب الهندوس |date=2008 |publisher=مكتبة الرشد، |pages=703-708 |url=https://books.google.com.bd/books?id=4bGWswEACAAJ&dq=%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA+%D9%81%D9%8A+%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9+%D9%88+%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%8A%D8%AD%D9%8A%D8%A9+%D9%88+%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86+%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF&hl=en&sa=X&redir_esc=y |access-date=14 August 2022 |language=ar}}</ref><ref name=KH>{{cite book |last1=الرحمن |first1=أعظمى، محمد ضياء |title=دراسات في اليهودية والمسيحية وأديان الهند والبشارات في كتب الهندوس |date=2008 |publisher=مكتبة الرشد، |pages=703-708 |url=https://www.noor-book.com/en/book/internal_download/865e7470002231144605c52e5e264acd/2/fb5dd854dcf907fb80f85b5242f2e4f8/NDI2NzVlNmY3N2ZhOTUxNDMzZGVhY2I0NDg0MmI4OGMzNWIyMDgyNmRlZTI4ZmYxN2QyY2RjNGRkMGQzMzg0OWI5MmNkYjhmYTExNzEwNDA1N2YyNWMzNWIyYjBkYWEzMWVhOWUxZDJmZmUwYmM0MGI4ZWNkYWMxZjkzZGJlZjQxS1dhZ3ZyRUgwZnA3RmQrRThEeURZSFpKNysrUkFZQ3FoeG5WYTdaZkVhL2cranNiZFdnVThjWWc0OXZnTVpn |access-date=14 August 2022 |language=ar}}</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਜ਼ਮੀ ਇਹਨਾਂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਬਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ 5 ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: <ref name=Ab>{{cite journal |last1=الحافي |first1=د عمر |last2=البصول |first2=السيد علي |title=البشارات بنبؤة محمد في الكتب الهندوسية المقدسة |journal=The Jordanian Journal of Islamic Studies |date=24 June 2010 |volume=9 |issue=1 |pages=2, 12 |url=http://repository.aabu.edu.jo/jspui/handle/123456789/363 |access-date=2 September 2022 |publisher=[[Al al-Bayt University]] |archive-date=11 ਜੁਲਾਈ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230711120515/http://repository.aabu.edu.jo/jspui/handle/123456789/363 |url-status=dead }}</ref> # ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈ। # ਦੂਸਰੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ੁਸ਼ ਖ਼ਬਰੀ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਉਹ ਅੰਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ। # ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਘੜਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ: [[ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ]] ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚੇਲੇ। # ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਪਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਰਮੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਦ। # ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਜਾਂ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਗੁਆਉਣ ਦੇ ਡਰੋਂ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ, ਕੁੱਟਮਾਰ, ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਤਸੀਹੇ ਝੱਲਣੇ ਪਏ। ਜੋ ਬਚ ਗਏ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਜੋ ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਸਨ, ਤਰਸਯੋਗ ਸੀ. # ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਤਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਆਜ਼ਮੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਇਹ ਵੇਰਵੇ ਹਿੰਦੂ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਜ਼ਮੀ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਵੇਰਵੇ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।<ref name=KH /> ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ [[ਅਬੂਬਕਰ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਕਾਰੀਆ]], ਜਿਸਨੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ [[ਇਸਲਾਮਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਮਦੀਨਾਹ]] ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਉੱਤੇ ਉੱਨਤ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ, ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ''ਹਿੰਦੂਧਰਮਾ ਵਾ ਤਸੂਰ ਬਦ ਅਲ-ਫਿਰਾਕ ਅਲ। -ਇਸਲਾਮੀਅਤ ਬਿਹਾ'' (ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੁਝ ਇਸਲਾਮੀ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ) ਨੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, "ਇਸ ਪੁਰਾਣ ([[ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ]]) ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਕਲਕੀ ਪੁਰਾਣ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਕਲਕੀ ਪੁਰਾਣ]] ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਹੈ। ]] ਅਵਤਾਰ, (ਕਾਲੀ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਅੰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ) ਅਤੇ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ([[ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਪਾਧਿਆਏ]]) ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੁਹੰਮਦ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ, ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿਤਾਬ." ਆਇਤ 127 ਨੂੰ ਕਲਕੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੂਲ ਅਥਰਵਵੇਦ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੈਗੰਬਰ [[ਮੁਹੰਮਦ]] ਦੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਅਲੋਪਨੀਸ਼ਦ]] ਲਿਖ ਕੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੀ ਚਾਪਲੂਸੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਚਲਾਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਕਬਰ ਦੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਭਵਿਸ਼ਯ ਪੁਰਾਣ ਹਿੰਦੂ ਸੰਦਰਭਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਘੜਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਆਦਤ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵੱਲ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵੀ ਇਸੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। <ref name="AHWT"/><ref>{{cite web|title=প্রশ্ন : হিন্দু ধর্মে ভবিষ্যৎবাণী কোথায় থেকে আসলো? শাইখ প্রফেসর ড. আবু বকর মুহাম্মাদ যাকারিয়া (प्रश्न: हिंदू धर्म में भविष्यवाणी कहां से आई? शेख प्रोफेसर डॉ. अबू बकर मुहम्मद ज़कारिया) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KteGroIh940|publisher=[[अबूबकर मुहम्मद ज़कारिया]] का यूट्यूब पेज|access-date=15 January 2021|quote= Meaning: सवाल यह है कि मुहम्मद स.अ.व. के बारे में भविष्यवाणी की गई है। हिंदू धर्मग्रंथों में अल्लाह के अलावा भविष्यवाणी करना संभव नहीं है। क्या वे सचमुच भविष्यवाणियाँ हैं? मुझे एक स्पष्ट अवधारणा दीजिए. अच्छा चलो देखते हैं। सबसे पहले, एक आस्तिक को हमेशा इस पर विश्वास करना होगा। कि एक आस्तिक को विश्वास करना होगा कि अल्लाह ने मुहम्मद स.अ.व. के बारे में वादे किये हैं। हर नबी से. क्योंकि अल्लाह ने कुरआन में कहा है, याद करो जब मैंने पैगम्बरों से वादा लिया है तो किताब और इल्म सब कुछ तुम्हें दे दिया है। परन्तु जब मेरा दूत आयेगा तो तुम्हें उनके पीछे चलना होगा। वह मुहम्मद स.अ.व. क्योंकि हर भविष्यद्वक्ता उसके विषय में जानता था, और वह प्रतिज्ञा उन से छीन ली गई है। इसलिए वे पैगंबर मुहम्मद स.अ.व. के बारे में जानते थे। हालाँकि विस्तार से नहीं लेकिन वे उसके बारे में जानते थे। उनमें से कई लोगों ने अपनी किताबों में उनके बारे में बताया। इसीलिए तोरा और बाइबिल में इसका सीधा उल्लेख है और स्वयं अल्लाह ने भी इसकी घोषणा की है। तौरात और इंजील में उनका ज़िक्र साफ़ तौर पर मिलता है। यह सच है और उनमें से कई ने उनके बारे में किताबें लिखी थीं। तौरात और इंजील अल्लाह की किताबें साबित होती हैं। इसलिए उनमें ये जिक्र होना आम बात है. ये कोई भविष्यवाणी नहीं हैं. किताब में बताई गई बातें अल्लाह की दी हुई हैं। भविष्यवाणी देना शर्म की बात है. इस तरह भविष्यवाणी करना जायज़ नहीं है। अल्लाह ने जो कहा है वह कोई भविष्यवाणी नहीं है. उदाहरण के तौर पर क़ब्र में सज़ा का ज़िक्र क़ुरान और हदीस में किया गया है। वे भविष्यवाणी नहीं हैं. अल्लाह ने उन्हें हम तक पहुँचाया है। और हमें उन पर विश्वास बनाये रखना है. अतः इन नबियों के लोग उन पर ईमान रखते रहे। अब सवाल यह है कि यह हिंदू धर्मग्रंथों में कहां से आया? हिंदू धर्मग्रंथों में इसके आने का कोई मौका नहीं है. क्योंकि हम हिंदू धर्मग्रंथों को अल्लाह की प्रकट किताब नहीं मानते। हम विश्वास क्यों नहीं करते? क्योंकि हमने उन्हें पढ़ा है और देखा है. न पढ़कर कुछ भी कहा जा सकता है. उनमें एकेश्वरवाद का कोई अस्तित्व नहीं है। न परलोक के बारे में, न दूतों के बारे में। तीन चीज़ों के बिना कोई भी किताब अल्लाह की किताब नहीं हो सकती। उनमें से कोई भी अल्लाह की किताब नहीं है. तो फिर ये भविष्यवाणियाँ कहाँ से आईं? यह मेरी राय है क्योंकि मैंने हिंदू धर्म में पीएचडी की है। मुझे लगता है कि। भारत में एक बहुत बड़ा चमत्कारी व्यक्ति था। उनका नाम कृष्ण द्वीपायन था। ये सभी पुस्तकें कृष्ण द्वीपायन ने स्वयं लिखी हैं। कृष्ण द्वीपेयन ऐसा करते थे। आर्यों के दो वर्ग थे। एक भारतीय अनुभाग है और दूसरा ईरानी अनुभाग है। ईरानी वर्ग असुरों की पूजा करता था। और भारतीय वर्ग देवों की पूजा करता था। इसीलिए उनके ग्रंथों में देवासुर संग्रामों का एक बड़ा महाकाव्य है। देवासुर का अर्थ है देव और असुर के बीच युद्ध। यह युद्ध हथियारों का युद्ध नहीं था. यह वाणी का युद्ध था. कृष्ण द्वीपेयन भारत से ईरान जाते थे। वहां वे उनसे चर्चा करते थे. फिर उन्होंने अहुरा मज़्दा की पूजा की। अहुरा मज़्दा की अवधारणा इस्लाम के अधिक निकट थी। यानी अल्लाह के नियमों के करीब. चूँकि वे अरब प्रायद्वीप के निकट रहते थे। उनमें से अधिकांश इब्राहीम धर्म के बारे में जानते थे और उन्होंने अपनी पुस्तकों में लिखा है। उन्हीं में से कुछ अंश हिन्दू धर्मग्रन्थ में जोड़े गए हैं। उसके बाहर वे नहीं हैं. वे प्राप्य या प्राप्त वाक्य नहीं हैं। वे ऋषि या ऋषि वाक्य हैं जैसा कि हिंदू कहते हैं। इसीलिए आप पहले तीन वेदों में देखेंगे। ऋग्वेद, यजुर्वेद, ऋग्वेद, सामवेद और यजुर्वेद। इन तीनों वेदों में आपको रसूलुल्लाह के बारे में कुछ भी नहीं मिलेगा। अंत में अथर्ववेद में। अथर्ववेद को अंतिम वेद कहा जाता है। यह बाद में लिखा गया है. इसकी संस्कृति भी बाकियों से अलग है. इसकी संस्कृति अन्य वेदों से मेल नहीं खाती। इसका अंतर आसानी से समझ में आ जाता है. कुछ ने इसे प्राकृत अथवा प्रक्षेप कहा है। खास तौर पर नरसंसा की चर्चा. उन्होंने इस भाग को प्रक्षेप कहा है। और उन्होंने कहा कि ये बाद में जोड़ा गया है. इसीलिए अथर्ववेद में जिसे कुन्तप सूक्त कहा गया है। कि इन सूक्तों का पाठ करने से. गर्मी और दबाव से राहत मिलती है. हिंदू कहते हैं कि उनका हिस्सा बाद में जोड़ा गया है. उनकी किताबों में कुरान और सुन्नत का एक भी निशान नहीं है. चूँकि उनकी किताबों में हमें अल्लाह की कोई आयत नहीं मिलती। इसलिए उन्हें अल्लाह के शब्द कहने का कोई मौका नहीं है। उन्होंने इस शब्द को प्रक्षेप के रूप में प्रविष्ट किया है। उनका स्वभाव है कि अगर उन्हें कहीं भी कुछ भी मिल जाए तो वे उसे आत्मसात कर लेते हैं। उनके धर्म में प्रवेश करने पर कुछ भी नया मिलता था। ये उनकी एक बुरी आदत है. और आपको आश्चर्य होगा कि इस आदत के जारी रहने में. उन्होंने बाद में अल्लाह उपनिषद नामक पुस्तक लिखी। जब वह अकबर के शासनकाल का समय था। उन्होंने इसे उपनिषद का रूप दे दिया। अब से ज्यादा दूर नहीं. अकबर के समय में उन्होंने अल्लाह उपनिषद लिखा। इससे पहले उन्होंने कभी अल्लाह शब्द का जिक्र नहीं किया. तो इसका मतलब ये हुआ कि अल्लाह शब्द उनकी किताबों में था ही नहीं. जो लोग कभी अल्लाह का नाम नहीं जानते थे। असल में उनकी किताब का कितना हिस्सा अल्लाह का कलाम है। कभी भी आश्वस्त नहीं किया जा सकता. और यह सिद्ध हो गया कि वे अल्लाह के शब्द नहीं हैं। फिर आप देख सकते हैं कि केवल उपनिषद ही नहीं। उन्होंने जो भविष्य पुराण नामक ग्रन्थ लिखा है। बाद में पूरी तरह से अपने हाथ से लिखा गया है. वे उनके मूल पुराणों का हिस्सा नहीं हैं। 18 पुराणों का हिस्सा नहीं. और आप सभी जानते हैं कि उनके पास 14 उपनिषद हैं। और 18 पुराण. और 4 वेद. और 2 इनका इतिहास है जिसे रामायण और महाभारत कहा जाता है। और उनके पास 14वीं स्मृति है. जिसे स्मृति कहा जाता है। मनु संहिता या मनु पराशर या संहिता जो 14 हैं। इनमें से किसी में भी हमें कुरान या सुन्नत नहीं मिलती। या हमारे कुरान और सुन्नत में वर्णित कुछ भी। अल्लाह के बारे में कुछ भी नहीं बताया गया. मैसेंजर के बारे में कुछ भी उल्लेख नहीं किया गया। किसी भी मैसेंजर के बारे में. और पुनर्जन्म के बारे में कोई शब्द नहीं बताया गया है। वे इन सभी किताबों में ही हैं. विशेषकर जब वे पुराणों में आये। हालाँकि वेदों और उपनिषदों में पुनर्जन्म के बारे में कोई उल्लेख नहीं है। जब उन्होंने पुराण लिखना प्रारम्भ किया। इन सभी ने पुनर्जन्म के सिद्धांत की रचना की। इसका मतलब यह है कि तब उनमें एक बिल्कुल नई सोच विकसित हुई थी। अन्य लोग कह रहे हैं कि अंतिम निर्णय एक ही बार होगा। वे कहते हैं कि फैसला कई बार होगा. उन्होंने स्वयं इस अवधारणा को बदल दिया है। यानि ये समझ आता है. यदि आप इस बात से सहमत हैं कि उनकी पुस्तकों में वास्तव में चीजों का उल्लेख किया गया है। वे अल्लाह की ओर से कहे गये हैं। फिर आपने उनकी पुस्तकों को प्रामाणिक मान लिया। इसीलिए उनमें से कुछ ने कोलकी अवतार और मुहम्मद साहब नामक पुस्तकें लिखी हैं। लेकिन कभी इस्लाम कबूल नहीं किया. उनकी अवशोषित करने की प्रवृत्ति के लिए. उन्होंने सोचा कि अगर हम इसे ले लें. फिर वे हमारे साथ रहेंगे. इनमें एक बुनियादी बात ये है. आप जानते हैं कि हिंदू धर्म का किसी भी मूल मान्यता से कोई संबंध नहीं है. कोई कितना भी विश्वास कर ले. जब तक वह अपने धर्मत्याग की घोषणा नहीं करता। वह हिंदू ही रहेंगे. उसे तदनुसार जला दिया जाएगा. उन्हें हिंदू परंपरा के अनुसार जलाया जाएगा. उन्हें हिंदू कहने में कोई दिक्कत नहीं होगी.' क्योंकि महात्मा गांधी कहा गया है. हिंदू धर्म के लक्षणों के बारे में. उन्होंने विशेषताओं के रूप में कहा। कि वहां किसी अकीदा मत की बाध्यता नहीं है. इसका मतलब है कि आप जो चाहें उस पर विश्वास कर सकते हैं। अगर यही वो हिंदुत्व है. तो आप समझ सकते हैं. अवशोषकता होती है. इनमें वह सब कुछ शामिल है जो उन्हें कहीं से भी मिलता है। इसीलिए ये उनकी किताबों में पाए जाते हैं. उन्होंने इन्हें कविताओं के रूप में अपनी किताबों में रखा है. बाद में हममें से जो लोग नहीं समझ पाते. हम उनकी किताब को स्वीकार्य मानने का मौका ले रहे हैं। इन बातों से. नौज़ुबिल्लाह. हम पापी होंगे. ये अल्लाह की किताबें नहीं हैं. और हमें यह कहने की ज़रूरत नहीं है. साफ़ समझ में आ गया कि ये अल्लाह की किताबें नहीं हैं. आप ऐसा क्यों कहेंगे. कि वह किसी पैगम्बर या सन्देशवाहक पर अवतरित हो। हम उन्हें अल्लाह की किताब नहीं कह सकते. इसमें केवल वे अन्य पुस्तकें चुराई गई हैं। अन्य जगह से शामिल किया गया. इसे अलग-अलग जगहों से लिया गया है. वे उनकी किताब का हिस्सा नहीं हैं. अगर आप उनकी किताबें पढ़ते हैं. वेदों में आपको प्रारंभ से ही मिलेगा। आग पुजारी से मिलती है. वे अग्नि, अग्नि, अग्नि पढ़ रहे हैं। वे कह रहे हैं। इससे क्या होगा? अग्नि पुरोहित का कार्य करती है। यदि आप आग खिलाते हैं. वह देवताओं के पास जायेगा। देवता. ये किसने कहा है. हम इसे समझ सकते हैं. वे ऐसे समय में बने रहे. जब क़ुर्बान हुआ करता था. अर्थात् यज्ञ का समय था। उदाहरण के लिए। इब्न एडम. आदम के दो बेटे. यज्ञ किया. अल्लाह ने एक को स्वीकार कर लिया और दूसरे को अस्वीकार कर दिया। उस समय से। उन्होंने किसी पैगम्बर या सन्देशवाहक की कोई परम्परा नहीं अपनाई। हम नहीं कहते. उन्हें कुछ भी नहीं भेजा गया है. उन्हें पैगम्बर मिल गये थे। लेकिन हकीकत भारतीय उपमहाद्वीप के लोग हैं. किसी को भेड़ समझते थे. और कोई अल्लाह जैसा. उन्होंने किसी को भगवान बना दिया. और किसी और को मार डाला. उसके बीच. वे कभी भी मध्यम मार्ग का अनुसरण नहीं कर सकते। यह हमारे लिए बहुत बड़ा दुर्भाग्य है. हम भारतीय इसे नियमित रूप से करते हैं। यदि हमें कोई धर्मात्मा व्यक्ति मिल जाये। हम उन्हें भगवान बनाते हैं. और कभी कभी जब हमें कोई अच्छा आदमी मिल जाता है. हम उन्हें सबसे ख़राब इंसान बनाते हैं. हम ऐसा करने में कभी नहीं हिचकिचाते. तो ये हमारा नैतिक चरित्र है. वहां हमें इस तरह के लोग मिलते हैं. उन्होंने अलग-अलग जगहों से कौन-कौन सी चीजें चुराईं. उनके ग्रंथों में जोड़ा गया. हम उन्हें कभी भी भविष्यवाणी के रूप में स्वीकार नहीं कर सकते। उन्हें अल्लाह के शब्द के रूप में कभी स्वीकार न करें। बस कहें कि वे प्रक्षेप हैं। उन्होंने आपको कभी जिम्मेदारी नहीं दी और न ही देंगे। उनकी पुस्तकों और उनके धर्म को प्रामाणिक बताना। उन्होंने कभी यह नहीं कहा कि ये ईश्वरीय वाणी हैं। वे खुद कहते हैं. उनमें से सर्वज्ञ। इनके बारे में आप सभी जानते हैं. उनके जो छह दर्शन हैं। उनमें कहीं भी यह नहीं कहा गया है कि ये ईश्वर के वचन हैं। सर्वत्र यही कहा जाता है कि वेद सृष्टिकर्ता है। वे सोचते हैं कि मन्त्र या मन्त्र ही सब कुछ बनाते हैं। वे कितना कुछ कहते हैं. यह अति है. ये कुछ भी नहीं हैं. पढ़कर आपको पता चलेगा कि ये कुछ भी नहीं हैं. पर्वत को देखकर वे पागल हो जाते हैं और उसकी प्रशंसा करते हैं। आकाश में तारे देखकर वे उन्मत्त हो जाते हैं और उनकी प्रशंसा करते हैं। वे अश्विनी नक्षत्रों का वर्णन करते हैं। वो कौन से दो हैं. वे खुद जानते हैं. उन्हीं को लेकर व्यस्त हो रहे हैं. कभी सूर्य को अग्नि कहकर पुकारते तो कभी इंद्र कहकर पुकारते। इस प्रारूप के द्वारा वे आ रहे हैं. वे सच्चे धर्म के शब्द या कोई मार्गदर्शन नहीं हैं। और यदि आप उनसे मार्गदर्शन प्राप्त करना चाहते हैं। आपको बहुत दूर जाना होगा और आप इसे मुश्किल से पा सकेंगे। तो जो लोग इसे अल्लाह का बोल कह रहे हैं. वे ग़लत कर रहे हैं. हम इन भाइयों से अनुरोध करेंगे कि वे ये काम न करें.' या तो उन्हें सीधे इस्लाम में आमंत्रित करना चाहिए. जो बातें गलत हैं. किसी भी पद्धति का नियम यही है. आप कभी गलत तरीके से इनवाइट नहीं करेंगे. तुम्हें उन्हें समझाना होगा कि तुम्हारे धर्मग्रन्थ दोषों से भरे हैं। उनका मूलतः कोई संदर्भ नहीं है। आप इन्हें किसके लिए जिम्मेदार ठहरा रहे हैं. इन्हें किसने लिखा है. जिन्होंने इनका जिक्र किया है. कौन हैं वे। ये आप में से कौन लोग हैं. इन मंत्रों के रचयिता कौन हैं? वे मंत्र हैं. इसमें लिखा है. ये भगवान कहते हैं. वह देवी कहती है. कौन सा भगवान. ये कोई इंसान है या कोई फरिश्ता. या क्या। ऐसा किसने कहा है. कोई सबूत नहीं है. इसलिए हमें इस प्रकार की भविष्यवाणी का वर्णन नहीं करना चाहिए। आशा है आपको विषय समझ आ गया होगा।}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜ਼ਕਾਰੀਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਵੇਦਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥ, ਪਰਵਾਸੀ [[ਜਾਫੇਥ]] [[ਆਰੀਅਨ]] ([[ਜੋਰੋਸਟ੍ਰੀਅਨ]]] ਅਤੇ [[ਰਿਗਵੇਦੀਅਨ]]), ਸਵਦੇਸ਼ੀ [[ਹੈਮੀਟ]] [[] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਦ੍ਰਾਵਿੜਾਂ]] ਅਤੇ ਹੋਰ [[ਪ੍ਰੋਟੋ-ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਮਿਥਿਹਾਸ|ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਿਥਿਹਾਸ] ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ [[ਅਵੇਸਤਾ]] ਦੇ [[ਅਹੁਰਾ ਮਜ਼ਦਾ]] ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਇੱਕ ਈਸ਼ਵਰਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਭੂਗੋਲਿਕ। ] ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਬੰਧਤ ਅਰਬ [[ਸਾਮੀ ਲੋਕ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ ਅਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ, [[ਹੈਮ (ਨੂਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ)|ਹੈਮ]]], ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਭਾਰਤੀ, ਜੋ [[ਨੂਹ ਦਾ [[ਆਰੀਅਨਾਂ]]]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਅਤੇ [[ਯਾਫੇਥ]] ਦਾ ਵੰਸ਼ਜ ਸੀ, [[ਨੂਹ]] ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ [[ਉਤਪਤ ਹੜ੍ਹ ਦੀ ਕਹਾਣੀ|ਬਾਈਬਲ ਦੀ ਮਹਾਨ ਹੜ੍ਹ]]]] ਇੱਕ ਸੀ, {{blockquote|ਇਹ ਗੱਲ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ [[ਆਦਮ]] ਤੋਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਦਮ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਦਮ ਨੂੰ [[ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ] ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ। ਦੇ ਨੂਹ]] ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਵਿੱਚ, [[ਨੂਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ]] ਜੋ ਹੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚੇ ਸਨ ਤਿੰਨ ਸਨ: [[ਹਾਮ (ਨੂਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ)|ਹਾਮ]] - [[ਸ਼ੇਮ]] - [[ਯਾਫੇਥ]], ਅਤੇ ਨੂਹ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ ([[ਅਸ-ਸੱਫਾਤ]] 37:75-82, [[ਅਲ-ਬਿਦਾਯਾ ਵਾ ਅਲ-ਨਿਹਾਯਾ|ਅਲ-ਬਿਦਾਯਾ ਵਾ ਅਲ-ਨਿਹਾਯਾ]], [[ਇਬਨ ਕਥੀਰ]], 1/111 -114), ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਨੇੜੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੂਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਸਿੰਧ]] ਅਤੇ [[ਅਲ-ਹਿੰਦ]] ਤੌਕੀਰ (ਬੌਕੀਰ) (ਨੌਫ਼ਰ) ਬਿਨ ਯਕਤਾਨ ਬਿਨ ਅਬਰ ਬਿਨ। ਸ਼ਲੇਖ ਬਿਨ ਅਰਫਖਸ਼ਾਦ ਬਿਨ ਸਾਮ ਬਿਨ ਨੂਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ: ਹਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, [[ਅਲ-ਮਸੂਦੀ]] ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: (ਨੁਵੈਰ ਬਿਨ ਲੂਤ ਬਿਨ ਹਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਸਨ ਹਿੰਦ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੈ ਗਏ), ਅਤੇ [[ਇਬਨ ਅਲ-ਅਥਿਰ ]] ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: (ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ [[ਹਾਮ (ਨੂਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ)|ਹਾਮ]], [[ਕੁਸ਼ (ਬਾਈਬਲਿਕ)|ਕੁਸ਼]], [[ਮਿਸ਼ਰਮ]], [[ਫੁੱਟ]], ਅਤੇ [[ਕਨਾਨ (ਪੁੱਤਰ) ਹਾਮ ਦਾ)|ਕਨਾਨ]] ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ... ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਉਸਨੇ ਅਲ-ਹਿੰਦ (ਭਾਰਤ) ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ [[ਇਬਨ ਖਾਲਦੂਨ]] ਤੋਂ ਕਬਜੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ [[ਇਬਨ ਖਾਲਦੂਨ]] ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਹਾਮ ਲਈ, ਇੱਥੋਂ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ [[ਸੂਡਾਨ]], ਹਿੰਦ (ਭਾਰਤ), ਸਿੰਧ, [[ਕਾਪਟਸ]] (ਕਿਬਤ) ਅਤੇ ਕਨਾਨ ਸਮਝੌਤੇ ਦੁਆਰਾ... ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਸ਼ ਬਿਨ ਹਾਮ ਲਈ, ਉਸਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਤੌਰਾਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਨ। ਸੂਫਨ, [[ਸਬਾ' (ਸ਼ੈਬਾ)|ਸਬਾ]], ਅਤੇ ਜੁਇਲਾ ਅਤੇ [[ਰਾਮ]] ਅਤੇ ਸਫਾਖਾ ਅਤੇ ਰਾਮ, ਸ਼ਾਓ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਸਿੰਧ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਾਦਨ, ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [ਨਿਮਰੋਦ]] ਕੁਸ਼ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੈ, ..... ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਅਲ-ਹਿੰਦ (ਭਾਰਤ), ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਹਬਾਸ਼ਾ ([[ਅਬੀਸੀਨੀਆ]]) [[ਕੁਸ਼ (ਬਾਈਬਲਿਕ)|ਕੁਸ਼]] ਦੇ ਮੂਲ ਤੋਂ [[ਸੂਡਾਨ]] ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ। ਉਪਰੋਕਤ ਤੋਂ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਕਿ ਭਾਰਤ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂਹ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਸ਼ੇਮ]] ਨੂਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਮਾਨਦਾਰ [[ਦ੍ਰਾਵਿੜਾਂ]] ਅਤੇ ਉਹ ਜਿਹੜੇ [[ਹੈਮ (ਨੂਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ)|ਹੈਮ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ [[ਯਫੇਥ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਲਈ, ਇਹ ਘੱਟ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ [[ਤੁਰਾਨੀਅਨ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਆਏ। ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਮੂਲ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਮੂਰਤੀਵਾਦੀ [[ਅਦਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ]] ਦਰਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਵਹਿਦਤ ਅਲ-ਵਜੂਦ]] ਜਾਂ [[[ਸੂਫੀਵਾਦ]] ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ, ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਉਭਰਿਆ। . ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਨੁਕੂਲ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਿਧਾਂਤ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ, ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂ ਗ੍ਰੰਥ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਆਰੀਅਨ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਲਕੀ ਨੂੰ ਮੁਹੰਮਦ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਝੂਠਾ ਅਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਸੀ। ਕੋਸ਼ਿਸ਼।<<ref name="AHWT">{{cite book |title=الهندوسية وتأثر بعض الفرق الاسلامية بها |date=2016 |publisher=Dār al-Awrāq al-Thaqāfīyah |isbn=978-603-90755-6-1 |pages=17, 63, 95–96, 102, 156, 188–189, 554–558, 698–99, 825, 870–890, 990–991, 1067–1068, 1071, 1159 |url=https://books.google.com/books?id=zLGztAEACAAJ&q=%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B3%D9%8A%D8%A9+%D9%88%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1+%D8%A8%D8%B9%D8%B6+%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%82+%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9+%D8%A8%D9%87%D8%A7 |access-date=28 July 2023 |language=ar}}</ref><ref>{{cite web|title=প্রশ্ন : হিন্দু ধর্মে ভবিষ্যৎবাণী কোথায় থেকে আসলো? শাইখ প্রফেসর ড. আবু বকর মুহাম্মাদ যাকারিয়া (Question: Where did prophecy come from in Hinduism? Sheikh Professor Dr. Abu Bakar Muhammad Zakaria) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KteGroIh940|publisher=[[Abubakar Muhammad Zakaria]]'s YouTube page|access-date=15 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=হিন্দু ধর্ম গ্রন্থে মুহাম্মাদ ﷺ এর নাম কেন? শায়খ ড. আবু বকর মুহাম্মাদ যাকারিয়া হাফিজাহুল্লাহ (Why is the name of Muhammad ﷺ in Hindu scriptures? Sheikh Dr. Abu Bakr Muhammad Zakaria Hafizahullah) |url=https://m.youtube.com/watch?si=prTUf2qU7lmKYEBQ&v=ooZL7Rc27QE&feature=youtu.be |publisher=[[Youtube]] |access-date=26 September 2023 |language=en |date=31 July 2023}}</ref> ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== * [[ਵੇਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਪਾਧਿਆਏ]] * [[ਨਬੀਆਂ ਦਾ ਨੇਮ]] ==ਹਵਾਲਾ== {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.scribd.com/document/46775221/Kalki-Avtar-Aur-Muhammad Original Hindi Book] * [https://archive.org/details/NarasansAurAntimRishi ਨਰਸ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਰਿਸ਼ੀ] * [[iarchive:KalkiAvtar-in-English/KalkiAvatarInEnglish_djvu.txt|ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ]] dz553guqyo0gagpk1ljyji464r8b5hg 0 191408 842001 776021 2026-07-06T12:55:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842001 wikitext text/x-wiki '''ਉਤਰਨਾਲੂਰ ਨੰਗਾਈ''' ([[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]]: உத்தரநல்லூர் நங்கை) ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਪਰਾਈਅਰ ਕਵੀ ਸੀ ਜੋ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national//article60430049.ece|title='Let blind custom be buried'|last=Venkatachalapathy|first=A.R.|date=2013-08-20|access-date=2022-07-08|agency=The Hindu}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦਰਜੇਬੰਦੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਦਲਿਤ]] ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਬਚੇ ਹੋਏ ਕੰਮ, ''ਪੈਚਲੂਰ ਪਡੀਗਮ'' ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਜੀਵਨ == ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ, ਉੱਤਰਨਾਲੂਰ ਨੰਗਾਈ, ਉੱਤਰਾਆਲੂਰ (ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ) ਅਤੇ ਨੰਗਾਈ (ਮਤਲਬ ਮੈਡੇਨ) ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ [[ਵੇਦ]] ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਲਡ਼ਕੇ ਤੋਂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਖਰਕਾਰ, ਉਹ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਵਰਜਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਪਡ਼੍ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋਡ਼ਨ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਉਲੰਘਣਾ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਚਲੂਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਾਡ਼ ਕੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਾਈਆ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪੈਚਲੂਰ ਪਾਦਿਗਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national//article60430049.ece|title='Let blind custom be buried'|last=Venkatachalapathy|first=A.R.|date=2013-08-20|access-date=2022-07-08|agency=The Hindu}}</ref> ਉਸ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਆਇਤ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈਃ {{Blockquote|text=Neem and sandalwood smell distinct when they burn, But the smell of the burning Brahmin, you cannot tell. Does fire smell different when the unwashed Pulaya¹ burns? The stuff that burns and the flames that burn - how do they differ, O elders of Paichalur?|multiline=yes|title=''[[Poem 9, Paichalur Padigam]]''<ref>{{cite book |last1=Chattopadhyaya |first1=Brajadulal |title=A Social History of Early India |date=2009 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-8131719589|pages=243–244}}</ref>}} 1 ਪੁਲਾਇਆ ਇੱਕ ਦਲਿਤ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ {{Blockquote|text=சந்தனம் அகிலும் வேம்பும் தனித்தனிக் கந்தம் நாறும் அந்தணர் தீயில் வீழ்ந்தால் அவர்மணம் வீசக் காணோம் செந்தலை புலையன் வீழ்ந்தால் தீமணம் வேற தாமோ? பந்தமும் தீயும் வேறோ பாய்ச்சலூர்க் கிராமத் தாரே!|multiline=yes|title=''[[பாடல் 9, பாய்ச்சலூர் பதிகம்]]''<ref>{{cite book |last1=கோபால் நாயகர் |first1=டி |title=பாய்ச்சலூர் பதிகம் |date=1914 |publisher=கோள்டன் அச்சியந்திரசாலை |url=https://www.tamildigitallibrary.in/book-detail?id=jZY9lup2kZl6TuXGlZQdjZpel0xe&tag=%E0%AE%AA%E0%AE%BE%E0%AE%AF%E0%AF%8D%E0%AE%9A%E0%AF%8D%E0%AE%9A%E0%AE%B2%E0%AF%82%E0%AE%B0%E0%AF%8D%20%E0%AE%AA%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%95%E0%AE%AE%E0%AF%8D#book1/ |access-date=7 July 2022 |language=ta |archive-date=13 ਜਨਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230113095544/https://www.tamildigitallibrary.in/book-detail?id=jZY9lup2kZl6TuXGlZQdjZpel0xe&tag=%E0%AE%AA%E0%AE%BE%E0%AE%AF%E0%AF%8D%E0%AE%9A%E0%AF%8D%E0%AE%9A%E0%AE%B2%E0%AF%82%E0%AE%B0%E0%AF%8D%20%E0%AE%AA%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%95%E0%AE%AE%E0%AF%8D#book1/ |url-status=dead }}</ref>}} == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ]] * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਰਣ ਵਿਵਸਥਾ|ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ]] 52ce9euiwdgtm5ogv0yyi2wn2sy2nxd 0 195660 842010 828338 2026-07-06T17:15:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842010 wikitext text/x-wiki '''ਕਲਿੰਗਾ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Kalinga Literary Festival;''' [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] : कलिंग साहित्य उत्सव), ਜਿਸ ਨੂੰ '''KLF''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਸ਼ਹਿਰ [[ਭੁਬਨੇਸ਼ਵਰ|ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ]], [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਸ਼ਮੀ ਰੰਜਨ ਪਰਿਦਾ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ।<ref name="the week 2020">{{Cite web |date=4 April 2020 |title=Kalinga Literary Festival to pay tribute to Mahatma Gandhi |url=https://www.theweek.in/content/archival/wire-updates/national/2019/06/30/lst4-festival-literature%20kalinga.html |access-date=8 December 2020 |website=The Week |archive-date=7 ਅਕਤੂਬਰ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251007183159/https://www.theweek.in/content/archival/wire-updates/national/2019/06/30/lst4-festival-literature%20kalinga.html |url-status=dead }}</ref><ref name="telegraph india 2016">{{Cite web |last=Ambaly |first=Anwesha |date=18 June 2016 |title=Kalinga Literary Festival all set to begin today |url=https://www.telegraphindia.com/odisha/kalinga-literary-festival-all-set-to-begin-today/cid/1506468 |access-date=8 December 2020 |website=Telegraph India}}</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ KLF ਕਿਤਾਬ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਜੋ ਕਿ ਕਲਿੰਗਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕਲਿੰਗਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕਲਿੰਗਾ ਕਰੂਬਾਕੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਨ, ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="times1">{{Cite web |date=2017-06-06 |title=Anand Neelakantan awarded Kalinga International Literary Award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/anand-neelakantan-to-be-awarded-kalinga-international-literary-award/articleshow/59019117.cms |access-date=2020-12-11 |website=The Times of India}}</ref>  == ਸਮਾਂਰੇਖਾ == ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ 2014 ਵਿੱਚ [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਉੜੀਆ ਭਾਸ਼ਾ]], ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="odisha diary 2020">{{Cite web |date=26 July 2020 |title=India's leading lit fest Kalinga Literary Festival (KLF) Goes for Crowd Funding |url=https://orissadiary.com/indias-leading-lit-fest-kalinga-literary-festival-klf-goes-for-crowd-funding/ |access-date=8 December 2020 |website=Odisha Diary |archive-date=19 ਜਨਵਰੀ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119201652/https://orissadiary.com/indias-leading-lit-fest-kalinga-literary-festival-klf-goes-for-crowd-funding/ |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਪੱਤਰਕਾਰ-ਲੇਖਿਕਾ ਰਸ਼ਮੀ ਰੰਜਨ ਪਰਿਦਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਟੀਮ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀ ਨਾਇਕ ਅਤੇ ਸਿਤਾਨਸੂ ਮਹਾਪਾਤਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="pioneer 2017">{{Cite web |last=Pioneer |first=The |date=19 June 2017 |title=Three-day Kalinga literary Festival ends |url=https://www.dailypioneer.com/2017/state-editions/three-day-kalinga-literary-festival-ends.html |access-date=8 December 2020 |website=The Pioneer |archive-date=29 ਦਸੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229171726/https://www.dailypioneer.com/2017/state-editions/three-day-kalinga-literary-festival-ends.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|location=New Delhi}}</ref> ਦੂਜਾ ਕਲਿੰਗਾ ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ 2015 ਵਿੱਚ 'ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਵਜੋਂ' ਦੇ ਥੀਮ ਨਾਲ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੁੱਖ ਸੈਸ਼ਨ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ, ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ, ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਹਿਤ, ਦਲਿਤ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਸਾਹਿਤ, ਮੀਡੀਆ, ਮਾਧਿਅਮ, ਸੰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ, ਭਾਸਾ ਸਾਹਿਤ ਬਨਾਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਅੰਤਰ-ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸਨ। ਤੀਜਾ KLF ਐਡੀਸ਼ਨ 18 ਅਤੇ 19 ਜੂਨ 2016 ਨੂੰ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੁਲਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੁਲਾਰੇ [[ਪੀਊਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ|ਪਿਊਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ]], ਆਰਿਫ਼ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ, [[ਰਾਹੁਲ ਪੰਡਿਤਾ]], ਹਰਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾਸ, ਸੁਬਰਤ ਕੁਮਾਰ ਪਰੂਸਟੀ ਸਨ। ਇਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੈਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਤਿਆਨੰਦ ਨਿਰੂਪਮ, ਵਿਨੀਤ ਕੁਮਾਰ, ਕੇਦਾਰ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਸੰਗਮ ਲਹਿਰੀ, [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ]] ਅਤੇ ਸੁਜੀਤ ਮੋਹਾਪਾਤਰਾ ਵਰਗੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ।<ref name="telegraph india 2016"/> ਚੌਥਾ ਐਡੀਸ਼ਨ 10 ਜੂਨ 2017 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ [[ਸੀਤਾਕਾਂਤ ਮਹਾਪਾਤਰ|ਸੀਤਾਕਾਂਤ ਮਹਾਪਾਤਰਾ]] ਅਤੇ ਰਮਾਕਾਂਤ ਰੱਥ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ "ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਲਈ ਸਾਹਿਤ" ਸੀ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਸਮਾਗਮ (10 ਤੋਂ 12 ਜੂਨ) ਵਿੱਚ [[ਭਾਲਚੰਦਰ ਨੇਮਾਡੇ]], ਐਚਐਸ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਕਾਸ਼, [[ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਸਿੰਘ]], ਹਰਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾਸ, ਆਨੰਦ ਨੀਲਕੰਤਨ, [[ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਪੁਸ਼ਪਾ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਰਾਏ|ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਰੇਅ]] ਸਮੇਤ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੁਲਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਇਸ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ: ਕਲਿੰਗਾ ਕਰੂਬਾਕੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਿੰਗਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ।<ref name="outlook india">{{Cite web |date=18 May 2017 |title=Odisha: Kalinga Literary Festival |url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/55427/odisha-kalinga-literary-festival |access-date=8 December 2020 |website=Outlook India}}</ref><ref name="telegraph india 2017">{{Cite web |date=11 June 2017 |title=Exchange of ideas at Kalinga lit fest |url=https://www.telegraphindia.com/odisha/exchange-of-ideas-at-kalinga-lit-fest/cid/1401108 |access-date=8 December 2020 |website=Telegraph India}}</ref><ref name="Indian Express 2017">{{Cite web |date=12 June 2017 |title=Poet, essayist Haraprasad Das gets Kalinga Literary Award |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/books/poet-essayist-haraprasad-das-gets-kalinga-literary-award-4700052/ |access-date=8 December 2020 |website=The Indian Express}}</ref><ref name="pioneer 2017"/><ref name="Rawat 2017">{{Cite web |last=Rawat |first=Surabhi |date=2017-06-10 |title=4th Kalinga Literary Fest begins |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/features/4th-kalinga-literary-fest-begins/articleshow/59083511.cms |access-date=8 December 2020 |website=The Times of India}}</ref> ਪੰਜਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ 2018 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 8 ਤੋਂ 10 ਜੂਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਅਮੀਸ਼ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]], ਰਾਮੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ, ਪਵਨ ਵਰਮਾ, [[ਜਯੰਤ ਮਹਾਪਾਤਰਾ]], ਰਮਾਕਾਂਤਾ ਰਥ, ਗੌਰਹਰੀ ਦਾਸ ਸਮੇਤ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਪੀਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰਹੱਸਮਈ ਕਲਿੰਗਾ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਕਵਿਤਾ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref name="Firstpost 2018">{{Cite web |date=9 June 2018 |title=Kalinga Literary Festival kicks off in Odisha; Amish Tripathi, Nirupama Rao receive awards from Dharmendra Pradhan |url=https://www.firstpost.com/entertainment/kalinga-literary-festival-kicks-off-in-odisha-amish-tripathi-nirupama-rao-receive-awards-from-dharmendra-pradhan-4503235.html |access-date=8 December 2020 |website=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-06-08 |title=THREE-DAY KALINGA LITERARY FESTIVAL KICKS OFF |url=https://www.orissapost.com/three-day-kalinga-literary-festival-kicks-off/ |access-date=2020-12-11 |website=OrissaPOST}}</ref> ਛੇਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ 19 ਤੋਂ 21 ਜੁਲਾਈ 2019 ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 250 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੁਲਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ "ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਚਾਰ: ਸੱਚ, ਅਹਿੰਸਾ, ਸਦਭਾਵਨਾ" ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ [[ਗਾਂਧੀਵਾਦ|ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ]] 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਨਮਿਤਾ ਗੋਖਲੇ]], ਆਨੰਦ ਨੀਲਕਾਂਤਨ, [[ਅਨੂ ਚੌਧਰੀ]] ਅਤੇ [[ਰਸ਼ਮੀ ਬਾਂਸਲ]] ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="kalinga tv">{{Cite web |date=17 July 2019 |title=Kalinga Literary Festival 2019 to begin from 19 July to continue till July 21 |url=https://kalingatv.com/state/kalinga-literary-awards-2019-to-begin-from-july-19/ |access-date=8 December 2020 |website=KalingaTV}}</ref><ref name="news18 2019">{{Cite web |date=15 July 2019 |title=Honours for Noted Authors at Upcoming Kalinga Litfest |url=https://www.news18.com/news/lifestyle/honours-for-noted-authors-at-upcoming-kalinga-litfest-2231669.html |access-date=8 December 2020 |website=News18}}</ref> == ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਤਾਲਾਬੰਦੀ 2020|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਲੌਕਡਾਊਨ]] ਦੌਰਾਨ, KLF ਨੇ KLF ਭਾਵ ਸੰਵਾਦ ਵੈਬਿਨਾਰ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ ਸਤੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ 300 ਸੈਸ਼ਨ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|location=New Delhi}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-09-17 |title=Sticking to Idealism |url=https://www.newindianexpress.com/lifestyle/books/2020/sep/17/sticking-to-idealism-2197834.html |access-date=8 December 2020 |website=New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-07-27 |title=Kalinga Lit Fest's Bhava Samvad Celebrates Literature In Time Of Pandemic |url=https://www.outlookindia.com/website/story/entertainment-news-kalinga-lit-fests-bhava-samvad-celebrates-literature-in-time-of-pandemic/383721 |website=Outlook}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-09-11 |title=Kalinga Literary Festival Book Awards 2020-21 announced |url=https://www.sundayguardianlive.com/culture/kalinga-literary-festival-book-awards-2020-21-announced |website=Sunday Guardian |access-date=2025-03-16 |archive-date=2021-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211114091001/https://www.sundayguardianlive.com/culture/kalinga-literary-festival-book-awards-2020-21-announced |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕਲਿੰਗਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕਲਿੰਗਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਕਲਿੰਗਾ ਕਰੂਬਾਕੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਕੇ.ਐਲ.ਐਫ. ਕਾਠਮੰਡੂ == ਕਲਿੰਗਾ ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ ਨੇ [[ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ]], [[ਨੇਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ|ਸਾਹਿਤ]] ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ 2022 ਤੋਂ ਕਾਠਮੰਡੂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="The Kathamandu Post">{{Cite web |date=10 August 2022 |title=Kathmandu edition of Kalinga Literary Festival to be held in October |url=https://kathmandupost.com/national/2022/08/10/kathmandu-edition-of-kalinga-literary-festival-in-october |access-date=10 August 2022 |website=The Kathamandu Post}}</ref><ref name="Khabarhub 2022">{{Cite web |last=Khabarhub |first=The |date=15 October 2022 |title=Kalinga Literary Festival begins in Kathmandu |url=https://english.khabarhub.com/2022/15/276738/ |access-date=15 October 2022 |website=Khabarhub}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ ਮੇਲੇ]] 33b5h7v2vdvqxapbj9sgq0u7g70e40z 0 202267 842025 828743 2026-07-06T23:08:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842025 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:52_Hukams_Inscribed_at_Gurudwara_Paonta_Sahib.jpg|right|thumb|[[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ]] [[ਨੰਦੇੜ|ਨਾਂਦੇੜ]] ਵਿਖੇ 52 ਹੁਕਮ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ।]] {{Sikhism sidebar}} 52 ਹੁਕਮ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਵਿੱਚ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹਨ ਜੋ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਨੰਦੇੜ|ਨਾਂਦੇੜ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1708 ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite book|location=Michigan, US}}</ref><ref>{{Cite book|location=Jalandhar}}</ref> ਇਹ ਹੁਕਮ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖਾਲਸੇ]] ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਦਾ ਸਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਲਈ ਇੱਕ ਆਚਾਰ ਸੰਹਿਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ([[ਸਿੱਖ|ਅਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ]]) ਸਾਰੇ 52 ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। == ਕਮਾਂਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਰੋਮਨਾਈਜ਼ਡ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਵਿੱਚ 52 ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ: # ਧਰਮ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ - ਧਰਮੀ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰੋ। # ਦਸਵੰਦ ਦੇਣਾ - ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਦਾਨ ਕਰੋ। # ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੰਠ ਕਰਨੀ - ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ। # ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਉਤਨਾ - ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ (ਸਵੇਰ ਸਵੇਰੇ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੇਰੇ 3 ਤੋਂ 6 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੌਰਾਨ ਉੱਠਣਾ। # ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ - ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। # ਗੁਰਸਿੱਖਾ ਪਾਸੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝਣੇ - ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਰਥ ਸਿੱਖੋ। # ਪੰਜ ਕੱਕਾਰ ਦੀ ਰਹਿਤ ਦਰਿ ਰੁਖਨੀ - ਪੰਜ ਕੱਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਪੰਜ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ. # ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ - ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ। # ਸਤਿ ਸਰੂਪ ਸਤਿਗੁਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਣਾ - ਸੱਚੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰੋ ਅਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰੋ। # ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਮੰਨਣਾ - ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਮੰਨੋ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। # ਕਰਜਾਨ ਦੀਏ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨੀ - ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰੋ। # ਜੰਮਣ, ਮਰਨ, ਜਾ ਵਿਆਹ ਮੋਕੇ ਜੁਪ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰ ਤਿਹਾਵਲ (ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਕਰ ​​ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆ ਪੰਜ ਪੌੜੀਆ, ਅਰਦਾਸ, ਪ੍ਰਥਮ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਅਟੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਾਰਤਾ ਕੇ ਓਪਰੁੰਤ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਨੂਂ ਵਾਰਤਿਆ, ਜਨਮ ਮਰਨ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਲਈ। ਭਗਤੀ ਪਾਠ ਪਾਠ; ਕੜਾਹ ਪਰਸ਼ਾਦ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ, ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੰਜ ਪਾਠ ਕਰੋ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵੰਡੋ, ਗ੍ਰੰਥੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਵੋ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੂਜਾ ਲਈ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੰਗਤ ਨੂੰ। # ਜੱਦ ਤਕ ਕੜਾਹ ਪਰਸ਼ਾਦਿ ਵਰਤਦਾ ਰਹੇ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਅਡੋਲ ਬਥੇਰੇ ਰਹੇ - ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੜਾਹ ਪਰਸ਼ਾਦ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। # ਆਨੰਦ ਵਿਆ ਬਿਨਾ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਨਹੀ ਕਰਨਾ - ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਸਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। # ਪਰ ਇਸਤਰੀ, ਮਾਂ ਭੈਣ, ਧੀ ਭੈਣ, ਕਰ ਜਾਣੀ। ਪਰ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਸੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ - ਆਪਣੀ ਵਿਆਹੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਧੀਆਂ ਸਮਝੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਵਿਆਹੁਤਾ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾ ਬਣਾਓ। # ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਫਿਟਕਾਰਨਾ - ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ, ਜਾਂ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਾ ਕਰੋ। # ਜਗਤ ਜੂਠ ਤੰਬਾਕੂ ਬਿਖੀਆ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ - ਸੰਸਾਰੀ ਤਰੀਕਿਆਂ, ਝੂਠ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੰਬਾਕੂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ। # ਰਹਿਤਵਾਨ ਆਤੇ ਨਾਮ ਜਪਣ ਵਾਲੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਨੀ - ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਰੱਬੀ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬਣਾਓ। # ਕਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਦਰੀਦਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ - ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਲਸੀ ਨਾ ਬਣੋ। # ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਕਥਾ ਆਤੇ ਕੀਰਤਨ ਰੋਜ਼ ਸੁਨਾਣਾ ਤੇ ਕਰਨਾ - ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਵਚਨ/ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਗਾਇਨ ਕਰੋ। # ਕਿੱਸੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ, ਚੁਗਲੀ, ਆਟੇ ਇਰਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ - ਨਾ ਚੁਗਲੀ ਕਰੋ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰੋ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰੋ। # ਧੰਨ, ਜਵਾਨੀ, ਤੈ ਕੁਲ ਜਾਤ ਦਾ ਅਭਿਮਾਨ ਨਾਈ ਕਰਨਾ (ਨਾਨਕ ਦਾਦਕ ਤਾਂ ਦੁਆਏ ਗੋਠ। ਸਾਕ ਗੁਰੂ ਸਿੱਖਨ ਸੰਗ ਹੋਥ) – ਧਨ, ਜਵਾਨੀ, ਗੋਤ ਜਾਂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਨਾ ਕਰੋ। (ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਕਬੀਲੇ ਜਾਂ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਹਨ।) # ਮਤਿ ਉਚੀ ਤੈ ਸੁੱਚੀ ਰੱਖਣੀ - ਧਾਰਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ। # ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਨ ਤਉ ਕਦੈ ਨਾ ਤਰਨਾ – ਨੇਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ। # ਬੁਧ ਬਲ ਦਾ ਦਾਤਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ - ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਭ-ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਦਭੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰੋ। # ਸੁਗੰਧ (ਕਸਮ/ਸੌਂਹ) ਦੀਏ ਕਰ ਇਤਬਾਰ ਜਾਣੋਂ ਵਾਲੇ ਤੈ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ - ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਹੁੰਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਕਰੋ। # ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਚਾਰ - ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਯਮ। # ਰਾਜਨੀਤੀ ਵੀ ਪਰ੍ਹਣੀ - ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹੋ। # ਦੁਸ਼ਮਨ ਨਾਲ ਸਾਮ, ਦਾਮ, ਭੇਦ, ਆਦਿਕ ਉਪਾਓ ਵਾਰਤਨੇ ਖਾਏ ਉਪਰੰਤ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਧਰਮ ਹੈ – ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵੇਲੇ, ਕੂਟਨੀਤੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ (ਸੁਲਾਹ, ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਸਮੂਹ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਕਾਰਨ), ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰੋ। # ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਘੋੜ-ਸਵਾਰੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ - ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ। # ਦੂਸਰਾ ਧਰਮਾ ਦੀਏ ਪੁਸਤਕਾ, ਵਿਦਿਆ ਪਰ੍ਹਣੀ। ਪਰ ਭਰੋਸਾ ਡਰਿਹ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਅਕਾਲ ਪੁਰਖੁ ਉਤੇ ਹੀ ਰਖਣਾ – ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ/ਗਿਆਨ ਪੜ੍ਹੋ। ਪਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ [ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ] ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਭਰੋਸਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਰੱਖੋ। # ਗੁਰੁਪਦੇਸਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਧਰਣਾ - ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੋ। # ਰਹਿਰਾਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰ ਖਰੈ ਹੋ ਕੈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨੀ - ਰਹਿਰਾਸ [ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਅਰਦਾਸ] ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖੜੇ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰੋ। # ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਸੋਹਿਲਾ ਆਤੇ ‘ਪਉਨ ਗੁਰੂ ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ…’ ਸਲੋਕ ਪਰਣਾ – ਦੇਰ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸੋਹਿਲਾ [3 ਭਜਨ] ਅਤੇ “ਪਵਣ ਗੁਰੂ ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ…” ਦਾ ਪਾਠ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰੋ। # ਕੇਸ ਨੰਗੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ - ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗੇ ਨਾ ਛੱਡੋ। # ਸਿੰਘਾ ਦਾ ਅਦਾਆ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਉਣਾ - ਕਿਸੇ ਸਿੰਘ [ਜਾਂ ਕੌਰ] ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰੋ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ [ਜਾਂ ਕੌਰ] ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਅੱਧਾ ਛੋਟਾ ਨਾ ਕਰੋ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਪਨਾਮ ਨਾ ਕਹੋ। # ਸ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਪੀਨੀ-ਪਿਆਉਨੀ – ਸ਼ਰਾਬ ਨਾ ਪੀਓ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵਰਤੋ।[ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ] # ਸਿਰਿ ਮੁਨੈ ਨ ਕਨਈਆ ਨਹਿ ਦੀਨੇ ॥ ਉਸੁ ਘਰ ਦੀਵੇ ਜਿਥੈ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖੁ ਦੇਇ ਸਿੱਖਿ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਜਾ-ਏ ਨ ਹੋਵੇ, ਭਲੇ ਸੁਭਾ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਬਿਬਾਕੇ ਆਟੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋਵੇ – ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਧੀ ਦਾ ਹੱਥ ਨਾ ਦਿਓ। ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿਓ ਜਿੱਥੇ ਅਨਾਦਿ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਕਰਜ਼ ਦੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਘਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਹੈ। # ਸੁਭ ਕਾਰਜ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ - ਸਾਰੇ ਵਪਾਰਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ। # ਚੁਗਲੀ ਕਰ ਕਿਸੈ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਵਿਗੜਨਾ - ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਾਰੇ ਚੁਗਲੀ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਨਾ ਕਰੋ। # ਕੌਰਾ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਕਹੀਨਾ - ਕੌੜੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਬੋਲੋ। # ਦਰਸ਼ਨ ਯਾਤਰਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਹੀ ਕਰਨੀ - ਸਿਰਫ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਰੋ। # ਬਚਨ ਕਰਨੇ ਪਾਲਣੇ - ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਵਾਅਦੇ ਪੂਰੇ ਕਰੋ। # ਪਰਦੇਸੀ, ਲੋਰਵਾਂ, ਦੁਖੀ, ਆਪੁੰਗ ਮਨੁਖ ਦੀ ਯਥਾਹਸ਼ਕਤ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ - ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ, ਉਦਾਸੀ, ਲੋੜ, ਅਪੰਗਤਾ ਜਾਂ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਕਰੋ। # ਧੀ ਪੁੱਤਰੀ ਦਾ ਧਨ ਬਿਖ ਕਰ ਜਾਣਨਾ - ਇਹ ਸਮਝੋ ਕਿ ਧੀ ਦੀ ਕਮਾਈ ਲੈਣਾ ਜ਼ਹਿਰ ਹੈ [ਲਾਲਚੀ ਨਾ ਬਣੋ]। # ਦਿਖਾਵੇ ਦਾ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ ਬਨਾਨਾ - ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਬਾਹਰੋਂ ਸਿੱਖ ਬਣ ਕੇ ਨਾ ਬਣੋ। # ਸਿੱਖੀ ਕੇਸ-ਸੁਆਸਾ ਸੰਗ ਨਿਭਾਓਣੀ - ਹਰ ਸਾਹ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਵਾਂਗ ਜੀਓ ਜਿਸਦੇ ਵਾਲ ਕੱਟੇ ਨਾ ਹੋਣ। ਇਹ ਜਾਣੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣਾ ਹੈ (ਭਾਵ ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਕੱਟੋ/ਹਟਾਓ)। # ਚੋਰੀ, ਯਾਰੀ, ਠੁੱਗੀ, ਧੋਖਾ, ਡਗਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ - ਚੋਰੀ, ਵਿਭਚਾਰ, ਧੋਖਾਧੜੀ, ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ ਲੁੱਟਮਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ। # ਸਿੱਖ ਦਾ ਇਤਬਾਰ ਕਰਨਾ - ਸਿੱਖ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੋ। # ਝੁਠਿ ਗਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ – ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਨਾ ਦਿਓ। # ਧ੍ਰੋਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ - ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਲੈਣਾ। # ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਿ ਇਕ ਰਸ ਵਰਤਾਉਣਾ - ਲੰਗਰ [ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਮੁਫਤ ਭਾਈਚਾਰਕ ਰਸੋਈ] ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੋ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਰਹਿਤ|ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.youtube.com/watch?v=LL6UXuNIP7A&list=PL5UNLfJ1TsJl_MRE1175gbbrEsUp8ug8s ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ 52 ਹੁਕਮ] - ''ਸਿੱਖੀ ਵੀਡੀਓ ਲੜੀ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਗੱਲਾਂ'' * [https://www.sikhsangat.com/index.php?/topic/23439-52-hukam-of-guru-gobind-singh-ji/ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ 52 ਹੁਕਮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260309223703/https://www.sikhsangat.com/index.php?/topic/23439-52-hukam-of-guru-gobind-singh-ji/ |date=2026-03-09 }} - ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਦਸਤੂਰ]] 32z2p4rnpzxiat4nlvqumpjxowggeni 3 204771 842009 2026-07-06T17:11:15Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 842009 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=ਸ਼ਾਂਹਜ਼ੇਬ}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 6 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) fm6kwv7fq65o9hj48nny7nghtb0l49i 3 204772 842013 2026-07-06T17:37:19Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 842013 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Gurpreetbaba1}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:37, 6 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) iv5w2s8obry07d6vwsaqdl0vv6jtqy3 3 204773 842019 2026-07-06T20:47:40Z Mfield 58361 Mfield ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Adamnewwikipedianaccount]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Vaniliyana von Halw]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Adamnewwikipedianaccount|Adamnewwikipedianaccount]]" to "[[Special:CentralAuth/Vaniliyana von Halw|Vaniliyana von Halw]]" 842019 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Vaniliyana von Halw]] on4c7tvr022wv5ztrpzpt6phrgf0bwj 3 204774 842032 2026-07-07T02:02:26Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 842032 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Santcrers}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 02:02, 7 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) oidpx05crs1ucubgsj59z0bvxsem5oi