ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2791 842063 842021 2026-07-07T20:00:12Z Nitesh Gill 8973 /* ਇਤਿਹਾਸ */ 842063 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ | native_name = ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ | native_name_lang = | image = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ.jpg | caption = ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ | religious_affiliation = [[ਸਿੱਖੀ]] | location = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | state = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | country = [[ਭਾਰਤ]] | map_type = India Punjab#India#Asia | map_size = 200 | coordinates = {{coord|31|37|12|N|74|52|35|E|region:IN-PB|display=inline,title}} | year_completed = 1589 (ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ), 1604 (ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ) {{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} | groundbreaking = ਦਸੰਬਰ 1581{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} | website = {{Official URL}} }} '''ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ''' ਜਾਂ '''ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ''' ({{IPA-pa|dəɾbaːɾ saːh(ɪ)b}}; ਭਾਵ: ਰੱਬ ਦਾ ਘਰ) [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਸਥਾਨ ([[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ]]) ਹੈ।<ref name=eos>{{cite web |url= http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx|title= Harimandar |last1=Kerr |first1=Ian J.|website=Encyclopaedia of Sikhism|publisher=Punjabi University Patiala|access-date=1 July 2018}}</ref><ref>{{cite book|author=Eleanor Nesbitt|title=Sikhism: A Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=zD8SDAAAQBAJ|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-280601-7|pages=67–69, 150}}</ref> ਇਹ [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=eos/>{{sfn|The Editors of Encyclopaedia Britannica|2014}} ਇਹ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] ਦੁਆਰਾ 1577 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਏ ਗਏ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod|2014|p=33}}{{sfn|Pardeep Singh Arshi|1989|pp=5–7}} ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਵਿੱਚ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ|ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41-42}} 1604 ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਨੇ ਇੱਥੇ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੇ ਇੱਕ ਖਰੜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ "ਅਠ ਸਠ ਤੀਰਥ" ਕਿਹਾ।<ref name="eos" /><ref name="Cole2004p7">{{harvnb|W. Owen Cole|2004|page=7}}</ref> ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1606 ਵਿੱਚ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1757, 1762 ਅਤੇ 1764 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਹਮਲਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵੀ 1657 ਦੇ [[ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ]] ਵਾਲੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ [[ਬੁੰਗਾ]] ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੜੀਵਾਰ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਚਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ 1764 ਵਿੱਚ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਦੁਆਰਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਹਰਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਰਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, [["ਸਵਰਨ ਮੰਦਰ"]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ 1830 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ [[ਅਰਬ ਲੋਕ|ਅਰਬ]], [[ਭਾਰਤੀ]] ਅਤੇ [[ਯੂਰਪ|ਯੂਰਪੀ]] ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਫ ਝਲਕਦੇ ਹਨ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੇ ਚਾਰ ਦੁਆਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਹਰ [[ਧਰਮ]], ਨਸਲ, ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦੇ [[ਲੰਗਰ]] ਵਿੱਚ ਹਰ ਮੁਲਕ, ਧਰਮ, ਜਾਤੀ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ [[ਲੰਗਰ|ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ]] ਛੱਕਦੇ ਹਨ। == ਨਾਮਕਰਨ == ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=eos/><ref>{{Cite book |last=Asher |first=Catherine Blanshard |url=https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&pg=316 |title=Architecture of Mughal India |year=1992 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26728-1 |page=316 |language=en |quote=Situated in the middle of an enormous tank connected to land via a long causeway, the shrine is known as Harimandir. |access-date=11 March 2022 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101150152/https://books.google.com/books?id=3ctLNvx68hIC&pg=316 |url-status=live }}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ "ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਸ਼ਕ" ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Harmandir-Sahib">{{cite encyclopedia |title=Harmandir-Sahib |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |year=2014 |url=https://www.britannica.com/topic/Harmandir-Sahib |access-date=2 May 2018|archive-date=10 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180310123229/https://www.britannica.com/topic/Harmandir-Sahib |url-status=live}}</ref> "ਹਰਿਮੰਦਰ" ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ: "ਹਰਿ", ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿਦਵਾਨ "ਰੱਬ" ਵਜੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ,<ref name=eos/> ਅਤੇ "ਮੰਦਰ", ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ "ਘਰ" ਹੈ।{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod|2014|p=146}} "ਸਾਹਿਬ" ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਕਸਰ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book |last=McLeod |first=W.H. |title=Historical Dictionary of Sikhism |publisher=Rowman & Littlefield |year=2014 |isbn=978-1442236011 |page=269}}</ref> ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ "ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ" ਨਾਮ ਦੇ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੀਰਤਪੁਰ ਅਤੇ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਹਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ।{{sfn|Henry Walker|2002|pp=95-98}}<ref>{{cite book|author=H. S. Singha|title=The Encyclopedia of Sikhism |url=https://books.google.com/books?id=gqIbJz7vMn0C&pg=PA97 |year=2000 |publisher=Hemkunt Press|isbn=978-81-7010-301-1|page=97}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੀਂਹ 1577 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਟੱਕ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖੀ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨੇੜੇ ਦੇ [[ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ]] ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਕੁਝ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ [[ਅਕਬਰ]] ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ, ਚੱਕ ਰਾਮਦਾਸ ਜਾਂ ਚੱਕ ਗੁਰੂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਵਾਇਆ, ਸੰਤੋਖਸਰ ਤੇ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਵਾਇਆ, ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ [[ਕੌਲਸਰ]] ਤੇ [[ਬਿਬੇਕਸਰ]] ਦੇ ਤਲਾਅ ਖੁਦਵਾਏ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਹਦੂਦ ਵਿੱਚ [[ਲੋਹਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉੱਸਰਵਾਇਆ। 1635 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ [[ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ ਤਾਂ ਤਕਰੀਬਨ 65 ਸਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ [[ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ]] ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਹੇਠ ਰਿਹਾ। 1699 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨ ਉਪਰੰਤ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਉਤਾਰ-ਚੜਾਉ ਹੋਏ। 1765 ਵਿੱਚ ਮਿਸਲਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਕਈ ਮਿਸਲ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੇ ਬੁੰਗੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਕਟੜੇ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਜੋ ਕਿ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੇ ਦਸਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਸਨ। ਅਹਿਮ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਘਾ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ 1801 ਤੱਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਨੇ 1805 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਮਜ਼ਮਾ ਤੋਪ ਤੇ ਭੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿਲੇ ਅਤੇ ਤੋਸ਼ੇਖਾਨੇ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। 1815 ਵਿੱਚ [[ਰਾਮਗੜੀਆ]] ਕਿਲ੍ਹਾ ਹਥਿਆ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ 1820 ਵਿੱਚ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਤੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲੈਣ ਬਾਅਦ ਪੂਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਲ੍ਹਾ [[ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ]] ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਬਾਗ ਲਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉੱਤੇ ਸੋਨਾ ਜੜਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਸਭ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸਨਅਤੀ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। === ਉਸਾਰੀ === [[File:Ranjit Singh at Harmandir Sahib - August Schoefft - Vienna 1850 - Princess Bamba Collection - Lahore Fort.jpg|thumb|ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹਨ।]] ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਸੰਸਕਰਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਗਜ਼ਟੀਅਰ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮਾਲਕਾਂ ਤੋਂ 700 ਰੁਪਏ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦਾਨ ਨਾਲ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ, ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦਾਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾਨ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=eosramdas>{{cite web |author=G.S. Mansukhani |title=Encyclopaedia of Sikhism |url=http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |publisher=Punjab University Patiala |access-date=19 January 2017 |archive-date=29 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729230458/http://www.learnpunjabi.org/eos/index.aspx |url-status=live }}</ref>{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod| 2014|p=67}} [[File:The Golden Temple in 1840.png|thumb|ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਲਗਭਗ 1840]] 1581 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} ਉਸਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸਾਲ ਲੱਗ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ। ਅਰਵਿੰਦ-ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡੇਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਅਸਥਾਨ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੁਲ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅੰਤਮ ਟੀਚਾ ਇੱਕ ਸੀ,{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} 1589 ਵਿੱਚ, ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸੂਫੀ ਸੰਤ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਲਵਾਦ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਹੈ।{{sfn|Louis E. Fenech|W. H. McLeod|2014|p=205}}<ref>{{cite book |title=State Formation and the Establishment of Non-Muslim Hegemony: Post-Mughal 19th-century Punjab |author=Rishi Singh |year=2015 |publisher=Sage Publications India |isbn=978-9351505044}} It is, however, possible that Mian Mir, who had close links to Guru Arjan, was invited and present at the time of the laying of the foundation stone, even if he did not lay the foundation stone himself.</ref> ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite book |title=State Formation and the Establishment of Non-Muslim Hegemony: Post-Mughal 19th-century Punjab |author=Rishi Singh |year=2015 |publisher=Sage Publications India |isbn=978-9351505044}}</ref> ਉਦਘਾਟਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰੋਵਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। 16 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਸੰਕਲਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਰੱਖੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।{{sfn|Nikky-Guninder Kaur Singh |2011|pp=34–35}} ਅਠ ਸਠ ਤੀਰਥ ("68 ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਅਸਥਾਨ"), ਪਰਕਰਮਾ (ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਰਸਤਾ) ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਉੱਚੀ ਛੱਤਰੀ ਹੈ।<ref name=eos/><ref name="Cole2004p7"/><ref>{{cite book |author=Madanjit Kaur |title=The Golden Temple: Past and Present |location=Amritsar |publisher=Dept. of Guru Nanak Studies, Guru Nanak Dev University Press |year=1983 |page=174 |oclc=18867609 |url=http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPageContent.jsp?ID=2638&page=240&CategoryID=1&Searched=W3GX |access-date=2 September 2020 |archive-date=4 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204001403/http://www.panjabdigilib.org/webuser/searches/displayPageContent.jsp?ID=2638&page=240&CategoryID=1&Searched=W3GX |url-status=live }}</ref> ਇਹ ਨਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਬਲਿਊ. ਓਵਨ ਕੋਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮੰਦਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨਾ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ 68 ਹਿੰਦੂ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਕਿ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਸਾਰੇ 68 ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।<ref name="Cole2004p6">{{harvnb|W. Owen Cole|2004|pages=6–9}}</ref>{{sfn|Pashaura Singh| Louis E. Fenech|2014|pp=435–436}} ਅਰਵਿੰਦ-ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡੈਅਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਬਿੰਦੂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।{{sfn|Arvind-Pal Singh Mandair|2013|pp=41–42}} [[File:Golden Temple, Amritsar 03.jpg|thumb|ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਰ]] === ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੱਕ === ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਂਈ ਮੀਂਆ ਮੀਰ (1550-1635) ਪਾਸੋਂ 28 ਦਸੰਬਰ 1588 ਨੂੰ ਰੱਖਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ (1534-1581) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਹਵਾਲਿਆ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੁੰਗ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਖਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਦੁਸਰੇ ਪਾਸੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਵਲੋਂ [[ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ]] ਨੂੰ ਉਸ ਵਕਤ ਤੋਹਫੇ ਵਜੋਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਠੀਕ ਵਿੱਚਕਾਰ ਹੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉਸਾਰੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ, 16 ਅਗਸਤ 1604 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤੀ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]] ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਅਤੇ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਜੋ ਮਰਯਾਦਾ ਬੰਨ੍ਹੀ ਸੀ ਉਹ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਾਇਮ ਹੈ। ਜਦ 1635 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਛੱਡ ਕੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] ਜਦ 1664 ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਏ ਤਾਂ ਨਵੇਂ ਵਾਰਸਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿਤਾ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਲਏ। === ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੌਰਾਨ === ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ 1699 ਈਸਵੀ ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਭੁਪਾਲ ਸਿੰਘ]], [[ਭਾਈ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ]], [[ਕੇਹਰ ਸਿੰਘ]], [[ਦਾਨ ਸਿੰਘ]], [[ਕੀਰਤ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੇਜਿਆ।<ref>https://www.rozanaspokesman.in/opinion/special-article/130421/historical-day-of-creation-of-khalsa-panth.html</ref> 1709 ਤੋਂ 1765 ਵਿੱਚਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਵਾਲਾ ਸਨ। 1733 ਵਿੱਚ ਜਦ [[ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿੱਧ [[ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਨਵਾਬੀ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਾਲੀ ਰੌਣਕ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਪਰ 1735 ਵਿੱਚ ਅਹਿਦਨਾਮਾ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਸਿਖਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤੇ 1737 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਕੋਤਵਾਲ ਥਾਪ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। [[ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿਤੱਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਹਰਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ [[ਮੀਰਾਂ ਕੋਟ]] ਦੇ [[ਭਾਈ ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ]] ਤੇ ਮਾੜੀ ਕੰਬੋਕੇ ਦੇ [[ਭਾਈ ਸੁਖਾ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਭੇਸ ਵਟਾ ਕੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਦਾ ਸਿਰ ਜਾ ਵੱਢਿਆ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਪਰਤ ਆਏ। ਇਹ ਵਾਕਿਆ 11 ਅਗਸਤ 1740 ਦਾ ਹੈ। 1753 ਵਿੱਚ [[ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ ਸੁਤੰਤਰ ਆਣਾ ਜਾਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕੰਟ੍ਰੋਲ ਨਾਮ ਮਾਤਰ ਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਭੰਗੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} 1762 ਵਿੱਚ ਛੇਵੇਂ ਅਫਗਾਨ ਹੱਲੇ ਵੇਲੇ [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ]] ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਰੂਦ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਦਿਵਾਲੀ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਫਿਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। 1764 ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਨ ਪਿਛੋਂ ਸਰਦਾਰ [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਿਸਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜ਼ਾਰੀ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਮਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਫ਼ੰਡ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਰਖਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਰਕਮ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਕੋਲ ਜਮਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। [[ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ]] ਦੇ [[ਭਾਈ ਦੇਸ ਰਾਜ]] ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸੀਲ 'ਗੁਰੂ ਕੀ ਮੋਹਰ' ਦੇ ਦੀ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਫ਼ੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸਤਵੇਂ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ 1 ਦਸੰਬਰ 1764 ਨੂੰ ਅਬਦਾਲੀ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪੁੱਜਾ ਤਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸ੍ਰ: ਗੁਰਬਖਸ਼ ਹਿੰਘ ਨੇ 30 ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਉਸ ਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੱਕ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪਵਿਤੱਰ ਇਮਾਰਤ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਅੱਜ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਵਕਤ ਆਇਆ ਜੱਦ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਛੱਤ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰਦਾਰ ਜੜ੍ਹਤ ਤੇ ਨਕਾਸ਼ਕਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ == ਮੰਦਿਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ 1 ਤੋਂ 8 ਜੂਨ 1984 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ) ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੋਂ ਖਾੜਕੂ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਕੋਡਨੇਮ ਸੀ। ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਕੋਲ ਸੀ।<ref name="TH_Mi6">{{cite news|title=RAW chief consulted MI6 in build-up to Operation Bluestar|url=http://www.thehindu.com/news/national/raw-chief-consulted-mi6-in-buildup-to-operation-bluestar/article5579516.ece|work=[[The Hindu]]|date=16 January 2014|access-date=31 January 2014|location=Chennai, India|first=Praveen|last=Swami|archive-url=https://web.archive.org/web/20140118044721/http://www.thehindu.com/news/national/raw-chief-consulted-mi6-in-buildup-to-operation-bluestar/article5579516.ece|archive-date=18 January 2014|url-status=live}}</ref> ਜੁਲਾਈ 1982 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲ ਨੇ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>Khushwant Singh, A History of the Sikhs, Volume II: 1839–2004, New Delhi, Oxford University Press, 2004, p. 332.</ref><ref name="dnaindia.com">{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report-operation-blue-star-india-s-first-tryst-with-militant-extremism-2270293|title=Operation Blue Star: India's first tryst with militant extremism|date=5 November 2016|work=DNA|access-date=29 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171103012225/http://www.dnaindia.com/india/report-operation-blue-star-india-s-first-tryst-with-militant-extremism-2270293|archive-date=3 November 2017|url-status=live}}</ref> ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਸਤਰਖਾਨਾ ਅਤੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਬਣਾ ਲਿਆ।<ref name="LA_accord">{{cite news |title=Sikh Leader in Punjab Accord Assassinated |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1985-08-21-mn-1021-story.html |access-date=14 June 2018 |agency=Times Wire Services |newspaper=LA Times|date=21 August 1985 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160129025949/http://articles.latimes.com/1985-08-21/news/mn-1021_1_sikh-militants |archive-date=29 January 2016 |url-status=live|quote=The Punjab violence reached a peak in June, 1984, when the army attacked the Golden Temple in Amritsar, the holiest Sikh shrine, killing hundreds of Sikh militants who lived in the temple complex, and who the government said had turned it into an armory for Sikh terrorism. }}</ref> 1 ਜੂਨ 1984 ਨੂੰ, ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite encyclopedia | title =India | encyclopedia = Encyclopædia Britannica | editor-last = Wolpert | editor-first = Stanley A. | year = 2009 }}</ref> 3 ਜੂਨ 1984 ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜੀ ਇਕਾਈਆਂ ਅਤੇ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਬਲਾਂ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। 5 ਜੂਨ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਝੜਪਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਲੜਾਈ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ, ਜੋ 8 ਜੂਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਈ। ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਵੁੱਡਰੋਜ਼ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਫਾਈ ਮੁਹਿੰਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{cite book |last1=Kiessling |first1=Hein |title=Faith, Unity, Discipline: The Inter-Service-Intelligence (ISI) of Pakistan |date=2016 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-1849048637 |url=https://books.google.com/books?id=y_cgDgAAQBAJ&pg=PT146 |access-date=4 July 2020 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308155446/https://books.google.com/books?id=y_cgDgAAQBAJ&pg=PT146#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> ਫੌਜ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਫਾਇਰਪਾਵਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸਮਝਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਚੀਨੀ-ਬਣੇ ਰਾਕੇਟ-ਪ੍ਰੋਪੇਲਡ ਗ੍ਰਨੇਡ ਲਾਂਚਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਟੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਾਲੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਐਂਟੀ-ਟੈਂਕ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ-ਗਨ ਫਾਇਰ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। 24 ਘੰਟੇ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫੌਜ ਨੇ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਫੌਜ ਲਈ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਅੰਕੜੇ 83 ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 249 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ।<ref>{{cite web |author= Varinder Walia |date= 20 March 2007 |url= http://www.tribuneindia.com/2007/20070320/punjab1.htm |title= Army reveals startling facts on Bluestar |work= Tribune India |access-date= 9 August 2009 |archive-date= 5 July 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090705183849/http://www.tribuneindia.com/2007/20070320/punjab1.htm |url-status= live }}</ref> ਸਰਕਾਰੀ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, 1,592 ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 493 ਸੰਯੁਕਤ ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।<ref>{{cite book |title=White Paper on the Punjab Agitation |date=1984 |publisher=[[Shiromani Akali Dal]] and [[Government of India]] |page=169 |url=https://books.google.com/books?id=wqSAngEACAAJ&q=493 |access-date=4 July 2020 |archive-date=30 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330072248/https://books.google.com/books?id=wqSAngEACAAJ&q=493 |url-status=live }}</ref> ਸਰਕਾਰੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫਸੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਢਾਲ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite book |last1=Kiss |first1=Peter A. |title=Winning Wars amongst the People: Case Studies in Asymmetric Conflict |date=2014 |publisher=Potomac Books |isbn=978-1612347004 |page=100 |edition=Illustrated |url=https://books.google.com/books?id=uIY6AwAAQBAJ&pg=PA100 |access-date=4 July 2020 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308155349/https://books.google.com/books?id=uIY6AwAAQBAJ&pg=PA100#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref> ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਚੇਲਾਨੀ, ਇਕਲੌਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਿਪੋਰਟਰ ਸਨ ਜੋ ਮੀਡੀਆ ਬਲੈਕਆਊਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ।<ref name=casualities3>{{cite news | last = Hamlyn |first =Michael | title = Amritsar witness puts death toll at 1000| page =7| work = The Times| date = 12 June 1984}}</ref> ਟੈਲੀਕਸ ਦੁਆਰਾ ਦਾਇਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿਸਪੈਚਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਖੂਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼, ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਦ ਗਾਰਡੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਿਸਪੈਚ, ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ। ਡਿਸਪੈਚ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਿਆਨਕ ਬੰਦੂਕ-ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 780 ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ 400 ਫੌਜੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{cite news|title=Golden Temple Sikhs Surrender|url=https://www.theguardian.com/theguardian/1984/jun/07/fromthearchive|author=Eric Silver|work=The Guardian|date=7 June 1984|access-date=8 March 2021|archive-date=9 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309164619/http://www.theguardian.com/theguardian/1984/jun/07/fromthearchive|url-status=live}}</ref> ਚੇਲਾਨੀ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ "ਅੱਠ ਤੋਂ ਦਸ" ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਡਿਸਪੈਚ ਵਿੱਚ, ਚੇਲਾਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਫੌਜ ਨੇ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਕੋਈ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name=tiedandshot>{{cite news | last = Chellaney |first = Brahma | title = Sikhs in Amritsar 'tied up and shot'| work = The Times| date = 14 June 1984}}</ref> ਇਸ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਚੇਲੇਨੀ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰੈਸ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ, ਸੰਪਰਦਾਇਕ ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਦੇ ਦੋ ਦੋਸ਼, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ,<ref>{{cite news| title =India is set to drop prosecution of AP reporter in Punjab Case| agency =Associated Press| page =5| work =The New York Times| date =14 September 1985| url =http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0F11FC3D5D0C778DDDA00894DD484D81| access-date =14 January 2009| archive-url =https://web.archive.org/web/20110102045846/http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0F11FC3D5D0C778DDDA00894DD484D81| archive-date =2 January 2011| url-status =live| df =dmy-all}}</ref> ਉਸਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅੰਕੜਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news| title = Indian Police Question Reporter on Amritsar| agency = Associated Press| work = The New York Times| date = 24 November 1984| url = https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9401E6DA1638F937A15752C1A962948260| access-date = 14 January 2009| archive-url = https://web.archive.org/web/20110103080208/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9401E6DA1638F937A15752C1A962948260| archive-date = 3 January 2011| url-status = live| df = dmy-all}}</ref> ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਦੱਸਿਆ।<ref name=david>{{cite book | last = Westerlund | first = David | title = Questioning The Secular State: The Worldwide Resurgence of Religion in Politics. | url = https://archive.org/details/questioningsecul0000unse_s8a5 | publisher=C. Hurst & Co |year=1996 |page=1276 |isbn =978-1-85065-241-0 }}</ref> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ;<ref name="IT_deserters">{{cite news |last1=Sandhu |first1=Kanwar |title=Sikh Army deserters are paying the price for their action |url=https://www.indiatoday.in/magazine/special-report/story/19900515-sikh-army-deserters-struggle-to-earn-livelihood-812580-1990-05-15 |access-date=19 June 2018 |publisher=India Today |date=15 May 1990 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619214140/https://www.indiatoday.in/magazine/special-report/story/19900515-sikh-army-deserters-struggle-to-earn-livelihood-812580-1990-05-15 |archive-date=19 June 2018 |url-status=live }}</ref> ਕਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, 31 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਨੂੰ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦੋ ਸਿੱਖ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕਾਂ, ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name="dnaindia.com"/> ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਰੋਸ ਨੇ 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite book|last=Singh|first=Pritam|title=Federalism, Nationalism and Development: India and the Punjab Economy|url=https://books.google.com/books?id=mQLDcjhNoJwC&pg=PR4|year=2008|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-45666-1|page=45|access-date=4 July 2020|archive-date=8 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308155232/https://books.google.com/books?id=mQLDcjhNoJwC&pg=PR4|url-status=live}}</ref> 1984 ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਰੋਵਰ (ਸਰੋਵਰ) ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਿਕਾਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਫਾਈ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।<ref name=":25" /> ਇਸ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਸੈਂਕੜੇ ਘਰ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ "ਗਲਿਆਰਾ" (ਜਿਸਨੂੰ ਗਾਲਿਆਰਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨਾਮਕ ਅਹਾਤੇ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਗਲਿਆਰਾ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/amritsar/five-years-on-govt-yet-to-announce-closure-of-galliara-project-191665|title=Five years on, govt yet to announce closure of Galliara Project : The Tribune India|access-date=26 February 2023|archive-date=26 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226214852/https://www.tribuneindia.com/news/archive/amritsar/five-years-on-govt-yet-to-announce-closure-of-galliara-project-191665|url-status=live}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੂਨ 1988 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/sgpc-seeks-control-of-golden-temple-galliara-heritage-street-101627674792222.html|title=SGPC seeks control of Golden Temple galliara, heritage street|date=31 July 2021|website=Hindustan Times|access-date=26 February 2023|archive-date=26 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226214848/https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/sgpc-seeks-control-of-golden-temple-galliara-heritage-street-101627674792222.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/golden-temple-galiara-haven-for-drug-addicts-cops-claim-no-info-2908745/|title=Golden Temple: Galiara haven for drug addicts, cops claim 'no info'|date=12 July 2016|access-date=26 February 2023|archive-date=26 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226214854/https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/golden-temple-galiara-haven-for-drug-addicts-cops-claim-no-info-2908745/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/punjab/nanhi-chhaan-s-golden-temple-galliara-upkeep-contract-ends-562238|title=Nanhi Chhaan's Golden Temple 'galliara' upkeep contract ends : The Tribune India|access-date=26 February 2023|archive-date=26 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226214848/https://www.tribuneindia.com/news/archive/punjab/nanhi-chhaan-s-golden-temple-galliara-upkeep-contract-ends-562238|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Golden temple's galiara, a picture of complete neglect |url=https://www.pressreader.com/india/hindustan-times-amritsar/20190124/281835759905392 |via=PressReader |access-date=26 February 2023 |archive-date=26 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226214847/https://www.pressreader.com/india/hindustan-times-amritsar/20190124/281835759905392 |url-status=live }}</ref> ਦਸੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ (ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ) ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰੇਲਿੰਗ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੰਦਰ ਦੀ ਕਾਪੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਈ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਲਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਘਾਤਕ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ।<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/amritsar-youth-disrupt-religious-service-in-golden-temple/articleshow/88361638.cms|title=Amritsar: Youth disrupts religious service in Golden Temple|newspaper=Times of India|date=19 December 2021|accessdate=19 December 2021|first=Yudhvir|last=Rana|archive-date=19 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219003839/https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/amritsar-youth-disrupt-religious-service-in-golden-temple/articleshow/88361638.cms|url-status=live}}</ref> 2023 ਦੇ ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਧਮਾਕੇ 7 ਮਈ ਅਤੇ 9 ਮਈ 2023 ਨੂੰ ਹੋਏ ਸਨ।<ref>{{cite news |title=National Security Guard team at Amritsar twin blast site |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/national-security-guard-team-at-amritsar-twin-blast-site20230509091226/ |access-date=25 June 2023 |work=ANI News |date=9 May 2023 |archive-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516160640/https://www.aninews.in/news/national/general-news/national-security-guard-team-at-amritsar-twin-blast-site20230509091226/ |url-status=live }}</ref> == ਇਮਾਰਤ == [[ਤਸਵੀਰ:Sri Darbar Sahib.jpeg|thumb|ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲ੍ਹੋਂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਰੀਦੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਵੀ ਉਸ ਵਕਤ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਇੱਕਠੇ ਹੀ 1570 ਈ: ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ 1577 ਈ: ਵਿੱਚ ਬਣ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਹਜ਼ਰਤ [[ਮੀਆਂ ਮੀਰ]] ਦੁਆਰਾ 3 ਜਨਵਰੀ 1588 ਵਿੱਚ ਰੱਖਵਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਖ਼ੁਦ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]], [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]], [[ਭਾਈ ਸਾਹਲੋ]] ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸੱਚੇ ਸਿੱਖਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾ ਵੱਲ੍ਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਗਸਤ-ਸਤੰਬਰ 1604 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਤੀਰਥ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 67 ਫੁੱਟ ਦੇ ਵਰਗ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵੀ 40.5 ਫੁੱਟ ਦਾ ਵਰਗ ਹੈ। ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ (ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। [[ਦਰਸ਼ਨੀ ਮਹਿਰਾਬ ਪੁੱਲ]] ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਤ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਰ ਮਹਿਰਾਬ 10 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਅਤੇ 8 ਫੁੱਟ 6 ਇੰਚ ਚੋੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੱਲ ਦੇ ਵਲ ਨੂੰ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਲ 202 ਫੁੱਟ ਲੰਬਾ ਅਤੇ 21 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਪੁੱਲ 13 ਫੁੱਟ ਚੋੜ੍ਹੀ ਪਰਦਕਸ਼ਣਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਤਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਦੀ ਪੌੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਪੌੜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਤਿੰਨ ਮੰਜਲਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਪੁੱਲ ਵਲ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਿਰਾਬਾ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਲ ਦੀ ਛੱਤ 26 ਫੁੱਟ 9 ਇੰਚ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਮੰਜਲ ਤੇ ਸਿਖਰ ਤੇ 4 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਬੰਨ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਕੋਨਿਆ ਤੇ ਮੰਮਟੀਆ ਲੱਗੀਆ ਹੋਈਆ ਹਨ। ਤੀਸਰੀ ਮੰਜਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹਰ ਵਕਤ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਜਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਗੁੰਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਕਜ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਲਟੇ ਪੰਕਜ ਦੇ ਉੱਪਰ 'ਕਲਸ਼' ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਛੱਤਰੀ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਮੁਸਲਿਮ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇਮਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[File:Golden Temple Amritsar Gurudwara.jpg|thumb|Golden Temple Amritsar Gurudwara|ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]] [[File:Sajda at Golden temple.jpg|thumb|Sajda at Golden temple|ਸਜਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ ਵਿਖੇ(ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ)]] == ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਹਿਬਾਨ (38) == ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: #ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ #ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਸੰਤ ਗੋਪਾਲ ਦਾਸ ਜੀ ਉਦਾਸੀ #ਭਾਈ ਚੰਚਲ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਆਤਮਾ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ #ਗਿਆਨੀ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਲਾਸਵਾਲੀਆ #ਮਹੰਤ ਮੂਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ( ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਾਲੇ ) #ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਭਾਈ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਨਿਰੰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਸੁਖਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੈਡ ਗ੍ਰੰਥੀ #ਗਿਆਨੀ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਪਰਵਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ #ਗਿਆਨੀ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਜੀ<ref>{{Cite web |date=2025-03-24 |title=Granthis of Sri Darbar Sahib Amritsar: |url=https://www.sikhnet.com/news/granthis-sri-darbar-sahib-amritsar |access-date=2026-03-22 |website=SikhNet |language=en}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਸ਼੍ਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਰਾਇਣੀ ਸਵਰਣ ਮੰਦਰ]] * [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੀਸ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] oue23tor4n8wptx5iu1ggwq75204gtr 0 13102 842075 719221 2026-07-08T07:03:50Z Sonia Atwal 49604 842075 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ਵਾਸਕੋ ਦਾ ਗਾਮਾ | title = ਅਰਬ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ, ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪੂਰਬ ਦੇ ਐਡਮਿਰਲਰ <small>([[#Titles, styles, and honours|more...]])</small> | image = Lisboa-Museu Nacional de Arte Antiga-Retrato dito de Vasco da Gama-20140917.jpg | succession = [[ਵਿਦਿਗੁਏਰਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ]] | reign = 29 ਦਸੰਬਰ 1519 – <br>24 ਦਸੰਬਰ 1524 | reign-type = ਕਾਰਜਕਾਲ | successor = ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦਾ ਗਾਮਾ | spouse = ਕੈਟਰੀਨਾ ਡੀ ਅਟੈਡੇ | issue =ਡੀ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਦਾ ਗਾਮਾ, ਵਿਦਿਗੁਏਰਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਗਿਣਤੀ <br> ਇਸਟਾਵੋ ਦਾ ਗਾਮਾ ਵਾਇਸਰਾਏ ਇੰਡੀਆ <br/> ਕ੍ਰਿਸਟੋਵਾ ਦਾ ਗਾਮਾ ਮਲਕਾ ਦਾ ਕਪਤਾਨ | issue-link = #Marriage and issue | issue-pipe = Among others | full name =ਵਾਸਕੋ ਦਾ ਗਾਮਾ | father = ਏਸਟਾਵੋ ਦਾ ਗਾਮਾ | mother = ਇਜ਼ਾਬੇਲ ਸੋਡਰੇ | birth_date = 1460 ਜਾਂ 1469 | birth_place = ਸੀਨਜ਼, ਪੁਰਤਗਾਲ ਜਾਂ ਵਿਦਿਗੁਇਰਾ, ਅਲੇਨਟੇਜੋ, ਪੁਰਤਗਾਲ ਦਾ ਰਾਜ | death_date = 24 ਦਸੰਬਰ 1524<br>(aged {{circa|55–65}}) | death_place = ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ), ਪੁਰਤਗੇਜ਼ੀ ਭਾਰਤ | burial_place = ਜੇਰੇਨੀਮੋਸ ਮੱਠ, ਲਿਸਬਨ, ਪੁਰਤਗਾਲ ਦਾ ਰਾਜ | occupation = ਖੋਜਕਰਤਾ,ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਾਇਸਰਾਏ | signature = Vasco da Gama signature almirante.svg }} '''ਵਾਸਕੋ ਦ ਗਾਮਾ''' (ਪੁਰਤਗਾਲੀ: Vasco da Gama) (ਲਗਭਗ 1460 ਜਾਂ 1469-[[24 ਦਸੰਬਰ]], 1524) ਇੱਕ ਪੁਰਤਗਾਲੀਖੋਜੀ ਖੋਜੀ, ਯੂਰੋਪੀ ਖੋਜ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਤੇ ਯੂਰੋਪ ਵਲੋਂ ਭਾਰਤ ਸਿੱਧੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜਾਂ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਸੀ<ref name=":0">{{Cite web|title=Vasco da Gama {{!}} Biography, Achievements, Route, Map, Significance, & Facts|url=https://www.britannica.com/biography/Vasco-da-Gama|access-date=2021-10-03|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> ਜੋ ਕੇਪ ਆਫ ਗੁਡ ਹੋਪ<ref>{{Cite web|title=Vasco da Gama {{!}} Biography, Achievements, Route, Map, Significance, & Facts|url=https://www.britannica.com/biography/Vasco-da-Gama|access-date=2021-10-31|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref>, ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਕੋਨੇ ਵਲੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਅੱਪੜਿਆ। ਉਹ ਜਹਾਜ ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਆਇਆ। ਉਸਦੀ ਜਨਮ ਦੀ ਠੀਕ ਤਾਰੀਖ ਤਾਂ ਅਗਿਆਤ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦੀ ਉਹ 1490 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਸਾਇਨ, ਪੁਰਤਗਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੋਧਾ ਸੀ। == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਵਾਸਕੋ ਦ ਗਾਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਅਨੁਮਾਨਤ: 1460 ਵਿੱਚ ਜਾਂ 1469 ਵਿੱਚ ਸਾਇੰਸ, ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਦੱਖਣ - ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਤਟ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":0"/> ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਨੋੱਸਾ ਸੇਂਹੋਰਾ ਦਾਸ ਸਲਾਸ ਦੇ ਗਿਰਿਜਾਘਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਤਤਕਾਲੀਨ ਸਾਇੰਸ ਜੋ ਹੁਣ ਅਲੇਂਤੇਜੋ ਤਟ ਦੇ ਕੁੱਝ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਤਦ ਕੁੱਝ ਸਫੇਦ ਪੁਤੀ, ਲਾਲ ਛੱਤ ਵਾਲੀ ਮਛੇਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਝੋਂਪੜੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਭਰ ਸੀ। ਵਾਸਕੋ ਦ ਗਾਮੇ ਦੇ ਪਿਤਾ ਏਸਤੇਵਾਓ ਦ ਗਾਮਾ, 1460 ਵਿੱਚ ਡਿਊਕ ਆਫ ਵਿਸੇਉ, ਡਾਮ ਫਰਨੈਂਡੋ ਦੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਨਾਇਟ ਸਨ।<ref name="ames">{{cite book|title=The Globe Encompassed|url=https://archive.org/details/globeencompassed0000ames|author=Ames, Glenn J.|page=[https://archive.org/details/globeencompassed0000ames/page/27 27]|isbn=978-0-13-193388-0|year=2008}}.</ref> ਡਾਮ ਫਰਨੈਂਡੋ ਨੇ ਸਾਇੰਸ ਦਾ ਨਾਗਰ - ਰਾਜਪਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਤਦ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸਾਬਣ ਕਾਰਖਾਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕਰ ਵਸੂਲਦੇ ਸਨ। ਏਸਤੇਵਾਓ ਦ ਗਾਮਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਡੋਨਾ ਇਸਾਬੇਲ ਸਾਦਰੇ ਵਲੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਾਸਕੋ ਦ ਗਾਮੇ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਆਰੰਭਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਿਆਦਾ ਗਿਆਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਇਤੀਹਾਸਕਾਰ ਟੇਕਸਿਏਰਾ ਦ ਅਰਾਗਾਓ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਏਵੋਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਾਸਕੋ ਦ ਗਾਮਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹਿਸਾਬ ਅਤੇ ਨੌਵਹਨ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਰਜਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਵੀ ਗਿਆਤ ਹੈ ਕਿ ਗਾਮਾ ਨੂੰ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਵੀ ਗਿਆਨ ਸੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਭਵਤ: ਖਗੋਲਗਿਅ ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਜਕਿਊਤੋ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। 1492 ਵਿੱਚ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜਾਨ ਦੂਸਰਾ ਨੇ ਗਾਮਾ ਨੂੰ ਸੇਤੁਬਲ ਬੰਦਰਗਾਹ, ਲਿਸਬਨ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਵਲੋਂ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਜਹਾਜਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕਰ ਲਿਆਉਣ ਸੀ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਵਾਸਕੋ ਨੇ ਕੌਸ਼ਲ ਅਤੇ ਤਤਪਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਕੀਤਾ। == ਯਾਤਰਾ == 8 ਜੁਲਾਈ, 1497 ਦੇ ਦਿਨ ਚਾਰ ਜਹਾਜ (ਸਾਓ ਗੈਬਰਿਏਲ, ਸਾਓ ਰਾਫੇਲ, ਬੇਰਯੋ, ਅਤੇ ਅਗਿਆਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਇਕੱਤਰੀਕਰਨ ਜਹਾਜ) ਲਿਸਬਨ ਵਲੋਂ ਚੱਲ ਪਏ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯੂਰੋਪੀ ਨੇ ਇੰਨੀ ਦੂਰ ਦੱਖਣ ਅਫਰੀਕਾ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਖੋਜਕਰਤਾ, ਬਾਰਟੋਲੋਮੀਉ ਡਿਆਸ ਬਸ ਇੰਨੀ ਹੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਕਰਿਸਮਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਦ ਗਾਮੇ ਦੇ ਕਰਮੀਦਲ ਨੇ ਇੱਕ ਤਟ ਦਾ ਨਾਮ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਹੋਕੇ ਉਹ ਗੁਜਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਨੈਟਾਲ ਰੱਖਿਆ। ਇਸਦਾ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮਤਲੱਬ ਹੈ ਕਰਿਸਮਸ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਇਹ ਨਾਮ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉਹੀ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ ਤੱਕ ਉਹ ਲੋਕ ਅਜੋਕੇ ਮੋਜਾੰਬੀਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਪੂਰਵੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਨਾਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸਪਰ ਅਰਬ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਬੂ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਇੱਕ ਗੁੱਸਾਵਰ ਭੀੜ ਨੇ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਚੱਲ ਗਿਆ ਦੀ ਉਹ ਲੋਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਵਲੋਂ ਕੀਨਿਆ ਦੇ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਉੱਥੇ ਉੱਤੇ, ਮਾਲਿੰਡਿ (3°13′25″S 40°7′47.8″E) ਵਿੱਚ, ਦ ਗਾਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਨੂੰ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਨ੍ਹੇ ਅੱਗੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਦੀ ਅਗੁਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 20 ਮਈ, 1498 ਦੇ ਦਿਨ ਕਾਲੀਕਟ (ਇਸਦਾ ਮਲਯਾਲੀ ਨਾਮ ਕੋਜੀਕੋਡ ਹੈ), ਕੇਰਲ ਲੈ ਆਇਆ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਗਾਮਾ ਨੇ ਕੁੱਝ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨਗਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁੱਝ ਉਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਕਰ ਚਲੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਉੱਤੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਵਲੋਂ ਬੱਚ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ, 1499 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪੁਰਤਗਾਲ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਯਾਤਰਾ 1503 ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਤ ਹੋਇਆ ਦੀ ਕਾਲੀਕਟ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਛੁੱਟ ਗਏ ਸਾਰੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਜਹਾਜਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਧਵਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਕਾਲੀਕਟ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਕਰਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਚੱਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸੀ ਦੌਲਤ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਸੰਨ 1534 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅੰਤਮ ਭਾਰਤ ਯਾਤਰਾ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੁਰਤਗਾਲ ਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ ਬਸਤੀ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ (ਰਾਜਪਾਲ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਉੱਤੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ==ਹਵਾਲੇ== ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{commons|Vasco da Gama|ਵਾਸਕੋ ਦਾ ਗਾਮਾ}} * [http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html Vasco da Gama's ''Round Africa to India''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110828160915/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html |date=2011-08-28 }}, fordham.edu * [https://web.archive.org/web/20131213003604/http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/eurvoya/vasco.html Vasco da Gama web tutorial with animated maps], [[University of Calgary|ucalgary.ca]] * [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1095-9270.12175/pdf A Portuguese East Indiaman from the 1502–1503 Fleet of Vasco da Gama off Al Hallaniyah Island, Oman: an interim report], IJNA [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੋਜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1460 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1524]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਖੋਜੀ]] 78576megws14k4bdxlf3pio9nbfj8vl 0 22129 842076 696189 2026-07-08T07:13:33Z Sonia Atwal 49604 842076 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name= ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ |image = Gama1916.jpg |caption = ਗਾਮਾ ਮਹਾਨ 1916 ਵਿੱਚ |names=ਗਾਮਾ ਪਹਿਲਵਾਨ |real_height= 5'7" |real_weight= 225-230 ਪੌਂਡ |birth_date= 1880 |death_date= 1963 |birth_place=[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] |death_place=[[ਲਹੌਰ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] |nationality=ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ |ethnicity=ਕਸ਼ਮੀਰੀ |religion=ਇਸਲਾਮ |resides= |billed= |debut= |retired= }} '''ਗਾਮਾ ਪਹਿਲਵਾਨ''' (1880 - 22 ਮਈ 1963) <ref>name="triubute">[http://www.bodyweight-calisthenics-exercise.com/great-Gama.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006102347/http://www.bodyweight-calisthenics-exercise.com/great-Gama.html |date=2014-10-06 }} A Tribute To The Great Gama</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.wrestling-titles.com/personalities/Gama/ |title=Great Gama<!-- Bot generated title --> |access-date=2013-05-21 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029234448/http://www.wrestling-titles.com/personalities/gama/ |dead-url=yes }}</ref>({{lang-pa|گاما پھلوان <small>([[ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ]])</small>, गामा पहलवान <small>([[ਦੇਵਨਾਗਰੀ]])</small>}}), ਅਤੇ "ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ" [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੰਤ ਕਥਾ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਵਾਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 5000 ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵਾਰ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਉਤਰਿਆ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਇੱਕੋ ਐਸਾ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਤਮਾਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੋਈ ਹਰਾ ਨਾ ਸਕਿਆ। 15 ਅਕਤੂਬਰ, 1910 ਵਿੱਚ ਗਾਮਾ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈੰਪਿਅਨਸ਼ਿਪ (ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ) ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗਾਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਪੰਜਾਬ, ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਜਮਾਂ (ਸੰਸਾਰ ਕੇਸਰੀ) ਅਤੇ '''ਦ ਗਰੇਟ ਗਾਮਾ''' ਵਰਗੀ ਉਪਾਧੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ। 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਗਾਮਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਵਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼|ਨਵਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੁਲਸੁਮ ਬਟ ਗਾਮਾ ਪਹਿਲਵਾਨ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪੋਤਰੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2019/09/%e0%a8%b5%e0%a8%bf%e0%a8%b6%e0%a8%b5-%e0%a8%9c%e0%a9%87%e0%a8%a4%e0%a9%82-%e0%a8%97%e0%a8%be%e0%a8%ae%e0%a8%be-%e0%a8%ad%e0%a8%b2%e0%a8%b5%e0%a8%be%e0%a8%a8/|title=ਵਿਸ਼ਵ ਜੇਤੂ ਗਾਮਾ ਭਲਵਾਨ|date=2019-09-22|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-09-23|archive-date=2019-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923234606/https://www.punjabitribuneonline.com/2019/09/%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%B6%E0%A8%B5-%E0%A8%9C%E0%A9%87%E0%A8%A4%E0%A9%82-%E0%A8%97%E0%A8%BE%E0%A8%AE%E0%A8%BE-%E0%A8%AD%E0%A8%B2%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%A8/|url-status=dead}}</ref> ==ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਗਾਮਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਬਟ<ref name="thefridaytimes.com">Abid Hussain, ''[http://www.thefridaytimes.com/25032011/page30.shtml Doc Kazi’s collection Ghulam ‘The Great Gama’ Muhammad (1882-1953)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222063401/http://www.thefridaytimes.com/25032011/page30.shtml |date=2014-02-22 }}'', [[The Friday Times]]</ref><ref name="Gama: profile">{{Cite web |url=http://www.pahelwani.com/#/gama/4544812237 |title=''Gama: profile'' |access-date=2014-03-01 |archive-date=2014-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230356/http://www.pahelwani.com/#/gama/4544812237 |dead-url=yes }}</ref><ref>[[Robert W. Smith (writer)|John Gilbey]], ''[http://www.wrestling-titles.com/personalities/gama/thelion.html Gama the Lion : Master of the Arts]'', [[Black Belt (magazine)|Black Belt]], Vol. 1, n° 6 (1963), p. 47</ref> ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ 1880 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁਹੰਮਦ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਸੀ ਜੋ ਖੁਦ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸੀ। ਗਾਮੇ ਦਾ ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਇਮਾਮ ਬਖਸ਼ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ-ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਦਾਅਪੇਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਮਾਧੋ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। [[ਦਤੀਆ]] ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭਵਾਨੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਾਮਾ ਅਤੇ ਇਮਾਮਬਖਸ਼ ਨੂੰ ਭਲਵਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਾਮਾ ਨੇ [[ਜੋਧਪੁਰ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਦੇ ਕਰਵਾਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੋਧਪੁਰ ਨੇ ਗਾਮਾ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸਰੀਰਕ ਫੁਰਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁਰਸਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ। ==ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਦੌਰ== 19 ਸਾਲ ਦੇ ਗਾਮੇ ਨੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਭਾਰਤ ਜੇਤੂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਰਹੀਮਬਖਸ਼ ਸੁਲਤਾਨੀਵਾਲਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਰਹੀਮ ਬਖਸ਼ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕਸ਼ਮੀਰੀ,ਬਟ ਜਾਤੀ ਦਾ ਹੀ ਸੀ। ਰਹੀਮ ਬਖਸ਼ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 7 ਫੁੱਟ ਸੀ। ਗਾਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਫੁਰਤੀ ਤਾਂ ਅਦੁੱਤੀ ਸੀ ਪਰ ਲੰਬਾਈ 5 ਫੁੱਟ 7 ਇੰਚ ਹੀ ਸੀ। ਰਹੀਮ ਬਖਸ਼ ਆਪਣੀ ਪੱਕੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭਲਵਾਨੀ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਜਿਆਦਾ ਹੋਣਾ ਗਾਮੇ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਕੁਸ਼ਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੁਸ਼ਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਘੰਟਿਆਂ ਚੱਲੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਬਰਾਬਰ ਰਹੀ। ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਗਾਮਾ ਨੇ ਰਹੀਮ ਬਖਸ਼ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ===ਰਹੀਮ ਬਖਸ਼ ਨਾਲ ਅੰਤਮ ਕੁਸ਼ਤੀ=== ਰਹੀਮ ਬਖਸ਼ (ਭਾਰਤ ਕੇਸਰੀ) ਨੂੰ ਗਾਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਲਵਾਨੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਚੁਣੋਤੀ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਦਵੰਦੀ ਮੰਨਿਆ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਪਰਤਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗਾਮਾ ਅਤੇ ਰਹੀਮ ਬਖਸ਼ ਦੀ ਕੁਸ਼ਤੀ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਹ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਚੱਲੀ ਅਤੇ ਗਾਮਾ ਇਸ ਕੁਸ਼ਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਕੇ ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਹਿੰਦ ਬਣ ਗਿਆ। ==ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਯਾਤਰਾ== 1910 ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਾਮਾ ਦੀ ਉਮਰ ਲੱਗਭੱਗ ਤੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਲੱਖਪਤੀ ਸੇਠ ਸ਼ਰਤ ਕੁਮਾਰ ਮਿੱਤਰ ਕੁੱਝ ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਡ ਲੈ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |url=http://apnaorg.com/articles/gama-1/ |title=Gama the Great INDIAN NATIONALISM AND THE WORLD WRESTLING CHAMPIONSHIPS OF 1910 AND 1928 by Joseph Alter |access-date=2013-05-21 |archive-date=2013-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130601165937/http://apnaorg.com/articles/gama-1/ |dead-url=yes }}</ref> ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਇਮਾਮ ਬਖਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਮਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਖੁੱਲੀ ਚੁਣੌਤੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਚੁਣੌਤੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧੋਖੇ ਵਰਗੀ ਲੱਗੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਾਮਾ ਨੇ ਸਿਰਫ 30 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 3 ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਗਾਮਾ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀ ਲੜ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਰੀਰਕ ਅਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰ ਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੰਗਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਮਾਮ ਬਖਸ਼, ਅਹਮਦ ਬਖਸ਼ ਅਤੇ ਗਾਮਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਗਾਮਾ ਦਾ ਕੱਦ ਪੰਜ ਫੁੱਟ 7 ਇੰਚ ਅਤੇ ਭਾਰ 200 ਪਾਉਂਡ ਦੇ ਲੱਗਭੱਗ ਸੀ। ਲੰਦਨ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੇ ਗਾਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੱਖਿਆ। ਗਾਮੇ ਦੇ ਸਵੈਮਾਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਥਿਏਟਰ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਕਿ ਜੋ ਪਹਿਲਵਾਨ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਟਿਕ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਸਨੂੰ ਪੰਜ ਪਾਉਂਡ ਨਕਦ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਪਹਿਲਵਾਨ ਗਾਮਾ ਨਾਲ ਲੜਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਏ। ===ਰੌਲਰ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀ=== ਜਦੋਂ ਇਸ ਚੁਣੋਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਗਾਮਾ ਨਾਲ ਘੁਲਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਤਾਂ ਗਾਮਾ ਨੇ ਸਟੇਨਿਸਲਸ ਜਿਬੇਸਕੋ ਅਤੇ ਫਰੰਕ ਗਾਸ਼ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਚੁਣੌਤੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਰੌਲਰ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਗਾਮਾ ਨੇ ਰੌਲਰ ਨੂੰ 1 ਮਿੰਟ 40 ਸਕਿੰਟ ਵਿੱਚ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਗਾਮਾ ਅਤੇ ਰੌਲਰ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਕੁਸ਼ਤੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੌਲਰ ਗਾਮੇ ਸਾਹਮਣੇ 9 ਮਿੰਟ 10 ਸਕਿੰਟ ਹੀ ਟਿਕ ਸਕਿਆ। ===ਜਿਬੇਸਕੋ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀ=== 10 ਸਤੰਬਰ, 1910 ਨੂੰ ਗਾਮਾ ਅਤੇ ਸਟੇਨਿਸਲਸ ਜਿਬੇਸਕੋ ਦੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਾਨ ਬੁਲ ਬੈਲਟ ਅਤੇ 250 ਪਾਊਂਡ ਦਾ ਇਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 1 ਮਿੰਟ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਗਾਮਾ ਨੇ ਸਟੇਨਿਸਲਸ ਜਿਬੇਸਕੋ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬ ਲਿਆ। ਜਿਬੇਸਕੋ ਕੱਦ ਕਾਠ ਅਤੇ ਭਾਰ ਵਿੱਚ ਗਾਮਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਉੱਪਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ 2 ਘੰਟੇ 35 ਮਿੰਟ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਢਿੱਡ ਦੇ ਜੋਰ ਲਿਟਿਆ ਹੋਇਆ ਜਿਬੇਸਕੋ ਗਾਮਾ ਕੋਲੋਂ ਚਿੱਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਗਾਮਾ ਨੇ ਪੋਲੈਂਡ ਦੇ ਇਸ ਪਹਿਲਵਾਨ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਥਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹੌਂਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ ਫੈਸਲਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਜਿਬਿਸਕੋ ਡਰਦੇ ਮਾਰੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਦੰਗਲ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਜਿਬਿਸਕੋ ਦੀ ਖੋਜਬੀਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਲੇਕਿਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾ ਲਭਿਆ ਤਾਂ ਗਾਮਾ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਜੇਤੂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 17 ਸਤੰਬਰ, 1910 ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੋਈ, ਲੇਕਿਨ ਫਿਰ ਜਿਬੇਸਕੋ ਗਾਮਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਨਾ ਆਇਆ। ਗਾਮਾ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਨ ਬੁਲ ਬੈਲਟ ਵੀ ਗਾਮਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਗਾਮਾ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਜ਼ਮਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਕੇਸਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਜੇਤਾ ਹੋ ਗਈ। ==ਹਰਾਏ ਪਹਿਲਵਾਨ== ਲੰਦਨ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਗਾਮਾ ਨੇ ਅਨੇਕ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਰਾਲਰ ਜਾਂ ਰੌਲਰ, ਮਾਰਿਸ ਦੇਰਿਜ, ਜੋਹਾਨ ਲੇਮ ਅਤੇ ਜਸੀ ਪੀਟਰਸਨ ਸਨ। ਰਾਲਰ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 15 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 13 ਵਾਰ ਸੁੱਟਿਆ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਗਾਮਾ ਨੇ ਖੁੱਲੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਜੇਤਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਗਾਮਾ ਨਾਲ ਦੋ-ਦੋ ਹਥ ਆਜਮਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਜੂਡੋ ਪਹਿਲਵਾਨ ਤਾਰਾਂ ਮਿਆਕੀ, ਰੂਸ ਦਾ ਜਾਰਜ ਹਕੇਂਸ਼ਮਿਤ, ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਫੰਕ ਗਾਸ਼ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਗਾਮੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਗਾਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਵੀਹ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜੇਗਾ ਅਤੇ ਇਨਾਮ ਵੀ ਦੇਵੇਗਾ ਲੇਕਿਨ ਕੋਈ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ==ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪਹਿਲਵਾਨ== ਰਹੀਮ ਬਖਸ਼ ਸੁਲਤਾਨੀਵਾਲਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗਾਮਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਪੰਡਿਤ ਬਿੱਦੂ ਨੂੰ 1916 ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਵੇਲਸ ਨੇ 1922 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਗਾਮਾ ਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਗਦਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਗਾਮਾ ਨੇ ਕੇਵਲ ਢਾਈ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਿਬਿਸਕੋ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਗਾਮਾ ਦੀ ਫਤਹਿ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਗਾਮਾ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਮਣ ਭਾਰੀ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਸੋਟਾ ਅਤੇ 20 ਹਜਾਰ ਰੁਪਏ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 1927 ਤੱਕ ਗਾਮਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਚੁਣੌਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। 1928 ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਪੱਛਮੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਿਬੇਸਕੋ ਨੂੰ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਮੁੜ ਕੇ ਗਾਮੇ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਚ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੋਲੀ ਕੀਤੀ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਦੇ ਪੈਰ ਪਹਿਲੇ ਉਖੜ ਗਾਏ ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਰਿਆ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਜਿਬੇਸਕੋ ਆਪਣੀ ਦੇ ਲੰਡਨ ਵਾਲੀ ਹਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਪਰ ਗਾਮਾ, ਹੋਰ ਵੀ ਫੁਰਤੀਲਾ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ 49 ਸਕਿੰਟ ਦੇ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੋੜ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।<ref>[http://www.wrestling-titles.com/personalities/gama/thelion.html Gama the Lion, Master of the Arts - by John Gilbey, Black Belt Magazine, Summer, 1963 ]</ref> ਗਾਮਾ ਨੇ ਜਿਬੇਸਕੋ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਹਿਲਵਾਨ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ। 1929 ਦੇ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਗਾਮਾ ਨੇ ਜੇਸੀ ਪੀਟਰਸਨ ਨੂੰ ਡੇਢ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ। 1940ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਨਜ਼ਾਮ ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗਾਮਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਭਲਵਾਨ ਹਰਾ ਦਿੱਤੇ। ਅਖੀਰ ਨਜ਼ਾਮ ਨੇ ਬਲਰਾਮ ਹੀਰਾਮਨ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ (ਸ਼ੇਰ-ਏ-ਹੈਦਰਾਬਾਦ), ਜੋ ਗਾਮਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਅਜਿੱਤ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਰਾਈ। ਇਹ ਲੰਮੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਬਿਨਾ ਹਾਰ ਜਿੱਤ ਖਤਮ ਹੋਈ। ਗਾਮਾ ਦੀ ਕਮਜੋਰੀ ਉਹਦੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਗਈ ਉਮਰ ਸੀ ਜਦਕਿ ਹੀਰਾਮਨ ਜਵਾਨ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ 1952 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਲਵਾਨੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਲੈਣ ਤੱਕ ਗਾਮਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਚੁਣੌਤੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਗਾਮਾ ਆਪਣੇ ਭਲਵਾਨੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿੱਤ ਰਿਹਾ। ===ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤਮ ਦੌਰ=== 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੰਡ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਮਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite news|title=The culture and crisis of kushti|url=http://www.thehindu.com/opinion/columns/sainath/the-culture-and-crisis-of-kushti/article5297790.ece?homepage=true|newspaper=The Hindu|date=31 October 2013|accessdate=31 October 2013}}</ref>ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਮਗਰੋਂ 23 ਮਈ, 1960 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਗਾਮੇ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੇ ਦਾਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਡਾਕਟਰੀ ਖਰਚਿਆਂ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜੀ.ਡੀ. ਬਿਰਲਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ 2000 ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ 300 ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ। ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤਕ ਦੇ ਇਲਾਜ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਖਰਚਾ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।<ref name=":0" /> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਲਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1880]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1963]] ji2v3of60yzwmf0jt4cwm4u2hd9ldav 0 30790 842069 786846 2026-07-08T02:54:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842069 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |birth_name= ਬੇਰੌਨਿਕਾ ਮਿਚੇਲ ਬਾਚੇਲੇ ਖ਼ੇਰੀਆ |name = ਮਿਚੇਲ ਬਾਚੇਲੇ |image =Michelle Bachelet foto campaña.jpg |office = [[ਚਿਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ]] |term_start = 11 ਮਾਰਚ 2014 |term_end = |predecessor = [[ਸੇਬਾਸਤੀਆਨ ਪਿਞੇਰਾ]] |successor = |term_start1 = 11 ਮਾਰਚ 2006 |term_end1 = 11 ਮਾਰਚ 2010 |predecessor1 = [[ਰਿਕਾਰਡੋ ਲਾਗੋਸ]] |successor1 = [[ਸੇਬਾਸਤੀਅਨ ਪਿਞੇਰਾ]] |office2 = [[ਨਿਊ ਮੇਜੋਰਿਟੀ]] ਦੀ ਆਗੂ |term_start2 = 30 ਅਪਰੈਲ 2013 |term_end2 = |predecessor2 = ਪਦਵੀ ਸਥਾਪਤ |successor2 = |office3 = [[ਯੂ ਐਨ ਔਰਤਾਂ]] ਦੀ ਐਗਜੈਕਟਿਵ ਡਾਇਰੈਕਟਰ |term_start3 = 14 ਸਤੰਬਰ 2010 |term_end3 = 15 ਮਾਰਚ 2013 |predecessor3 = ਅਹੁਦਾ ਸਥਾਪਤ |successor3 = [[ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੁਰੀ]] {{small|(ਕਾਰਜਕਾਰੀ)}} |office4 = [[ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਆਰਜੀ ਪ੍ਰਧਾਨ]] |term_start4 = 23 ਮਈ 2008 |term_end4 = 10 ਅਗਸਤ 2009 |predecessor4 = ਅਹੁਦਾ ਸਥਾਪਤ |successor4 = [[ਰਾਫ਼ੇਲ ਕਾਰੀਆ]] |office5 = (ਚਿਲੇ) ਦੀ ਕੌਮੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ |president5 = [[ਰਿਕਾਰਡੋ ਲਾਗੋਸ]] |term_start5 = 7 ਜਨਵਰੀ 2002 |term_end5 = 1 ਅਕਤੂਬਰ 2004 |predecessor5 = [[ਮਾਰੀਓ ਫਰਨਾਂਡੇਜ਼]] |successor5 = [[ਜੈਮੇ ਰਾਵਿਨੇਤ]] |office6 = [[ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ (ਚਿਲੇ)|ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲਾ]] |president6 = [[ਰਿਕਾਰਡੋ ਲਾਗੋਸ]] |term_start6 = 11 ਮਾਰਚ 2000 |term_end6 = 7 ਜਨਵਰੀ 2002 |predecessor6 = [[ਅਲੈਕਸ ਫ਼ਿਗੁਏਰੋਆ]] |successor6 = [[ਓਸਵਾਲਡੋ ਅਰਤਾਜ਼ਾ]] |birth_date = {{birth date and age|1951|9|29|df=y}} |birth_place = [[ਸੈਂਟੀਆਗੋ]], [[ਚਿਲੀ]] |death_date = |death_place = |party = [[ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਚਿਲੇ|ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ]] |otherparty = [[Concertación]] {{small|(1988–2013)}}<br>[[ਨਿਊ ਮੇਜੋਰਿਟੀ]] {{small|(2013–ਹਾਲ)}} |spouse = Jorge Leopoldo Dávalos Cartes {{small|(Separated)}} |children = 3 |alma_mater = [[ਚਿਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] |religion = [[ਨਾਸਤਿਕਤਾ]] |signature = Firma de Michelle Bachelet.jpg |website = [http://michellebachelet.cl/ Official website] }} '''ਬੇਰੌਨਿਕਾ ਮਿਚੇਲ ਬਾਚੇਲੇ ਖ਼ੇਰੀਆ''' ({{IPA-es|beˈɾonika miˈtʃel batʃeˈlet ˈxeɾja}}; ਜਨਮ 29 ਸਤੰਬਰ 1951) 11 ਮਾਰਚ 2014 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ [[ਚਿਲੀ]] ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ, [[ਚਿਲੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ 2006 - 2010 ਦੌਰਾਨ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣ ਮਗਰੋਂ, ਉਹਨੂੰ ਲਿੰਗੀ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਲਈ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਔਰਤਾਂ) ਨਾਮ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬਣਾਏ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦਸੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ, ਬਾਚੇਲੇ 2006 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ 53.5% ਵੋਟ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ, ਵੋਟਾਂ ਦੇ 62% ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚਿਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਫਿਰ ਤੋਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 1932 ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਚਿਲੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.biobiochile.cl/2013/12/16/bachelet-primera-mujer-presidenta-y-primer-presidente-reelecto-desde-1932.shtml|title=Michelle Bachelet: primera mujer presidenta y primer presidente reelecto desde 1932|work=https://www.facebook.com/RadioBioBio|accessdate=11 March 2016|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012821/http://biobiochile.cl/2013/12/16/bachelet-primera-mujer-presidenta-y-primer-presidente-reelecto-desde-1932.shtml|url-status=dead}}</ref> == ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ == ਵੇਰੇਨਿਕਾ ਮਿਸ਼ੇਲ ਬੈਚਲੇਟ ਜੇਰੀਆ ਪੁਰਾਤੱਤਵ -ਵਿਗਿਆਨੀ ਐਂਜੇਲਾ ਜੇਰੀਆ ਗੋਮੇਜ਼ (1926–2020) ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਜਨਰਲ ਅਲਬਰਟੋ ਬੈਚਲੇਟ ਮਾਰਟੀਨੇਜ਼ (1923–1974) ਦਾ ਦੂਜਾ ਬੱਚਾ ਹੈ। ਬਾਚਲੇਟ ਦੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ, ਲੁਈਸ-ਜੋਸੇਫ ਬੈਚਲੇਟ ਲੈਪੀਅਰ, ਚੈਸੇਨ-ਮੌਂਟਰਾਚੇਟ ਦਾ ਇੱਕ ਫ੍ਰੈਂਚ ਵਾਈਨ ਵਪਾਰੀ ਸੀ ਜੋ 1860 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਫ੍ਰੈਂਕੋਇਸ ਜੀਨੇ ਬੇਲਟ ਨਾਲ ਚਿਲੀ ਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਂਟਿਯਾਗੋ ਦੇ ਸੁਬਰਕੇਸੌਕਸ ਅੰਗੂਰੀ ਬਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਮਾਹਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਚਲੇਟ ਲੈਪੀਅਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਰਮਨ ਦਾ ਜਨਮ 1862 ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਿਯਾਗੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1891 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਸਵਿਸ ਮੂਲ ਦੇ ਚਿਲੀਅਨ ਲੁਈਸਾ ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਕੈਡੋਟ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, 1894 ਵਿੱਚ ਅਲਬਰਟੋ ਬੈਚੇਲੇਟ ਬ੍ਰਾਂਡਟ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਚਲੇਟ ਦੇ ਪੜ੍ਹ-ਨਾਨਾ, ਸਪੈਨਿਸ਼ (ਬਾਸਕ ਖੇਤਰ) ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਮੈਕਸਿਮੋ ਜੇਰੀਆ ਚੈਕਨ, ਚਿਲੀ ਵਿੱਚ ਐਗਰੋਨੌਮਿਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="cidob">{{cite web|url=http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/america_del_sur/chile/michelle_bachelet_jeria|date=9 March 2007|access-date=18 May 2007|title=Biografías de Líderes Políticos CIDOB: Michelle Bachelet Jeria|work=[[Fundació CIDOB]]|language=es|archive-date=25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150425103720/http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/america_del_sur/chile/michelle_bachelet_jeria|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਚਿਲੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਧੀ ਲੇਲੀ ਜਾਨਸਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਕਸਿਮੋ ਜੇਰੀਆ ਜਾਨਸਨ, ਨੇ ਐਂਜੇਲਾ ਗੋਮੇਜ਼ ਜ਼ਮੋਰਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਜੋੜੇ ਨੇ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥਾ ਬਾਚਲੇਟ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.genealog.cl/Chile/J/Jeria/#JeriaJohnson,Maximo|title=Familia Jeria (Geria)|publisher=Genealog.cl|access-date=9 September 2011}}</ref> == ਸਟਾਇਲਸ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਆਰਮਸ == {{Infobox manner of address | type = Presidential | name = Michelle Bachelet Jeria | image = Bandera del presidente de Chile.svg | image_size = 50px | image_alt = Flag of the President of Chile | image2 = Arms of Michelle Bachelet.svg | image2_size = 50px | image2_alt = Arms of Michelle Bachelet | reference = [[Her Excellency]] | spoken = Your Excellency | alternative = Madam President }} * 29 September 1951{{spaced ndash}}1977: Miss Michelle Bachelet Jeria * 1977{{spaced ndash}}1984: Mrs. Michelle Bachelet de Dávalos<ref>{{cite web |last1=Morales do Val |first1=Manuel |title=Machismo feminista |url=https://cronicasbarbaras.blogs.com/crnicas_brbaras/2006/05/feminismo_machi.html |access-date=14 June 2021 |language=es |archive-date=14 ਜੂਨ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614223226/https://cronicasbarbaras.blogs.com/crnicas_brbaras/2006/05/feminismo_machi.html |url-status=dead }}</ref> * 1984{{spaced ndash}}11 March 2006: Mrs. Michelle Bachelet Jeria * 11 March 2006{{spaced ndash}}11 March 2010: ''Her Excellency'' the President of the Republic * 11 March 2010{{spaced ndash}}11 March 2014: ''Her Excellency'' the Former President of the Republic, Mrs. Michelle Bachelet Jeria * 11 March 2014{{spaced ndash}}11 March 2018: ''Her Excellency'' the President of the Republic * Since 11 March 2018: ''Her Excellency'' the Former President of the Republic, Mrs. Michelle Bachelet Jeria ===ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਨਮਾਨ=== *[[File:CHL Order of Merit GC and Collar.svg|alt=|80x80px]] Grand Master (2006-2010/2014-2018) and Collar of the [[Order of Merit (Chile)|Order of Merit]] *[[File:CHL Order of Bernardo O'Higgins - Grand Cross BAR.png|alt=|80x80px]] Grand Master (2006-2010/2014-2018) and Collar of the [[Order of Bernardo O'Higgins]] === ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਨਮਾਨ === *[[File:AUS Order of Australia (civil) BAR.svg|alt=|80x80px]] Honorary [[Companion of the Order of Australia]], Australia (5 October 2012).<ref>{{cite web|url=http://www.gg.gov.au/sites/default/files/files/honours/S160%20-%20Oct%202012.pdf |publisher=Governor General of Australia |title=Commonwealth of Australia Gazette No. S160 |access-date=7 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121207041916/http://www.gg.gov.au/sites/default/files/files/honours/S160%20-%20Oct%202012.pdf |archive-date=7 December 2012 }}</ref> *[[File:Ribbon bar of Orden Nacional de San Lorenzo.png|alt=|80x80px]] Grand Collar of the [[National Order of San Lorenzo]], [[Ecuador|Equador]] (2010)<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniverso.com/2010/06/12/1/1355/ex-presidenta-bachelet-fue-condecorada.html|title=Ex presidenta Bachelet fue condecorada|date=2010-06-11|website=El Universo|language=es|access-date=2019-08-23}}</ref> *[[File:HUN Order of Merit of the Hungarian Rep 1class Collar BAR.svg|alt=|80x80px]] Grand Cross with Chain of the [[Order of Merit of the Republic of Hungary]], [[Hungary]] (2008) *[[File:ITA OMRI 2001 GC-GCord BAR.svg|alt=|80x80px]] Knight Grand Cross with Collar of the [[Order of Merit of the Italian Republic]], [[Italy]] (9 October 2007).<ref>{{cite web|url=http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=244583 |title=Bachelet Jeria S.E. Verónica Michelle decorato di Gran Cordone |publisher=Presidenza della Repubblica |language=it |access-date=20 September 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928083955/http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=244583 |archive-date=28 September 2013 }}</ref> *[[File:FIN Order of the White Rose Grand Cross BAR.png|alt=|80x80px]] Grand Cross with Collar of the [[Order of the White Rose of Finland]] (2007)<ref>{{Cite web|url=http://www.ritarikunnat.fi/index.php/fi/ritarikunnat/64-ritarikunnat/palkitut/216-suomen-valkoisen-ruusun-ritarikunnan-suurristin-ketjuineen-saajat-ulkomaalaiset|title=Suomen Valkoisen Ruusun ritarikunnan suurristin ketjuineen ulkomaalaiset saajat|website=www.ritarikunnat.fi|access-date=2019-08-23|archive-date=2 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102083606/http://www.ritarikunnat.fi/index.php/fi/ritarikunnat/64-ritarikunnat/palkitut/216-suomen-valkoisen-ruusun-ritarikunnan-suurristin-ketjuineen-saajat-ulkomaalaiset|url-status=dead}}</ref> *[[File:LTU Order of Vytautas the Great with the Golden Chain BAR.png|alt=|80x80px]] Grand Cross with Golden Chain of the [[Order of Vytautas the Great]], [[Lithuania]] (23 July 2008).<ref>{{cite web|url=http://www.lrp.lt/lt/prezidento_veikla/apdovanojimai/apdovanojimai_256/p600.html|publisher=Lithuanian Presidency|title=Lithuanian Orders searching form|access-date=21 May 2012|language=lt|archive-date=25 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130825184024/http://www.lrp.lt/lt/prezidento_veikla/apdovanojimai/apdovanojimai_256/p600.html|url-status=dead}}</ref> *[[File:MY Darjah Utama Seri Mahkota Negara (Crown of the Realm) - DMN.svg|alt=|80x80px]] Honorary Recipient of the [[Order of the Crown of the Realm]], [[Malaysia]] (2009)<ref>{{cite web|url=http://www.istiadat.gov.my/index.php/component/semakanlantikanskp/|title=Semakan Penerima Darjah Kebesaran, Bintang, dan Pingat Persekutuan.|access-date=2021-08-07|archive-date=2019-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190719195551/http://www.istiadat.gov.my/index.php/component/semakanlantikanskp|dead-url=yes}}</ref> *[[File:MEX Order of the Aztec Eagle 1Class BAR.png|alt=|80x80px]] Collar of the [[Order of the Aztec Eagle]], [[Mexico]] (2007) *[[File:NLD Order of the Dutch Lion - Grand Cross BAR.png|alt=|80x80px]] Dame Grand Cross of the [[Order of the Netherlands Lion]], [[Kingdom of the Netherlands|The Netherlands]] (25 May 2009)<ref>{{cite web|url=http://gpdhome.typepad.com/.a/6a00d8341c648253ef01156fb58598970c-pi |title=Photographic image |website=Gpdhome.typepad.com |access-date=14 December 2016}}</ref> *[[File:PRT Order of Prince Henry - Grand Collar BAR.svg|alt=|80x80px]] Grand Collar of the [[Order of Prince Henry]], [[Portugal]] (7 November 2007) *[[File:PRT Order of Christ - Grand Cross BAR.svg|alt=|80x80px]] Grand Cross of the [[Order of Christ (Portugal)|Order of Christ]], Portugal (1 December 2009) *[[File:PRT Order of Liberty - Grand Collar BAR.png|alt=|80x80px]] Grand Collar of the [[Order of Liberty]], Portugal (30 March 2017) *[[File:Order of Isabella the Catholic - Sash of Collar.svg|alt=|80x80px]] Collar of the [[Order of Isabella the Catholic]], [[Spain]] (26 February 2010).<ref>{{cite web|url=http://www.boe.es/boe/dias/2010/02/27/pdfs/BOE-A-2010-3212.pdf|date=2 April 2015|access-date=9 December 2017|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402120147/http://www.boe.es/boe/dias/2010/02/27/pdfs/BOE-A-2010-3212.pdf|archive-date=2 April 2015}}</ref> *[[File:Order of Charles III - Sash of Collar.svg|alt=|80x80px]] Collar of the [[Order of Charles III]], Spain (30 October 2014).<ref>{{cite web|url=http://www.boe.es/boe/dias/2014/10/25/pdfs/BOE-A-2014-10888.pdf|date=10 January 2015|access-date=9 December 2017|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110211735/http://www.boe.es/boe/dias/2014/10/25/pdfs/BOE-A-2014-10888.pdf|archive-date=10 January 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.google.com/hostednews/getty/media/ALeqM5jFn883YOl3o3fUr-xkdDuQOzk_FA|archive-url=https://web.archive.org/web/20150125045224/http://www.google.com/hostednews/getty/media/ALeqM5jFn883YOl3o3fUr-xkdDuQOzk_FA|url-status=dead|archive-date=25 January 2015|date=25 January 2015}}</ref> *[[File:Order of the Seraphim - Ribbon bar.jpg|alt=|80x80px]] Member of [[Royal Order of the Seraphim]], [[Sweden]] (10 May 2016). Received on her state visit to Sweden.<ref>{{cite web |date=11 May 2016 |title=22 bilder från kungens stora fest på slottet |url=https://www.svenskdam.se/kungligt/22-bilder-fran-kungens-stora-fest-pa-slottet/5753428 |access-date=21 June 2023 |website=Svenskdam.se}}</ref> *[[File:VEN Order of the Liberator - Grand Cordon BAR.png|alt=|80x80px]] Collar of the [[Order of the Liberator]] *[[File:Medal of the Oriental Republic of Uruguay - ribbon bar.gif|alt=|80x80px]] [[Medal of the Oriental Republic of Uruguay]] (2006).<ref>{{Cite web|title=Resolución N° 222/006|url=https://www.impo.com.uy/bases/resoluciones/222-2006|access-date=2020-12-24|website=www.impo.com.uy}}</ref> === ਆਰਮਸ === <gallery class="center"> Coat of Arms of Michelle Bachelet (Order of Seraphim).svg|As Dame of the Seraphim<br><small>(Sweden)</small> Coat of Arms of Michelle Bachelet (Chilean Order of Merit).svg|As Grand Master of the Chilean Order of Merit<br><small>(Chile)</small> Coat of Arms of Michelle Bachelet (Order of Charles III).svg|As Dame of the Order of Charles III<br><small>(Spain)</small> </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿਲੀ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] kq99e7al2emsvfem9vt18vmbqma2nwh 0 39041 842077 841926 2026-07-08T07:15:20Z Gursewak Singh Dhaula 4943 /* ਫਿਲਮਾਂ */ 842077 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਵਰਗੀ ਸ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ | image = JaswantSinghKhalra.jpg | caption = ਸਵਰਗੀ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ | native_name = | native_name_lang = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1952|11|2}} | birth_place = [[ਖਾਲੜਾ]], [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨ ਤਾਰਨ]], ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|1995|09|06|1952|11|2|df=y}} | death_place = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] | death_cause = | occupation = ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ | spouse = ਬੀਬੀ ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਖਾਲੜਾ }} ਸਵਰਗੀ '''ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ''' (1952-1995)<ref>{{Cite web |date=2020-10-26 |title=The Valiant – Jaswant Singh Khalra: New Book Launched |url=https://sikhsiyasat.net/the-valiant-jaswant-singh-khalra-new-book-launched/ |access-date=2022-09-06 |website=Sikh Siyasat News |language=en |archive-date=2022-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220906032213/https://sikhsiyasat.net/the-valiant-jaswant-singh-khalra-new-book-launched/ |url-status=dead }}</ref> ਇੱਕ [[ਸਿੱਖ]] [[ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ]] ਕਾਰਕੁਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 25,000 ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਤਲਾਂ ਅਤੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 2,000 ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਨ। 1980 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਸੰਕਟ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ|ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲਿਊਸਟਾਰ]], [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੇ ਕਤਲ ਅਤੇ [[1984 ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗੇ|1984 ਦੇ ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕੀ [[ਅੱਤਵਾਦ |ਅੱਤਵਾਦੀ]] ਕਹਿ ਕੇ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸੀ,। ਪੁਲਿਸ ਉੱਤੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੋਈ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿਚ ਨਿਹੱਥੇ ਸ਼ੱਕੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਤਲਾਂ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਸਾੜਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>"Who Killed the Sikhs". Journeyman Pictures. 4 June 2002. [https://www.youtube.com/user/journeymanpictures#p/search/0/HZTCFxBY6Tw "a portion of this documentary can be viewed here"]</ref><ref>[http://www.ensaaf.org/publications/reports/protectingthekillers/ "Protecting the Killers: A Policy of Impunity in Punjab, India,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171111004319/http://www.ensaaf.org/publications/reports/protectingthekillers/ |date=2017-11-11 }}, Human Rights Watch & Ensaaf Joint Report, 18 October 2007. pp. 29-30.</ref> ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੌਰ ਵੇਲੇ ਲਵਾਰਿਸ ਦੱਸ ਕੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਸਾੜਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਜੱਗ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੇ। ਭਾਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਸਤੰਬਰ 1995 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਧੋਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਛੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਕਤਲ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। == ਸਰਗਰਮੀ == ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ। [[ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ]], [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜ਼ਾਹਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਵਜੋਂ। ਪੁਲਿਸ 'ਤੇ ਨਿਹੱਥੇ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਕਤਲਾਂ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਸਾੜਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸੀ।<ref>"Who Killed the Sikhs". Journeyman Pictures. 4 June 2002. [https://www.youtube.com/user/journeymanpictures#p/search/0/HZTCFxBY6Tw "a portion of this documentary can be viewed here"]</ref><ref>[http://www.ensaaf.org/publications/reports/protectingthekillers/ "Protecting the Killers: A Policy of Impunity in Punjab, India,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171111004319/http://www.ensaaf.org/publications/reports/protectingthekillers/|date=11 November 2017}}, Human Rights Watch & Ensaaf Joint Report, 18 October 2007. pp. 29-30.</ref> ਖਾਲੜਾ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਬੂਤ ਅਤੇ ਗਵਾਹ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਲਾ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆ, ਸੱਤ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਨੁੱਖੀ ਢਾਲ ਦਾ ਮਾਮਲਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 25,000 ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ 2,000 ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>Politics of genocide: Punjab, 1984-1998, Inderjit Singh Jaijee, p.101, Inderjit Singh Jaijee, 1999</ref> [[ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ]], ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਏਜੰਸੀ, ਨੇ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਕੱਲੇ [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ 2,097 ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। [[ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਦੁਆਰਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸੀ.ਬੀ.ਆਈ. ਜਾਂਚ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ (ਸਥਾਸ਼ਿਵਮ ਜੇ - ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਸੀ - ਅਤੇ ਚੌਹਾਨ ਜੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਿਥਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਨਾਮ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ)<ref>Prithipal Singh v. State of Punjab, (2012) 1 SCC 10</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲਾਵਾਰਿਸ ਮਨੁੱਖੀ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾ, ਖਾਤਮੇ ਅਤੇ ਸਸਕਾਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।<ref name="express">{{cite web |title=khalra custodial death-sc upholds life in jail for Punjab cops |url=http://archive.indianexpress.com/news/activist-khalra-custodial-death--sc-upholds-life-in-jail-for-punjab-cops/871023/ |url-status=dead |access-date=15 November 2015}}</ref> ਕੁਝ ਲਾਪਤਾ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਤੋਂ ਫਾਈਲਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਉਮਰ ਅਤੇ ਪਤੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>SBS Dateline. April 2002. [http://www.ensaaf.org/multimedia/?p=203 "a portion of this episode on Punjab can be viewed here"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717050408/http://www.ensaaf.org/multimedia/?p=203|date=17 July 2011}}</ref> ਹੋਰ ਖੋਜ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 3 ਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।<ref>Kumar, Ram; Singh, Amrik; Agrwaal, Ashok & Kaur, Jaskaran (2003). Reduced To Ashes: The Insurgency and Human Rights in Punjab. Kathamandu (Nepal): South Asia Forum for Human Rights. {{ISBN|99933-53-57-4}} [https://web.archive.org/web/20100504012557/http://www.ensaaf.org/publications/other/reducedtoashes.pdf "Biography of Khalra, Chapter 1, Reduced to Ashes (pdf, 5 MB)"] p.54.</ref> [[ਕੌਮੀ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਨੇ ਕੁਝ ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਲਿਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਮਜੀਠਾ ਅਤੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਜੂਨ 1984 ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1994 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਸ ਡੇਟਾ ਦੀ ਵੈਧਤਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ 25,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੱਕ, ਬਗਾਵਤ ਦੌਰਾਨ "ਲਾਪਤਾ" ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਲਾਪਤਾ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=NHRCList |url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040730/nhrc1.htm |access-date=2019-05-29 |website=www.tribuneindia.com}}</ref> === ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ === ਕੁਝ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਪਿੱਠ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਜਦ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਇੱਕ ਮਿੱਤਰ, ਸੈਂਟਰਲ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਸਾਧਾਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕੰਨੀਂ ਪਈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਤੋਂ ਪਤਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਇਹ ਦੁੱਖਦਾਈ ਕਹਾਣੀ ਸੱਚੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਮ੍ਰਿਤਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਮਿਲੀ। ਇਸੇ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਹੋਰ ‘ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਮਿਉਂਸਪਲ ਕਮੇਟੀ 'ਚੋਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਆਈਆਂ, ਕਲਰਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨੀ ਰਿਸ਼ਵਤ ਖਾਧੀ ਤੇ ਫਿਰ ਤਰਨਤਾਰਨ ਤੇ ਪੱਟੀ ਦੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਤੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਹੋਏ, ਕਿੰਨੇ ਅੱਧਸੜੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਗ ਕੁੱਤੇ ਵੀ ਖਾਂਦੇ ਰਹੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਖਾਲੜਾ ਜੀ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਕਲਮਬੰਦ ਕਰਦੇ ਗਏ। ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਦੇ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਕਲਾਂ ਅਤੇ ਟਾਵੇਂ-ਟਾਵੇਂ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਪਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਏ। ਖਾਲ਼ੜਾ ਜੀ ਨੇ ‘ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ” ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜੱਗ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਿਆਂ ਅਮਰੀਕਾ, ਕਨੇਡਾ ਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀਆਂ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀ ਲਿਸਟਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਰਤਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ। == ਪਰਿਵਾਰ == ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ, ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ [[ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ|ਗਦਰ ਲਹਿਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਸਨ। ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਵੀ [[ਕਾਮਾਗਾਟਾਮਾਰੂ ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਕਾਮਾਗਾਟਾ ਮਾਰੂ ਜਹਾਜ਼]] ਦੇ 376 ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ 1914 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਤੋਂ ਸ਼ੰਘਾਈ, ਚੀਨ ਅਤੇ [[ਯੋਕੋਹਾਮਾ]], [[ਜਪਾਨ|ਜਾਪਾਨ]] ਰਾਹੀਂ [[ਵੈਨਕੂਵਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ 376 ਯਾਤਰੀ ਸਵਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 24 ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਕੀ 352 ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਤਨੀ, [[ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਖਾਲੜਾ]], ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਨਵਕਿਰਨ ਕੌਰ ਅਤੇ ਜਨਮੀਤ ਸਿੰਘ ਉਸਦੇ ਜੀਵਤ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਜੀਵਤ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਮਾਂ ਮੁਖਤਾਰ ਕੌਰ, ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ (ਦੋਵੇਂ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਅਤੇ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ (ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਅਤੇ ਪੰਜ ਭੈਣਾਂ: ਪਰੀਤਮ ਕੌਰ, ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਹਰਜਿੰਦਰ ਕੌਰ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਬੀਈਓ) ਬਲਬੀਰ ਕੌਰ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੈੱਡਟੀਚਰ) ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਕੌਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Ram |date= |title=Reduced To Ashes: The Insurgency and Human Rights in Punjab. |url=https://en.wikipedia.org/wiki/South_Asia_Forum_for_Human_Rights |website=South Asia Forum for Human Rights.}}</ref> ==ਸ਼ਹੀਦੀ== 6 ਸਤੰਬਰ 1995 ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਖਾਲੜਾ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਧੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ [[ਝਬਾਲ]] ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲੈ ਗਏ।<ref name="amnesty">{{cite web |date=31 March 1998 |title=A mockery of justice: The case concerning the "disappearance" of human rights defender Jaswant Singh Khalra severely undermined |url=https://www.amnesty.org/en/documents/asa20/007/1998/en/ |publisher=Amnesty International}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਗਵਾਹਾਂ ਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬਿਆਨ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ, ਕੰਵਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੂੰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="tribune">{{cite web |date=17 February 2005 |title=K.P.S. Gill visited Khalra in jail, says witness |url=https://www.tribuneindia.com/2005/20050217/punjab1.htm |publisher=The Tribune, Chandigarh, India}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਠਿਕਾਣੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਖਾਲੜਾ ਪਾਸੋਂ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਅਖਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ‘ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ’ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਪਰਦਾ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਸ. ਖਾਲੜੇ ਦੀ ਇਸ ਮੋੜ੍ਹ ਤੇ ਆ ਕੇ ਪਰਖ ਦੀ ਘੜੀ ਆ ਗਈ। ਕਾਮਰੇਡੀ ਜੀਵਨ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਫੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਖਾਲੜਾ ਤੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਨਿੱਬੜੇ। 6 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਜਿਪਸੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾੜ ਆਈ ਤੇ ਗੈਰਕਨੂੰਨੀ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਸ.ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸਥਿਤ ਕਬੀਰ ਪਾਰਕ ਵਾਲੇ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਗਈ। ਪਰਖ ਦੀ ਘੜੀ ਉਦੋਂ ਆਈ ਜਦੋਂ ਥਾਣਾ ਝਬਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਗੱਲ ਸਿਰਫ ਏਨੀ ਸੀ ਕਿ ਸ.ਖਾਲੜਾ ਨੇ ‘ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ' ਅਤੇ 'ਝੂਠੇ ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ' ਸੰਬੰਧੀ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੇ। ਭੰਨੀ ਹੋਈ ਦੇਹ ਰੂਪੀ ਖਾਲੜੇ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਮਾਨਾਂਵਾਲੇ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਵਿਖੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸ. ਖਾਲੜਾ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੋਇਆ ਖਾਲਸਾ ਸੋਝੀ ਤਾਈਂ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸ. ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਥਾਣਾ ਝਬਾਲ ਦੇ ਸੈੱਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਹਰੀ ਕੇ ਪੱਤਣ ਰਾਜਸਥਾਨ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰੋੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀ। ਸੀਬੀਆਈ ਨੇ ਖਾਲੜਾ ਕੇਸ ਦੀ ਛਾਣਬੀਨ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਲਿਸ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦਿਤੀ। 1996 ਵਿੱਚ, ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ ਨੂੰ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਂ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਤਲ ਅਤੇ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ 'ਤੇ ਦਸ ਸਾਲ ਲਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਲਗਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਸੀਨੀਅਰ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦਾ 1997 ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |author=Meenakshi Ganguly |date=27 September 2005 |title=Other Screams of Terror |url=https://www.hrw.org/english/docs/2005/09/27/india11792.htm |publisher=Human Rights Watch}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੇ ਕਤਲ ਨੂੰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 18 ਨਵੰਬਰ 2005 ਨੂੰ, ਛੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ, ਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਕਤਲ ਲਈ ਉਮਰ ਕੈਦ ਅਤੇ ਬਾਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref name="ensaaf">{{cite web |title=Punjab Cops Convicted of 1995 Murder of Activist Khalra |url=http://www.ensaaf.org/news/pr2005-11-18.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20061123135906/http://www.ensaaf.org/news/pr2005-11-18.php |archive-date=23 November 2006 |access-date=25 January 2007 |publisher=Ensaaf}}</ref> 16 ਅਕਤੂਬਰ 2007 ਨੂੰ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਬੈਂਚ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਜਸਟਿਸ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਏ ਐਨ ਜਿੰਦਲ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਨੇ ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ: ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ, ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ (ਸਾਰੇ ਸਾਬਕਾ ਸਬ ਇੰਸਪੈਕਟਰ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲ ਸਿੰਘ (ਸਾਬਕਾ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ) ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite web |date=16 October 2007 |title=Khalra murder case: HC grants life imprisonment to 4 cops - Chandigarh - City - NEWS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Khalra-murder-case-HC-grants-life-imprisonment-to-4-cops/articleshow/2464188.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018162040/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-10-16/chandigarh/27987237_1_life-imprisonment-murder-case-jaswant-singh-khalra |archive-date=18 October 2012 |access-date=2009-08-10 |work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{cite web |date=1995-09-06 |title=The Tribune, Chandigarh, India - Main News |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20071017/main1.htm |access-date=2009-08-10 |publisher=Tribuneindia.com |archive-date=2008-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006232527/http://www.tribuneindia.com/2007/20071017/main1.htm |url-status=dead }}</ref> 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਚਾਰ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵਿਰੁੱਧ ਦਾਇਰ ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਗੜਬੜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="times">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/SC-upholds-life-term-for-Punjab-cops/articleshow/10613312.cms|title=Activist Khalra custodial death: SC upholds life in jail for Punjab cops|date=5 November 2011|access-date=15 November 2015|website=[[The Times of India]]}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == === ਯਾਦਗਾਰ === ਫਰਿਜ਼ਨੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੀ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਨੇ 26 ਅਗਸਤ 2017 ਨੂੰ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਪਾਰਕ ਦਾ ਨਾਮ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |date=6 September 2017 |title=California city names park after Sikh human rights advocate |url=https://www.nbcnews.com/news/asian-america/california-city-renames-park-after-sikh-human-rights-advocate-n799261 |access-date=2019-11-13 |website=NBC News |language=en}}</ref> ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਤਾ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ ਓਲੀਵਰ ਬੈਂਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੰਜਾਬੀ/ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਮੇਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ [[ਮਾਰਟਿਨ ਲੂਥਰ ਕਿੰਗ ਜੂਨੀਅਰ]] ਵਾਂਗ ਹਨ।"<ref>{{Cite web |date=4 September 2017 |title=Fresno (CA) City Council To Rename Park After Jaswant Singh Khalra |url=http://www.sikhnet.com/news/fresno-ca-city-council-rename-park-after-jaswant-singh-khalra |access-date=2019-11-13 |website=SikhNet |language=en}}</ref> === ਫਿਲਮਾਂ === ਖਾਲੜਾ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ '[[ਪੰਜਾਬ '95]]' ਫਰਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ]] ਨੇ ਖਾਲੜਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=13 January 2025 |title=Punjab 95: Diljit Dosanjh's Jaswant Singh Khalra biopic to release in February |url=https://www.indiatoday.in/movies/story/punjab-95-jaswant-singh-khalra-biopic-may-release-in-february-hints-diljit-dosanjh-stmp-2663980-2025-01-13 |access-date=16 January 2025 |magazine=India Today}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਘਲੂਘਾਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਤਲੇਆਮ, ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਨੇ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਯੂਨਿਟ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਉਠਾਇਆ, 120 ਕੱਟਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫਿਲਮ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਨੂੰ ਅਣਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web |date=17 January 2025 |title=Punjab 95 teaser: Diljit Dosanjh plays courageous activist Jaswant Singh Khalra; film to finally release on this date |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/punjab-95-teaser-diljit-dosanjh-plays-courageous-activist-jaswant-singh-khalra-film-to-finally-release-on-this-date-9784809/ |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਜਦੋਂ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਮਨਜੂਰੀ ਨਾ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਾਂ 'ਸਤਲੁਜ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਜੁਲਾਈ 2026 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਫਿਲਮ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਯੋਧੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ]] hjjjy352nwtoj2wxh4va4nvc043nf5t 0 44975 842086 790370 2026-07-08T08:51:23Z ~2026-38884-88 61007 ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ 842086 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤੀ | latd =30.483527 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 74.837462 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = | subdivision_type =ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 =ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = [[ਬਲਾਕ]] | parts = ਕੋਟਕਪੂਰਾ | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 5700 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type =[[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = [[ਕੋਟਕਪੂਰਾ]] | website = | footnotes = }} '''ਮੱਤਾ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।<ref>http://pbplanning.gov.in/districts/Kot%20Kapura.pdf</ref> ਪਿੰਡ ਮੱਤਾ ਜ਼ਿਲਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਜੈਤੋਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਕਬਾ 1860 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨ ਸੰਖਿਆ 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ 5700 ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਡਾਕਘਰ ਵੀ ਹੈ, ਪਿੰਨ ਕੋਡ 151204 ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਜੈਤੋਂ ਫਰੀਦਕੋਟ ਸੜਕ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਜੀਤ ਗਿੱਲ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਥੇ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਪਿੰਡ ਮੱਤਾ ਵਿਖੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਲੰਗਰ ਛਕ ਕੇ ਜਥਾ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦੇਣ ਲਈ ਜੈਤੋ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਖੁਦ ਲੰਗਰ ਦੇ ਟੋਕਰੇ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਰੱਖ ਕੇ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਕੲੀ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਡੇਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸੰਤ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਕਥਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ,ਖੇਡਾਂ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਸਾਹਿਤ ਆਦਿ ਵਿਚ ਵੀ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਨੌਜਵਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਰਾਜਬੀਰ ਮੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ 'ਪੰਜਾਬੀ ਨਕਸ਼ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ' (ਰਜਿ.)ਵੱਲੋਂ 'ਪੰਜਾਬੀ ਨਕਸ਼ ਯੁਵਾ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ੨੦੨੩' ਅਤੇ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ 'ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਯੁਵਾ ਸਨਮਾਨ ੨੦੨੬' ਮਿਲਿਆ ਹੈ । ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] jrjuq6o30cogzfrqbjp4zsa3w111xf3 0 45833 842047 472727 2026-07-07T12:43:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842047 wikitext text/x-wiki [[Image:Parijat-statue.jpg|right|thumb|ਨੇਪਾਲੀ ਲੇਖਕ [[ਪਰਿਜਾਤ (ਲੇਖਕ)|ਪਾਰਿਜਾਤ]] ਦਾ ਇੱਕ ਬੁੱਤ]] '''ਨੇਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ''' ({{lang-ne|नेपाली साहित्य}}) ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਾਹਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਹਿਤ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੇਪਾਲ, ਸਿੱਕਿਮ, ਦਾਰਜਲਿੰਗ, ਭੁਟਾਨ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਅਸਮ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ 1958 ਦੇ ਬਾਅਦ ਨੇਪਾਲ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਹਿਮ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਦਾਰੇ, [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] ਨੇ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ''ਅਹਿਮ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ'' ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref name = "hutt">''[http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft729007x1;brand=ucpress Himalayan Voices: An Introduction to Modern Nepali Literature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918110225/https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft729007x1;brand=ucpress |date=2020-09-18 }}'' (Voices from Asia), edited and translated by [[Michael Hutt|Michael J. Hutt]], University of California Press, 1991. p. 5. ISBN 9780520910263</ref> ਭਾਰਤ ਦਾ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਖੁਲੇਪਨ ਦੀ ਤਾਜੀ ਹਵਾ ਬਰਾਬਰ ਪੁੱਜਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਵੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦਾ ਤਕੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੇਪਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਾਇਆਵਾਦ, ਰਹੱਸਵਾਦ, ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦ ਦੀਆਂ ਸਭ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਈਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੇਪਾਲੀ ਸਾਹਿਤ]] j8rmp1084qce27i1z8vntxe9lwrb2kt 0 58732 842090 841703 2026-07-08T11:45:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842090 wikitext text/x-wiki [[File:Simeon Solomon - Sappho and Erinna in a Garden at Mytilene.jpg|thumb|300px|[[ਸੀਮਿਓਨ ਸੋਲੋਮਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸਾਫੋ ਅਤੇ ਏਰੀਨਾ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਚਿੱਤਰ।]] {{LGBT sidebar}} '''ਲੈਸਬੀਅਨ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Lesbian) ਇੱਕ '''ਸਮਲਿੰਗੀ ਔਰਤ''' ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Lesbian">{{Cite web |title=Lesbian |url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100100998 |access-date=December 10, 2018 |publisher=[[Oxford Reference]]}}</ref><ref name="Zimmerman">Zimmerman, p. 453.</ref> ਲੇਸਬੀਅਨ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿਨਸੀ ਪਛਾਣ ਜਾਂ ਜਿਨਸੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨਸੀ ਰੁਝਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਜਾਂ ਸਮਲਿੰਗੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Solarz">{{Cite book |last=Committee on Lesbian Health Research Priorities |url=https://books.google.com/books?id=jVzGMF25uasC&pg=PA22 |title=Lesbian Health: Current Assessment and Directions for the Future |last2=Neuroscience and Behavioral Health Program |last3=Health Sciences Policy Program, Health - Sciences Section - Institute of Medicine |publisher=[[National Academies Press]] |year=1999 |isbn=0309174066 |page=22 |access-date=October 16, 2013}}</ref> ਲੈਸਬੀਅਨ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web|title=Lesbian|publisher=[[Reference.com]]|accessdate=July 20, 2014|url=http://dictionary.reference.com/browse/lesbian}}</ref><ref name="Zimmerman">Zimmerman, p. 453.</ref> 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਜਿਨਸੀ ਰੁਝਾਨ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨ ਲਈ "ਲੈਸਬੀਅਨ" ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ। ਸਮੁੱਚੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਲਿੰਗੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਲਿੰਗੀ ਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਸਖਤ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਮਲਿੰਗੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਨੁਕਸਾਨ ਰਹਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਭਾਗੀਦਾਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਮਲਿੰਗਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਇਸ ਦਾ ਸਹੀ ਵੇਰਵਾ ਦੇਣ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੇ ਸੈਕਸੋਲੋਜਿਸਟਸ ਨੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧਤਾ ਅਤੇ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ, ਸਮਲਿੰਗਤਾ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਲਿੰਗਕਤਾ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਵਜੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਔਰਤ ਲਿੰਗ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸਮਲਿੰਗੀ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ। ==ਸ਼ਬਦ ਨਿਰੁਕਤੀ== ਸ਼ਬਦ ''ਲੈਸਬੀਅਨ'' ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਹੀਂ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਯੂਨਾਨੀ ਟਾਪੂ ''[[ਲੈਸਬੋਸ]]'' ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਇਸਵੀ ਪੂਰਵ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਾਇਰਾ [[ਸਾਫ਼ੋ]] ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਕ ''ਲੈਸਬੀਅਨ'' ਸ਼ਬਦ ਲੈਸਬੋਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਲੈਸਬੀਅਨ ਵਾਈਨ]]। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== <!--If a listed source is used as a citation: please remove it from this section. Note: a personal blog cannot be used as a citation; however, award-winning blogs, blogs from significant figures (e.g. novelist, scholar, politician, journalist) and organizations (e.g. newspaper, institution) may be notable. See [[Citizen journalism]] and [[User-generated content#Blogs]].--> {{refbegin|40em}} * {{Cite web |last=Aron |first=Nina Renata |date=July 19, 2017 |title=This was the first pornography magazine for lesbians by lesbians—and it was a vital feminist voice |url=https://timeline.com/on-our-backs-lesbian-9e1422a140b9 |website=Timeline |access-date=ਅਗਸਤ 24, 2021 |archive-date=ਜਨਵਰੀ 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108045356/https://timeline.com/on-our-backs-lesbian-9e1422a140b9 |url-status=dead }} * {{Cite web |last=Brownworth |first=Victoria A. |date=October 19, 2018 |title=Lesbian Erasure |url=https://echomag.com/lesbian-erasure/ |website=Echo Magazine |access-date=ਅਗਸਤ 24, 2021 |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210222122932/https://echomag.com/lesbian-erasure/ |dead-url=yes }} * {{Cite news |last=Cutler |first=Jacqueline |date=January 4, 2020 |title=Radical action: 'Tonight We Bombed the U.S. Capitol' details 1970s rise of leftist, mostly lesbian terror group M19 |work=[[New York Daily News]] |url=https://www.nydailynews.com/entertainment/ny-radical-group-m19-tonight-we-bombed-capitol-book-20200104-tgfkzwp5lnag7j5d6oxi6toqsu-story.html }} * {{Cite news |last=Ditum |first=Sarah |date=11 July 2018 |title=Why were lesbians protesting at Pride? Because the LGBT coalition leaves women behind |work=[[New Statesman]] |url=https://www.newstatesman.com/politics/feminism/2018/07/why-were-lesbians-protesting-pride-because-lgbt-coalition-leaves-women }} * {{Cite magazine |last=Elbir |first=Dilara |date=17 September 2019 |title=Why films about lesbian characters should be called lesbian films |url=https://lwlies.com/articles/why-films-about-lesbian-characters-should-be-called-lesbian-films/ |url-status=dead |magazine=[[Little White Lies (magazine)|Little White Lies]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205221245/https://lwlies.com/articles/why-films-about-lesbian-characters-should-be-called-lesbian-films/ |archive-date=5 December 2019 |access-date=26 November 2019 }} * {{Cite news |last=Fleming |first=Pippa |date=July 3, 2018 |title=The gender-identity movement undermines lesbians |work=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/open-future/2018/07/03/the-gender-identity-movement-undermines-lesbians }} * {{Cite web |last=Herzog |first=Katie |date=November 27, 2020 |title=Where Have All The Lesbians Gone? |url=https://andrewsullivan.substack.com/p/where-have-all-the-lesbians-gone-0a7 |website=[[The Weekly Dish]] }} * {{Cite news |last=Jansen |first=Charlotte |date=15 February 2021 |title='We wanted people to see that we exist': the photographer who recorded lesbian life in the 70s |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2021/feb/15/jeb-lesbian-photographer-eye-to-eye-republished-joan-e-biren }} * {{Cite web |last=Kenny |first=Gillian |date=11 February 2020 |title=The 'Itch', and Other Ways History Explained Lesbianism |url=https://www.vice.com/en_au/article/epgbd4/the-itch-and-other-ways-history-explained-lesbianism |website=[[Vice Media]] }} * {{Cite magazine |last=Levy |first=Ariel |date=March 2, 2009 |title=Lesbian Nation |url=https://www.newyorker.com/magazine/2009/03/02/lesbian-nation |magazine=[[The New Yorker]] }} * {{Cite web |last=Morris |first=Bonnie J. |date=December 22, 2016 |title=Dyke Culture and the Disappearing L |url=http://www.slate.com/blogs/outward/2016/12/22/disappearing_lesbians_and_the_need_to_preserve_dyke_culture.html |website=Outward |publisher=[[Slate (magazine)|Slate]] }} * {{Cite web |last=Reilly |first=Peter J. |title=Lesbians Want A Church Of Their Own And IRS Approves |url=https://www.forbes.com/sites/peterjreilly/2018/08/03/lesbians-want-a-church-of-their-own-and-irs-approves/ |access-date=2021-01-13 |website=Forbes |language=en }} * {{Cite web |last=Robertson |first=Julia Diana |date=July 25, 2017 |title=Annemarie Schwarzenbach—The Forgotten Woman—Activist, Writer & Style Icon |url=https://www.huffpost.com/entry/annemarie-schwarzenbachforgotten-style-icon-writer_b_59736407e4b0f1feb89b43c8 |website=[[HuffPost]] }} * {{Cite news |last=Stephenson |first=Miranda |date=June 20, 2020 |title=Why is 'lesbian' still a dirty word? |work=[[Varsity (Cambridge)|Varsity]] |url=https://www.varsity.co.uk/lifestyle/19492 }} * {{Cite news |last=Swan |first=Rachel |date=June 25, 2014 |title=Pride of Place: As the Nation's Gay Districts Grow More Affluent, Lesbians Are Migrating to the 'Burbs |work=[[SF Weekly]] |url=http://www.sfweekly.com/news/pride-of-place-as-the-nations-gay-districts-grow-more-affluent-lesbians-are-migrating-to-the-burbs/ }} * {{Cite news |last=Tapponi |first=Róisín |date=28 February 2020 |title=It's about time film began representing the lesbian gaze |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/film/2020/feb/28/its-about-time-film-began-representing-the-lesbian-gaze-portrait-of-a-lady-on-fire }} * {{Cite news |last=Trebay |first=Guy |date=June 27, 2004 |title=The Subtle Power of Lesbian Style |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2004/06/27/style/the-subtle-power-of-lesbian-style.html }} * {{Cite web |last=Wenham |first=Kitty |date=2019-07-12 |title=Straight women need to stop claiming they'd 'go gay' for Megan Rapinoe |url=https://www.independent.co.uk/voices/megan-rapinoe-lgbt-girl-crush-lesbian-us-womens-football-soccer-world-cup-a9002846.html |access-date=2021-01-13 |website=The Independent |language=en }} {{refend}} ;ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਜਰਨਲ {{refbegin|40em}} * {{Cite book |title=Female Erasure: What You Need To Know About Gender Politics' War on Women, the Female Sex and Human Rights |date=2016 |publisher=Tidal Time Publishing |isbn=978-0997146707 |editor-last=Barrett |editor-first=Ruth |edition=1st |location=California}} * {{Cite book |last=Castle |first=Terry |title=The Apparitional Lesbian: Female Homosexuality and Modern Culture |url=https://archive.org/details/apparitionallesb0000cast |date=1995 |publisher=[[Columbia University Press]] |isbn=0-231-07652-5 |edition=1st |author-link=Terry Castle}} * {{Cite book |title=Lesbians, Levis and Lipstick: The Meaning of Beauty in Our Lives |date=1999 |publisher=[[The Haworth Press]] |isbn=0-7890-0661-8 |editor-last=Cogan |editor-first=Jeanine C. |editor-last2=Erickson |editor-first2=Joanie M.}} * {{Cite book |title=Lesbian Images in International Popular Culture |url=https://archive.org/details/isbn_9781560237969 |date=2010 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1560237969 |editor-last=Cooper |editor-first=Sara E. }} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/dykelifefromgrow00jayk |title=Dyke Life: From Growing Up To Growing Old, A Celebration Of The Lesbian Experience |date=1995 |publisher=[[Basic Books]] |isbn=978-0465039074 |editor-last=[[Karla Jay|Jay]] |editor-first=Karla }} * {{Cite book |last=Jeffreys |first=Sheila |url=https://archive.org/details/unpackingqueerpo00jeff |title=Unpacking Queer Politics: A Lesbian Feminist Perspective |date=2003 |publisher=[[Polity (publisher)|Polity]] |isbn=978-0745628370 |edition=1st |author-link=Sheila Jeffreys }} * {{Cite journal |last=Katz |first=Sue |date=2017 |title=Working class dykes: class conflict in the lesbian/feminist movements in the 1970s |journal=The Sixties: A Journal of History, Politics and Culture |publisher=[[Routledge]] |volume=10 |issue=2 |pages=281–289 |doi=10.1080/17541328.2017.1378512 |issn=1754-1328 |doi-access=free}} * {{Cite book |last=Kennedy |first=Elizabeth Lapovsky |url=https://archive.org/details/bootsofleathersl00kenn_0 |title=Boots of Leather, Slippers of Gold: The History of a Lesbian Community |last2=Davis |first2=Madeline D. |date=1993 |publisher=[[Routledge]] |isbn=0-415-90293-2 |author-link=Elizabeth Lapovsky Kennedy }} * {{Cite book |last=Lowey |first=Robin |title=Game Changers: Lesbians You Should Know About |date=2017 |publisher=Epochalips Books |isbn=978-1532353710 |edition=1st |oclc=1049175226}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/MakingInvisibleHistoriesVisibleTheJuneL.MazerLesbianArchive |title=The June L. Mazer Lesbian Archives: Making Invisible Histories Visible |date=2014 |publisher=[[UCLA Center for the Study of Women]] ([[Regents of the University of California]]) |isbn=978-0-615-99084-2 |editor-last=McHugh |editor-first=Kathleen A. |editor-last2=Johnson-Grau |editor-first2=Brenda |editor-last3=Sher |editor-first3=Ben Raphael }} * {{Cite book |last=Millward |first=Liz |title=Killing Off the Lesbians: A Symbolic Annihilation on Film and Television |url=https://archive.org/details/killingofflesbia0000mill |last2=Dodd |first2=Janice G. |last3=Fubara-Manuel |first3=Irene |date=2017 |publisher=[[McFarland & Company]] |isbn=978-1476668161 |location=Jefferson, North Carolina }} * {{Cite journal |last=Moreno-Domínguez |first=Silvia |last2=Raposo |first2=Tania |last3=Elipe |first3=Paz |date=2019 |title=Body Image and Sexual Dissatisfaction: Differences Among Heterosexual, Bisexual, and Lesbian Women |journal=[[Frontiers in Psychology]] |volume=10 |page=903 |doi=10.3389/fpsyg.2019.00903 |issn=1664-1078 |pmc=6520663 |pmid=31143139 |doi-access=free |s2cid=147707651}} * {{Cite book |last=Morris |first=Bonnie J. |url=http://www.sunypress.edu/p-6263-the-disappearing-l.aspx |title=The Disappearing L: Erasure of Lesbian Spaces and Culture |date=2016 |publisher=[[SUNY Press]] |isbn=978-1-4384-6177-9 |edition=1st |author-link=Bonnie J. Morris |access-date=2021-08-24 |archive-date=2017-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627083347/http://www.sunypress.edu/p-6263-the-disappearing-l.aspx |url-status=dead }} * {{Cite book |last=Munt |first=Sally R. |title=Heroic Desire: Lesbian Identity and Cultural Space |url=https://archive.org/details/heroicdesirelesb0000munt |date=1998 |publisher=[[New York University Press]] |isbn=978-0814756065 |edition=1st |author-link=Sally Rowena Munt }} * {{Cite book |last=Myers |first=JoAnne |url=https://rowman.com/ISBN/9780810863279/The-A-to-Z-of-the-Lesbian-Liberation-Movement-Still-the-Rage |title=The A to Z of the Lesbian Liberation Movement: Still the Rage (The A to Z Guide Series, No. 73) |date=2003 |publisher=[[The Scarecrow Press]] |isbn=978-0-8108-6811-3 |edition=1st |location=Lanham, Maryland |access-date=2018-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180730131454/https://rowman.com/ISBN/9780810863279/The-A-to-Z-of-the-Lesbian-Liberation-Movement-Still-the-Rage |archive-date=2018-07-30 |url-status=dead }} (Original U.S. copyright is 2003.) * {{Cite book |last=Richards |first=Dell |url=https://archive.org/details/lesbianlistslook00rich_0 |title=Lesbian Lists: A Look at Lesbian Culture, History, and Personalities |date=1990 |publisher=[[Alyson Publications]] |isbn=155583163X |edition=1st }} * {{Cite book |last=Weiss |first=Andrea |title=Vampires and Violets : Lesbians in the Cinema |url=https://archive.org/details/vampiresvioletsl0000andr |date=1992 |publisher=[[Jonathan Cape]] |isbn=0-224-03575-4 |edition=1st |location=London, United Kingdom |author-link=Andrea Weiss (filmmaker)}} {{refend}} ; ਆਡੀਓ * {{Cite web |last=Guy Raz |date=August 7, 2010 |title='Late-Life Lesbians' Reveal Fluidity Of Sexuality |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=129050832 |website=[[All Things Considered]] |publisher=[[NPR]]}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Lesbianism}} {{wikiquote}} {{Wiktionary|lesbian|Lesbian|lesbianism}} * [https://womenslibrary.org.uk/explore-the-library-and-archive/the-archive-collection/the-lesbian-archive/ Lesbian Archive] at [[Glasgow Women's Library]] * [https://www.bayarealesbianarchives.org/ Bay Area Lesbian Archives] * [https://www.mazerlesbianarchives.org/ June L. Mazer Lesbian Archives] * [https://lesbianherstoryarchives.org/ Lesbian Herstory Archives] * [https://curlie.org/search?q=lesbian&stime=92452189 ''Lesbian''] at [[Curlie]] * [https://www.lesbianmedia.tv/ ''Lesbian Media''] * [http://lesbiansovereverything.com/ ''Lesbians Over Everything''] * [http://www.sinisterwisdom.org/oralherstorians Oral Herstorians Collection] at [[Sinister Wisdom]] * [https://seesaw.typepad.com/dykeaquarterly/ ''Dyke, A Quarterly''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602213516/https://seesaw.typepad.com/dykeaquarterly/ |date=2021-06-02 }}, published 1975–1979 (online annotated archive, live website) * [https://web.archive.org/web/20021203222212/http://www.sappho.com/vintage/index.html Vintage Images], ''Isle of Lesbos'' (''Sappho.com'') * [https://www.statista.com/topics/1249/homosexuality/ ''U.S. Homosexuality – Statistics & Facts''], [[Statista]], 2017 [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੈਸਬੀਅਨਵਾਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿੰਗਕ ਅਨੁਸਥਾਪਨ]] 5mf32dtjfje4uwerkorllgn3crulbwm 3 59633 842067 841441 2026-07-07T23:54:49Z MediaWiki message delivery 7061 /* Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 12 */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 842067 wikitext text/x-wiki {{ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ}}----[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Sushilmishra|Sushilmishra]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Sushilmishra|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੨੩:੦੨, ੨ ਮਈ ੨੦੧੫ (UTC) {{talkheader}} == 100ਵਿਕੀਦਿਨ ਪੂਰੇ ਕਰਨ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}}; width=100%;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:100wikidays-barnstar-2.png|200px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[:meta:100wikidays|The #100wikidays Barnstar]]''' |- |style="vertical-align: middle; direction:ltr; border-top: 1px solid gray;" | ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ Satpal Dandiwal ਜੀ!,<br/><br/>ਤੁਸੀਂ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ 100 ਵਿਕੀਦਿਨ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਵਿਕੀ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ! ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਵਢਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਰਹੋਗੇ। ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਇਹ ਬਾਰਨਸਟਾਰ!<br><br> ਧੰਨਵਾਦ! |} == ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਨ ਸਬੰਧੀ == ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਨ ਜੋ ਪੰਨੇ ਤੁਸੀਂ ਸੁਧਾਰੇ ਹਨ ਜ਼ਰਾ ਇੱਕ ਝਾਤ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਖ ਲਵੋ ਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਈ ਉਹ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਲੇਖ_ਸੁਧਾਰ_ਐਡਿਟਾਥਾਨ_(1-30_ਅਪਰੈਲ_2016)|ਇਸ ਸੂਚੀ]] ਜੋੜੇ ਗਏ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਲੇਖ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਧੰਨਵਾਦ। --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satnam S Virdi|Satnam S Virdi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satnam S Virdi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:44, 6 ਮਈ 2016 (UTC) ==ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ== {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}}; width=100%;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Today's Article For Improvement star.svg|200px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ (1-30 ਅਪਰੈਲ 2016)|ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ ]]''' |- |style="vertical-align: middle; direction:ltr; border-top: 1px solid gray;" |<br/> '''ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ!''' <br/>'''ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਰਹੋਗੇ।'''--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Baljeet Bilaspur|Baljeet Bilaspur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Baljeet Bilaspur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:14, 8 ਮਈ 2016 (UTC) |} == Address Collection == Congratulations! You have more than 4 accepted articles in [[:m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]]! Please submit your mailing address (not the email) via '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSe0KM7eQEvUEfFTa9Ovx8GZ66fe1PdkSiQViMFSrEPvObV0kw/viewform this google form]'''. This form is only accessed by me and your username will not distribute to the local community to send postcards. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. Please contact your local organizers if you have any question. Best, [[:m:User:AddisWang|Addis Wang]], sent by [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:58, 3 ਦਸੰਬਰ 2016 (UTC) <!-- Message sent by User:AddisWang@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month/2016/Qualified_Editors/Mass&oldid=16123268 --> == ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪ੍ਰਤਿ ਤਕਨੀਕੀ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]]| [[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਮਿਹਨਤੀ ਸੰਪਾਦਕ''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗਦਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਾਂ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Param munde|<span style='color: #800000;background-color: #ADFF2F;'>param munde</span>]]''' ^{[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Param munde|<span style='color: #7FFFD4;'>ਗੱਲ-ਬਾਤ</span>]]} |} * ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Param munde|Param Munde]] ਜੀ! - [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satpal Dandiwal|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:12, 22 ਸਤੰਬਰ 2017 (UTC) == Preslava == Namaste dear Satpal Dandiwal! Can you make an Punjabi-language article about singer Preslava? If you make this article, i will be grateful! Thank u! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/89.110.22.119|89.110.22.119]] 17:00, 25 ਸਤੰਬਰ 2017 (UTC) == Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon starts with great enthusiasm == [[File:Bhubaneswar_Heritage_Edit-a-thon_poster.svg|right|200px]] Hello,<br/> Thanks for signing up as a participant of [[:m:Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon|Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon]] (2017). The edit-a-thon has started with great enthusiasm and will continue till 10 November 2017. Please create/expand articles, or create/improve Wikidata items. You can see some suggestions [[:m:Bhubaneswar_Heritage_Edit-a-thon/List|here]]. Please report you contribution '''[[:m:Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon/Report contribution|here]]'''. If you are an experienced Wikimedian, and want to lead this initiative, [[:m:Bhubaneswar_Heritage_Edit-a-thon/Participants#Ambassadors|become an ambassador]] and help to make the event a bigger success. Thanks and all the best. -- [[:m:User:Titodutta|Titodutta]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:05, 14 ਅਕਤੂਬਰ 2017 (UTC) <small>You are getting this message because you have joined as a participant/ambassador. You can subscribe/unsubscribe [[:m:User:Titodutta/lists/BHEAT|here]].</small> <!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/BHEAT&oldid=17328544 --> == Wikipedia Asian Month 2017: engage with audience == Dear WAM organizer, I’m Erick, the coordinator of WAM 2017. Thanks for your effort and help at [[:m:Wikipedia Asian Month 2017]]! Here are some more information about organizational matter of the event at a national level. <small>You are receiving this message because you have signed up as a organizer or in the [[:m:Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers|list]].</small> ; Timeline The event has started and will end in the November 30th 23:59 (UTC). However, we are late for some matter. So we need your help: * '''Invite''' previous participants and your community members to join. We have a [[:m:Wikipedia Asian Month 2017/SampleInvitation|template]] you can use. * '''Translate''' [[m:Special:PrefixIndex/MediaWiki:Centralnotice-WAM_2017-|Central Notice for your community]] (more instruction below) as well as sending a notice in village pump. Go public! * '''Become''' the jury member in a campaign on Fountain which is an amazing tool for you to supervise participants’ articles. If you don’t have the campaign set up, please contact us! And put a link to your community’s campaign page for participants’ navigation. * '''Organize''' a [[:m:Wikipedia Asian Month 2017/Event Partner|off-site]] editathon event. A coffee bar, internet and laptops. Though it’s optional. If you want to do that, please contact me. In the following days, you should answer the questions from your community and supervise the submissions. Hope you have fun! ; Prepare Central Notice Central Notice shows a banner on the top of pages in your wiki project along the event timeframe. We will use this to engage with audience. Steps: # Translate, change logo and link to event page. Find your project's Central Notice [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex/MediaWiki:Centralnotice-WAM_2017- here]. For example, we can change the banner for Chinese Wikipedia [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=Centralnotice-tgroup-WAM_2017&filter=&language=zh&action=translate here]. # When you mark the 4 items (translation) as done. I'll enable the central notice in your language for this month. ; Interesting articles Have some interesting articles in your mind or from community? Drop us a line so that we can post that [[m:Wikipedia_Asian_Month_2017/Topics|here]] to exchange the information to other communities. ; Special Prize You can find some special prizes in [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2017/Event_Partner|Event Partner]] page. They can be claimed by: * Write an article about Indigenous people in Taiwan at Wikipedia Asian Month (supported by Wikimedia Taiwan). * Write articles on monuments of Bhubaneswar (supported by Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon). The participants who joins for the special prize need to also report their conribution in the speical page. The link is shown in the Event Partner page. ; Looking for help At all times, please reply me back or send me an email at erick@asianmonth.wiki.--[[m:User:Fantasticfears|Fantasticfears]] ([[m:User talk:Fantasticfears|talk]]) 12:12, 5 ਨਵੰਬਰ 2017 (UTC) <!-- Message sent by User:Fantasticfears@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=17385072 --> Dear Satpal Dandiwal! Can you make an article in Punjabi about movie Sardar Saab and find poster? If you make this article, i will be grateful! Thank u! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/178.71.200.47|178.71.200.47]] 15:58, 25 ਨਵੰਬਰ 2017 (UTC) Dear Satpal Dandiwal! Can you make an article about anime Space Pirate Captain Harlock in Punjabi and find poster or DVD cover? Thank u! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/178.71.200.47|178.71.200.47]] 15:58, 25 ਨਵੰਬਰ 2017 (UTC) == Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon Update == Hello,<br/> Thanks for signing up as a participant of [[:m:Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon|Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon]] (2017). The edit-a-thon has ended on 20th November 2017, 25 Wikipedians from more than 15 languages have created around 180 articles during this edit-a-thon. Make sure you have reported your contribution on [[Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon/Report contribution|this page]]. Once you're done with it, Please put a {{tick}} mark next to your username in the list by 10th December 2017. We will announce the winners of this edit-a-thon after this process.-- [[:m:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:30, 4 ਦਸੰਬਰ 2017 (UTC) <small>You are getting this message because you have joined as a participant/ambassador. You can subscribe/unsubscribe [[:m:User:Titodutta/lists/BHEAT|here]].</small> <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/BHEAT&oldid=17509628 --> == What's Next (WAM) == Congratulations! The Wikipedia Asian Month is has ended and you've done amazing work of organizing. What we've got and what's next? ;Here are some number I would like to share with you :Total submitted: 7429 articles; 694 users ; Here are what will come after the end of WAM * Make sure you judge all articles before December 12th, and participants who can improve their contribution (not submit) before December 10th. * Once you finish the judging, please update [[:m:Wikipedia Asian Month/Status|'''this page''']] after December 12th * There will be three round of address collection scheduled: December 15th, December 20th, and December 25th. * Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) [[:m:Wikipedia Asian Month/2017 Ambassadors|'''on this page''']], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors. * There will be a progress page for the postcards. <small>If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]].</small> '''Best Wishes''',<br /> Sailesh Patnaik using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:37, 5 ਦਸੰਬਰ 2017 (UTC) <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=17513917 --> == WAM Address Collection == Congratulations! You have more than 4 accepted articles in Wikipedia Asian Month! Please submit your postal mailing address via '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdvj_9tlmfum9MkRx3ty1sJPZGXHBtTghJXXXiOVs-O_oaUbw/viewform?usp=sf_link Google form]''' or email me about that on erick@asianmonth.wiki before the end of Janauary, 2018. The Wikimedia Asian Month team only has access to this form, and we will only share your address with local affiliates to send postcards. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. Please contact your local organizers if you have any question. We apologize for the delay in sending this form to you, this year we will make sure that you will receive your postcard from WAM. If you've not received a postcard from last year's WAM, Please let us know. All ambassadors will receive an electronic certificate from the team. Be sure to fill out your email if you are enlisted [[:m:Wikipedia_Asian_Month/2017_Ambassadors|Ambassadors list]]. Best, [[:m:User:fantasticfears|Erick Guan]] ([[m:User talk:fantasticfears|talk]]) <!-- Message sent by User:Fantasticfears@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Fantasticfears/mass/WAM_2017&oldid=17583922 --> == WAM Address Collection - 1st reminder == Hi there. This is a reminder to fill the address collection. Sorry for the inconvenience if you did submit the form before. If you still wish to receive the postcard from Wikipedia Asian Month, please submit your postal mailing address via '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdvj_9tlmfum9MkRx3ty1sJPZGXHBtTghJXXXiOVs-O_oaUbw/viewform this Google form]'''. This form is only accessed by WAM international team. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. If you have problems in accessing the google form, you can use [[:m:Special:EmailUser/Saileshpat|Email This User]] to send your address to my Email. If you do not wish to share your personal information and do not want to receive the postcard, please let us know at [[:m:Talk:Wikipedia_Asian_Month_2017|WAM talk page]] so I will not keep sending reminders to you. Best, [[:m:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Fantasticfears/mass/WAM_2017&oldid=17583922 --> == Confusion in the previous message- WAM == Hello again, I believe the earlier message has created some confusion. If you have already submitted the details in the Google form, '''it has been accepted''', you don't need to submit it again. The earlier reminder is for those who haven't yet submitted their Google form or if they any alternate way to provide their address. I apologize for creating the confusion. Thanks-[[:m:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Fantasticfears/mass/WAM_2017&oldid=17583922 --> == A barnstar for you! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Original Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''The Original Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਬਾਰਨਸਟਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tow|Tow]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tow|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 22:16, 8 ਜਨਵਰੀ 2018 (UTC) |} == Wiki Loves the Olympics 2018 == Hello. In 2016 you participated in Wiki Loves the Olympics. I want to invite you to participate again this year. Tomorrow the Winter Olympic Games starts in South Korea and we have organized a contest about Winter Olympic and Paralimpic Games. You have the information in [[:m:Wiki Loves the Olympics 2018]]. Of course, you can also invite other people that you know they could be interested. Thanks! --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Millars|Millars]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Millars|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:11, 8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018 (UTC) == Space Pirate == Satpal Dandiwal! Can you make an article about anime series Space Pirate Captain Harlock in Punjabi and find and upload DVD cover in Japanese or Hindi? Thank you! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/92.100.25.205|92.100.25.205]] 15:29, 30 ਮਾਰਚ 2018 (UTC) == Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey == Hello! Sorry for writing in English. The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=PL Take the survey now]'''</big> You can find more information about this survey [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|on the project page]] and see how your feedback helps the Wikimedia Foundation support editors like you. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (in English). Please visit our [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through the EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] to remove you from the list. Thank you! --[[User:WMF Surveys|WMF Surveys]] ([[User talk:WMF Surveys|talk]]) 01:32, 31 ਮਾਰਚ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/pl&oldid=17888276 --> == ਸਪੇਸ ਪੈਰੀਟ ਕੈਪਟਨ ਹਾਰਲਕ == Satpal Dandiwal! ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਏਨੀਮ ਲੜੀ ਦੇ [[ਸਪੇਸ ਪੈਰੀਟ ਕੈਪਟਨ ਹਾਰਲਕ]] ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਜਪਾਨੀ ਜਾਂ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਡੀਵੀਡੀ ਕਵਰ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਤੁਹਾਡਾ ਧੰਨਵਾਦ! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/178.71.166.123|178.71.166.123]] 17:18, 5 ਅਪਰੈਲ 2018 (UTC) == Reminder: Share your feedback in this Wikimedia survey == Every response for this survey can help the Wikimedia Foundation improve your experience on the Wikimedia projects. So far, we have heard from just 26% of Wikimramedia contributors who Wikimedia programs like the Education program, editathons, or image contests. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes to be completed. '''[https://www.example.com Take the survey now.]''' If you are not fluent in English, I apologize again for posting in English. If you have already taken the survey, we are sorry you've received this reminder. We have designed the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone.If you wish to opt-out of the next reminder or any other survey, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]]. You can also send any questions you have to this user email. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]] This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Thank you! —[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]] ([[:User talk:WMF Surveys|talk]]) 17:18, 15 ਅਪਰੈਲ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/pl&oldid=17888276 --> == Reminder: Wikimedia survey (corrected link) == Every response for this survey can help the Wikimedia Foundation improve your experience on the Wikimedia projects. So far, we have heard from just 26% of Wikimramedia contributors who Wikimedia programs like the Education program, editathons, or image contests. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes to be completed.'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=PL Take the survey now.]''' If you are not fluent in English, I apologize for posting in English. If you have already taken the survey, we are sorry you've received this reminder. We have designed the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone. If you wish to opt-out of the next reminder or any other survey, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]]. You can also send any questions you have to this user email. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]] This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Thanks! —[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]] ([[m:User talk:WMF Surveys|talk]]) 17:24, 15 ਅਪਰੈਲ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/pl&oldid=17888276 --> == Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey == Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on '''23 April, 2018 (07:00 UTC)'''. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=PL Take the survey now.]''' If you are not a native speaker of English, I apologize for writing in English. '''If you already took the survey - thank you! We will not bother you again.''' We have designed the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone. To opt-out of future surveys, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]]. You can also send any questions you have to this user email. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]] This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Thank you!! --[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]] ([[m:User_talk:WMF Surveys|talk]]) 05:54, 20 ਅਪਰੈਲ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/pl&oldid=17888276 --> == ਭਾਗ ਲੈਣਾ == ਸਤ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਮੇਨੂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਮਤਲਬ ਕੀ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਕਿਥੇ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ - [[User:‎Michael Singh Rehal|‎Michael Singh Rehal]] : ਹਾਂਜੀ @[[User:‎Michael Singh Rehal|‎Michael Singh Rehal]] ਜੀ! ਤੁਸੀਂ '''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲਾ/ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ]]''' ਇਸ ਸਫੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲਾ]] ਇਹ ਸਫ਼ਾ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ. - [[User:Satpal Dandiwal|<span style="font-variant:small-caps; font-weight:bold; color:darkblue">Satpal</span>]][[User talk:Satpal Dandiwal|<span style="color:green">Dandiwal</span>]] 07:40, 21 ਅਪਰੈਲ 2018 (UTC) == Thank you for keeping Wikipedia thriving in India == <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#36c;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <span style="font-size:115%;">I wanted to drop in to express my gratitude for your participation in this important [[:m:Project Tiger Editathon 2018/redirects/MayTalkpageNotice|contest to increase articles in Indian languages]]. It’s been a joyful experience for me to see so many of you join this initiative. I’m writing to make it clear why it’s so important for us to succeed. Almost one out of every five people on the planet lives in India. But there is a huge gap in coverage of Wikipedia articles in important languages across India. This contest is a chance to show how serious we are about expanding access to knowledge across India, and the world. If we succeed at this, it will open doors for us to ensure that Wikipedia in India stays strong for years to come. I’m grateful for what you’re doing, and urge you to continue translating and writing missing articles. <mark>'''Your efforts can change the future of Wikipedia in India.'''</mark> You can find a list of articles to work on that are missing from Wikipedia right here: [[:m:Project Tiger Editathon 2018/redirects/MayTalkpageNoticeTopics|https://meta.wikimedia.org/wiki/Supporting_Indian_Language_Wikipedias_Program/Contest/Topics]] Thank you, — ''Jimmy Wales, Wikipedia Founder'' 18:18, 1 ਮਈ 2018 (UTC)</span> <br/> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#36c;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <!-- Message sent by User:RAyyakkannu (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:RAyyakkannu_(WMF)/lists/Project_Tiger_2018_Contestants&oldid=17987387 --> == ਕਾਰਲ ਬੇੰਜ਼ == Thanks for creating this article. It looks awesome. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Titodutta|Titodutta]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Titodutta|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:55, 14 ਮਈ 2018 (UTC) : {{smiley}} Thank You @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Titodutta|Titodutta]] - <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Satpal Dandiwal|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Satpal Dandiwal|Contribs]])</font>} 06:32, 16 ਮਈ 2018 (UTC) == ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[ਤਸਵੀਰ:Special Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''ਖ਼ਾਸ ਬਾਰਨਸਟਾਰ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰੋਜੇਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲਈ '''47 ਲੇਖ''' ਬਣਾਏ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰੋਜੇਕਟ ਟਾਈਗਰ ਵਿੱਚ ਜਿਊਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਟੀਮ ਵਰਕ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰਨਸਟਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦ! Punjabi Community is proud of you! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Wikilover90|Wikilover90]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Wikilover90|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:40, 1 ਜੂਨ 2018 (UTC) |} ==ਰਾਣਾ ਵਿਕਰਮ (ਫ਼ਿਲਮ) ਲੇਖ ਬਾਰੇ == ਪਿਆਰੇ Satpal Dandiwal! ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਫਿਲਮ [[ਰਾਣਾ ਵਿਕਰਮ]] ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤਾ? ਤੁਹਾਡਾ ਧੰਨਵਾਦ! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/217.66.156.139|217.66.156.139]] 17:30, 18 ਜੂਨ 2018 (UTC) == Invitation from WAM 2018 == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px]] Hi WAM organizers! Hope you receive your postcard successfully! Now it's a great time to '''[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2018#Communities_and_Organizers|sign up at the 2018 WAM]]''', which will still take place in November. Here are some updates and improvements we will make for upcoming WAM. If you have any suggestions or thoughts, feel free to discuss on [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month|the meta talk page]]. # We want to host many onsite Edit-a-thons all over the world this year. If you would like to host one in your city, please [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Onsite edit-a-thon|take a look and sign up at this page]]. # We will have many special prize provided by Wikimedia Affiliates and others. [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Event Partner|Take a look at here]]. Let me know if your organization also would like to offer a similar thing. # Please encourage other organizers and participants to sign-up in this page to receive updates and news on Wikipedia Asian Month. If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]]. Reach out the WAM team here at the [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|meta talk page]] if you have any questions. Best Wishes,<br /> [[:m:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:03, 23 ਸਤੰਬਰ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=18097905 --> == Results from global Wikimedia survey 2018 are published == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! A few months ago the [https://www.http://wikimediafoundation.org Wikimedia Foundation] invited you to take a survey about your experiences on Wikipedia. You signed up to receive the results. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Engagement_Insights/2018_Report The report is now published on Meta-Wiki!] We asked contributors 170 questions across many different topics like diversity, harassment, paid editing, Wikimedia events and many others. Read the report or watch the [https://www.youtube.com/watch?v=qGQtWFP9Cjc presentation], which is available only in English. Add your thoughts and comments to the [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Community_Engagement_Insights/2018_Report report talk page]. Feel free to share the report on Wikipedia/Wikimedia or on your favorite social media. Thanks!<br /> --<bdi lang="en">[[m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]]</bdi> </div> 19:25, 1 ਅਕਤੂਬਰ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/2018_Report_is_published/ot&oldid=18435587 --> == 27 Communities have joined WAM 2018, we're waiting for you! == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px]] Dear WAM organizers! Wikipedia Asian Month 2018 is now 26 days away! It is time to sign up for '''[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2018#Communities_and_Organizers|WAM 2018]]''', Following are the updates on the upcoming WAM 2018: * Follow the [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Organiser Guidelines|organizer guidelines]] to host the WAM successfully. * We want to host many onsite Edit-a-thons all over the world this year. If you would like to host one in your city, please [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Onsite edit-a-thon|take a look and '''sign up''' at this page]]. * If you or your affiliate wants to organize an event partnering with WAM 2018, Please [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Event Partner|'''Take a look''' at here]]. * Please encourage other organizers and participants to sign-up in [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]] to receive updates and news on Wikipedia Asian Month. If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]]. Reach out the WAM team here at the [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|meta talk page]] if you have any questions. Best Wishes,<br /> [[:m:User:Wikilover90|Wikilover90]] using ~~<includeonly>~</includeonly>~~ <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=18448358 --> == WAM Organizers Update == Hi WAM Organizer! Hopefully, everything works just fine so far! '''[[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|Need Help Button''', post in any language is fine]] * Here are some recent updates and clarification of rules for you, and as always, let me know if you have any idea, thought or question. ** Additional souvenirs (e.g. postcard) will be sent to Ambassadors and active organizers. ** A participant's article count is combined on all language Wikipedias they have contributed to ** Only Wikipedia Asian Month on Wikipedia or Wikivoyage projects count (no WikiQuote, etc.) ** The global top 3 article count will only be eligible on Wikipedias where the WAM article requirement is at least 3,000 bytes and 300 words. ** If your community accepts an extension for articles, you should set up a page and allow participants to submit their contributions there. ** In case of redirection not allowed submitting in Fountain tool, a workaround is to delete it, copy and submit again. Or a submission page can be used too. ** Please make sure enforce the rules, such as proper references, notability, and length. ** International organizers will double check the top 3 users' accepted articles, so if your articles are not fulfilling the rules, they might be disqualified. We don't want it happened so please don't let us make such a decision. Please feel free to contact me and WAM team on [[m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|meta talk page]], send me an email by Email this User or chat with me on facebook. For some languages, the activity for WAM is very less, If you need any help please reach out to us, still, 12 more days left for WAM, Please encourage your community members to take part in it. If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]]. Best Wishes,<br /> Sailesh Patnaik<br /> <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=18557757 --> ==Request for your assistance as Wikisource Community Advocate== Please check my email with added attachments for request for post-processing work needed for the scanning and other tasks done by RJVD Municipal library staff and Wikilover90. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Wikilover90|Wikilover90]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Wikilover90|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:03, 27 ਨਵੰਬਰ 2018 (UTC) : Ji... thanks.. I'll check and reply. - <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Satpal Dandiwal|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Satpal Dandiwal|Contribs]])</font>} 07:47, 27 ਨਵੰਬਰ 2018 (UTC) Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Wikilover90|Wikilover90]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Wikilover90|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:16, 2 ਦਸੰਬਰ 2018 (UTC) == What's Next (WAM)! == Congratulations! The Wikipedia Asian Month has ended successfully and you've done amazing work of organizing. What we've got and what's next? ; Tool problem : If you faced problem submitting articles via judging tool, use [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/late submit|this meta page]] to do so. Please spread this message with local participants. ; Here are what will come after the end of WAM * Make sure you judge all articles before December 7th, and participants who can improve their contribution (not submit) before December 10th. * Participates still can submit their contribution of November before December 5th at [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/late submit|'''this page''']]. Please let your local wiki participates know. Once you finish the judging, please update [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Status|'''this page''']] after December 7th * There will be three round of address collection scheduled: December 15th, December 20th, and December 25th. * Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Ambassadors|'''on this page''']], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors. * There will be a progress page for the postcards. ; Some Questions * In case you wondering how can you use the WAM tool (Fountain) in your own contest, contact the developer [[:m:User:Ле Лой|Le Loi]] for more information. Thanks again, Regards <br> [[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 04:59, 3 ਦਸੰਬਰ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=18652404 --> == WAM Postcard collection == Dear organiser, Thanks for your patience, I apologise for the delay in sending the Google form for address collection. Please share [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScoZU2jEj-ndH3fLwhwG0YBc99fPiWZIfBB1UlvqTawqTEsMA/viewform this form] and the message with the participants who created 4 or more than 4 articles during WAM. We will send the reminders directly to the participants from next time, but please ask the participants to fill the form before January 10th 2019. Things to do: #If you're the only organiser in your language edition, Please accept your article, keeping the WAM guidelines in mind. #Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Ambassadors|'''on this page''']], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors. #Please update the status of your language edition in [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Status|'''this page''']]. Note: This form is only accessed by WAM international team. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. If you have problems accessing the google form, you can use [[:m:Special:EmailUser/Saileshpat|Email This User]] to send your address to my Email. Thanks :) --[[:m:User:Saileshpat|Saileshpat]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:15, 19 ਦਸੰਬਰ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=18711123 --> == Invitation to Organize Wiki Loves Love 2019 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:WLL Subtitled Logo subtitled b (transparent).svg|frameless|right]] [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Love 2019|Wiki Loves Love]] (WLL) is an International photography competition of Wikimedia Commons to subject love testimonials happening in the month of February 2019. The primary goal of the competition is to document love testimonials through human cultural diversity such as monuments, ceremonies, snapshot of tender gesture, and miscellaneous objects used as symbol of love; to illustrate articles in the worldwide free encyclopedia Wikipedia, and other Wikimedia Foundation (WMF) projects. February is around the corner and Wiki Loves Love team invites you to organize and promote WLL19 in your country and join hands with us to celebrate love and document it on Wikimedia Commons. The theme of 2019 is '''Festivals, ceremonies and celebrations of love'''. To organize Wiki Loves Love in your region, sign up at WLL [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/Organise|Organizers]] page. You can also simply support and spread love by helping us [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Love 2019|translate]] the commons page in your local language which is open for translation. The contest starts runs from 1-28 February 2019. Independent from if there is a local contest organised in your country, you can help by making the photo contest Wiki Loves Love more accessible and available to more people in the world by translating the upload wizard, templates and pages to your local language. See for an overview of templates/pages to be translated at our [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/Translations|Translations page]]. Imagine...The sum of all love! [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/International Team|Wiki Loves Love team]] --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:33, 6 ਜਨਵਰੀ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wiki_Loves_Love&oldid=18760999 --> == ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ == ਦੋਵੇਂ ਪੰਨਿਆਂ ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰੁਸਤ ਹੈ ਜੀ, ਦੋਵੇਂ ਕਲੱਬ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਜੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਰਿਹਾਂ - [[User:SINGH RUPINDER PAL]] : ਸ਼ੁਕਰੀਆ {{ping|SINGH RUPINDER PAL}} ਜੀ। - <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Satpal Dandiwal|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Satpal Dandiwal|Contribs]])</font>} 10:42, 22 ਮਈ 2019 (UTC) == Structured Data - testing qualifiers for depicts == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> As you [[c:Commons_talk:Structured_data#Adding_qualifiers_to_Depicts|might have seen]], testing is underway for adding qualifiers to depicts statements. If you have not left feedback already, the Structured Data on Commons development team is very interested in hearing about your experience using qualifiers on the file page and in the UploadWizard. To get started you can visit [https://test-commons.wikimedia.org Test-Commons] and chose [https://test-commons.wikimedia.org/wiki/Special:RandomFile a random file] to test out, or upload your own file to [https://test-commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard try out the UploadWizard]. Questions, comments, and concerns can be left on the [[c:Commons talk:Structured data|Structured data talk page]] and the team will address them as best as they can. Thank you for your time. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:08, 11 ਜੂਨ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19075737 --> == Structured Data on Commons - IRC office hours this week, 18 July == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The Structured Data team is hosting an IRC office hour this week on Thursday, 18 July, from 17:00-18:00 UTC. Joining information as well as date and time conversion is available [[m:IRC_office_hours#Upcoming_office_hours|on Meta]]. Potential topics for discussion are the testing of "other statements", properties that may need to be created for Commons on Wikidata soon, plans for the rest of SDC development, or whatever you might want to discuss. The development team looks forward to seeing you there. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:51, 16 ਜੁਲਾਈ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19153218 --> == Structured Data - testing other statements == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> You can now test using other statements for structured data on the file page on [https://test-commons.wikimedia.org Test-Commons]. Some datatypes are not yet available, such a coordinates, but further support will be extended soon. You can find more information about testing on the [[c:Commons_talk:Structured_data#Testing_support_for_all_statements|SDC talk page]]. The team looks forward to your feedback. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 16:41, 24 ਜੁਲਾਈ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19153218 --> == Project Tiger 2.0 == ''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it'' <div style="align:center; width:90%%;float:left;font-size:1.2em;margin:0 .2em 0 0;{{#ifeq:{{#titleparts:{{FULLPAGENAME}}|2}}||background:#EFEFEF;|}}border:0.5em solid #000000; padding:1em;"> <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:PT2.0 PromoMotion.webm|right|320px]] Hello, We are glad to inform you that [[m:Growing Local Language Content on Wikipedia (Project Tiger 2.0)|'''Project Tiger 2.0/GLOW''']] is going to start very soon. You know about Project Tiger first iteration where we saw exciting and encouraging participation from different Indian Wikimedia communities. To know about Project Tiger 1.0 please [[m:Supporting Indian Language Wikipedias Program|'''see this page''']] Like project Tiger 1.0, This iteration will have 2 components * Infrastructure support - Supporting Wikimedians from India with internet support for 6 months and providing Chromebooks. Application is open from 25th August 2019 to 14 September 2019. To know more [[m:Growing Local Language Content on Wikipedia (Project Tiger 2.0)/Support|'''please visit''']] * Article writing contest - A 3-month article writing contest will be conducted for Indian Wikimedians communities. Following community feedback, we noted some community members wanted the process of article list generation to be improved. In this iteration, there will be at least two lists of articles :# Google-generated list, :# Community suggested list. Google generated list will be given to the community members before finalising the final list. On the other hand, the community may create a list by discussing among the community over Village pump, Mailing list and similar discussion channels. Thanks for your attention,<br/> [[m:User:Ananth (CIS-A2K)|Ananth (CIS-A2K)]] ([[m:User talk:Ananth (CIS-A2K)|talk]])<br/> Sent by [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:41, 21 ਅਗਸਤ 2019 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Tulsi Bhagat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Ananth_(CIS-A2K)/PT1.0&oldid=19314862 --> {{clear}} == Structured Data - computer-aided tagging == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The development team is starting work on one of the last planned features for SDC v1.0, a lightweight tool to suggest depicts tags for images. I've published [[c:Commons:Structured_data/Computer-aided_tagging|a project page for it]], please have a look. I plan to share this page with everyone on Commons much more broadly in the coming days. The tool has been carefully designed to try to not increase any workload on Commons volunteers; for starters, it will be opt-in for auto-confirmed users only and will not generate any sort of backlog here on Commons. Additionally, the tool is highly privacy-minded for the contributors and publicly-minded for the third party being used, in this case Google. The [[c:Commons:Structured_data/Computer-aided_tagging#Implementation_and_usage_notes|implementation and usage notes contain more information]] about these and other potential concerns as a starting place. It's really important that the tool is implemented properly from the start, so feedback is welcome. Questions, comments, concerns are welcome [[c:Commons_talk:Structured_data/Computer-aided_tagging|on the talk page and I will get answers as quickly as possible as things come up]]. On the talk page you can also sign up to make sure you're a part of the feedback for designs and prototype testing. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:57, 17 ਸਤੰਬਰ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19282507 --> == Invitation from WAM 2019 == [[File:WAM logo without text.svg|right|200px]] Hi WAM organizers! Hope you are all doing well! Now it's a great time to '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2019#Communities_and_Organizers|sign up for the 2019 Wikipedia Asian Month]]''', which will take place in November this year (29 days left!). Here are some updates and improvements we will make for upcoming WAM. If you have any suggestions or thoughts, feel free to discuss on [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2019|the meta talk page]]. #Please add your language project by 24th October 2019. Please indicate if you need multiple organisers by 29th October. #Please update your community members about you being the organiser of the WAM. #We want to host many onsite Edit-a-thons all over the world this year. If you would like to host one in your city, please [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/Onsite edit-a-thon|take a look and sign up at this page]]. #Please encourage other organizers and participants to sign-up [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|in this page]] to receive updates and news on Wikipedia Asian Month. #If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]]. Reach out the WAM team here at the [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2019|meta talk page]] if you have any questions. Best Wishes,<br /> [[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:03, 2 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=19195667 --> == Structured Data - modeling data == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> As you may have seen, there are [[c:Commons:Structured data/Modeling|community discussions underway]] on how to best model structured data on Commons. Direct links to pages created so far: * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Date|Date]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Date|talk]]) * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Source|Source]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Source|talk]]) * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Author|Author]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Author|talk]]) * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Copyright|Copyright]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Copyright|talk]]) * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Licensing|Licensing]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Licensing|talk]]) * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Location|Location]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Location|talk]]) * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Quality|Quality]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Quality|talk]]) Please visit and participate in topics you might be interested in when you get some time. Thanks. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:39, 2 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19282507 --> == Structured Data - computer-aided tagging designs == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> I've published [[c:Commons:Structured_data/Get_involved/Feedback_requests/Computer-aided_tagging_designs|a design consultation for the computer-aided tagging tool]]. Please look over the page and [[c:Commons talk:Structured_data/Get_involved/Feedback_requests/Computer-aided_tagging_designs|participate on the talk page.]] If you haven't read over [[c:Commons:Structured data/Computer-aided tagging|the project page]], it might be helpful to do so first. The tool will hopefully be ready by the end of this month (October 2019), so timely feedback is important. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:09, 9 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19443090 --> == WikiConference India 2020: IRC today == {{subst:WCI2020-IRC (Oct 2019)}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:27, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19473034 --> == WikiConference India 2020: IRC today == Greetings, thanks for taking part in the initial conversation around the [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations|proposal for WikiConference India 2020]] in Hyderabad. Firstly, we are happy to share the news that there has been a very good positive response [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Individual_Wikimedians|from individual Wikimedians]]. Also there have been community-wide discussions on local Village Pumps on various languages. Several of these discussions [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Community_endorsements|have reached consensus]], and supported the initiative. To conclude this initial conversation and formalise the consensus, an IRC is being hosted today evening. We can clear any concerns/doubts that we have during the IRC. Looking forward to your participation. <u>The details of the IRC are</u> *Timings and Date: 6:00 pm IST (12:30 pm UTC) on 20 August 2019 *Website: https://webchat.freenode.net/ *Channel: #wci <small>'''''Note:''' Initially, all the users who have engaged on [[:m:WikiConference India 2020: Initial conversations|WikiConference India 2020: Initial conversations]] page or its talk page were added to the [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|WCI2020 notification list]]. Members of this list will receive regular updates regarding WCI2020. If you would like to opt-out or change the target page, please do so on [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|this page]].''</small> This message is being sent again because template substitution failed on non-Meta-Wiki Wikis. Sorry for the inconvenience. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:58, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19473034 --> == Happy Diwali == {| style="border: 5px ridge red; background-color: white;" |rowspan="2" valign="top" |[[File:Fuochi d'artificio.gif|120px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | <center>[[File:Diwali Festival.jpg|100px]]'''<span style="color: green;">Happy</span> <span style="color: green;">Diwali</span> [[File:Diwali Festival.jpg|100px]]'''</center> |- |<span style="color: blue;">"Hello, In this festive season of lights, rangoli, fireworks and sweets. I like to wish you & your family a very Happy and Prosperous Diwali". Regards,--[[User:Marajozkee|<span style="font-family: Lucida Calligraphy "><b style="color: #008000">Ra</b><b style="color:#f10">j</b><b style="color:#080">ee</b><b style="color:#008000">b</b>]] [[Image:Bouncywikilogo.gif|25px]]^{[[User_talk:Marajozkee|<span style="color:blue;font-family:Lucida Calligraphy">'''(talk!)'''</span>}]] |} == [WikiConference India 2020] Invitation to participate in the Community Engagement Survey == This is an invitation to participate in the Community Engagement Survey, which is one of the key requirements for drafting the Conference & Event Grant application for WikiConference India 2020 to the Wikimedia Foundation. The survey will have questions regarding a few demographic details, your experience with Wikimedia, challenges and needs, and your expectations for WCI 2020. The responses will help us to form an initial idea of what is expected out of WCI 2020, and draft the grant application accordingly. Please note that this will not directly influence the specificities of the program, there will be a detailed survey to assess the program needs post-funding decision. *Please fill the survey at; https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7_hpoIKHxGW31RepX_y4QxVqoodsCFOKatMTzxsJ2Vbkd-Q/viewform *The survey will be open until 23:59 hrs of 22 December 2019. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:10, 12 ਦਸੰਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19617891 --> == [WikiConference India 2020] Conference & Event Grant proposal == WikiConference India 2020 team is happy to inform you that the [[m:Grants:Conference/WikiConference India 2020|Conference & Event Grant proposal for WikiConference India 2020]] has been submitted to the Wikimedia Foundation. This is to notify community members that for the last two weeks we have opened the proposal for community review, according to the [[m:Grants:Conference|timeline]], post notifying on Indian Wikimedia community mailing list. After receiving feedback from several community members, certain aspects of the proposal and the budget have been changed. However, community members can still continue engage on the talk page, for any suggestions/questions/comments. After going through the proposal + [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#FAQs|FAQs]], if you feel contented, please endorse the proposal at [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#Endorsements|''WikiConference_India_2020#Endorsements'']], along with a rationale for endorsing this project. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:21, 19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19740275 --> == [Small wiki toolkits – Indic workshop series 2020] Register now! - Reminder == <small>Note:You have received this message as you an interface-admin on your home Wikimedia project.</small> ---- Greetings, hope this message finds you all in the best of your health, and you are staying safe amid the ongoing crisis. Firstly, to give you context, [[m:Small wiki toolkits|Small wiki toolkits]] (SWT) is an initiative to support [[m:Small_and_large_wikis#Small_wikis|small wiki]] communities, to learn and share technical and semi-technical skills to support, maintain, and grow. We are happy to inform you that the SWT group has planned a series of [[m:SWT Indic Workshop Series 2020/Overview|four online workshops for Indic Wikimedia community members]] during June & July 2020. These workshops have been specifically designed and curated for Indic communities, based on a [[:c:File:Community Engagement Survey report, WikiConference India 2020.pdf|survey conducted]] early this year. The four workshops planned in this regard are; *'''Understanding the technical challenges of Indic language wikis (by [[m:User:BMueller (WMF)|Birgit]]):''' Brainstorming about technical challenges faced by contributors to Indic language Wikimedia projects. *'''Writing user scripts & gadgets (by [[m:User:Jayprakash12345|Jayprakash12345]]):''' Basics to intermediate-level training on writing [[mw:Manual:Interface/JavaScript#Personal_scripts|user scripts]] (Javascript and jQuery fundamentals are prerequisites). *'''Using project management & bug reporting tool Phabricator (by [[m:User:AKlapper (WMF)|Andre]]):''' Introduction to [[mw:Phabricator|Phabricator]], a tool used for project management and software bug reporting. *'''Writing Wikidata queries (by [[m:User:Mahir256|Mahir256]]): '''Introduction to the Wikidata Query Service, from writing simple queries to constructing complex visualizations of structured data. :''You can read more about these workshops at: [[m:SWT Indic Workshop Series 2020/Workshops|SWT Indic Workshop Series 2020/Workshops]]'' -- exact dates and timings will be informed later to selected participants. Registration is open until 24 May 2020, and you can register yourself by visiting [[m:SWT Indic Workshop Series 2020/Registration|this page]]! These workshops will be quite helpful for Indic communities to expand their technical bandwidth, and further iterations will be conducted based on the response to the current series. Looking forward to your participation! If you have any questions, please contact us on the [[m:Talk:SWT Indic Workshop Series 2020/Overview|talk page here]]. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:06, 22 ਮਈ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/India_Wikis_Interface_Admins&oldid=20108697 --> == Commons - Media Search == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The Structured Data team is working on an alternative, image-focused prototype for media search on Commons. The prototype uses categories, structured data as well as wikitext from Commons, and Wikidata to find its results. The development team would like your feedback on the prototype, as they are looking to work to further enhance the search experience on Commons. If you have a moment, please look over [[c:Commons:Structured data/Media search|the project page set up on Commons]] to find a link to the prototype and leave your feedback on [[c:Commons talk:Structured data/Media search|the talk page]]. Thanks for your time, I'll be posting message similar to this one to other pages on Commons. The team is looking forward to reading what you think. [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:47, 28 ਮਈ 2020 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19701865 --> == ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ == ਪਿਆਰੇ {{ping|user:Satpal Dandiwal}}, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ, ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰੋ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_2i2sbUVQ4RcH7Bb ਕੁਝ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿਓ] ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਵੀਡੀਓ ਕੌਲਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਤਹਿ ਕਰਾਂਗੇ। ਧੰਨਵਾਦ, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:BGerdemann (WMF)|BGerdemann (WMF)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:BGerdemann (WMF)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 22:50, 2 ਜੂਨ 2020 (UTC) ਇਹ ਸਰਵੇ ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ ਅਤੇ ਡੇਟਾ-ਸੰਭਾਲਣ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, [https://drive.google.com/file/d/1ck7A3qq9Lz3lEjHoq4PYO-JJ8c7G6VVW/view ਸਰਵੇਖਣ ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟ] ਵੇਖੋ। == Project Tiger 2.0 - Feedback from writing contest participants (editors) and Hardware support recipients == <div style="border:8px red ridge;padding:6px;> [[File:Emoji_u1f42f.svg|right|100px|tiger face]] Dear Wikimedians, We hope this message finds you well. We sincerely thank you for your participation in Project Tiger 2.0 and we want to inform you that almost all the processes such as prize distribution etc related to the contest have been completed now. As we indicated earlier, because of the ongoing pandemic, we were unsure and currently cannot conduct the on-ground community Project Tiger workshop. We are at the last phase of this Project Tiger 2.0 and as a part of the online community consultation, we request you to spend some time to share your valuable feedback on the Project Tiger 2.0 writing contest. Please '''fill this [https://docs.google.com/forms/d/1ztyYBQc0UvmGDBhCx88QLS3F_Fmal2d7MuJsiMscluY/viewform form]''' to share your feedback, suggestions or concerns so that we can improve the program further. '''Note: If you want to answer any of the descriptive questions in your native language, please feel free to do so.''' Thank you. [[User:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[User talk:Nitesh Gill|talk]]) 15:57, 10 June 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/list-2/PT2.0_Participants&oldid=20159289 --> </div> ==Translation request== Hello. Can you translate and upload the articles [[:en:Azerbaijan national football team]] and [[:en:Azerbaijan Premier League]] in Punjabi Wikipedia? They should be short. Yours sincerely, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Artoxx|Artoxx]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Artoxx|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:16, 22 ਜੁਲਾਈ 2020 (UTC) == Commons - Media Sarch, new feedback round == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, I'm following up on a message from earlier in the year about the prototype development for [[c:Special:MediaSearch|Special:MediaSearch]]. Based on community feedback, the Structured Data team has developed some new features for [[c:Special:MediaSearch|Special:MediaSearch]] and are seeking another round of comments and discussions about the tool. [[c:Commons:Structured_data/Media_search|Commons:Structured_data/Media_search]] is updated with details about the new features plus some other development information, and feedback is welcome on [[c:Commons talk:Structured_data/Media_search|Commons talk:Structured_data/Media_search]]. Media Search works in any language, so the team would especially appreciate input around support for languages other than English. I look forward to reading about what you think. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:05, 23 ਸਤੰਬਰ 2020 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=20129313 --> == Commons - Media Sarch, new feedback round == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, I'm following up on a message from earlier in the year about the prototype development for [[c:Special:MediaSearch|Special:MediaSearch]]. Based on community feedback, the Structured Data team has developed some new features for [[c:Special:MediaSearch|Special:MediaSearch]] and are seeking another round of comments and discussions about the tool. [[c:Commons:Structured_data/Media_search|Commons:Structured_data/Media_search]] is updated with details about the new features plus some other development information, and feedback is welcome on [[c:Commons talk:Structured_data/Media_search|Commons talk:Structured_data/Media_search]]. Media Search works in any language, so the team would especially appreciate input around support for languages other than English. I look forward to reading about what you think. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:07, 24 ਸਤੰਬਰ 2020 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=20129313 --> == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:53, 25 ਸਤੰਬਰ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == Wikipedia Asian Month 2020 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2020]] Hi WAM organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2020|Wikipedia Asian Month 2020]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organiser Guidelines|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[:m:Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team. # Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2020'''. # Inform your community members WAM 2020 is coming soon!!! # If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki or PM us via facebook. If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia Asian Month/QA|Q&A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from WAM team:''' # Due to the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/WAM2020 postcards and certification deliver progress (for tracking)|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''jamie@asianmonth.wiki'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2020 Sincerely yours, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.10</div> <!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020&oldid=20508138 --> == Reminder: Festive Season 2020 edit-a-thon == Dear Wikimedians, Hope you are doing well. This message is to remind you about "[[Festive Season 2020 edit-a-thon|Festive Season 2020 edit-a-thon]]", which is going to start from tonight (5 December) 00:01 am and will run till 6 December, 11:59 pm IST. <br/><br/> Please give some time and provide your support to this event and participate. You are the one who can make it successful! Happy editing! Thank You [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 15:53, 4 December 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Festive_Season_2020_Participants&oldid=20746996 --> == [Small wiki toolkits] Workshop on "Debugging/fixing template errors" - 27 March 2021 (Saturday) == Greetings, this is to inform you that as part of the Small wiki toolkits (South Asia) initiative, a workshop on "Debugging/fixing template errors" will be conducted on upcoming Saturday (27 March). We will learn how to address the common template errors on wikis (related but not limited to importing templates, translating them, Lua, etc.) Details of the workshop are as follows: *Date: 27 March *Timings: 15:30 to 17:00 (IST), 15:45 to 17:15 (NPT), 16:00 to 17:30 (BST) *Languages supported: English and Hindi *Meeting link: https://meet.google.com/cyo-mnrd-ryj If you are interested, please [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Registration#Debugging_template_errors_workshop|sign-up on the registration page]]. Regards, [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Organization|Small wiki toolkits - South Asia organizers]], 13:03, 23 ਮਾਰਚ 2021 (UTC) ''If you would like unsubscribe from updates related "Small wiki toolkits - South Asia", kindly remove yourself from [[:m:Global message delivery/Targets/Small wiki toolkits - South Asia|this page]].'' <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&oldid=21249539 --> == [Small wiki toolkits] Workshop on "Debugging/fixing template errors" - 27 March 2021 (Saturday) == Greetings, this is to inform you that as part of the Small wiki toolkits (South Asia) initiative, a workshop on "Debugging/fixing template errors" will be conducted on upcoming Saturday (27 March). We will learn how to address the common template errors on wikis (related but not limited to importing templates, translating them, Lua, etc.) Details of the workshop are as follows: *Date: 27 March *Timings: 15:30 to 17:00 (IST), 15:45 to 17:15 (NPT), 16:00 to 17:30 (BST) *Languages supported: English and Hindi *Meeting link: https://meet.google.com/cyo-mnrd-ryj If you are interested, please [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Registration#Debugging_template_errors_workshop|sign-up on the registration page]]. Regards, [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Organization|Small wiki toolkits - South Asia organizers]], 14:08, 23 ਮਾਰਚ 2021 (UTC) ''If you would like unsubscribe from updates related "Small wiki toolkits - South Asia", kindly remove yourself from [[:m:Global message delivery/Targets/Small wiki toolkits - South Asia|this page]].'' <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&oldid=21249539 --> == [Small wiki toolkits] Workshop on Workshop on "Designing responsive main pages" - 30 April (Friday) == As part of the Small wiki toolkits (South Asia) initiative, we would like to inform you about the third workshop of this year on “Designing responsive main pages”. During this workshop, we will learn to design the main page of a wiki to be responsive. This will allow the pages to be mobile-friendly, by adjusting the width and the height according to various screen sizes. Participants are expected to have a good understanding of Wikitext/markup and optionally basic CSS. Details of the workshop are as follows: *Date: 30 April 2021 (Friday) *Timing: [https://zonestamp.toolforge.org/1619785853 18:00 to 19:30 (India / Sri Lanka), 18:15 to 19:45 (Nepal), 18:30 to 20:00 (Bangladesh)] *Languages supported: English, Hindi *Meeting link: https://meet.google.com/zfs-qfvj-hts If you are interested, please [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Registration#Designing_responsive_main_pages|sign-up on the registration page]]. Regards, [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Organization|Small wiki toolkits - South Asia organizers]], 05:53, 24 ਅਪਰੈਲ 2021 (UTC) ''If you would like unsubscribe from updates related "Small wiki toolkits - South Asia", kindly remove yourself from [[:m:Global message delivery/Targets/Small wiki toolkits - South Asia|this page]].'' <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&oldid=21367255 --> == SWT South Asia Workshops: Feedback Survey == Thanks for participating in one or more of [[:m:Small wiki toolkits/South Asia/Workshops|small wiki toolkits workshops]]. Please fill out this short feedback survey that will help the program organizers learn how to improve the format of the workshops in the future. It shouldn't take you longer than 5-10 minutes to fill out this form. Your feedback is precious for us and will inform us of the next steps for the project. Please fill in the survey before 24 June 2021 at https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSePw0eYMt4jUKyxA_oLYZ-DyWesl9P3CWV8xTkW19fA5z0Vfg/viewform?usp=sf_link. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:51, 9 ਜੂਨ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&oldid=21367255 --> == Invitation for Functionary consultation 2021 == Greetings, Admins of the emerging community, I'm letting you know in advance about a meeting I'd like to invite you to regarding the [[:m:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] and the community's ownership of its future enforcement. I'm still in the process of putting together the details, but I wanted to share the date with you: 10/11 July, 2021. I do not have a time on this date yet, but I will let you soon. We have created a [[:m:Universal Code of Conduct/Functionary consultations/June and July 2021|meta page]] with basic information. Please take a look at the meta page and sign up your name under the appropriate section. Thank you for your time.--[[User:BAnand (WMF)|BAnand (WMF)]] 15:14, 10 June 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:BAnand (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/UCoC_Group&oldid=21568660 --> == [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities == Hello, As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. An <u>event for community members to know and interact with the candidates</u> is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows: *Date: 31 July 2021 (Saturday) *Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time] :*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm :*India & Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm :*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm :*Pakistan & Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm * Live interpretation is being provided in Hindi. *'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form] For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]]. Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:32, 23 ਜੁਲਾਈ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21774692 --> == Feedback for Mini edit-a-thons == Dear Wikimedian, Hope everything is fine around you. If you remember that A2K organised [[:Category: Mini edit-a-thons by CIS-A2K|a series of edit-a-thons]] last year and this year. These were only two days long edit-a-thons with different themes. Also, the working area or Wiki project was not restricted. Now, it's time to grab your feedback or opinions on this idea for further work. I would like to request you that please spend a few minutes filling this form out. You can find the form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdNw6NruQnukDDaZq1OMalhwg7WR2AeqF9ot2HEJfpeKDmYZw/viewform here]. You can fill the form by 31 August because your feedback is precious for us. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:58, 16 ਅਗਸਤ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == ''Invitation for Wiki Loves Women South Asia 2021'' == <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size:200%;">'''Wiki Loves Women South Asia 2021'''</span><br>'''September 1 - September 30, 2021'''<span style="font-size:120%; float:right;">[[m:Wiki Loves Women South Asia 2021|<span style="font-size:10px;color:red">''view details!''</span>]]</span> ----[[File:Wiki Loves Women South Asia.svg|right|frameless]]'''Wiki Loves Women South Asia''' is back with the 2021 edition. Join us to minify gender gaps and enrich Wikipedia with more diversity. Happening from 1 September - 30 September, [[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|Wiki Loves Women South Asia]] welcomes the articles created on gender gap theme. This year we will focus on women's empowerment and gender discrimination related topics. We are proud to announce and invite you and your community to participate in the competition. You can learn more about the scope and the prizes at the [[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|''project page'']]. Best wishes,<br> [[m:Wiki Loves Women South Asia 2021|Wiki Loves Women Team]] [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:HirokBot|HirokBot]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:HirokBot|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:53, 18 ਅਗਸਤ 2021 (UTC) </div> == ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ੨੦੨੧ ਬੋਰਡ ਆਫ ਟਰੱਸਟੀ ਚੌਣਾਂ ਚ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ। == ਡਿਅਰ Satpal Dandiwal, ਤੁਸੀ ਇਹ ਈਮੇਲ ਇਸਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿਓ ਕਿ ਤੁਸੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ੨੦੨੧ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰਸਟੀ ਚੌਣਾ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਪੌਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ | ਚੋਣਾਂ ੧੮ ਅਗਸਤ, ੨੦੨੧ ਨੂੰ ਖੁੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ੩੧ ਅਗਸਤ, ੨੦੨੧ ਨੂੰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਗਿਆਂ | ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਰਗੇ ਪਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੱਕ ਟਰਸਟੀ ਬੋਰਡ ਵਲੋ ਕਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ|ਬੋਰਡ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ਦਾ ਫੈਂਸਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ | [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ਬੋਰਡ ਆਫ ਟਰਸਟੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣੋ]] | ਇਸ ਸਾਲ ਚਾਰ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਮਿਓਨਟੀ ਵਲੋ ਕਿਤੀ ਜਾਨੀ ਹੈ | ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ੧੯ ਉਮੀਦਵਾਰ ਇਨਾਂ ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ | [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|੨੦੨੧ ਦੇ ਬੋਰਡ ਟਰਸਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣੋ]] | ਲਗਭਗ ੭੦.੦੦੦ ਕਮਿਉਨਟੀ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ | ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ! ਚੋਣਾਂ ੨੩.੫੯ ਯੂਟੀਸੀ ੩੧ ਆਗਸਤ ਤੱਕ ਹੀ ਨੇ | *[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਿਕਿਉਰ ਪੋਲ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੋਟ ਕਰੋ''']] | ਜੇ ਤੁਸੀ ਪਹਿਲਾ ਵੋਟ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਮੇਲ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰੋ | ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੋਟ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਚਾਹੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਖਾਤੇ ਹੋਨ | [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ਇਸ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਜਾਨਕਾਰੀ ਲਈ ਪੜੋ]]| [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:37, 28 ਅਗਸਤ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21946145 --> == Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon to celebrate Mahatma Gandhi's birth anniversary == [[File:Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon poster 2nd.pdf|thumb|100px|right|Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon]] Dear Wikimedian, Hope you are doing well. Glad to inform you that A2K is going to conduct a mini edit-a-thon to celebrate Mahatma Gandhi's birth anniversary. It is the second iteration of Mahatma Gandhi mini edit-a-thon. The edit-a-thon will be on the same dates 2nd and 3rd October (Weekend). During the last iteration, we had created or developed or uploaded content related to Mahatma Gandhi. This time, we will create or develop content about Mahatma Gandhi and any article directly related to the Indian Independence movement. The list of articles is given on the [[:m: Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon|event page]]. Feel free to add more relevant articles to the list. The event is not restricted to any single Wikimedia project. For more information, you can visit the event page and if you have any questions or doubts email me at nitesh@cis-india.org. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:33, 28 ਸਤੰਬਰ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Wikipedia Asian Month 2021 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hi [[m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[Wikipedia Asian Month 2021]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[m:Wikipedia Asian Month/Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants' will not be able to receive the prize from Wikipedia Asian Month team. # Add your language projects and organizer list to the [[m:Template:Wikipedia Asian Month 2021 Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2021'''. # Inform your community members Wikipedia Asian Month 2021 is coming soon!!! # If you want Wikipedia Asian Month team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth Twitter], or you want to share your Wikipedia Asian Month experience / achievements on [https://asianmonth.wiki/ our blog], feel free to send an email to [mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki] or PM us via Facebook. If you want to hold a thematic event that is related to Wikipedia Asian Month, a.k.a. [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Events|Wikipedia Asian Month sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules#How to Participate in Contest?|event regulations]] and [[m:Wikipedia Asian Month 2021/FAQ|Q&A information]]. Just join us! Let's edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from Wikipedia Asian Month team:''' # Due to the [[m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, Wikipedia Asian Month team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Postcards and Certification|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the Wikipedia Asian Month team via emailing '''[Mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki]''' or discuss on the meta talk page. If it's urgent, please contact the leader directly ('''[Mailto:&#x20;Jamie@asianmonth.wiki jamie@asianmonth.wiki]'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2021 Sincerely yours, [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.10 </div> <!-- Message sent by User:Reke@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=20538644 --> == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 18:18, 4 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(6)&oldid=22532666 --> == International Mother Language Day 2022 edit-a-thon == Dear Wikimedian, CIS-A2K announced [[:m:International Mother Language Day 2022 edit-a-thon|International Mother Language Day]] edit-a-thon which is going to take place on 19 & 20 February 2022. The motive of conducting this edit-a-thon is to celebrate International Mother Language Day. This time we will celebrate the day by creating & developing articles on local Wikimedia projects, such as proofreading the content on Wikisource, items that need to be created on Wikidata [edit Labels & Descriptions], some language-related content must be uploaded on Wikimedia Commons and so on. It will be a two-days long edit-a-thon to increase content about languages or related to languages. Anyone can participate in this event and editors can add their names [https://meta.wikimedia.org/wiki/International_Mother_Language_Day_2022_edit-a-thon#Participants here]. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:13, 15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022 (UTC) <small> On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]</small> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == International Women's Month 2022 edit-a-thon == Dear Wikimedians, Hope you are doing well. Glad to inform you that to celebrate the month of March, A2K is to be conducting a mini edit-a-thon, International Women Month 2022 edit-a-thon. The dates are for the event is 19 March and 20 March 2022. It will be a two-day long edit-a-thon, just like the previous mini edit-a-thons. The edits are not restricted to any specific project. We will provide a list of articles to editors which will be suggested by the Art+Feminism team. If users want to add their own list, they are most welcome. Visit the given [[:m:International Women's Month 2022 edit-a-thon|link]] of the event page and add your name and language project. If you have any questions or doubts please write on [[:m:Talk:International Women's Month 2022 edit-a-thon|event discussion page]] or email at nitesh@cis-india.org. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:53, 14 ਮਾਰਚ 2022 (UTC) <small>On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]</small> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Indic Hackathon | 20-22 May 2022 + Scholarships == Hello {{PAGENAME}}, <small>''(You are receiving this message as you participated previously participated in small wiki toolkits workshops.)''</small> We are happy to announce that the [[:m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] will be organizing [[:m:Indic Hackathon 2022|Indic Hackathon 2022]], a regional event as part of the main [[:mw:Wikimedia Hackathon|Wikimedia Hackathon]] taking place in a hybrid mode during 20-22 May. The regional event will be an in-person event taking place in Hyderabad. As it is with any hackathon, the event’s program will be semi-structured i.e. while we will have some sessions in sync with the main hackathon event, the rest of the time will be upto participants’ interest on what issues they are interested to work on. The event page can be seen at <span class="plainlinks">https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Hackathon_2022</span>. We have full scholarships available to enable you to participate in the event, which covers travel, accommodation, food and other related expenses. The link to scholarships application form is available on the event page. The deadline is 23:59 hrs 17 April 2022. Let us know on the event talk page or send an email to {{email|contact|indicmediawikidev.org}} if you have any questions. We are looking forward to your participation. Regards, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:43, 12 ਅਪਰੈਲ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&oldid=23135275 --> == You are invited to join/orginize Wikipedia Asain Month 2022 ! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2022|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2022]] Hi WAM organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wikipedia_asian_month_2022/overview/ Wikipedia Asian Month 2022 Programs & Events Dashboard.]''' , or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team. # Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Communities and Organizers|meta page]] 1 week before '''your campaign start date'''. # Inform your community members WAM 2022 is coming!!! # If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki. If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/FAQ|Q&A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from WAM team:''' # Based on the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic situation in different region, this year we still suggest all the Edit-a-thons are online, but you are more then welcome to organize local offline events. # The international postal systems are not stable, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers a [[:m:Wikipedia Asian Month 2022/Barnstars|digital Barnstars]]. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''reke@wikimedia.tw'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2022 Sincerely yours, [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2022.10</div> </div> <!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=23975688 --> == ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[ਤਸਵੀਰ:Administrator Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | .. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Official Brar harry|Official Brar harry]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Official Brar harry|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:46, 6 ਨਵੰਬਰ 2022 (UTC) |} == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:25, 16 ਨਵੰਬਰ 2022 (UTC) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == WikiConference India 2023: Help us organize! == Dear Wikimedian, You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:21, 18 ਨਵੰਬਰ 2022 (UTC) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24094749 --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:21, 2 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == Indic Wiki Improve-a-thon 2022 == Dear Wikimedian, Glad to inform you that CIS-A2K is going to conduct an event, Indic Wiki improve-a-thon 2022, for the Indic language. It will run from 15 December to 5 January 2023. It will be an online activity however if communities want to organise any on-ground activity under Improve-a-thon that would also be welcomed. The event has its own theme '''Azadi Ka Amrit Mahatosav''' which is based on a celebration of the 75th anniversary of Indian Independence. The event will be for 20 days only. This is an effort to work on content enrichment and improvement. We invite you to plan a short activity under this event and work on the content on your local Wikis. The event is not restricted to a project, anyone can edit any project by following the theme. The event page link is [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. The list is under preparation and will be updated soon. The community can also prepare their list for this improve-a-thon. If you have question or concern please write on [[:m:Talk:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:35, 12 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == Indic Wiki Improve-a-thon 2022 has started == Dear Wikimedians, As you already know, Indic Wiki improve-a-thon 2022 has started today. It runs from 15 December (today) to 5 January 2023. This is an online activity however if communities want to organise any on-ground activity under Improve-a-thon please let us know at program@cis-india.org. Please note the event has a theme ''' Azadi Ka Amrit Mahatosav''' which is based on a celebration of the 75th anniversary of Indian Independence. The event will be for 20 days only. This is an effort to work on content enrichment and improvement. The event is not restricted to a particular project. The event page link is [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]] please add your name in the participant's section. A few lists are there and we will add more. The community can also prepare their list for this improve-a-thon but we suggest you list stub articles from your Wiki. If you have a question or concern please write [[:m:Talk:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:30, 15 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 == Dear Wikimedian, As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call. * [WCI 2023] Open Community Call * Date: 18 December 2022 * Time: 1900-2000 [7 pm to 8 pm] (IST) * Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:11, 18 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) <small> On Behalf of, WCI 2023 Organizing team </small> <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24099166 --> == Women's Month Datathon on Commons == Dear Wikimedian, Hope you are doing well. CIS-A2K and [[:commons:Commons Photographers User Group|CPUG]] have planned an online activity for March. The activity will focus on Wikimedia Commons and it will begin on 21 March and end on 31 March 2023. During this campaign, the participants will work on structure data, categories and descriptions of the existing images. We will provide you with the list of the photographs that were uploaded under those campaigns, conducted for Women’s Month. You can find the event page link [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|here]]. We are inviting you to participate in this event and make it successful. There will be at least one online session to demonstrate the tasks of the event. We will come back to you with the date and time. If you have any questions please write to us at the event [[:m:Talk:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|talk page]] Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:09, 12 ਮਾਰਚ 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Women's Month Datathon on Commons Online Session == Dear Wikimedian, Hope you are doing well. As we mentioned in a previous message, CIS-A2K and [[:commons:Commons Photographers User Group|CPUG]] have been starting an online activity for March from 21 March to 31 March 2023. The activity already started yesterday and will end on 31 March 2023. During this campaign, the participants are working on structure data, categories and descriptions of the existing images. The event page link is [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|here]]. We are inviting you to participate in this event. There is an online session to demonstrate the tasks of the event that is going to happen tonight after one hour from 8:00 pm to 9:00 pm. You can find the meeting link [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons/Online Session|here]]. We will wait for you. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:38, 22 ਮਾਰਚ 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Checking files == Hi! All files need a source and author. Could you please check and fix [[:ਤਸਵੀਰ:Soohe Akhar.jpg]]? Files also need a license. Perhaps you could check and fix the files on [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MGA73/NoLicense]]? If files do not have a license, source and author they have to be deleted. So it is important that you fix. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MGA73|MGA73]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MGA73|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:07, 26 ਮਾਰਚ 2023 (UTC) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php?lang=pa medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 2 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translatiors/pa&oldid=25416310 --> == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:09, 10 ਅਕਤੂਬਰ 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Foundation Bulletin June Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: July 1, 2024 // covering period from June 17 to June 30 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the second half of June 2024. Please help [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/06-02|translate]].''</div> <div style="clear:both;"></div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' [[File:Wikimania 2024 Gracanica Monastery illustration.gif|200px|right|link=diffblog:2024/06/26/register-now-to-attend-wikimania-katowice/|Wikimania Katowice]] <small>''[[:m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * Register now for [[diffblog:2024/06/26/register-now-to-attend-wikimania-katowice/|Wikimania Katowice]] (7–10 August 2024). * [[mediawikiwiki:Editing_team/Community_Conversations#Next_Conversation|Editing team community conversation]] - [[phab:T359107|CopyVio Check]] and [[mediawikiwiki:Edit_check#5_June_2024|Real-time Checks]] (03 July 2024, in English) * [[mediawikiwiki:Growth/Communities/Conversations#Next_conversation|Growth team community conversation]] - New tasks for newcomers and patrollers' burden (16 July 2024, in Spanish) <br/> '''Annual Goals Progress on [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:Wikifunctions:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language_and_Internationalization_Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> [[File:Wikimedia_Hackathon_2024_-_Group_photo,_360_cam.jpg|200px|right|link=diffblog:2024/06/18/wikimedia-hackathon-2024-good-projects-and-good-people/]] * [[diffblog:2024/06/18/wikimedia-hackathon-2024-good-projects-and-good-people/|Wikimedia Hackathon 2024:]] Good projects and good people! * [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/KV6USPRY7V2WST7KAWYF7XYVPU7OX3S2/|MediaWiki 1.42 general release.]] * [[:mw:Community_Configuration|The Community Configuration extension]] is released to [[mediawikiwiki:Help:Community_Configuration#Deployment|more Wikipedias]]. * The Trust & Safety Product team published the Incident Reporting System [[metawiki:Incident_Reporting_System/Minimum_Viable_Product_User_Testing_Summary|MVP User Testing Summary]] and a [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|project update]] on temporary accounts. * Recent changes from the [[diffblog:2024/06/24/tech-news-2024-26/|latest Tech News]]. * Reference Check to be rolled out on all Wikipedias. Read [[diffblog:2024/06/17/references-check-encouraging-adding-citations-to-wikipedia/|the initial results]] from the Edit Check project. * Concluded voting on Community Wishlist Survey [[metawiki:Community_Wishlist_Survey/Future_Of_The_Wishlist/Renaming#June_2024_Update|renaming]]; new name now ''Community Wishlist''. * “[[mediawikiwiki:Wikimedia_Apps/iOS_Suggested_edits_project|Add an image]]” suggested edit was released to [[mediawikiwiki:Wikimedia_Apps/Team/iOS|Wikipedia iOS app]] & Donation through native GPay is now available on the [[mediawikiwiki:Wikimedia_Apps/Team/Android|Wikipedia Android app]]. * [[:diffblog:2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/|Talk pages permalinks]] are now available at all wikis. * A new task force was formed to [[mw:Extension_talk:Graph/Plans#A_brief_informal_early_June_update|replace the disabled Graphs]] with more secure, easy to use, and extensible Charts. * Wikimedia Enterprise [[mediawikiwiki:Wikimedia_Enterprise#2024_-_Q2|Quarterly technical update]] focusing on machine readability, content integrity, and API usability. * Proposal for a [[m:Product_and_Technology_Advisory_Council/Proposal|Product & Tech Advisory Council]]. <br/> '''Annual Goals Progress on [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> * [[diffblog:2024/06/19/preserving-assamese-heritage-through-the-wikisource-loves-manuscripts-project/|Highlights]] and [[diffblog:2024/06/19/celebrating-achievements-and-future-plans-a-cohort-journey-with-the-wikisource-loves-manuscripts-learning-partners-network/|achievements & future plans]] from [[metawiki:Wikisource_Loves_Manuscripts|Wikisource Loves Manuscripts Project]]. * Learn how to edit and upload to [[diffblog:2024/06/20/learn-how-to-edit-and-upload-to-wikimedia-commons-with-openrefine/|Wikimedia Commons with OpenRefine]]. * Watch the [https://www.youtube.com/watch?v=y_EUwdb9qyk&list=PLhV3K_DS5YfJM2hhwoRY7MyFLx8XAIwfv recording of the 11th edition] of [https://wikiworkshop.org/ Wiki Workshop] where research sessions on topics like Disinformation, Reliability, Representation and Gender, Governance and Policy, were held. * First edition of [[diffblog:2024/06/28/wikilearn-news-june-2024/|WikiLearn News]] released, highlighting opportunities and progress in the area of skills development. * [[diffblog:2024/06/25/ld42023-iv-wikidata-tools-everyone-is-talking-about/|The WikiData tools everyone is talking about]] during the 2023 LD4 Conference on Linked Data. *The Wikimedia Foundation has [[:mw:WMF membership with Unicode Consortium|become a member of the Unicode Consortium]]. <br/> '''Annual Goals Progress on [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Goals/Safety & Inclusion|Safety & Inclusion]]''' <small>''See also blogs: [[wmfblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> * Evaluation of the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Evaluation|U4C election results]] (ongoing) * Building a public policy network from both sides of the Pacific: [[diffblog:2024/06/24/building-a-public-policy-network-from-both-sides-of-the-pacific-lessons-from-the-1st-global-wiki-advocacy-meet-up/|Lessons]] from the 1st Global Wiki Advocacy Meet-up. <br/> '''Annual Goals Progress on [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]''' <small>''See also: [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> * Thoughts on the Wikimedia Foundation's annual plan from the [[diffblog:2024/06/19/newcomers-trustworthiness-and-privacy-priorities-from-the-japanese-wikipedia-community/|Japanese Wikipedia community]]. * Where is [[diffblog:2024/06/25/another-year-in-review-where-is-wikimedia-in-the-climate-crisis-seeing-the-impact-of-wikimedia-projects/|Wikimedia in the Climate Crisis?]] – a recap of sustainability work across the movement and at the Foundation for 2023. Foundation Sustainability metrics for 2023 also [[m:Sustainability#Reports|available on Meta]]. * The Wikimedia Foundation's revamped social media strategy is [[:m:Social media|available on Meta]]. <br/> '''Board and Board committee updates''' <small>''See [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *Wikimedia Foundation Board liaisons published [[metawiki:Talk:Movement_Charter#Wikimedia_Foundation_Board_liaisons_reflections_on_final_Movement_charter_draft|reflections on final Movement Charter draft]]. *June 27 Conversation with Trustees [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/2024-06-27 Conversation with Trustees|Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/2024-06-27 Conversation with Trustees]]: notes & [https://www.youtube.com/live/DBgOvuMs-UA recording] including outcomes of the 20 June Board meeting and a discussion of the movement charter. *Ratification vote on [[:m:Movement Charter|Movement Charter]] until '''July 9, 2024 at 23:59 UTC''' *[[m:Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Board Selection]]: [[metawiki:Wikimedia_Foundation_elections/2024|Candidates]] have answered [[metawiki:Wikimedia_Foundation_elections/2024/Questions_for_candidates#Selected_questions|community questions selected]] by the Elections Committee. *[[m:Wikimedia Foundation Affiliates Strategy|Affiliates strategy]]: Affiliate Health Criteria and changes to the User Group recognition process (''[[m:Talk:Wikimedia Foundation Affiliates Strategy|feedback page]]'') *Feedback on [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle|Procedure for Sibling Project Lifecycle]] finished on June 23. The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/revised|revised version]] was published. Updates in July <br/> '''Foundation statements''' *[[foundationsite:2024/06/26/wikimedia-foundation-statement-volunteer-processes-reliable-sources/|Wikimedia Foundation statement on volunteer processes on reliable sources]] <!-- '''In the media''' --> '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[:diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:en:w:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:de:w:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Education/News|Education]] · [[outreach:GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/06-02| Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/Archive|Meta]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:00, 2 ਜੁਲਾਈ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27047765 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Foundation Bulletin July Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: July 18, 2024 // covering period from June 30 to July 17 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=|class=skin-invert]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the first half of July 2024. Please help [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Bulletin%2F2024%2F07-01&action=page&filter= Translate].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' [[File:Wikimania 2024 Goldhorn at Triglav animation.gif|200px|right|link=diffblog:2024/06/26/register-now-to-attend-wikimania-katowice/|Wikimania Katowice]] <small>''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * Registration for [[diffblog:2024/06/26/register-now-to-attend-wikimania-katowice/|Wikimania Katowice]] (7–10 August 2024) is still open. Register to attend in-person or virtually until 26 July. * The call for presentation [[metawiki:WikiArabia 2024|submissions]] for the WikiArabia 2024 is open (until July 28). '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:Wikifunctions:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language_and_Internationalization_Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> * The Community Tech team launched a new, continuous '''[[diffblog:2024/07/15/share-your-product-needs-with-the-community-wishlist/|Community Wishlist]]'''. Wish submission [[metawiki:Special:MyLanguage/Community_Wishlist|is now open]] and can be filled at any time. * Join the [[metawiki:Special:MyLanguage/Product_and_Technology_Advisory_Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council (PTAC)]] as technical volunteers. Applications are open until August 10. * A new task force was formed to replace the disabled Graph with [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project|more secure, easy to use, and extendible Chart]]. You can [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Newsletter:Chart_Project|subscribe to the newsletter]] to get notified about new project updates and other news about Chart. * [[metawiki:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents]] extension, [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/iOS_Suggested_edits#Add_an_image|add an Image]] feature on iOS Wikipedia app and more recent changes from the [[diffblog:2024/07/08/tech-news-2024-28/|Tech News]]. Read also other news in the [[diffblog:2024/07/02/tech-news-2024-27/|previous edition]]. * Dark mode - one of the most requested features [[diffblog:2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/|will transform Wikipedia’s accessibility]] and is now available on select wikis, on mobile and desktop, in both reading and editing mode! * [[mediawikiwiki:MediaWiki_Product_Insights/Reports/June_2024|MediaWiki insights]] into work done to improve security, ease of use, maintainability and overall code health. Also, a 25% increase in the number of authors who have committed more than 5 patches! * Have you ever wished monitoring and fighting vandalism was easier from your mobile device? [[diffblog:2024/07/10/ِaddressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app|Edit Patrol]] is here to help. * On the value of experimentation – [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|a Future Audiences perspective]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> [[File:Equipo de Wikipedistas en El Salvador.jpg|right|alt=An image showing Ellie who was Wikicelebrated recently|thumb]] *[[diffblog:2024/07/15/celebrating-ellie/|Wikicelebrate Ellie from El Salvador]], a passionate Wikipedia trainer, event organizer and someone who finds joy in seeing others grow. *Growing visual knowledge on the Wikimedia projects – [[diffblog:2024/07/10/growing-visual-knowledge-on-the-wikimedia-projects-the-experiences-of-the-image-description-month/|the experiences of the Image Description Month]]. *Enhancing Learning with Ancient Manuscripts – [[diffblog:2024/07/11/wilmas-proofread-a-thon-enhancing-learning-with-ancient-manuscripts/|Wikisource Loves Manuscripts pilot project]] in Indonesia. <br/> '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Safety_%26_Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *The call for candidates for the [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election|special election of the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is open now until July 19. *Protecting the Wikimedia model, its people, and its values – [[diffblog:2024/07/02/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-may-2024/|highlights from the Global Advocacy Team]]. *Reflections from the [[diffblog:2024/07/01/reflections-from-digital-rights-and-inclusion-forum-2024-drif24-a-conversation-with-wikimedians/|Digital Rights and Inclusion Forum 2024 (DRIF24)]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]''' <small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> *[[diffblog:2024/07/12/funding-the-movement-key-takeaways-trends-and-lessons-from-fy23-24-community-fund-grants/|Key Takeaways, Trends, and Lessons]] from FY23/24 Community Fund Grants '''Board and Board committee updates''' <small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *Wikimedia Foundation Board of Trustees published [[metawiki:Wikimedia Foundation Board noticeboard/Board resolution and vote on the proposed Movement Charter|its decision]] not to ratify the draft Movement Charter along with proposed next steps ([[foundation:Minutes:2024-07-08|minutes]], [[foundation:Resolution:Draft_Movement_Charter_and_next_steps|resolution]], [[metawiki:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Board_resolution_and_vote_on_the_proposed_Movement_Charter/Appendix|appendix]]). *Movement Charter voting is closed. At the time of drafting, the [[metawiki:Movement_Charter/Ratification/Voting#Electoral_Commission|scrutineers]] are working to ensure that all votes on the ballot are valid. '''Foundation statements''' * Wikimedia Foundation’s Accreditation to the World Intellectual Property Organization was [[foundationsite:news/2024/07/11/accreditation-world-intellectual-property-organization/|blocked for a fourth time by China]]. '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Bulletin%2F2024%2F07-01&action=page&filter= Help translate]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/Archive|Meta-Wiki]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div></div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:19, 18 ਜੁਲਾਈ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27113772 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Foundation Bulletin July Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: August 1, 2024 // covering period from July 18 to August 1 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the second half of July 2024. Please help [[m:Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' [[File:Wikimania 2024 Plitvice Lakes Black Queen animation.gif|200px|right|link=diffblog:2024/06/26/register-now-to-attend-wikimania-katowice/|Wikimania Katowice]] <small>''[[:m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * Where to from here? A [[:m:Wikimedia Foundation/Chief Executive Officer/Updates/August 2024 Update|message from Wikimedia Foundation CEO, Maryana Iskander]]. * The [https://wikimania.eventyay.com/2024/schedule/ program for Wikimania Katowice] (7–10 August 2024) is now live! [https://wikimania-tickets.eventyay.com/wikiorg/Wikimania/ Register now] to attend virtually! * Are you speaking at Wikimania? Here are some [[wikimania:2024:Speaker_resources|resources for speakers]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:Wikifunctions:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language_and_Internationalization_Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> * The Foundation recently opened our first data center in South America. Read about [[diffblog:2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/|how it is already lowering load times]]. * Feature updates from the [[diffblog:2024/07/23/tech-news-2024-30/|Tech News]]: Stewards can now [[metawiki:Special:MyLanguage/Global_blocks|globally block]] accounts; Wikimedia site users can now submit account vanishing requests via [[metawiki:Special:GlobalVanishRequest|GlobalVanishRequest]]; and interface of [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as “Pending Changes”) is improved. * Dark mode will [[diffblog:2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/|transform Wikipedia's accessibility]]. Interface admins and user script maintainers are encouraged to check gadgets and user scripts in the dark mode, [[mediawikiwiki:Reading/Web/Accessibility_for_reading#Get_involved_and_Contact|to find any hard-coded colors and fix them]]. * Measure the impact of Wikimedia Commons with [[wmdoc:generated-data-platform/aqs/analytics-api/reference/commons.html|Commons Impact Metrics]] analytics dashboard, [[diffblog:2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/|now available]] via data dumps and API. * [[diffblog:2024/07/22/the-perplexing-process-of-uploading-images-to-wikipedia/|Key findings from user research]] about confusion in uploading images to Wikipedia. * This month’s [[mediawikiwiki:Wikimedia_Research/Showcase#July_2024|Wikimedia Research Showcase]] highlighted the impact machine translation has on both content and readers of Wikipedia and provided interesting insights on how to overcome related challenges. Watch the [https://www.youtube.com/live/O7AqvHgqUVk?si=CnRpNymhpaDlmRhJ recording]. * The Charts project officially kicked off. The goal of this new initiative is to restore basic data visualization capabilities to the wikis. Check out [[mediawikiwiki:Extension:Chart/Project|the project page]] and follow our progress [[phab:tag/charts/|on Phabricator]]. * The [[metawiki:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension is now available on Meta-wiki, Arabic Wikipedia, Igbo Wikipedia, and Swahili Wikipedia, and can be requested on other wikis. This extension helps manage and make events more visible. Learn about [[metawiki:CampaignEvents/Deployment_status|how to request this extension]]. * The Campaigns [[metawiki:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation_Product_Team|Product]] & [[metawiki:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation_Campaigns_Team|Programs]] teams have launched a [[metawiki:Campaigns/WikiProjects|consultation]] on WikiProjects and other forms of collaboration on the wikis. They want to understand why they work (or don’t work) for some Wikimedia communities, and they want to learn what can be done to improve the experience. Everyone is encouraged to share their [[metawiki:Campaigns/WikiProjects|feedback]]. * Are you a technical contributor? Check out the latest [[mediawikiwiki:Technical_Community_Newsletter/2024/July|Technical Community Newsletter.]] [[File:A giraffe with a beautiful background of Nairobi City Skyline.jpg|alt=A giraffe with a beautiful background of Nairobi City Skyline|thumb]] '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> *The Wikimania Core Organizing Team (COT) for 2025 is delighted to [[diffblog:2024/07/24/wikimania-east-africa-2025-in-nairobi-kenya/|announce]] that the 20th Wikimania will be hosted in [[w:en:Nairobi|Nairobi, Kenya]]. *[[foundationsite:our-work/wikimedia-projects/the-wikipedia-library/|The Wikipedia Library]] secured new partnerships with [https://www.ieee.org/ Institute of Electrical and Electronics Engineers] (IEEE), [https://ceupress.com/ Central European University Press], and [https://www.linforme.com/ l’Informé] and is [[diffblog:2024/07/22/whats-new-in-the-wikipedia-library-april-june-2024/|adding more content collections]] in the library. *Three new ''A Wiki Minute'' videos have been released which address [[c:Category:How_does_Wikipedia_protect_readers_privacy_%E2%80%93_A_WIKI_MINUTE|reader privacy]] and [[c:Category:Who_is_in_charge_of_content_on_Wikipedia_-_A_WIKI_MINUTE|content management on Wikipedia]], as well as how Wikipedia [[c:Category:What_makes_Wikipedia_different_from_social_media_platforms_-_A_WIKI_MINUTE|differs from social media platforms]]. Learn how ''A Wiki Minute'' videos have [[diffblog:2024/07/22/the-a-wiki-minute-video-series-explaining-the-wikimedia-movement-one-minute-at-a-time/|helped increase awareness about our work]]. *The Committee Support Team [[diffblog:2024/07/25/the-committee-support-team-at-year-in-review-and-now-more-supportive/|year-in-review and reflections]]. *A new [https://wikipediapodden.se/asaf-bartov-wikilearn-274/ 20-minute audio interview about the WikiLearn platform] with [[m:User:Asaf_(WMF)|Asaf Bartov]], in an episode of the [https://wikipediapodden.se/ WikipediaPodden] podcast. *More of the [[m:Africa_Growth_Pilot/Online_self-paced_course|Wikipedia core policies curriculum]] developed for the [[m:Africa_Growth_Pilot|Africa Growth Pilot]] is available for review. After edits and improvements by the community, recorded videos would become a permanent core policies course on [[m:WikiLearn|WikiLearn]]. *One new wiki has been created: [[:wikivoyage:cs:Hlavní strana|Wikivoyage in Czech]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Safety_%26_Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *Voting period for the [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is open now until August 10. Learn more about [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election#Voter_eligibility|voting and voter eligibility]]. *US Supreme Court ruling on NetChoice cases: [[diffblog:2024/07/23/us-supreme-court-ruling-on-netchoice-cases-what-does-it-mean-for-wikipedia/|What does it mean for Wikipedia?]] '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]''' <small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> *Announcing the [[diffblog:2024/07/26/announcing-the-2023-2024-research-fund-grantees/|2023-2024 Research Fund Grantees]] and their funded projects. '''Board and Board committee updates''' <small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *The outcomes of the June Board meeting are [[metawiki:Wikimedia Foundation Board noticeboard/June 2024 Meeting Outcomes|published on Meta]]. Agenda for the August meeting is [[foundation:Agenda:2024-08-05|here]]. *Welcoming new affiliates: Recognition of [[metawiki:Affiliations_Committee/Resolutions/2024/Recognition_of_Wikimedistas_Wayuu_User_Group|Wikimedistas Wayuu User Group]], [[metawiki:Affiliations_Committee/Resolutions/2024/Recognition_of_Wikimedia_Community_of_Togo_User_Group|Wikimedia Community of Togo User Group]], and [[metawiki:Affiliations_Committee/Resolutions/2024/Recognition_of_Wikimedians_of_Singapore_User_Group|Wikimedians of Singapore User Group]]. *The Board of Trustees selection [[metawiki:Wikimedia_Foundation_elections/2024/Resources_for_candidates|pre-onboarding]] and campaign period is open from July 25 to August 26. *Foundation Trustee Dariusz Jemelniak was [https://eit.europa.eu/news-events/news/five-new-eit-governing-board-members-appointed appointed] to the Governing Board of the European Institute of Innovation and Technology, established as part of the EU’s key funding program for research and innovation. *Movement Charter voter feedback: All comments are now on Meta-wiki ([[metawiki:Movement_Charter/Ratification/Voting/Results/Voter_comments_-_affiliates|65 comments from the affiliates voters]] and [[metawiki:Movement_Charter/Ratification/Voting/Results/Voter_comments_-_individuals|447 comments from the individual voters]]). '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:48, 1 ਅਗਸਤ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27214964 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin August Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: August 15, 2024 // covering period from August 1 to August 14 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the first half of August 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-01|Translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Special Wikimania issue''' <small>''This is a special Wikimania issue of the Bulletin. We'll be back to our regular format in the next issue''</small> [[File:Hannah Clover at Wikimania 2024 (cropped).jpg|150px|right|link=diffblog:2024/08/07/meet-the-wikimedians-of-the-year-2024/| Hannah Clover (User:Clovermoss), Wikimedian of the Year 2024.]] *Catch up on missed sessions of Wikimania Katowice or revisit your favourites directly from [https://wikimania.eventyay.com/2024/schedule/ the program], or review the day-long streams on YouTube: [https://www.youtube.com/playlist?list=PLhV3K_DS5YfL7A2HXrpt8ZgnWlGjp0vIP Day 1 streams], [https://www.youtube.com/watch?v=EYYQ-zBqY8s&list=PLhV3K_DS5YfJ9Wvo43XRDbCC2dfhdS7BG Day 2 streams], [https://www.youtube.com/watch?v=fRFuWtDKxwM&list=PLhV3K_DS5YfJ1xyY0LNDNX3RKyRQEXOdB Day 3 streams], [https://www.youtube.com/watch?v=Xxdm_bsuQWY&list=PLhV3K_DS5YfJdC5P86rsDsUtxEow0gDnR Day 4 streams]. *[https://www.youtube.com/live/BI9R11gaWTM?si=GIuUFxyYo48ITCll&t=5081 The Wikimedian of the Year Awards] at Wikimania paid tribute to amazing Wikimedians who have made significant contributions to the movement. Learn about all of [[diffblog:2024/08/07/meet-the-wikimedians-of-the-year-2024/|this year's winners]]. *Daily highlights from Wikimania: [[diffblog:2024/08/07/wikimania-2024-day-1-sessions-meetups-and-wikimedians-of-the-year/|Day 1]], [[diffblog:2024/08/08/wikimania-2024-day-2-the-next-generation/|Day 2]], [[diffblog:2024/08/09/wikimania-2024-day-3-spotlight-on-product-technology/|Day 3]], [[diffblog:2024/08/11/wikimania-2024-made-with-love/|Day 4]]. *[[metawiki:Coolest_Tool_Award#2024_Winners|Winners of the fifth edition of the Coolest Tool Award]] was announced at Wikimania. *Highlights of [[diffblog:2024/08/05/interested-in-product-and-tech-here-are-some-wikimania-sessions-you-dont-want-to-miss/|product and tech sessions on Wikimania]] with links to description and recording. *The [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/LBDZPC/ Open Conversation with the Trustees at Wikimania] hosted breakout discussions about the Movement Charter, affiliate strategy and hubs, the proposal for a Global Resource Distribution Committee (hybrid table--had streaming and is available to watch back online), the Product/Tech Advisory Council & Product/Tech priorities, building a sustainable revenue strategy for the movement: online fundraising, Wikimedia Enterprise and the Wikimedia Endowment, and responding to emerging threats to free knowledge: litigation, censorship, disinformation, and trust in an election year. *Catch up on Foundation-led sessions from Wikimania on safety and information integrity: [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/YHNGTJ/ Protecting Children on-Wiki: a Child Rights Solutions Workshop], [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/ANQYUV/ Information Integrity during Elections: Collective effort to address mis and disinformation], [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/RYDHY9/ Policy Advocacy Showcase: Stories of policy advocacy work in the movement and future trends]. *[[foundationsite:news/2024/07/31/wikimania-poland-celebrates-global-volunteers/|Wikimania 2024 in Poland celebrates global volunteers]] who make Wikipedia and sister projects possible. '''Upcoming and current events and conversations''' <small>''[[:m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> [[File:Wikimania 2024 Wednesday PJ 73.jpg|200px|right|link=|Wikimania Katowice]] *[[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#30_August_2024|Language Community Meeting]]: Have topics to share or discuss? Add agenda [[etherpad:p/language-community-meeting-aug-2024|here]]. (August 30 at 15:00 UTC. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:Wikifunctions:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language_and_Internationalization_Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> *Two new parser functions and more recent changes on [[diffblog:2024/08/05/tech-news-2024-32/|Tech News]]. *Help us better understand [[:en:Wikipedia:WikiProject|WikiProjects]] or similar online collaboration spaces. Fill out [[metawiki:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|a brief survey]] or share your thoughts [[metawiki:Talk:Campaigns/WikiProjects|on the talkpage]]. *Parsoid deployed on first production wikis and more updates on [[mediawikiwiki:MediaWiki_Product_Insights/Reports/July_2024|MediaWiki Product Insights]]. *Applications to join the [[metawiki:Special:MyLanguage/Product_and_Technology_Advisory_Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council (PTAC)]] are extended until September 16. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> *The 4th edition of the [[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Newsletter/2024/July|Language & Internationalization newsletter]] (Aug 2024) is available. *Reviving history and spreading the Spirit of Wikisource Loves Manuscripts (WILMA) in [[diffblog:2024/08/06/spreading-the-spirit-of-wikisource-loves-manuscripts-wilma-in-the-philippines/|Naga City, the Philippines]] and [[diffblog:2024/08/03/reviving-history-wilma-engages-youth-in-ancient-manuscript-transcription-in-yogyakarta/|Yogyakarta, Indonesia]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Safety_%26_Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *Digital Rights and Inclusion Forum, Global Digital Compact, and Anti-Disinformation Repository: [[diffblog:2024/07/30/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-june-2024/|Highlights from the Global Advocacy Team]]. '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-01|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:32, 15 ਅਗਸਤ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27276341 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin August Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <!-- Intended publication date: August 29, 2024 // covering period from August 15 to August 28 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the second half of August 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-02|translate]]''</div> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' <small>''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#30 August 2024|Language Community meeting]] (August 30 at 15:00 UTC). *[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfYQ2sWROtR8jIGKEQaqPUraKqd2lTX61acSdU2Q73pn0wkbA/viewform Cross-Regional Grantee Partner Learning Conversation Part 1] (August 31 at 07:00 UTC, in English, French, and Chinese Mandarin). * The [[m:Wikimedia+Libraries International Convention 2025|Wikimedia+Libraries Convention 2025]] will take place in Mexico City from January 15-17, 2025. The scholarship [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/624765?lang=en application deadline] is August 31. * [[m:ESEAP Hub/Meetings/8 September 2024|ESEAP Community Call]] (September 8 at 07:00 UTC). '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> * Highlights of the Product & Technology department's recent work in [[diffblog:2024/08/21/wikimedia-foundation-product-technology-improving-the-user-experience/|improving the user experience]]. * Editor tools related to references & categories and more tech updates on [[diffblog:2024/08/20/tech-news-2024-34/|the latest Tech News]]. * [https://www.outreachy.org/ Outreachy] (a paid, remote three-month internship to support underrepresented groups in tech) is open. Mentors should submit projects before September 11 at 16:00 UTC ([https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/RYYOGLIJFXKZOSU4PAS2SBO7TWKRGYU4/ more info]). * The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Campaign Events]] extension is now available on Meta-Wiki, Arabic Wikipedia, Igbo Wikipedia, and Swahili Wikipedia, and can be requested in other language wikis. * The Campaigns teams would like to learn more about how your communities do online collaboration such as WikiProjects, please [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScKWHPjSjSqOmca8E-eQl1HHUxYRbB4QeEV3zR2bd1_tcwuMg/viewform take this Google Form survey] or share examples of [[m:Campaigns/WikiProjects|successful collaborations on Meta Wiki]]. * Editors using the iOS Wikipedia app who have more than 50 edits can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits#Add an image|Add an Image]] feature. This feature presents opportunities for small but useful contributions to Wikipedia. * Applications for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council (PTAC)]] are still open until September 16. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> *Central Asian community members share [[diffblog:2024/08/24/central-asian-community-members-share-their-thoughts-on-wikimania-2024/|their thoughts on Wikimania 2024]]. *Take a look at updates on new feature developments and improvements in various [[mediawikiwiki:Wikimedia Language and Product Localization#Projects|language-related technical projects]] in the July 2024 edition of the [[diffblog:2024/08/23/language-and-internationalization-newsletters-3-2/|Language and internationalization newsletter]]. *The [[m:Grants:Conference|Conference and Events Fund]] is open for submission until September 2. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *Meet the Wikimedia Foundation [[diffblog:2024/08/15/meet-the-wikimedia-foundation-global-advocacy-team/|Global Advocacy Team]]. '''Board and Board committee updates''' <small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *[[diffblog:2024/08/22/some-next-steps-on-a-movement-charter/|Some next steps on a movement charter]]: A message from Wikimedia Foundation CEO, Maryana Iskander, Chair of Board of Trustees, Nataliia Tymkiv, and Chair of Governance Committee, Dariusz Jemielniak. *[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|Elections]] for four community-and-affiliate elected seats on the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation will be held from September 3 to September 17. To learn more about the candidates, watch this [https://www.youtube.com/watch?v=QfbjhJiy41E&list=PLhV3K_DS5YfJdC5P86rsDsUtxEow0gDnR&t=6582s short "Meet the Candidates" presentations]. '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-02|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:06, 29 ਅਗਸਤ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27364928 --> == Indic Technical Consultations 2024 == ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀਓ, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ਇੰਡਿਕ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਡਿਵੈਲਪਰਸ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ]] ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਕਨੀਕੀ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ, ਆਮ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਰਵੇਖਣ ਫਾਰਮ (ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ) ਭਰੋ। https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link ਇਸ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ 21 ਸਤੰਬਰ 2024 ਹੈ। ਇਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਦੇਖੋ: https://w.wiki/AV78 ਇਹ ਸਰਵੇਖਣ {ਤੁਹਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ} ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਵੀ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਜਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:33, 9 ਸਤੰਬਰ 2024 (UTC), ਇੰਡਿਕ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਡਿਵੈਲਪਰਸ ਦੀ ਤਰਫੋਂ <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/pa&oldid=27434533 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin September Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: August 29, 2024 // covering period from August 28 to September 11--> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the first half of September 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/09-01|Translate]].''</div> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' <small>''[[:m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * The Voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Board of Trustees election]] is open until September 17. Go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/400|SecurePoll]] voting page to vote. * [[m:Wikisource Conference 2025/Scholarships|Scholarship application for Wikisource Conference 2025]] in Bali, Indonesia is open until September 20. * [[m:WikiConference Nigeria 2024/Scholarship|WikiConference Nigeria 2024]] will be held in Abuja, Nigeria from September 12–14. * [[m:Wikimedia CEE Meeting 2024|Wikimedia CEE Meeting 2024]] will take place in Istanbul, Türkiye on September 20–22. * [[m:Celtic Knot Conference 2024|Celtic Knot Wikimedia Languages Conference]] will take place in Waterford City, Ireland on September 25–27'''.''' * [[m:ItWikiCon/2024|Italian WikiConference]] will be held in Padua, Italy on September 27–29. * Join [[c:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam]], a photo campaign dedicated to documenting the vibrant and colorful festival of Onam on Wikimedia Commons. The campaign runs until September 30. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> * Users of all Wikis will have access to Wikimedia sites as read-only for a few minutes on September 25, starting at 15:00 UTC. [[phab:T370962|This]] is a planned [[m:Tech/Server switch|datacenter switchover for maintenance purposes]]. * The Alternative Text suggested edits feature has now been fully deployed to production on the iOS App for Spanish, Portuguese, Chinese, and French Wikipedias! This feature, part of [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs#WE1.2|WE1.2]], is designed to enhance how newcomers add alt text to images, aiming to improve accessibility and engagement. For more details, visit the [[mediawikiwiki:Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|project page]] and explore the new feature in the app! * Editors and volunteer developers interested in data visualization can now test the new software for charts. Its early version is available on beta Commons and beta Wikipedia. This is an important milestone before making charts available on regular wikis. You can [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|read more about this project update]] and help test the charts. * A new draft text of a policy discussing the use of Wikimedia’s APIs [[m:Special:MyLanguage/API Policy Update 2024|has been published on Meta-Wiki]]. The draft text does not reflect a change in policy around the APIs; instead, it is an attempt to codify existing API rules. Comments, questions, and suggestions are welcome on [[m:Talk:API Policy Update 2024|the proposed update’s talk page]] until September 13 or until those discussions have concluded. * More recent tech updates from [[diffblog:2024/09/03/tech-news-2024-36/|Tech News]]. * The [[f:Wikifunctions:Status updates/2024-09-06|latest status updates]] from Wikifunctions. * [[m:Campaigns/WikiProjects|Help us find WikiProjects]] or other online collaboration spaces! '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> * [[diffblog:2024/09/04/revamping-movement-strategy-grants-with-hub-focus/|Revamping Movement Strategy Grants]] with Hub Focus. * Watch the recordings of Let's Connect Grantee Partner Learning Conversation: [https://www.youtube.com/watch?v=aMmCJe4lyRs Conversation #1 with Wiki in Africa, Wiki Advocates Philippines, and Indic MediaWiki Developers UG] and [https://www.youtube.com/watch?v=ddHt4opRpqg Conversation #2 with Wikimedia Community UG Malta, Wikimedia MA UG, and Wikimedia Canada]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> * Wikimedia Foundation defeats gambling magnate’s [[diffblog:2024/08/26/wikimedia-foundation-defeats-gambling-magnates-lawsuit-in-germany/|lawsuit in Germany]]. * Wikimedia Indonesia and UNESCO Jakarta [[diffblog:2024/09/03/wikimedia-indonesia-and-unesco-jakarta-team-up-against-harmful-content-online/|Team Up Against Harmful Content Online]]. * Child Rights Impact Assessment at EduWiki Knowledge Showcase and more: [[diffblog:2024/08/30/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-july-2024/|Latest updates]] from the Global Advocacy team. * Protecting the people: [[diffblog:2024/09/08/protecting-the-people-some-recommendations-for-safety-while-contributing-to-wikimedia-projects/|Some recommendations for safety]] while contributing to Wikimedia projects. '''Board and Board committee updates''' <small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> * The Movement Charter Drafting Committee published their [[diffblog:2024/08/30/recommendations-for-next-steps-from-the-mcdc-and-farewell/|recommendations]] and bid farewell. * Read updates from the [[diffblog:2024/09/03/updates-from-the-july-2024-wikimedia-endowment-board-meeting/|July 2024 Wikimedia Endowment Board Meeting]]. * Learn more about 12 candidates running for 4 seats on the Board by [[m:Wikimedia Foundation elections/2024/Candidates|reading their statements]] and their [[m:Wikimedia Foundation elections/2024/Questions for candidates|answers to community questions]]. * See the new [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|members of the U4C]] following the results of the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) special election, a new decision making group that will enforce the UCoC in specific circumstances. '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/09-01|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:40, 12 ਸਤੰਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27427202 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin September Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: August 29, 2024 // covering period from August 28 to September 11--> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the second half of September 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/09-02|Translate]].''</div> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' [[File:Wikimedia United Nations General Assembly 2024 Hero Image.png|alt=Wikimedia at the United Nations General Assembly HQ|Wikimedia event at the United Nations|thumb]] <small>''[[:m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * "[[diffblog:2024/09/24/wikimania-katowice-coverage-travels-around-the-world/|Wikimania Katowice coverage travels around the world]]" – a curated list of community and media coverage of Wikimania 2024. Over 100 pieces so far have been published about the event. * [[m:Campaigns/Future of WikiForHumanRights/Regional Conversations/Home|WikiForHumanRights]] will lead a conversation about the future of the campaign with [[m:Event:Campaigns/Future of WikiForHumanRights/Regional Conversations/Africa|the Africa region]] on September 25 at 15:00 UTC. * [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect|Let’s Connect]]: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc2ZlVtIB_sVsnuvJ7NogSJ9DHOWnafOnQg2RyjjpwvYLKPRw/viewform “Technology for Language Diversity in Wikimedia”] will take place on September 26 at 15:00 UTC. * [[m:Wikisource Conference 2025|Wikisource Conference 2025]], the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfKU36artM5fVRFeG9GAZGhJSVFJKlACkywvE522fJ6zBf_nA/viewform deadline for scholarship applications]  has been extended to September 29. * [[m:EU policy/Big Fat Brussels Meeting 9|Big Fat Brussels Meeting 9]] will be held in Brussels, Belgium from September 29–30'''.''' * [[m:WikiConference North America|WikiConference North America]] will be held in Indianapolis, USA from October 3–6. * [[m:WikiIndaba conference 2024|WikiIndaba Conference 2024]] will be held in Johannesburg, South Africa from October 4–6. * [[m:3rd Wikimedia Technology Summit (WTS 2024)|Wikimedia Technology Summit (WTS 2024)]]: will be held in Hyderabad, India from October 4–5. * [[m:ESEAP Hub/Meetings/6 October 2024|ESEAP Community Call]] will be held on October 6 at 07:00 UTC. * [[m:Wikimedia+Libraries International Convention 2025|Wikimedia+Libraries International Convention 2025]] is accepting submissions until October 6. * [[mw:Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/Community space/Conversations|The Language and Product Localisation]] team is hosting two office hours to discuss this year's plans and gather feedback from event organizers. The first session is October 5 at 16:00 UTC (Europe-Africa-Americas friendly), and the second is on October 6 at 03:00 UTC (Asia-Pacific friendly). '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> * '''MediaWiki Product Insights''': The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/August 2024|latest edition]] includes details about: research about [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Hooks|hook]] handlers to help simplify development, research about performance improvements, work to improve the REST API for end-users, and more. * '''Tech News''': Find out about the new automated [[m:Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page, the latest Wishlist focus area, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template recall and discovery]], and more [[diffblog:2024/09/17/tech-news-2024-38/|recent tech updates]]. * '''Wikidata Query Service''': [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|A new change to Wikidata Query Service]] will impact certain uses. The project will enter a transition period until the end of February 2025. For more details, visit the [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announcement page]]. * '''Wikimedia Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api/ Enhanced Free API Accounts]: Recurring Credits and More Frequent Updates, [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/ early beta release of Structured Contents in Snapshot API], and [https://enterprise.wikimedia.com/blog/hugging-face-dataset/ early beta dataset release to Hugging Face]. * '''Wikifunctions''': [https://www.wikifunctions.org/wiki/Wikifunctions:Status_updates/2024-09-20 Status updates] from September 20. * '''Wikipedia Mobile Apps:''' Over 20,000 images have been added via the "Add an Image" feature on both iOS and Android ([[phab:T372954|T372954]])! * '''Knowledge is Human:''' Read about ongoing work on the 2024 iteration of the [[m:Wikimedia Foundation/Communications/Knowledge is Human|"Knowledge is Human" public awareness campaign]] * '''Server Switch''': A [[m:Tech/Server switch|server switch]] was completed successfully on September 25 with a read-only time of only [[wikitech:Switch Datacenter#Past Switches|2 minutes 45 seconds]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> * '''Wikimedia Research Showcase''': Watch [https://www.youtube.com/live/USzLGJ5LLC8 the latest showcase] with the theme of [[mw:Wikimedia Research/Showcase|Curation of Wikimedia AI Datasets]]. * '''Conference and Event Fund''': [[m:Grants:Conference/Updates/September 2024|Updates and changes to the Conference and Event Fund program]] beginning in September 2024. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> * '''UN Summit of the Future Action Days:''' Watch the [https://webtv.un.org/en/asset/k11/k11syjqt72 Wikimedia event] titled "[[foundationsite:advocacy/power-of-the-commons-unga-event/|The Power of the Commons: Digital Public Goods for a more secure, inclusive, and resilient world]]" at The Summit of the Future. This is expected to result in a negotiated Global Digital Compact, which represents the final phase of our movement-wide [[m:Global Digital Compact Wikimedia Advocacy Collaboration 2024|campaign to impact the text of the Global Digital Compact]]. * '''Wikipedia and the Digital Services Act''': [https://wikimedia.brussels/wikipedia-and-the-digital-services-act-lessons-on-the-strength-of-community-and-the-future-of-internet-regulation/ Lessons on the strength of community and the future of internet regulation]. '''Foundation statements''' * [[foundationsite:news/2024/09/21/un-general-assembly-wikipedia-future-internet/|Ahead of UN General Assembly, Wikimedia Foundation calls on governments to ensure the future internet is shaped by communities for the public interest.]] '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/09-02|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:10, 27 ਸਤੰਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27522678 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin October Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: October 10, 2024 // covering period from September 26 to October 9--> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the first half of October 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/10-01|Translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' [[File:WikiArabia Oman Clipart 6.svg|alt=WikiArabia 2024|WikiArabia 2024|thumb]] <small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * [https://ae.wikimedia.org/wiki/2024:WikiArabia WikiArabia Conference 2024] will be held in Muscat, Oman, from October 25 to 27. * [[m:WikiConvention francophone/2024|WikiConvention francophone 2024]] will be held in Québec, Canada, from November 2 to 3. * [[m:Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|AffCom, Case Review Committee (CRC) and the Ombuds commission (OC)]] are seeking new member applications from October 14. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> * '''Tech News''': Updates on Dark Mode, Vector 2022 skin, CampaignEvents extension, and more on [[diffblog:2024/09/30/tech-news-2024-40/|tech news]]. * '''Translation suggestion:''' Sign up to participate in the test project, [[mw:Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists]], which will help organisers identify and add relevant content based on high-impact topics to their Wikipedia. * '''Wikifunctions''': [[f:Wikifunctions:Status updates/2024-09-26|Status updates]] from September 26. * '''Wikipedia Apps:''' Check out the latest issue of the [[m:Wikimedia Apps/Newsletter/Third quarter of 2024|Apps Quarterly Newsletter]]! '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> * '''WikiWomen Summit''': [[diffblog:2024/09/27/event-summary-wikiwomen-summit-at-wikimania-2024/|Event summary]] at Wikimania 2024. * '''[[m:Special:MyLanguage/Grants:Knowledge Sharing/Connect|Let's Connect]]''': Watch recordings of the session [https://www.youtube.com/watch?v=1d6vGsmkWmQ Technology for Language Diversity in Wikimedia]. * '''WikiLearn''': [[diffblog:es/2024/10/03/wikilearn-news-september-2024/|The latest online learning opportunities]] created by Wikimedians for Wikimedians. * '''Indonesia:''' [[diffblog:2024/10/08/training-for-indonesian-wikipedia-administrators-to-safeguard-knowledge-integrity-ahead-of-the-regional-elections/|Training for Indonesian Wikipedia Administrators]] to Safeguard Knowledge Integrity Ahead of the Regional Elections '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> * '''Mexico:''' [[diffblog:2024/10/06/wikimedia-foundation-files-amicus-brief-in-mexico-urging-continued-use-of-intermediary-liability-protections-for-user-generated-content-in-richter-v-google/|Wikimedia Foundation files amicus brief in Mexico]] urging continued use of intermediary liability protections for user-generated content in Richter v. Google. * '''Paraguay:''' [[diffblog:2024/10/08/wikimedia-foundation-to-paraguayan-supreme-court-do-not-allow-people-to-abuse-the-law-to-suppress-legitimate-information/|Wikimedia Foundation to Paraguayan Supreme Court:]] Do not allow people to abuse the law to suppress legitimate information * '''Global:''' Celebrating a legal victory in Germany against censorship, reflections on Open Culture strategic workshop, and [[diffblog:2024/09/23/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-august-2024/|more global advocacy updates]]. '''Board and Board committee updates''' <small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> * '''Board Governance''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/MJ6DHSM3SKPBPONNPFI3NU2IGQHVEUUF/|Update from Wikimedia Foundation Board Governance Committee]], a proposal to ask for help and co-creation in [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard/mapping|Movement Charter Mapping Exercise]]. '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/10-01|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:31, 10 ਅਕਤੂਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27564558 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin October Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: 24 October, 2024 // covering period from 10 October to 23 October --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the second half of October 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/10-02|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> [[File:WikiForHumanRight 2023 Logo SVG.svg|alt=WikiForHumanRights|WikiForHumanRights|thumb]] *[https://www.fastcompany.com/91210242/how-wikipedia-is-staying-relevant-in-the-ai-era How Wikipedia is staying relevant in the AI era]: Wikimedia Foundation CEO Maryana Iskander talks about Wikipedia and AI in an interview with the ‘Rapid Response’ podcast. *[[metawiki:Campaigns/Future_of_WikiForHumanRights|Wiki for Human Rights]] is organizing a call for South Asia, East, Southeast Asia and the Pacific communities to discuss the Future of WikiForHumanRights on October 24 at 10 UTC. *[[metawiki:Event:CampaignEvents extension for Indonesian Wikipedia|Campaign Events tool]]: a call with the Indonesian communities will be hosted on October 25. *[[mediawikiwiki:Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists project]]: an office hour with event/campaign organisers and contributors who use [[mediawikiwiki:Content translation|Content Translation]] tool will be hosted on October 26th. Visit [[mediawikiwiki:Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/Community space/Conversations|this page]] for more details. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': In issue [[diffblog:2024/10/14/tech-news-2024-42/|2024/42]], read about the removal of the Structured Discussion extension (also known as Flow), work on making text searches easier, and more. In issue [[diffblog:2024/10/22/tech-news-2024-43/|2024/43]], read about improvements to mobile app navigation, temporary accounts pilot details, the [[:mw:Reading/Web/Content Discovery Experiments|Content Discovery Experiments]], and more updates. *'''MediaWiki''': The latest monthly [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/MediaWiki_Product_Insights/Reports/September_2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available and include updates on Wikimedia’s authentication system, research to simplify feature development in the MediaWiki platform, and more. *'''CampaignEvents extension''': The [[metawiki:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] provides tools to create, manage, and promote collaborative activities on the wikis, such as edit-a-thons, meetups, and more. You can visit the [[metawiki:CampaignEvents/Deployment_status|Deployment page]] to learn how to get the extension on your wiki. *'''Research:''' The Research team and collaborators are launching [[metawiki:Research:Wikipedia_Administrator_Recruitment,_Retention,_and_Attrition|new research on editors with extended rights]]. *'''New Content Translation feature''': Translators using Content Translation on wikis with mobile support can now customize their article suggestions with 41 filtering options. [[mediawikiwiki:Content_translation/Section_translation#Try_the_tool|This feature]] helps translators find relevant articles based on their interests for translation. *'''Wikifunctions:''' We are collecting [[f:Wikifunctions:Project_chat#Feedback_on_the_%22About%22_widget_on_Wikifunctions|feedback on the "About" widget]] that shows more info about the functions. Also, status updates from [[f:Wikifunctions:Status_updates/2024-10-11|October 11]] and [[f:Wikifunctions:Status_updates/2024-10-17|October 17]]. *'''Temporary Accounts:''' Temporary accounts will begin rolling out on '''October 29''' to production wikis with an aim to do a complete deployment by May 2025. You can see the deployment plan and timeline on the [[mw:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts#September_2024:_Deployment_plan_is_ready!|project page]]. As we rollout this change, it is likely that some tools (gadgets, user scripts, templates and bots) will be impacted by it. We have a [[mw:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts/For_developers#FAQ_for_developers|developer FAQ]]'' ''to help developers with making necessary changes to their maintained tool(s). Please let us know on [[mw:Help_talk:Temporary_accounts|our talk page]] if you have any tool in mind that may need updating or if you need help with updating your maintained tools. *'''Knowledge is Human campaign:''' The Communications department has just launched [[metawiki:Wikimedia_Foundation/Communications/Knowledge_is_Human|a public awareness campaign]] ([https://wikimediafoundation.org/our-work/knowledge-is-human/ landing page]) to showcase how real articles are edited and highlight Wikipedia as a source of information ahead of the [[:en:Wikipedia:Fundraising/2024_banners|2024 “Big English” fundraising drive]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Grants''': Announcing the [[diffblog:2024/10/09/announcing-the-newest-round-of-knowledge-equity-fund-grantees/|newest round of Knowledge Equity Fund grantees]]. *'''Wikimedia Research Showcase''': Watch [https://www.youtube.com/live/61j55R7UZZA the latest showcase] with the theme of [[mediawikiwiki:Wikimedia_Research/Showcase|Wikipedia for Political and Election Analysis]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Latest transparency report''': The latest Transparency Report, covering the period from January to June 2024, is now live on [[foundationsite:about/transparency/|the Foundation website]]. View also [[diffblog:2024/10/10/the-wikimedia-foundations-latest-transparency-report-2/|highlights from the report]]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board Elections''': [[metawiki:Wikimedia_Foundation_elections/2024/Announcement/Results_(long_version)|Preliminary results of the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] has been announced. *'''Affiliates Strategy''': [[metawiki:Affiliations_Committee/News/Issue_3#Affiliate_Strategy_Updates|Implementation status of a new affiliate health criteria and changes to User Groups recognition process]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/10-02|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:52, 24 ਅਕਤੂਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27655236 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin November Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!--Intended publication date: Nov 7 // covering period from to Oct 24 - Nov 6 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the first half of November 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/11-01|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Mārtiņš Bruņenieks.jpg|alt=WikiCelebrate Mārtiņš Bruņenieks|WikiCelebrate Mārtiņš Bruņenieks|thumb]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * '''Commons Community Call:''' The first [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|community call]] with Wikimedia Commons volunteers and stakeholders to help prioritize support efforts for 2025-2026 Fiscal Year will take place on November 21. The theme of this call will be about how content should be organised on Wikimedia Commons. The call will be hosted by Chief Product and Technology Officer Selena Deckelmann. * '''Conferencia Justicia climática Perú 2024:''' [[:m:Conferencia Justicia climática Perú 2024|Conference on climate justice, indigenous voices and Wikimedia platform]] will be held in Huaraz, Peru from November 8 to 10. * '''Affiliations Committee:''' [[m:Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|Applications for joining the Affiliations Committee]] is open until November 18. * '''Ombuds Commission and Case Review Committee: '''[[m:Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|Applications for joining the Ombuds commission]] and the Case Review Committee are open until December 2. * '''Language community meeting:''' A [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 November 2024|language community meeting]] will be hosted on November 29, 16:00 UTC, discussing technical updates and problem-solving. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> * '''Advisory Council''': [[m:PTAC|The new Product and Technology Advisory Council (PTAC) was announced]]. The PTAC will try to publish a set of community-validated recommendations that can serve as a potential 2-3 year blueprint for product and technical success. * '''Wikifunctions''': The Abstract Wikipedia team is working toward a rewrite of our backend services in a different programming language, likely Rust. [[wikifunctions:Wikifunctions:Status updates/2024-11-01|More status updates]]. * '''Tech News''': [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|The Guided Tour extension]], which help newcomers understand how to edit, now works with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Dark mode|dark mode]]; Wikipedia readers can now download a browser extension to experiment with potential features that [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments|making it easier for readers to discover information on the wikis]]. More tech updates from tech news [[diffblog:2024/10/30/tech-news-2024-44/|44]] and [[diffblog:2024/10/22/tech-news-2024-43/|43]]. * '''Temporary accounts:''' Logged-out editors on 12 wikis, including Norwegian, Romanian, Serbian, Danish, and Cantonese Wikipedia, receive [[mw:Special:Mylanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] now. This new account type enhances the privacy of logged-out editors and makes it easier for community members to communicate with them. [[diffblog:2024/11/05/say-hi-to-temporary-accounts-easier-collaboration-with-logged-out-editors-with-better-privacy-protection/|Read the new Diff post to learn more about temporary accounts]]. * '''Mobile apps:''' The Mobile Apps team has released an [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh#Phase 1: Creating a user Profile Menu (T373714)|update]] to the iOS app’s navigation, now available in the latest App store version. * '''Campaign Events Extension''': The [[m:CampaignEvents|Campaign Events extension]] is now live on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|two more wikis]], Wikidata and the Spanish Wikipedia. * '''Admin Retention''': A survey on [[m:Research:Wikipedia Administrator Recruitment, Retention, and Attrition|Wikipedia Administrator Recruitment, Retention, and Attrition]] is open until November 11. As part of the Foundation's 2024-2025 Annual Plan, the research team and collaborators are studying recruitment, retention, and attrition patterns among long-tenured community members in official moderation and administration roles. * '''Knowledge is Human:''' The [[foundationsite:our-work/knowledge-is-human/|campaign web page]], which educates visitors on Wikipedia’s model and why it’s trustworthy, has earned over 140,000 clicks. The campaign has increased pageviews on WikimediaFoundation.org by more than 50%. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> * '''WikiCelebrate''': From making a minor maintenance edit in 2005 to being one of the most appreciated Wikimedians in the Central Eastern European (CEE) region: this month [[diffblog:2024/10/29/from-closing-tags-to-opening-collaborations-wikicelebrating-martins-brunenieks/|we celebrate Mārtiņš Bruņenieks]]. * '''Wiki Loves Earth:''' [[diffblog:2024/10/25/mountains-birds-and-lakes-wiki-loves-earth-2024-central-asia-edition/|Mountains, Birds and Lakes – Central Asia Edition]] * '''Future of Language Incubation''': As part of a new [[mw:Future of Language Incubation|Future of Language Incubation]] initiative to support language onboarding, Wikipedia is now live for five languages: Pannonian Rusyn, Tai Nüa, Iban, Obolo, and Southern Ndebele. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> * '''Global Advocacy''': Reflecting on the anniversary of the EU’s Digital Service Act (DSA), Wikimedians share successes and public policy priorities at digital rights Global Gathering event, and [[diffblog:2024/11/04/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-september-2024/|more global advocacy updates]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> * '''English Fundraising''': [[diffblog:2024/10/22/the-road-to-launch-wikimedias-2024-english-fundraising-campaign/|The Road to Launch: Wikimedia’s 2024 English Fundraising Campaign]]. * '''Fundraising Report''': Our [[m:Fundraising/2023-24 Report|annual fundraising report]] for the 2023-2024 fiscal year is published. Last year, we had over 8 million donors giving an average donation of m:Fundraising/2023-24 Report0.58. We ran campaigns in 33 countries, 18 languages, and received donations from over 200 countries. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/11-01|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:34, 7 ਨਵੰਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27710067 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin November Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!--Intended publication date: // covering period from Nov 7 to Nov 21 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation from November 7 to November 21, 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/11-02|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br /><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> [[File:Wikimania.svg|alt=Wikimania logo|thumb|150px|Scholarships open for Wikimania 2025]] * '''Conversation with the trustees:''' Speak directly with the Wikimedia Foundation trustees about their work at the [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/2024-11-27 Conversation with Trustees|next Conversation with the Trustees]] on 27 November from 12:00 – 13:30 UTC. * '''Wikimedia Hackathon:''' [[diffblog:2024/11/13/registration-is-now-open-for-the-2025-wikimedia-hackathon/|Registration is now open]] for the 2025 Wikimedia Hackathon which will be held in Istanbul, Turkey, May 2–4, 2025. * '''Language Community:''' [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 November 2024|The next language community meeting]] will be held on November 29 at 16:00 UTC. * '''Wikimania 2025:''' [[diffblog:2024/11/07/apply-for-a-scholarship-for-wikimania-2025/|Application for scholarship]] to attend Wikimania 2025 in Nairobi is open until the end of December 8. * '''Central Asian WikiCon:''' [[m:Central Asian WikiCon 2025|The Central Asian WikiCon 2025]] will take place on April 19–20, 2025, in Tashkent, Uzbekistan. [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdcEkOAaScx42HW_xvo4Oi_y3ZM5IEQ9P_fln4-gVehxLmbrQ/viewform Applications to be part of the Program and Scholarship Committee] is open until November 30. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br /><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:WikiFunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> * '''Tech News:''' Admins and users of the Wikimedia projects [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator#Usage|where Automoderator is enabled]] can now monitor and evaluate important metrics related to Automoderator's actions; Stewards can now make [[m:Special:MyLanguage/Global blocks|global account blocks]] cause global [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblocks]]. Learn about the latest tech updates from tech news [[diffblog:2024/11/04/tech-news-2024-45/|45]], [[diffblog:2024/11/12/tech-news-2024-46/|46]], and [[diffblog:/024/11/19/tech-news-2024-47/|47]]. * '''Wikifunctions''': [[f:WikiFunctions:Status updates/2024-11-13|Wikifunctions now has a new Type]]: [https://www.wikifunctions.org/view/en/Z19677 rational numbers]. They expand the ability to deal with numbers considerably, allowing us to work with fractions and decimals, and not just whole numbers anymore. [[f:WikiFunctions:Status updates|More status updates]]. * '''Temporary accounts:''' We are rolling out [[mw:Help:Temporary accounts|temporary accounts for unregistered (logged-out) editors]] for more wikis including Romanian, Serbian, Danish, and Norwegian Bokmål. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> * '''Language & Internationalization:''' [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/October|The fifth edition of the Language & Internationalization newsletter]] is available. Some [[diffblog:2024/11/06/language-and-internationalization-newsletters-5/|key highlights]]: Mooré Wikipedia is live; Keyboard Layouts for Multiple Languages Added; New Projects Added to Translatewiki.net. * '''Wikimedia Research Showcase''': Watch [https://youtube.com/live/oH0PCNIzF0E?feature=share the latest showcase] which looked at [[mw:Wikimedia Research/Showcase| external factors that help different language versions of Wikipedia thrive]]. * '''Wikipedia Library''': [[diffblog:2024/11/18/whats-new-in-the-wikipedia-library-july-september-2024/|What's new]] in the Wikipedia Library? * '''Tulu Wikisource''': [[diffblog:2024/11/19/welcoming-tulu-wikisource/|Welcoming]] Tulu Wikisource. * '''CEE Meeting 2024''': [[diffblog:2024/11/19/central-asian-community-members-experiences-and-highlights-from-the-cee-meeting-2024/|Highlights]] from Central Asian community members at the CEE Meeting 2024. * '''Let's Connect:''' Let's Connect Learning clinic on [[m:Event:Let's Connect Learning Clinic: Gender Sensitivity Training|Gender Sensitivity Training within Wikimedia communities]] was held on November 22. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br /><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> * '''Audit reports 2023-24:''' [[diffblog:2024/11/07/highlights-from-the-fiscal-year-2023-2024-wikimedia-foundation-and-wikimedia-endowment-audit-reports/|Highlights]] from the fiscal year 2023–2024 Wikimedia Foundation and Wikimedia Endowment audit reports. * '''Wikimedia Enterprise:''' [[diffblog:2024/11/07/wikimedia-enterprise-financial-report-fiscal-year-2023-2024/|Financial report]] of Wikimedia Enterprise for the fiscal year 2023–2024. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> * '''Board Updates''': The Board met in Katowice, Poland on August 5 and held its quarterly business meeting before Wikimania. Learn more about the [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard|outcomes of the meeting]]. * '''AffCom''': The Affiliates Committee has [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/2UUDICRTMP3KTCZLW6LW25MRM6ZZCMCK/|resumed User Group recognition work]] after a pause to improve the User Group recognition process. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/11-02|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:18, 25 ਨਵੰਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27824573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin December Issue</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our second November issue. This will be the final bulletin for 2024 and we'll be back in late January 2025 with the next issue. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/12-01|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> [[File:Kanguya Isaac 03 (cropped).jpg|alt=Chabota Kanguya Isaac|thumb|150px|Celebrating Chabota and his contributions to the movement.]] * '''Wikimania:''' [[diffblog:2024/12/02/host-wikimania-2027-and-beyond-open-call-for-wikimedia-organizers/|Open call to host Wikimania 2027 and beyond]] is open until end of January 27 anywhere on earth. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> * '''Tech News''': [[mw:Extension:Chart/Project/Updates|Chart extension]] is now available on Commons and Testwiki; a new version of the standard wikitext editor-mode [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will be available as a [[m:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]]; [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] will be relocated to a sidebar on desktop. More updates from tech news [[diffblog:2024/12/09/tech-news-2024-50/|50]], [[diffblog:2024/12/02/tech-news-2024-49/|49,]] and [[diffblog:2024/11/25/tech-news-2024-48/|48]]. * '''Wikifunctions''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2024-11-27|WordGraph dataset is released]], which is particularly useful for abstract descriptions for people in Wikidata. [[f:Wikifunctions:Status updates/2024-11-21|More status updates]]. * '''Wikipedia 2024 Year in Review:''' [[foundationsite:wikipedia-year-in-review-2024/|Wikipedia 2024 Year in Review]] launched, showcasing the collective impact of Wikipedia and Wikipedia contributors in the last calendar year. The iOS App also released a [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] to Italy and Mexico, with insights based on reading, editing, and donation history. * '''Wikipedia Android App:''' The Android team has launched the Rabbit Holes feature in the final release of the year as part of [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs#Wiki Experiences|Wiki Experiences 3.1]]. Currently being tested in Sub-Saharan Africa and South Asia, this feature suggests a search term and a reading list based on the user's last two visited articles. For more details or to share feedback, visit the [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Rabbit Holes|project page]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]'''<br /><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> * '''WikiCelebrate''': From Challenges to Change-Making: [[diffblog:2024/11/21/from-challenges-to-change-making-celebrating-chabota/|We Wikicelebrate Chabota Isaac Kanguya]], a passionate contributor from Zambia, whose journey through the Wikimedia movement embodies resilience, collaboration, and a commitment to representing underrepresented voices. * '''Conference:''' Announcing [[diffblog:2024/11/26/central-asian-wikicon-2025/|Central Asian WikiCon 2025]] which will be hosted at Diplomat International School on April 19–20, 2025, in Tashkent, Uzbekistan. * '''Campaigns and topical collaboration:''' The Campaign Product and Programs teams [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|published research on the needs of WikiProject and other topical collaborations.]] * '''Wikisource''': The journey so far and looking ahead with [[diffblog:2024/11/25/wikisource-loves-manuscripts-the-journey-so-far-and-looking-ahead/|Wikisource Loves Manuscripts (WiLMa).]] * '''CEE Meeting''': [[diffblog:2024/11/19/central-asian-community-members-experiences-and-highlights-from-the-cee-meeting-2024/|Experiences and Highlights]] by Central Asian Community Members. * '''Partnership''': [[diffblog:2024/11/28/wikimedia-indonesia-and-google-join-forces-for-wikipedia-content-enrichment-in-indonesia/|Wikimedia Indonesia and Google Join Forces for Wikipedia Content Enrichment]] in Indonesia. * '''Wikimedia Research Showcase''': Watch the [https://www.youtube.com/live/_hk6KLD-0tg latest showcase] which discussed AI for Wikipedia. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br /><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> * '''Ongoing litigation:''' Update on [[:en:Wikipedia talk:2024 open letter to the Wikimedia Foundation#2 December Update from the Wikimedia Foundation|litigation in India.]] '''Board and Board committee updates'''<br /><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> * '''Board Elections''': The Board’s Executive Committee shared [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/M4PFMZOTBRVE4OIMQ5JTORF5NGCBKYX3/|some thoughts on the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]]. '''External media releases & coverage''' * '''Most popular articles:''' [[foundationsite:news/2024/12/03/announcing-english-wikipedias-most-popular-articles-of-2024/|Announcing English Wikipedia’s most popular articles of 2024]]. * '''Interview:''' [https://nymag.com/intelligencer/article/jimmy-wales-on-why-wikipedia-is-still-so-good.html Jimmy Wales on Why Wikipedia Is Still So Good]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br /><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/12-01|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:03, 16 ਦਸੰਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27929949 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue in December 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/1|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> [[File:WP20Symbols CAKE WIP.jpg|Ideas for Wikipedia @ 25 needed|thumb|150px]] *'''Conversation with the trustees:''' Speak directly with the Wikimedia Foundation trustees about their work at the [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/2024-11-27 Conversation with Trustees|next Conversation with the Trustees]] on January 30 at 14:30 UTC. *'''Community Resilience and Sustainability:''' Join the [[m:Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Conversation Hour 2025 01 30|conversation hour]] which will discuss Trust and Safety, the Universal Code of Conduct, Committee Support, and Human Rights on January 30 at 20:00 UTC. *'''Annual Planning:''' Shaping Wikimedia Foundation’s 2025–2026 annual goals: [[diffblog:2025/01/10/shaping-wikimedia-foundations-2025-2026-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Key questions for the Wikimedia movement]]. *'''Central Asia Wikicon:''' [[m:Special:MyLanguage/Central Asian WikiCon 2025/Submissions|Submission for sessions]] is open until March 22. *'''Wikipedia is turning 25:''' We just celebrated Wikipedia's 24th birthday, and are already planning for next year's big milestone! [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25|Share your thoughts]] on what you have in mind to mark the silver jubilee of Wikipedia. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Wikipedia App:''' iOS App users worldwide can now access a [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] feature, providing insights based on their reading and editing history on Wikipedia. *'''Design System:''' [[diffblog:2024/12/18/codex-year-2024-in-reviewkey-milestones-and-innovations/|Codex – Year 2024 in Review]]: Key Milestones and Innovations. *'''Tech News:''' The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents extension]] offers organizers features like event registration management directly on-wiki; The Single User Login system is being updated over the next few months; Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. More updates from tech news [[diffblog:2024/12/16/tech-news-2024-51/|Dec 16]], [[diffblog:2025/01/14/tech-news-week-03-13-january-2025/|Jan 13]], and [[diffblog:2025/01/21/tech-news-2025-week-04/|Jan 21]]. *'''Wikifunctions:''' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-01-15|Wikifunctions shares their Quarterly planning]] for January-March 2025. *'''Admin Research Report:''' The Research Team published their final [[m:Research:Wikipedia Administrator Recruitment, Retention, and Attrition/Report|report on administrator recruitment, retention, and attrition]] patterns among long-tenure community members in moderation and administration roles. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]'''<br /><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Distribution of Funds:''' Next steps toward the creation of the [[diffblog:2025/01/14/next-steps-toward-the-creation-of-the-interim-global-resource-distribution-committee/|interim Global Resource Distribution Committee]]. *'''Wikipedia Library:''' [[diffblog:2025/01/13/whats-new-in-the-wikipedia-library-oct-dec-2024/|What’s new in The Wikipedia Library?]] (Oct-Dec 2024). *'''Conferences:''' Your Sneak Peak into the [[diffblog:2024/12/17/your-sneak-peak-into-the-9-approved-wikimedia-conference-proposals-for-2025/|9 approved Wikimedia Conference Proposals for 2025]]. *'''Wikimania:''' [[diffblog:2024/12/19/road-to-wikimania-nairobi-travel-essentials-tips/|Road to Nairobi:]] Travel Essentials & Tips. *'''Wikisource Loves Manuscripts:''' Meet-up in Bali: [[diffblog:2025/01/09/wilma-meet-up-in-bali-strengthening-the-manuscript-preservation-ecosystem/|Strengthening the manuscript preservation ecosystem]]. *'''Wikimedia Research Showcase:''' Watch [https://www.youtube.com/live/gvF8p4r91NE the latest showcase] which looked at [[mw:Wikimedia Research/Showcase|Reader Attention and Curiosity.]] *'''Resource Support Pilot:''' Join the discussion about shaping [[:w:en:Wikipedia talk:WikiProject Resource Exchange/Resource Request#We want to buy you books|a pilot project]] on the English Wikipedia that would fund small resource requests (like books) to support editors in improving content. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Global Advocacy:''' Wikimedians will promote cultural preservation and knowledge diversity at RightsCon 2025. [[diffblog:2025/01/17/wikimedians-will-promote-cultural-preservation-and-knowledge-diversity-at-rightscon-2025-tune-in/|Tune in]]! *'''Mis- and disinformation''': Training on misinformation and disinformation prevention for communities in Indonesia: [[diffblog:2025/01/08/training-on-misinformation-and-disinformation-prevention-for-communities-in-indonesia-a-recap/|A recap]]. *'''December's Global Advocacy Newsletter:''' For quarterly insights into the internet governance and policy work the Foundation is doing, subscribe to [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter our Global Advocacy Newsletter]. You can see our [https://us11.campaign-archive.com/?u=7e010456c3e448b30d8703345&id=e6f0776d39 latest December edition here]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board of Trustees''': The Wikimedia Foundation welcomes [[diffblog:2024/12/19/the-wikimedia-foundation-welcomes-community-and-affiliate-selected-trustees/|community-and-affiliate selected trustees]] and the Board appoints [[diffblog:2025/01/22/wikimedia-foundation-board-appoints-lorenzo-losa-its-first-chair-elect/|Lorenzo Losa its Chair-Elect]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/XX-XX|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:58, 27 ਜਨਵਰੀ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28028810 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 24 January. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/2|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br /><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''2025 reflections''': [[diffblog:2025/01/29/reflections-on-2025-from-the-wikimedia-foundation-executive-team/|Reflections on 2025]] from the Wikimedia Foundation's Executive team. *'''Annual Planning''': [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs#We want to improve the experience of collaboration on the wikis, so it’s easier for contributors to find one another and work on projects together, whether it’s through backlog drives, edit-a-thons, WikiProjects, or even two editors working together. How do you think we could help more contributors find each other, connect, and work together?|How can we help more contributors connect and collaborate?]] *'''Let's Connect''': The next Learning Clinic will be about [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|WikiLearn Essentials for Course Creators: Building Community Skills Online Part 2]] on [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdfspLA4vhstWm9fX8XfN4qIRO1Ai7gFB1lx80YRvU_RHJIpg/viewform February 13 at 16:30 UTC]. *'''WikiCredCon 2025''' will take place on [[m:WikiCredCon 2025|February 14–16]] in San Francisco, USA. *'''Wikisource Conference''' will take place on [[m:Wikisource Conference 2025|February 14–16]] in Bali, Indonesia. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br /><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Future Audiences''': [[m:Future Audiences/Community discussions|Watch the recording]] for lessons from the short video experiments. A new Discord bot experiment as a way to interact with Wikipedia, the Future Audiences Discord server and future plans for experiments around how to use gamification. *'''WikiProjects''': Bridging Knowledge Gaps: [[diffblog:2025/01/23/bridging-knowledge-gaps-rethinking-collaboration-through-wikiprojects-and-campaigns/|Rethinking Collaboration through WikiProjects and Campaigns]]. *'''Wikifunctions''': The newest sister project [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-01-29|now has 2000 functions]]. *'''Tech News:''' Editors who use the “Special characters” editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki; The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]] to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. More updates from tech news week [[diffblog:2025/01/27/tech-news-2025-week-05/|05]] and [[diffblog:2025/02/04/tech-news-2025-week-06/|06]]. *'''Product & Tech Advisory Council:''' The council looked at data, needs and trends to make a recommendation for the Foundation's annual plan. They recommended that [[m:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|improving mobile contribution experiences]] has the greatest potential to bring in new and unheard voices onto Wikipedia and sister projects, and improve the experience of readers and contributors most widely. They are requesting [[m:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback and discussion.]] *'''Structured Tasks:''' The "[[mw:Help:Growth/Tools/Add an image|Add an Image]]" structured task is being tested on a representative sample of Wikipedias which allows users to add an image and an appropriate caption to a Wikipedia article. *'''Talk page improvements:''' [[mw:Talk pages project/Usability|Usability improvements]] are being deployed on remaining wikis. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br /><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Language Preservation''': Empowering the Next Generation to [[diffblog:2025/02/03/empowering-the-next-generation-to-preserve-indigenous-languages-through-wikikata/|Preserve Indigenous Languages through WikiKata]]. *'''Resource Distribution''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/BICNERLGSMRHSLSRTACHGDX5C7KQDB7F/|Call for candidates for the interim Global Resource Distribution Committee]] (GRDC) is opened. Apply until Feb 25. *'''WikiLearn''': A new edition of [[diffblog:2025/01/28/wikilearn-news-january-2025/|WikiLearn News]] highlights how Wikimedia affiliates are leveraging this online learning platform to support the movement. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br /><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy Medium blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Diff policy articles]''</small> *'''Global Advocacy''': The Wikimedia Foundation has officially joined the [[ccorg:2024/11/01/creative-commons-launches-taroch-coalition-for-open-access-to-cultural-heritage/|TAROCH (Towards an Open Cultural Heritage Recommendation) Coalition]], a campaign run by Creative Commons that aims for UNESCO to release an official recommendation to improve open access to cultural heritage. The team also discussed how media freedom, Wikipedia, and AI connect at the United Nations (UN) Forum on Business and Human Rights; [[diffblog:2025/01/24/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-november-december-2024/|read more monthly updates from the Global Advocacy team]]. *'''Banner & Logo Policies''': [[diffblog:2025/01/24/help-us-collect-examples-of-community-discussions-to-run-banners-or-make-temporary-logo-changes/|Help us collect examples of community discussions]] to run banners or make temporary logo changes. '''Board and Board committee updates'''<br /><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Welcoming new affiliates''': Recognition of [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2024/Recognition of Inari Saami Wikimedians User Group|Inari Saami Wikimedians User Group]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br /><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/2|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:33, 10 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28234179 --> == ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[ਤਸਵੀਰ:Special Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''ਖ਼ਾਸ ਬਾਰਨਸਟਾਰ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਤਪਾਲ ਜੀ, 2 ਮਈ 2025 ਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡਆ ਉਪਰ 10 ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਸਰਗਰਮ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਕੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਯਾਦਗਰ ਬਣਾਓ। ਆਓ! ਆਪਾਂ ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਆਨਲਾਈਨ ਗਿਆਨ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਤਿਲ-ਫੁਲ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਈਏ। [[File:Natural-moustache Simple Black.svg|80px]]<big>[[User:Stalinjeet Brar|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;"><font color="black"><b>Stalinjeet Brar</b></font></span>]]</big>[[User talk:Stalinjeet Brar|^''Talk'']] 14:23, 11 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 (UTC) |} : ਸ਼ੁਕਰੀਆ [[User:Stalinjeet Brar|Stalinjeet]] ਜੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਕਿਹਾ ਸਿਰ-ਮੱਥੇ...। - [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satpal Dandiwal|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:45, 15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 3</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 10 February. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/3|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> [[File:DpgBadge.svg|alt=Digital public good logo|thumb|Wikipedia recognised as a digital public good.]] *'''Wikipedia as a digital public good''': Wikipedia has [[diffblog:2025/02/12/wikipedia-recognized-as-a-digital-public-good|been recognized]] as a digital public good by the UN-endorsed [[w:en:Digital Public Goods Alliance|Digital Public Goods Alliance]]. *'''Middle East and Northern Africa (MENA) Connect''': The first edition of this regional community call for 2025 will be [[m:Event:MENA Connect فبراير 2025|held on February 22]]. *'''Wikimedia Research Showcase:''' The next showcase will be about "Wikipedia Administrator Recruitment, Retention, and Attrition" and will [[mw:Wikimedia Research/Showcase|take place on February 26 at 17:30 UTC]]. *'''Celebrate Women 2025''': The Gender Organizing community in the Wikimedia Movement hosts an annual campaign every March called [[m:Celebrate Women|Celebrate Women]]. Conversation hours to learn about some exciting tools that can support your efforts at closing the gender gap will be held on [[m:Event:Celebrate Women 2025 Office Hour Series/Tooling Training|February 25 at 14:00–16:00 UTC]]. *'''Outreachy''': Wikimedia Foundation is participating in Round 30 of the [https://www.outreachy.org/ Outreachy program] that runs from June – August 2025. The deadline to submit projects is March 4 at 16:00 UTC . '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Growth features''': The new [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|Community Updates module]] is a new feature to facilitate the connection between wiki editing initiatives and newcomers. *'''Simple article summaries''': The Web team at the Wikimedia Foundation has introduced [[mw:Reading/Web/Content_Discovery_Experiments/Simple_Article_Summaries|Simple Article Summaries project]] on [[:en:Wikipedia:Village_pump_(technical)/Archive_218#h-Simple_Article_Summaries:_research_so_far_and_next_steps-20250210151100|select Wikipedias]]. It aims to display article summaries that would be easy to digest for readers. *'''Language and internationalization''': Five new languages added to Wikipedia as part of the future of language incubation initiative. [[diffblog:2025/02/12/language-and-internationalization-newsletters-5-2/|Read more on the latest edition]] of the Language and internationalization newsletter. *'''Tech News''': Communities using growth tools can now showcase one event on the Special:Homepage for newcomers. More updates from tech news week [[diffblog:2025/02/11/tech-news-2025-week-07/|07]] and [[diffblog:2025/02/17/tech-news-2025-week-08/|08]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Community Insights:''' The [[m:Community Insights/Community Insights 2024 Report|Community Insights 2024 report]] captures new insights on newcomers (who are more likely to be younger), their motivations (97% liked that their contributions help others), and how for the first time, more than half of respondents (51%) agreed that the [[m:Community Insights/Community Insights 2024 Report#The Wikimedia Foundation|Wikimedia Foundation communicates well]] about its projects and initiatives. *'''Let’s Connect Learning Clinic''': [https://www.youtube.com/watch?v=iKOpqEnm4lw Watch the recording] of WikiLearn Essentials for Course Creators: Building Community Skills Online session 1. *'''Global Resource Distribution Committee''' '''(GRDC)''': Are you interested in improving how funds are distributed across the Wikimedia Movement? [[diffblog:2025/02/05/global-resource-distribution-committee-call-for-candidates/|Apply to be part of the interim GRDC by February 25]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Public Policy''': How Wikimedia projects advance a positive vision for the internet's future [[diffblog:2025/02/12/the-public-domain-digital-commons-and-digital-public-goods-dpgs-how-wikimedia-projects-advance-a-positive-vision-for-the-internets-future/|through the public domain, the digital commons, and digital public goods]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> *'''Wikimedia Enterprise:''' Wikimedia Enterprise has [https://enterprise.wikimedia.com/blog/ecosia-and-wikimedia-enterprise-partner/ partnered] with Ecosia, a Berlin-based search engine. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Wikimedia Brasil''': [[diffblog:2025/02/13/wikimedia-brasil-becomes-the-newest-wikimedia-chapter/|Wikimedia Brasil becomes the newest Wikimedia Chapter]]! *'''Wikimedia Community User Group South Sudan''': [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2025/Recognition of Wikimedia Community User Group South Sudan|Recognition]] of [[m:Wikimedia Community User Group South Sudan|Wikimedia Community User Group South Sudan]]. *'''Affiliations Committee''': [[diffblog:2025/02/10/shaping-the-future-insights-from-the-affiliations-committee-strategy-retreat-2024/|Insights about the future of the movement organization ecosystem]] from Affiliations Committee Strategy Retreat 2024. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/3|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:13, 24 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28304046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 4</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 24 February. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/4|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WIkimania 2025 Theme.jpg|alt=Wikimania 2025 Theme|thumb|Wikimania 2025 programming proposals are now open.]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> * '''Annual Planning''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Help shape our early-stage thinking]] around our Product & Tech work and [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|provide feedback]] before budgets and measurable targets are committed. *'''Global Trends 2025''': As part of annual planning, we identify [[diffblog:2025/03/04/global-trends-2025/|a list of global trends]] that will impact the Wikimedia movement, such as changes in how and where people search for and contribute information online, the rise of misinformation and disinformation in online spaces, and evolving regulation of online information providers. *'''Wikimania 2025''': [[diffblog:2025/03/03/apply-now-to-speak-at-wikimania-2025/|Apply now]] to speak at Wikimania 2025 whether to lead a workshop, host a panel, present a poster, or showcase a tool demonstration. [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/cfp Submit your session by March 31] anywhere on earth. If you're interested reviewing proposals for Wikimania 2025 and helping shape the program, you can fill out a [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/656959 short form to apply to be a program reviewer] by 17 March. *'''WikiConference North America 2025''': Scholarship applications are now open [[wcna:2025/Attendance/Scholarships|until April 4]]. This conference will take place in New York City from October 16–19, 2025, under the theme “Wiki’s World Fair". *'''Wikimedia Enterprise and Global Advocacy at SXSW 2025''': Wikimedia Enterprise is coming together with Creative Commons [https://enterprise.wikimedia.com/blog/sxsw-2025/ on March 9] for a day of conversations and panel discussions at SXSW 2025 that tackles the challenges of AI and the preservation and ethical development of open data. Global Advocacy is participating on a panel [https://www.linkedin.com/posts/wikimedia-foundation_sxsw-wikimedia-futureofknowledge-activity-7303428562341027840-HMhO/?utm_source=share on March 8], diving into conversations about the future of the internet. *'''WikiCauserie''': The online bi-monthly meeting aimed at bringing together the French-speaking member communities of WikiFranca will be held next on [[m:Special:MyLanguage/WikiFranca/WikiCauserie/Editions|March 21 at 18:00 UTC]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Datacenter Switchover''': All wikis will be in read-only mode for a few minutes for a [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|datacenter server switchover]] on [[wikitech:Switch Datacenter#Upcoming Switches|March 19 starting at 14:00 UTC]] for up to 30 minutes. * '''Tech News''': The [https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org] portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. More updates from tech news week [[diffblog:2025/02/25/tech-news-2025-week-09/|09]] and [[diffblog:2025/03/04/tech-news-2025-week-10/|10]]. * '''Wikimedia Recommendation API''': [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|We will be removing the recommendation API from the current offerings after March 31]]. This API is no longer used by newer versions of the Wikipedia Android Mobile application, which was its sole user. * '''Wikifunctions''': We deployed and tested [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-02-26|one of our main milestones for this quarter]]: the ability to get the right Lexeme given a Wikidata Item, or, put simpler, to get the right word from a thing. * '''Wikimedia Apps''': We are inviting users to help [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|improve Wikipedia mobile app's reading and editing experiences in offline or limited internet use]]. We will organize focus groups to discuss these experiences in more detail. Share your thoughts and help improve the app by joining the [[mw:Talk:Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|discussion]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Women’s History Month''': Wikimedia Foundation is running a campaign to spotlight some of the Wikimedians working to close the gender gap on Wikimedia projects. The campaign, [http://wikimediafoundation.org/knowledge-is-her ''Knowledge is human. Knowledge is her.''], is aimed at reaching external audiences in Sub-Saharan Africa. *'''Wikimedia Research Showcase''': "Gender Gaps" will be the featured theme for the next research showcase [[mw:Wikimedia Research/Showcase|taking place on March 19 at 16:30 UTC]]. *'''Global Resource Distribution Committee (GRDC)''': The call for candidates is being extended [[m:Global Resource Distribution Committee/Creation of the interim GRDC|until March 31]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Privacy and Transparency''': [[diffblog:2025/02/26/privacy-and-transparency-staying-safe-in-an-open-movement/|Finding the balance between privacy and openness to stay safe in an open movement]]. *'''Legal Victory''': The Wikimedia Foundation has [[diffblog:2025/02/21/legal-victory-in-germany-protects-the-wikimedia-projects-and-volunteers-from-forum-shopping/|won a legal victory in Germany’s courts]] that sets a legal precedent defending the Wikimedia projects and volunteers against "forum shopping", choosing a court in a jurisdiction whose laws might be more favorable to them. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> *'''Wikimedia Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/pleias-and-wikimedia-enterprise-partner/ Wikimedia Enterprise and French AI startup Pleias have joined forces] to show that structured, machine-readable knowledge can drive AI innovation while upholding openness, verifiability, and ethical development. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Ombuds Commission''': [[m:Talk:Ombuds commission#Announcing the 2025 Ombuds Commission|Announcing the 2025 Ombuds Commission]]. *'''Universal Code of Conduct''': [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Announcements#U4C Non-voting member appointed|Wikimedia Foundation has chosen to appoint Jacob Rogers, Associate General Counsel]], to the Foundation advisory seat on the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). *'''Wikimedia Foundation Board of Trustees''': The Board met virtually on 11 December to hold its quarterly business. See the most recent corporate actions taken on the [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard|Board Noticeboard]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/4|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:55, 10 ਮਾਰਚ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28358976 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 5</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 10 March. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/5|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimania 2025''': Program submission is still open until March 31. [[wikimania:Special:MyLanguage/2025:Program|Apply now]] to speak at Wikimania 2025. *'''Research Fund''': The [[m:Special:MyLanguage/Grants:Programs/Wikimedia Research & Technology Fund/Wikimedia Research Fund|2025 Wikimedia Research Fund]] is launching, inviting proposals from researchers aiming to advance free knowledge through Wikimedia projects. [[diffblog:2025/03/13/announcing-the-newest-round-of-the-research-fund/|Submit your proposal before April 16]]. *'''Central Notice Training''': [[diffblog:2025/03/17/learn-more-about-updates-to-the-central-notice-guidelines-by-joining-a-central-notice-requester-training/|Learn more about updates to the Central Notice Guidelines]] by joining a Central Notice Requester training [[m:Event:Central Notice Requester Training|on March 26 at 14:00 UTC]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Design System''': [[diffblog:2025/03/14/wikimedia-design-jam-introduces-codex-to-designers/|Learn more about Wikimedia’s Codex design system]] and how to use it while designing for Wikimedia projects. *'''Tech News''': The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3AContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es&wprov=wppw2 improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]; on Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced. More updates from tech news week [[diffblog:2025/03/10/tech-news-2025-week-11/|11]] and [[diffblog:2025/03/17/tech-news-2025-week-12/|12]]. *'''P&T Annual Planning''': The Product & Technology department [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|publishes its plans]] early in the annual planning process, which is on Meta-Wiki and [[:m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|open for feedback]]. These [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs#Product and Technology Objectives|objectives and key results]] are not a list of projects, but instead, a set of directions for problems to solve and impacts to achieve over the course of the year. We look forward to engaging with the community on this plan. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Resource Support Pilot''': [[:en:Wikipedia talk:WikiProject Resource Exchange/Resource Request#We want to buy you books|The pilot project]] on English Wikipedia to fund small resource requests (like books) to support editors in improving content has moved to [[:en:Wikipedia talk:WikiProject Resource Exchange/Resource Request#Working on specifics|the next phases of the discussion]]. *'''Wikisource Conference''': [[diffblog:2025/03/13/wikisource-volunteers-reunite-after-a-decade-at-the-international-wikisource-conference-2025-in-bali/|Some highlights]] from the Wikisource Conference 2025 in Bali. *'''ESEAP Hub''': [[diffblog:2025/03/20/eseap-hub-the-story-so-far-and-look-ahead/|Future plans for the ESEAP Hub]] one-year pilot project. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Litigation review''': [[diffblog:2025/03/14/2024-wikimedia-foundation-litigation-review-defending-the-wikimedia-projects-and-volunteers-in-court-and-shaping-the-future-of-the-internet/|Read key points of the Wikimedia Foundation's legal work last year]] to protect free and open knowledge broadly, and the Wikimedia volunteers and projects in particular. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Affiliations Committee''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/X7FQFUXRZ5JBLBNNA2GZY7XMWUOKPZDA/|Announcement of the 2025 Affiliations Committee Appointments]]. *'''Wikimedia MKD''': [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2025/North Macedonian affiliates|Recognition]] of [[m:Wikimedia MKD|Wikimedia MKD User Group]]. *'''Wikimedia Community User Group Burundi''': [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2025/Recognition of Wikimedia Community User Group Burundi|Recognition]] of [[m:Wikimedia Community User Group Burundi|Wikimedia Community User Group Burundi]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/5|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:38, 24 ਮਾਰਚ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28401145 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 6</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 21 March. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/6|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Progress on the Annual Plan''': [[diffblog:2025/03/24/progress-on-the-annual-plan-six-month-snapshot/|Six-Month Snapshot]]. *'''Global Trends''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard/Global trends and strengthening Wikipedia’s neutral point of view|A message from Wikimedia Foundation's Board of Trustees]] on global trends and [[diffblog:2025/03/27/strengthening-wikipedias-neutral-point-of-view/|strengthening Wikipedia’s neutral point of view]]. *'''Wikimedia Hackathon''': [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|The registration]] to attend the Wikimedia Hackathon is still open until midnight April 13. *'''Central Asia Wikicon''': [[m:Special:MyLanguage/Central Asian WikiCon 2025|The Central Asian WikiCon 2025]] will take place on April 19–20 in Tashkent, Uzbekistan. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Infrastructure''': [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]]. *'''Tech News''': The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025; The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check’s goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage. More updates from tech news week [[diffblog:2025/03/24/tech-news-2025-week-13/|13]] and [[diffblog:2025/04/01/tech-news-2025-week-14/|14]]. *'''Wikifunctions''': Read the [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-03-28|latest status updates]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Wikipedia Library''': [[diffblog:2025/04/02/whats-new-in-the-wikipedia-library-january-march-2025/|What’s new]] from January to March 2025. *'''Let's Connect Learning Clinic''': Missed the last Learning Clinic on "Safe Spaces, Strong Voices: Advancing Inclusion through the UCoC"? [[m:Special:MyLanguage/Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|Recording is now available]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Transparency report''': The Wikimedia Foundation’s publishes its [[foundationsite:about/transparency/2024-2/|latest Transparency Report]] covering the period from July to December 2024. View [[diffblog:2025/03/31/the-wikimedia-foundations-latest-transparency-report-3/|highlights from the report]]. *'''Global Advocacy''': Read [[diffblog:2025/03/21/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-february-2025/|the latest developments on public policy advocacy]] from Wikimedia Foundation's Global Advocacy team. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> *'''Wikimedia Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/prorata-ai-and-wikimedia-enterprise-partner/ Wikimedia Enterprise Partners with ProRata.ai to Champion Sustainable Search Engine Practices]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Elections Committee''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/GN6N7INJGG7L6AFK63T27DGCXKR376AL/|Wikimedia Foundation Governance Committee has appointed a new Elections Committee]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/6|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:53, 7 ਅਪਰੈਲ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28457464 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 7</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on April 4. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/7|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> * '''Annual Planning and global trends''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration#Meetings, events and calls|Join one of the many conversations]] happening over April and May about how Wikimedians around the world are responding to [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration|help shape the Foundation's annual plan]]. * '''CEE Catchup''': Join the upcoming [[:m:Event:CEE Catch up Nr. 9 (April 2025)|global trends workshop for the CEE communities]] organized together with the [[:m:CEE Hub|CEE Hub]] on April 23 at 16:00 UTC, to discuss AI, NPOV, Wikimedia communities and more. * '''Neutral point of view''': [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends/Common global standards for NPOV policies|More information and an update]] about the work to strengthen Wikipedia's neutral point of view. * '''Wiki Workshop 2025''': [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Register for the 12th annual Wiki Workshop]] taking place on May 21–22. It brings together researchers and scholars from around the globe who are interested in or actively engaged in research and development on Wikimedia projects. * '''Learning Clinic''': The upcoming [[metawiki:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|Let’s Connect Learning Clinic]] is focusing on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part 1)" and will take place on April 29 at 14:30 UTC. * '''Community Resilience and Sustainability''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Conversation Hour 2025 04 24|Quarterly Conversation hour]] taking place on April 24 at 18:00 UTC to discuss Trust and Safety, the Universal Code of Conduct, Committee Support, and Human Rights. * '''Wikimedia Hackathon''': [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|The Wikimedia Hackathon 2025]] will take place on May 2–4. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Wikifunctions''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2024-09-13|integrated with Dagbani Wikipedia]]. It is the first Wikimedia project that will be able to call and integrate functions directly into Wikipedia articles. [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Read more weekly updates on Wikifunctions]]. *'''Edge Uniques''': [[:m:Edge Uniques|Introducing Edge Uniques]], a technical approach which consists of privacy-preserving first-party cookies that will enable usability testing of features through A/B testing, more accurate counting of site visits, and a way to stop distributed denial-of-service (DDoS) with better precision. *'''Tech News''': The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29; Last week, the default thumbnail size was increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn’t previously possible due to technical limitations. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/04/07/tech-news-2025-week-15/|15]] and [[diffblog:2025/04/15/tech-news-2025-week-16/|16]]. *'''Outreachy''': Celebrating the excellent contributions from both interns and mentors in [[diffblog:2025/04/04/outreachy-round-29-internship-program/|Round 29 of the Outreachy internship program]]. *'''Developer Satisfaction Survey''': The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]] are available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br /><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]] · [[m:WikiLearn#Stay updated|WikiLearn]]''</small> *'''Wiki Loves Monuments''': [[foundationsite:news/2025/04/08/redemption-the-winners-of-wiki-loves-monuments-2024/|Celebrating the winners of Wiki Loves Monuments 2024]]. *'''Wikimedia Research Showcase''': Watch the latest research showcase featuring the theme of "[[mw:Wikimedia Research/Showcase|Motivation of Wikipedia Editors]]". '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Digital Rights''': [[diffblog:2025/04/12/merging-ubuntu-and-digital-rights-in-africa-wikimedians-leading-conversations-at-the-digital-rights-and-inclusion-forum-2025-drif25/|Wikimedians leading conversations at the Digital Rights and Inclusion Forum 2025 (DRIF25)]]. *'''Community Resilience''': To better support community members when they are facing challenges while contributing to Wikimedia projects, the Trust and Safety team worked with the Arbitration Committees to create [[diffblog:2025/04/09/do-you-know-how-to-get-support-in-the-wikimedia-community/|Project Maps of communities]]. *'''RightsCon 2025''': [[diffblog:2025/04/11/wikimedia-at-rightscon-2025-key-takeaways-on-advocacy-and-inclusion/|Key takeaways on advocacy and inclusion]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/7|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|class=skin-invert|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:16, 21 ਅਪਰੈਲ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28559530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 8</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on April 18. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/8|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Marking a transition at the Wikimedia Foundation''': [[:diffblog:/2025/05/06/marking-a-transition-at-the-wikimedia-foundation/|update from CEO Maryana Iskander]]. *'''Annual Planning''': We published the [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|draft Annual Plan]] for the coming fiscal year (2025-2026) which prioritizes work to respond to [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends.]] Feedback welcome on [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|the talk page]] and [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration|many other places]]. *'''WikiForHumanRights''': Join the information session for [[m:Event:2025 WikiForHumanRights Information Session|the 2025 WikiForHumanRights Campaign]] on May 9 at 16:00 UTC. *'''Youth Conference''': [[m:Youth Conference 2025|Wikimedia Youth Conference 2025]] will take place on May 16-18 in Prague. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''AI Strategy''': [[diffblog:2025/04/30/our-new-ai-strategy-puts-wikipedias-humans-first/|Our new AI strategy puts Wikipedia's humans first]]. *'''Tech News''': Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, now have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/04/21/tech-news-2025-week-17/|17]] and [[diffblog:2025/04/28/tech-news-2025-week-18/|18]]. *'''Abstract Wikipedia selected as a grant finalist''': Abstract Wikipedia has been selected by the MacArthur Foundation as [[diffblog:2025/04/30/abstract-wikipedia-is-a-100change-finalist/|one of five finalists for their 100&Change competition]]. The winner will be announced in late 2025. *'''Language and Internationalization''': Read some key highlights from [[diffblog:2025/04/24/language-and-internationalization-newsletters-7/|the April 2025 edition of the Language and internationalization newsletter]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:AllEvents|list of movement events]] · [[m:WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]''</small> *'''Wikimania''': [[diffblog:2025/04/23/announcing-the-wikimania-2025-location/|Wikimania 2025 will be held in the Nairobi neighborhood of Gigiri]] and will host a special one-off [[diffblog:2025/05/01/convening-users-with-extended-rights-to-discuss-safety-privacy-and-tools-during-wikimania-2025/|preconference day for users with extended rights]]. *'''Learning Clinic''': The recent [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] was about "Exploring Diff Blog: Sharing your story, & understanding Technical Implementation" and took place on May 6 at 12:00 UTC. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Data privacy''': Arguing for data privacy and safety of internet users worldwide: [[diffblog:2025/04/25/arguing-for-data-privacy-and-safety-of-internet-users-worldwide-our-amicus-brief-in-the-snap-v-pina-lawsuit/|Our amicus brief in the Snap v. Pina lawsuit]]. *'''World Press Freedom Day''': We will be advocating for Wikimedia's model and speaking about "Information as a Public Good in the Age of AI" for [https://www.unesco.org/en/press-freedom/programme-2025?hub=66704 UNESCO's World Press Freedom Day] event in Brussels. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> *'''Risk preparedness:''' We shared the Foundation's approach to [[:diffblog:/2025/05/02/risk-preparedness-in-the-foundations-annual-plan/|risk preparedness as part of the annual plan]]. *'''Financial Report''': [[diffblog:2025/04/29/takeaways-from-the-wikimedia-foundations-form-990-for-fiscal-year-2023-2024/|Takeaways from the Wikimedia Foundation's Form 990 for fiscal year 2023-2024]]. *'''Annual Report''': The Foundation published the Annual Reports for both the [[foundationsite:annualreports/2023-2024-annual-report/|Wikimedia Foundation]] and the [https://wikimediaendowment.org/annualreports/2023-2024-annual-report Wikimedia Endowment]. These reports highlight the impact of work done by our global community of volunteers, staff, and donors over the past year. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board and Board committee updates''': The Board met in in March to hold its quarterly business meeting and joined other meetings as part of the Wikimedia Foundation's annual strategic planning. See the most recent actions and updates on the [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard|Board Noticeboard]]. *'''Wikimedians of Chicago User Group''': [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2025/Recognition of Wikimedians of Chicago User Group|Recognition]] of [[m:Wikimedians of Chicago User Group|Wikimedians of Chicago User Group]]. *'''Affcom News''': Read [[m:Affiliations Committee/News/Issue 5|the latest issue of AffCom News (January-March 2025)]], the newsletter that distributes relevant news and events about the work of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee]]. *'''Elections Committee update:''' [[m:Wikimedia Foundation elections/2025#Proposed rules|Review and comment on the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection rules]] for the upcoming 2025 selection process. The deadline is May 15 at 23:59 AoE. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l'actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/8|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|class=skin-invert|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:00, 6 ਮਈ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28664042 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 9</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 6 May. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/9|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Global Trends Community Workshop''': Join Foundation staff and trustees on [[m:Event:Global Trends Community Workshop|May 28th from 16:00 UTC]] for an online community workshop about [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends impacting Wikimedia]]. This workshop is part of [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration|continuous conversations]] aimed at connecting the movement and collaborating on the Foundation's annual plan. *'''Wiki Causerie''': [[m:WikiFranca/WikiCauserie/Editions|Wiki Causerie]] call with a focus on discussing the global trends to help shape the Foundation's annual plan will be held on [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration#Meetings, events and calls|May 23]]. *'''ESEAP Summit''': The [[m:ESEAP Strategy Summit 2025|ESEAP Strategy Summit 2025]] will take place in Manila, Philippines on May 23–25. *'''EduWiki Conference 2025''': The [[m:EduWiki Conference 2025|EduWiki Conference 2025]] will take place in Bogotá, Colombia on May 30–June 1. *'''Wiki Workshop 2025''': [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|The 12th annual Wiki Workshop]] will take place online on May 21–22. *'''U4C Call for Candidates''': The [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|Universal Code of Conduct Coordinating Committee 2025 elections]] are accepting candidates until May 28. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Content Translation''': A decade of consistent improvements to the [[diffblog:2025/05/08/a-decade-of-consistent-improvements-to-the-content-translation-tool-yields-over-two-million-wikipedia-articles/|Content Translation tool]] yields over two million Wikipedia articles. *'''Charts Extension''': After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, we are moving forward with the next phase of deployment. Please consult [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. *'''Abstract Wikipedia''': [[f:Wikifunctions:Status updates/2025-05-09|Where Abstract Wikipedia fits into the new Wikimedia AI strategy]]. *'''Tech News''': The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|“Get shortened URL”]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/05/06/tech-news-2025-week-19/|19]] and [[diffblog:2025/05/12/tech-news-2025-week-20/|20]]. *'''Topical Lists''': Read about [[diffblog:2025/05/06/the-list-effect-how-organized-information-drives-wikipedia-growth/|the important role of topical lists]] in supporting campaigns and editing, as well as strategies for the future development, implementation, and sustainment of list-building support. *'''Two-factor Authentication''': From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with [[w:en:Multi-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA) to be able to use their advanced rights. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Read the announcement]]. *'''Mobile Apps''': The iOS app team is experimenting with an "[[mw:Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Activity Tab Experiment|Activity Tab]]" on Turkish, Spanish, French, and Chinese Wikipedias to see if inviting new editors to add images through Suggested Edits increases engagement. This insight will guide future improvements to the app experience. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:AllEvents|list of movement events]] · [[m:WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]''</small> *'''Learning Clinic''': The next [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will be about "Communication and Cultural Sensitivity in Conflict Resolution - Best practices (Part 2)" and will take place on May 27 at 13:00 UTC. *'''The Wikipedia Library''': [[diffblog:2025/05/07/the-wikipedia-library-a-million-links-and-beyond/|An important milestone for The Wikipedia Library (TWL) has been reached]]. More than a million links have been added to Wikimedia projects by Library users. *'''Wikisource''': [[diffblog:2025/05/13/wikisource-preserving-the-past-for-the-future/|Watch the video celebrating the global Wikisource community]] in safeguarding our cultural heritage for future generations. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''India Legal Update''': [[w:en:Special:Permalink/1290423136#c-JSutherland_(WMF)-20250509212200-JSutherland_(WMF)-20250502175300|Good news from our legal team]], the Supreme Court of India set aside the Delhi High Court’s order directing the takedown of the [[w:en:Asian News International vs. Wikimedia Foundation|''Asian News International v. Wikimedia Foundation'' English Wikipedia article]]. [https://api.sci.gov.in/supremecourt/2025/2483/2483_2025_4_1501_61678_Judgement_09-May-2025.pdf The Supreme Court’s verdict] upholds the right to report and share information on matters of public interest, including legal proceedings in open courts. *'''UK Legal Challenge''': [[diffblog:2025/05/08/wikimedia-foundation-brings-legal-challenge-to-new-uk-online-safety-act-requirements/|Wikimedia Foundation brings legal challenge to new UK Online Safety Act requirements]]. *'''UCoC Updates''': The [[m:Universal Code of Conduct/Annual review/2025|Universal Code of Conduct 2025 annual review]] concluded, with community voting approving the proposed changes to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/9|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:45, 20 ਮਈ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28731993 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 16 May. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/10|translate]].''</div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> [[File:Colorful_Acacia_Tree.png|right|250px]] *'''Wikimania''': [[diffblog:2025/05/27/register-now-to-attend-wikimania-nairobi/|Register now to attend Wikimania Nairobi]]! Registration for the in-person event will be open until July 13 or while places remain. For joining virtually, you will be able to register at any time. *'''Let's Connect''': The next Let's Connect Learning Clinic will focus on "1Lib1Ref: Tools, Tactics and Innovation". The session will take place on [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|June 5 at 15:00 UTC]]. *'''U4C Call for Candidates''': The voting period for [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|Universal Code of Conduct Coordinating Committee 2025]] is open from June 3 to June 17 at 12:00 UTC. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': The Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]] to showcase and get user feedback on product experiments; The Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/05/19/tech-news-2025-week-21/|21]] and [[diffblog:2025/05/26/tech-news-2025-week-22/|22]]. *'''Abstract Wikipedia''': A community-wide discussion for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. *'''Temporary accounts''': Admins, bureaucrats, or stewards will be manually granting [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Access to Temporary Account IP Addresses Policy|access to temporary account IP addresses]] to users without certain extended rights. Previously, these users were gaining this right automatically. The decision to change this was made by the Trust and Safety Product team after discussing with almost 20 large Wikipedia communities and Meta-Wiki. See the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates/2025-05 Access to IP addresses|full message about the change]]. In addition, the team is finishing work which unblocks rollouts on large wikis. A series of deployments will be happening in June. [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|See the latest project update]] to learn about the satisfaction survey, related changes to features and tools, and more. *'''Wikifunctions''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is deployed on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. Users of the five projects are now allowed to call on Wikifunctions' functions freely from their user interface. *'''WikiGames''': A daily trivia game called ''[[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]]'' is coming to the Wikipedia Android app. It invites users to test their knowledge by guessing which historical event happened first based on real events from Wikipedia's "On this day" content. The game's goal is to help new audiences discover a preferred destination for discovering, engaging, and building encyclopedic content. It has been gradually rolled out as an A/B test to 50% of users in English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. *'''Wikimedia Cloud VPS''': [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ We have introduced IPv6 to the cloud virtual network], enhancing the platform's scalability, security, and future-readiness. *'''CampaignEvents extension''': Two new features [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/12/promoting-events-and-wikiprojects/ Invitation Lists and Collaboration List] that allow organizers to promote events and WikiProjects on the wikis are now available. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:AllEvents|list of movement events]] · [[m:WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]''</small> *'''WikiLearn''': Discover how online learning is helping develop Wikidata skills and the new courses coming up this quarter on [[diffblog:2025/05/15/wikilearn-news-may-2025/|WikiLearn News May 2025 edition]]. *'''Youth Conference''': Young Wikimedians gathered in Prague for [[diffblog:2025/05/15/the-future-is-now-young-wikimedians-gather-in-prague-for-the-first-ever-youth-conference/|the first-ever Youth Conference]], created ''for'' young people and ''by'' young people. *'''Gender Gap''': [[diffblog:2025/05/14/celebrate-women-campaign-2025-wikimedia-foundation-reflections/|Wikimedia Foundation Reflections]] on the Celebrate Women* Campaign 2025. *'''Accessibility''': In celebration of Global Accessibility Awareness Day 2025, we would like to look back together and highlight [[diffblog:2025/05/15/celebrating-global-accessibility-awareness-day-2025/|recent improvements and progress]] to ensure that the Wikimedia projects are more accessible for everyone. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''India Legal Update''': A victory for free speech, for Wikipedia and Beyond! [[diffblog:2025/05/23/indian-apex-court-restores-wikipedia-article-about-an-ongoing-lawsuit/|The Supreme Court of India overturned a Delhi High Court order]] that had required the removal of an English Wikipedia article about an ongoing lawsuit. *'''Mandatory 2FA''': Checkusers and oversighters will need to have two-factor authentication (2FA) enabled, otherwise they won't be able to use their tools. In the future, this requirement may apply to more user right groups. This is to increase the security of user accounts. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|See the full message]]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board Election''': [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions]]. *'''Assamese Wikimedia Community User Group''': [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2025/Recognition of Assamese Wikimedia Community User Group|Recognition]] of [[m:Assamese Wikimedia Community User Group|Assamese Wikimedia Community User Group]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l'actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/10|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:56, 3 ਜੂਨ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28823402 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on May 30. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/11|translate]].''</div> ---- [[File:Cdl Magistrali Aprile 2018.jpeg|thumb|This month we celebrate Loretta and her contributions.|alt=This month we celebrate Loretta and her contributions.]] '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/06/03/tech-news-2025-week-23/|23]] and [[diffblog:2025/06/10/tech-news-2025-week-24/|24]]. *'''New Engagement Experiments''': [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|We're testing out WikiRun]], a fun game that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible! It's an experiment to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Give it a try] and let us know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]! '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:AllEvents|list of movement events]] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]''</small> *'''WikiCelebrate''': How one librarian brought Wikipedia into the classroom and beyond: this month [[diffblog:2025/06/09/wikicelebrating-loretta-how-one-librarian-brought-wikipedia-into-the-classroom-and-beyond/|we celebrate Loretta]]. *'''Wikimedia Research Showcase''': The next showcase will center around the theme of "Ensuring Content Integrity on Wikipedia" and will [[mw:Wikimedia Research/Showcase|take place on June 18 at 16:30 UTC]]. *'''Resource Support''': [[w:en:Wikipedia:Resource support pilot|Resource Support pilot project is now open to requests]]. This is a pilot project which aims to support Wikipedia content editors in obtaining resources that they need to improve content on Wikipedia. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Global Advocacy''': Read [[diffblog:2025/06/08/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-april-2025/|important highlights on public policy advocacy]] from Wikimedia Foundation's Global Advocacy team. *'''Global Advocacy''': The Global Advocacy team will be representing the Wikimedia Foundation at [https://medium.com/wikimedia-policy/join-the-wikimedia-foundation-to-discuss-ai-open-source-for-the-public-good-and-global-internet-93e368cce381 several events in June and July] – including hosting an edit-a-thon during UN Open Source week and running a booth at the [[w:en:Internet Governance Forum|Internet Governance Forum]]. '''Board and Board committee updates'''<br /><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board Election''': The call for candidates for the [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection]] will be opened on June 17. *'''Wikimedia Aotearoa New Zealand''': [[diffblog:2025/06/12/welcoming-wikimedia-aotearoa-new-zealand-as-the-latest-wikimedia-chapter/|Welcoming Wikimedia Aotearoa New Zealand as the Latest Wikimedia Chapter]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/11|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|class=skin-invert|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:39, 17 ਜੂਨ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28843544 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on June 13. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/12|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Wikimedia Hackathon 2025 Istanbul 3D printed logo.jpg|Wikimedia Hackathon 2025 Istanbul|alt=Wikimedia Hackathon 2025 Istanbul|thumb]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Elections for the Wikimedia Foundation Board of Trustees''': [[diffblog:2025/06/17/call-for-candidates-is-now-open-wikimedia-foundation-board-of-trustees/|Call for candidates is now open]] until July 2 at 11:59 UTC. *'''Sister projects task force''': The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|sister projects task force]] has started a [[diffblog:2025/06/27/community-consultation-about-the-wikispore-and-wikinews/|community consultation about Wikispore and Wikinews]]. *'''Wikimania 2025''': [[wikimania:2025:Wikimania|Register now]] to join Wikimania 2025 virtually from 6–9 August. *'''Neutral Point of View''': This year's annual planning [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration|saw many conversations]] about the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]] that affect our movement including [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends/Common global standards for NPOV policies#What we are hearing about neutrality in our meetings with the communities|neutrality and the NPOV policies]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Wikimedia Hackathon 2025''': [[diffblog:2025/06/24/wikimedia-hackathon-2025-a-place-where-everything-is-technically-possible/|Highlights from Wikimedia Hackathon]], a place where everything is 'technically possible'. *'''Wiki Mentor Africa Hackathon''': [[diffblog:2025/06/12/reflections-from-the-wiki-mentor-africa-hackathon-insights-from-participants-and-mentors/|Reflections and insights]] from participants and mentors. *'''Wikimedia API''': The MediaWiki Interfaces team will be [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ investing in Wikimedia web (HTTP) APIs] to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. *'''Tech News''': The Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to most Wikipedias. This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/06/16/tech-news-2025-week-25/|25]] and [[diffblog:2025/06/23/tech-news-2025-week-26/|26]]. *'''Temporary Accounts''': [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary accounts]] were rolled out on ten large and medium-size Wikipedias, including Arabic, Chinese, French, Polish, Indonesian and more. Deployments on more Wikipedias will follow this week. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. *'''Mobile Apps''': Mobile Apps team launched A/B test of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing]] on the iOS Wikipedia App. Users in Arabic, English, and Japanese in select regions will see the test. *'''WikiGames''': The Android team launched ''Which Came First?'' — a fun, multilingual [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]] now available to all Android users in nine languages (Arabic, Chinese, English, French, German, Portuguese, Russian, Spanish and Turkish). It's a new step in making Wikipedia more interactive and engaging for mobile users. *'''Community Wishlist''': Read [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#June 18, 2025: Results of our last Wishathon sprint|results]] of the recently closed "[[m:Special:MyLanguage/Community Tech/Wishathon|Wishathon]]", our internal hackathon organized by [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech]] to help fulfil more wishes from Community Wishlist. *'''Wikifunctions''': Read Wikifunctions' [[f:Wikifunctions:Status updates/2025-06-21|July–September 2025 plans]]. *'''CampaignEvents Extension''': [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has now been deployed to all Wikipedia, meaning that organizers on any language Wikipedia can now gain access to the extension features directly on that Wikipedia through the Wikipedia local admins. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:AllEvents|list of movement events]] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]''</small> *'''Let's Connect Peer Learning''': A look into 3 years of [[diffblog:2025/06/13/why-you-should-be-part-of-lets-connect-evaluating-the-programs-results/|Let's Connect and peek into what's next]]. *'''Knowledge Equity Fund''': How a [[diffblog:2025/06/18/how-a-knowledge-equity-fund-grantee-and-a-wikimedia-affiliate-collaborate-on-human-rights-the-partnership-between-kontras-and-wikimedia-indonesia/|Knowledge Equity Fund grantee and a Wikimedia affiliate]] collaborate on Human Rights. *'''A Wiki Minute Videos''': We published [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Communications/A Wiki Minute#What are the videos?|three new 'A Wiki Minute' videos]] about what it takes to run Wikipedia and more topics. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Communications/A Wiki Minute#Where are the videos?|All videos]] are recorded and captioned in Arabic, German, English, French, Brazilian-Portuguese, Spanish. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Legal''': [[diffblog:2025/06/17/administrative-update-to-the-wikimedia-foundation-terms-of-use/|Administrative update to the Wikimedia Foundation Terms of Use]]. *'''Global Advocacy''': [[diffblog:2025/06/18/inside-the-first-big-un-wikipedia-edit-a-thon-expanding-tech-policy-knowledge/|Expanding tech policy knowledge at the first big UN Wikipedia edit-a-thon]]. *'''Legal''': [[m:Wikimedia Forum#Update on the UK legal challenge to Online Safety Act categorisation rules|We announced that a Wikipedia admin has joined our UK Online Safety Act lawsuit]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l'actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/12|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:08, 1 ਜੁਲਾਈ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28877612 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on June 27. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/13|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Laptop with Wikipedia "W" illustration.png|The Wikimania Hackathon 2025 inviting project ideas.|alt=Laptop with Wikipedia "W" illustration|thumb]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimania Hackathon 2025''': The Wikimania Hackathon 2025 is inviting you to [[diffblog:2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/|submit your project idea]]. *'''WikiWomen* Summit 2025''': [[wikimania:2025:WikiWomen* Summit|The WikiWomen* Summit 2025]] will take place in a hybrid format on 5th August, the pre-conference day of Wikimania 2025. [[diffblog:2025/06/27/wikiwomen-summit-2025-weaving-inclusive-futures-together/|Register now]]. *'''WikiIndaba 2025''': [[diffblog:2025/06/24/wikiindaba-2025-call-for-scholarship-applications-program-submission/|The scholarship applications and program submissions]] are open until 23:59 GMT on July 20. *'''WikiCon Brasil 2025''': [[wmbr:WikiCon Brasil 2025|WikiCon Brasil 2025]] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. *'''WikiConvention francophone 2025''': [[m:WikiConvention francophone/2025|The WikiConvention 2025]] will take place in Cotonou, Benin, October 2-5. The call for submissions [[m:WikiConvention francophone/2025/Soumissions|is open until July 15]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese; The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/06/30/tech-news-2025-week-27/|27]] and [[diffblog:2025/07/08/tech-news-2025-week-28/|28]]. *'''AbuseFilter''': AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user’s IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. *'''Favorite Templates''': A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. *'''Wikipedia App''': We have launched an A/B test of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|tabbed browsing in the Wikipedia iOS app]]. This feature allows users to open multiple articles in separate tabs, making it easier to switch between topics, explore, and return to previous reading spots. The test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. We’re collecting feedback and plan to make the feature more widely available soon. *'''MediaWiki''': The MediaWiki Platform team has introduced a unified [[mw:Manual:Notifications|Built-in Notifications]] system, as part of [[mw:MediaWiki 1.44|MediaWiki 1.44]], that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications across the platform. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Hubs''': Personal, consistent and deeply human: [[diffblog:2025/06/26/personal-consistent-and-deeply-human-cee-hub-support-for-the-region-organizations/|How CEE Hub support the region organizations]]. *'''Legal''': Good intentions make for bad law in Utah, we argue in [[diffblog:2025/07/07/good-intentions-make-for-bad-law-in-utah-we-argue-in-our-amicus-brief-in-the-netchoice-v-brown-case/|our amicus brief in the Netchoice v. Brown case]]. *'''Wikimedia Organizations''': The Wikimedia Foundation and a group of experienced co-authors with affiliate background have drafted the paper [[m:Towards a Healthy Ecosystem of Wikimedia Organizations|Towards a Healthy Ecosystem of Wikimedia Organizations]]. This paper aims to be presented as a proposal for the movement at Wikimania in August 2025 in Nairobi. [[diffblog:2025/07/08/wikimedia-movement-organizations-draft-paper-open-for-community-review/|Share your feedback before July 29]]. *'''Advocacy''': We have created [[foundationsite:news/2025/06/27/the-wikipedia-test/|The Wikipedia Test]]: a public policy tool and a call to action to help ensure regulators consider how new laws can negatively affect online communities and platforms that provide services and information in the public interest. *'''Wikimedia Research Showcase''': The next showcase will center around the theme of "Examining the Impact of LLMs on Knowledge Production Communities" and will [[mw:Wikimedia Research/Showcase|take place on July 16 at 16:30 UTC]]. *'''Administrative Update to Our Privacy Policies''': Following personnel changes, we are removing the name of our former point of contact serving the European Economic Area and the UK for questions and requests related to personal data in the [[foundation:Special:Diff/518090|privacy policy]] and [[foundation:Special:Diff/518161|donor privacy policy]]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Affiliations Committee''': [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2025/User Group recognition interval period|New resolution from AffComm on User Group recognition interval period]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/13|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|class=skin-invert|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:55, 15 ਜੁਲਾਈ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28981719 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks">[[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on July 11. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/14|translate]]. The bulletin will be back after Wikimania with a special issue on the 19th August.''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Matatu bus illustration.png|Get Ready for Wikimania 2025!|alt=Matatu bus illustration.png|thumb]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimania 2025''': [[wmania:2025:Registration|Register to join virtually]] the 20th Wikimania taking place from [[diffblog:2025/07/21/wikimania-2025-connecting-wikimedians-across-the-world-for-20-years/|August 6-9]]. [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule The programme] has highlights from across Wikimedia projects and communities including the reveal of who will be this year's [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/SQKC3A Wikimedians of the year.] *'''Strengthening a neutral point of view''': An overview of NPOV policies across Wikipedia projects, shows that 153 Wikipedias out of 342 (45%) don’t have easily accessible guidance on neutrality. The research was conducted to help understand how neutrality is ensured in our projects. and to provide an opportunity for peer learning across project communities. [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends/Common global standards for NPOV policies/Analysis of Neutral Point of View Policies across Wikipedias|Read the full research and join the conversation]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': See all the 60 community-submitted tasks that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved over the last two weeks]] in Tech News week [[diffblog:2025/07/14/tech-news-2025-week-29/|29]] and [[diffblog:2025/07/21/tech-news-2025-week-30/|30]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldwikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books [[phab:T374457|are accurate]]. *'''Temporary Accounts''': After the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on 18 large and medium-sized Wikipedias, we are monitoring the impact of this change, and preparing for the next deployments. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates#July 2025: Deployment on 18 large and medium-sized Wikipedias, and our plans for next months|See the full project update]]. *'''Add a link''': Administrators can now limit [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] to newcomers, as opposed to keeping it open to more experienced editors as well. "Add a link" [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps newcomers to start editing]], so restricting the feature to them enables Administrators to cater the feature to that specific group, which they can do via the [[m:Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Digital Safety''': PEN America shares [[diffblog:2025/07/12/pen-america-shares-5-tips-for-bolstering-your-safety-and-privacy-online/|5 tips for bolstering your safety and privacy online]]. *'''Amicus brief''': [[diffblog:2025/07/10/our-amicus-brief-in-patterson-v-meta-defending-free-speech-and-the-open-internet-in-another-section-230-legal-case/|Our amicus brief in Patterson v. Meta]]: Defending free speech and the open internet in another Section 230 legal case. *'''UK Online Safety Act''': Court hearings for the Wikimedia Foundation's [[foundationsite:2025/07/17/wikimedia-foundation-challenges-uk-online-safety-act-regulations/|challenge to the UK Online Safety Act "Categorisation Regulations"]] happened on July 22 and 23. A verdict is not expected until August. *'''Advocacy sessions''': Collaborate for change at [[diffblog:2025/07/21/collaborating-for-change-dont-miss-these-policy-advocacy-sessions-at-wikimania-2025/|these policy advocacy sessions at Wikimania 2025]]. *'''Public-Interest content''': Expanding Indonesian Wikipedia with Public-Interest Content through [[diffblog:2025/07/23/expanding-indonesian-wikipedia-with-public-interest-content-through-project-gayatri/|Project Gayatri]]. *'''The Wikipedia Test''': [[diffblog:2025/07/17/introducing-the-wikipedia-test-a-tool-to-protect-the-public-interest-internet/|Learn how to use the Wikipedia Test]], a tool to protect the public interest internet. *'''Equity Fund''': As it closes, the Equity Fund has [[m:Special:MyLanguage/Knowledge Equity Fund/Grantee#Final round|announced its final round of grants]] to six past grantees. It will also be providing four "Connected Grants" to movement organizations who will pair closely with one of the grantees to collaborate together. *'''Don't blink''': [[diffblog:2025/07/12/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-may-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Content Translation''': Translators who use the Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "Regions" filter. *'''Wikifunctions''': [[f:Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|Wikifunctions now has a new kind of Types]]: Wikidata-based enumerations, also known as light-weight enumerations. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Progress|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Endowment''': Sharing the [[diffblog:2025/07/14/sharing-the-wikimedia-endowments-form-990-for-fiscal-year-2023-2024/|Wikimedia Endowment’s Form 990]] for fiscal year 2023 – 2024. Learn more from [[m:Wikimedia Endowment reports/Financial/Form 990/2023-2024 - frequently asked questions|the frequently asked questions]]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Annual plan''': The Wikimedia Foundation Board of Trustees approved the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Foundation's annual plan]] for next year virtually in their [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard|quarterly meeting]]. You can read more about the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals for next year]] and a summary of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration|continuous conversations]] that shaped the plan. *'''Board selection''': The Elections Committee shared a [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|list of the all eligible candidates]]. As there are more than 10 eligible candidates, a [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Shortlisting process|shortlisting process]] is currently taking place. Representatives of Wikimedia movement affiliates that are [[m:Wikimedia movement affiliates/Affiliates Status Report/Archive/2025-07|currently compliant]] with their reporting obligations can participate in the shortlisting process. Learn more about this process and next steps on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025#Timeline|Meta]]. '''Foundation statements''' *'''WIPO permanent observer''': For fifth time, [[foundationsite:news/2025/07/09/china-block-wikimedia-wipo/|China blocks Wikimedia Foundation as permanent observer to the World Intellectual Property Organization (WIPO)]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/14|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:02, 29 ਜੁਲਾਈ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29017999 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on July 25. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/15|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Robertsky at Wikimedians of the Year 2025 awards 2025-08-06 02.jpg|250px|thumb|link=diffblog:2025/08/06/meet-the-wikimedians-of-the-year-2025/|Robert Sim ([[w:en:User:Robertsky|User:Robertsky]]), Wikimedian of the Year 2025|alt=Photo of Robert Sim]] [[File:Wikimania 2025 à Nairobi Kenya.jpg|thumb|Wikimania 2025 group photo|alt=Group photo of hundreds of Wikimania attendees]] '''Special Wikimania issue''' <small>''This is a special Wikimania issue of the Bulletin. We'll be back to our regular format in the next issue''</small> * '''Wikimania Nairobi''': Catch up on missed sessions of Wikimania 2025 by [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ checking session pages in the program]. These links will be replaced by Commons links when the uploads are finished. * '''Meet the Wikimedians of the Year 2025''': [https://www.youtube.com/live/yjENat8ts4Q?si=191tNJO1oPw43Nti&t=15892 The Wikimedian of the Year awards] give us an opportunity to pause, taking a moment to recognize people who make our mission possible. Learn about all of [[diffblog:2025/08/06/meet-the-wikimedians-of-the-year-2025/|this year's winners]]. * '''Highlights:''' Daily highlights from Wikimania: ** [[diffblog:2025/08/06/wikimania-2025-day-1-celebrating-20-years-of-wikimania-in-nairobi/|Day 1 - Celebrating 20 years of Wikimania]], ** [[diffblog:2025/08/07/wikimania-2025-day-2-technology-in-a-changing-world/|Day 2 - Technology in a changing world]], ** [[diffblog:2025/08/08/wikimania-2025-day-3-connecting-with-africa/|Day 3 - Connecting with communities in Africa]], ** [[diffblog:2025/08/10/wikimania-2025-day-4-bringing-generations-together/|Day 4 - Bringing generations together]]. * '''Product and Tech''': [[diffblog:2025/08/06/wikimania-2025-sessions-about-product-and-tech-you-dont-want-to-miss/|Wikimania 2025 sessions about Product and Tech]] you can watch, with links to the recordings. * '''Affiliate Strategy''': [[diffblog:2025/08/06/wikimania-2025-brings-affiliate-strategy-recommendations-into-focus/|Wikimania 2025 Brings Affiliate Strategy Recommendations into Focus]]. * '''Twentieth edition of Wikimania''': [[foundationsite:news/2025/08/05/wikimania-2025-celebrates-humans/|Celebrating humans who make Wikipedia possible.]] '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> * '''Tech News''': Some of the latest update from Tech News week [[diffblog:2025/07/29/tech-news-2025-week-31/|31]], [[diffblog:2025/08/05/tech-news-2025-week-32/|32]], and [[diffblog:2025/08/11/tech-news-2025-week-33/|33:]] The Wikimedia Commons community has decided to block [[mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16; The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. * '''Collaborative Contributions''': [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|Share your comments]] on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]]. This project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. * '''PTAC''': The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|Feedback on the proposals]] are welcomed until August 22. * '''Watchlists and Recent Changes''': The Foundation will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages over the next few months. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. * '''Wikifunctions''': The Foundation is working on [[wikifunctions:Wikifunctions:Status updates/2025-07-26|demonstrating functions that generate sentences and fragments in several languages]]. This is a considerable step towards creating text for Abstract Wikipedia. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> * '''Wikimedia Futures Lab''': [[m:Wikimedia Futures Lab|The Wikimedia Futures Lab]] is a process and convening co-designed by the Wikimedia Foundation and Wikimedia Deutschland that will help us all learn more about global trends and discuss potential movement-wide responses. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Futures Lab/Participation|You can apply now to join]] the in-person convening hosted on January 30 – February 1, 2026 in Frankfurt, Germany with participants from affiliates, contributors and external experts. * '''Don't Blink''': [[diffblog:2025/08/01/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-june-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. * '''Language and Internationalization''': Read about language support for new languages and other highlights from the July 2025 edition of [[diffblog:2025/08/12/language-and-internationalization-newsletters-8/|the Language and internationalization newsletter]]. * '''Language Community:''' The next language community meeting will be held on [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|August 29 at 15:00 UTC]]. * '''UK Online Safety Act''': The High Court of Justice has dismissed the [[foundationsite:2025/07/17/wikimedia-foundation-challenges-uk-online-safety-act-regulations/|Wikimedia Foundation's challenge to the UK's Online Safety Act (OSA) Categorisation Regulations]]. While the decision does not provide the immediate legal protections for Wikipedia that we hoped for, [[m:Wikimedia Forum#c-PBradley-WMF-20250811100200-PBradley-WMF-20250724174300|the Court’s ruling]] emphasized the responsibility of Ofcom and the UK government to ensure Wikipedia is protected as the OSA is implemented. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> * '''Affcom News''': Read [[m:Affiliations Committee/News/Issue 6|the latest issue of AffCom News (April-June 2025)]], the newsletter that distributes relevant news and events about the work of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/15|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:39, 19 ਅਗਸਤ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29138148 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on August 16. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/16|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Primary lockup black.png|thumb|250px|link=m:Wikipedia 25/Celebration toolkit|Wikipedia’s 25th birthday logo.|alt=Wikipedia 25 logo]] [[File:WP25 Birthday cake.gif|thumb|Wikipedia 25 Birthday cake|alt=Wikipedia 25 Birthday cake icon]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimedia Futures Lab''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Futures Lab/Participation|Apply]] before Sep 4 to join [[diffblog:2025/08/18/announcement-and-call-for-application-wikimedia-futures-lab/|The Wikimedia Futures Lab]], the in-person convening hosted on January 30 – February 1, 2026 in Frankfurt, Germany with participants from affiliates, contributors and external experts, to learn more about global trends and discuss potential movement-wide responses. *'''Wikimania 2026''': The theme and date for [[m:Wikimania 2026/en|Wikimania 2026]] have been decided: Liberté, Équité, Fiabilité (Freedom, Equity, Reliability). This edition will take place in Paris, from July 21 to July 25, 2026. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': Some of the latest updates from Tech News week [[diffblog:2025/08/19/tech-news-2025-week-34/|34]] and [[diffblog:2025/08/26/tech-news-2025-week-35/|35]]: An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki and English Wikipedia for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September; Administrators can now access the [[m:Special:BlockedExternalDomains|Special:BlockedExternalDomains]] page from the [[m:Special:CommunityConfiguration|Special:CommunityConfiguration]] list page. This makes it easier to find. *'''Spread Wikilove, thank comments''': A new improvement was added to the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta feature]]; it is now possible to [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|thank a user for their comment]]. This new feature is released for a 3-months long test. *'''Community Wishlist''': Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. *'''Wikipedia Mobile Apps:''' The Android app team has launched a new [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Customizable Donation Reminder Experiment|experiment]] in Italy that lets logged-out readers of Italian and English Wikipedia set their own donation reminders based on how often they read. This new approach responds to feedback from donors who say their motivation to give is tied to their reading habits. Instead of one-size-fits-all banners, readers can now choose reminders that fit their own usage, all while keeping their privacy intact. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Wikipedia 25''': [[diffblog:2025/08/26/resources-for-celebrating-wikipedias-25th-birthday/|To celebrate Wikipedia’s 25th birthday]], the Wikimedia Foundation is adding several resources to the [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25|Wikipedia 25 Meta-Wiki hub]]. *'''The Wikipedia Library''': Collections from [[w:en:Dow Jones & Company|Dow Jones & Company]], including the [[w:en:The Wall Street Journal|The Wall Street Journal]], are now available to editors who are eligible for [[diffblog:2025/08/21/whats-new-in-the-wikipedia-library-april-june-2025/|The Wikipedia Library]]. *'''Don't Blink''': [[diffblog:2025/08/25/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-july-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Affiliate recognition''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/HZSAJ3BK7G5KPVQWDYFSMJH2DZCE4GUB/|The recognition of new User Groups, Chapters, and Thematic Organizations is paused]] until March 31, 2026. *'''Board of Trustees selection''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/52HHRA5RPTSKXIB76OSD3VCNYFUTGEH6/|The voting period for the upcoming Board selection process]] will now open on October 8 and close October 23. *'''New Board member''': [[foundationsite:news/2025/08/27/wikimedia-foundation-welcomes-incoming-board-trustee-mayree-clark/|Wikimedia Foundation welcomes incoming Board Trustee Mayree Clark]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/16|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:13, 2 ਸਤੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29200713 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on August 16. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/16|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Primary lockup black.png|thumb|250px|link=m:Wikipedia 25/Celebration toolkit|Wikipedia’s 25th birthday logo.|alt=Wikipedia 25 logo]] [[File:WP25 Birthday cake.gif|thumb|Wikipedia 25 Birthday cake|alt=Wikipedia 25 Birthday cake icon]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimedia Futures Lab''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Futures Lab/Participation|Apply]] before Sep 4 to join [[diffblog:2025/08/18/announcement-and-call-for-application-wikimedia-futures-lab/|The Wikimedia Futures Lab]], the in-person convening hosted on January 30 – February 1, 2026 in Frankfurt, Germany with participants from affiliates, contributors and external experts, to learn more about global trends and discuss potential movement-wide responses. *'''Wikimania 2026''': The theme and date for [[m:Wikimania 2026/en|Wikimania 2026]] have been decided: Liberté, Équité, Fiabilité (Freedom, Equity, Reliability). This edition will take place in Paris, from July 21 to July 25, 2026. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': Some of the latest updates from Tech News week [[diffblog:2025/08/19/tech-news-2025-week-34/|34]] and [[diffblog:2025/08/26/tech-news-2025-week-35/|35]]: An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki and English Wikipedia for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September; Administrators can now access the [[m:Special:BlockedExternalDomains|Special:BlockedExternalDomains]] page from the [[m:Special:CommunityConfiguration|Special:CommunityConfiguration]] list page. This makes it easier to find. *'''Spread Wikilove, thank comments''': A new improvement was added to the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta feature]]; it is now possible to [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|thank a user for their comment]]. This new feature is released for a 3-months long test. *'''Community Wishlist''': Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. *'''Wikipedia Mobile Apps:''' The Android app team has launched a new [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Customizable Donation Reminder Experiment|experiment]] in Italy that lets logged-out readers of Italian and English Wikipedia set their own donation reminders based on how often they read. This new approach responds to feedback from donors who say their motivation to give is tied to their reading habits. Instead of one-size-fits-all banners, readers can now choose reminders that fit their own usage, all while keeping their privacy intact. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Wikipedia 25''': [[diffblog:2025/08/26/resources-for-celebrating-wikipedias-25th-birthday/|To celebrate Wikipedia’s 25th birthday]], the Wikimedia Foundation is adding several resources to the [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25|Wikipedia 25 Meta-Wiki hub]]. *'''The Wikipedia Library''': Collections from [[w:en:Dow Jones & Company|Dow Jones & Company]], including the [[w:en:The Wall Street Journal|The Wall Street Journal]], are now available to editors who are eligible for [[diffblog:2025/08/21/whats-new-in-the-wikipedia-library-april-june-2025/|The Wikipedia Library]]. *'''Don't Blink''': [[diffblog:2025/08/25/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-july-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Affiliate recognition''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/HZSAJ3BK7G5KPVQWDYFSMJH2DZCE4GUB/|The recognition of new User Groups, Chapters, and Thematic Organizations is paused]] until March 31, 2026. *'''Board of Trustees selection''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/52HHRA5RPTSKXIB76OSD3VCNYFUTGEH6/|The voting period for the upcoming Board selection process]] will now open on October 8 and close October 23. *'''New Board member''': [[foundationsite:news/2025/08/27/wikimedia-foundation-welcomes-incoming-board-trustee-mayree-clark/|Wikimedia Foundation welcomes incoming Board Trustee Mayree Clark]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/16|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:14, 2 ਸਤੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29200713 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on August 29. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/XX|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimania 2026''': The scholarship application for Wikimania 2026 is open. [[wikimania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Apply now]] by October 31. *'''Wikipedia 25''': [[m:Talk:Wikipedia 25#Help us find inspiring stories to share during birthday celebrations|Help us find inspiring stories]] to share during birthday celebrations by September 23. *'''Wikimedia Research Showcase''': "Readers and Readership Research" will be the featured theme for the next research showcase taking place on [[mw:Wikimedia Research/Showcase|September 24 at 16:30 UTC]]. *'''Update to banner and logo policies''': Feedback is requested on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Update to banner and logo policies|proposed policy and documentation updates]] regarding the use of banners and logos for advocacy purposes. *'''GLAM Wiki 2025''': [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Participate/Registration|The registration for GLAM Wiki Conference]] is open until September 30. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Cybersecurity.png|thumb|A better way to protect Wikimedia from malicious bots|alt=Cybersecurity]] *'''Better bot detection''': [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|How we are improving bot detection and replacing our CAPTCHA]]. *'''Temporary Accounts''': [[mw:Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] are now deployed to almost all wikis except the last 11. *'''User Info''': This [[mw:Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|new feature]] displays data related to a user account when you tap or click on the "user avatar" icon button next to a username. It's meant to be useful for different users with extended rights as well as newcomers. *'''Newsletter highlights''': The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. It includes considerations about Wikipedia's declining pageviews in the recent years, how the Foundation and communities may work on addressing this together, and the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience. *'''Activity Tab Experiment''': The Foundation launched an [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment#How does this work fit into the Wikimedia Foundation's Annual Plan?|experiment testing a new Activity tab]] in the Wikipedia Android app to our beta testers. Instead of only showing editing activity, this tab also surfaces insights about reading and donation behavior. *'''Search Suggestions''': To make it easier for users to find articles, logged-out users on both desktop and mobile will see [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|suggestions of articles]] for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. All non-English wikis received this update in June and July. *'''Paste Check''': The Foundation is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted to ensure it is aligned with the Movement's values. This check will soon be tested at a few wikis. *'''CampaignEvents extension''': The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. To request the extension for your wiki, visit the [[mw:Help:Extension:CampaignEvents/Deployment status|information page]]. *'''Structured Task''': The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a Link]] Structured Task has been fully released at English Wikipedia. This release is an important step in making editing more accessible for new contributors, especially on mobile. *'''Tech News''': Read more updates from Tech News week [[diffblog:2025/09/01/tech-news-2025-week-36/|36]] and [[diffblog:2025/09/09/tech-news-2025-week-37/|37]]. *'''Wikifunctions''': Wikifunctions is now [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29|available on 65 Wiktionaries]] and has a new capability to [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-07|copy function calls from one Wikipedia to another]]. *'''Multilingual Contributors''': The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization|Language and Product Localisation team]] is launching a [[phab:T391045#11071277|CentralNotice campaign]] to attract multilingual contributors to specific Wikipedias. The campaign will feature regionally targeted banners to reach potential native speakers. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Global Resources''': [[diffblog:2025/09/08/introducing-the-interim-global-resource-distribution-committee/|Introducing the interim Global Resource Distribution Committee (GRDC)]]. *'''Funding the Movement''': [[diffblog:2025/09/02/funding-the-movement-key-takeaways-trends-and-lessons-from-fy-2024-2025-community-fund-grants/|Key Takeaways, Trends, and Lessons]] from FY 2024-2025 Community Fund Grants. *'''Open Indonesia''': Reflections on [[diffblog:2025/09/01/open-indonesia-energizing-the-open-knowledge-movement/|Open Indonesia]], an event in Bandung gathering communities dedicated to advancing open knowledge to build the country's Open Knowledge Roadmap. *'''WikiWomen*''': [[diffblog:2025/09/06/reflections-from-the-wikiwomen-summit-2025/|Reflections from the WikiWomen* Summit 2025]]. *'''Gender & AI''': Is Gendering AI Possible? [[diffblog:2025/09/03/is-gendering-ai-possible-reflections-from-the-2025-gendering-ai-conference/|Reflections from the 2025 Gendering AI Conference]]. *'''Wikipedia 25''': [[diffblog:2025/09/10/what-one-centenarian-contributor-can-teach-us-about-25-years-of-wikipedia/|What one centenarian can teach us about 25 years of Wikipedia]]. *'''Knowledge Equity Fund''': [[diffblog:2025/09/05/wikimedia-ghana-user-group-receives-knowledge-equity-fund-connected-grant/|Wikimedia Ghana User Group receives Knowledge Equity Fund Connected Grant]]. *'''Wikimania 2025''': [[diffblog:2025/09/03/eseap-first-timers-at-wikimania-nairobi/|ESEAP First Timers at Wikimania Nairobi]]. *'''César do Paço Lawsuit''': [https://medium.com/wikimedia-policy/what-happened-in-the-c%C3%A9sar-do-pa%C3%A7o-lawsuit-f91b7fb5e54b Update about a lawsuit in Portugal] and the Foundation's appeal to the European Court of Human Rights. *'''UK Online Safety Act''': [[foundationsite:news/2025/09/12/wikimedia-foundation-challenges-uk-online-safety-act-regulations/|The Wikimedia Foundation will not appeal]] the UK High Court’s decision to dismiss our challenge to the UK’s Online Safety Act (OSA) Categorisation Regulations. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''August board meeting''': [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard/August 2025 Meeting Outcomes|Updates on]] board appointments and selection, CEO search, work to strengthen Wikipedia's approach to neutral point of view and updates on three pilots around more shared decision-making and shared accountability across the movement. *'''New Endowment board members''': [[foundationsite:news/2025/08/29/welcoming-new-wikimedia-endowment-board-members-kevin-bonebrake-and-ike-kier/|Welcoming New Wikimedia Endowment Board Members, Kevin Bonebrake and Ike Kier]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/17|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:04, 17 ਸਤੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29226349 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on September 13. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/18|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''CEE Meeting''': [[m:Wikimedia CEE Meeting 2025|Wikimedia CEE Meeting 2025]] will be held in Thessaloniki, Greece, September 26-28. *'''Learning Clinic''': The next [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will talk about "Mastering the Capacity Exchange (CapX) Tool" and will take place on September 30 at 13:00 UTC. *'''Big Fat Brussels Meeting''': The tenth in-person gathering of Wikimedians enthusiastic in free knowledge advocacy, [[m:Wikimedia Europe/Advocacy/Big Fat Brussels Meeting X|Big Fat Brussels Meeting]], will take place on October 3-4. *'''Wikimedia Research Showcase''': "Celebrating 13 Years: Wikidata’s Role in Learning and Culture" will be the featured theme for the [[mw:Wikimedia Research/Showcase#October 2025|next research showcase]] taking place on [https://zonestamp.toolforge.org/1760545800 October 15 at 16:30 UTC]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Wikifunctions in 7 minutes.webm|thumbtime=0:01|thumb|Wikifunctions now available on 123 Wiktionaries]] *'''Tech News''': Read updates from Tech News week [[diffblog:2025/09/15/tech-news-2025-week-38/|38]] and [[diffblog:2025/09/22/tech-news-2025-week-39/|39]]. *'''Wikifunctions''': Wikifunctions is now available on [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-19|123 Wiktionary languages]] and have [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12|more than 3,000 functions]] available. *'''Collaborative Contributions''': A new feature, [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions| called Collaborative Contributions]], allows editors to see the impact of their collaborative editing activities. It was [[m:Event:Connection learning session 2|live demoed earlier]] and you can [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions/Testing Version 1|follow instructions to test it out]]. *'''CampaignEvents extension''': The CampaignEvents extension was [[c:Special:AllEvents|deployed to Wikimedia Commons]] and all Wikisources -80+ wikis. *'''Event registration''': Starting the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. [[m:CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|More information on Meta]]. *'''Search Suggestions:''' Upon clicking an empty search bar, logged-out users now see [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|suggestions of articles for further reading]] on all Wikipedias, in order to make it easier for users to find articles. *'''Datacenter server switchover''': A successful [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|datacenter server switchover backup test]] took place on September 24. *'''Activity Tab now on Android:''' Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Banners & Logos policies''': The Wikimedia Foundation has published [[diffblog:2025/09/11/proposed-policies-related-to-the-use-of-banners-and-logo-changes-to-advocate-on-external-topics/|draft proposals for policies related to the use of banners and logo changes for advocacy purposes]]. *'''Wikipedia 25''': Wikimedia Foundation is creating [[m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|playful, celebratory interventions]] on the [https://wikipedia.org/ Wikipedia portal page], the Wikipedia app, and potentially any interested Wikipedias to celebrate Wikipedia’s 25th birthday. Please [[m:Wikipedia 25/Easter egg experiments#We need your input:|share your inputs]] and add your username on the [[m:Talk:Wikipedia 25/Easter egg experiments#Do you have ideas for other fun Easter eggs that work within the concept brief?|Talk page]] if you think your community would be interested in participating. *'''Regional Funds''': [[diffblog:2025/09/18/welcoming-new-eseap-regional-funds-committee-members/|Welcoming new ESEAP Regional Funds Committee Members]]. *'''Peer Learning''': [[diffblog:2025/09/21/kujifunza-pamoja-lets-connect-at-wikimania-nairobi-2025/|Reflections from Let’s Connect at Wikimania Nairobi 2025]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Progress|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Structured Contents now supports Wikipedia tables as structured JSON]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Wikimedia Georgia''': [[diffblog:2025/09/19/wikimedia-georgia-becomes-the-newest-wikimedia-chapter/|Wikimedia Georgia becomes the newest Wikimedia Chapter.]] '''Foundation statements''' *'''Knowledge integrity''': The Wikimedia Foundation launches [[foundationsite:news/2025/09/18/keeping-information-reliable/|a new series that explores how Wikipedia can inspire new standards of knowledge integrity for our times]]. '''Highlights from other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> *'''National award''': Wikipedian and current chair of Wikimedia Deutschland, Alice Wiegand, receives the [https://blog.wikimedia.de/2025/09/19/wikipedianerin-alice-wiegand-erhaelt-bundesverdienstkreuz-wikimedia-deutschland-gratuliert-zu-besonderer-ehrung/ Order of Merit of the Federal Republic of Germany] for her voluntary commitment to Wikipedia and the global Wikimedia movement. *'''Supporting admins and patrollers''': Motivating, training and networking – [[diffblog:2025/09/22/motivating-training-and-networking-wikimedia-ukraines-plan-to-support-wikipedia-admins-and-patrollers/| Wikimedia Ukraine’s plan to support Wikipedia admins and patrollers]]. *'''Wikimania roundup''': A [https://fr.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:RAW/2025-09-05#Wikimania_! roundup of Wikimania and this year's Wikimedians of the year] by the French-speaking community's newsletter, ''Regards sur l’actualité du mouvement Wikimédia'' (Views on Wikimedia movement's events, or RAW). <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/18|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:27, 30 ਸਤੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29349834 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on September 26. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/19|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimedia Foundation Board of Trustees Selection''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard/October 2025 update|Announcement of the final ballot]] for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees election and [[m:Talk:Wikimedia Foundation Board noticeboard/October 2025 update#More answers on the Board's decision on the 2025 final ballot|more answers about the decision]]. Eligible voters can [[votewiki:Special:SecurePoll/vote/1864|vote between October 8 – October 23]]. *'''Wikipedia 25''': Are you planning to organize events to celebrate [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25|Wikipedia's 25th birthday]]? The Wikimedia Foundation offers grants to support active Wikimedia groups in organizing short-term, low-cost projects to celebrate this milestone. [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Grants|Applications are open until November 1]]. *'''WikiConference North America 2025''': [[m:WikiConference North America|WikiConference North America]] will take place from October 16–19 in New York City, USA. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Accessibility for reading mockup with dark mode on.png|thumb|Dark Mode will soon be available on all Wikimedia sites.]] *'''Mobile Editing''': [[diffblog:2025/09/26/insights-on-mobile-web-editing-on-wikipedia-in-2025-part-i/|Insights on mobile web editing]] on Wikipedia in 2025 are now available. This report highlights that ~95% of IP mobile users editing via wikitext open the editor but make no changes at all, a vast untapped potential. It also pinpoints where contributors most often drop off. *'''Dark Mode''': [[mw:Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|Dark Mode]] user interface will be rolled out on all Wikimedia sites on October 29. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. *'''Community wishlist extension:''' [[m:Community Wishlist/Updates#September 25, 2025: A new extension for the Community Wishlist|The new Community Wishlist extension has been released]]. This will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. *'''Paste Check''': [[phab:T403680|22 Wikis are now testing]] a new Edit Check feature, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]], to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. *'''Tone Check''': The Wikimedia Foundation is working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits. *'''Search Suggestions''': [[mw:Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Search Suggestions was deployed on English Wikipedia]]. Upon clicking an empty search bar, logged-out users see suggestions of articles for further reading. The feature is available on both desktop and mobile. *'''Unsupported Tools Working Group''': A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed to help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. The group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. *'''Tech News''': Read updates from Tech News week [[diffblog:2025/09/29/tech-news-2025-week-40/|40]] and [[diffblog:2025/10/06/tech-news-2025-week-41/|41]] including about [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] – a new feature to re-use references with different details. *'''Wikimedia Research Showcase''': Don't miss the next Wikimedia Research Showcase, "Celebrating 13 Years: Wikidata's Role in Learning and Culture" taking place on [[mw:Wikimedia Research/Showcase|October 15 at 16:30 UTC]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Wikimania''': Wikimania Nairobi has been featured in [[diffblog:2025/10/01/coverage-of-wikimania-nairobi-from-east-africa-to-the-world/|more than 100 stories across community platforms and international media outlets]]. *'''Wikifunctions''': [[f:Wikifunctions:Status updates/2025-10-03|Rich text is now available for embedded Wikifunctions calls]] across the 150 wikis where it’s enabled. *'''WikiLearn''': [[diffblog:2025/10/05/wikilearn-news-october-2025/|New Wikipedia online courses]] you can join to strengthen your Wikimedia editing skills. *'''Human Rights''': Making sure AI serves people and knowledge stays human: Wikimedia Foundation publishes a [[diffblog:2025/09/30/making-sure-ai-serves-people-and-knowledge-stays-human-wikimedia-foundation-publishes-a-human-rights-impact-assessment-on-the-interaction-of-ai-and-machine-learning-with-wikimedia-projects/|Human Rights Impact Assessment]] on the interaction of AI and machine learning with Wikimedia projects. *'''Don't blink''': [[diffblog:2025/09/30/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-august-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Digital Safety & Privacy''': [[diffblog:2025/10/02/frequently-asked-questions-about-our-legal-work/|Frequently Asked Questions]] about Wikimedia Foundation's Legal Work. *'''Transparency Report''': Wikimedia Foundation publishes its [[diffblog:2025/09/30/the-wikimedia-foundations-latest-transparency-report-4/|Latest Transparency Report]]. *'''Privacy Policy''': The [[foundation:Policy:Privacy policy|Wikimedia Foundation Privacy Policy]] is getting [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/LEJCT6LFF35F6NW5TPSPZ7NOWNIBUHPO/|a minor update]] in preparation for Temporary Accounts. *'''Learning Clinic''': Join the next Let's Connect Learning Clinic on the topic of "Mastering the Capacity Exchange (CapX) Tool (Part 2)" taking place on [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|October 20 at 17:00 UTC]]. '''Foundation statements''' *'''Knowledge integrity''': [[foundationsite:news/2025/10/02/the-3-building-blocks-of-trustworthy-information-lessons-from-wikipedia/|Lessons from Wikipedia on the 3 building blocks of trustworthy information]]. This is part of the new series from the Wikimedia Foundation that explores how Wikipedia can inspire new standards of knowledge integrity for our times. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/19|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14:51, 14 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29437761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on October 11. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/20|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimedia Foundation Board of Trustees selection''': [[m:Talk:Wikimedia Foundation Board noticeboard/October 2025 update#Additional perspectives on current and future board selection processes|Additional perspectives on current and future board selection processes]]. *'''Global trends''': We are seeing 8% declines in human page views on Wikipedia as some users don't directly visit Wikipedia to get information. [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|Learn about this new user trend]], how the Wikimedia Foundation anticipate these changes, and how you can help. *'''WECUDI 2025''': The second conference of [[m:Special:MyLanguage/WECUDI2025|Wikimedia, Education, and Digital Cultures]] will be held from October 29–31 in Mexico City, Mexico. *'''GLAM Conference:''' [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|Wiki GLAM Culture and Heritage Conference (WGCHC)]] will take place on 30 October – 1 November in Lisbon, Portugal. *'''WikidataCon 2025''': [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]] will take place online from October 31 – November 2. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Abstract Wikipedia and wiki of functions.webm|thumbtime=0:10|thumb|The naming contest for the new Wikimedia project, known until now as Abstract Wikipedia, is ongoing. ]] *'''Making it easier to say thanks''': Users on most wikis will now have [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|the ability to thank a comment directly]] from the talk page it appears on. Before this change, thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. *'''Account security''': Improvements to [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|account security]] and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. Another part of the project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. *'''Abstract Wikipedia''': [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|The naming contest]] for the new Wikimedia project, known until now as Abstract Wikipedia, is ongoing. [[m:Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest/First round voting|Voting is now open until November 3]]. *'''Tech News''': Read updates from Tech News week [[diffblog:2025/10/13/tech-news-2025-week-42/|42]] and [[diffblog:2025/10/20/tech-news-2025-week-42-2/|43]] including the community-submitted tasks that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. *'''Wikimedia apps''': The Wikipedia iOS App launched an A/B/C test of improvements to the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|Tabbed browsing feature]] into Beta for select regions & languages. Called ''“More dynamic tabs”'', the experiment adds user-requested improvements and introduces article recommendations within the tabs overview, showing “Did you know” or “Because you read” content depending on how many tabs are open. * '''CampaignEvents extension:''' [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaignevents extension]] will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: ''Event Registration, Collaboration List, and Invitation List''. For this rollout, [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]] will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. * '''Event registration tool:''' Autoconfirmed users on [[Git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[Git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the extension can now use [[m:Event_Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Digital safety''': Explore how you can help make Wikimedia safer by taking our new self-paced course, [[diffblog:2025/10/10/wikilearn-course-safety-for-young-wikimedians/|Safety for Young Wikimedians]]. *'''Wikimedia Core Curriculum''': The Wikimedia Foundation has developed [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/5LWTEKBENPBR3GVI2LLIPVXFFO26XNTU/|seven online video learning modules]] covering the core English Wikipedia policies. You are invited to use, adapt, and translate the course. *'''Advocacy''': The Wikimedia Foundation has signed [https://www.gp-digital.org/ten-steps-to-strengthen-stakeholder-engagement-in-the-wsis20-intergovernmental-phase/ onto a statement] that calls on governments and UN bodies to keep discussions about the future of internet governance accessible to non-government actors like industry and civil society. This statement is part of ongoing joint advocacy with affiliates to influence UN discussions about the future of internet governance such as the [[m:Special:MyLanguage/Global Digital Compact Wikimedia Advocacy Collaboration 2024|Global Digital Compact campaign]] and [https://www.gp-digital.org/everything-you-need-to-know-about-the-wsis20-review/ WSIS+20] deliberations. *'''GLAM:''' The Wikimedia Foundation and several affiliates have signed onto the [https://medium.com/wikimedia-policy/wikimedia-foundation-signs-the-open-heritage-statement-a-global-call-for-unrestricted-access-to-663931374067 Open Heritage Statement], which supports galleries, libraries, archives, and museums (GLAM institutions) to have the legal rights they need to collect, preserve, and provide access to cultural heritage. '''Foundation statements''' *'''How Wikipedia works''': [[foundationsite:news/2025/10/10/wikimedia-foundation-responds-to-questions-about-how-wikipedia-works/|Wikimedia Foundation responds to questions about how Wikipedia works]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/20|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:09, 28 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29511411 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on October 24. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/21|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small>[[File:Gran Torre Santiago (26058231758).jpg|thumb|Wikimania Santiago will happen in 2027.]] *'''Wikimania 2027''': Santiago, Chile is announced as the location for [[diffblog:2025/11/04/wikimania-2027-location-announcement/|Wikimania 2027]]. The annual conference returns to Latin America after more than 10 years, following previous editions in Buenos Aires (2009) and Mexico City (2015). *'''Wikidata recognized as a Digital Public Good''': [[foundationsite:news/2025/10/29/wikipedia-recognized-as-a-digital-public-good/|Wikidata became the second Wikimedia project to be officially recognized as a digital public good by the Digital Public Goods Alliance]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': Read updates from Tech News week [[diffblog:2025/10/27/tech-news-2025-week-44/|44]] and [[diffblog:2025/11/03/tech-news-2025-week-45/|45]] including the community-submitted tasks that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. *'''Activity Tab''': The Wikipedia Android app expands the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]] to all users. It offers a complete view of your Wikipedia activity: reading time, saved articles, edits, and donation history (for known donors). This change aims to make Wikipedia a more engaging experience for readers and contributors alike, while keeping all personal data private and stored locally on your device. *'''Tabbed browsing''': [[diffblog:2025/10/27/new-on-the-wikipedia-app-for-ios-tabbed-browsing-tabs/|Tabbed browsing]] is now available on the Wikipedia App for iOS. Tabs will let you keep more than one article open at a time, making it easier to explore complex topics, follow links without losing your place, and pick up where you left off. *'''CampaignEvents extension''': Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. *'''Image browsing''': The Wikimedia Foundation launched [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.3 Image Browsing|image browsing]], an experiment that puts images on top of your Wikipedia article reading journey, on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. *'''Temporary accounts''': [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] are now enabled on 1,000+ projects including English Wikipedia. *'''Abstract Wikipedia naming contest''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-10-29|The first round of “abstract content wiki” naming vote has ended]] and the first legal review had begun to determine the 6 names that will make it to the second round on November 17. *'''Wikifunctions''': [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Wikifunctions deployment|Wikifunctions is now deployed across 12 Wiktionaries and 4 Wikipedias]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> [[File:Digital-first-aid-kit.png|thumb|150px| [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Human Rights/Digital Security Resources|Digital Safety Resource Center]] provides tips and tools to protect yourself online.]] *'''Privacy in Wikipedia research''': The Wikimedia Foundation published [https://osf.io/preprints/osf/uyxnf_v2 Privacy in Public: Navigating Research, Personal Data, and Safety on Wikipedia], a whitepaper which guides researchers in navigating privacy of Wikipedia editors in their research. [[diffblog:2025/11/02/privacy-in-public-a-new-whitepaper-on-privacy-in-wikipedia-research/|Read the highlights and key takeaways for researchers and Wikipedians]]. *'''Digital Safety''': The Wikimedia Foundation is launching [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/QYTDJWIAVWVXTSGCDHYD2SG4LZN4UTE6/|Digital Safety Office Hours]] to explore how to stay safe digitally, what does digital safety mean, what extra precautions can Wikimedians take. The first session will take place on November 28 at 9 AM and 7 PM UTC. Check out also our [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Human Rights/Digital Security Resources|Digital Safety Resources Center]] to learn practical tips and tools you can use immediately. *'''Volunteer roles for movement governance''': The Movement governance committees are seeking new volunteers to support essential and high-impact work across the Wikimedia ecosystem. The current appointment cycle is open for the [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|AffCom]], [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds Commission]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee]]. Applications for these committees will remain open until December 11. The team will host a community conversation on [[m:Event:2025 Committee appointments conversation hour 2|November 26]], at 3 AM UTC. *'''Don't Blink''': [[diffblog:2025/10/26/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-september-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Wikimedia Core Curriculum''': Want to learn how to edit Wikipedia? – A [[diffblog:2025/10/24/a-new-core-curriculum-seven-comprehensive-video-modules-from-the-wikimedia-foundation-for-beginners/|new '''free''' self-paced course, all in video with subtitles]], is available from the Wikimedia Foundation! '''Foundation statements''' *'''Transparency builds trust''': [[foundationsite:news/2025/10/22/transparency-builds-trust/|The latest edition from the series "Lessons from Wikipedia"]] explores how deep transparency has helped make Wikipedia one of the most trusted sources on the internet. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/21|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:05, 12 ਨਵੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29590086 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on November 7. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/22|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> [[File:Wikipedia 25 graphic with dancer and protractor.png|thumb|link=diffblog:2025/11/10/wikipedia-is-turning-25-older-wiser-and-now-fully-referenced-citation-needed/|Join the celebration for Wikipedia’s 25th virtual birthday party.]] *'''Board election:''' The [[m:Wikimedia Foundation elections/2025/Results|2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees vote]] has elected two new trustees, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates/Bobby Shabangu|Bobby Shabangu]] ([[m:User:Bobbyshabangu|Bobbyshabangu]]) and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates/Michał Buczyński|Michał Buczyński]] ([[m:User:Aegis Maelstrom|Aegis Maelstrom]]), who will be appointed at the next Board meeting in December 2025. *'''Wikipedia 25''': Wikipedia is turning 25 and it’s time to party! Register now for [[diffblog:2025/11/10/wikipedia-is-turning-25-older-wiser-and-now-fully-referenced-citation-needed/|Wikipedia’s 25th virtual birthday bash]] on 15 January at 16:00 UTC. *'''Wikimedia Hackathon''': The [[mw:Wikimedia Hackathon 2026|2026 Wikimedia Hackathon]] will be taking place in person May 1 - 3, 2026 in Milan, Italy. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are open] until November 28. *'''Language Community:''' [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 November 2025|The next language community meeting]] will be held on November 28 at 16:00 UTC. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': Some of the latest updates from Tech News week [[diffblog:2025/11/10/tech-news-2025-week-46/|46]] and [[diffblog:2025/11/17/tech-news-2025-week-47/|47:]] Wikimedia Foundation is experimentating with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later; One new wiki has been created: a Wikisource in [https://min.wikisource.org/wiki/Palanta Minangkabau]. *'''Wikifunctions''': The second round of voting for naming the wiki with abstract content is kicking off with [[wikifunctions:Wikifunctions:Status updates/2025-11-13|six name proposals to vote for]]. *'''Reference check''': The A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|reference check]] has begun on English Wikipedia and will run until December 17. This is a feature which prompts new editors to add citations before they publish an edit adding content to an article. *'''Image browsing''': Wikimedia Foundation is launching an experiment called "[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.3 Image Browsing|Image browsing]]" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, is taking place on on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting a small number of users. *'''CampaignEvents extension''': [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] is now available on all Wikimedia wikis. The extension offers tools for running and coordinating events and other on-wiki collaborations. These features include ''Event Registration, Collaboration List, and Invitation List'', plus a new feature, [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]], which helps organizers and participants see the impact of their collaborative activities. Join the [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|upcoming learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. *'''Dark Mode:''' Dark mode is now available on all Wikimedia projects for all anonymous users! This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [[mw:Manual:Dark_mode|Learn how to activate this feature]]. *'''Wikimedia Apps''': [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|The Activity tab]] in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. *'''Usability Improvements:''' [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|Improvements for talk pages]] is being [[phab:T409297|rolled out]]. Users can opt out of these changes [[m:Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in “Show discussion activity.” '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Wikipedia 25 Press toolkit''': Wikimedia Foundation is providing [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Celebration toolkit/Press|press toolkit]] as guidance and resources to Wikimedia volunteers and affiliates to spread the word about Wikipedia’s 25th birthday to local and regional media. *'''Language and Internationalization''': Read some key highlights from the [[diffblog:2025/11/13/language-and-internationalization-newsletters-9/|October 2025 edition of the Language and internationalization newsletter]]. *'''Information integrity''': [[diffblog:2025/11/09/wikimedia-project-from-south-america-selected-by-the-unesco-global-initiative-for-information-integrity-on-climate-change-fund/|Wikimedia Project from South America Selected by the UNESCO Global Initiative for Information Integrity on Climate Change Fund]]. *'''The Wikipedia Library''': [[diffblog:2025/11/13/whats-new-in-the-wikipedia-library-july-september-2025/|The Wikipedia Library team attended the CEE Meeting 2025 celebrated a new partnership with Times of Malta]]. *'''Understanding movement organizers''': Wikimedia Foundation concluded a [[m:Research:Organizers in the Wikimedia movement/Literature review|literature review]] on organizers in the Wikimedia movement focused on capturing their personas, motivations, and impact in order to highlight best practices and opportunities for further support. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Wikimedia Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/reef-media-ai/ Reef Media uses Wikimedia Enterprise Snapshot API to Fact Check and Verify Sources]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Affiliations Committee''': [[m:Affiliations Committee/Recommendations November 2025|Draft recommendations]] on three strategic areas that need continuous consideration to best support Wikimedia affiliates. '''Foundation statements''' *'''Lessons from Wikipedia''': The latest edition from the series explores [[foundationsite:news/2025/11/10/how-wikipedia-navigates-disputes/|the art of disagreement and how Wikipedia navigates disputes]]. *'''Artificial Intelligence''': [[foundationsite:news/2025/11/10/in-the-ai-era-wikipedia-has-never-been-more-valuable/|In the AI era, Wikipedia has never been more valuable]]. This explainer shows how human-created knowledge isn’t replaceable. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/22|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:30, 25 ਨਵੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29707950 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on November 21. This will be the final bulletin for 2025 and we'll be back in late January 2026 with the next issue. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/XX|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25_Birthday_cake.gif|right|200px]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''CEO appointment''': The Wikimedia Foundation Board of Trustees has [[diffblog:2025/12/09/welcoming-the-wikimedia-foundations-new-ceo/|appointed Bernadette Meehan]] as the new CEO of the Wikimedia Foundation. She will be meeting communities around the puzzle globe when she officially joins on January 20, 2026. *'''Wikipedia's 25th birthday party:''' Join the virtual celebration for games, prizes, musical performances, volunteer spotlights, data visualization, surprise guests and more. January 15 at 16:00 UTC. [[m:Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration|Register on Meta]]. *'''Wikimedia Foundation Board of Trustees''': Join the next Conversation with the Trustees on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/2025-12-11 Conversation with Trustees|December 11 at 17:30 UTC]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Wishathon:''' [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#December 1, 2025: Results of our last Wishathon sprint|15 patches were written and 5 merged]], as part of a [[m:Special:MyLanguage/Community Tech/Wishathon|Wishathon]] for the Community Wishlist. One wish from the community was completed ([[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W265|"Preview page with this template" should not work with pages that do not transclude the template]]), and three more now have a clearer path forward. *'''Activity Tab on Mobile App''': The Wikipedia iOS app is running an experiment that replaces the History tab with a [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/Activity Tab|redesigned Activity tab]]. This new tab surfaces personalized insights about reading, editing, and donations — all stored locally on your device for privacy. The goal is to see whether the new experience increases engagement and retention among logged-in readers. *'''Wikipedia Year in Review in Apps''': [[mw:Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|The Wikipedia Year in Review 2025]] is now available for the iOS and Android apps. This year introduces new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. *'''Add a Link''': A feature that suggests links to be added to articles based on a prediction model, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]], has been deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. *'''Abstract Wikipedia''': The [[m:Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest/Votes|second round of voting]] on the name of Abstract Wikipedia concluded with ''Abstract Wikipedia'' as the top-voted name with 100 votes, followed by Wikigenerator with 91 votes. The name for the wiki project [[:f:Wikifunctions:Status_updates/2025-12-04|will now remain Abstract Wikipedia]]. *'''Anti-vandalism tool:''' [[mw:Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]], now has the option to choose between two machine learning models to power the software on wikis using the tool. *'''Tools to support newcomers:''' Newcomers failing to add a citation to support added content has been one of the most common mistakes on Wikipedia. [[mw:Edit check/Reference Check|Reference Check]], a tool that prompts them to add a citation before publishing an edit, has gone live for an A/B test on English Wikipedia. *'''Tech News''': Latest updates from Tech News [[diffblog:2025/11/24/tech-news-2025-week-48/|week 48]] and [[diffblog:2025/12/01/tech-news-2025-week-49/|week 49]] include the Foundation working on [[phab:T396155|improving the text and presentation of the Verification Email]] sent to new users to make them more welcoming, useful, and informative; and two new wikis being created: a [[w:tok:|Wikipedia in Toki Pona]] and a [[q:pcm:|Wikiquote in Nigerian Pidgin]]. *'''Infrastructure''': [https://techblog.wikimedia.org/2025/11/21/unifying-mobile-and-desktop-domains/ Unifying our mobile and desktop domains] achieved 20% faster mobile response times, improved SEO, and reduced infrastructure load. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Legal win in France''': Wikimedia Foundation secures crucial [[diffblog:2025/12/01/wikimedia-foundation-secures-crucial-legal-win-in-france/|legal win in France]] against legal attacks on freedom of speech. *'''CEE Hub''': [[diffblog:2025/12/01/cee-hub-three-years-of-growth-learning-and-regional-impact/|Overview]] of three years of growth, learning, and regional impact of CEE Hub. *'''Don't Blink''': [[diffblog:2025/12/01/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-october-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Digital Violence''': How the Wikimedia movement is responding to [[diffblog:2025/11/20/uniting-to-end-digital-violence-16-days-of-activism-against-gender-based-violence/|digital gender based violence]]. *'''Wikimedia Research Showcase''': The next research showcase will feature a special panel on "Experimentation on Wikipedia" and will [[mw:Wikimedia Research/Showcase|take place on December 10 at 17:30 UTC]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Audit Report''': Key takeaways from the [[diffblog:2025/11/24/highlights-from-the-wikimedia-foundations-fiscal-year-2024-2025-audit-report/|Foundation’s audit report]] for fiscal year 2024-2025. *'''Wikimedia Enterprise''': [[diffblog:2025/11/24/wikimedia-enterprise-financial-report-fiscal-year-2024-2025/|Wikimedia Enterprise Financial Report]] for fiscal year 2024-2025. *'''Annual Plan Progress''': A look back at progress made against the plan [[diffblog:2025/11/21/progress-on-the-annual-plan-a-look-at-the-second-half-of-our-fiscal-year/|during the second half of our fiscal year.]] Up to date regular updates are included in the Foundation Bulletin. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Sister Projects Task Force''': [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force/Results of the consultation about Wikispore and Wikinews#Results of the consultations|Results of the consultation about Wikispore and Wikinews]]: No immediate changes should be made to Wikispore's current technical setup and archive all editions of Wikinews, preserving their content. '''Foundation statements''' *'''Wikipedia's unique revenue model''': [[foundationsite:news/2025/11/26/how-is-wikipedia-funded/|How is Wikipedia funded]] and [[foundationsite:news/2025/11/26/how-does-the-wikimedia-foundation-use-donations-to-wikipedia/|how does the Wikimedia Foundation use donations to Wikipedia]]? *'''Most read articles:''' Wikipedia’s [[foundationsite:news/2025/12/02/announcing-wikipedias-most-read-articles-of-2025/|most-read articles of 2025]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/X|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 04:50, 11 ਦਸੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29735761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on December 5. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/01|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Graphics Landscape of astronaut and batik maker.png|700px|center]] [[File:WP25 Film.gif|right|200px]] '''Highlights''' *'''Wikipedia turns 25:''' Time to start the party! [[m:Special:MyLanguage/Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration|Join the virtual celebration]] featuring musical performances, games, and more on January 15 at 16:00 UTC. and The party will be live interpreted into Arabic, Chinese, French, Spanish, and Portuguese. <span class="mw-ui-button" role="button" aria-disabled="false">[[m:Special:MyLanguage/Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration|Join the celebration]]</span> '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Annual planning''': [[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Key questions for the Wikimedia movement]] to shape the Wikimedia Foundation’s 2026-2027 annual goals. [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Join the discussion on-wiki]]. *'''Hackathon''': **[[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Apply to join the Northwestern Europe 2026 Hackathon]] from March 13-14 in Arnhem, the Netherlands. Application will close mid-January 2026 or earlier based on event capacity. **General Registration for the [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ 2026 Wikimedia Hackathon is now open]! The hackathon will take place in Milan, Italy from May 1 - 3, 2026. Event details [[mw:Wikimedia_Hackathon_2026|can be found here]] and registration will remain open until March 30th or until event capacity is reached. *'''Semantic search''': Wikimedia Foundation is working on [[diffblog:2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/|making it easier to find the information readers want]]. *'''Tech News:''' Latest updates from Tech News week [[diffblog:2025/12/08/tech-news-2025-week-50/|50]], [[diffblog:2025/12/15/tech-news-2025-week-51/|week 51]], and [[diffblog:2025/12/22/tech-news-2025-week-52/|week 52]] include that now edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details which will help oversighters to prevent doxxing. *'''Wikifunctions''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-12-18|The first Wikifunctions Volunteers' Corner of the next year]] will take place on February 9. *'''Blazegraph Migration:''' To support the migration away from Blazegraph as the backend of Wikidata Query Service (WDQS), we are hosting regular calls [[d:Event:Blazegraph Migration Office Hours - January 2026|starting on January 27]]. Wikidata users and tool maintainers are [[d:Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|are invited to join]], ask questions, and share migration-related concerns. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small>'' *'''Upcoming Conferences''': Announcing the [[diffblog:2025/12/16/learn-about-the-approved-wikimedia-conference-proposals-for-2026-round-1/|six Wikimedia conferences funded for 2026]] in the first round. *'''Wikimania 2026''': [[diffblog:2025/12/19/looking-ahead-to-wikimania-2026/|A glimpse on what the team is currently working on]] to prepare for Wikimania 2026 in Paris. *'''Public Policy''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Global Advocacy/Resources|Explore the resources available for public policy advocacy work]], including explainers that describe key policy positions, guides on how to build a campaign or write a policy brief, and examples of open letters submitted to governments. *'''Don't Blink''': [[diffblog:2025/12/18/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-november-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Public-Interest content''': The Project Gayatri content expansion program brought [[diffblog:2025/12/22/project-gayatri-a-year-of-building-knowledge-closing-with-heart/|7,656 new articles on Indonesian Wikipedia]]. *'''Wikimedia Research Showcase''': [[mw:Wikimedia Research/Showcase|The research showcase will return on January 22 at 17:30 UTC]] with the theme "Celebrating 25 Years of Wikipedia and the Research Behind It". *'''Wikimedia Research Report''': The Wikimedia Foundation has published its [https://research.wikimedia.org/report.html 13th bi-annual Research Report], highlighting the work completed during the first six months of this fiscal year. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Past issues of the bulletin for progress on the annual plan]]''</small> *'''Wikimedia Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/2025-api-wrap-up/ Read the full annual wrap-up of 2025 of Wikimedia Enterprise] and how the year marked a fundamental shift in open knowledge. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board of Trustees''': Wikimedia Foundation [[diffblog:2025/12/17/wikimedia-foundation-welcomes-two-new-board-trustees/|welcomes two new Board Trustees]] Bobby Shabangu and Michał Buczyński. *'''Affcom News''': Read the [[m:Affiliations Committee/News/Issue 7|year-end issue of AffCom News (July-December 2025)]], the newsletter that distributes relevant news and events about the work of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br /><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]&nbsp;·[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;·</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/01|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:31, 14 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29895265 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on Jan 10. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/02|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Graphics Desktop.png|right|200px]] '''Highlights'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Annual planning''': The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan]] is the Wikimedia Foundation’s description of what we hope to achieve in the coming year. This is a time of urgency and focus for the Wikimedia projects and we [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|invite you to shape this plan together with us.]] *'''Year 2 of PTAC''': As it reached its first year, Product & Technology Advisory Council (PTAC) shared [[m:Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|a retrospective and proposed future improvements]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Account security''': All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA), providing a simple and [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|secure way]] to log in. *'''Wikifunctions''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-01-22|An overview of the quarterly plan (January–March)]] and how it connects to the broader goals for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. *'''Tech News:''' Latest updates from Tech News week [[diffblog:2026/01/12/tech-news-2026-week-03/|03]], [[diffblog:2026/01/19/tech-news-2026-week-04/|04]] and [[diffblog:2026/01/26/tech-news-2026-week-05/|05]] include unregistered contributors on blocked IPs can now interact on-wiki to [[phab:T398673|appeal a block]] by creating a temporary account. *'''Collaborative contributions''': Wikimedia Foundation is hosting [[m:Event:Connection learning session 4|a learning session]] to share [[m:CampaignEvents/Collaborative contributions|new releases around collaborative contributions]] and discuss future project ideas. *'''Structured task''': The [[mw:Growth/Revise Tone|Revise Tone Structured Task]] is now live in A/B testing on pilot wikis: English, Arabic, Portuguese, and French Wikipedia. It helps new editors improve promotional language in existing articles through a quiz style onboarding experience and a guided in article suggestion. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> [[File:WP25 The Birthday Cake Song.webm|thumb|"The Birthday Cake Song" is an original song created for Wikipedia's 25th Birthday, performed by the WikiChoir, featuring Wikipedia and Wikimedia Commons content.]] *'''Wikimania 2026''': [[diffblog:2026/01/27/call-for-sessions-wikimania-2026-is-coming-to-paris/|Call for sessions]] is open until March 1. *'''Wikipedia 25''': Wikipedia celebrates 25 years of knowledge at its best with [[foundationsite:news/2026/01/15/wikipedia-celebrates-25years/|docuseries, time capsule, and more]]. *'''Virtual celebration''': In case you missed it, over 10,000 people have watched [[m:Special:MyLanguage/Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration|the virtual celebration]] that [[:c:File:WP25 Generations.webm|brought together generations of Wikimedians]], featured [[:c:File:WP25 A Tribute to the Talk Page.webm|an ode to the talk page]], a [[:c:File:WP25 A Dramatic Reading of a Wikipedia TalkPage for Orange.webm|dramatic reading of a real talk page]], a Magnetikpunk [[:c:File:WP25 "Cyklepedia" by Open Reel Ensemble.webm|song dedicated to Wikipedia]], a passing of the [[:c:File:WP25 CEO Cake Pass.webm|cake baton from Maryana to Bernadette]], [[c:File:WP25 The Birthday Cake Song.webm| "The Birthday Cake Song"]] and more. All of it written and performed by humans of Wikimedia. *'''Birthday mascot''': [[diffblog:2026/01/15/meet-the-wikimedian-whose-casual-sketch-inspired-wikipedias-25th-birthday-mascot/|Meet the Wikimedian]] whose casual sketch inspired Wikipedia’s 25th birthday mascot. *'''Legal''': Learn about two recent submissions advocating [[diffblog:2026/01/16/why-the-wikimedia-foundation-is-advocating-proportionality-and-carve-outs-for-digital-public-goods-in-brazils-new-online-child-safety-law-eca-digital/|the need for proportionality in Brazil’s new online child safety law]]. *'''Policy:''' The Global Advocacy team shared a report from digital policy organization InternetLab about the intersection between the [https://medium.com/wikimedia-policy/why-the-open-knowledge-movement-and-public-interest-journalism-must-unite-forces-b011bef63cf0 open knowledge movement and public interest journalism]. *'''Global Resource Distribution Committee''': Refreshed [[m:Global Resource Distribution Committee/Funding Principles|Funding Principles]] are ready for review. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br /><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Solving puzzles together''': [[diffblog:2026/01/19/solving-puzzles-together/|A final reflection from Maryana Iskander]]. *'''Wikimedia Enterprise''': Mistral AI and Wikimedia Enterprise announced [https://enterprise.wikimedia.com/blog/mistral-ai-partners-with-wikimedia-enterprise/ a new strategic partnership]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/02|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:06, 4 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30007243 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 3</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on January 30. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/3|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Graphics of Astronaut.png|right|200px]] '''Highlights''' *'''Wikipedia Library''': [[diffblog:2026/01/30/whats-new-in-the-wikipedia-library-october-december-2025/|Wikipedia Library gained new content partnerships]], restored access to the British Newspaper Archive, and added an Arabic language academic resource with more than 7 million records. *'''Gender gap''': The [[m:Event:Celebrate Women|Celebrate Women 2026]] campaign will run from March 1–31 to advance the achievements of the women’s rights and gender equity movement globally. *'''Annual Planning''': The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/| Annual Plan]] is the Wikimedia Foundation’s description of what we hope to achieve in the coming year. We invite you [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/| to shape this plan]] together with us. Between now and the end of June 2026, we will have [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration|continuous conversations]] about how global trends may shape our future, how we can experiment, adapt and respond together. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br /><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Patrolling improvements''': A new feature available on [[m:Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. *'''Wikifunctions''': [[f:Wikifunctions:Status updates/2026-01-29|How Abstract Wikipedia articles can be integrated]] into Wikipedia language editions to enable Wikipedians to write an abstract article once and have it available in many languages. *'''Suggestion Mode''': A new Beta Feature for the VisualEditor, [[mw:VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode,]] is [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)#Suggestion Mode %E2%80%93 new Beta Feature on Tuesday|now available on English Wikipedia]] for experienced editors. This features proactively suggests actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, such as "add citation", "improve tone", or "fix an ambiguous link". *'''WDQS Blazegraph Migration''': As part of the migration away from Blazegraph (the current backend of the Wikidata Query Service), an initial evaluation of open-source triple store candidates [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/47/WDQS_Triple_Store_Evaluation_-_Benchmark_Results_Report.pdf has been completed]. Using the published [[D:Wikidata:SPARQL query service/Triple store evaluation methodology|evaluation methodology]], performance, stability, and compatibility was assessed. *'''Tech News:''' Latest updates from Tech News week [[diffblog:2026/02/02/tech-news-2026-week-06/|06]] and [[diffblog:2026/02/09/tech-news-2026-week-07/|07]] include the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature that allows logged-in contributors to organise and filter watched pages in ways that improve their workflows. They also link to the 44 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> [[File:Karolina Gruszczyk 4 at Wikipedia 25 celebration in Warsaw.jpg|thumb|Wikipedia 25 celebration in Warsaw.]] *'''Funding Principles''': The interim [[m:Global Resource Distribution Committee|Global Resource Distribution Committee]] (GRDC) has published a first version of the [[m:Global Resource Distribution Committee/Funding Principles|Funding Principles]] which guides the broader grantmaking ecosystem across the Wikimedia Movement. Share your feedback in the [[m:Talk:Global Resource Distribution Committee/Funding Principles|Discussion]] page. *'''Wikipedia 25''': [[diffblog:2026/02/09/wikipedia25-celebrations-in-warsaw/|Celebrating 25 years of Wikipedia in Warsaw]]. *'''Responsible AI''': Why the [[diffblog:2026/02/03/why-the-global-index-on-responsible-ai-matters-for-wikimedians/|Global Index on Responsible AI]] matters for Wikimedians. *'''Open Knowledge''': Why the Open Knowledge Movement and Public Interest Journalism [https://medium.com/wikimedia-policy/why-the-open-knowledge-movement-and-public-interest-journalism-must-unite-forces-b011bef63cf0 must unite forces]. Shared principles and interdependence, points of convergence and the path forward. *'''Journalism Awards:''' Applications for [[foundationsite:news/2026/02/02/open-knowledge-journalism-awards-applications-open/|the Open the Knowledge Journalism Awards]] are now open until March 1. Presented by the International Center for Journalists in partnership with the Wikimedia Foundation, the awards seek to recognize African journalists whose reporting helps close knowledge gaps about Africa on Wikipedia. *'''UN General Assembly''': Wikimedia Foundation was invited to speak at the UN General Assembly (UNGA) hall about [[diffblog:2026/02/11/wikimedia-foundation-at-the-united-nations-remarks-on-multistakeholderism-digital-public-goods-and-internet-governance/|Wikipedia’s role in global digital governance]]. *'''Advocacy''': Wikimedia Foundation has [[diffblog:2026/02/11/announcing-new-policies-related-to-the-use-of-wikimedia-sites-for-advocacy-purposes/|adopted new and updated policies]] regarding the use of banners, logo changes, and blackouts on the projects, particularly for advocacy purposes. Specifically, the new [[:foundation:Special:MyLanguage/Policy:Use of Wikimedia sites for advocacy purposes|"Use of Wikimedia sites for advocacy purposes"]] policy, and updates to the guidelines for [[:m:Special:MyLanguage/CentralNotice/Usage guidelines|CentralNotice usage]] and [[:m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting wiki configuration changes]]. The policies establish clearer processes for advocacy activities, and require notification of Foundation staff for some proposed uses of the Wikimedia sites. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Wikimedia Futures Lab''': [[diffblog:/2026/02/12/from-baghdad-to-frankfurt-wikimedia-futures-lab-2026/|Reflections from a Wikimedian]] who attended the [[m:Wikimedia Futures Lab|Wikimedia Futures Lab]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/3|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:27, 17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30053915 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 4</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on Feb 13. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/04|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Work-in-progress animation of the Wikipedia 25 birthday mascot scrolling on a phone.gif|right|200px|]] '''Highlights'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Birthday mode''': This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on ~2,500 articles, waiting to be discovered by readers. The feature is available for all Wikipedias to customise through Community Configuration until 6 April 2026. So far [[m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|17 Wikipedias]] have joined in the fun. *'''Wikipedia's 25th birthday party celebrated on Commons''': Content from the January 15th global birthday party selected as [[c:Template:Motd/2026-02#22|Media of the day]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Etherpad cleanup''': For security and performance reasons, all current pads on Wikimedia’s [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based "ephemeral" editor for real-time collaborative document editing, [[m:Talk:Etherpad#Etherpad wipe/deletion/clean slate proposal|will be permanently deleted after 30 April]]. We will continue running this Etherpad instance to support events and other short-term collaboration, but will be periodically deleting data going forward. If you have content in Etherpad you want to keep, please create local backups, as data will be permanently deleted and will not be able to be recovered. *'''Activity tab''': Wikipedia iOS app has rolled out the improved [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/Activity Tab|Activity tab]] to all users in version 7.9.0. A/B test results showed increased account creation among users with access to the feature. Updates include enhanced editing impact insights, module customization, and relocation of History into the Search tab. *'''Reference Check''': The feature [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to all Wikipedias. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop (or acknowledge/explain why they did not) and about 17.5 times more likely on mobile web. *'''Semantic search''': The Foundation has launched a limited [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both [[diffblog:2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/|semantic]] and keyword queries. The [[mw:Readers/Information_Retrieval/Phase_1|Phase 1 beta]] is now live on Greek Wikipedia. The goal is to understand whether combining meaning-based retrieval with keyword search helps readers find information more effectively. Testing will expand to English, French, and Portuguese Wikipedias in March. *'''Navigation experience''': The Foundation will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [[File:Abstract Wikipedia prototype - Kolkata.png|thumb|right|Screenshot of the current prototype of Abstract Wikipedia, showing a two sentence article about Kolkata.]] *'''Site notices''': Site notices ([[m:MediaWiki:Sitenotice|MediaWiki:Sitenotice]] and [[m:MediaWiki:Anonnotice|MediaWiki:Anonnotice]]) now will render on all platforms, not just on the desktop site. Users on mobile web will now see these notices and be informed. *'''Tech News''': Latest updates from Tech News week [[diffblog:2026/02/16/tech-news-2026-week-08/|08]] and [[diffblog:2026/02/23/tech-news-2026-week-09/|09]] include the new “Edit full page” button for people who are editing a page-section using the mobile visual editor. They also link to the 40 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. *'''Wikifunctions''': Abstract Wikipedia is going to have its public preview within the next few weeks, [[f:Wikifunctions:Status updates/2026-02-20|here is the preview]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Gender gap''': The [[diffblog:2026/02/24/celebrate-women-2026-is-coming/|Celebrate Women 2026]] is coming! The Wikimedia Foundation will host a kick-off celebration that will work as a welcome session for both organizers and participants on [[m:Event:Celebrate Women 2026 Welcome Session|March 5 at 13:00 UTC]]. *'''Language''': New edition of the [[diffblog:2026/02/17/language-and-internationalization-newsletters-10/|Language and internationalization newsletter]] highlights new feature developments and improvements in various [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization#Projects|language-related technical projects]]. *'''Let’s Connect Learning Clinic''': Watch the recordings of past [[metawiki:Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|learning clinics]] about Wikipedia’s 25th Birthday Tool and Strengthening Local-Language Admin Communities. *'''Wikimedia Research Showcase''': You can [https://www.youtube.com/live/qW5IQJv84HY watch the recording] of this month research showcase whose theme is about "[[mw:Wikimedia Research/Showcase|AI and Communities]]". *'''Hubs''': Lessons [[diffblog:2026/02/13/what-we-are-learning-from-hub-pilots/|from hub pilots]]. *'''Banners & logo policies''': Wikimedia Foundation has adopted [[diffblog:2026/02/11/announcing-new-policies-related-to-the-use-of-wikimedia-sites-for-advocacy-purposes/|new and updated policies regarding the use of banners, logo changes, and blackouts]] on the projects, particularly for advocacy purposes. *'''Digital Safety''': The next edition of [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/MFK6V57X7B3XBCPYS63PBP764UZWEE7X/|Digital Safety Office Hours]] will be on Mar 27 at 9:00 UTC and 19:00 UTC. The session will explore practical threat modelling: a structured way to think about risks, assess your exposure, and make informed choices. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Wikimedia Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/ecosia-enriches-search-results-and-ai-answers/ Ecosia Enriches Search Results and AI Answers with Wikimedia Enterprise]. *'''Human centered AI''': Members of the Wikimedia Enterprise team presented on "[https://enterprise.wikimedia.com/blog/event-stanford-human-centered-ai/ Wikipedia in the Age of AI and Bots]" at the seminar of Stanford’s Institute for Human-Centered Artificial Intelligence. *'''Inclusive AI''': Advancing Open, Inclusive AI with Free and Open Knowledge at the [https://medium.com/wikimedia-policy/wikimedia-foundation-at-the-india-ai-impact-summit-2026-advancing-open-inclusive-ai-with-free-and-131bf9625f8b India AI Impact Summit 2026]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/04|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12:37, 3 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30155780 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 5</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on February 27. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/05|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Blue W25.png|right|200px|]] '''Highlights''' *'''Supporting readers''': For most of its history, Wikipedia did not have to worry about attracting readers. But with the way people search for information changing, there is a drop in the number of readers which is impacting the number of accounts created and contributions to our sites. Have a look at some of [[diffblog:2026/03/10/engaging-and-reengaging-wikipedia-readers/|the ongoing and planned work to support reader experience.]] *'''Server switch''': [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on March 25 at 15:00 UTC. This is for the [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|datacenter server switchover backup tests]], which happen [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|twice a year]]. *'''Tools improvement''': The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|Work is still ongoing in some areas]], including changes related to deprecated server-side uploads. *'''Wikipedia 25 Grants''': The celebration continues! The Wikimedia Foundation offers [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Grants|Wikipedia 25 Birthday Funds]] to communities planning Wikipedia’s 25th birthday events with funding between USD 1,000–2,000. Apply before March 31. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Experiments''': The Foundation is frequently conducting experiments to help learn what features will be most effective and valuable to the projects. [[m:List of experiments in Product and Technology|The list of experiments in Product and Technology]], tracks upcoming, live, in-analysis, and completed experiments as well as their rationale. For example, the tracker shares that [[m:List of experiments in Product and Technology#Upcoming|one upcoming experiment, Reader to Contributor Baseline]], will measure how many readers create contributor accounts and whether the rate differs depending on how people arrived to the site. *'''Article guidance''': Help less experienced editors by filling out a questionnaire [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on this page]] (available in 7 languages). The Foundation are looking particularly for experienced Wikipedia editors from these [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]]. Your answers will help [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|customize guidance for less experienced editors while creating an article]]. *'''Wikifunctions:''' You can now create Functions that will [[f:Wikifunctions:Status updates/2026-03-06|show a citation in their output.]] *'''Editing feature''': [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] is available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. *'''Paste Check''': [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] is now available at all Wikipedias. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. *'''Mobile experience''': The user menu in the top corner for all mobile users [[phab:T413912|is standardized]] so that it is closer to the desktop experience to improve the user interface for readers. *'''Two-factor authentication''': For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. *'''Tech News''': Latest updates from Tech News week [[diffblog:2026/03/02/tech-news-2026-week-10/|10]] and [[diffblog:2026/03/09/tech-news-2026-week-11/|11]] include the new GraphQL API has been released as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS). They also link to the 50 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. [[File:Mervat Salman.jpg|thumb|right|200px|[https://diff.wikimedia.org/2026/03/09/wikicelebrate-mervat-a-decade-of-building-knowledge-community-and-trust/ WikiCelebrates Mervat.]]] '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''WikiCelebrate''': [[diffblog:2026/03/09/wikicelebrate-mervat-a-decade-of-building-knowledge-community-and-trust/|Celebrating Mervat]], one of the most experienced and dedicated contributors to Arabic Wikipedia. *'''Wikimedia ecosystem''': The [[diffblog:2026/03/05/draft-proposal-for-a-future-affiliate-landscape/|pilot on the ecosystem of Wikimedia organizations]] has published a draft proposal for a [[m:Updating the ecosystem of Wikimedia organizations/Future Affiliate Landscape|Future Affiliate Landscape]]. It welcomes your review and [[m:Talk:Updating the ecosystem of Wikimedia organizations/Future Affiliate Landscape|feedback]]. *'''Fundraising''': The Fundraising Report 2024–2025 has now been [[m:Fundraising/2024-25 Report|published]] on meta. *'''International Women's Day 2026:''' [[diffblog:2026/03/10/international-womens-day-2026-women-visibility-and-the-future-of-trusted-knowledge-on-wikimedia/|Women, visibility, and the future of trusted knowledge on Wikimedia]]. *'''Don't Blink''': [[diffblog:2026/03/12/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-january-2026/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Wiki Loves Earth 2025''': [[foundationsite:news/2026/03/02/the-winners-of-wiki-loves-earth-2025/|See the winners]] from the 13th annual edition of the globe-trotting photo contest. *'''Wikimania 2026''': While most Wikimania program submissions are closed, [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Program/Research|the research track is open until March 31]]. It accepts proposals from both professional researchers and Wikimedians. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/05|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:17, 17 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30218350 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 6</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on March 13. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/6|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Adapted Wikipedia20symbols mobile w.svg|right|thumb|200px|Editing on the mobile apps]] '''Highlights''' *'''Supporting the mobile experience''': The Foundation is starting conversations with communities to [[mw:Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|explore how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The goal is to understand how to better support both new and experienced editors, and how the app can guide users to the right editing tools. Your input is welcome. Join the [[mw:Talk:Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|discussion]]! *'''Wikimania 2026''': [[diffblog:2026/03/25/registration-for-wikimania-paris-is-opening-soon/|Registration for Wikimania 2026]] is opening soon from the end of March to May 1. Like other Wikimedia events this year, we are introducing a "request for invitation" process, with trust and safety checks conducted prior to confirming in-person attendance. Our priority is to create a safe environment for connection, collaboration, and shared learning. *'''Around the Puzzle Globe in the CEE region''': On March 23 almost 60 Wikimedians took part in [[m:Event:CEE Catch Up: Around the Puzzle Globe|the CEE-Catch up]]- a meeting for Wikimedians from Central and Eastern Europe and Central Asia. As a part of [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration|continuous conversations]] we have with the communities around the Foundation's annual plan, participants discussed the global trends related to Readers and Contributors in their regional context. The meeting was also an opportunity to connect with the new Foundation CEO, Bernadette Meehan, who is meeting communities [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Chief Executive Officer/Around the puzzle globe|around the puzzle globe]] to listen, learn and engage with the communities. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br /><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Crawlers:''' The Foundation is now [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|detecting and blocking billions of bot requests]] that don’t follow our robot policy, such as aggressive scrapers, to make sure our resources go towards serving human readers. In the coming months we’ll be working on better detection of rapidly changing bot behavior and better API infrastructure. *'''Moderator tools for newer editors''': Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to an [[mw:Moderator Tools/Dashboard|early version of Special:PersonalDashboard]]. It introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. *'''Account creation on mobile''': Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] are now presented with a simplified logged-out warning message, which encourages them to create an account or log in. This test is part of our ongoing effort to enhance the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and increase participation. *'''Verification email redesign:''' [[phab:T416748|The verification email sent to new accounts]] that add an email address during signup has been redesigned. When tested on English Wikipedia, Wikimedia Commons, and Wikidata, the same-week email verification rate increased from 41.6% to 45.9%. *'''Retaining notification history''': Wikimedia site users can export their notifications older than 5 years using [[toolforge:echo-chamber|a new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain important notifications and avoid losing them based on the planned change to delete notifications older than 5 years, [[phab:T383948|as previously announced]]. *'''Tech News''': Latest highlights from Tech News weeks [[diffblog:2026/03/16/tech-news-2026-week-12/|12]] and [[diffblog:2026/03/23/tech-news-2026-week-13/|13]] include the update that Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys as a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. See also the 64 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. *'''Experiments''': Check out [[m:List of experiments in Product and Technology|the list of experiments in Product and Technology]] to see all upcoming, live, in-analysis, and completed experiments. One new experiment that just went live is the "Improve the logged-out warning message on mobile web," which aims to reduce the sense of friction or alarm when users encounter the logged-out warning upon editing. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br /><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> [[File:Microtask generator tool.png|right|thumb|200px|Screenshot of the Microtask generator tool.]] *'''Digital rights and free knowledge''': Wikimedia Foundation staff and Wikimedians from across the movement will contribute to [[diffblog:2026/03/16/wikimedians-champion-digital-rights-and-free-knowledge-at-rightscon-2026-join-the-global-conversation-wherever-you-are/|important conversations on AI governance, information integrity, and equitable access to knowledge at RightsCon 2026]] from May 5–8. [https://www.rightscon.org/registration/ Join the conversation virtually]. *'''Microtask Generator''': [[diffblog:2026/03/23/from-overwhelming-lists-to-bite-sized-edits-meet-the-microtask-generator/|Learn more about the Microtask Generator]], a tool which identifies content quality gaps in Wikipedia articles and suggests tasks for editors to address within a dashboard. Users can input lists of articles for analysis, or get recommendations based on article categories. Ideal for edit-a-thons and other article improvement drives. *'''WikiLearn''': Discover [[diffblog:2026/03/12/wikilearn-news-march-2026/|the latest edition of WikiLearn News]] where you can find the latest online learning opportunities to take your editing skills to new heights. *'''Diff Event calendar''': [[diffblog:2026/03/11/movement-events-on-the-move-diff-event-calendar-transitions-to-meta-wiki/|The event calendar on Diff is now redirected]] to [[m:Special:AllEvents|the list of events on Meta-wiki]]. This list pulls in all events that are open to all wikis. *'''Grantmaking Strategy''': The GRDC has identified the [[m:Global Resource Distribution Committee/Key challenges for a new Grantmaking Strategy|key challenges that will inform the design of the new Grantmaking Strategy]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br /><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Audit report''': Highlights from the [[diffblog:2026/03/19/highlights-from-the-wikimedia-endowments-fiscal-year-2024-2025-audit-report/|Wikimedia Endowment’s fiscal year 2024-2025 audit report]]. *'''Enterprise partnerships''': Wikimedia Enterprise announced new partnerships. Together with [https://enterprise.wikimedia.com/blog/firecrawl-replaces-wikipedia-scraping-with-enterprise-apis/ Firecrawl to reform how AI agents access the world’s largest online repository of human knowledge] and with [https://enterprise.wikimedia.com/blog/aligned-ai-is-developing-ethical-ai/ Aligned AI to develop Ethical AI products for families by providing Wikimedia Enterprise Snapshot API]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Endowment Board''': [[diffblog:2026/03/24/welcoming-nataliia-tymkiv-to-the-wikimedia-endowment-board/|Welcoming Nataliia Tymkiv to the Wikimedia Endowment Board of Directors]]. *'''Affiliate recognition''': Affiliations Committee [[diffblog:2026/03/26/affiliate-recognition-pause-extended-until-september-2026/|extended the pause on new affiliate recognition to September 1, 2026]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/6|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:04, 31 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30333201 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 7</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on March 28. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/7|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:People browsing on smartphone together - RWiC.png|right|thumb|150px|]] '''Highlights''' *'''Community Wishlist update''': This [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#April 7, 2026: What we have done so far and what the team will be working on in the next months|monthly update covers]] how 44 wishes were fulfilled, 17 are in progress, and 15 more will start work soon. It includes completion of work on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]], which allow users to add labels to items in their watchlist to help with managing and filtering; fixing a bug with [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W265|preview page feature]]; indexing of [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W303|Commons on Google & DuckDuckGo search]]; and a wish simplifying the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W141|insertion of maths formulas]] in articles. You can submit, vote on, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes|subscribe to wishes]] here. *'''Goal setting for edit-a-thons''': The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|group goal-setting feature]], enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. This feature is now available on all Wikimedia wikis. Join the [[m:Event:Connection learning session 5|Connection Learning Session]] on April 14 at 16:00 UTC to learn more about this feature and new ways to promote events and campaigns to editors. *'''Collaboration with the United Nations''': Learn how the Foundation [[diffblog:2026/03/27/securing-our-collective-voice-why-engaging-with-the-united-nations-is-key-to-protecting-free-knowledge/|engages with the United Nations]] to secure our collective voice and protect free knowledge. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]''' <br /><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Mobile page previews mock.png|right|thumb|150px|Design mock for mobile page previews.]] *'''Navigating articles on mobile''': The Foundation is [[:en:Wikipedia:Village pump (technical)#Phase 1: Mobile page previews|launching an experiment]] to test how to make it easier and more intuitive for readers to navigate through articles on mobile. To do this, we want to test [[mw:Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Mobile Page Previews.]] This experiment will go live the week of April 20 and will run for four weeks. *'''Editing tools for new editors''': [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Tone check|Tone Check]] was [[phab:T419177|deployed on French, Japanese, and Portuguese Wikipedia]] as a default-on feature for editors who have published 100 or fewer edits locally. When promotional or subjective language is added, users are prompted to consider "neutralizing" the tone of the edit. *'''Managing watchlist labels''': The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature is now available via VisualEditor, the source editor, and the "watchstar" (or watch link, for skins that don’t have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[m:Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. *'''Latest experiments''': See all upcoming, live, in-analysis, and completed [[m:List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. A new experiment that just went live is one which aims to establish a [[phab:T419634|baseline retention rate]] for logged-in readers. *'''Latest Wikifunctions''': Check out the [[f:Wikifunctions:Status updates/2026-04-02#Fresh Functions weekly: 102 new Functions|partial list]] of the 102 new functions created last week – likely the first week we have exceeded 100. *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News weeks [[diffblog:2026/03/30/tech-news-2026-week-14/|14]] and [[diffblog:2026/04/06/tech-news-2026-week-15/|15]] include an [[mw:Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|ongoing A/B test]] running on 10 Wikipedias to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. See also the 68 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. *'''Community discussions on Semantic Search''': The Wikimedia Foundation, in collaboration with the CEE Hub, hosted a discussion session on [[diffblog:2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/|Semantic Search]] for members of the CEE Youth Group. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]''' <br /><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Don't Blink!''': This month's [[diffblog:2026/04/05/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-february-2026/|highlights from the Global Advocacy team]] include how the Wikimedia Foundation co-presented alongside the Internet Archive at the State of the Net conference. *'''Digital rights and inclusion''': Take a look at the [[diffblog:2026/04/07/youth-inclusion-open-data-inclusive-language-at-drif26-wikimedians-bring-community-solutions-to-shape-the-future/|sessions]] that Wikimedians and allied partners will lead during Digital Rights and Inclusion Forum [https://drif.paradigmhq.org/ (DRIF)] 2026. *'''Manuscript preservation''': The Wikimedia Foundation supported [[diffblog:2026/03/28/reconnecting-balinese-manuscripts-with-local-voices-wikisami-university-workshops-in-bali/|volunteer-lead workshops]] to write Balinese Wikipedia articles about palm-leaf manuscripts (''lontar'') from the Leiden University Library collection. *'''Youth content creators''': Wikimedia Indonesia, together with the Wikimedia Foundation, delivered an [[diffblog:2026/04/06/asean-y-impact-content-creators-engage-with-the-wikimedia-movement/|introductory session on Wikipedia]] for young content creators representing all 11 ASEAN member states. *'''Legal and Safety Contacts''': The Wikimedia Foundation has created a single [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|"Legal and Safety Contacts" page]], to be linked in the footer of each wiki page. This will ensure that everyone has access to accurate and up to date Legal contact information. Insertion of the new links on different wikis will be done in stages, based on assessment of legal risk and necessity. *'''Building shared principals for the internet as a public good:''' The Global Advocacy team [https://wikimediapolicy.medium.com/a-shared-path-reinventing-an-internet-in-latin-america-that-serves-people-not-power-62b71c122ebf published a blog] with the Center for Studies on Freedom of Expression and Access to Information ([https://observatoriolegislativocele.com/en/ CELE]) and the Electronic Frontier Foundation ([https://www.eff.org/ EFF]) summarizing a workshop that brought together digital rights advocates from Latin America to dream of a "digital utopia." '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]''' <br /><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Wikidata API''': Wikidata’s structured knowledge [https://enterprise.wikimedia.com/blog/wikidata-api-endpoints-wikimedia-enterprise/ is now available] through Wikimedia Enterprise. *'''Annual Planning and global trends''': Join the [[m:Event:America APP call|America APP call]] on April 21 at 18:00 UTC. This meeting is an opportunity for the Latin American community to ensure that the region's voice helps shape the Wikimedia Foundation's work and priorities for the next fiscal year. The call will be in Spanish with interpretation into Portuguese and English. The [[m:Wikimedia EDs and Foundation meetings|last meeting]] between Wikimedia EDs and Foundation staff was dedicated to discuss global trends too. More discussions are [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration#On-Wiki|happening on-wiki]] and in [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration#Co-created Community spaces|community spaces]] around different regions and projects. *'''Futures Lab:''' The world is changing around us. As the Wikimedia movement navigates this moment over a hundred Wikimedians from different Wikimedia projects came together to deepen our understanding of how these trends are impacting our people and projects at the [[diffblog:/2026/04/09/inside-the-wikimedia-futures-lab-how-the-wikimedia-movement-is-responding-to-a-changing-internet/|Wikimedia Futures Lab.]] *'''Fundraising Hub:''' The Wikimedia Foundation has launched [[:en:Wikipedia:Fundraising/Fundraising Hub|Fundraising Hub]] on English Wikipedia. The first discussion you can participate in is about distributing fundraising banner on English Wikipedia throughout the year. '''Board and Board committee updates''' <br /><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Ombuds Commission''': Announcement of the [[m:Talk:Ombuds commission#Announcing the 2026 Ombuds Commission|2026 Ombuds Commission]], the small group of volunteers who investigate complaints about violations of the Privacy Policy, the Access to Nonpublic Personal Data Policy, the CheckUser Policy and the Oversight Policy. *'''Wikinews closure''': All Wikinews editions will be [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|closed]] and switched to read-only mode on May 4. Content will remain accessible, but no new edits or articles will be able to be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. '''Other Movement-curated newsletters & news''' <br /><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/7|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:10, 14 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30380476 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 8</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on April 10. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/08|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Graphics Cursor.png|right|thumb|150px|]] '''Highlights''' *'''Annual Planning''': The Wikimedia Foundation published the [[metawiki:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|draft Annual Plan]] for the coming fiscal year (2026&ndash;2027) which will focus on four main goals that directly respond to the external trends. The goals include increasing our reach, deepening engagement, protecting our projects and building speed and resilience to enable the change needed to respond to the internet being at an inflection point. Feedback welcome on [[metawiki:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|the talk page]] and [[metawiki:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration|many other places]]. *'''Global conversation''': A [[:m:Event:Global Call: Annual Planning Around the Puzzle Globe|global conversation about the Wikimedia Foundation Annual Plan]] will take place on May 7 at 5:00 PM UTC. *'''Sustainable reuse of Wikimedia content''': The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now in [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. It makes it easier to credit Wikimedia content fairly wherever it is used. It provides all information required by the [https://wikimedia-attribution.toolforge.org/ Wikimedia Attribution Framework] in a single, well-structured and easy-to-use endpoint, simplifying attribution for off-wiki reuse. Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Feedback on Article guidance''': Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature. This tool helps less-experienced editors create structured, policy-compliant Wikipedia articles. Review [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines] and share your feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Check out the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|step-by-step]] and [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|video]] instructions. *'''Games Hub available on Android''': The Games Hub is live in the Wikipedia app for Android. This new feature offers a space for users to find all available [[mw:Wikimedia Apps/Team/Games|games]] in one place, explore archives, and get updates on new games. It currently includes ''[[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/TriviaGame|Which Came First?]]'', with more games coming soon. *'''Update to Wikipedia app for iOS''': A major update to the Wikipedia app for iOS has rolled out, redesigning the interface to align with Apple’s latest “Liquid Glass” visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. *'''Confirming email addresses''': On several wikis, logged-in editors who haven’t [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] now see a banner encouraging them to do so. [[mw:Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Confirming the email address]] helps users restore account access if they lose it and receive messages about their accounts. It also provides an easy option to communicate with other users off-wiki if they choose. As of early 2026, about 62.9% of all registered Wikimedia [[metawiki:Help:Unified login|user accounts]] that have an email set had not confirmed it. *'''Testing mobile web page previews''': [[mw:Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Mobile page previews]] experiment was launched on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page previews are pop-ups that show a thumbnail, a lead paragraph, and a link to the full article to improve content discovery. It is already available on desktop and in the apps. *'''Account creation experiment''': [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account creation experiment]] is live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia targeting 10% of logged-out mobile web users. It looks at whether adding a button to create accounts in the mobile web header boosts new registrations and increases mobile users contributing to the wikis. *'''Experimenting with Hybrid Search on mobile apps''': The Hybrid Search [[mw:Readers/Information Retrieval/Phase 1|Phase 1 experiment]] on the Wikipedia Android app has concluded. It tested a combined keyword and meaning-based search methods to meet various information needs. The team is analyzing data and feedback, and will share insights and next steps soon. [[File:Android Explore Feed Top Read.png|right|thumb|150px|Top read element on the current Explore Feed on Android]] *'''Latest experiments''': See all live, upcoming, and completed [[metawiki:List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. One [[phab:T419916|upcoming experiment]] is testing a refreshed Explore Feed to make it easier for readers to discover interesting content and visit Wikipedia app more often. *'''Wikifunctions''': Wikifunctions crossed 4,000 functions, with [[f:Z33366|subtracting two complex numbers]] as the 4,000th function. Also, Abstract Wikipedia reached 1,000 articles. The article about the famous Indian Brahmin [[abstract:Q9045|Chanakya]] marked this milestone. *'''Reading lists now a beta feature''': New accounts are now opted into [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] by default on all Wikipedia wikis. This brings the "Save pages" feature to the web, which has been popular in mobile apps. For users in the beta, a "Save page" (bookmark) button appears in the toolbar on every page. The watch/unwatch (star) option moves to the tools menu. The "Watchlist" button in the top navigation shifts to the user menu. A new "Saved pages" button takes its place. In June, the feature will be available to all users and a user preference will be added to choose between two sets of buttons: Watch + Watchlist or Save + Saved list. The other set will be in the tool and user menus. *'''Structured Contents''': Article Images and Lists now in [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-article-images-and-lists/ Structured Contents payloads]. *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News weeks [[diffblog:2026/04/13/tech-news-2026-issue-16/|16]] and [[diffblog:2026/04/20/tech-news-2026-issue-17/|17]] include CodeMirror 6 being promoted out of beta on Tuesday, April 21. See also the 45 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Wikimedia Research Fund submissions in review:''' The submission period for this year's [[metawiki:Grants:Programs/Wikimedia Research & Technology Fund/Wikimedia Research Fund|Wikimedia Research Fund]] is now closed. The technical and internal reviews of [[metawiki:Category:Under review Wikimedia Research Fund applications in FY 2025-26|the proposals]] have begun. *'''Events and conferences''': Take a look at the different community events happening later this year: [[metawiki:ESEAP Conference 2026|ESEAP Conference]] (May 15-17), [[metawiki:WikiConference India 2026|WikiConference India]] (Sep 4-6), [[wcna:2026/Main Page|WikiConference North America]] (Sep 24-27), [[metawiki:Language Diversity Conference|Language Diversity Conference]] (Oct 2 to 4), [[metawiki:Queering Wiki 2026|Queering Wiki]] (Oct 23-25), [[metawiki:WikiArabia 2026|WikiArabia]] (Nov 6-8). *'''Around the puzzle globe in the America region''': More than 60 people joined [[metawiki:Event:America APP call|America call]] to discuss the annual plan and the global trends impacting the movement. Participants came from across the region, and the audience included a mix of affiliates from LATAM, online contributors, and users with extended rights. *'''Transparency Report:''' The Wikimedia Foundation published a [[foundationsite:who-we-are/transparency/2025-2/|transparency report]] covering July to December 2025. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board selection process''': The Wikimedia Foundation Board of Trustees is reviewing and improving [[metawiki:Wikimedia Foundation elections/2025/Debrief|how it selects new members]]. The goal is to ensure that there is the right mix of expertise and community representation on the board. Join the conversation and share your ideas on [[m:Talk:Wikimedia Foundation elections/2025/Debrief|the talk page]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/08|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 04:21, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30449136 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 9</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on April 25. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/09|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Highlights''' *'''Community Protection''': Wikimedia Foundation [[diffblog:2026/04/30/wikimedia-foundation-secured-governments-commitment-to-user-safety-privacy-and-content-integrity-ahead-of-administrative-registration-in-indonesia/|secured Indonesian government’s commitment]] to user safety, privacy, and content integrity ahead of administrative registration in Indonesia. *'''Stronger protections against bots''': Wikimedia Foundation is replacing our CAPTCHA with [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|a new approach]] to detect bad-faith activities without making things harder for users. *'''Transparency Report:''' The Wikimedia Foundation has published its latest [[foundationsite:who-we-are/transparency/2025-2/|Transparency Report]]. This provides an overview of the work to protect Wikimedia projects and support the volunteer communities who handle the majority of content requests. Our users trust us to protect their identities against unlawful disclosure, and we take this responsibility seriously, granting only 1 of 30 requests for disclosure we received from July to December 2025. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Wikipedia app Reading Challenge - Opt into challenge.png|right|thumb|150px|Mock-up of the Wikipedia app reading challenge.]] *'''Reading Challenge''': As part of the 25th birthday celebrations, Wikipedia Mobile Apps launched a limited-time feature, the [[mw:Wikimedia Apps/Team/25th Birthday Reading Challenge|25-day reading challenge with Baby Globe]]. This challenge encourages a daily habit of reading one Wikipedia article. The goal is to motivate users to come back to the app regularly. *'''Latest experiments''': One [[mw:Product Safety and Integrity/Incident Reporting System#April 2026: Trial on English Wikipedia|upcoming experiment]] is introducing the Incident Reporting System (IRS) to help contributors easily find the right place to seek help when facing harassment or other issues. See all live, upcoming, and completed [[m:List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. *'''Change in how new users are autoconfirmed''': The account age for [[m:Special:MyLanguage/Meta:Autoconfirmed users|autoconfirmed users]] will [[phab:T418484|now start]] from their first edit, not the registration date. This is to avoid exploitation by vandals. This change will only apply to wikis that require at least one edit for autoconfirmation. *'''Organized Reading lists''': All Wikipedia users with new accounts and those who activated the “automatically enable most beta features” option can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature. This lets you save articles for later reading and keep it organized in one place for easy access. *'''Thumbnail size preferences''': Default thumbnail size preference for article content is now [[phab:T424909|limited to three sizes]]: Small (180px), Regular (250px), and Large (400px). This change aims to improve performance and reduce strain on thumbnail services. Current preferences will shift to the nearest new size. *'''Wikifunctions''': To make the development of Abstract Wikipedia visible, the Foundation is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-05-02|requesting your input]]: which metrics about Abstract Wikipedia pages do you deem important? *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News weeks [[diffblog:2026/04/27/tech-news-2026-issue-18/|18]] and [[diffblog:2026/05/04/tech-news-2026-issue-19/|19]] include improvements on [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]]. See also the 62 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Annual Planning''': We welcome your [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|feedback]] on [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|the main talk page]] for the 2026–2027 draft Annual Plan and [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration|many other places]] for the coming fiscal year. *'''Wikimania''': Wikimania is a joyful event. It is a chance to celebrate our community and projects, share ideas and information, build connections among Wikimedians, and inspire and develop future projects. If you and your community are interested in hosting Wikimania in 2028 and 2029 submit an [[wmania:Wikimania:Expressions of Interest/Current call|expressions of interest]]. *'''Community Conferences''': The Foundation is supporting [[diffblog:2026/05/04/approved-wikimedia-conference-proposals-for-2026-round-2-continuing-to-connect-grow-and-learn-together/|15 strategic, diverse, and critical convenings]] taking place in 2026 and 2027, bringing together approximately 1800 Wikimedians across various regions, themes, and language communities. *'''Don't blink''': [[diffblog:2026/05/02/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-march-2026/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Wiki Loves Monuments''': The winners of the 2025 Wiki Loves Monuments photo contest [[foundationsite:news/2026/04/29/2025-wiki-loves-monuments-photo-contest/|are announced]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Enterprise''': How CivicLens Uses Wikidata APIs to [https://enterprise.wikimedia.com/blog/how-civiclens-uses-wikidata-apis/ Make Civic Data More Accessible]. '''Board and Board committee updates'''<br /><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Wikinews closure''': All Wikinews have been [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|closed]] and switched to read-only mode. Content will remain accessible, but no new edits or articles will be able to be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. *'''Affcom News''': Read [[m:Affiliations Committee/News|the latest issue of AffCom News (January-March 2026)]] to learn more about the latest news about the work of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee]]. *'''Model for affiliates to support contributors through tools''': The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. *'''Grantmaking''': The Global Resource Distribution Committee closed their request for feedback on [[m:Talk:Global Resource Distribution Committee#Request for feedback: What are the most significant challenges your community faces as it relates to resource distribution within the movement?|three initial questions about grantmaking]], and published their [[m:Talk:Global Resource Distribution Committee#GRDC update – April 2026|monthly update for April]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br /><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/09|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:58, 12 ਮਈ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30515701 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on May 8. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/10|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Highlights''' *'''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Community_Wishlist/Updates#May_20,_2026:_Community_Tech_becomes_a_program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community_Wishlist#Proposed_direction_for_Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. *'''Digital Public Goods''': The Wikimedia Foundation [[foundationsite:news/2026/05/13/wikimedia-foundation-joins-the-digital-public-goods-alliance/|has become a member]] of the Digital Public Goods Alliance (DPGA). *'''Better bot detection''': A [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]] on several Wikipedias, including English, French, and Japanese, showed it can effectively detect and deter bad-faith automated activity, on its own and by giving [[:w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Based on these results, hCaptcha will be rolled out across all wikis. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Attribution examples.png|right|thumb|200px|Example of the Attribution Framework recommendations.]] *'''A better way to give credit''': [[diffblog:2026/05/18/a-better-way-to-give-credit-introducing-the-wikimedia-attribution-framework-and-api/|The Wikimedia Attribution Framework and API]] makes it simple for developers to fairly credit volunteer contribution. When anyone encounters Wikimedia content, we want them to know that it comes from our projects, and they are invited to participate. *'''Baby Globe joins the Reading Challenge''': The Android and iOS Wikipedia apps released the [[foundationsite:news/2026/05/19/want-to-read-more-download-the-wikipedia-app/|25-day reading challenge]], to drive readers engagement through reading milestones. To track their reading streak during the challenge, users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. *'''Account security''': The Foundation is technically enforcing that all [[m:Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|privileges that enable users to take security- or privacy-sensitive actions]] can only be held by users who have enabled [[m:Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. Logging in with passkeys is quicker than logging in without two-factor authentication. In addition, logged-in users can see a banner encouraging them to confirm their email address. These changes secure individual accounts as well as communities and the wikis. *'''Incident reporting form''': The Foundation began a [[w:en:Wikipedia:Village pump (WMF)#Two-month trial of an incident reporting form|trial on English Wikipedia]] of the incident reporting form. 60% of unblocked logged-in users see a new Report button, allowing them to report conduct issues. *'''Encouraging account creation''': Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis this week. [[phab:T424595|The change]] will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. *'''Wikimedia Android App''': The Wikipedia Android App is at the [[mw:Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of redesigning its Home Feed. The new feed includes two tabs: ''Community,'' featuring refreshed Explore content, and ''For You,'' with personalized reading recommendations based on reader interests and activity. The ''For You'' feed refreshes daily with updated suggestions. *'''Better discovery of images''': The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature was rolled out for all Wikipedias on mobile following two successful experiments. The beta feature will include a carousel of all an article’s images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader Growth/Image Browsing#Phase 2.1 beta feature|exclude images from the article’s carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. *'''Reading Lists feature''': The Foundation is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18 on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and will run for a month. [[File:Quote share design mockup.png|right|thumb|200px|A design mockup of what the share card looks like.]] *'''Testing Suggestion Mode''': [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure its impact on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. It will also evaluate the feature’s impact on editor retention and monitor changes in revert and block rates. *'''Wikifunctions now supports Wikidata references''': References in Wikidata statements are now [[f:Wikifunctions:Status updates/2026-05-08|available on Wikifunctions]], and you now can use external links in [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-06|Wikifunctions-generated citations]]. This allows the use of more than 1.3 billion references available in Wikidata and adding them as citations to individual statements in Abstract Wikipedia. *'''Pilot wikis adopting Abstract Wikipedia:''' The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. *'''Latest experiments''': An [[m:List of experiments in Product and Technology|upcoming experiment]] is testing whether we can serve readers better when a footnote click in read mode shows the full bibliographic information rather than flying them to the reference list. See all live, upcoming, and completed [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News weeks [[diffblog:2026/05/11/tech-news-2026-issue-20/|20]], [[diffblog:2026/05/18/tech-news-2026-issue-21/|21]], [[diffblog:2026/05/25/tech-news-2026-issue-22/|22]], [[diffblog:2026/06/01/tech-news-2026-issue-23/|23]] include an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Share Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles and share them online See also the 92 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Tech blog moved to Diff''': The [[diffblog:2026/05/28/a-diff-tech-blog/|migration of the Techblog to Diff]] is now complete: 138 posts going back over a decade have been successfully migrated. Diff is now happy to welcome technology-focused blog posts with renewed vigor. *'''What’s new in the Wikipedia Library''': Access to the American Psychological Association was renewed and collections from the Harvard Business Review and Swiss Media Database (Swissdox) are now available to editors who are eligible for [[diffblog:2026/05/31/whats-new-in-the-wikipedia-library-jan-mar-2026/|The Wikipedia Library]]. *'''New course on WikiLearn''': [[diffblog:2026/05/29/a-new-online-course-for-researchers-who-want-to-make-their-field-more-visible-on-wikipedia/|A free self-paced online course]], designed for researchers who want to make their field more visible on Wikipedia, was launched on WikiLearn. Share "[https://learn.wiki/courses/course-v1:WikimediaFoundation+WR001+2026/about Wikipedia for Researchers]” if you work with early-career researchers, teach in an academic institution, or support open knowledge communities. *'''Wiki Mentor Africa:''' The first edition of [[diffblog:2026/05/29/wiki-mentor-africa-women-tech-summit-a-story-of-learning-confidence-and-community/|Wiki Mentor Africa - Women Tech Summit]] brought together over 315 registered participants across Africa to learn, explore, and grow in tech together. *'''Let's Connect Learning Clinic''': If you missed it, you can now [https://www.youtube.com/watch?v=lnjFIQVJVnU watch the recording] of the Let's Connect Learning Clinic "How to support up-and-coming groups in the movement as a long-time Wikimedian" with Wikimedistas El Salvador. *'''Community Conferences''': Registration for [[diffblog:2026/06/02/wikiconference-north-america-registration-opens-on-june-3/|WikiConference North America]] and [[diffblog:2026/05/30/call-for-self-funded-registration-now-open-queering-wiki-conference-2026/|Queering Wiki Conference]] is now opened. [[diffblog:2026/05/15/programme-submissions-call-for-speakers-for-the-queering-wiki-2026-conference-is-now-open/|Call for Speakers]] for the Queering Wiki is also opened until June 30. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Sharing the Form 990s:''' The Wikimedia Foundation and the Wikimedia Endowment published their Form 990s, covering the fiscal year that ran from July 2024 to June 2025. The Form 990 is an annual form required of all nonprofit organizations in the United States. You can read the [[diffblog:2026/05/18/sharing-the-wikimedia-foundation-and-wikimedia-endowment-fiscal-year-2024-2025-form-990s/|highlights]] on [[m:IRS tax related information/2024 Wikimedia Foundation Form 990 Frequently Asked Questions|Form 990 for the Foundation]] and [[m:Wikimedia Endowment reports/Financial/Form 990/2024-2025 - frequently asked questions|Form 990 for the Endowment]] on Meta-Wiki. *'''Wikimedia Enterprise''': Wikimedia Enterprise's free API accounts gets [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api/ a substantial upgrade] across the Snapshot and On-demand APIs, including free access to Structured Contents Snapshots. *'''Structured Contents''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/how-databricks-parsed-wikipedia-to-markdown-with-python/ How Databricks Parsed Wikipedia] to Markdown with Python. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board selection process''': The Wikimedia Foundation Board of Trustees is reviewing and improving [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Debrief|how it selects new members]]. The goal is to ensure that there is the right mix of expertise and community representation on the board. Join the conversation on [[m:Event:Board Selection Process Conversation - June 2026|16 June at 17:00 UTC]], and share your ideas on [[m:Talk:Wikimedia Foundation elections/2025/Debrief|the talk page]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/10|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. If you have feedback or suggestions about the bulletin, let us know at foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org. For questions about the Wikimedia Foundation's work, [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Contact us|contact us]]! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:31, 9 ਜੂਨ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30647051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on June 5. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/11|translate]].''</div> ---- '''Highlights''' [[File:Baby Globe in Paris.gif|thumb|150px|The Wikimania program [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/schedule/ is now live]!]] *'''Community Wishlist''': Weigh in on proposals and open questions on how the [[m:Community_Wishlist/Updates#June_17,_2026:_Wishlist_program_in_the_future|wishlist will operate in the future.]] *'''Simplifying account creation:''' The Foundation is working on improving the [[diffblog:2026/06/11/wikipedias-account-creation-process-is-broken/|account creation process]] to reduce potential friction for newcomers to create an account. Improvements include making "Create Account" icon more prominent on mobile, simplifying the registration form, and introducing real-time username validation. *'''New U4C members elected:''' The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) has [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2026/Results|new members]] and has two remaining vacancies in Middle East & North Africa and Sub-Saharan Africa. *'''Wikimania conference program''': The Wikimania 2026 program is [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/schedule/ now live]! Take a moment to review the program, and, if you are logged in, you can mark your "must see” sessions with a star to start building your personal schedule. Register for [https://wikimedia.eventyay.com/wm/wikimania2026/#tickets a virtual ticket] here, if you haven't signed up yet. *'''Neutral Point of View''': [[m:Special:MyLanguage/Proposed_baseline_NPOV_standard|A proposal for a baseline NPOV standard]] for Wikipedias that do not have one was published, with [[m:Talk:Proposed_baseline_NPOV_standard|a community discussion]] open until July 15, 2026. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Phase 1 Feed - Community Tab.jpg|thumb|250px|Screenshot showing the Explore Feed refresh in the Wikipedia app (from the Community tab entry point)]] *'''App Explore feed''': The [[mw:Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|redesigned App Explore feed]], now called "Home", has been released to all Android users. The update introduces a refreshed feed experience along with the first set of new content modules, including Did You Know, Places of Interest, Random Article, and a new end-of-feed experience. Additional content and improvements are planned in future releases. *'''Wikipedia games''': The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia’s “On This Day” content and challenges readers to guess which of two events happened first. *'''Reusing references''': [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, has been rolled out to [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia following a successful pilot phase. *'''Article guidance''': The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:en:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. *'''Mobile Page Previews''': The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded with the decision not to roll out the feature. The results showed no statistically significant impact on reader retention – the primary success metric. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. *'''Wikifunctions''': You can now [[f:Wikifunctions:Status updates/2026-06-05|add images]] to Abstract Wikipedia and the loading and display of test results when viewing Functions has been improved. *'''Wikidata''': The Foundation is migrating the [[d:Wikidata:SPARQL query service|Wikidata Query Service]] (WDQS) away from the Blazegraph backend since it no longer scales efficiently with Wikidata’s growth. The migration will take place in several phases. Here is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update#Migration Phases (more detail to come)|the timeline]]. *'''Growth features:''' Growth features are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]!''' ''' Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration, but this update enables access to Mentorship ([[mw:help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). *'''Mentors' management''': The Growth team will soon provide a system to automatically suspend or remove inactive mentors from the [[mw:help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|list of mentors]]. Communities can already start configuring the process in the Community Configuration. *'''Collaborative''' '''Contributions''': If you need help setting up the Collaborative Contributions and the Goal setting features, check out these [[c:Category:Collaborative contributions video guides|video guides]]. These features allow you to view which edits are made during an event and allows the group to track progress against a goal with a public progress bar. [[mw:Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions|Learn more]]. *'''Latest experiments''': An [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|upcoming experiment]] is testing whether we can serve readers better when a footnote click in read mode shows the full bibliographic information rather than flying them to the reference list. See all live, upcoming, and completed [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News week [[diffblog:2026/06/08/tech-news-2026-issue-24/|24]] and [[diffblog:2026/06/15/tech-news-2026-issue-25/|25]] include how the [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] is [[phab:T399175|being updated.]] Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. See also the 62 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br /><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Digital Safety''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation/Legal/Community_Resilience_and_Sustainability/Human_Rights/Office_Hours_FY25/26_Q4|Join a conversation about Using AI Safely.]] It'll explore risks & concerns of using AI tools in personal and organisational contexts and practical strategies to reduce those risks. It will take place at 03:30 UTC & 14:30 UTC on June 26. This session is not about using AI to edit Wikipedia. It's focused entirely on safe personal and organisational use. *'''Don't Blink''': Read [[diffblog:2026/06/06/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-april-2026/|the latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. Highlights include exploring the implications that new child safety regulations have on privacy online. *'''Grantmaking strategy & Affiliate model''': Members of the [[m:Global_Resource_Distribution_Committee|Global Resources Distribution Committee]] (GRDC) and the [[m:Affiliations_Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] met to advance two key movement initiatives: the development of a new Grantmaking strategy and a refreshed Affiliate Model. They produced initial proposals and advanced work on both initiatives ahead of broader conversations planned for Wikimania 2026. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/how-simppl-fact-checks-social-media/ SimPPL Uses Wikimedia Enterprise] to Map Online Conversations and Fact-Check Social Media. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/11|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. If you have feedback or suggestions about the bulletin, let us know at foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org. For questions about the Wikimedia Foundation's work, [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Contact us|contact us]]! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:38, 23 ਜੂਨ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30717735 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on June 19. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/12|translate]].'' This edition uses the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|new annual plan goals]] for this fiscal year (July 2026–June 2027).</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Highlights''' *'''Wikipedia 25''': Wikipedia's 25th birthday was celebrated with various projects designed to grow awareness and support for Wikipedia and the people who make it possible. This includes the virtual birthday event on January 15, which garnered 10,000 live viewers and 15,000 reactions. Find more details on all related projects and results in [[m:Wikipedia 25/Results|the program report]]. *'''Sustainable use of Wikimedia infrastructure''': A valid user-agent string will now be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. *'''Increasing account creation''': [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|The experiment]] providing direct access to “Create account” and “Log in” actions on mobile increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality. The feature will now be [[phab:T428220|rolled out to all wikis]] on mobile web. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Engage|Engage]]'''<br/><small>''See also: [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]&nbsp;· [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]''</small> [[File:Sub-referencing – add details to a main reference.png|thumb|250px|With Sub-referencing editors can reuse and add details to a main reference.]] *'''Add A Link''': The Foundation deployed [[mw:Help:Suggestion mode#Add a link|Add A Link]] as a default-on suggestion within [[mw:VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]]. It is now launched on all wikis to all editors who have opted in to the Suggestion Beta Feature. *'''Reusing references''': [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], the new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, was deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions. *'''Wikifunctions''': Check out [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-06-26|the 71 new functions]] with implementations to get a taste of what functions have been created. *'''Range calculator''': The special page [[m:Special:RangeCalculator|Special:RangeCalculator]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. *'''Captcha verification''': Abuse filters that are set to “require CAPTCHA verification” now [[phab:T402595|also affect users]] with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. *'''Latest experiments''': An [[mw:Readers/Reader Experience/WE 3.5.5 Donor badge experiment|upcoming experiment]] is testing two variations of a "thank you" badge shown to donors after a recent donation to deepen the relationship between donors and the Wikimedia movement. See all live, upcoming, and completed [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. *'''Account security on private wikis''': [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|Two-factor authentication]] will become mandatory for user accounts on private wikis. This will protect private information from being exposed by an account with a compromised password. *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News week [[diffblog:2026/06/24/tech-news-2026-issue-26/|26]] and [[diffblog:2026/06/29/tech-news-2026-issue-27/|27]] include users will now get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. See also the 65 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. *'''Team Challenges''': The core organizing team for Wikimania is introducing [[diffblog:2026/06/24/team-challenges-new-perspectives-and-innovation-at-wikimania-2026/|Team Challenges]], a different approach to Wikimania Hackathon. This year, Wikimedians and professionals from other fields will join forces to undertake one of the 2026 technical challenges. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Enable|Enable]]'''<br/><small>''See also: [[m:Research:Newsletter|Research newsletter]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Wikimedia Hackathon''': A look at the [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|2026 edition of Wikimedia Hackathon]] which brought together 216 participants from 29 countries building, collaborating, and shaping the future together. *'''Wikimedia Hubs''': The [[m:Grants:Wikimedia Hub Fund|Hub Fund]] will [[diffblog:2026/06/29/hub-fund-and-hub-piloting-a-look-back-and-whats-ahead/|pause funding for new pilots]] in fiscal year 2026–2027 to align with the work on the Ecosystem of Movement Organizations and the Global Resource Distribution Committee. Existing pilots in transition will be offered an additional year of funding. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Protect|Protect]]'''<br/><small>''See also: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]]&nbsp;· [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter]&nbsp;· [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Open Knowledge And Digital Rights''': Wikimedians shared [[diffblog:2026/06/29/bridging-open-knowledge-and-digital-rights-reflections-from-drif-2026-and-the-wikimedia-community/|their reflections]] on how Digital Rights and Inclusion Forum reinforced the role of our movement within broader digital rights conversations. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Goals/Reach|Reach]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]''</small> *'''Journalism Award''': Wikimedia Foundation [[foundationsite:news/2026/06/24/african-journalists-open-the-knowledge-awards-icfj-wikimedia/|announced]] three journalists from Africa as recipients of the [https://www.icfj.org/our-work/open-knowledge-journalism-awards Open the Knowledge Journalism Awards,] run in partnership with the [https://www.icfj.org/ International Center for Journalists] (ICFJ). The awards celebrate the essential role journalists play in creating well-researched articles that volunteer editors can use as source materials to develop content on Wikipedia and other Wikimedia projects. In total, 320 submissions were received from 40 African countries. '''Other Movement-curated newsletters & news'''<br/><small>''[[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l'actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[m:Newsletters|other newsletters]]''</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/foundation-bulletin.lists.wikimedia.org/ Receive the bulletin by email] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/12|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. If you have feedback or suggestions about the bulletin, let us know at foundationbulletin@wikimedia.org. For questions about the Wikimedia Foundation's work, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Contact us|contact us]]! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:54, 7 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30775782 --> 4e8h1rdextl9s0hr4rn6x9wqexqib6s 0 64563 842058 811529 2026-07-07T17:08:33Z ਹਰਸਿਮਰਨ ਥਿੰਦ 60996 /* */ 842058 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸੁਨਾਮ | other_name = ਸੁਨਾਮ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ | nickname = | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.128238|N|75.805314|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = 1999 | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 231 | population_total = 51024 | population_as_of = 2011 ਜਨਗਣਨਾ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ | demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]] | utc_offset1 = +5:30 | parts_type = [[ਬਲਾਕ]] | parts = ਸੁਨਾਮ | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]] | postal_code = 148028 | area_code_type = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ | registration_plate = PB:13/ PB:44 | website = www.sunamhelpline.com | area_code = 01676****** | blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = [[ਸੰਗਰੂਰ]] }} '''ਸੁਨਾਮ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸੰਗਰੂਰ]] [[ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ [[ਮਿਊਂਸੀਪਲ ਕੌਂਸਲ]] ਹੈ। [[ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਸੁਨਾਮ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਜਸ਼ ਸੁਨਾਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। '''ਸੁਨਾਮ''' ਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਇਆ? ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ 'ਸੁਨਾਮ' ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮੱਤ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ "ਸੋਨਾ ਗੁਜਰੀ" ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ, ਕੁਝ "ਸੋਮਨ ਪਾਲ" ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ, ਕੁਝ ਇਸ ਦੀ ਧਰਤੀ "ਉੱਠ ਦੀ ਕੋਹਾਨ(ਪਿੱਠ)" ਵਰਗੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਕੁਝ ਸੁਨਾਮ ਭਾਵ "ਸ਼ੁਭ-ਨਾਮ" ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੋਨਾ ਗੁਜਰੀ ਵਾਲੀ ਕਥਾ:-                                         ਸੋਨਾ ਗੁਜਰੀ ਦੇ ਹੁਸਨ ਦੀ ਧਾਕ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਮਗਰੋਂ ਸੋਨਾ ਨੂੰ ਭੇਂਟ ਕਰ ਗਿਆ ਤੇ ਸੋਨਾ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਗੜ ਕੇ ਸੁਨਾਮ ਬਣਿਆ। ਸੋਮਨ ਪਾਲ ਵਾਲੀ ਕਥਾ:-                                      ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਸੋਮਨ ਪਾਲ ਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸੋਮਨ ਤੋਂ ਸੋਨਮ ਤੇ ਫਿਰ ਸੁਨਾਮ ਬਣਿਆ। ਕੁਤਬਦੀਨ ਐਬਕ ਵਾਲੀ ਕਥਾ:-                                               ਸੁਨਾਮ ਦਾ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੈ "ਉੱਠ ਦੀ ਕੋਹਾਨ" ਹੈ ਭਾਵ ਉੱਚੀ ਨੀਵੀਂ ਧਰਤੀ। ਜਦੋਂ ਕੁਤਬਦੀਨ ਐਬਕ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉੱਠ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵਾਂਗ ਉੱਚੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਨਾਮ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ ਵੀ ਜੇਕਰ ਸੁਨਾਮ ਦੀ ਦਿੱਖ ਕਿਸੇ ਦੂਰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੇਖੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਤੱਥ ਠੀਕ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਨਾਮ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਤੱਥ:-                                     ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸੁਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ  ਸ਼ੁਭ-ਨਾਮ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸੇ ਧਾਰਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਇਹ ਨਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।                                         ==ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ== ਸੁਨਾਮ ਸ਼ਹੀਦ [[ਊਧਮ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ,ਜਿਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗਵਰਨਰ,[[ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ]] ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਮਾਈਕਲ ਓ ਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ [[ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ]] ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ। ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ [[ਸੁਨਾਮ|ਸੁਨਾਮ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਸੰਗਰੂਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਤੋ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ==ਕਿਲ੍ਹਾ== ਸ਼ਹਿਰ ਸੁਨਾਮ ਦਾ ਕਿਲਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਲਾ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਬਣਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕ [[ਬਲਬਨ]] ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਸੀ। ਸਮੇਂ- ਸਮੇਂ ਕਾਬਜ਼ ਰਹੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਇਸ ਕਿਲੇ ’ਤੇ ਰਿਹਾ। [[ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਲਾ ਉਸ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਿਹਾ ਤੇ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਜਿੰਦ ਕੌਰ|ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦ ਕੌਰ]] ਨੇ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਇਸ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਜਦੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਦੋਂ ਸੁਨਾਮ ਨੂੰ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਇੱਥੇ ਇਹ ਕਿਲਾ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੀ ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਬਣਵਾਈ ਸੀ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2014/01/%E0%A8%96%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A8%B0-%E0%A8%AC%E0%A8%A3%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%9C%E0%A8%BE-%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%BE-%E0%A8%B9%E0%A9%88-%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%AE/ ਖੰਡਰ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਸੁਨਾਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਲਾ - ਬੀਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਨਭੌਰੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ 21 ਜਨਵਰੀ 2014]</ref> ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਕਚਿਹਰੀ ਕਿਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਸਮਾਧ ਬਾਬਾ ਭਾਈ ਮੂਲ ਚੰਦ ਸਾਹਿਬ== ਇਹ ਸੁਨਾਮ ਦੀ ਉਹ ਜਗਾਹ ਹੈ ਜਿਸ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਹਨ । * ਸੁਨਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ: * ਮਾਤਾ ਮੋਦੀ ਮੰਦਰ * ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ * ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ ਮੰਦਰ * ਸੂਰਜ ਕੁੰਡ * ਸੀਤਾ ਸਰ ਮੰਦਰ * ਗੀਤਾ ਭਵਨ * ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ==ਸੀਤਾਸਰ== ਇਹ ਇੱਕ 80 ਬਿਘਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਰੋਵਰ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਥੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਧੋਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਵੀ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤਾਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਧੋਣ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਕੁੰਭ ਦਾ ਮੇਲਾ ਸੁਨਾਮ ਦੇ ਸੀਤਾਸਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਉਹਨੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਪਰ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਮੰਦਿਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਹ ਸਰੋਵਰ ਸੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਕੇਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ==ਗੁਰਦੁਆਰੇ== ਸੁਨਾਮ ਵਿਖੇ 10 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵੱਡਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮਸਤੂਆਣਾ ਵਲੋਂ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਕੂਲ == {|class="Guru Gobind Singh public school |- ! style="width:325px;"|ਨਾਮ ! style="width:325px;"|ਕਿਸਮ |- style="background:#ddd;" | colspan="4" style="text-align:center;"| ਸਕੂਲ |- 42&nbsp;km |- |ਆਦਰਸ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ |ਅਰਧ ਸਰਕਾਰੀ |- | ਮਾਡਲ ਬੇਸਿਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ |ਨਿਜੀ |- |ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ |ਨਿਜੀ |- |ਰੋਸਮੈਰੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ |ਨਿਜੀ |- |Dr.Gagandeep rotary public school |ਨਿਜੀ |- |ਗੋਰਮੈਂਟ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ (ਲਡ਼ਕੇ) |ਸਰਕਾਰੀ. |- |ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਸਕੂਲ |ਨਿਜੀ. |- |ਗੋਰਮੈਂਟ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ (ਲੜਕੀਆਂ) |ਸਰਕਾਰੀ. |- |ਚਾਈਲਡ ਕੇਅਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ |ਨਿਜੀ |- |ਟੋਰਨ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ |ਨਿਜੀ |- |ਸਰਵਿਤਕਾਰੀ ਆਦਰਸ਼ ਵਿਦਿਆ ਮੰਦਰ | |- |ਸ਼੍ਰੀ ਅੱਤਮ ਵੱਲਭ ਜੈਨ ਸਕੂਲ |ਨਿਜੀ |- |- |ਨਿਜੀਸ਼੍ਰੀ ਸੂਰਜਕੁੰਡ ਸਰਵਵਿਤਕਾਰੀ ਵਿਦਿਆ ਮੰਦਰ | |}ਅਕੇਡੀਆ ਵਰਲੜ ਸਕੂਲ, ਸੁਨਾਮ।<br /> === ਹਿੰਦੂ ਸਭਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸੁਨਾਮ === ਇਹ ਸੁਨਾਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪਬਲਿਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਸਭਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸੁਨਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 19 ਫਰਵਰੀ 1948 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਰਤਾ ਰਾਮ ਜਿੰਦਲ 1965 ਤੋਂ 1992 ਤਕ ਲਗਭਗ 30 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਕੂਲ 100 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ 2000 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ 1973 ਵਿਚ ਮਨਾਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਉਮਰਾਓ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਹਾਲ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੂ ਸਭਾ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। === ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਸੁਨਾਮ === ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਸੁਨਾਮ ਕਾਲਜ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ, ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ (ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਨਾਨ ਮੈਡੀਕਲ), ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਇਨ ਹਿਸਟਰੀ, ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਇਨ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ, ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਅਤੇ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਨੈਟਵਰਕਿੰਗ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿਚ ਡਰੈੱਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮਾ। === ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਡੈਂਟਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ, ਸੁਨਾਮ === ਸ.ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਅਰੋੜਾ ਸਾਬਕਾ.ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਮਾਰ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਲਗਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਰੱਖੀ ਸੀ,ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਨਾਮ ਵਿਖੇ ਡੈਂਟਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ। 4 ਅਗਸਤ 1996 ਨੂੰ,ਸ਼.ਅਸ਼ੋਕ ਬਾਂਸਲ ਐਡਵੋਕੇਟ ਅਤੇ ਡਾ.ਵਿਕਰਮ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਲ 1997 ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਡੈਂਟਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਅੱਜ ਕਾਲਜ ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਦੰਦ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਰਵ ਉੱਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। (ਬੀਡੀਐਸ ਅਤੇ ਐਮਡੀਐਸ ਕੋਰਸ) ਪੂਰੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਕੱਠਿਆਂ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 40 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਇਥੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਲਜ ਲਗਭਗ 17 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਚਾਰ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇਮਾਰਤ ਹੈ ਜੋ ਪਟਿਆਲਾ-ਬਠਿੰਡਾ ਰੋਡ, ਸੁਨਾਮ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਮੁਕਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। === ਹਿੰਦੂ ਸਭਾ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ, ਸੁਨਾਮ === ਇਹ ਕਾਲਜ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਹ ਕਾਲਜ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ ਆਰਟਸ, ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। '''ਲਾਇਬਰੇਰੀ''' ਸੁਨਾਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਨਿਆ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ,ਪੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਗੇਟ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਸਵੇਰੇ 8 ਵਜੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਤੱਕ ਖੁੱਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ==ਮੁਸਲਿਮ ਬਰਾਦਰੀ== [[File:Peer Banna Banoi, Sunam.jpg|thumb|Peer Banna Banoi, Sunam]] ਵਿਭਾਜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਨਾਮ ਦੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਆਬਾਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਜੇ ਸੁਨਾਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੀਰ ਹੋਰ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਦੇ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੁੱਲ 100 ਹੁੰਦੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] cq9kfjryuac8d60ephn1fsimu8v1hta 842059 842058 2026-07-07T17:35:30Z ਹਰਸਿਮਰਨ ਥਿੰਦ 60996 /* */ 842059 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸੁਨਾਮ | other_name = ਸੁਨਾਮ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ | nickname = | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.128238|N|75.805314|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = 1999 | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 231 | population_total = 51024 | population_as_of = 2011 ਜਨਗਣਨਾ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ | demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]] | utc_offset1 = +5:30 | parts_type = [[ਬਲਾਕ]] | parts = ਸੁਨਾਮ | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]] | postal_code = 148028 | area_code_type = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ | registration_plate = PB:13/ PB:44 | website = www.sunamhelpline.com | area_code = 01676****** | blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = [[ਸੰਗਰੂਰ]] }} '''ਸੁਨਾਮ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸੰਗਰੂਰ]] [[ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ [[ਮਿਊਂਸੀਪਲ ਕੌਂਸਲ]] ਹੈ। [[ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਸੁਨਾਮ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਜਸ਼ ਸੁਨਾਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। '''ਸੁਨਾਮ''' ਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਇਆ? ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ 'ਸੁਨਾਮ' ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਕਈ ਮੱਤ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ "ਸੋਨਾ ਗੁਜਰੀ" ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ, ਕੁਝ "ਸੋਮਨ ਪਾਲ" ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ, ਕੁਝ ਇਸ ਦੀ ਧਰਤੀ "ਉੱਠ ਦੀ ਕੋਹਾਨ(ਪਿੱਠ)" ਵਰਗੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਕੁਝ ਸੁਨਾਮ ਭਾਵ "ਸ਼ੁਭ-ਨਾਮ" ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੋਨਾ ਗੁਜਰੀ ਵਾਲੀ ਕਥਾ:-                                         ਸੋਨਾ ਗੁਜਰੀ ਦੇ ਹੁਸਨ ਦੀ ਧਾਕ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਰੀ ਇਸ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਮਗਰੋਂ ਸੋਨਾ ਨੂੰ ਭੇਂਟ ਕਰ ਗਿਆ ਤੇ ਸੋਨਾ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਗੜ ਕੇ ਸੁਨਾਮ ਬਣਿਆ। ਸੋਮਨ ਪਾਲ ਵਾਲੀ ਕਥਾ:-                                      ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਸੋਮਨ ਪਾਲ ਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸੋਮਨ ਤੋਂ ਸੋਨਮ ਤੇ ਫਿਰ ਸੁਨਾਮ ਬਣਿਆ। ਕੁਤਬਦੀਨ ਐਬਕ ਵਾਲੀ ਕਥਾ:-                                               ਸੁਨਾਮ ਦਾ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਹੈ "ਉੱਠ ਦੀ ਕੋਹਾਨ" ਹੈ ਭਾਵ ਉੱਚੀ ਨੀਵੀਂ ਧਰਤੀ। ਜਦੋਂ ਕੁਤਬਦੀਨ ਐਬਕ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉੱਠ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵਾਂਗ ਉੱਚੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਨਾਮ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ ਵੀ ਜੇਕਰ ਸੁਨਾਮ ਦੀ ਦਿੱਖ ਕਿਸੇ ਦੂਰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੇਖੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਤੱਥ ਠੀਕ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਨਾਮ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਤੇ ਵਸਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਤੱਥ:-                                     ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸੁਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ  ਸ਼ੁਭ-ਨਾਮ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸੇ ਧਾਰਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਇਹ ਨਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ।                                         ==ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ== ਸੁਨਾਮ ਸ਼ਹੀਦ [[ਊਧਮ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ,ਜਿਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗਵਰਨਰ,[[ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ]] ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਮਾਈਕਲ ਓ ਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ [[ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ]] ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ। ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ [[ਸੁਨਾਮ|ਸੁਨਾਮ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਸੰਗਰੂਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਤੋ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ। ==ਕਿਲ੍ਹਾ== ਸ਼ਹਿਰ ਸੁਨਾਮ ਦਾ ਕਿਲਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਲਾ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਬਣਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕ [[ਬਲਬਨ]] ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਸੀ। ਸਮੇਂ- ਸਮੇਂ ਕਾਬਜ਼ ਰਹੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਇਸ ਕਿਲੇ ’ਤੇ ਰਿਹਾ। [[ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ]] ਨੇ ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਲਾ ਉਸ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਿਹਾ ਤੇ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਜਿੰਦ ਕੌਰ|ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦ ਕੌਰ]] ਨੇ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਇਸ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਜਦੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਦੋਂ ਸੁਨਾਮ ਨੂੰ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਇੱਥੇ ਇਹ ਕਿਲਾ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੀ ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਬਣਵਾਈ ਸੀ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2014/01/%E0%A8%96%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A8%B0-%E0%A8%AC%E0%A8%A3%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%9C%E0%A8%BE-%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%BE-%E0%A8%B9%E0%A9%88-%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%AE/ ਖੰਡਰ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਸੁਨਾਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਿਲਾ - ਬੀਰ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਨਭੌਰੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ 21 ਜਨਵਰੀ 2014]</ref> ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਕਚਿਹਰੀ ਕਿਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਸਮਾਧ ਬਾਬਾ ਭਾਈ ਮੂਲ ਚੰਦ ਸਾਹਿਬ== ਬਾਬਾ ਭਾਈ ਮੂਲ ਚੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ: 1648 ਈ. (1705 ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਮਤ) ਬਠਿੰਡਾ ਵਿਖੇ ਲਾਲਾ ਸਿਧੀ ਚੰਦ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਦੇ ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਜੀ ਸਨ। ਆਪ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਭਾਈ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਨ। ‘ਗੰਢ ਮੂਲਾਂ' ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪੰ. ਗੋਕਲ ਚੰਦ ਨੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਾਂ ਮੂਲ ਚੰਦ ਰੱਖਿਆ। ਬਾਬਾ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਮੂਲ ਚੰਦ ਨੂੰ 'ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ' ਆਖ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਮੂਲ ਚੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨਾਂ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੋਇਆ। ਬਾਬਾ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਮੂਲ ਚੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਿਧੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕੀਤੇ: ਸਵਾ ਗਿਲਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਮਾਣ ਕਿ ਚੋਟੀ ਕੇ ਸਿਰ ਕੇਸ। ਅਤਿ ਸਪੈਦ ਜਤ ਜਨਮ ਹੈ, ਅਸ ਹੁਇ ਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ੇਸ। ( ਭਾਵ: ਤੇਰੇ ਘਰ ਚਿੱਟੀ ਬੋਦੀ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ) ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਤੇ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ।     ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਭਾਈ ਮੂਲ ਚੰਦ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਛਾਜਲੀ, ਚੱਠੇ, ਭੀਖੀ, ਸੰਗਰੂਰ, ਲੌਂਗੋਵਾਲ,  ਭਾਈ ਕੀ ਪਸ਼ੋਰ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ, ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ, ਧਨੌਲਾ, ਸਹਿਣਾ, ਬੱਲਰਾਂ, ਬਰਨਾਲਾ ਆਦਿ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ।     1694 ਈ. ਨੂੰ ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ ਸੁਨਾਮ ਆ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਸੁਨਾਮ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਨਤਾ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਸੁਨਾਮ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਆਸਥਾ ਹੈ।    1733 ਈ. ਨੂੰ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਸਕਾਰ ਬਾਬਾ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਸਮਾਧ ਨੇੜੇ ਭਾਵ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਲਿਆ ਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੁਨਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ: * ਮਾਤਾ ਮੋਦੀ ਮੰਦਰ * ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ * ਸੰਤੋਸ਼ੀ ਮਾਤਾ ਮੰਦਰ * ਸੂਰਜ ਕੁੰਡ * ਸੀਤਾ ਸਰ ਮੰਦਰ * ਗੀਤਾ ਭਵਨ * ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ==ਸੀਤਾਸਰ== ਇਹ ਇੱਕ 80 ਬਿਘਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਰੋਵਰ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੀਤਾ ਮਾਤਾ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਥੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਧੋਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਵੀ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤਾਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਧੋਣ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਕੁੰਭ ਦਾ ਮੇਲਾ ਸੁਨਾਮ ਦੇ ਸੀਤਾਸਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਉਹਨੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉਪਰ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਮੰਦਿਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਹ ਸਰੋਵਰ ਸੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਕੇਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਵਿਚੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ==ਗੁਰਦੁਆਰੇ== ਸੁਨਾਮ ਵਿਖੇ 10 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵੱਡਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮਸਤੂਆਣਾ ਵਲੋਂ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਕੂਲ == {|class="Guru Gobind Singh public school |- ! style="width:325px;"|ਨਾਮ ! style="width:325px;"|ਕਿਸਮ |- style="background:#ddd;" | colspan="4" style="text-align:center;"| ਸਕੂਲ |- 42&nbsp;km |- |ਆਦਰਸ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ |ਅਰਧ ਸਰਕਾਰੀ |- | ਮਾਡਲ ਬੇਸਿਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ |ਨਿਜੀ |- |ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ |ਨਿਜੀ |- |ਰੋਸਮੈਰੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ |ਨਿਜੀ |- |Dr.Gagandeep rotary public school |ਨਿਜੀ |- |ਗੋਰਮੈਂਟ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ (ਲਡ਼ਕੇ) |ਸਰਕਾਰੀ. |- |ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਸਕੂਲ |ਨਿਜੀ. |- |ਗੋਰਮੈਂਟ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ (ਲੜਕੀਆਂ) |ਸਰਕਾਰੀ. |- |ਚਾਈਲਡ ਕੇਅਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ |ਨਿਜੀ |- |ਟੋਰਨ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ |ਨਿਜੀ |- |ਸਰਵਿਤਕਾਰੀ ਆਦਰਸ਼ ਵਿਦਿਆ ਮੰਦਰ | |- |ਸ਼੍ਰੀ ਅੱਤਮ ਵੱਲਭ ਜੈਨ ਸਕੂਲ |ਨਿਜੀ |- |- |ਨਿਜੀਸ਼੍ਰੀ ਸੂਰਜਕੁੰਡ ਸਰਵਵਿਤਕਾਰੀ ਵਿਦਿਆ ਮੰਦਰ | |}ਅਕੇਡੀਆ ਵਰਲੜ ਸਕੂਲ, ਸੁਨਾਮ।<br /> === ਹਿੰਦੂ ਸਭਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਸੁਨਾਮ === ਇਹ ਸੁਨਾਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪਬਲਿਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਸਭਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸੁਨਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 19 ਫਰਵਰੀ 1948 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਰਤਾ ਰਾਮ ਜਿੰਦਲ 1965 ਤੋਂ 1992 ਤਕ ਲਗਭਗ 30 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਕੂਲ 100 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ 2000 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ। ਸਕੂਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ 1973 ਵਿਚ ਮਨਾਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਉਮਰਾਓ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਹਾਲ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਧ-ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਦੂ ਸਭਾ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। === ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਸੁਨਾਮ === ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਸੁਨਾਮ ਕਾਲਜ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ, ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ (ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਨਾਨ ਮੈਡੀਕਲ), ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਇਨ ਹਿਸਟਰੀ, ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਇਨ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ, ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਅਤੇ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਨੈਟਵਰਕਿੰਗ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿਚ ਡਰੈੱਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮਾ। === ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਡੈਂਟਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ, ਸੁਨਾਮ === ਸ.ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਅਰੋੜਾ ਸਾਬਕਾ.ਮੰਤਰੀ ਪੰਜਾਬ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਮਾਰ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਲਗਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਰੱਖੀ ਸੀ,ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਨਾਮ ਵਿਖੇ ਡੈਂਟਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ। 4 ਅਗਸਤ 1996 ਨੂੰ,ਸ਼.ਅਸ਼ੋਕ ਬਾਂਸਲ ਐਡਵੋਕੇਟ ਅਤੇ ਡਾ.ਵਿਕਰਮ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਲ 1997 ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਡੈਂਟਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਅੱਜ ਕਾਲਜ ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਦੰਦ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਰਵ ਉੱਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। (ਬੀਡੀਐਸ ਅਤੇ ਐਮਡੀਐਸ ਕੋਰਸ) ਪੂਰੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਕੱਠਿਆਂ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 40 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਇਥੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਲਜ ਲਗਭਗ 17 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਚਾਰ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇਮਾਰਤ ਹੈ ਜੋ ਪਟਿਆਲਾ-ਬਠਿੰਡਾ ਰੋਡ, ਸੁਨਾਮ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਮੁਕਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। === ਹਿੰਦੂ ਸਭਾ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ, ਸੁਨਾਮ === ਇਹ ਕਾਲਜ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਹ ਕਾਲਜ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ ਆਰਟਸ, ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। '''ਲਾਇਬਰੇਰੀ''' ਸੁਨਾਮ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਨਿਆ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ,ਪੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਗੇਟ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਸਵੇਰੇ 8 ਵਜੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਤੱਕ ਖੁੱਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ==ਮੁਸਲਿਮ ਬਰਾਦਰੀ== [[File:Peer Banna Banoi, Sunam.jpg|thumb|Peer Banna Banoi, Sunam]] ਵਿਭਾਜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਨਾਮ ਦੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਆਬਾਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਜੇ ਸੁਨਾਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੀਰ ਹੋਰ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਦੇ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੁੱਲ 100 ਹੁੰਦੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] 6oigigvpei40q1e044qpv8wxhgfplq8 0 76735 842051 841100 2026-07-07T14:50:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842051 wikitext text/x-wiki {{EngvarB|date=September 2014}} {{Use dmy dates|date=September 2014}} {{Infobox settlement | name = Penang<br/>Pulau Pinang<br/>பினாங்கு<br/>槟城 | settlement_type = [[States and federal territories of Malaysia|State]] | official_name = Pulau Pinang Pulau Mutiara | image_skyline = George Town, Penang (2004).jpg | imagesize = 250px | image_alt = | image_caption = [[George Town, Penang]] as seen from [[Penang Hill]], the highest point on [[Penang Island]]. | image_flag = Flag of Penang (Malaysia).svg | flag_size = | flag_alt = | image_shield = Coat of arms of Penang.svg | shield_size = | shield_alt = | nickname = Pearl of the Orient | motto = ''{{lang|ms|Bersatu dan Setia}} {{ms icon}}''<br />United and Loyal<br />Let Penang Lead (unofficial)<ref>{{cite journal |year=1953 |journal=Journal of the Parliaments of the Commonwealth |title=Journal of the parliaments of the Commonwealth |publisher=Commonwealth Parliamentary Association, General Council |volume=34 |url=https://books.google.com/?id=PhoNAQAAIAAJ }}</ref> | anthem = [[Untuk Negeri Kita|''Untuk Negeri Kita'' ("For Our State")]] | latd = 5|latm = 24|lats = |latNS = N | longd = 100|longm = 14|longs = |longEW = E | coordinates_type = region:MY_type:isle | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = <!-- for references: use<ref> tags --> | image_map = Penang in Malaysia.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = <center>{{Legend inline|#C41E3A|outline=silver}} '''Penang''' in {{Legend inline|#FDF9D2|outline=silver}} '''[[Malaysia]]'''</center> | seat_type = [[List of national capitals|Capital]] | seat = [[George Town, Penang|George Town]] | parts_type = Royal capital | parts_style = para | p1 = | demonym = Penangite | government_footnotes = <!-- for references: use<ref> tags --> | leader_title = [[List of Yang di-Pertua Negeri of Penang|Yang di-Pertua Negeri]] | leader_name = [[Abdul Rahman Abbas]] | leader_title1 = [[List of Chief Ministers of Penang|Chief Minister]] | leader_name1 = [[Lim Guan Eng]] ([[Democratic Action Party|DAP]]) | area_total_km2 = 1031 | area_water_km2 = | population_footnotes =<ref name="2015 population">{{cite web|url=http://pmr.penerangan.gov.my/index.php/info-terkini/19463-unjuran-populasi-penduduk-2015.html|title=Population by States and Ethnic Group|publisher=Department of Information, Ministry of Communications and Multimedia, Malaysia|year=2015|accessdate=12 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160212125740/http://pmr.penerangan.gov.my/index.php/info-terkini/19463-unjuran-populasi-penduduk-2015.html|archivedate=12 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016|deadurl=yes}}</ref> | population_total = 1663000 | population_as_of = 2015 | population_census_year = 2010 | population_census = 1561383 | population_density_km2 = auto | population_demonym = Penangite | demographics_type1 = [[Human Development Index]] | demographics1_footnotes = <!-- for references: use<ref> tags --> | demographics1_title1 = HDI (2010) | demographics1_info1 = 0.773 (<span style="color:#090;">high</span>) ([[States and federal territories of Malaysia|3rd]]) | timezone = [[Malaysian Standard Time|MST]] | utc_offset = +8 | timezone_DST = Not observed | postal_code_type = [[List of postal codes in Malaysia|Postal code]] | postal_code = 10xxx–14xxx | area_code_type = [[Telephone numbers in Malaysia|Calling code]] | area_code = +604 | registration_plate = [[Malaysian vehicle license plates|P]] | blank_name_sec2 = Ceded by Kedah to British | blank_info_sec2 = 11 August 1786 | blank1_name_sec2 = [[Japanese occupation of Malaya|Japanese occupation]] | blank1_info_sec2 = 19 December 1941 | blank2_name_sec2 = Accession into the [[Federation of Malaya]] | blank2_info_sec2 = 31 January 1948 | blank3_name_sec2 = Independence as part of the Federation of Malaya | blank3_info_sec2 = 31 August 1957 | website = {{URL|http://www.penang.gov.my}} | footnotes = {{note|density|[a]}} 2,491 people per km² on Penang Island and 1,049 people per km² in Seberang Perai }}{{ਅੰਦਾਜ਼}} '''ਪੀਨਾਂਗ''' ਟਾਪੂ ਮਲੇਸ਼ੀਆ (ਉਦੋਂ ਮਲਾਇਆ) ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 293 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਵਾਜਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੈਰਗਾਹ ਹੈ। ਇਹ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਪੂ ’ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪੱਖੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ 59 ਫ਼ੀਸਦੀ ਚੀਨੀ, 32 ਫ਼ੀਸਦੀ ਮਾਲੇਈ ਅਤੇ 7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪੀਨਾਂਗ ਸਥਾਨਕ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਪੂ ’ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ੋਰਟਸ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਪਲੱਬਧ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਛੁੱਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ’ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰੇ ਤੱਕਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। == ਪੀਨਾਂਗ ਦਾ ਮਨਮੋਹਕ ਦ੍ਰਿਸ਼== ਇੱਥੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਹੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਰਸਤੇ ਭਾਰਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਪੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਪੀਨਾਂਗ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਅਦਭੁੱਤ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਟਿਮਟਿਮਾਉਂਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{wide image|A1 Dawn View.jpg|500px|Aerial evening scene of Penang Island}} ==ਜੌਰਜ ਟਾਊਨ== ਜੌਰਜ ਟਾਊਨ ਸ਼ਹਿਰ ਪੀਨਾਂਗ ਟਾਪੂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕੈਪਟਨ ਸਰ ਫਰਾਂਸਿਸ ਲਾਈਟ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਟਾਪੂ ਦਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਵੇਲਜ਼ ਆਈਲੈਂਡ ਰੱਖਿਆ। ਗੌਰਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜੌਰਜ ਤੀਜਾ ਉਦੋਂ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਵੇਲਜ਼ ਸੀ ਜੋ ਮਗਰੋਂ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਕੈਪਟਨ ਫਰਾਂਸਿਸ ਨੇ ਕੇਦਾਹ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੰਧੀ ਤਹਿਤ ਇਸ ਟਾਪੂ ’ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲ ਸੁਲਤਾਨ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਲਾਈਟ ਨੇ ਬਾਹਰੀ ਹਮਲੇ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਅਧੀਨਗੀ ਲਈ ਰਜ਼ਾਮੰਦ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਨੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਫੋਰਟ ਕਾਰਨਵਾਲਿਸ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।<ref>"Market Watch 2010" The Environmental Sector in Malaysia. http://malaysia.ahk.de/fileadmin/ahk_malaysia/Dokumente/Sektorreports/Market_Watch_2010/Environmental_2010__ENG_.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160124113834/http://malaysia.ahk.de/fileadmin/ahk_malaysia/Dokumente/Sektorreports/Market_Watch_2010/Environmental_2010__ENG_.pdf |date=24 ਜਨਵਰੀ 2016 }}</ref> [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ|ਹੈ]] ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ Peninsular ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਤੱਟ 'ਤੇ ਸਥਿਤ [[ਮਲੱਕਾ ਪਣਜੋੜ|ਸਟ੍ਰੇਟ]] ਦੇ [[ਮਲੱਕਾ ਪਣਜੋੜ|ਮਲੈਕਾ]]। ਪੇਨੈਂਗ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਪੇਨਾਗ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਪੇਨਾਨਗਾਈਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. == ਨਾਮ == ਚੀਨ ਦੇ ਮਿਗ-ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਐਡਮਿਰਲ ਚੇ ਉਹ, 15 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ, ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਹਸੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨਲ ਡਰਾਇੰਗਾਂ ਨੇ ਪੇਨਾਗ ਆਈਲੈਂਡ ਬਿਨਲੌਂਗ ਯੂ ( 檳榔嶼 槟榔屿 ). ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਮਲਾਹ ਅਕਸਰ ਮਸਾਲਾ ਆਈਲੈਂਡ ਤੋਂ [[ਗੋਆ]] ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਟਾਪੂ ਤੇ ''ਰੁਕਦੇ ਸਨ'', ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ''ਪਲੂ ਪਿਨੋਮ'' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ. <ref>Hakluyt, Richard: The Tudor venturer in Lancaster's Voyage to the East Indies, p.264. पढ़ें किताबें, 2010</ref> ਲਿੰਗਾ ਅਤੇ ਕੇਦਾਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੁ Malaysਲੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ''ਪਲੂ ਕਾ-ਸਤੂ'' ਜਾਂ "ਪਹਿਲਾ ਟਾਪੂ" ਕਿਹਾ. <ref>http://www.penangmuseum.gov.my/</ref> <nowiki></br></nowiki> "ਪੇਨਾਗ" ਨਾਮ ਆਧੁਨਿਕ ਮਾਲੇਈ ਨਾਮ ''ਪੂਲੌ ਪਿਨਾਗ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ'' [[ ਸੁਪਾਰੀ |ਆਰਕਾ ਪਾਮ]] ਟਾਪੂ ''('' ਅਰੇਕਾ ਕੈਟੇਚੂ '', ਪਾਮ'' ਫੈਮਲੀ). ਪੇਨੈਂਗ ਦਾ ਨਾਮ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪੇਨੈਂਗ ਟਾਪੂ ''ਪੂਲੌ ਪੇਨਾੰਗ'' ਜਾਂ ''ਪੇਨੈਂਗ'' ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ ( ''ਨੇਗੇਰੀ ਪਲਾਉ ਪਿਨਾਗ'' ) ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਮਾਲੇਈ, ਜੋਰਜਟਾਉਨ, ਪੇਨੈਂਗ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਨੂੰ ''ਤਨਜੰਗ ਪਿਨੰਗਾ'' (ਕੇਪ ਪੇਨਾਗ੍ਰੇ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ''ਕੰ coastੇ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ'' ਕਈ ਪੁਗਾ ਰੁੱਖਾਂ (ਜਿਸਨੂੰ ਅਲੇਗਜ਼ੈਂਡਰੀਅਨ ਲੌਰੇਲਜ਼, ''ਕੈਲੋਫਿਲਮ ਆਈਨੋਫਿਲਮ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਛੋਟਾ ਹੈ ਰੂਪ ਨੂੰ ''ਤਨਜੰਗ'' (ਕੇਪ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. <ref>http://tanjungpenaga.blogspot.com/</ref> <ref>{{Cite web |url=http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2008%2F7%2F28%2Fnorth%2F21930010&sec=north |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031182624/http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2008%2F7%2F28%2Fnorth%2F21930010&sec=north |dead-url=yes }}</ref> ਪੇਨਾਗ ਨੂੰ ਅਕਸਰ "ਓਰੀਐਂਟ ਦਾ ਮੋਤੀ", "东方''花园'' " ਅਤੇ ''ਪਲਾਉ ਪਿਨਾਗ ਪੁਲਾu ਮੁਟਿਆਰਾ'' (ਪੇਨੰਗ, ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਟਾਪੂ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਮਾਲੇਈ ਵਿਚ ਪੇਨਾਗ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ "ਪੀਜੀ" ਜਾਂ "ਪੀਪੀ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ. <ref>{{Cite web|url=http://sejarahmalaysia.pnm.my/portalBI/list.php?ttl_id=33&section=sm03|title=Pulau Pinang Pulau Mutiara|year=2000|publisher=[[Perpustakaan Negara Malaysia]]|access-date=2008-07-14}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:A1_Dawn_View.jpg|right|thumb| ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਹਵਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼. ]] == ਇਤਿਹਾਸ == ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਬੂਤ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੇਨੈਂਗ (ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਖੇਤਰ) ਵਿੱਚ ਜੂੜੂ ਅਤੇ ਯੇਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਹੁਣ [[ ਸੇਮੰਗ |ਸੇਮੰਗ-ਪੰਗਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਵਿਲੱਖਣ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ . ਉਹ ਨੇਗ੍ਰਿਟੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਕੱਦ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 900 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱ. ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੁਬਾੰਗ ਸੇਮੰਗ ਵਿੱਚ ਸੀ। <ref>{{Cite web |url=http://www.mandailing.org/Eng/rootsofpenmal.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=15 ਅਗਸਤ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100815043254/http://www.mandailing.org/Eng/rootsofpenmal.html |dead-url=yes }}</ref> ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੇਦਾਹ ਦੀ ਮਾਲੇਈ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਆਧੁਨਿਕ ਪੇਨਾਗ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਮਦਰਾਸ ਅਧਾਰਤ ਫਰਮ ਜਾਰਡਨ ਸੁਲੀਵਾਨ ਅਤੇ ਡੀ ਸੂਜ਼ਾ ਵਿਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਪਾਰੀ-ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਲਾਈਟ [[ਥਾਈਲੈਂਡ|ਸੀਮਿਆ]] ਅਤੇ [[ਮਿਆਂਮਾਰ|ਬਰਮੀ]] ਫ਼ੌਜਾਂ ਤੋਂ ਕੇਦਾਹ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਦਲੇ ਵਿਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. 11 ਅਗਸਤ 1786 ਨੂੰ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਲਾਈਟ ਪੇਨਾਗ ਉੱਤੇ ਉਤਰਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੋਰਟ ਕੌਰਨਵੈਲਿਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਟਾਪੂ ਦਾ ਨਾਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਵਾਰਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ '''ਵੇਲਜ਼ ਆਈਲੈਂਡ''' ਦਾ '''ਪ੍ਰਿੰਸ''' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। <ref name="visitpenang.gov.my">{{Cite web |url=http://www.visitpenang.gov.my/portal3/about-penang/history.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=2 ਜਨਵਰੀ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075051/http://www.visitpenang.gov.my/portal3/about-penang/history.html |dead-url=yes }}</ref> <ref>http://books.google.co.id/books?id=hS0_GehsGPwC&pg=PA187&lpg=PA187&dq=Jourdain+Sullivan+and+de+Souza&source=bl&ots=LyTkKbOXmO&sig=-kST1lAnSOaUwy6qDA_6wDrpDVc&hl=id&ei=TpGhTMnsIY3-vQON_5WcBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CB8Q6AEwAg#v=onepage&q=Jourdain%20Sullivan%20and%20de%20Souza&f=false</ref> ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ, ਇਸ ਮੌਕੇ ਮਲਾਇਆ ਵਿਚ ਇਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ. ਕੇਦਾਹ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਲਾਈਟ ਨੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੈਨਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ. ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ 1790 ਵਿਚ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਲਾਈਟ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਟਾਪੂ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ 6,000 ਸਪੈਨਿਸ਼ ਡਾਲਰ ਦਾ ਮਾਣ ਭੱਤਾ ਦੇਣਾ ਪਿਆ। ਲਾਈਟ ਨੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨੇੜਲੇ ਡੱਚ ਵਪਾਰਕ ਪੋਸਟਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੇਨਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਬੰਦਰਗਾਹ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ. ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਾਫ ਕਰ ਸਕਣ. ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਡੂੰਘੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਡਾਲਰ ਸੁੱਟੇ. [[ਤਸਵੀਰ:Cenotaph_in_penang.JPG|thumb|307x307px| ਐਸਪਲੇਨੇਡ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇਕ ਯਾਦਗਾਰ ]] ਲਾਈਟ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਆਰਥਰ ਵੇਲਸਲੇ ਟਾਪੂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪੇਨੈਂਗ ਪਹੁੰਚੇ। 1800 ਵਿੱਚ, ਉਪ ਰਾਜਪਾਲ ਸਰ ਜੋਰਜ ਲੇਥ ਨੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੱਫੇ ਵਜੋਂ ਚੈਨਲ ਦੇ ਪਾਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਵੇਲਸਲੇ (ਸੇਬਰਾਂਗ ਪ੍ਰਿਯ) ਰੱਖਿਆ। ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੇਦਾਹ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਅਦਾਇਗੀ ਵਧਾ ਕੇ 10,000 ਡਾਲਰ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ. ਅੱਜ ਵੀ ਪੇਨਾਗ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਕੇਦਾਹ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ 18,800.00 ਮਲੇਸ਼ੀਆਈ ਰੁਪਿਆ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref name="visitpenang.gov.my"/> 1826 ਵਿਚ, ਪੇਨਾਗ ਮਲਾਕਾ ਅਤੇ [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਟ੍ਰੇਟ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ 1867 ਵਿਚ ਸਿੱਧੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਿਆ. ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ, ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵੇਲੇ, ਜਰਮਨ ਕਰੂਜ਼ਰ ਐਸ ਐਮ ਐਸ ਏਡਮਨ ਨੇ ਜੋਰਜਟਾਉਨ ਦੇ ਤੱਟ ਤੋਂ ਦੋ ਅਲਾਇਡ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡੁੱਬ ਦਿੱਤਾ. <ref>Mücke, Hellmuth von. The Emden-Ayesha Adventure: German Raiders in the South Seas and Beyond, 1914. अन्नापोलिस: नौसेना संस्थान प्रेस, 2000. ISBN 1-55750-873-9 </ref> [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ]], ਪੇਨੈਂਗ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਹਵਾਈ ਬੰਬਾਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ 17 ਦਸੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਜਾਪਾਨੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਦੋਂ ਜਾਰਜ ਟਾ aਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ''ਆਜ਼ਾਦ ਸ਼ਹਿਰ'' ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਪਸ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਚਲੇ ਗਏ। <ref>[21]</ref> ਜਾਪਾਨੀ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਡਰ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਹੋਈ, ਸਥਾਨਕ ਚੀਨੀ ਆਬਾਦੀ ਸਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। <ref>http://ww2db.com/battle_spec.php?battle_id=47</ref> <ref>{{Cite web|url=http://penangstory.net.my/docs/Abs-PaulHKratoska.doc|title=संग्रहीत प्रति|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810062218/http://penangstory.net.my/docs/Abs-PaulHKratoska.doc|archive-date=10 अगस्त 2014|access-date=11 मार्च 2015}}</ref> {| class="wikitable" align="left" ! style="background: # E42217," | '''ਸ਼ਾਮਲ''' ! style="background: # E42217," | '''ਤਾਰੀਖ਼''' |- | style="background: # E55B3C," | '''ਤੰਗੀ ਬਸਤੀ''' | 1826 |- | style="background: # E55B3C," | '''ਤਾਜ ਕਲੋਨੀ''' | 1867 |- | style="background: # E55B3C," | '''ਜਪਾਨੀ ਕਬਜ਼ਾ''' | 19 ਦਸੰਬਰ 1941 |- | style="background: # E55B3C," | '''ਮਾਲੇਈ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ''' | 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1946 |- | style="background: # E55B3C," | '''ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਮਲਾਇਆ''' | 31 ਜਨਵਰੀ 1948 |- | style="background: # E55B3C," | '''ਆਜ਼ਾਦੀ''' | 31 ਅਗਸਤ 1957 |- | style="background: # E55B3C," | '''ਮਲੇਸ਼ੀਆ''' | 16 ਸਤੰਬਰ 1963 |} ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੜਾਈ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ 1948 ਵਿਚ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੰਘ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1946 ਵਿਚ ਪੇਨਾਗ ਨੂੰ ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿਚ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ 1957 ਵਿਚ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ 1963 ਵਿਚ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ. <ref name="visitpenang.gov.my"/> ਐਮਸੀਏ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵੋਂਗ ਪੌ ਨੀ ਪਨਾਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। <ref>{{Cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-82687504.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=12 ਅਗਸਤ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110812041024/http://www.highbeam.com/doc/1P1-82687504.html |dead-url=yes }}</ref> 1969 ਤਕ ਇਹ ਟਾਪੂ ਇਕ ਮੁਫਤ ਬੰਦਰਗਾਹ ਸੀ. <ref>{{Cite web |url=http://www.igeorgetownpenang.com/opinion/333-rekindling-a-ports-glory-days |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=1 ਨਵੰਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121101082413/http://www.igeorgetownpenang.com/opinion/333-rekindling-a-ports-glory-days |dead-url=yes }}</ref> ਟਾਪੂ ਦੇ ਮੁਫਤ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਾਜ ਨੇ 1970 ਤੋਂ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਲਿਮ ਚੋਂਗ ਆਈਯੂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਹੇਠ, ਟਾਪੂ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਬੇਆਨ ਲੇਪਾਸ ਵਿਖੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਨਿਰਮਾਣ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ, ਫ੍ਰੀ ਟ੍ਰੇਡ ਜ਼ੋਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। <ref>http://www.mymalaysiabooks.com/penang/mypenang_history.htm</ref> <nowiki></br></nowiki> ਸਾਲ 2004 ਦੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਦਿਵਸ ਤੇ, ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੀ ਸੁਨਾਮੀ ਵਿੱਚ 52 (ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ of 68 ਵਿੱਚੋਂ)) ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਜੋ ਪੇਨਾਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਤੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਸਨ। <ref>{{Cite web |url=http://www.geoscience-environment.com/tsunami/tsunami_intro.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=11 ਜੁਲਾਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711085349/http://www.geoscience-environment.com/tsunami/tsunami_intro.pdf |dead-url=yes }}</ref> 7 ਜੁਲਾਈ 2008 ਨੂੰ, ਪੇਨੰਗ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜਾਰਜਟਾਉਨ, ਨੂੰ ਮਲਕਾ ਦੇ ਨਾਲ, [[ਯੂਨੈਸਕੋ|ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ]] [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ]] ਦੀ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ. ਇਸ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ " ''ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਨੌਖਾ ਵਿਲੱਖਣ architectਾਂਚਾਗਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ'' " ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ. <ref>{{Cite news|url=http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=43036&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|title=Eight new sites, from the Straits of Malacca, to Papua New Guinea and San Marino, added to युनेस्को’s World Heritage List|date=2008-07-07|access-date=2008-07-07|publisher=युनेस्को}}</ref> == ਭੂਗੋਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Penang-labels.svg|right|thumb|384x384px| ਪੇਰੰਗ ਰਾਜ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ]] === ਟੌਪੋਗ੍ਰਾਫੀ === ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਰਾਜ ਦੋ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: * ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ (ਮਾਲੇਈ ਵਿਚ '''ਪੂਲੌ ਪੇਨਾਗ''' ): ਮਲਕਾ ਦੇ ਸਟਰੇਟਸ ਵਿਚ ਸਥਿਤ 293 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਟਾਪੂ ਅਤੇ * ਪ੍ਰਾਂਤ ਵੇਲਸਲੇ (ਮਾਲੇ ਵਿਚ '''ਸੇਬਰਾਂਗ ਪੇਰਈ''' ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ): ਇਕ ਤੰਗ ਚੌੜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਤੇ 753 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਇੱਕ ਤੰਗ ਹੱਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ 4 ਕਿਮੀ (2.5 ਮੀਲ) ਹੈ. ਇਹ ਕੇਦਾਹ ਮੁਦਾ ਨਦੀ ਦੁਆਰਾ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਤੇ ਸੀਮਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਪੈਰਕ ਦੁਆਰਾ. ਪੇਨੈਂਗ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵੇਲਸਲੇ ਵਿਚਲਾ ਜਲਘਰ ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਉੱਤਰੀ ਚੈਨਲ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਦੱਖਣੀ ਚੈਨਲ ਹੈ. ਪੇਨਾਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਅਨਿਯਮਿਤ, ਪੱਥਰੀਲੀ, ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੰਗਲੀ ਹੈ. ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰalੇ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੰਗ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਹੈ. ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: * '''ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ''' ਮੈਦਾਨ ਜਿੱਥੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਤਿਕੋਣੀ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ. ਇਹ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪੇਨੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ, ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ. * '''ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ,''' ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਚਾਵਲ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਖਰਗੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹੁਣ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ. * '''ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ''' ਰਿਜੋਰਟ ਹੋਟਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੇਤਲੀ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ. * '''ਦੱਖਣਪੱਛਮ''' ਮਛੇਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ, ਫਲਾਂ ਦੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਅਤੇ ਖੰਭਿਆਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦੇਸ਼ ਹੈ. * '''ਮਿਡਲ''' ਹਿੱਲ ਰੇਂਜ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਤੋਂ 830 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਲ (ਪੇਨਾਗ ਹਿੱਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ) ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਬਿੰਦੂ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਜੰਗਲ. ਇਕ ਕੈਚਮੈਂਟ ਏਰੀਆ ਹੈ. <ref>Nasution, Khoo: The sustainable Penang initiative. पिनांग: IIED,2001 |</ref> ਵੇਲੇਸਲੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਟੌਪੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਜੋ ਪੇਨਾਗ ਦੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਤਲ ਹੈ, ਬੁਕਿਤ ਮੁਰਤਾਜਮ ਨਾਮ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਨਾਮ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ. <ref>www.penang-traveltips.com/geography.htm</ref> ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇਕ ਤੱਟਵਰਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖਣਿਜ ਹਨ. ਬੁੱਟਰਵਰਥ, ਪ੍ਰਾਂਤ ਵੇਲਸਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਸਬਾ, ਪੇਰਈ ਨਦੀ ਦੇ ਚੌੜੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਚੈਨਲ ਦੇ ਪਾਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (2 ਮੀਲ) ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਪੇਨਾੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ, ਕੁਝ ਲੈਂਡ ਰੀਕਲੇਮੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਚ ਮੰਗ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਨਜੰਗ ਟੋਲਕੋਂਗ, ਜੈਲੂਤੋਂਗ (ਜੈਲਟੋਂਗ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ ਦੀ ਉਸਾਰੀ) ਅਤੇ ਕਵੀਨਸਬੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚਿਤ ਨੀਵੇਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ. ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨੇ ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਤਾਰਜੰਗ ਟੋਕੋਂਗ ਦੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਾਰਨੀ ਡ੍ਰਾਈਵ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜ਼ਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ. <ref>{{Cite web |url=http://www.thesundaily.com/article.cfm?id=42518 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=27 ਜਨਵਰੀ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100127102342/http://www.thesundaily.com/article.cfm?id=42518 |dead-url=yes }}</ref> === ਕਸਬੇ === '''ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ''' ਆਇਯਰ ਇਟਮ - ਬਾਲਿਕ ਪਲਾਉ - ਬਾਂਦਰ ਬਾਰੂ ਆਇਰ ਇਤਮ - ਬੱਤੂ ਫੇਰਿੰਗੀ - ਬਟੂ ਮੋਂਗ - ਬਟੂ ਲੰਚਾਂਗ - ਬੇਯਾਨ ਬਾਰੂ - ਬੇਯਾਨ ਲੇਪਸ - ਗੇਲੁਗੋਰ - ਜਾਰਜ ਟਾ --ਨ - ਗ੍ਰੀਨ ਲੇਨ - ਗਾਰਨੀ ਡਰਾਈਵ - ਤਨਜੰਗ ਟੋਲਕੋਂਗ - ਜੈਲੇਟੋਂਗ - <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ਪੈਂਟਾਈ</span> ਅਚੇ - <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ਪਾਈਆ</span> ਟੇਰੂਬੋਂਗ - ਪਲਾਉ ਟਿਕਸ - ਪਲਾਉ ਬੇਤੋਂਗ - ਸੁਨਗਾਈ ਅਰਾ - ਸੁੰੰਗਾਈ ਅਰਾ ਨਿਬੋਂਗ - ਤਨਜੰਗ ਬੰਗਾ - ਤਨਜੰਗ ਟੋਲਕੋਂਗ - ਤੇਲੁਕ ਬਾਹੰਗ '''ਸੂਬਾ ਵੇਲਸਲੇ''' ਅਲਮਾ - ਬਾਗਾਨ ਆਜ਼ਮ - ਬਾਗਾਨ ਲੂੜ - ਬਾਟੂ ਕਵਾਨ - ਬੁਕਿਟ ਮੁਰਤਾਜਮ - ਬੁਕਿਟ ਮਿਨਿਆਕ - ਬਟਰਵਰਥ - ਜਾਵੀ - ਜੂੜੂ - ਕੇਪਲਾ ਬਾਤਸ - ਮੈਕ ਮੰਡਿਨ - ਨਿਬੋਂਗ ਟਿੱਬਲ - ਪਰਮਾਟੰਗ ਪਾਵ - ਪਰੇਈ - ਸੇਬਰਾਂਗ ਜਯਾ - ਸਿੰਪੰਗ ਅਮਪਟ - ਸੁੰਗਾਈ ਬਾਪਪ - ਬੁਕਿਟ ਤੰਬੋਨ - ਪਰਮਾਟੇਿੰਗ ਟਿੰਗੀ === ਪੇਨਾੰਗ ਦਾ ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰ (ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਦਾ ਉਪਨਗਰ ਪਸਾਰ) === ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ '''ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਉਪਨਗਰ ਵਿਸਥਾਰ''' ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰੀਰਕ ਯੋਜਨਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ. ਪੇਨੈਂਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਾਂਨਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡਜ਼, ਸੇਬਰਾਂਗ ਪਰੀ, ਸੁਨਗਾਈ ਪੇਟਾਨੀ, ਕੁਲਿਮ ਅਤੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. [[ਤਸਵੀਰ:Pg2.jpg|right|thumb| ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਗੇਲਗੋਰ ਅਤੇ ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਦਾ ਹਵਾਈ ਦ੍ਰਿਸ਼. ]] ਲਗਭਗ 20 ਲੱਖ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ (ਕਲੰਗ ਵੈਲੀ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ. <ref>{{Cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=32&geo=-152&srt=npan&col=aohdq&va=&pt=a|title=Malaysia: metropolitan areas|website=[[World Gazetteer]]|archive-url=https://archive.today/20121205095615/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=32&geo=-152&srt=npan&col=aohdq&va=&pt=a|archive-date=5 December 2012|access-date=2008-07-14|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਡੋਰ ਆਰਥਿਕ ਜ਼ੋਨ (ਐਨਸੀਈਆਰ) ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਨੌਵੀਂ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਯੋਜਨਾ (ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾ) ਦੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਦੇ ਤਹਿਤ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ. ਐਨਸੀਈਆਰ ਵਿੱਚ ਪੇਨਾਗ (ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸੇਬਰਾਂਗ ਪ੍ਰਿਯ), ਕੇਦਾਹ (ਆਲੋਰ ਸਟਾਰ, ਸੁਨਗਾਈ ਪੇਟਾਨੀ ਅਤੇ ਕੁਲੀਮ), ਪਰਲਿਸ (ਕਾਂਗੜ) ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪੇਰਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। <ref>{{Cite web |url=http://www.ncer.com.my/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=8 ਅਗਸਤ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808013356/http://www.ncer.com.my/ |url-status=dead }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਰੀਸਨ ਨਸੈਨਯੁਅਲ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ ਪੇਨਾਗ ਆuterਟਰ ਰਿੰਗ ਰੋਡ ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਮੋਨੋਰੇਲ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਦਲਣ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/6/27/parliament/21670394&sec=parliament|title=Projects ‘will go on in good times’|website=[[The Star (Malaysia)]]|access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022|archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031182517/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F6%2F27%2Fparliament%2F21670394&sec=parliament|dead-url=yes}}</ref> ਪੇਨੈਂਗ ਗਲੋਬਲ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ (ਪੀਜੀਸੀਸੀ), ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜੁੜਵੇਂ ਟਾਵਰਾਂ ਨਾਲ ਐਨਸੀਈਆਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ, ਸਤੰਬਰ 2008 ਵਿਚ ਪੇਨਾਗ ਮਿਉਂਸਪਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਖਾਰਜ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵੀ ਰੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ. ਹੁਣ ਵੇਖਣਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਪੀਜੀਸੀਸੀ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਵੇਗੀ। <ref>{{Cite web|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/9/3/nation/22226218&sec=nation|title=Guan Eng: PGCC as good as dead|website=[[The Star (Malaysia)]]|access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022|archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031182249/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F9%2F3%2Fnation%2F22226218&sec=nation|dead-url=yes}}</ref> === ਰਿਮੋਟ ਟਾਪੂ === ਪੇਨਾਗ ਦੇ ਤੱਟ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਈ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਲਾu ਜ਼ੇਰੇਜੈਕ ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੰਗ ਚੈਨਲ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ. ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋੜ੍ਹ੍ਹੀ ਅਤੇ ਦੰਡਕਾਰੀ ਬਸਤੀ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਜੰਗਲੀ ਮਾਰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਪਾਓ ਰਿਜੋਰਟ ਨਾਲ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦਾ ਆਕਰਸ਼ਣ ਹੈ. ਹੋਰ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਪੂਲੌ ਅਮਨ - ਪਲਾਉ ਬੇਟੋਂਗ - ਪੂਲੌ ਗੇਦੰਗ - ਪਲਾਉ ਕੇਂਡੀ (ਕੋਰਾਲ ਆਈਲੈਂਡ) - ਪੂਲੌ ਰਿਮੌ === ਮੌਸਮ === ਪੇਨਾੰਗ ਵਿਚ ਸਾਲ ਭਰ ਵਿਚ ਗਰਮ ਰੁੱਤ ਦਾ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗਰਮ ਅਤੇ ਧੁੱਪ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ-ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ [[ਮੌਨਸੂਨ|ਮਾਨਸੂਨ ਵਿਚ]] ਕਾਫ਼ੀ ਬਾਰਸ਼ [[ਮੌਨਸੂਨ|ਹੁੰਦੀ ਹੈ]] . ਜਲਵਾਯੂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਨੂੰ ਹੋ ਚੀ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਕਾਰਨ ਸੁਮਾਤਰਾ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਧੂੜ, ਜੋ ਕਿ ਹਵਾਈ ਸਦੀਵੀ ਸਥਾਪਤੀ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਉਪਜ ''ਧੁੰਦਲੇਪਣ'' ਤੱਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ. <ref>{{Cite web|url=http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/17855/newsDate/23-Sep-2002/story.htm|title=Sumatra haze blankets northern Malaysia|date=2002-09-23|publisher=[[Planet Ark]]|access-date=2008-07-19|archive-date=20 ਮਈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520160922/http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/17855/newsDate/23-Sep-2002/story.htm|dead-url=yes}}</ref> ਬੇਯਾਨ ਲੇਪਾਸ ਖੇਤਰੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ. <ref>{{Cite web |url=http://www.met.gov.my/index.php?option=com_content&task=view&id=93&Itemid=201 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=10 ਜਨਵਰੀ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110134008/http://www.met.gov.my/index.php?option=com_content&task=view&id=93&Itemid=201 |dead-url=yes }}</ref> {| | | '''ਤਾਪਮਾਨ (ਦਿਨ)''' | 27 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ - 30 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ |- | | '''ਤਾਪਮਾਨ (ਰਾਤ)''' | 22 ° C - 24 ° C |- | | '''Annualਸਤਨ ਸਾਲਾਨਾ ਬਾਰਸ਼''' | 2670 ਮਿਲੀਮੀਟਰ |- | | '''ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਮੀ''' | 70% -90% |- |} <center>{{Weather box|location=Penang|Feb rain days=6|Aug rain days=14|Jul rain days=12|Jun rain days=11|May rain days=14|Apr rain days=14|Mar rain days=9|Jan rain days=5|Oct rain days=19|unit rain days=1.0 mm|year rain mm=|Dec rain mm=113.5|Nov rain mm=231.8|Oct rain mm=383.0|Sep rain mm=356.1|Sep rain days=18|Nov rain days=15|Jul rain mm=192.1|Jul sun=204.6|source 1=[http://app2.nea.gov.sg/asiacities_malaysia.aspx National Environment Agency]|Dec sun=207.7|Nov sun=183.0|Oct sun=170.5|Sep sun=162.0|Aug sun=189.1|Jun sun=201.0|Dec rain days=9|May sun=204.6|Apr sun=225.0|Mar sun=235.6|Feb sun=234.5|Jan sun=248.0|year rain days=|Aug rain mm=242.4|Jun rain mm=178.0|metric first=Y|Jul high C=31.0|year high C=31.2|Dec high C=30.7|Nov high C=30.4|Oct high C=30.4|Sep high C=30.4|Aug high C=30.9|Jun high C=31.4|Feb low C=23.5|May high C=31.6|Apr high C=31.9|Mar high C=32.2|Feb high C=32.2|Jan high C=31.6|single line=Y|Jan low C=23.2|Mar low C=23.7|May rain mm=203.4|Dec low C=23.4|Apr rain mm=220.5|Mar rain mm=146.4|Feb rain mm=71.7|Jan rain mm=68.7|rain colour=green|year low C=23.5|Nov low C=23.3|Apr low C=24.1|Oct low C=23.3|Sep low C=23.2|Aug low C=23.4|Jul low C=23.4|Jun low C=23.8|May low C=24.2|source 2=Hong Kong Observatory<ref name = HKO >{{cite web | url = http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/se_asia/penang_e.htm | title = Climatological Information for Penang, Malaysia | publisher = [[Hong Kong Observatory]] | accessdate = 2010-10-30 | archive-date = 6 ਜਨਵਰੀ 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190106232146/http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/se_asia/penang_e.htm | dead-url = yes }}</ref>}} </center>{{Weather box|location=Penang|Feb rain days=6|Aug rain days=14|Jul rain days=12|Jun rain days=11|May rain days=14|Apr rain days=14|Mar rain days=9|Jan rain days=5|Oct rain days=19|unit rain days=1.0 mm|year rain mm=|Dec rain mm=113.5|Nov rain mm=231.8|Oct rain mm=383.0|Sep rain mm=356.1|Sep rain days=18|Nov rain days=15|Jul rain mm=192.1|Jul sun=204.6|source 1=[http://app2.nea.gov.sg/asiacities_malaysia.aspx National Environment Agency]|Dec sun=207.7|Nov sun=183.0|Oct sun=170.5|Sep sun=162.0|Aug sun=189.1|Jun sun=201.0|Dec rain days=9|May sun=204.6|Apr sun=225.0|Mar sun=235.6|Feb sun=234.5|Jan sun=248.0|year rain days=|Aug rain mm=242.4|Jun rain mm=178.0|metric first=Y|Jul high C=31.0|year high C=31.2|Dec high C=30.7|Nov high C=30.4|Oct high C=30.4|Sep high C=30.4|Aug high C=30.9|Jun high C=31.4|Feb low C=23.5|May high C=31.6|Apr high C=31.9|Mar high C=32.2|Feb high C=32.2|Jan high C=31.6|single line=Y|Jan low C=23.2|Mar low C=23.7|May rain mm=203.4|Dec low C=23.4|Apr rain mm=220.5|Mar rain mm=146.4|Feb rain mm=71.7|Jan rain mm=68.7|rain colour=green|year low C=23.5|Nov low C=23.3|Apr low C=24.1|Oct low C=23.3|Sep low C=23.2|Aug low C=23.4|Jul low C=23.4|Jun low C=23.8|May low C=24.2|source 2=Hong Kong Observatory<ref name = HKO > {{cite web | url = http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/asia/se_asia/penang_e.htm | title = Climatological Information for Penang, Malaysia | publisher = [[Hong Kong Observatory]] | accessdate = 2010-10-30 }}</ref>}} == ਡੈਮੋੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" style="float:right;font-size:90%" |+ | '''ਪੇਨਾਗ ਦਾ''' <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> '''ਇਤਿਹਾਸਕ ਆਬਾਦੀ''' |- style="background:blue" ! style="background:#307D7E" |<center> <font color="white">ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ</font> </center> ! style="background:#307D7E" |<center> <font color="white">ਆਬਾਦੀ</font> </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''1786''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> <100 <ref>http://books.google.co.id/books?id=PaUNAAAAQAAJ&pg=PA404&lpg=PA404&dq=penang+population+1829&source=bl&ots=2hTXU6Ycvk&sig=SwYWEdhH0ihbNsgzorU6Tfe5feU&hl=id&ei=F9OqTLiNHomsvgOVo8SIBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CDsQ6AEwCA#v=onepage&q=penang%20population%201829&f=false</ref> </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''1812''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> 26,107 <ref name="eastwestcenter.org">http://www.eastwestcenter.org/fileadmin/stored/pdfs/IGSCwp027.pdf</ref> </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''1820''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> 35,035 </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''1842''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> 40,499 </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''1860''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> 124,772 </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''1871''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> 133,230 </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''1881''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> 188,245 </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''1891''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> 232,003 </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''1901''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> 248,207 <ref>http://www.1911encyclopedia.org/Penang</ref> </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''1921''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> 292,484 <ref>http://books.google.co.id/books?id=wXawDquOlowC&pg=PA895&lpg=PA895&dq=penang+population+1920&source=bl&ots=cSDWABoOW1&sig=brGaNllLCosj_o8D_3y-gBEGcro&hl=id&ei=UBKnTOyyMZOuvgPQst3BDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CBYQ6AEwAQ#v=onepage&q=penang%20population%201920&f=false [57] ^ http://www.statoids.com/umy.html</ref> </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''1931''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> 340,259 <ref name="statoids.com">http://www.statoids.com/umy.html</ref> </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''1941''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> 9,9,047 <ref name="webcache.googleusercontent.com">{{Cite web|url=http://penangstory.net.my/docs/Abs-PaulHKratoska.doc|title=संग्रहीत प्रति|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810062218/http://penangstory.net.my/docs/Abs-PaulHKratoska.doc|archive-date=10 अगस्त 2014|access-date=10 अगस्त 2014}}</ref> </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''1947''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> 446,321 </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''1957''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> 572,100 </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''1970''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> 776,124 <ref name="oecd.org">http://www.oecd.org/dataoecd/42/8/39700724.pdf</ref> </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''1980''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> 900,772 </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''1991''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> 1,064,166 </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''2000''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> 1,313,449 </center> |- | style="background:#ADDFFF" |<center> '''2010 (ਲਗਭਗ)''' </center> | style="background:#fff3f3" |<center> 1,773,442 </center> |- |} ਇਹ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ. ਪੂਰੇ ਪੇਨਾਗ ਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਘਣਤਾ 1695 ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ 1,773,442 ਹੈ. * ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਤ ਆਬਾਦੀ 860,000 ਹੈ ਅਤੇ ਘਣਤਾ 2935 ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ. ਪੇਨਾਗ ਆਈਲੈਂਡ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਘਣਤਾ ਵਾਲਾ ਟਾਪੂ ਹੈ. * ਪ੍ਰਾਂਤ ਵੇਲਸਲੇ ਜਾਂ '''ਸੇਬਰਾਂਗ ਪ੍ਰਿਯ''' ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਆਬਾਦੀ '''910,000''' ਹੈ ਅਤੇ ਘਣਤਾ 1,208 ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ. 2010 <ref>{{Cite web|url=http://www2.seri.com.my/Penang%20Statistics/2008/Q1%20-%20Jan-March%202008.pdf|title=Penang Statistics (Quarter 1, 2008)|year=2008|publisher=Socio-Economic & Environmental Research Institute|format=PDF|access-date=2008-07-19|archive-date=14 ਮਈ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090514052912/http://www2.seri.com.my/Penang%20Statistics/2008/Q1%20-%20Jan-March%202008.pdf|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਨਸਲੀ ਰਚਨਾ ਇਹ ਸੀ: * ਮਾਲੇਈ: 762,580 (43%) * ਖੰਡ: 727,112 (41%) * ਭਾਰਤੀ: 168,447 (9.5%) * ਹੋਰ: ** ਬੁਮੀਪੁੱਤਰ - ਮਲਾਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ: 8,867 (0.5%) ** ਹੋਰ ਨਸਲਾਂ: 8,867 (0.5%) ** ਗੈਰ ਮਲੇਸ਼ਿਆਈ ਨਾਗਰਿਕ: 97,539 (5.5%) ਪੇਨਾਗ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਥੇ ਨਸਲੀ ਚੀਨੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਲੇਅਨ ਕਮਿ communityਨਿਟੀ ਚੀਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵਿੱਚ 2010 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 40.9% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ ਜਦਕਿ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵਿੱਚ 43% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ। <ref>{{Cite web |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?sec=nation&file=%2F2010%2F4%2F29%2Fnation%2F6150254 |title=पिनांग में चीनी बहुमत दौड़ से बाहर |access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031182531/http://thestar.com.my/news/story.asp?sec=nation&file=%2F2010%2F4%2F29%2Fnation%2F6150254 |dead-url=yes }}</ref> ਫਿਰ ਵੀ, ਚੀਨੀ ਵਧੇਰੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ. [[ਤਸਵੀਰ:Jewish_Cemetery_Penang_Dec_2006_001.jpg|right|thumb| ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਕਬਰਸਤਾਨ ]] [[ਤਸਵੀਰ:Lebuh_Armenian_Penang_Dec_2006_001.jpg|left|thumb| ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਲੇਬੂਹ ਅਰਮੀਨੀਅਨ) ]] पीछे मुड़कर देखें तो उपनिवेशीय पिनांग वास्तव में एक सर्वदेशीय जगह थी। यूरोपीय और पहले से ही बहुजातीय नागरिकों के अलावा स्यामी, [[ਮਿਆਂਮਾਰ|बर्मी]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼|फ़िलिपिनो]], [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|सिलोनी]], [[ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ|यूरेशियाई]], [[ਜਪਾਨ|जापानी]], सुमात्रा, अरबी, [[ਆਰਮੀਨੀਆ|आर्मीनियाई]] और पारसी लोगों के समुदाय थे। एक छोटा सा लेकिन व्यावसायिक तौर पर महत्वपूर्ण जर्मन व्यापारियों का समुदाय भी पिनांग में मौजूद था। हालांकि ये समुदाय अब नहीं रहे लेकिन बर्मी बौद्ध मंदिर, सियाम रोड, आर्मीनियाई स्ट्रीट, आचीन स्ट्रीट और गॉटलिएब रोड जैसे मार्ग और स्थानों के नामों को अपनी विरासत प्रदान की है।چینی اوپیرا (عام طور پر ٹیوچو اور ہوکین ورژن) اکثر پینانگ میں پیش کیا جاتا ہے ، خاص طور پر تعمیر شدہ پلیٹ فارم میں ، خاص طور پر سالانہ ہنگری گھوسٹ فیسٹیول کے دوران۔ <nowiki></br></nowiki> [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਸਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ]] ਪੇਨਾੰਗ ਵਿਚ ਇਕ ਐਨਕਲੇਵ ਯਹੂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਹੀ ਯਹੂਦੀ ਬਚੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web |url=http://www.penangstory.net.my/mino-content-paperhimanshu.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=30 ਜੁਲਾਈ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140730204300/http://penangstory.net.my/mino-content-paperhimanshu.html |url-status=dead }}</ref> <ref>http://www.jewishtimesasia.org/community-spotlight-topmenu-43/malaysia/330-penang-communities/1497-one-familys-world-of-judaism-in-malaysia</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੇਨੈਂਗ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਜਾਪਾਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਤੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਮਾਈ ਸੈਕਿੰਡ ਹੋਮ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੇਨੈਂਗ ਆ ਵਸਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web |url=http://www.penangexpat.com/index.php?option=com_content&view=article&id=53&Itemid=30 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=16 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101016091657/http://www.penangexpat.com/index.php?option=com_content&view=article&id=53&Itemid=30 |dead-url=yes }}</ref> === ਪੇਰਾਨਕਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Restaurant_serving_Baba-Nyonya_cuisine_(Penang).jpg|thumb| ਇੱਕ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਬਾਬੇ-ਨੋਨਿਆ ਭੋਜਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ. ]] ਪੇਰਾਨਕਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਟਰੇਟ ਚੀਨੀ ਜਾਂ ਬਾਬਾ ਨਯੋਨਿਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੇਨੈਂਗ, ਮਾਲਾਕਾ ਅਤੇ [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ|ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ]] ਮੁ earlyਲੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ .ਲਾਦ ਹਨ. ਉਸਨੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਲੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਚੀਨੀ-ਮਾਲੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਪੇਨਾਗ ਹੋਕੀਅਨ (ਜਿਵੇਂ " ''ਆਹ ਬਾਹ'' " ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਆਦਮੀ ਨੂੰ " ''ਬਾਬਾ'' " ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. . ਪੇਰਾਨਕਾਨ ਕਮਿ communityਨਿਟੀ ਭੋਜਨ, ਕੱਪੜੇ, ਰਸਮ, ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦੀ ਹੈ. ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਨੀ ਪੈਰੇਨਕਨ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਧਰਮ ਦਾ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਈਸਾਈ ਸਨ। <ref>{{Cite web |url=http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2007%2F9%2F28%2Fnorth%2F19015751&sec=north |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-date=22 ਜੂਨ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622060843/http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2007%2F9%2F28%2Fnorth%2F19015751&sec=north |dead-url=yes }}</ref> ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਐਂਗਲੋਫੋਨ ਹੋਣ ਤੇ ਮਾਣ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਆਏ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ''ਚੀਨੀ'' ਜਾਂ ''ਸਿੰਚੇ'' ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ''ਸਮਝਦਾ ਹੈ'' . ਹਾਲਾਂਕਿ, ਚੀਨੀ ਕਮਿ communityਨਿਟੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਦੇ ਮੁੜ ਜਜ਼ਬ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪੇਰਾਨਕਾਨ ਅੱਜ ਲਗਭਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ. ਫਿਰ ਵੀ, ਉਸਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਉਸ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ architectਾਂਚੇ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਹੈ (ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ ਪੇਨਾਗ ਪੇਰਾਨਕਾਨ ਹਵੇਲੀ <ref>www.pinangperanakanmansion.com.my</ref> ਅਤੇ ਚਿਆਂਗ ਫੱਟ ਜ਼ੇ ਹਵੇਲੀ <ref>{{Cite web |url=http://www.penang-vacations.com/pinang-peranakan-mansion.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=15 ਜੁਲਾਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715063052/http://www.penang-vacations.com/pinang-peranakan-mansion.html |url-status=dead }}</ref> ), ਭੋਜਨ, ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਨਯੋਨਿਆ ਕੇਬਯਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਅਤੇ ਨਿਹਾਲ ਦਸਤਕਾਰੀ. <ref>{{Cite web |url=http://www.hbp.usm.my/conservation/SeminarPaper/peranakan%20cina.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027113202/http://www.hbp.usm.my/conservation/SeminarPaper/peranakan%20cina.html |dead-url=yes }}</ref> <ref>Cheah Hwei-Fe'n. Phoenix Rising: Narratives in Nonya Beadwork from the Straits Settlements: Malaysia, 2010. ISBN 978-9971-69-468-5</ref> === ਭਾਸ਼ਾ === ਪੇਨਾਗ ਦੀਆਂ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਮੈਂਡਰਿਨ, ਮਾਲੇਈ, ਪੇਨਾਗ ਹੋਕੀਅਨ ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਸਮਾਜਿਕ ਕਲਾਸਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹਨ। ਰਾਜ ਦੇ ਚੀਨੀ ਮਾਧਿਅਮ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਮੰਡਰੀਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.penangnet.com/itravel1.shtml#language|title=Penang: The Language|year=2007|website=Introducing Penang|publisher=penangnet.com|access-date=2008-07-18|archive-date=19 ਅਗਸਤ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100819170002/http://www.penangnet.com/itravel1.shtml#language|dead-url=yes}}</ref> ਪੇਨਾਗ ਹੋਕੀਅਨ ਮਿਨਾਨ ਦੀ ਇਕ ਕਿਸਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਚੀਨੀ ਚੀਨੀ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੀ ਪੇਨੈਂਗ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਹ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਮੇਦਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਚੀਨੀ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਫੁਜਿਅਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਝਾਂਗਜ਼ੂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਮਿਨਾਨ ਬੋਲੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਮਲਿਆਈ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ. ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੇਨੈਂਗ ਨਿਵਾਸੀ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਹੋੱਕੇਨ ਵੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੈਰ-ਚੀਨੀ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਹੋਕੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕੋਰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web |url=http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2009%2F7%2F30%2Fnorth%2F4383309&sec=North |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-date=4 ਜੂਨ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604035057/http://thestar.com.my/metro/story.asp?file=%2F2009%2F7%2F30%2Fnorth%2F4383309&sec=North |dead-url=yes }}</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੇਨੈਂਗ ਹੋਕਕੀਅਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹੱਕਕੀਅਨ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਪਰ ਸਟੈਂਡਰਡ (ਮੈਂਡਰਿਨ), ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਅਤੇ / ਜਾਂ ਮਾਲੇਈ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ. <ref>{{Cite news|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/7/16/nation/21831184&sec=nation|title=Penang Hokkien in peril|date=2008-07-16|work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]|access-date=2008-07-18|archive-date=19 ਜੁਲਾਈ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080719021821/http://www.thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F7%2F16%2Fnation%2F21831184&sec=nation|dead-url=yes}}</ref> ਹੋਰ ਚੀਨੀ ਬੋਲੀ ਰਾਜ ਸਮੇਤ ਕੈਨਟੋਨੀਜ਼ ਅਤੇ ਹੱਕਾ ਵੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਪਿਓਨਗ ਆਈਲੈਂਡ ਨਾਲੋਂ ਸਿਓਰੰਗ ਪਰੇਈ ਵਿੱਚ ਟਿਓਚੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਦੇਸੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਪੜਾਈ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਉੱਤਰੀ ਉਚਾਰਨ ਵਿਚ ਮਲੇ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਖਾਸ ਸ਼ਬਦ ਜਿਵੇਂ “ਹੈਂਗ”, “ਦੀਪਾ” ਅਤੇ “ਕੂਪਾਂਗ” ਹਨ। <nowiki></br></nowiki> ਅਕਰਾਂਠਾ ਵਿਚ "ਏ" ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਵਣਜ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ. ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਹੈ. ਸਪੋਕਨ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਬਾਕੀ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੰਗਲਿਸ਼ (ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਮਲੇਸ਼ਿਆਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Kong_Hock_Keong_Penang_Dec_2006_002.jpg|thumb| ਕੋਂਗ ਹਾਕ ਕੀੰਗ ਮੰਦਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਚੀਨੀ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਪੇਨਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ]] ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਧਰਮ [[ਇਸਲਾਮ|ਇਸਲਾਮ ਹੈ]] (60.4%, 2000) ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਮੁਖੀ ਯਾਂਗ ਡਿਪਟੁਆਨ ਅਗੋਂਗ ਹੈ ਪਰ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ]] ( .6 33 . %%, २०००), [[ਮਹਾਯਾਨ|ਮਹਾਂਯਾਨ]] ਵਿਚ ਥਰਵਡ ਵੀ [[ ਥੀਰਾਵਦਾ |ਵਜ੍ਰਯਾਨ]] ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਵਰਖਾ, [[ਤਾਓਵਾਦ|ਤਾਓ ਧਰਮ]], ਚੀਨੀ ਲੋਕ ਧਰਮ, [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] (7.7%), ਕੈਥੋਲਿਕ, [[ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ |ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ]] (ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਮੈਥੋਡਿਸਟ, ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਐਡਵੈਨਟਿਸਟ, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਪ੍ਰੈਸਬੀਟਰਿਅਨ ਐਂਡ [[ ਬੈਪਟਿਸਟ ਚਰਚ |ਬੈਪਟਿਸਟ]] ) ਅਤੇ [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖ ਧਰਮ -]] ਪੇਨਾਗ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਨਸਲੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ. <ref>{{Cite journal|last=|first=|author=Raimy Ché-Ross|authorlink=|author2=|title=A Penang Kaddish: The Jewish Cemetery in Georgetown - A case study of the Jewish Diaspora in Penang (1830s-1970s)|version=|pages=|publisher=The Penang Story – International Conference 2002|date=April 2002|url=http://www.penangstory.net.my/docs/Abs-RaimyCheRoss.doc|format=Word Document|id=|accessdate=2008-06-28|journal=|archive-date=19 ਅਗਸਤ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080819212014/http://www.penangstory.net.my/docs/Abs-RaimyCheRoss.doc|dead-url=yes}}</ref>पिनांग में यहूदियों का एक छोटा और अल्पज्ञात समुदाय है, मुख्य रूप से जालान ज़ैनल एबिदीन (पूर्व में ''जालान यहूदी'' या यहूदी स्ट्रीट) के साथ-साथ. [[ਤਸਵੀਰ:Dewan_Sri_Penang.JPG|right|thumb|250x250px| ਦੀਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਪੇਨਾਗ ]] == ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ == ਰਾਜ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਹੈ ਪਰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸੀਮਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ. === ਕਾਰਜਕਾਰੀ === ਸਾਬਕਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਲੋਨੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੇਨਾਗ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਥੇ ਕੋਈ ਵਿਰਸੇ ਵਾਲਾ ਮਾਲੇਈ ਸ਼ਾਸਕ ਜਾਂ [[ ਸੁਲਤਾਨ |ਸੁਲਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ]] । <nowiki></br></nowiki> ਰਾਜ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਦਾ ਮੁਖੀ ਯਾਂਗ ਡੀ-ਪਰਟੂਆ ਨੇਗੇਰੀ (ਰਾਜਪਾਲ) ਹੈ ਜੋ ਯਾਂਗ ਡੀ-ਪਰਟੂਆਨ ਅਗੋਂਗ (ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਰਾਜਾ) ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਟੂਨ ਦਾਟੋ 'ਸੀਰੀ ਹਾਜੀ ਅਬਦੁੱਲ ਰਹਿਮਾਨ ਬਿਨ ਹਾਜੀ ਅੱਬਾਸ ਹਨ. ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ. ਅਮਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਪਾਲ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੰਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਅਸਲ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਕੋਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਤੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜ ਸਕੱਤਰੇਤ ਪੇਨਾਗ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਪੇਨਾਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ (ਡੀਏਪੀ) ਦਾ ਲਿਮ ਗੁਆਨ ਇੰਗ [[]] ਹੈ। 8 ਮਾਰਚ, 2008 ਨੂੰ 12 ਵੀਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡੀਏਪੀ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਕੇਡੀਲਨ ਰਕਯਤ (ਪੀਕੇਆਰ) ਦੇ ਗਠਜੋੜ ਨੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਮਿਲਿਆ। ਪੇਨੰਗ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੈਰ-ਮਾਲੇਈ ਨਸਲੀ ਚੀਨੀਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ==== ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀ ==== [[ਤਸਵੀਰ:Penang_City_Hall.jpg|right|thumb|250x250px| ਸਿਟੀ ਹਾਲ ਹਾousingਸਿੰਗ ਸਿਟੀ ਕਾਉਂਸਲ ਪੇਨੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ]] [[ਤਸਵੀਰ:Dewan_Undangan_Negeri_Penang_Dec_2006_003.jpg|thumb|250x250px| ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਇਮਾਰਤ ]] ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੇਨਾਗ ਮਲਾਇਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜ ਹੈ ਜੋ 1951 ਵਿਚ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣਾਂ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਨਕ ਕੌਂਸਲਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਚੋਣਾਂ 1965 ਵਿੱਚ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। <ref>http://www.mysinchew.com/node/36823</ref> ਪੇਨੈਂਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ, ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੀ ''ਮਿ Municipalਂਸਪਲ'' ਕੌਂਸਲ ''(ਮਜਲਿਸ ਪਰਬੰਦਰਨ'' ''ਪਲਾਉ ਪੇਨਾੰਗ)'' [http://www.mppp.gov.my] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205172441/http://www.mppp.gov.my/ |date=5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015 }} ਅਤੇ ਵੈਲੇਸਲੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ''ਮਿ Councilਂਸੀਪਲ'' ਕੌਂਸਲ ''(ਮਜਲਿਸ ਪਰਬੰਦਰਨ ਸੇਬਰਾਂਗ ਪਰੇਈ)'' [http://www.mpsp.gov.my] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050601033704/http://www.mpsp.gov.my/ |date=1 ਜੂਨ 2005 }} . ਦੋਵੇਂ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲਾਂ ਲਈ, ਇਕ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦਾ ਸੈਕਟਰੀ ਅਤੇ 24 ਕੌਂਸਲਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ਕੌਂਸਲਰਾਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਇਕ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |url=http://www.mppp.gov.my/latarbelakang |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224023005/http://www.mppp.gov.my/latarbelakang |dead-url=yes }}</ref> ਰਾਜ ਨੂੰ 5 ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ: * '''ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ''' : ** ਨੌਰਥ ਈਸਟ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ( ''ਡਾਇਰਾਹ ਤੈਮੂਰ ਲੌਟ'' ) ** ਦੱਖਣ ਪੱਛਮੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ''(ਦਯਰਹ ਬਰਾਤ ਦਯਾ)'' * '''ਸੇਬਰਾਂਗ ਪੇਰੈਈ''' (ਸਾਬਕਾ ਵੇਲਸਲੇ ਪ੍ਰਾਂਤ): ** ਉੱਤਰੀ ਸੇਬਰਾਂਗ ''ਪੇਰਈ'' ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ''(ਦਯਰਹ ਪੇਰੈ ਸੇਬਰਾਂਗ ਉਤਾਰਾ)'' ** ਕੇਂਦਰੀ ਸੇਬਰਾਂਗ ''ਪੇਰਈ'' ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ''(ਦਯਰਹ ਸੇਬਰਾਂਗ ਪੇਰੈ ਤੰਗਹ)'' ** ਦੱਖਣੀ ਸੇਬਰਾਂਗ ''ਪੇਰਈ'' ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ''(ਡਾਇਰਾਹ ਸੇਬਰਾਂਗ ਪੇਰੈ ਸੇਲਤਾਨ)'' === ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ === {{See also|State Seats Representatives, 12th Malaysian General Election#Penang}} {| class="toccolours" align="left" cellpadding="0" cellspacing="0" style="margin-right:.8em;margin-top:.7em;font-size:90%" |- bgcolor="#cccccc" valign="top" ! ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> ਗਠਜੋੜ ! ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> ਅਸੈਂਬਲੀ ! ਮੰਤਰੀ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> ਰਕਯਤ |- | align="center" bgcolor="00BFFF" | ਬੈਰੀਸਨ ਨਾਸੀਓਨਲ | align="center" | 11 (27.5%) | align="center" | 2 (15.4%) |- | align="center" bgcolor="FF7777" | ਪਕਤਨ ਰਕਯਤ | align="center" | 29 (72.5%) | align="center" | 9 (69.2%) |- | align="center" bgcolor="90EE90" | ਆਜ਼ਾਦ | align="center" | 0 (0%) | align="center" | 2 (15.4%) |- | colspan="2" align="right" bgcolor="#cceeff" style="font-size:80%" | ਸਰੋਤ: ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ. |- |} [[ਤਸਵੀਰ:High_Court,_Penang_(2008).jpg|thumb|250x250px| ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਬਿਲਡਿੰਗ ]] ਇਕਲੌਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ''ਸਸਨਸਦ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਾਈਟ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦੇ ''ਨਿਓਕਲਾਸਿਕਲ'' ਪੇਨੈਂਗ ਰਾਜ ਅਸੈਂਬਲੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ( ''ਦੀਵਾਨ ਅੰਡੰਗਨ ਨੇਗੇਰੀ'' ) ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਦੀਆਂ 40 ਸੀਟਾਂ ਹਨ ਅਤੇ 2008 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 19 ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ, 11 ਬੈਰੀਸਨ ਨਸੀਓਨਾਲਕੇ, 9 ਕੇਡੀਲਨ ਰਕਯਤ ਅਤੇ ਇਕ ਪੀਏਐਸ ਕੋਲ ਹਨ। ਸਾਲ 2004 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ 38 ਸੀਟਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1969 ਤੋਂ ਇਹ ਰਾਜ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਗੈਰ ਬੀ.ਐਨ. ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web |url=http://thestar.com.my/election/results/results.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409214419/http://thestar.com.my/election/results/results.html |dead-url=yes }}</ref> ਪੇਨੈਂਗ ਦੀਵਾਨ ਰਕਿਆਤ (ਹਾ Houseਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਜ) ਵਿਚ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਦ ਦੇ 13 ਚੁਣੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਨੇਗਰਾ (ਸੈਨੇਟ) ਦੇ ਦੋ ਸੈਨੇਟਰ ਹਨ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. === ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ === ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਅਮਨ-ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੇਨੈਂਗ ਵਿਚ ਹੈ. 1807 ਵਿਚ, ਪੇਨਾਗ ਨੂੰ ਇਕ ਰਾਇਲ ਚਾਰਟਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ. ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜੱਜ ਦੀ "ਰਿਕਾਰਡਰ" ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 31 ਮਈ 1808 ਨੂੰ ਫੋਰਟ ਕੌਰਨਵੈਲਿਸ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੀ. ਮਲਾਇਆ ਵਿਚ ਸੁਪਰੀਅਰ ਕੋਰਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜੱਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੇਨੈਂਗ ਤੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਸਰ ਐਡਮੰਡ ਸਟੈਨਲੇ ਨੇ 1808 ਵਿਚ ਪੇਨਾਗ ਵਿਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਿਕਾਰਡਰ (ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜੱਜ) ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ. ਬਾਅਦ ਵਿਚ 1951 ਤਕ ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਅਮਨ-ਕਾਨੂੰਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਮਲਾਇਆ ਵਿਚ ਫੈਲ ਗਿਆ. <ref>{{Cite web |url=http://www.penangbar.org/history.php |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=20 ਨਵੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101120182201/http://www.penangbar.org/history.php |dead-url=yes }}</ref> ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ. ਪੇਨੈਂਗ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ, ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ. ਸੀਰੀਆ ਅਦਾਲਤ ਇਕ ਪੈਰਲਲ ਅਦਾਲਤ ਹੈ ਜੋ ਇਸਲਾਮਿਕ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ. == ਆਰਥਿਕਤਾ == {| class="wikitable" style="float:right;font-size:82%" |+ | '''ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸੀਰੀਅਲ ਰੁਜ਼ਗਾਰ (%), 2008–2009 (Q3''' ) <ref>श्रम बल सर्वेक्षण, सांख्यिकी विभाग, मलेशिया (2009)</ref> |- style="background:lightblue" |- | style="background:#153E7E" |<center> <font color="white">'''ਉਦਯੋਗ'''</font> </center> | style="background:#153E7E" |<center> <font color="white">'''2008'''</font> </center> | style="background:#153E7E" |<center> <font color="white">'''2009'''</font> </center> |- | style="background:#98AFC7" | '''ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ''' | align="center" style="background:#98AFC7" | 1.4 | align="center" style="background:#98AFC7" | 1.3 |- | style="background:#82CAFF" | '''ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ''' | align="center" style="background:#82CAFF" | 1.0 | align="center" style="background:#82CAFF" | 1.0 |- | style="background:#98AFC7" | '''ਮਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਖੱਡਾਂ''' | align="center" style="background:#98AFC7" | 0.1 | align="center" style="background:#98AFC7" | 0.2 |- | style="background:#82CAFF" | '''ਨਿਰਮਾਣ''' | align="center" style="background:#82CAFF" | 34.7 | align="center" style="background:#82CAFF" | 29.9 |- | style="background:#98AFC7" | '''ਬਿਜਲੀ, ਗੈਸ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ''' | align="center" style="background:#98AFC7" | 0.6 | align="center" style="background:#98AFC7" | 0.4 |- | style="background:#82CAFF" | '''ਨਿਰਮਾਣ''' | align="center" style="background:#82CAFF" | 7.8 | align="center" style="background:#82CAFF" | .4..4 |- | style="background:#98AFC7" | '''ਥੋਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਪਾਰ, ਮੋਟਰ ਮੁਰੰਮਤ''' <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> '''ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਸਮਾਨ''' | align="center" style="background:#98AFC7" | 14.0 | align="center" style="background:#98AFC7" | 17.6 |- | style="background:#82CAFF" | '''ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ''' | align="center" style="background:#82CAFF" | 9.4 | align="center" style="background:#82CAFF" | 8.7 |- | style="background:#98AFC7" | '''ਆਵਾਜਾਈ, ਸਟੋਰੇਜ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ''' | align="center" style="background:#98AFC7" | .1.. | align="center" style="background:#98AFC7" | 7.2 |- | style="background:#82CAFF" | '''ਵਿੱਤੀ ਵਿਚੋਲਗੀ''' | align="center" style="background:#82CAFF" | 2.. | align="center" style="background:#82CAFF" | ... |- | style="background:#98AFC7" | '''ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ, ਕਿਰਾਏ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ''' | align="center" style="background:#98AFC7" | 5.5 | align="center" style="background:#98AFC7" | 7.7 |- | style="background:#82CAFF" | '''ਲੋਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ;''' <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> '''ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ''' | align="center" style="background:#82CAFF" | 2.2 | align="center" style="background:#82CAFF" | 8.8 |- | style="background:#98AFC7" | '''ਸਿੱਖਿਆ''' | align="center" style="background:#98AFC7" | 9.9 | align="center" style="background:#98AFC7" | .1.. |- | style="background:#82CAFF" | '''ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਕਾਰਜ''' | align="center" style="background:#82CAFF" | ... | align="center" style="background:#82CAFF" | 8.8 |- | style="background:#98AFC7" | '''ਹੋਰ ਕਮਿ Communityਨਿਟੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸੇਵਾਵਾਂ''' | align="center" style="background:#98AFC7" | 9.9 | align="center" style="background:#98AFC7" | 6.6 |- | style="background:#82CAFF" | '''ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਘਰ''' | align="center" style="background:#82CAFF" | 8.8 | align="center" style="background:#82CAFF" | 4.4 |- | '''ਕੁੱਲ''' | align="center" | '''100.0''' | align="center" | '''100.0''' |- |} [[ਤਸਵੀਰ:Komtar.jpg|thumb|274x274px| ਜਾਰਜ ਟਾ ofਨ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਸਥਿਤ 65-ਮੰਜ਼ਲਾ ਕੋਮਟਰ ਟਾਵਰ ਪੇਨੈਂਗ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ ]] ਪੇਨੈਂਗ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਸੇਲੋਂਗੋਰ ਅਤੇ ਜੋਹੋਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਹੈ. <ref>{{Cite web |url=http://penangonlinedirectory.com/Navigation_first6/penang_economy_news.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=7 ਨਵੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101107105228/http://www.penangonlinedirectory.com/Navigation_first6/penang_economy_news.htm |dead-url=yes }}</ref> ਪੇਨੈਂਗ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਰਾਜ ਦੇ ਕੁਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਵਿਚ 45.9% (2000) ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ. ਟਾਪੂ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸਾ ਵਧੇਰੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਹੈ. ਬੇਯਨ ਲੇਪਾਸ ਮੁਕਤ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹਾਈ-ਟੈਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਪਲਾਂਟ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੈਲ, ਇੰਟੈਲ, ਏ ਐਮ ਡੀ, ਅਲਟੇਰਾ, [[ਮਟਰੋਲਾ|ਮੋਟੋਰੋਲਾ]], ਐਜੀਲੈਂਟ, ਹਿਟਾਚੀ, ਓਸਰਾਮ, ਪਲੇਕਸ, ਬੋਸ਼ ਅਤੇ ਸੀਗੇਟ) ਨੇ ''ਸਿਲਿਕਨ ਆਈਲੈਂਡ'' ਵਿਚ ਪੇਨੈਂਗ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ. ਉਪਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ. <ref name="fullcontact.nl">http://www.fullcontact.nl/whymalaysia.php</ref> ਜਨਵਰੀ 2005 ਵਿਚ, ਪੇਨਾਗ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਈਬਰਜਿਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪਹਿਲੇ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਸੁਪਰ ਕੋਰੀਡੋਰ ਸਾਈਬਰ ਸਿਟੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਖੋਜਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਚ-ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪਾਰਕ ਬਣਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੀ. <ref>{{Cite web |url=http://www.investpenang.gov.my/bs/mscpcc.php |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=27 ਸਤੰਬਰ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927113655/http://www.investpenang.gov.my/bs/mscpcc.php |dead-url=yes }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚ ਸਸਤੀ ਕਿਰਤ ਲਾਗਤ ਵਰਗੇ ਕਾਰਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੌਲੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ. <ref>{{Cite web |url=http://www.globalservicesmedia.com/Destinations/Asia/Outsourcing-to-Penang/25/22/8990/destinations-more200912017802 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=18 ਮਾਰਚ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110318180835/http://www.globalservicesmedia.com/Destinations/Asia/Outsourcing-to-Penang/25/22/8990/destinations-more200912017802 |dead-url=yes }}</ref> <ref>http://www.econ.ucdavis.edu/faculty/woo/woo.us-china%{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 20statement.1feb04.pdf |चीन के प्रमुख व्यापारी राष्ट्र के रूप में उभरने के आर्थिक प्रभाव</ref> <nowiki></br></nowiki> ਸੰਘੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ ਦੇ]] ਨਜ਼ਦੀਕ ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਮੁਫਤ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਪੋਰਟ ਕਲੰਗ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਘਾਟੇ ਕਾਰਨ ਮਾਰਕੀਟ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਟਰਵਰਥ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਕੰਟੇਨਰ ਟਰਮੀਨਲ ਹੈ. ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰ ਹਨ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ, ਵਿੱਤ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਜ਼ਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ. '''ਪੇਨਾਗ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ''' (ਪੀਡੀਸੀ) ਇੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੇਨਾੰਗ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ <ref>{{Cite web |url=http://www.pdc.gov.my/index.php?option=com_content&view=article&id=49&catid=34 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=17 ਮਾਰਚ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317164609/http://www.pdc.gov.my/index.php?option=com_content&view=article&id=49&catid=34 |url-status=dead }}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫਾ ਇਕਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ '''ਨਿਵੇਸ਼ਪਿਨੰਗ''' ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕਮਾਤਰ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ ਹੈ. <ref>{{Cite web |url=http://www.investpenang.gov.my/portal/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=25 ਜਨਵਰੀ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110125235023/http://www.investpenang.gov.my/portal/ |dead-url=yes }}</ref> === ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ === 2008 ਪਾਮ (13,504 ਹੈਕਟੇਅਰ) ਵਿਚ (ਕੁੱਲ ਉੱਤਰਦਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ) ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਝੋਨੇ (12,782), ਰਬੜ (10,838), ਫਲ (7,009), [[ਨਾਰੀਅਲ]] (1,966), ਸਬਜ਼ੀ (489), ਨਕਦੀ ਫਸਲ (198) ਮਸਾਲੇ (197), ਕੋਕੋ (9) ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ (41) ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. <ref>पिनांग कृषि विभाग, मलेशियाई पाम तेल Bhd, रबर उद्योग लघुधारक विकास प्राधिकरण (RISDA) </ref> ਦੋ ਸਥਾਨਕ ਉਪਜ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੇਨਾਗ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਡਰੀਅਨ ਅਤੇ [[ਜਾਇਫਲ|ਨੂਟਮੇਗ]] . ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ [[ਪੋਲਟਰੀ]] ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਸੂਰਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਹੈ. ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਜਲ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਉਦਯੋਗ ਜਿਵੇਂ ਸਜਾਵਟੀ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਫਲੋਰਿਕਲਚਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. <ref name="Ariff">{{Cite web|url=http://www.seri.com.my/oldsite/peos/agriculture.PDF|title=The Agriculture Sector in Penang: Trends and Future Prospects|last=Tengku Mohd Ariff Tengku Ahmad|date=2001-11-29|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528204305/http://seri.com.my/oldsite/peos/agriculture.PDF|archive-date=28 मई 2008|access-date=2008-07-19}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Beach_Street_Penang_Dec_2006_001.jpg|thumb|250x250px| 1 ਡਾਉਨਿੰਗ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਖੇ ਐਚਐਸਬੀਸੀ ਇਮਾਰਤ ਵਾਲਾ ਬੀਚ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦ੍ਰਿਸ਼ ]] ਪੇਨੰਗ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਸੀਮਤ ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ 'ਤੇ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਦਰਅਸਲ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇਕਮਾਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ ਰਾਜ ਵਿਚ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਵਾਧਾ ਦਰਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 2000 ਵਿਚ ਰਾਜ ਦੇ ਜੀਡੀਪੀ ਵਿਚ ਸਿਰਫ 1.3% ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ. <ref name="Ariff"/> ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੋਨੇ ਦਾ ਕੇਵਲ 4.9% ਖੇਤਰਫਲ ਹੈ। === ਬੈਂਕਿੰਗ === [[ਤਸਵੀਰ:Man_at_Penang_Thaipusam.jpg|thumb|327x327px| ਪੇਨਾੰਗ ਥਾਈਪੁਸਮ ਉਤਸਵ ]] [[ਤਸਵੀਰ:Man_at_Nine_Emperor_Gods_Festival.jpg|thumb|374x374px| ਪੇਨਾਗ ਨੌਂ ਸਮਰਾਟ ਪਰਮੀਸ਼ਵਰ ਉਤਸਵ ]] ਪੇਨੰਗ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਸੀ ਜਦੋਂ [[ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ]] ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਚੌਕੀ ਸੀ. ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬੈਂਕ, ਸਟੈਂਡਰਡ ਚਾਰਟਰਡ ਬੈਂਕ (ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਾਰਟਰਡ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਚੀਨ) ਨੇ 1875 ਵਿਚ ਮੁ Europeanਲੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿੱਤੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ. <ref>{{Cite web |url=http://www.standardchartered.com.my/about-us/en/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029025635/http://www.standardchartered.com.my/about-us/en/ |url-status=dead }}</ref> ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਅਤੇ ਸ਼ੰਘਾਈ ਬੈਂਕਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਐਚਐਸਬੀਸੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਬ੍ਰਾਂਚ ਪੈਨੰਗ ਵਿੱਚ 1885 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹੀ. <ref name="fullcontact.nl"/> ਫਿਰ 1888 ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ-ਅਧਾਰਤ ਰਾਇਲ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਸਕਾਟਲੈਂਡ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਏਬੀਐਨ ਅਮਰੋ) ਆਇਆ। ਬਹੁਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਅਜੇ ਵੀ ਜੋਰਜਟਾਉਨ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਬੀਚ ਸਟ੍ਰੀਟ ਤੇ ਹੈ. ਅੱਜ ਪੇਨਾਗ ਸਿਟੀ ਬੈਂਕ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਬੈਂਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਨੇਗਰਾ ਮਲੇਸ਼ੀਆ (ਮਲੇਸ਼ਿਆਈ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ) ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬੈਂਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਬਲਿਕ ਬੈਂਕ, ਮਯਬੈਂਕ, ਐਮਬੈਂਕ ਅਤੇ ਸੀਆਈਐਮ ਬੈਂਕ ਦਾ ਬੈਂਕਿੰਗ ਹੱਬ ਹੈ. == ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ == === ਕਲਾ === ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਪੱਛਮੀ ਆਰਕੈਸਟ੍ਰਾ ਹਨ- ਪੇਨਾਗ ਸਟੇਟ ਸਿਮਫਨੀ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਅਤੇ ਕੋਰਸ (ਪੇਸੈਸਓਸੀ) ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਸਿੰਫਨੀ ਆਰਕੈਸਟਰਾ (ਪੀਐਸਓ)। <ref>{{Cite web |url=http://pessoc.com/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=21 ਜਨਵਰੀ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100121105019/http://www.pessoc.com/ |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.woonviolincollections.com/pso.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=10 ਜੂਨ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610105313/http://woonviolincollections.com/pso.htm |dead-url=yes }}</ref> ਪ੍ਰੋ ਆਰਟ ਚੀਨੀ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ ਯੰਤਰ ਸੰਗੀਤ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |url=http://proart.com.my/pgco/en/aboutus.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=22 ਜੁਲਾਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722231515/http://proart.com.my/pgco/en/aboutus.html |dead-url=yes }}</ref> ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਅਧਾਰਤ ਸੰਗੀਤ ਸਮੂਹ ਹਨ. ਗ੍ਰੀਨਹਾਲ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਟੂਡੀਓ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜੋ 2002 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ. <ref>{{Cite web |url=http://www.theactorsstudio.com.my/past-venues/green-hall-penang-seating-and-pictures/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224100630/http://www.theactorsstudio.com.my/past-venues/green-hall-penang-seating-and-pictures/ |dead-url=yes }}</ref> ਬੰਗਸਵਾਨ ਮਾਲੇਆ ਥੀਏਟਰ (ਅਕਸਰ ''ਮਲਾਏ ਓਪੇਰਾ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਕਲਾ ਦਾ ਇਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪੇਨਾਗ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ, ਪੱਛਮੀ, ਇਸਲਾਮਿਕ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ. 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਇਕ ਮ੍ਰਿਤ ਕਲਾ ਹੈ. <ref>http://www.angelfire.com/ga/Jannat/Bangsawan.html</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.igeorgetownpenang.com/features/208-the-case-for-bangsawan- |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029202925/http://www.igeorgetownpenang.com/features/208-the-case-for-bangsawan- |dead-url=yes }}</ref> ਬੋਰੀਆ ਪੇਨਾੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੇਸੀ ਰਵਾਇਤੀ ਡਾਂਸ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਨ, ਮਰਾਕੇਸ ਅਤੇ ਤਬਲੇ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ. <ref>http://www.musicmall-asia.com/malaysia/folk/boria.html</ref> ਚੀਨੀ ਓਪੇਰਾ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਿਓਚੂ ਅਤੇ ਹੌਕੀਅਨ ਵਰਜਨ) ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਖਾਸ ਤੌਰ' ਤੇ ਬਣਾਏ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਸਾਲਾਨਾ ਹੰਗਰੀ ਗੋਸਟ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੌਰਾਨ. ਕਠਪੁਤਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਹੋਏ ਹਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਜ ਕੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ. === ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਗੈਲਰੀ === ਜੋਰਜਟਾਉਨ ਵਿੱਚ ਪੇਨੈਂਗ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ, ਫੋਟੋਆਂ, ਨਕਸ਼ੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਤਮਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ ਜੋ ਪੇਨਾਗ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ. <ref>http://www.asiarooms.com/en/travel-guide/malaysia/penang/penang-parks-&-gardens/penang-museums/index.html{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਾਬਕਾ ਸਈਦ ਐਟਲਸ ਮੈਨੇਸ਼ਨ ਨੇ ਪੇਨੈਂਗ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੇਨਾਗ ਇਸਲਾਮਿਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਤੱਕ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ. ਦੂਸਰੀ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਪੇਨਾਗ ਵਾਰ ਮਿ Museਜ਼ੀਅਮ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਿਆ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜਪਾਨੀ ਹਮਲੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿਚ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਨ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਹਨ. <ref>{{Cite web |url=http://www.penang.world-guides.com/penang_art_galleries.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=2 ਨਵੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101102032753/http://www.penang.world-guides.com/penang_art_galleries.html |url-status=dead }}</ref> ਤਿਲਜੰਗ ਬੰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਿਡੌਣਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਤੇਲੁਕ ਬਹੰਗ ਫੌਰੈਸਟ ਪਾਰਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਣ ਦਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵੀ ਹੈ. <ref>http://www.penang-traveltips.com/penang-forestry-museum.htm</ref> ਦੀਵਾਨ ਸ੍ਰੀ ਪੇਨਾੰਗ ਵਿਚ ਪੇਨਾਗ ਸਟੇਟ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਵਿਖੇ ਸਥਾਨਕ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਥਾਈ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ. ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ-ਅਦਾਕਾਰ ਪੀ. ਰਾਮਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਰਕੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ. === ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ === ਪੇਨਾਗ ਦਾ architectਾਂਚਾ ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੰ .ਣਸਾਰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ - ਸਾ aੇ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭਿਆਚਾਰ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆਇਆ. ਐਸਪਲੇਨੇਡ ਵਿਚ ਫੋਰਟ ਕੌਰਨਵਾਲੀਸ ਪੇਨੈਂਗ ਵਿਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਪਹਿਲਾ structureਾਂਚਾ ਹੈ. <ref>{{Cite web |url=http://www.virtualmalaysia.com/destination/fort%20cornwallis.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=8 ਅਗਸਤ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808195611/http://www.virtualmalaysia.com/destination/fort%20cornwallis.html |dead-url=yes }}</ref> <ref>http://www.asiaexplorers.com/malaysia/fortcornwallis.htm</ref> ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਟਾ hallਨ ਹਾਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਵਪਾਰਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਪੇਨਾਗ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਓਰੀਐਂਟਲ ਹੋਟਲ, ਸੇਂਟ ਜੋਰਜ ਐਂਜਲਿਕਨ ਚਰਚ - ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਰਲਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਾਈਟ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. <nowiki></br></nowiki> ਇਯਾਰ ਇਟਮ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰ situatedੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਪੇਨਾਗ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਨਿਵਾਸ ਸੁਫੋਲਕ ਹਾ Houseਸ ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। <ref>http://cipa.icomos.org/text%{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 20files/antalya/25.pdf</ref> ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਜਾਵਟੀ ਕਬੀਲੇ ਘਰਾਂ, ਮੰਦਰਾਂ, ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਦੁਕਾਨ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਹਵੇਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਚਿਆਂਗ ਫਾਟ ਜ਼ੇ ਮੈਨਸਨ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ. ਵੈਲਡ ਕਵੇ ਕੋਲ ਕਬੀਲ ਘਾਟ ਦੇ ਪਾਣੀ-ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ. ਭਾਰਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਦਿਰ ਬਣਾਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਾਂਮਾਰਿਮਾ ਮੰਦਰ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਪਿਟਨ ਕੈਲਿੰਗ ਮਸਜਿਦ, ਅਕੇਹ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਇਸਲਾਮਿਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਉੱਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੀ. ਰਮਲੇ ਮਿ Museਜ਼ੀਅਮ ਰਵਾਇਤੀ ਮਾਲੇਈ ਪਬਾਂਸਾ ਘਰਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ. ਸਿਆਮੀ ਅਤੇ ਬਰਮੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਨੀਂਦ ਬੁਧ ਅਤੇ ਧਰਮਕਰਮਾ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ. ਪੇਨੈਂਗ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ structuresਾਂਚੇ ਅਤੇ ਗਗਨ ਗਿੱਛੀਆਂ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵੀ. ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਮਟਰ ਟਾਵਰ, ਉਮਨੂੰ ਟਾਵਰ ਅਤੇ ਮੁਟਿਆਰਾ ਮੇਸੇਨਿਆਗਾ ਭਵਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. <ref>{{Cite web |url=http://www.mesiniaga.com.my/mutiara_mesiniaga.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=22 ਜੁਲਾਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722231337/http://www.mesiniaga.com.my/mutiara_mesiniaga.html |dead-url=yes }}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Anson_House,_Penang.jpg|thumb| ਸਟ੍ਰੈਟ-ਚੀਨੀ ਕਲਾ ਸਜਾਵਟ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦਾ ਇੱਕ ਘਰ ]] === ਤਿਉਹਾਰ === ਪੇਨਾੰਗ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਚੀਨੀ ਲੋਕ [[ਚੀਨੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ|ਚੀਨੀ]] ਨਿ [[ਚੀਨੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ|New ਈਅਰ]], ਮੱਧ-ਪਤਝੜ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਹੰਗਰੀ ਗੋਸਟ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਕਿੰਗ ਮਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ. Malays ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ [[ਈਦ ਉਲ-ਫ਼ਿਤਰ|ਹਰੀ Raya Aidilfitari]], [[ ਈਦ-ਉਲ-ਜੁਹਾ |ਹਰੀ Raya ਹਾਜੀ]] ਅਤੇ Maulidar ਰਸੂਲ, ਜਦਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮਨਾਉਣ [[ਦੀਵਾਲੀ|ਸਬਾਹ]], Thaipusam ਅਤੇ [[ ਪੋਂਗਲ |ਥਾਈ Pongal]] . [[ਕ੍ਰਿਸਮਸ]], [[ਗੁਡ ਫਰਾਈਡੇ|ਗੁੱਡ ਫਰਾਈਡੇ]] ਅਤੇ ਈਸਟਰ ਈਸਾਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੈਥੋਲਿਕ ਬੁੱਕਿਤ ਮੇਰਤਾਜਮ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਲਾਨਾ ਸੇਂਟ ਐਨ ਦੇ ਨੋਵੇਨਾ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ. <ref>http://article.wn.com/view/2010/08/02/Candlelight_communion/</ref> <ref>http://article.wn.com/view/2010/08/02/Big_turnout_for_St_Annes/</ref> ਬੁੱਧਵਾਦੀ ਵੈਸਾਖੀ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ [[ਸਿੱਖ]] [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਤਿਉਹਾਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਨਾਗ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਛੁੱਟੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ. === ਭੋਜਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Rojakstall.jpg|thumb| ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਿਕਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਿਰਚ ਦੀ ਪੇਸਟ ਵਿਚ ਇਕ ਹਾਕਰ ਝੀਂਗਾ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਇਕ ਕਟੋਰੇ ]] [[ਤਸਵੀਰ:Gurneydrive1.jpg|thumb| ਗਾਰਨੀ ਡਰਾਈਵ ਤੇ ਹੌਕਰ ਮੀਲ ਸੈਂਟਰ. ]] ''ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਭੋਜਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ'' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ '','' ਪੇਨਾਗ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਦੇ ਖਾਣਿਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. 2004 ਵਿਚ, ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਪੇਨਾਗ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਰਬੋਤਮ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੂਡ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ''“ਇੰਨਾ ਸਸਤਾ ਸਵਾਦਿਸ਼ਤ ਖਾਣਾ ਹੋਰ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ”।'' <ref>{{Cite web|url=http://www.time.com/time/asia/2004/boa/boa_body_food.html|title=संग्रहीत प्रति|archive-url=https://web.archive.org/web/20041117003151/http://www.time.com/time/asia/2004/boa/boa_body_food.html|archive-date=17 नवंबर 2004|access-date=17 नवंबर 2004}}</ref> ਪੇਨਾਗ ਦਾ ਪਕਵਾਨ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਛੋਟੇ [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ, ਨਯੋਨਿਆ, ਮਾਲੇ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਨਸਲੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ [[ਥਾਈਲੈਂਡ|ਹੈ]] . "ਛਪਾਰੀਵਾਲਾ ਖਾਨਾ", ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੂਡਲਜ਼, ਮਸਾਲੇ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਗਈ ਅਲ ਫ੍ਰੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ. ਪੇਨਾਗ ਖਾਣੇ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਣ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਰਨੀ ਡਰਾਈਵ, ਪਲਾu ਟਿਕਸ, ਨਿ L ਲੇਨ, ਨਿ World ਵਰਲਡ ਪਾਰਕ, ਪੇਨਾਗ ਰੋਡ ਅਤੇ ਚੁਲੀਆ ਸਟਰੀਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਸਥਾਨਕ ਚੀਨੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੇਲੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ. [[ਤਸਵੀਰ:Pg_botanic_gardens_trees.JPG|thumb| ਪੇਨਾਗ ਬੋਟੈਨਿਕ ਗਾਰਡਨ ]] == ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ == ਪੇਨੈਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੈਮਰਸੈਟ ਮੌਘਮ, [[ਰੁਡਯਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ]], ਨੋਏਲ ਕਯਾਰਡ ਅਤੇ ਐਲਿਜ਼ਾਬਿਥ ਦੂਜੇ. <ref>http://www.nytimes.com/1985/06/30/travel/correspondent-s-choice-on-penang-island-a-legend-lives.html</ref> <ref>http://mattviews.wordpress.com/2007/10/30/following-maughams-footsteps-malaysia/</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.uplands.org/UPLANDS/History |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=24 ਨਵੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124131454/http://www.uplands.org/UPLANDS/History |dead-url=yes }}</ref> 2009 ਵਿੱਚ, ਪੇਨਾਗ ਨੇ 5.96 ਮਿਲੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਤੀਸਰਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. <ref>http://www.mysinchew.com/node/40002</ref> ਪੇਨਾਗ ਆਪਣੀ ਅਮੀਰ ਵਿਰਾਸਤ, ਬਹੁਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਬੀਚਾਂ, ਖਰੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਖਾਣੇ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. [[ਤਸਵੀਰ:Day_view_of_Kek_Lok_Si_Temple_Penang.jpg|thumb| ਕੇਕ ਲੋਕ ਸਾਈ ਮੰਦਰ ]] === ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ === ਪੇਨੈਂਗ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬੀਚ ਹਨ ਤਨਜੰਗ ਬੰਗਾ ਬਟੂ ਫੇਰਿੰਗੀ ਅਤੇ ਟੈੱਲੁਕ ਬਹੰਗ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰਿਜੋਰਟ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰ .ੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ. ਵਧੇਰੇ ਇਕਾਂਤ ਮੁੱਕਾ ਹੈਡ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਾਈਟਹਾouseਸ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਨੰਗ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਬਾਂਦਰ ਬੀਚ - ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਪਾਣੀ ਹੈ. ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰ .ਿਆਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੈਲਾਨੀ [[ਲੰਗਕਾਵੀ|ਲਾਂਗਕਾਵੀ]] ਅਤੇ ਪਾਂਗਕੋਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਰਹੇ ਹਨ. <nowiki></br></nowiki> ਗੈਰ-ਕੁਸ਼ਲ ਸੀਵਰੇਜ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਅਤੇ ਬੇਕਾਬੂ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ. <ref>{{Cite news|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/11/15/nation/19471462&sec=nation|title=Penang to restore and landscape sites in Batu Ferringhi|date=2007-11-15|work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]|access-date=2008-07-10|archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031182612/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F11%2F15%2Fnation%2F19471462&sec=nation|dead-url=yes}}</ref> <ref name="thestar.com.my">{{Cite news|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2007/11/14/nation/19460517&sec=nation|title=Penang’s polluted beaches keeping tourists away|date=2007-11-14|work=[[The Star (Malaysia)|The Star]]|access-date=2008-07-10|archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031182301/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2007%2F11%2F14%2Fnation%2F19460517&sec=nation|dead-url=yes}}</ref> === ਬਾਗ, ਝੀਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ === ਧਰਤੀ ਦੇ ਇਸ ਦੇ ਅਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪੇਨਾਗ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ. ਜੋਰਜ ਟਾਉਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਪੇਨੈਂਗ ਹਿੱਲ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ, ਦੋ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਖੇਤਰ ਹਨ - ਪੇਨਾਗ ਮਿ Municipalਂਸਪਲ ਪਾਰਕ (ਯੂਥ ਪਾਰਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਬੋਟੈਨਿਕ ਗਾਰਡਨ. ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਬਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪੇਨਾਗ ਹਿੱਲ ਸੰਘਣਾ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਹਰੇ ਭਰੇ ਹਨ. <ref>http://www.emeraldinsight.com/journals.htm?articleid=870939&show=pdf</ref> ਰਾਈਲੌ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਪਾਰਕ 2003 ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਰੋਬੀਨਾ ਬੀਚ ਪਾਰਕ ਬਟਰਵਰਥ ਬੀਚ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਾਰਕ ਹੈ. ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ, 2003 ਵਿਚ ਗਜ਼ਟਿਡ ਪੇਨੈਂਗ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ (2562 ਹੈਕਟੇਅਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ) ਇਕ ਨੀਵਾਂ ਜਿਹਾ ਡਾਈਪਟਰੋਕਾਰਪ ਜੰਗਲ, ਸੰਘਣੀ ਬਨਸਪਤੀ, ਵੈਲਲੈਂਡ, ਪੱਛਮੀ ਝੀਲ, ਚਿੱਕੜ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਮੁਰਗੇ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟਰਟਲ-ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਹਨ. ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਅਨੇਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ. <ref>http://www.penang-traveltips.com/penang-national-park.htm</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੁਕਿਟ ਰਾਇਲਾਉ, ਤੇਲੁਕ ਬਹੰਗ, ਬੁਕਿਤ ਪਨਾਰਾ, ਬੁਕਿਤ ਮੁਰਤਾਜਮ ਬੁਕਿਤ ਪੰਚੌਰ ਅਤੇ ਸੁੰਗਾਈ ਟੁਕੁਨ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਦਰਤੀ ਭੰਡਾਰ ਹਨ. ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਜੰਗਲੀ ਰੁੱਖ, ''ਅਲਕੋਰਨੀਆ ਰੋਡੋਫਿਲਾ'', ਲਗਭਗ ''ਵਿਲਕਦਾ'' ਰੁੱਖ ''ਮੇਨਾਗਾਯਾ ਮਲਾਇਨਾ'' ਅਤੇ ਡੱਡੂ ''ਅਨਸੋਨੀਆ ਪਿਨਜੈਂਜਿਸ'' ਸਿਰਫ ਪੇਨੈਂਗ ਟਾਪੂ ਲਈ ''ਸਧਾਰਣ ਹਨ'' . <ref>http://www.nationaalherbarium.nl/euphorbs/specA/Alchornea.htm</ref> <ref>http://www.archive.org/stream/floramalesiana104stee/floramalesiana104stee_djvu.txt</ref> <ref>http://www.nhm.ku.edu/rbrown/Rafes%%{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 20PDF 20publications/Matsui.et.al.2010.pdf</ref> ਟੇਲੁਕ ਬਹੰਗ ਵਿਚ ਪੇਨਾਗ ਬਟਰਫਲਾਈ ਫਾਰਮ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿਤਲੀਆਂ, ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਕੇਂਦਰ ਹਨ. <ref>http://www.butterfly-insect.com/whoweare.php</ref> ਸੇਬਰਾਂਗ ਜਯਾ ਵਿਚ ਪੇਨਾਗ ਬਰਡ ਪਾਰਕ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਛੀ ਘਰ ਹੈ. <ref>http://www.penangbirdpark.com.my/</ref> ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਸਥਾਨ ਹਨ ਟ੍ਰੋਪਿਕਲ ਸਪਾਈਸ ਗਾਰਡਨਜ਼ ਅਤੇ ਟ੍ਰੋਪਿਕਲ ਫਰੂਟ ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਤੇਲੁਕ ਬਹੰਗ ਵਿਚ ਬੁਕਿਟ ਜ਼ੈਂਬੂਲ ਆਰਚਿਡ ਅਤੇ ਹਿਬਿਸਕ ਗਾਰਡਨ. === ਖਰੀਦਦਾਰੀ === ਪੇਨੈਂਗ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ ਹਨ. ਪੇਨੈਂਗ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵੀਨਸਬੀ ਮੱਲ (ਪੇਨੈਂਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ), ਗਾਰਨੀ ਡਰਾਈਵ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਰਨੀ ਪਲਾਜ਼ਾ, ਕੋਮਟਰ (ਪੇਨੰਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲ) ਅਤੇ ਪੇਨਾੰਗ ਟਾਈਮਜ਼ ਸਕੁਏਅਰ (ਕੋਮਟਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸ) ਹਨ. ਸੇਬਰਾਂਗ ਪਰੇਈ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾੱਪਿੰਗ ਮਾਲ ਸੇਬਰਾਂਗ ਜਯਾ ਵਿਚ ਸਨਵੇ ਕਾਰਨੀਵਾਲ ਮੱਲ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ਪੇਰਾਡਾ ਵਿਚ ਸੇਬਰੰਗ ਪ੍ਰਿਆ ਸਿਟੀ ਪਰਦੇਨਾ ਮੱਲ ਹਨ. <nowiki></br></nowiki> ਰਵਾਇਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੌਰਸਟਾ ਮਾਰਕੀਟ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਖੁੱਲੇ ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਰਾਤ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਂਪਬੈਲ ਸਟ੍ਰੀਟ ਅਤੇ ਪਸਾਰ ''ਮਾਲਮ'' ਅੱਜ ਦੇ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਮਾਲਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਹਨ. ਇਹ ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਨ. == ਸਿੱਖਿਆ == === ਵਿਦਿਆਲਾ === ਪੇਨਾਗ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋ .ੀ ਸੀ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁ schoolsਲੇ ਸਕੂਲ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਲ, ਸਥਾਨਕ (ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ) ਸਕੂਲ, ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਕੂਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵੀ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਲਤ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ, ਸ੍ਰੀ ਪੇਨਾਗ ਸਕੂਲ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਪੇਨਾੰਗ (ਉੱਚੇ ਪਾਸੇ) ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਜਾਪਾਨੀ ਸਕੂਲ. ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਦੇ ਪੰਜ ਸੁਤੰਤਰ ਸਕੂਲ ਹਨ। ==== ਚੀਨੀ ਸਕੂਲ ==== ਪੇਨਾਗ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਕਸਤ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਇਹ ਸਕੂਲ ਸਥਾਨਕ ਚੀਨੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਚੀਨੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਥੇ ਚੀਨੀ ਸਿੱਖਿਆ' ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ. ਇਹ ਸਕੂਲ ਕਮਿ communityਨਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਰੰਤਰ ਚੰਗੇ ਨਤੀਜੇ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਗੈਰ-ਚੀਨੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ 90 ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ 10 ਚੀਨੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੁੰਗ ਲਿੰਗ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (1917 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ), ਪੇਨਾਗ ਚੀਨੀ ਲੜਕੀਆਂ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (1920 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ), ਯੂਨਾਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (1928 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ), ਚੁੰਗ ਵਾ ਕਨਫਿiusਸ ਸਕੂਲ (1904 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ), ਫੋਰ ਟੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (1940 ਵਿਚ) ਹਨ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਬੁੱਧ ਸਕੂਲ), ਜੀਤ ਸਿਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (1949 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) ਅਤੇ ਹਾਨ ਚਿਆਂਗ ਸਕੂਲ (1919 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ). ==== ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਕੂਲ ==== ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਪੇਨਾਗ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਲੇਸ਼ ਸ਼ਾਸਕ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਖੇਡਾਂ, ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਿਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਪੇਨਾਗ ਫ੍ਰੀ ਸਕੂਲ (ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਕੂਲ 1816 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ) <ref>पिनांग यात्रा युक्तियाँ: (URL last accessed 11 जून 2010)</ref>, ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ (1885 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿ (ਸ਼ਨ (ਸੰਨ 1891 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ) ਅਤੇ ਕਾਨਵੈਂਟ ਲਾਈਟ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ 1852 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) ==== ਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਕੂਲ ==== ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਮਾਲੇਈ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਮੁ earlyਲੇ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਫੰਡ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਧੇਰੇ ਬਹੁ-ਜਾਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ ਬੁਕਿਟ ਜ਼ਾਂਬੂਲ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਸ੍ਰੀ ਮੁਟਿਆਰਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਆਇਅਰ ਇਟਮ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ. ਤਨਕੂ ਅਬਦੁੱਲ ਰਹਿਮਾਨ ਤਕਨੀਕੀ ਸੰਸਥਾਨ ਅਤੇ ਬੱਤੂ ਲੰਚਾਂਗ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਪੇਨਾੰਗ ਵਿਚ ਦੋ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਕੂਲ ਹਨ. ਅਲ-ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਕੂਲ ਪੇਨੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਕੂਲ ਹੈ. === ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ === ਪੇਨਾੰਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ, ਦੋ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਖਲਾਈ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਕਈ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਕਮਿ communityਨਿਟੀ ਕਾਲਜ ਹਨ। ਪੇਨੈਂਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਬਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਨ, ਗੈਲੂਗੋਰ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਨ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਪਰਮਾਟੂੰਗ ਪੋਹ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਮਾਰਾ। <ref>{{Cite web |url=http://www.usm.my/bi/main.asp?tag=sejarah |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=17 ਅਗਸਤ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100817061447/http://www.usm.my/bi/main.asp?tag=sejarah |dead-url=yes }}</ref> <ref>http://penang.uitm.edu.my/</ref> ਵਾਵਾਸਨ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਅਧਾਰਤ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ. <ref>{{Cite web |url=http://www.wou.edu.my/about_overview.aspx |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=30 ਦਸੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101230071717/http://www.wou.edu.my/about_overview.aspx |dead-url=yes }}</ref> ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਖੋਜ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਸੰਸਥਾ ਸੇੇਮੋ ਰੀਕੈਮ ਵੀ ਹੈ। === ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ === ਪੇਨੰਗ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, 1817 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੂੰ 1973 ਵਿਚ ਪੇਨਾਗ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. <ref>{{Cite web |url=http://www.penanglib.gov.my/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=22 ਜੁਲਾਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722233028/http://www.penanglib.gov.my/ |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਮੁੱਖ ਪੇਨੈਂਗ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਬ੍ਰਾਂਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਅਤੇ ਸੇਬਰਾਂਗ ਪ੍ਰੀ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ. <ref>http://www.penanglib.gov.my/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=48&Itemid=82{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ == ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਦੇਖਭਾਲ ਜਨਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਿਜੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਸਥਾਨਕ ਚੀਨੀ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਦੇ ਐਡਵੈਂਟਿਸਟਾਂ ਵਰਗੇ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਪਬਲਿਕ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਪੂਰਕ ਹੈ. ਅੱਜ, ਪਬਲਿਕ ਹਸਪਤਾਲ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਅਤੇ ਫੰਡ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਪਬਲਿਕ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ''ਕਮਿ communityਨਿਟੀ'' ਕਲੀਨਿਕ ਅਤੇ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ( ''ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਦੇ ਕੇਸੈਟਸ'' ) ਨਾਲ ਹਨ. ਨਿੱਜੀ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਹਨ. ਇਹ ਹਸਪਤਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ, ਬਲਕਿ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਗੁਆਂ neighboringੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਸਿਹਤ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਪੇਨਾੰਗ ਸਿਹਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ. ਬਾਲ ਮੌਤ ਦਰ ਇਸ ਸਮੇਂ 0.4% 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਮਰ ਮਰਦਾਂ ਲਈ 71.8 ਸਾਲ ਅਤੇ forਰਤਾਂ ਲਈ 76.3 ਸਾਲ ਹੈ. <ref>{{Cite web |url=http://www.penangmyhome.com/Page1.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=21 ਅਗਸਤ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821150339/http://www.penangmyhome.com/Page1.pdf |dead-url=yes }}</ref> {| cellpadding="10" | '''ਪਬਲਿਕ ਹਸਪਤਾਲ''' ''ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਵੇਲਸਲੇ ਪ੍ਰਾਂਤ'' * ਪੇਨਾਗ ਪਬਲਿਕ ਹਸਪਤਾਲ (ਮੁੱਖ) * ਬਾਲਿਕ ਪਲਾਉ ਹਸਪਤਾਲ | | | '''ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਸਪਤਾਲ''' ''ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਵੇਲਸਲੇ ਪ੍ਰਾਂਤ'' * [http://www.tmcpenang.com ਟ੍ਰੋਪਿਕਾਨਾ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਪੇਨਾੰਗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181015115823/http://www.tmcpenang.com/ |date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2018 }} * ਆਈਲੈਂਡ ਹਸਪਤਾਲ * ਗਲੇਨੈਗਲਜ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ * ਪੰਤਾਈ ਮੁਟਿਆਰਾ ਹਸਪਤਾਲ * ਲੋਹ ਗੁਆਨ ਲਾਇ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਸੈਂਟਰ * ਲਾਮ ਵਾਹ ਵਾਹ ਹਸਪਤਾਲ * ਪੇਨਾਗ ਐਡਵੈਂਟਿਸਟ ਹਸਪਤਾਲ * ਤਨਜੰਗ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ * ਮਾ Mountਂਟ ਮੀਰੀਅਮ ਹਸਪਤਾਲ |} == ਆਵਾਜਾਈ == ਪੇਨੈਂਗ ਨੂੰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਅਸਾਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੇਨੰਗ ਸੜਕ, ਰੇਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਸਥਾਨਕ ਕੈਰੀਅਰਾਂ ਤੋਂ ਉਡਾਣਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਅਰਅਸੀਆ ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ ਤੋਂ ਪੇਨੈਂਗ ਤੱਕ ਉਪਲਬਧ ਹਨ. <ref>http://www.airasia.com</ref> === ਪੁਲਾਂ, ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Penang_bridge.JPG|thumb| 13.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਪੇਨਾਗ ਬ੍ਰਿਜ ]] ਪੇਨਾਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਪੇਨੰਗ ਬ੍ਰਿਜ (1985 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ) ਦੁਆਰਾ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਪੁਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 13.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਤਿੰਨ-ਲੇਨ, ਡਬਲ-ਲੇਨ ਸੜਕ ਹੈ. 31 ਮਾਰਚ 2006 ਨੂੰ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਬ੍ਰਿਜ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਪੈਨਾਂਗ ਦੂਜਾ ਬ੍ਰਿਜ ਰੱਖਿਆ. ਫਿਲਹਾਲ ਇਹ ਪੁਲ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 2013 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। <ref>{{Cite web |url=http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/guan-eng-6-factors-causing-penangs-second-bridge-delay/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=22 ਦਸੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222214200/http://themalaysianinsider.com/malaysia/article/guan-eng-6-factors-causing-penangs-second-bridge-delay/ |dead-url=yes }}</ref> ਪੇਨੈਂਗ ਵੇਲਸਲੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੁਆਰਾ 966 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵੇਅ, ਨਾਰਥ- ''ਸਾ'' South ''ਥ'' ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵੇਅ ( ''ਲੇਬੂਹਰਾਇਆ ਅਤਾਰਾ-ਸਲਾਤਨ'' ) ਨਾਲ ''ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ'', ਜੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ. ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵੇਅ ਵਿੱਚ ਪੇਨੈਂਗ ਬ੍ਰਿਜ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ. ਪੇਨੈਂਗ ਆuterਟਰ ਰਿੰਗ ਰੋਡ (ਪੀਓਆਰਆਰ) ਨੂੰ ਟਾਪੂ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਸੀ. ਸਬੰਧਤ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰਸਤੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕੀਤੀ ਜੋ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰੇਗੀ। <ref>{{Cite web |url=http://porr.penang.gov.my/50reason_cat1.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=9 ਅਕਤੂਬਰ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091009053200/http://porr.penang.gov.my/50reason_cat1.htm |dead-url=yes }}</ref> 26 ਜੂਨ 2008 ਨੂੰ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੌਵੀਂ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਮੱਧ-ਮਿਆਦ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪੈਨੰਗ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ. <ref>http://findarticles.com/p/news-articles/new-straits-times/mi_8016/is_20080630/consult-penang-govt-mega-projects/ai_n44406388/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਜੈਲਯੂਟੋਂਗ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਟਾਪੂ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰ highwayੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ, ਪੇਨੈਂਗ ਬ੍ਰਿਜ ਨੂੰ ਜੋਰਜਟਾਉਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ. ਬਟਰਵਰਥ ਆuterਟਰ ਰਿੰਗ ਰੋਡ (ਬੀਓਆਰਆਰ) ਇੱਕ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸਵੇਅ ਹੈ ਜੋ ਟੋਲਾਂ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਬਟਰਵਰਥ ਅਤੇ ਬੁਕਿਤ ਮੁਰਤਾਜਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਖਤ ਸ਼ਹਿਰੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕੇ. === ਆਮ ਆਵਾਜਾਈ === [[ਤਸਵੀਰ:Parking_lot_outside_Hospital_Pulau_Penang.jpg|thumb| ਜਾਰਜ ਟਾ inਨ ਵਿੱਚ ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਟੈਕਸੀਆਂ ]] ਘੋੜੇ ਟ੍ਰਾਮ, ਭਾਫ ਟ੍ਰਾਮ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟ੍ਰਾਮ, ਟਰਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਡਬਲ-ਡੇਕਰ ਪੇਨਾਗ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਭੱਜੇ. ਪਹਿਲਾ ਭਾਫ ਟ੍ਰਾਮਵੇ 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਚਾਲੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਘੋੜਾ-ਖਿੱਚੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਵੀ ਆ ਗਈਆਂ. ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟ੍ਰਾਮ 1905 ਵਿਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਟਰਾਲੀ ਬੱਸਾਂ 1925 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਟ੍ਰਾਮਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਲਈ ਗਈ ਪਰ 1961 ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਨਿਯਮਤ ਬੱਸਾਂ ਹੀ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਇਕ ਮਾਤਰ ਸਾਧਨ ਹਨ. <ref>फ्रांसिस रिक और गैन्ली, कॉलिन: पिनांग ट्राम ट्रॉलीबस और रेलवे: नगर निगम का परिवहन इतिहास, 1880s-1963. एरेका बुक्स: पिनांग, 2006</ref> <ref>{{Cite web |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F3%2F29%2Fpenangbusservice%2F13736245&sec=penangbusservice |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-date=22 ਜੂਨ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622061105/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F3%2F29%2Fpenangbusservice%2F13736245&sec=penangbusservice |dead-url=yes }}</ref> ਪੇਨਾਗ ਹਿੱਲ ਰੇਲਵੇ, ਪੇਨੰਗ ਹਿੱਲ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਰੇਲਵੇ, ਜਦੋਂ 1923 ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਇਕ ਗੁਣ ਸੀ. ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨ ਲਈ ਫਰਵਰੀ 2010 ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2011 ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ. <ref>{{Cite web |url=http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/penang-hill-train-service-to-resume-next-year/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=28 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428035805/http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/penang-hill-train-service-to-resume-next-year/ |dead-url=yes }}</ref> ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੇਨਾਗ ਪਬਲਿਕ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸੀ. <ref name="Penang buses">{{Cite web|url=http://www.equator-academy.com/402.php|title=Penang - The Pearl of the Orient|publisher=Equator Academy of Art|access-date=2008-07-27|archive-date=14 ਸਤੰਬਰ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080914043135/http://www.equator-academy.com/402.php|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F3%2F30%2Fpenangbusservice%2F13798908&sec=penangbusservice |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-date=22 ਜੂਨ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622061120/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F3%2F30%2Fpenangbusservice%2F13798908&sec=penangbusservice |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F8%2F12%2Fpenangbusservice%2F15124759&sec=penangbusservice |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-date=22 ਜੂਨ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622061135/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F8%2F12%2Fpenangbusservice%2F15124759&sec=penangbusservice |dead-url=yes }}</ref> 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2006 ਨੂੰ, ਪੇਨਾਗ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਬੱਸ ਨੈਟਵਰਕ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ. ਨਵੇਂ ਰੂਟਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵੱਡੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਨੂੰ “ਟਰੰਕ” ਮਾਰਗਾਂ ਲਈ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਿੰਨੀ ਬੱਸਾਂ “ਸਹਾਇਕ” ਰੂਟਾਂ ਲਈ ਚਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਜੋ ਕਿ ਟਰੰਕ ਰੂਟਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਪਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। 20 ਫਰਵਰੀ 2007 ਨੂੰ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਰੈਪਿਡ ਕੇਐਲ ''ਰੈਪਿਡ ਪੇਨਾੰਗ ਦੇ'' ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਚਲਾਏਗੀ, ਜੋ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਰੈਪਿਡ ਪੇਨਾੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 31 ਜੁਲਾਈ 2007 ਨੂੰ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ 'ਤੇ 28 ਰੂਟਾਂ' ਤੇ 150 ਬੱਸਾਂ ਚਲਾ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਸੇਵਾ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. ਰੈਪਿਡ ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਆਮਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਬਿਹਤਰ ਹੈ. 2007 ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਮਾਮੂਲੀ 30,000 ਯਾਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2010 ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ 75,000 ਯਾਤਰੀ, ਰਾਜ ਵਿਚ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ. <ref>http://reference.findtarget.com/search/Rapid%{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 20Penang /</ref> ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਭਰ ਵਿੱਚ routes 350 ਬੱਸਾਂ 41 41 ਰੂਟਾਂ ਤੇ ਚੜਦੀਆਂ ਹਨ (ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਤੇ routes 30 ਰੂਟ, ਸੇਬਰਾਂਗ ਪਰੀ ਵਿੱਚ routes ਰਸਤਾ ਅਤੇ ਪੇਨੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸੇਬਰਾਂਗ ਪਰੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀਆਂ 2 ਰੂਟ। ਘੱਟ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. <ref>{{Cite web |url=http://www.unescap.org/ttdw/Publications/TPTS_pubs/TxBulletin_68/bulletin68_b.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=24 ਨਵੰਬਰ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111124114615/http://www.unescap.org/ttdw/Publications/TPTS_pubs/TxBulletin_68/bulletin68_b.pdf |dead-url=yes }}</ref> ਇਸ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਭੀੜ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ, ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਥੋੜੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਸ਼ਟਲ ਬੱਸ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। <ref name="Penang buses"/> ਅੰਤਰ-ਰਾਜ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਕੋਚਾਂ ਲਈ ਦੋ ਮੁੱਖ ਬੱਸ ਟਰਮੀਨਲ ਹਨ. ਇਕ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵੇਲਸਲੇ ਵਿਚ ਕਿਸ਼ਤੀ ਟਰਮੀਨਲ 'ਤੇ ਅਤੇ ਇਕ ਸੋਸੰਗਾਈ ਨਿਬੋਂਗ ਵਿਖੇ ਟਾਪੂ' ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ. ਪੇਨਾੰਗ ਵਿਚ ਟੈਕਸੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਵਾਹਨ ਲਾਇਸੰਸਿੰਗ ਬੋਰਡ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੀਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਿਰਾਇਆ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ. <ref>{{Cite web |url=http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-66837690/cap-dont-back-down.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=16 ਜੁਲਾਈ 2012 |archive-date=23 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023000304/http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-66837690/cap-dont-back-down.html |url-status=dead }}</ref> ਅਤੀਤ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ, ਤਿੱਖੀ ਤਿੰਨ ਪਹੀਆ ਤ੍ਰਿਸ਼ਾ ਅਜੇ ਵੀ ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ. ਇਕ ਵਾਰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ' ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੌਰੇ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. <ref>{{Cite web |url=http://www.penang-vacations.com/trishaw.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=1 ਨਵੰਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161101204610/http://www.penang-vacations.com/trishaw.html |url-status=dead }}</ref> === ਰੇਲ ਅਤੇ ਮੋਨੋਰੇਲ === ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਅੰਦਰ 34.9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਰੇਲ ਮਾਰਗ ਹੈ. <ref>[http://www.penang.gov.my/index.php?ch=10&pg=58&ac=200 कराजान नेगेरी पुलाऊ पिनांग]</ref> ਕੇਰਤਾਪੀ ਟਾਨਾ ਮੇਲਯੁ (ਕੇਟੀਐਮ) ਜਾਂ ਮਲੇਨ ਰੇਲਵੇ ਵੈਸਟ ਕੋਸਟ ਲਾਈਨ ਜੋ ਪਦਿਲ ਬਸਾਰ ਤੋਂ [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਤੱਕ ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਮਲੇਸ਼ੀਆ-ਥਾਈਲੈਂਡ ਬਾਰਡਰ 'ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬਟਰਵਰਥ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ. ''ਸੇਨਾਡੁੰਗ ਲਾਂਗਕਾਵੀ'' [[ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ]] ਤੋਂ ਹਧਿਆਈ ਰਾਹੀਂ ਬਟਰਵਰਥ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਾਤ ਦਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਹੈ. <nowiki></br></nowiki> 1999 ਤੋਂ ਮੋਨੋਰੇਲ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਨਾਗ ਦੁਆਰਾ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਸੀ. ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਪੇਨਾਗ ਮੋਨੋਰੇਲ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਨੌਵੀਂ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ 31 ਮਾਰਚ 2006 ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਣਮਿਥੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। <ref>{{Cite web |url=http://www.visitpenang.gov.my/portal3/penang-tourism-news/144-penang-may-consider-taking-porr-and-monorail-projects-private.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=19 ਜੁਲਾਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719165029/http://www.visitpenang.gov.my/portal3/penang-tourism-news/144-penang-may-consider-taking-porr-and-monorail-projects-private.html |dead-url=yes }}</ref> === ਏਅਰ ਪੋਰਟ === ਪੇਨਾਗ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਪੋਰਟ '''(ਪੇਨ)''' ਟਾਪੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਬੇਯਾਨ ਲੇਪਾਸ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ. ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਗੇਟਵੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਾਇਰਫਲਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕੀਆ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਏਅਰਲਾਇੰਸ ਅਤੇ ਏਅਰਅਸੀਆ ਦੀ ਮਾਲਕੀਅਤ ਅਧੀਨ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਲਾਗਤ ਵਾਲਾ ਕੈਰੀਅਰ ਹੈ. <nowiki></br></nowiki> ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਏਅਰਲਾਇੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਲੈਗ ਕੈਰੀਅਰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਏਅਰਲਾਇੰਸ, ਸਿਲਕਏਅਰ (ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਏਅਰਲਾਇੰਸ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ), ਥਾਈ ਏਅਰਵੇਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਟਾਈਗਰ ਏਅਰਵੇਜ਼, ਜੇਸਟਾਰ ਏਸ਼ੀਆ ਏਅਰਵੇਜ਼, ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਅਧਾਰਤ ਕੈਥੇ ਪੈਸੀਫਿਕ ਅਤੇ ਡ੍ਰੈਗਨ ਏਅਰ, ਤਾਈਵਾਨ ਅਧਾਰਤ ਚਾਈਨਾ ਏਅਰਲਾਈਨਾਂ, ਚਾਈਨਾ ਸਾ Southernਥਰੀ ਏਅਰਲਾਇੰਸ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਹਨ। ਏਅਰ ਲਾਈਨਜ਼ ਲਾਇਨ ਏਅਰ, ਕਾਰਤਿਕਿਕਾ ਏਅਰਲਾਇੰਸ, ਸ਼੍ਰੀਵਿਜਯਾ ਏਅਰ ਅਤੇ ਵਿੰਗਸ ਏਅਰ. ਪੇਨਾਗ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਿਵੇਂ [[ਕੁਆਲਾ ਲੁੰਪੁਰ|ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ]], ਕੁਚਿੰਗ, ਕੋਟਾ ਕਿਨਾਬਲੂ, ਜੋਹੋਰ ਬਹਿਰੂ, [[ਲੰਗਕਾਵੀ|ਲਾਂਗਕਾਵੀ ਲਈ ਹਨ]] ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਬੈਂਕਾਕ]], [[ਜਕਾਰਤਾ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]], [[ਹਾਂਗਕਾਂਗ|ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ]], [[ਤਾਈਪੇ]], [[ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ|ਗੁਆਂਗਝੂ]], [[ਮਕਾਉ|ਮਕਾਓ]] ਅਤੇ [[ਚੇਨਈ]] ਨਾਲ ਨਿਯਮਤ ਸੰਪਰਕ [[ਚੇਨਈ|ਹਨ]] । ਫ੍ਰੀ ਟ੍ਰੇਡ ਜ਼ੋਨ ਵਿਚ ਕਈ ਮਲਟੀਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਾਂ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕਾਰਗੋ ਹੱਬ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ. === ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ === [[ਤਸਵੀਰ:Penang_at_dawn.jpg|thumb| ਪੈਨੰਗ ਸਵੇਰੇ ]] [[ਤਸਵੀਰ:Ferry_in_Penang.jpg|thumb| ਬਟਰਵਰਥ ਘਾਟ 'ਤੇ ਪੇਨਾਗ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੀ ਗੋਦੀ' ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ]] ਪੇਨੈਂਗ ਫੈਰੀ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਚੈਨਲ-ਕਰਾਸਿੰਗ ਫੈਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਾਰਜ ਟਾ Butਨ ਅਤੇ ਬਟਰਵਰਥ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 1985 ਵਿਚ ਪੁਲ ਦੇ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਇਕੋ ਇਕ ਲਿੰਕ ਸੀ. [[ਲੰਗਕਾਵੀ]] ਦੇ ਆਈਲੈਂਡ ਰਿਸੋਰਟ, ਕੇਦਾਹ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ. ਪੋਰਟ ਪੋਰਟ ਪੋਰਟ ਪੋਰਟੰਗ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਟਰਮੀਨਲ ਹਨ, ਇੱਕ ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ (ਸਵੈਟਨਹੈਮ ਪਿਅਰ) ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਭਾਵ ਨੌਰਥ ਬਟਰਵਰਥ ਕੰਟੇਨਰ ਟਰਮੀਨਲ (ਐਨਬੀਸੀਟੀ), ਬਟਰਵਰਥ ਡਿੱਪ ਵਾਟਰ ਵਾਵਰਵਜ਼ (ਬੀਡੀਡਬਲਯੂ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈ ਬਲਕ ਕਾਰਗੋ ਟਰਮੀਨਲ (ਪੀਬੀਸੀਟੀ). ਮਲੇਸ਼ੀਆ 13 ਵੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਪੇਨੈਂਗ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੋਰਟਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜ਼ਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਸਵੈਟਨਹੈਮ ਪੀਅਰ ਪੋਰਟ ਕਰੂਜ਼ਜ਼ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. == ਜਨਤਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ == ਰਾਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ-ਮਲਕੀਅਤ ਪਰ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਪੀਬੀਏ ਹੋਲਡਿੰਗਸ ਬੀ ਡੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇਕੋ ਸਹਿਯੋਗੀ ''ਪਰਬੰਦਾਨ ਬੇਕਲਨ ਏਅਰ ਪਲਾu ਪੇਨਾਗ ਐਸ ਡੀ ਐਨ ਭਾਦ'' (ਪੀਬੀਏਪੀਪੀ) ਹੈ। ਇਹ ਪਬਲਿਕ ਲਿਮਟਿਡ ਕੰਪਨੀ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਰਾਜ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ. ਪੇਨਾੰਗ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਕਾਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਜਨ ਜਲ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ. {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=July 2008}} <sup class="Template-Fact"><span style="white-space: nowrap;" title="इस तथ्य की सत्यता के लिए विश्वसनीय सूत्रों की आवश्यकता है।  July 2008से">&#x5B; ''ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ'' &#x5D;</span></sup> <span></span> ਪੀਬੀਏ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹਨ। <ref>{{Cite web |url=http://www.wdm.org.uk/campaigns/aid/casestudies/malaysia.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=30 ਦਸੰਬਰ 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061230205623/http://www.wdm.org.uk/campaigns/aid/casestudies/malaysia.htm |dead-url=yes }}</ref> ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਸਰੋਤ ਆਇਰ ਇਟਮ ਡੈਮ, ਮੇਨਕਾਂਗ ਡੈਮ, ਟੇਲੂਕ ਬਹੰਗ ਡੈਮ, ਬੁਕਿਤ ਪੰਚੋਰ ਡੈਮ, ਬੈਰਾਪੀਟ ਡੈਮ, ਚੈਰੋਕ ਟੋਕ ਕਨ ਡੈਮ, ਵਾਟਰਫਾਲ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ (ਪੇਨਾਗ ਬੋਟੈਨਿਕ) ਹਨ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ), ਗਿਲਮਾਰਡ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਕੇਦਾਹ ਵਿਚ ਮੁਦਾ ਦਰਿਆ. [[श्रेणी:लेख जिनमें July 2008 से स्रोतहीन कथन हैं]] [[श्रेणी:सभी लेख जिनमें स्रोतहीन कथन हैं]] <nowiki></br></nowiki> ਪੇਨਾਗ ਮਲਾਇਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ ਜੋ 1905 ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਪਣ ਬਿਜਲੀ ਯੋਜਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। <ref name="visitpenang.gov.my"/> ਹੁਣ, [[ਬਿਜਲੀ]] ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖਪਤ ਲਈ ਕੌਮੀ ਬਿਜਲੀ ਸਹੂਲਤ ਕੰਪਨੀ, Tenga Nacional Berhad (TNB) ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. ਟੈਲੀਕਾਮ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਬਰਹਾਦ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੈਂਡਲਾਈਨ ਟੈਲੀਫੋਨ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਟ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ (ਆਈਐਸਪੀ) ਹੈ. ਮੋਬਾਈਲ ਨੈਟਵਰਕ ਓਪਰੇਟਰ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਇੰਟਰਨੈਟ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਮੈਕਸਿਸ, ਡਿਗੀ, ਸੇਲਕਾਮ ਅਤੇ ਯੂ ਮੋਬਾਈਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਪੇਨੈਂਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਵਿਆਪੀ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਸਥਾਪਨਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ. ਪੇਨੈਂਗ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਇੰਟਰਨੈਟ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਮੁਫਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ. '''ਪੇਨੈਂਗ ਫ੍ਰੀ ਵਾਈ-ਫਾਈ''' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਈ-ਫਾਈ ਸੇਵਾ ਕੁਝ ਵਪਾਰਕ ਸਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦਫਤਰ, ਪੇਨਾੰਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੇ ਕੋਮਟਰ ਅਤੇ ਸੇਬਰਾਂਗ ਪ੍ਰਾਈ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਪਾਰਕ ਸਾਈਟਾਂ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ. ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪੇਨਾਗ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਇੰਟਰਨੈਟ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏਗਾ। <ref>{{Cite web |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F11%2F23%2Fnation%2F2625368&sec=nation |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=12 ਜਨਵਰੀ 2022 |archive-date=22 ਜੂਨ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110622072723/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F11%2F23%2Fnation%2F2625368&sec=nation |dead-url=yes }}</ref> ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਸੀਵਰੇਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੀਵਰੇਜ ਕੰਪਨੀ ਇੰਦਾਹ ਵਾਟਰ ਕੰਸੋਰਟੀਅਮ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸੀਵਰੇਜ ਪਾਈਪਿੰਗ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਅਕਸਰ ਨਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ. <ref>http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=2709523%7C {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181121134621/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN |date=21 ਨਵੰਬਰ 2018 }} मलेशिया, पिनांग के जॉर्ज टाउन से सीवेज निर्वहन का तटीय जल की गुणवत्ता पर प्रभाव का नमूना</ref> == ਸਹਾਇਕ ਸ਼ਹਿਰ == * {{Flag icon|Australia}} [[ਐਡਲੇਡ|ਐਡੀਲੇਡ]], [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] (1973) * {{Flag icon|People's Republic of China}} ਜ਼ਿਆਮਨ, [[ ਚੀਨ |ਚੀਨ]] (1991) * {{Flag icon|Indonesia}} ਮੇਦਾਨ, [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] * {{Flag icon|Japan}} ਕੰਗਵਾ ਪ੍ਰਾਂਤ, [[ਜਪਾਨ]] == ਮਿਲਟਰੀ ਸਥਾਪਨਾ == === ਆਰਮੀ === ਟੂਨ ਰਜ਼ਾਕ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਬੁਕਿਤ ਗੇਦੋਂਗ ਵਿਚ ਕੈਂਪ ( मलय ) ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਘਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਵਿੱਚ ਪੀਲ ਐਵੀਨਿ Camp ਕੈਂਪ ( मलय ) ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਅਸਕਰ ਵਟਾਨੀਆਹ ਦੀ 509 ਵੀਂ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ. ਗੈਲੂਗੋਰ ਵਿਚਲੀ ਮਿੰਡਨ ਬੈਰਕ, ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਨ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ 1939 ਤੋਂ 1939 ਤੱਕ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਲੈਂਡ ਫੋਰਸ (ਮਲਾਇਆ) ਦਾ ਕੈਂਪ ਸੀ. === ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ === ਆਰਐਮਐਫ ਬਟਰਵਰਥ ਵਿੱਚ ਬਟਰਵਰਥ ( मलय ) ਇੱਕ ਰਾਇਲ ਮਲੇਸ਼ਿਆਈ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਦਾ ਕੈਂਪ ਹੈ. ਸਥਾਪਨਾ ਪੰਜ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ (ਐੱਫ ਪੀ ਡੀ ਏ) ਦਾ '''ਇੰਟੀਗਰੇਟਡ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਸਿਸਟਮ''' (ਆਈਏਡੀਐਸ) ਕਮਾਂਡ ਸੈਂਟਰ ਵੀ ਹੈ. ਏਅਰਬੇਸ ਦੇ ਚਾਰ ਆਰ.ਐੱਮ.ਐੱਫ. ਐੱਸ. ਦੇ ਸਕੁਐਡਰਨ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਸਕੁਐਡਰਨ ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੂੰ ਐਫਪੀਡੀਏ ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਵਜੋਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ. <ref>http://www.airforce.gov.au/bases/butterworth.aspx</ref> <ref>http://www.airforce.gov.au/units/324css.aspx</ref> == ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ (ਐਨ.ਜੀ.ਓ.) == ਪੇਨਾਗ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਅਨਵਰ ਫਜ਼ਲ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਵਕਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ 1969 ਵਿਚ ਪੇਂਜਿੰਗ ਦੀ ਖਪਤਕਾਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ. ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮੂਹ, ਸੀਏਪੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ. ਇਹ ਯੂਟੂਸਨ ਖਪਤਕਾਰ, ਉਤਸਨ ਪਿਨੰਗੁਨਾ, ਉਤਸਨ ਸਾਇਨਾ, ਉਟੁਸਨ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਮਜਾਲਹ ਪਿਨੰਗੁਨਾ ਕਨਕਾ-ਕਨਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਬ੍ਰੈਸਟਫੀਡਿੰਗ ਐਕਸ਼ਨ ਲਈ ਵਰਲਡ ਅਲਾਇੰਸ ਪੇਨਾਗ ਵਿਚ ਅਧਾਰਤ ਇਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਛਾਤੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਹੈ. <nowiki></br></nowiki> ਪੇਨਾਗ ਹੈਰੀਟੇਜ ਟਰੱਸਟ ਇਕ ਐਨਜੀਓ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੇਨੈਂਗ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਬਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨਾ ਹੈ. ਪੀਐਚਟੀ ਨੇ ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਐਨਕਲੇਵ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਈਟ ਦੇ]] ਤੌਰ ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ beingਹਿਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ. ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ theਫ ਪੇਨਾਗ ਬੋਟੈਨਿਕ ਗਾਰਡਨਜ਼ ਸੁਸਾਇਟੀ ਪੇਨੰਗ ਦੇ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਬਗੀਚਿਆਂ ਦੇ ਬਨਸਪਤੀ, ਬਾਗਵਾਨੀ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ. == ਖੇਡਾਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Pier_at_the_Tanjung_City_Marina,_Penang.jpg|thumb| ਤਨਜੰਗ ਸਿਟੀ ਮਰੀਨਾ ]] ਰਾਜ ਵਿਚ ਖੇਡਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ - ਦੋ ਸਟੇਡੀਅਮ- ਜਾਰਜ ਟਾ Townਨ ਵਿਚ ਸਿਟੀ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੂਬੇ ਵੇਲਸਲੇ ਵਿਚ ਬਟੂ ਕਵਾਨ. <nowiki></br></nowiki> ਰੇਯਲੋ ਵਿੱਚ ਪੇਨੈਂਗ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪੋਰਟਸ ਅਰੇਨਾ (ਪੀਸਾ) ਵਿਖੇ ਇਨਡੋਰ ਸਟੇਡੀਅਮ ਅਤੇ ਜਲ-ਪਰਲੋ ਦਾ ਖੇਡ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਪੇਨਾੰਗ ਵਿੱਚ 4 ਗੋਲਫ ਕੋਰਸ ਹਨ ਜੋ 18-ਹੋਲ ਦੇ ਬੁਕਿਤ ਜ਼ੈਂਬੁਲ ਕੰਟਰੀ ਕਲੱਬ (ਟਾਪੂ ਤੇ), 36-ਹੋਲ ਬੁਕਿਤ ਜਾਵੀ ਗੋਲਫ ਰਿਜੋਰਟ, 36-ਹੋਲ ਪੇਨੈਂਗ ਗੋਲਫ ਰਿਜੋਰਟ ਅਤੇ 18-ਹੋਲ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਗੋਲਫ ਰਿਜੋਰਟ ਹਨ. ਪੇਨੰਗ ਦੇ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਕਿਤ ਮੁਰਤਾਜਮ ਕੰਟਰੀ ਕਲੱਬ, ਪੇਨਾਗ ਕਲੱਬ, ਚੀਨੀ ਰੀਕਰਿਸ਼ਨ ਕਲੱਬ (ਸੀਆਰਸੀ), ਪੇਨਾੰਗ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ, ਪੇਨਾਗ ਰਾਈਫਲ ਕਲੱਬ, ਪੇਨਾੰਗ ਪੋਲੋ ਕਲੱਬ, ਪੇਨਾੰਗ ਸਵਿਮਿੰਗ ਕਲੱਬ, ਚੀਨੀ ਸਵਿਮਿੰਗ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਸਕਵਾਸ਼ ਸੈਂਟਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਤਨਜੰਗ ਸਿਟੀ ਮਰੀਨਾ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਕਾਰ ਦੀਆਂ 140 ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਵੇਲਡ ਕਿਵੇ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ. ਪੈਨਾਂਗ ਟਰੱਫ ਕਲੱਬ, 1864 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ [[ਹੌਰਸ ਰੇਸਿੰਗ (ਘੋੜਾ ਦੌੜ)|ਘੋੜਾ ਰੇਸਿੰਗ]] ਅਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰ ਕੇਂਦਰ ਹੈ. 1979 ਤੋਂ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਰੈਗਨ ਕਿਸ਼ਤੀ ਉਤਸਵ ਹਰ ਸਾਲ ਚੰਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. <ref>{{Cite web|url=http://www.penangforward.net/viewpost.php?post=19&page=1|title=Race of the Ancients; Penang Dragons|last=Bhatt|first=Himanshu|date=2008-01-28|publisher=Penang Forward Sports Club|access-date=2008-07-19|archive-date=7 ਦਸੰਬਰ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207024015/http://www.penangforward.net/viewpost.php?post=19&page=1|dead-url=yes}}</ref> ਪੇਨਾਗ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡ੍ਰੈਗਨ ਬੋਟ ਫੈਸਟੀਵਲ (ਪੀਆਈਡੀਬੀਐਫ) ਜੋ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਵਰਲਡ ਕਲੱਬ ਕਰੂ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2008 ਤੇਲੁਕ ਬਹੰਗ ਡੈਮ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ. ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਰਾਜ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰੇਸਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਪੇਨਾਗ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡ੍ਰੈਗਨ ਬੋਟ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੇਨਾਗ ਪਾਸਟਾ ਡਰੈਗਨ ਬੋਟ ਰੇਸ. ਪੇਨਾਗ ਬ੍ਰਿਜ ਮੈਰਾਥਨ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਹੈ. ਪੂਰਾ ਮੈਰਾਥਨ ਰਸਤਾ ਕੁਈਨਸਬੇ ਮਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬੇਯਾਨ ਲੇਪਾਸ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵੇਅ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੇਨਾਗ ਬ੍ਰਿਜ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਿਚ 13.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਸਟਾਰਟ ਪੁਆਇੰਟ ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ 2008 ਵਿਚ 16,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਕਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਪੇਨਾਗ ਵਿਲੱਖਣ ਛਿੰਗਾ ਜਲੂਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ 1919 ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਰੇਡ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਇਹ ਚੀਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਮੇਹਰ ਦੀ ਦੇਵੀ (ਗੁਆਨ ਯਿਨ) ਦੇ ਜਲੂਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਜਿਸ ਜਲੂਸ ਹਰ ਸਾਲ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੇਨਾਗ ਵਿਚ ਜਾਂ [[ਚੀਨੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ|ਚੀਨੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ]] ਜਾਂ ਪੇਨਾੰਗ ਦੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਚੀਨੀ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ. == ਪੈਨੰਗ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Fort_Cornwallis_Penang_Dec_2006_004.jpg|thumb| ਜਾਰਜ ਟਾ ,ਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਚੌਕੀ ਵਿੱਚ ਫੋਰਟ ਕੌਰਨਵੈਲਿਸ ]] [[ਤਸਵੀਰ:St._George's_Church_Penang_Dec_2006_005.jpg|thumb| ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਦਾ ਚਰਚ, ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਚਰਚ ]] [[ਤਸਵੀਰ:Beach_Street_Penang_Dec_2006_009.jpg|thumb| 2 ਬੀਚ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਖੇ ਸਟੈਂਡਰਡ ਚਾਰਟਰਡ ਬੈਂਕ ਬਿਲਡਿੰਗ ]] * ਪੇਨਾਗ 1786 ਵਿਚ ਪੂਰਬੀ ਮਲਾਇਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਚੌਕੀ ਬਣ ਗਈ. * ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਖਬਾਰ, ''ਪ੍ਰਿੰਸ Waਫ ਵੇਲਜ਼ ਆਈਲੈਂਡ ਗਜ਼ਟ'' - 1805 ਵਿੱਚ ਪੇਨਾਗ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਪੇਨਾਗ ਗਜ਼ਟ ਆਇਆ'', ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1837 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ. <ref>{{Cite web |url=http://www.penang.gov.my/index.php?ch=16&pg=99&ac=2&lang=eng&format |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਅਗਸਤ 2020 |archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923095932/http://www.penang.gov.my/index.php?ch=16&pg=99&ac=2&lang=eng&format |dead-url=yes }}</ref> * ਰਾਇਲ ਮਲੇਸ਼ਿਆਈ ਪੁਲਿਸ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿੰਗ ਜਾਰਜ III ਨੇ ਪੇਨਾਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 1807 ਵਿੱਚ 'ਚਾਰਟਰ ਆਫ਼ ਜਸਟਿਸ' ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਸੀ. * ਪੇਨੰਗ ਫ੍ਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1816 ਵਿਚ ਰੇਵ ਸਪਾਰਕ ਹੈਚਿੰਗਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਕੂਲ ਹੈ. * [http://www.stgeorgespg.org/ ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਦਾ ਐਂਗਲੀਕਨ ਚਰਚ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110123014945/http://www.stgeorgespg.org/ |date=23 ਜਨਵਰੀ 2011 }}, 1816 ਵਿਚ ਫਾਰਕੁਹਰ ਸਟ੍ਰੀਟ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਐਂਗਲੀਕਨ ਚਰਚ ਹੈ ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਵਿਚ ਇਕਲੌਤੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ ਜੋ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 50 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. * ਸੇਕੋਲਾਹ ਕੇਬਾਂਗਸਨ ਗੈਲੂਗੋਰ, ਜੋ 1826 ਵਿੱਚ ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਮਲਿਆਲਮ ਸਕੂਲ ਹੈ। [http://www.penang.gov.my/index.php?ch=16&pg=99&ac=4&lang=eng&format=] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624143419/http://www.penang.gov.my/index.php?ch=16&pg=99&ac=4&lang=eng&format= |date=24 ਜੂਨ 2013 }} * ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1852 ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾ ਸਲੇਲ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. <ref>{{Cite web|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/10/26/nation/2381338&sec=nation|title=St Xavier’s marks a new chapter after 156 years|website=[[The Star (Malaysia)]]|access-date=12 ਅਕਤੂਬਰ 2021|archive-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081029062618/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2008%2F10%2F26%2Fnation%2F2381338&sec=nation|dead-url=yes}}</ref> * [http://clsprimary.edu.my/ ਕਾਨਵੈਂਟ ਲਾਈਟ ਸਟ੍ਰੀਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516084932/http://clsprimary.edu.my/ |date=16 ਮਈ 2008 }} ਜਾਂ ਕਾਨਵੈਂਟ ਇਨਫੈਂਟ ਜੀਸਸ, ਇਕ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਸਕੂਲ, ਜੋ ਕਿ 1852 ਵਿਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਸਕੂਲ ਹੈ. * ਚੁੰਗ ਫਾਫ ਕਕਸ ਦੁਆਰਾ 1904 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਚੁੰਗ ਵਾ ਕਨਫਿiusਸੀਅਸ ਸਕੂਲ, 1900 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਰਸਮੀ ਚੀਨੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਮੈਂਡਰਿਨ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ. * [http://www.mppp.gov.my/ ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205172441/http://www.mppp.gov.my/ |date=5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015 }} ''ਮਿ'' [http://www.mppp.gov.my/ Municipal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205172441/http://www.mppp.gov.my/ |date=5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015 }} ''ਂਸਪਲ'' [http://www.mppp.gov.my/ ਕੌਂਸਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205172441/http://www.mppp.gov.my/ |date=5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015 }} ( ''ਮਜਲਿਸ ਪਰਬੰਦਰਨ ਪਲਾu ਪੇਨਾਗ'' ), ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰ ਵਜੋਂ 1857 ਵਿੱਚ ਜੋਰਜਟਾਉਨ ਦੀ ਮਿ municipalਂਸਪਲ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ. * ਪੈਨਾਂਗ ਟਰੱਫ ਕਲੱਬ, 1864 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ [[ਹੌਰਸ ਰੇਸਿੰਗ (ਘੋੜਾ ਦੌੜ)|ਘੋੜਾ ਰੇਸਿੰਗ]] ਅਤੇ ਘੋੜਸਵਾਰ ਕੇਂਦਰ ਹੈ. * ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬੈਂਕ ਸਟੈਂਡਰਡ ਚਾਰਟਰਡ ਬੈਂਕ ਨੇ 1875 ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ. * 1905 ਵਿਚ, ਪੇਨਾਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਣਬਿਣਕ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ. * ਪਹਿਲਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਟ੍ਰਾਮਵੇ 1906 ਵਿਚ ਪੇਨਾਗ ਆਇਆ ਸੀ. * ਅੱਜ ਵੀ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਚੀਨੀ ਅਖਬਾਰ ''ਕਾਂਗ ਵਾ ਯੀਤ ਪੋਹ'' ਜਾਂ ''ਕਾਂਗ ਵਾਹ ਡੇਲੀ'' (光华 日报) 20 ਦਸੰਬਰ 1910 ਨੂੰ ਪੇਨੰਗ ਵਿੱਚ ਡਾ: ਸਨ ਯੇਟ ਸੇਨ ਦੁਆਰਾ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * [http://www.penangplayers.org/ ਪੇਨੈਂਗ ਪਲੇਅਰਜ਼ ਮਿ Musicਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਡਰਾਮਾ ਸੁਸਾਇਟੀ], ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਸ਼ੁਕੀਨ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1950 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. * 1 ਜਨਵਰੀ 1957 ਨੂੰ ਪੇਨਾਗ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਇਕ ਸ਼ਾਹੀ ਚਾਰਟਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਐਲੀਜ਼ਾਬਿਥ II ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਮਲਾਇਆ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ. (ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਲਈ, ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਦੀ ਸਿਟੀ ਕਾਉਂਸਲ ਦੇਖੋ.) * ਜਾਰਜ ਟਾਉਨ ਅਤੇ [[ ਮਲਾਕਾ |ਮਲਾਕਾ ਟਾਨ]] ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਰਲਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਾਈਟ ਦਾ]] ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. * ਪੇਨੈਂਗ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ / ਫੀਸ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹਨ (ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਕੇਲੈਨਟਨ) * ''ਸੇਬੇਰੰਗ ਪੇਰੈਈ ਮਿ'' [http://www.mpsp.gov.my/ Municipal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050601033704/http://www.mpsp.gov.my/ |date=1 ਜੂਨ 2005 }} ''ਂਸਪਲ'' [http://www.mpsp.gov.my/ ਕੌਂਸਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050601033704/http://www.mpsp.gov.my/ |date=1 ਜੂਨ 2005 }} ( ''ਮਜਲਿਸ ਪੇਰਬੰਦਰਨ ਸੇਬਰਾਂਗ ਪਰੇਈ'' ), ਜੋ ਕਿ 738 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਫੈਲਿਆ ਹੈ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀ ਹੈ. * ਤੇਲੁਕ ਬਹੰਗ ਦਾ 2562 ਹੈਕਟੇਅਰ ਪਨਾੰਗ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ, 2003 ਵਿੱਚ ਗਜਟਿਡ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਹੈ। <ref>{{Cite web |url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F5%2F30%2Fnorth%2F14387263&sec |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=12 ਅਕਤੂਬਰ 2021 |archive-date=21 ਮਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110521143846/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2006%2F5%2F30%2Fnorth%2F14387263&sec |dead-url=yes }}</ref> * 1884 ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਪੇਨਾਗ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਗਾਰਡਨ ਹੈ. * ਫੋਰ ਟਾਇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, 1940 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੋਧੀ ਸਕੂਲ ਹੈ. * 1955 ਵਿਚ ਲਾਂਮਪੁਰ ਕੁਆਲਾ ਅਤੇ ਡਾਇਓਸਿਜ਼ ਪੇਨਾਗ ਦਾ ਆਰਚਿਡਿਸੀ ਇਕ ਬਿਸ਼ਪ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਕੈਥੋਲਿਕ dioceses ਹੈ. * 1665 ਵਿਚ ਅਯੁਥਯਾ, [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੇਨੰਗ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਲਜ ਜਨਰਲ ਪੈਨਨਸਿਲਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤਾ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸੈਮੀਨਰੀ ਹੈ। * ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤਾ ਟਾਪੂ ਹੈ ਜੋ ਭੂਪਰੀਵਾਹਨ ਰਾਹੀਂ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪੇਨਾਗ ਬ੍ਰਿਜ 1985 ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ. * ਵੇਲਸਲੇ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਬਟਰਵਰਥ ਤੋਂ ਪੇਨੈਂਗ ਆਈਲੈਂਡ ਤੇ ਜੋਰਜ ਟਾਨ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਪੇਨੈਂਗ ਫੈਰੀ ਸੇਵਾ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਸੇਵਾ ਹੈ. * ਪੇਨਾਗ ਹਿੱਲ ਰੇਲਵੇ, ਜੋ 1923 ਵਿੱਚ ਚਾਲੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਹ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਰੇਲਵੇ ਹੈ. * ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਪਹਿਲੇ ਮਲਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਸੀ। ਇਹ 1895 ਵਿਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. == ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੇਨਾਗਵਾਸੀ == * ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ ਟੁੰਕੂ ਅਬਦੁੱਲ ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਪੇਨਾਗ ਫ੍ਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੇਨਾਗ ਵਿਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ। * ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਅਬਦੁੱਲਾ ਅਹਿਮਦ ਬਦਾਵੀ|ਤੁਨ ਅਬਦੁੱਲਾ ਅਹਿਮਦ]] ਬਦਵੀ ਕੇਪਲਾ ਬਾਤਸ ਪੇਨਾਗ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਹੈ। * ਆਹ ਨੀਯੂ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਤਾਈਵਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ. * ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੈਂਡ ਐਲਕੇਟਸ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਬਣੀ ਸੀ। * 1983 ਵਿਚ, ਅਨਵਰ ਫਜ਼ਲਾਜ਼ਕੀ ਦੀ ਮਦਰ ਅਰਥ ਨਿ Newsਜ਼ ਨੂੰ "ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ. * ਅਨਵਰ ਇਬਰਾਹਿਮ, ਸਾਬਕਾ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਪਰਮਾਤੰਗ ਪਾਹੁ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ। * ਜਿਲ ਬੇਨੇਟ (1931–1990), ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਜੰਮਪਲ ਅਦਾਕਾਰਾ. * ਚਿਆਂਗ ਫੱਟ ਜ਼ੇ (1840–1916), ਪੇਨਾਗ ਵਿਚ 1890 ਵਿਚ ਸਮਰਾਟ ਕਿੰਗ ਦੇ ਚੀਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਨ। ਪੇਨਾੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਸੜਕ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੈ. * ਨਿਬੋਂਗ ਟਿੱਬਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਚਿਨ ਫੰਗ ਦੇ ਪੇਨਾਗ ਬ੍ਰਿਜ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ * ਜਿੰਮੀ ਜੁੱਤੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੁੱਤੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ. * ਐਡੀ ਚੋਂਗ ਚਾਰ ਵਾਰ ਦਾ ਆਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ [http://www.answers.com/topic/all-england-open-badminton-championships] * ਚੁੰਗ ਕੇਂਗ ਕੁਈ * ਚੁੰਗ ਤਾਈ ਫਿਨ * ਗੁ ਹਾਂਗਮਿੰਗ (1857–1928), ਪੇਨੈਂਗ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੀਨੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। * ਮਾਣਯੋਗ ਸੂਈ ਸੇਨ (1916–1983), 1970 ਤੋਂ 1983 ਤੱਕ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ. ਪੇਨੰਗ, ਇੱਕ ਹੱਕਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿ .ਟ, ਪੇਨਾਗ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ. * ਖਾ ਬੂਨ ਵਾਨ, 2004 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਹਨ. ਪੇਨਾਗ ਵਿਚ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਚਾਂਗ ਲਿੰਗ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਪੇਨਾਗ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ. * ਕੋਹਸੂ ਕੂਨ, ਪੇਨੰਗ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਹੁਣ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸੰਘੀ ਮੰਤਰੀ. * ਲੀ ਚੋਂਗ ਵੇਈ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਦੇ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ (22 ਜਨਵਰੀ 2009) * ਲਿਮ ਚੋਂਗ, ਈਯੂ ਪੇਨਾਗ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ. * ਲੋਹ ਬੂਨ ਸਿਉ (1915–1995), ਬੂਨ ਸਿਉ ਹੌਂਡਾ ਦੇ ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੌਂਡਾ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲਾਂ ਦੇ ਇਕੋ ਵਿਤਰਕ ਹਨ. * ਨਿਕੋਲ ਡੇਵਿਡ, ਮਹਿਲਾ ਸਕੁਐਸ਼ ਵਰਲਡ ਚੈਂਪੀਅਨ. * ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਯੈਕੋਪ, ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। ਪੇਨੈਂਗ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿ .ਟ, ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ * ਡੈਨੀ ਕਵਾਹ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ (2006–2009), ਲੰਡਨ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਖੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਗਵਰਨੈਂਸ ਦੇ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਯੂਕੇ ਮੈਂਬਰ, ਕੌਂਸਲ ਮੈਂਬਰ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਾਉਂਸਲ (2009 -) * ਪੀ. ਰਾਮਲੀ (1929–1973), ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਦਾਕਾਰ / ਗਾਇਕ / ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ. * ਟੈਨ ਤਵਾਂਗ ਇੰਜੀ, ਨਾਵਲਕਾਰ, 2007 ਨੂੰ [[ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਇਨਾਮ|ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਪ੍ਰਾਈਜ਼]] ਦਿ ਗਿਫਟ ofਫ ਰੇਨ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਸੀ. * ਲੀਲੀਨ ਤੁ, ਫੈਂਗ ਸ਼ੂਈ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਫੈਂਗ ਸ਼ੂਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਕ. * ਜੌਨ ਐਚ. ਵ੍ਹਾਈਟ (1928–1990), ਪੇਨੈਂਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ. * ਟੈਨ ਸ੍ਰੀ ਵੋਂਗ ਪੌ ਨੀ (1911–2002), ਪੇਨੈਂਗ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ * ਵੂ ਲੀਅਨ-ਟੇ (1879–1960), ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਲੇਗ ਲੜਾਕੂ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦਾ ਮੋ pioneੀ ਸੀ. * ਕੇਨ ਯੋਂਗ, ਇੱਕ ਸਕਾਈਸਕਰਪਸ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ. * ਯੀਪ ਚੋਰ ਈ (1867–1952), ਉੱਘੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ। * ਯੋਂਗ ਮੁਨ ਸੇਨ (1896–1962), ਪਾਇਨੀਅਰ ਕਲਾਕਾਰ, ਮਲੇਸ਼ਿਆਈ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੇ ਪਿਤਾ. == ਤਸਵੀਰ ਗੈਲਰੀ == <gallery> ਤਸਵੀਰ:KLS_33_0819.jpg|<nowiki> </nowiki>ਕੇਕ ਲੋਕ ਸਾਈਂ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਤਰਾਸ਼ੀ ਤਸਵੀਰ:KLS_27_0786.jpg|<nowiki> </nowiki>ਕੇਕ ਲੋਕ ਸਾਈ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਰਹਿਮਤ / ਕੂਨ ਯਿਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਤਸਵੀਰ:KLS_19_0754.jpg|<nowiki> </nowiki>ਕੇਕ ਲੋਕ ਸਾਈਂ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਬੁੱਧ ਦੇ ਬੁੱਤ ਤਸਵੀਰ:Eastern & Oriental Hotel Penang Dec 2006 004.jpg|<nowiki> </nowiki>ਪੇਨੰਗ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਓਰੀਐਂਟਲ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਕਿਪਲਿੰਗ, ਮੌਘਮ, ਕਾਯਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨ ਯੇਟ ਸੇਨ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਤਸਵੀਰ:WAT_28_0314.jpg|<nowiki> </nowiki>ਵਾਟ ਛਿਆਮੰਗਲਾਰਮ ਥਾਈ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਤਸਵੀਰ:WAT_15_0259.jpg|<nowiki> </nowiki>ਵਾਟ ਛਿਆਮੰਗਲਾਰਮ ਥਾਈ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਦੇਵੀ ਦਾ ਬੁੱਤ ਤਸਵੀਰ:Islamic Museum Penang Dec 2006 001.jpg|<nowiki> </nowiki>ਇਸਲਾਮੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਤਸਵੀਰ:BURMESE_4_DSC_0376.jpg|<nowiki> </nowiki>ਧਰਮਿਕਰਮਾ ਬਰਮੀ ਮੰਦਰ, ਪੇਨਾਗ </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{Quotation|As one lands on Penang one is impressed even before reaching the shore by the blaze of colour in the costumes of the crowds which throng the jetty.|[[Isabella Bird]], 19th century English traveller and writer.}}{{Quotation|As one lands on Penang one is impressed even before reaching the shore by the blaze of colour in the costumes of the crowds which throng the jetty.|[[Isabella Bird]], 19th century English traveller and writer.}} == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਹਵਾਲੇ == * ਪੇਨਾਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਹੋਈ, ਖ਼ਾਸਕਰ: # ਕੈਥਰੀਨ ਡੀਨੋਵੋ ਅਤੇ ਵਿਨਸੈਂਟ ਪਰੇਜ਼ ਦੀ ''ਐਂਡੋਸ਼ਾਈਨ'' (ਫਰਾਂਸ, 1992) # ''ਰੰਗੂਨ ਤੋਂ ਪਰੇ'' (ਯੂਐਸਏ / ਯੂਕੇ, 1995) # ਸਟਾਰਨ ਗਲੇਨ ਕਲੋਜ਼ ਅਤੇ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਮੈਕਡੋਰਮੰਡ ''ਪੈਰਾਡਾਈਜ ਰੋਡ'' (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ / ਆਸਟਰੇਲੀਆ - 1997) # ''ਆਨਾ ਅਤੇ ਕਿੰਗ'' (ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ, 1999), ਜੋਡੀ ਫੋਸਟਰ ਅਤੇ ਚਾਵ ਯੂਨ-ਫੈਟ ਅਭਿਨੇਤਾ. # ਮਿਸ਼ੇਲ ਯੋਹ ਦਾ ''ਟੱਚ'' (ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ, 2002) # ''ਲਾਸਟ, ਕੋਸ਼ੀਅਨ'' (ਤਾਈਵਾਨ, 2007) ਐਂਗ ਲੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ. # ਵਿਨਸਟਨ ਚਾਓ ਅਤੇ ਐਂਜਲਿਕਾ ਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸਨ ਯੇਟ-ਸੇਨ ਬਾਇਓਗ੍ਰਾਫਿਕਲ ਫਿਲਮ ''ਰੋਡ ਟੂ ਡਾਨ'' (ਚੀਨ, 2007). * ਪੇਨਾਗ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ: # ਫ੍ਰੈਂਡਿਕ ਮੈਰੀਅਟ (1792– 1848) ''ਦਾ ਫੈਂਟਮ ਸ਼ਿਪ'' . <ref>[https://hi.wikisource.org/wiki/Phantom%20Ship/Chapter%20XXXIX s:Phantom Ship/Chapter XXXIX]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # ਰਿਚਰਡ ਹੈਨਰੀ ਡਾਨਾ, ਜੂਨਿਅਰ ਦੁਆਰਾ ''ਮਸਤ'' (1815–1882) ''ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ'' <ref>[https://hi.wikisource.org/wiki/Two%20Years%20Before%20the%20Mast/Twenty%20Four%20Years%20Later:%20Part%20III s:Two Years Before the Mast/Twenty Four Years Later: Part III]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # ਪ੍ਰੋਟੈਸਟਨ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਜੇ. ਹਡਸਨ ਟੇਲਰ (1832–1905) ਦੁਆਰਾ ''ਇਕ ਰੀਟਰੋਸਪੈਕਟ'', ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੀਨ ਇਨਲੈਂਡ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ. (1964 ਵਿਚ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਓ.ਐੱਮ.ਐੱਫ. ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ). <ref>[https://hi.wikisource.org/wiki/A%20Retrospect s:A Retrospect]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # ਜੋਨ ਕਨਰੋਏ ਹਚਸਨ (1840–1897) ਦੁਆਰਾ ''ਪੇਨਾਗ ਪਾਈਰੇਟ'' . # ਜੋਸਫ ਕੌਨਰਾਡ (1857–1924) ਦੁਆਰਾ ''ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਆਉਟਕਾਸਟ'' . <ref>[https://hi.wikisource.org/wiki/An%20Outcast%20of%20the%20Islands/Part%20III/Chapter%20II s:An Outcast of the Islands/Part III/Chapter II]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # ਸਰ ਆਰਥਰ ਕੌਨਨ ਡੋਲੀ (1859–1930) ਦੁਆਰਾ ''ਬਾਸਕਰਵਿਲਜ਼ ਦਾ ਹਾ'' oundਂਡ. <ref>[https://hi.wikisource.org/wiki/The%20Hound%20of%20the%20Baskervilles/Chapter%20I s:The Hound of the Baskervilles/Chapter I]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # ਅਮਰੀਕੀ .ਰਤ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੀਲੀ ਬਾਲੇਈ (ਜਨਮ ਅਲੀਜ਼ਾਬਿਥ ਕੋਹਰੇਨ ਸੀਮਨ, 1864–1922) ਦੁਆਰਾ ''ਸੱਤ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨਾਂ'' ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ. ਇਹ ਵੇਖਣ ਲਈ 1889 ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਜੂਲੇਜ਼ ਵਰਨੇ ਦੇ 1873 ਦੇ ਨਾਵਲ ''ਅਰਾ theਂਡ ਦਿ ਵਰਲਡ ਇਨ ਏਸੀ ਦਿਵਸ'' ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਟਾਲ ਸਕਦੀ ਹੈ. <ref>[https://hi.wikisource.org/wiki/Around%20the%20World%20in%20Seventy-Two%20Days/Chapter%20X s:Around the World in Seventy-Two Days/Chapter X]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # ''ਮੈਨ'' ਜੀ ਜੋ ਐਚ ਜੀ ਵੇਲਜ਼ (1866–1946) ਦੁਆਰਾ ''ਚਮਤਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ'' . <ref>[https://hi.wikisource.org/wiki/The%20Man%20Who%20Could%20Work%20Miracles s:The Man Who Could Work Miracles]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # ''ਹੈਲ ਥ੍ਰੈਸ਼ੋਲਡ'', ਜੇ ਐਲਬਰਟ ਰੈਪ ਦੁਆਰਾ ਯੂ.ਐੱਸ.ਐੱਸ ਐਸਐਸ 1010 ਪਣਡੁੱਬੀ ਦਾ ਇੱਕ ਚਾਲਕ ਦਲ ਜੋ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ 1941 ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 75 ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸ ਦਿਨਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਪੇਨੈਂਗ ਵਿੱਚ ਕਾਨਵੈਂਟ ਲਾਈਟ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿੱਚ ਬੰਦੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। # ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਪੇਨਾਗ ਵਿਰੁੱਧ ਟੈਨ ਟਾਵੇਨ ਇੰਜੀ ਦੁਆਰਾ ''ਦਿ ਗਿਫਟ ਆਫ਼ ਮੀਂਹ'' ਲਈ 2007 [[ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਇਨਾਮ|ਮੈਨ ਬੁੱਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. <gallery> file:Calflier001_George_Town_Penang_aerial.jpg|thumb|300x300px|Aerial view of George Town, Penang from the east in 2010|alt= file:Penang Port.jpg|800px|Panorama of Penang Port as seen from [[Seberang Prai]] </gallery> ==ਪੀਨਾਂਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤੱਥ== * 1985 ਵਿੱਚ ਪੀਨਾਂਗ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਈ 13.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮਾ ਪੁਲ ਆਮ ਜਨਤਾ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ। * 2004 ਵਿੱਚ ਸੁਨਾਮੀ ਕਾਰਨ ਪੀਨਾਂਗ ਟਾਪੂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। * 2005 ਵਿੱਚ ਪੀਨਾਂਗ ਨੂੰ ਸਾਈਬਰ ਸਿਟੀ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਮਿਲਿਆ। * 2006 ਵਿੱਚ ਮੋਨੋਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। * 2008 ਵਿੱਚ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵੱਲੋਂ ਪੀਨਾਂਗ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। ==ਪਹੁੰਚ== ਪੀਨਾਂਗ ਪੁੱਜਣ ਲਈ ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ ਤੋਂ 360 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਬਸ ਜਾਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਸ ਰਾਹੀਂ ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ ਤੋਂ ਵਾਟਰਵਰਥ ਤਕ ਸਫ਼ਰ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ 13.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੁਲ਼ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਤੋਂ ਚਾਰ ਘੰਟੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਲੱਗਣਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == {{Portal|Malaysia}} * ਪੇਨਾੰਗ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ * ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਲਾਇਆ * ਪੇਨਾਗ ਦੀ ਲੜਾਈ * ਜਾਰਜਟਾਉਨ, ਪੇਨਾਗ ਦੇ ਗਲੀ ਦੇ ਨਾਮ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} === ਸਰੋਤ === * ਪੇਨਾਗ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਵਰਕ ਕਾਉਂਸਲ. ''[http://www.tourismpenang.gov.my/page.cfm?name=ap03 "ਲਾਈਟ ਈਅਰ ਐਂਡ ਪਰੇ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050828071516/http://www.tourismpenang.gov.my/page.cfm?name=ap03 |date=28 ਅਗਸਤ 2005 }}'' . 26 ਜੁਲਾਈ 2005 ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. * ਖੂ ਸਲਮਾ ਨੈਸਯੂਸ਼ਨ: ''ਵਪਾਰੀ ਤੋਂ ਵੱਧ: ਪੇਨੰਗ ਵਿਚ ਜਰਮਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਕਮਿ Communityਨਿਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 1800–1940'' ਅਰੇਕਾ ਬੁਕਸ 2006 * Www.penang-artists.com/Yong 20Mun% 20Sen.htm == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://whc.unesco.org/en/news/450 यूनेस्को की विश्व विरासत लिस्ट] * [http://www.penang.gov.my/index.php?ch=16&lang=eng पिनांग राज्य सरकार] * [http://www.pht.org.my पिनांग विरासत ट्रस्ट] * [http://www.visitpenang.gov.my VisitPenang] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200226032614/http://visitpenang.gov.my/ |date=26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 }} पिनांग राज्य पर्यटन विकास, संस्कृति, कला और विरासत समिति की सरकारी वेब साइट. * [http://www.tourismpenang.net.my/ पिनांग पर्यटन वेबसाइट] * {{Wikivoyage|Penang}} * [http://penang.island.my/ ਪੇਨਾਗ ਯਾਤਰਾ ਗਾਈਡ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101024225405/http://penang.island.my/ |date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2010 }} * [http://www.seri.com.my/ap/publication.html ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿ (ਟ (ਸੇਰੀ) ਦੁਆਰਾ ਪੇਨਾਗ ਆਰਥਿਕ ਡੇਟਾ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012181332/http://seri.com.my/ap/publication.html |date=12 ਅਕਤੂਬਰ 2007 }} * [http://malaysiaexplorer.net/penang.html ਯਾਤਰੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਨਾਗ ਲਈ ਗਾਈਡ ਲਿਖਣੇ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤੇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206090439/http://www.malaysiaexplorer.net/penang.html |date=6 ਦਸੰਬਰ 2010 }} a2xh88s9kc7gb7qkrtzhj2yrdoif9sk 0 91037 842080 772912 2026-07-08T07:41:49Z Sonia Atwal 49604 842080 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef|small=yes}} {{pp-semi-indef}} {{Use American English|date=April 2015}} {{Use mdy dates|date=April 2015}} {{Infobox company | name = World Wrestling Entertainment, Inc. | trading_name = WWE | logo = [[File:WWELogo2014.svg|100px|]] | logo_caption = | founders = [[Vince McMahon]]<br>[[Linda McMahon]] | image = WWE Corporate HQ, Stamford, CT, jjron 02.05.2012.jpg | image_size = 300px | image_caption = WWE headquarters in [[Stamford, Connecticut]] | type = Public company | traded_as = {{nyse|WWE}}<br>{{NASDAQ|WWE}}<br>[[S&P 600|S&P 600 Component]] | ISIN = US98156Q1085 | predecessor = [[Capitol Wrestling Corporation]] | area_served = Worldwide | key_people = Vince McMahon<br /><small>([[Chairman]] and [[CEO]])</small><br />[[Stephanie McMahon]]<br /><small>([[Chief Brand Officer]])</small><br />[[Triple H|Paul "Triple H" Levesque]]<br /><small>([[Executive Vice President]] of [[List of WWE personnel|Talent]], [[House show|Live Events]] and [[Creative director|Creative]])</small> | industry = [[Professional wrestling]]<br />[[Sports entertainment]]<br />Media and Technology<br />[[Streaming media]] | products = {{Plainlist| * Television * Publishing * Films * Finance * Music * Merchandise * Streaming network service * Home video * Live events }} | services = Licensing | revenue = {{increase}} {{US$|658.8 million|link=yes}} (2015)<ref name="xbrlus_1">{{cite web|url=https://www.google.com/finance?q=NYSE%3AWWE&fstype=ii&ei=PEPTVtj8POX-uQTIzbmwCA|title=World Wrestling Entertainment, Inc. 2015 Annual Report Form (10-K)|publisher=United States Securities and Exchange Commission|format=XBRL|date=February 5, 2016}}</ref> | operating_income = {{increase}} {{US$|38.8 million}} (2015)<ref name="xbrlus_1"/> | net_income = {{increase}} {{US$|24.1 million}} (2015)<ref name="xbrlus_1"/> | assets = {{increase}} {{US$|409.1 million}} (2015)<ref name="xbrlus_1"/> | equity = {{increase}} {{US$|209.3 million}} (2015)<ref name="xbrlus_1"/> | owner = Vince McMahon (52%)<ref>{{cite web|url=http://secfilings.nasdaq.com/filingFrameset.asp?FileName=0001206774%2D16%2D004749%2Etxt&FilePath=%5C2016%5C03%5C01%5C&CoName=WORLD+WRESTLING+ENTERTAINMENTINC&FormType=PRE+14A&RcvdDate=3%2F1%2F2016&pdf=|title=WWE Proxy Statement 2016|page=7|publisher=[[NASDAQ]]|date=March 11, 2016|accessdate=March 4, 2016}}</ref> | num_employees = approximately 800 (2016)<ref>{{cite web|title=Company Information: Economic Impact|url=http://corporate.wwe.com/news/company-information|website=World Wrestling Entertainment Inc.|accessdate=12 June 2016|archive-date=ਮਈ 27, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160527233105/http://corporate.wwe.com/news/company-information|url-status=dead}}</ref> | divisions = {{Collapsible list|framestyle=<!-- Optional. --> | title=Divisions | 1=[[WWE Network]] | 2=[[WWE Libraries]] | 3=[[WWE Studios]] | 4=[[WWE Books]] | 5=[[WWE Music Group]] | 6=[[WWE NXT]] | 7=[[WWE Performance Center]] | 8=[[WWE Home Video]] | 9=WWE Shop}}<ref>{{cite web|url=http://corporate.wwe.com/company/overview|title=Company Overview|work=WWE Corporate|access-date=ਮਾਰਚ 10, 2017|archive-date=ਨਵੰਬਰ 17, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141117105134/http://corporate.wwe.com/company/overview|url-status=dead}}</ref> | subsid={{Collapsible list|framestyle=<!-- Optional. -->|title=Subsidiaries | 1=[[Tapout (clothing brand)|Tapout]] (50%) | 2=TSI Realty Company | 3=Event Services, Inc. | 4=[[WWE Studios]] | 5=[[WWE Music Group]] | 6=WWE Properties International | 7=WWE Japan | 8=WWE Australia | 9=WWE International | 10=WWE Canada | 11=WWE Sports | 12=[[World Championship Wrestling|WCW, Inc.]] | 13=WWE Animation | 14=WWE Jet Services | 15=WWE Germany | 16=WWE Asia Pacific | 17=WWE Middle East and Africa | 18=[[WWE Libraries]]<ref name=SEC2012>{{cite web|url=http://yahoo.brand.edgar-online.com/displayfilinginfo.aspx?FilingID=8454553-407794-409144&type=sect&TabIndex=2&companyid=7520&ppu=%252fdefault.aspx|title=WWE, Inc. Form 10-K|date=1 March 2012|publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]|access-date=ਮਾਰਚ 10, 2017|archive-date=ਮਾਰਚ 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232719/http://yahoo.brand.edgar-online.com/displayfilinginfo.aspx?FilingID=8454553-407794-409144&type=sect&TabIndex=2&companyid=7520&ppu=%252fdefault.aspx|url-status=dead}}</ref>}} | homepage = {{URL|www.wwe.com}} | intl = yes | former_name = Titan Sports, Inc.<br />World Wrestling Federation, Inc.<br />World Wrestling Federation Entertainment, Inc. | foundation = {{Start date and age|1980|02|21}}<br />[[South Yarmouth, Massachusetts]], U.S.<ref>{{cite web|url=https://finance.yahoo.com/q/pr?s=WWE|title=WWE business profile, from Yahoo.com|publisher=Finance.yahoo.com|date=|accessdate=2014-02-02}}</ref><!-- This company is different from the previous incarnation. --> | location_city = 1241 East Main Street, 06902<ref>{{cite web|url=http://corporate.wwe.com/company/contacts.jsp|title=General WWE Contacts|work=WWE Corporate|access-date=ਮਾਰਚ 10, 2017|archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 26, 2009|archive-url=https://www.webcitation.org/5esrI6vTu?url=http://corporate.wwe.com/company/contacts.jsp|dead-url=yes}}</ref><br />[[Stamford, Connecticut]], U.S. | location_country = | caption = ''Then. Now. Forever.''<br />''For the Hero in All of Us.'' }}'''ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮਨੋਰੰਜਨ, Inc.''' (ਡੀ/ਬੀ/ਇੱਕ '''ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ''') ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਜਨਤਕ,ਵਪਾਰਕ,ਮਨੋਰੰਜਕ ਖੇਡ ਹੈ,ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ ਹੈ, ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸਤੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਖੇਡ ਲਈ ਤੈਹ ਕੀਤੀ ਹੋਇ ਰਕਮ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰਕਮ ਦਾ ਸਰੋਤ ਫਿਲਮ ਜਗਤ, ਸੰਗੀਤ, ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਵੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਤਰੱਕੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ, ਯੈਸ McMahon ਅਤੇ Toots Mondt 1952 ਵਿੱਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੈਪੀਟਲ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, 2016, ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕੁਸ਼ਤੀ ਤਰੱਕੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ, ਵੱਧ 500 ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਲ (ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਸਟਰ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਲੋਬਲ ਯਾਤਰਾ ਮਾਰਕਾ), ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਦੇ ਬਾਰੇ 36 ਮਿਲੀਅਨ ਦਰਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੱਧ 150 ਦੇਸ਼. ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਸਟੈਮਫੋਰਡ, ਕਨੇਟੀਕਟਵਿੱਚ ਦਫਤਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref name="WWECompanyOverview">{{Cite web|url=http://corporate.wwe.com/company/overview.jsp|title=Company Overview|date=June 15, 2011|access-date=ਮਾਰਚ 10, 2017|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 29, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429193349/http://corporate.wwe.com/company/overview.jsp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://corporate.wwe.com/news/2011/2011.5.24.jsp|title=WWE opens Mumabi office|date=June 15, 2011|access-date=ਮਾਰਚ 10, 2017|archive-date=ਜੂਨ 3, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110603064744/http://corporate.wwe.com/news/2011/2011.5.24.jsp|dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਤਰੱਕੀ, ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਰਹੇ ਹਨ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ-ਅਧਾਰਿਤਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, storyline-ਚਲਾਏ, ਸਕਰਿਪਟਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਅਕਸਰ, ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਚਾਲ ਨੂੰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੰਮ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ' ਤੇ ਸੱਟ ਦੇ, ਜੇ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਠੀਕ ਇਹ ਸੀ ਪਹਿਲੀ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ' ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਨੇ WWE ਦੇ ਮਾਲਕ Vince McMahon 1989 ਵਿੱਚ ਬਚਣ ਲਈ ਟੈਕਸ ਤੱਕ athletic ਕਮਿਸ਼ਨ 1980 ਲੈ ਕੇ, ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਜਨਤਕ ਮਾਰਕਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੇਡ ਮਨੋਰੰਜਨ, ਸਵੀਕਾਰ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਖੇਡ ਅਤੇ ਨਾਟਕੀ ਥੀਏਟਰ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਸੀਈਓ, Vince McMahon ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲਿੰਡਾ, ਬੱਚੇ ਸ਼ੇਨ ਅਤੇ ਸਟੈਫਨੀ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਵਿੱਚ-ਕਾਨੂੰਨ ਪੌਲੁਸ ਨੂੰ "ਟ੍ਰਿਪਲ ਐਚ" Levesque, McMahon ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਦੇ ਲਗਭਗ 70% ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਅਤੇ 96% ਦੇ ਵੋਟ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਅਗਸਤ ਦੇ ਨਾਤੇ 2014, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਇੱਕ ਨੂੰ ਨ -ਅਧਾਰਿਤ ਬਾਡ਼ ਫੰਡ, ਹਾਸਲ ਨੂੰ ਇੱਕ 9.6% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਜਦਕਿ McMahon ਪਰਿਵਾਰ ਬਣਾਈ 90.4% ਵਿਆਜ।<ref name="Eminence">{{Cite web|url=http://www.streetinsider.com/13Gs/Eminence+Capital+Shows+New+9.6%25+Stake+in+World+Wrestling+Entertainment+(WWE)/9741883.html|title=Eminence Capital Shows New 9.6% Stake in World Wrestling Entertainment (WWE)|date=August 11, 2014|publisher=Streetinsider.com|access-date=August 18, 2014}}</ref> ਮੌਜੂਦਾ ਹਸਤੀ ਸ਼ਾਮਿਲ, ' ਤੇ 21 ਫਰਵਰੀ, 1980, ਪਿਛਲੀ ਸੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ '''ਟਾਇਟਨ ਖੇਡ, Inc.''', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ 1979 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ Yarmouth, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕੈਪੀਟਲ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ, 1982 ਵਿਚ ਟਾਇਟਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ '''ਸੰਸਾਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ, Inc.''' 1998 ਵਿੱਚ, ਫਿਰ '''ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਮਨੋਰੰਜਨ, Inc.''' 1999 ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ '''ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮਨੋਰੰਜਨ, Inc.''' 2002 ਵਿੱਚ 2011, ਇਸ ਲਈ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਦਾਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ '''ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ''', ਪਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਾਮ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="SEC2013">{{Cite web|url=http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1091907/000144530513000441/wwe12311210kdoc-use.htm|title=Annual Report (Form 10-K)|last=World Wrestling Entertainment, Inc.|date=March 1, 2013|publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]|access-date=December 25, 2013}}</ref><ref name="2011name">{{Cite web|url=http://wwe.com|title=The New WWE|date=April 7, 2011|website=WWE|access-date=April 8, 2011}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} epr2imtogpoe0qcaqud38e5d7nyy5r2 0 93467 842048 841728 2026-07-07T14:03:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842048 wikitext text/x-wiki {{Good article}} [[File:Cattle Feedlot near Rocky Ford, CO IMG 5651-2.jpg|thumb|upright=1.35|[[ਕੋਲੋਰਾਡੋ]], ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਫੀਡਲਾਟ]] [[File:Broiler house.jpg|thumb|upright=1.35|ਬਰੌਇਲਰ ਫਾਰਮ, [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਯੂ.ਐਸ.ਏ.]] ਵਿਚ ਮੀਟ ਲਈ ਮੁਰਗੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ।]] '''ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Animal husbandry''') [[ਮੀਟ]], [[ਪਨੀਰ]] ,[[ਫਾਈਬਰ ਕਰੌਪ (ਰੇਸ਼ੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ)|ਫਾਈਬਰ]], [[ਦੁੱਧ]], [[ਆਂਡਾ|ਅੰਡੇ]] ਜਾਂ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਪਾਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ [[ਪਸ਼ੂ|ਪਸ਼ੂਆਂ]] ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਚੋਣਵੇਂ [[ਪ੍ਰਜਨਨ]] ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। '''ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ,''' ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਮਾਂਦਰੂ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ (ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਨਵਓਲੀਥਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ 13 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਲਗਭਗ 13,000 ਬੀ.ਸੀ. ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਲਈ [[ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ|ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ]] ਵਜੋਂ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ]] ਵਿੱਚ [[ਗਾਂ|ਗਾਵਾਂ]], [[ਭੇਡ|ਭੇਡਾਂ]], [[ਬੱਕਰੀ|ਬੱਕਰੀਆਂ]] ਅਤੇ [[ਸੂਰ|ਸੂਰਾਂ]] ਆਦਿ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੋਲੰਬੀਅਨ ਐਕਸਚੇਂਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇਨਕਲਾਬ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਰਾਬਰਟ ਬੇਕਵੈਲ ਵਰਗੇ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨਿਕ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਡੈਸ਼ਲੀ ਲੋਂਗਹੋਰਨ ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਲਿੰਕਨ ਲੌਂਗਵੂਲ [[ਭੇਡ|ਭੇਡਾਂ]] ਵਰਗੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਵਧੇਰੇ [[ਮੀਟ]], [[ਦੁੱਧ]], ਅਤੇ [[ਉੱਨ]] ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਘੋੜਾ]], [[ਮੱਝ]], [[ਖਰਗੋਸ਼]] ਅਤੇ ਗਿਨੀ [[ਸੂਰ]] ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ, [[ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ]], ਮੋਲਸਕਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਾਸੀਨ, ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਉਪਲਬਧ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਪਲੱਬਧ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਿਸਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਸਬਸਿਸਟੈਂਸ ਫਾਰਮਿੰਗ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ [[ਬੀਫ]] ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਘਣਤਾ ਵਾਲੇ ਫੀਡਲੌਟਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ [[ਮੁਰਗੀ|ਮੁਰਗੀਆਂ]] ਨੂੰ ਬਰੋਲਰ ਘਰਾਂ ([[ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ|ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮ]]) ਜਾਂ ਬੈਟਰੀਆਂ (ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ) ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਚਾਈਆਂ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾੜੀ ਮਿੱਟੀ ਤੇ, ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਜਿਆਦਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂ, ਜੜੀ ਬੂਟੀਆਂ ਜਾਂ ਘਾਹ ਫੂਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ([[ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ|ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ]]) ਹੁੰਦੇ ਹਨ, [[ਸੂਰ]] ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਕਿ ਮਾਸ ਵੀ ਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। [[ਗਾਂ|ਗਾਵਾਂ]] ਅਤੇ [[ਭੇਡ|ਭੇਡਾਂ]] ਨੂੰ ਘਾਹ ਖਾਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬਾਹਰ ਖੁੱਲਾ ਘੁੰਮ ਕੇ ਘਾਹ ਚਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰੋਟੀਨ]] ਵਾਲੇ ਰਾਸ਼ਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੇ [[ਅਨਾਜ]], ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਖੁਰਾਕ (ਪੋਸ਼ਣ)|ਖੁਰਾਕ]] ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। [[ਸੂਰ]] ਅਤੇ [[ਪੋਲਟਰੀ]] ਜਾਨਵਰ, ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਚਾਰੇ ਵਿਚ [[ਸੈਲੂਲੋਜ਼|ਸੈੱਲੂਲੋਜ਼]] ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਅਨਾਜ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚ-ਊਰਜਾ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜੇ ਇਹ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਫੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਰਫ਼-ਰਹਿਤ ਭੂਮੀ ਦਾ ਇਕ-ਤਿਹਾਈ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਵਾਸ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ [[ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ|ਗਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸ]] ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ, ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਜੋਂ ਚਿੱਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਚ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਤਸਵੀਰ ਪਾਲਤੂ ਫਾਰਮਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫਾਰਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਮਾਨਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == {{further|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ}} === ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਜਨਮ === [[File:Fat tailed sheep, Afghanistan, 1976.jpg|thumb|left|[[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਵਿਚ ਫੈਟ-ਟੇਲਡ [[ਭੇਡ|ਭੇਡਾਂ]] ਦਾ ਇੱਜੜ]] ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਗੈਰ-ਅਨੁਪਾਤਕ ਸੀ। ਘਰੇਲੂ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ ਦੀਆਂ ਲੋੜੀਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਾਥ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹਿਦਾ ਹੈ, ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਜਣਨ ਪ੍ਰਬੰਧ|ਜਣਨ]] ਅਤੇ ਰੁਝਾਨ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।<ref name=ਕਲਟਨ-ਬਰੌਕ>{{cite book |author=ਕਲਟਨ-ਬਰੌਕ, Juliet |title=ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://books.google.com/books?id=cgL-EbbB8a0C&pg=PR1 |year=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-63495-3 |pages=1–2}}</ref> ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਇੱਕ ਇਕਲੌਤਾ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਉਹ ਜਾਨਵਰ ਸਨ ਜੋ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿਚ [[ਪੇਸਟੋਰਲ ਨੋਮਾਡ|ਨੋਮਾਡ]] ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰ ਜਿਆਦਾ ਸਥਾਪਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।<ref name=ਹਿਸਟਰੀਵਰਲਡ>{{cite web |url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab57 |title=History of the domestication of animals |publisher=Historyworld |accessdate=3 June 2017}}</ref> ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ [[ਕੁੱਤਾ]] ਸੀ। ਅੱਧੇ ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤੇ, ਸ਼ਾਇਦ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਲਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖੁਰਕਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਦੇ ਕਾਤਲ, ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਪੈਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖੀ ਪੈਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਵਜੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਭੇਡਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਸੂਰ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੋਰ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ।<ref name="ਹਿਸਟਰੀਵਰਲਡ" /> ਲਗਭਗ 13,000 ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਮੇਸੋਪੋਟਾਮੀਆ ਵਿੱਚ [[ਸੂਰ]] ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{cite book |last=ਨੈਲਸਨ|first=Sarah M. |date=1998 |title=ਸੂਰਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ. Pigs in prehistory |url=https://books.google.com/books?id=N5dN_A29v58C&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |publisher=[[University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology]]}}</ref> 11,000 ਅਤੇ 9,000 ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭੇਡਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite book |title=ਭੇਡ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀ ਵਿਗਿਆਨ |url=https://archive.org/details/sheepgoatscience05edensm |edition=Fifth |last=Ensminger |first=M.E. |author2=Parker, R.O. |year=1986 |publisher=Interstate Printers and Publishers |isbn=0-8134-2464-X}}</ref> [[ਗਾਂ|ਗਾਵਾਂ]] ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ [[ਤੁਰਕੀ]] ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ 8,500 ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਵਿਚ ਜੰਗਲੀ ਆਰੋਕ ਤੋਂ ਪਾਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ਮੈਕਟੈਵਿਸ਼">{{cite journal |author=McTavish, E.J., Decker, J.E., Schnabel, R.D., Taylor, J.F. and Hillis, D.M. |year=2013 |title=New World cattle show ancestry from multiple independent domestication events |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=110 |pages=1398–1406 |doi=10.1073/pnas.1303367110 |pmid=23530234 |publisher=[[National Academy of Sciences]] |pmc=3625352}}</ref> ਇੱਕ [[ਗਊ|ਗਾਂ]], ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਛੇ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਧ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਬਲ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ [[ਹਲ|ਹਲ ਖਿੱਚਣਾ]], ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਗੱਡਾ|ਗੱਡੇ]] ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਖੇਤ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨਾ ਨੂੰ ਖੇਤ ਤੋਂ ਘਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵਰਤਣਾ। ਡਰਾਫਟ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ 4,000 ਬੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਅਨਮਿਣਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref name=ਹਿਸਟਰੀਵਰਲਡ/> [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਵਿਚ, [[ਹਾਥੀ]] ਨੂੰ 6000 ਬੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=ਗੁਪਤਾ>Gupta, Anil K. in ''Origin of agriculture and domestication of plants and animals linked to early Holocene climate amelioration'', Current Science, Vol. 87, No. 1, 10 July 2004 59. Indian Academy of Sciences.</ref> [[ਚੀਨ|ਪੂਰਬੀ ਚੀਨ]] ਵਿਚ 5040 ਬੀ.ਸੀ. ਤੋਂ ਚਿਕਨ ([[ਕੁੱਕੜ|ਮੁਰਗੇ]]) ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਜੈਵਿਕ ਤੱਥ (ਫੌਸਿਲ) ਲੱਭੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਪੂਰਵਜ ਗਰਮ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਉਦੇਸ਼ ਕਾਕਫਾਈਟਿੰਗ (ਕੁੱਕੜਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ) ਦੀ ਖੇਡ ਸੀ।<ref>{{cite news |title=How the Chicken Conquered the World |author1=Adler, Jerry |author2=Lawler, Andrew |url=http://www.smithsonianmag.com/history/how-the-chicken-conquered-the-world-87583657/?no-ist |newspaper=Smithsonian Magazine |date=1 June 2012 |accessdate=5 June 2017}}</ref> ਸ਼ਾਇਦ 3,000 ਬੀ.ਸੀ. ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ [[ਉੱਨ]] ਲਈ, [[ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿਚ, ਲਾਮਾ ਅਤੇ ਐਲਪਾਕ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਨਾ ਹੀ ਖੇਤ ਜੋਤਣ ਲਈ ਜਿਆਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name=ਹਿਸਟਰੀਵਰਲਡ/> [[ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਤੇ [[ਘੋੜਾ|ਘੋੜੇ]] ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ, [[ਕਾਲਾ ਸਾਗਰ|ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ]] ਅਤੇ [[ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ]] ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 3,000 ਬੀ.ਸੀ. ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਦਾ ਸਰੋਤ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪੈਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਜੰਗਲੀ [[ਗਧਾ|ਗਧੇ]] ਨੂੰ ਮਿਸਰ ਵਿਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। [[ਮੰਗੋਲੀਆ]] ਦੇ ਬੈਕਟਰੀਅਨ ਊਠ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਊਠ ਭਾਰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਬਣਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਲਦੀ ਹੀ ਊਠ ਪਾਲਤੂ ਬਣ ਗਏ ਸਨ।<ref name="ਸਪਿਰ-ਹਿਨ 2013 277–285">{{cite journal |last=Sapir-Hen |first=Lidar |author2=Erez Ben-Yosef |title=The Introduction of Domestic Camels to the Southern Levant: Evidence from the Aravah Valley |journal=Tel Aviv |year=2013 |volume=40 |pages=277–85 |url=http://archaeology.tau.ac.il/ben-yosef/pub/Pub_PDFs/Sapir-Hen&Ben-Yosef13_CamelAravah_TelAviv.pdf |doi=10.1179/033443513x13753505864089}}</ref> 1000 ਬੀ.ਸੀ. ਤਕ, ਅਰਬੀ ਊਠਾਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ [[ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ|ਮੇਸੋਪੋਟਾਮਿਆ]] ਅਤੇ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਜੋੜ ਰਹੇ ਸਨ।<ref name="ਹਿਸਟਰੀਵਰਲਡ" /> === ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ === [[File:Egyptian Domesticated Animals.jpg|thumb|ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ]] [[ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ]] ਵਿਚ, ਗਾਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਸ਼ੂ ਸਨ, ਅਤੇ ਭੇਡਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੂਰ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; [[ਬਤਖ਼|ਬੱਤਖਾਂ]], [[ਮੁਰਗਾਬੀ|ਗਾਇਜ਼]] ਅਤੇ [[ਕਬੂਤਰ|ਕਬੂਤਰਾਂ]] ਸਮੇਤ ਪੋਲਟਰੀ ਨੂੰ ਜਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸਲ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਟਾ ਕਰਨ ਲਈ [[ਆਟਾ|ਆਟੇ]] ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{cite book |year=1998 |author=Manuelian, Peter der |title=Egypt: The World of the Pharaohs |url=https://archive.org/details/egyptworldofphar00unse |location=Cologne, Germany |publisher=Könemann |isbn=3-89508-913-3 |page=[https://archive.org/details/egyptworldofphar00unse/page/381 381]}}</ref> ਨੀਲ ਨੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਰੋਤ ਮੁਹੱਈਆ ਕੀਤਾ। [[ਸ਼ਹਿਦ]] ਵਾਲੀਆਂ [[ਮਧੂ ਮੱਖੀ|ਮਧੂ ਮੱਖੀਆਂ]] ਨੂੰ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਮੋਮ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{cite book |last=Nicholson |first=Paul T. |title=Ancient Egyptian Materials and Technology |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |year=2000 |isbn=0-521-45257-0 |page=409}}</ref> [[ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮ]] ਵਿਚ, [[ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ]] ਵਿਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰ ਉਪਲਬਧ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿਚ [[ਖਰਗੋਸ਼|ਖਰਗੋਸ਼ਾਂ]] ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਲਈ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭੂਮੀਗਤ ਖੁੱਡਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ, ਪੋਲਕੈਟ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਲਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਉਪਯੋਗ ਪਲਾਈਨੀ ਦਾ ਏਲਡਰ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite book |author=Clutton-Brock, Juliet |title=Domesticated animals from early times |url=https://books.google.com/books?id=dbfuAAAAMAAJ |year=1981 |publisher=Heinemann |page=145}}</ref> === ਮੱਧਕਾਲੀ ਪਾਲਣ === <div>[[File:Sheep in pen medieval France 15th century MS Douce 195.jpg |thumb |left |ਭੇਡਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭਦਾ ਇੱਕ ਚਰਵਾਹਾ। ਮੱਧਕਾਲੀ ਫਰਾਂਸ, 15 ਵੀਂ ਸਦੀ, ਐਮ ਐਸ ਡੂਸ 195 |alt=Painting of shepherd with sheep]]</div>[[ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ]] ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ [[ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਜ|ਰੋਮੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਸਮੇਤ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ। ਕੁਝ ਪਹਿਲੂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਸ਼ੂ ਚਰਾਉਣੇ, ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਜਾਰੀ ਰਹੇ। 11 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਅਰਥਚਾਰੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮਜਬੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉਤਪਾਦਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite journal |last1=O'Connor |first1=Terry |title=Livestock and animal husbandry in early medieval England |journal=Quaternary International |date=30 September 2014 |volume=346 |pages=109–18 |doi=10.1016/j.quaint.2013.09.019 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1040618213007192}}</ref> ਡੋਮਜ਼ਡੇ ਕਿਤਾਬ ਨੇ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ|ਬ੍ਰਿਟਨ]] ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹਰ ਟੁਕੜੇ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ: "ਇਕ ਵੀ ਜਗ੍ਹਾ ਛੁਪਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਕੋਈ ਯਾਰਡ, ਨਹੀਂ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ... ਨਾ ਇਕ ਵੀ ਬਲਦ, ਨਾ ਇਕ ਵੀ ਗਊ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸੂਰ ਬਚਿਆ ਜੋ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।""<ref>{{cite web |url=http://www.gutenberg.org/ebooks/657 |translator1-first=J. A. |translator1-last=Giles |translator1-link=John Allen Giles |translator2-first=J. |translator2-last=Ingram |editor2-link=James Ingram (academic) |title=The Anglo-Saxon Chronicle |publisher=Project Gutenberg |year=1996}}</ref> ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਬਰਕਸ਼ਾਇਰ ਵਿਚ ਅਰਲੇ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਸੀ, ਵਿਚ 1086 "[7] ਅਤੇ 6 ਡੀ [ਹਰ ਸਾਲ] ਅਤੇ [ਪਸ਼ੂਧਨ ਲਈ] 20 ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲੀਏ ਲਈ 2 [[ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ]]। 70 ਫੀਡ [ਫੀਡਿੰਗ] ਲਈ ਵੁਡਲੈਂਡ।""<ref>{{cite web |title=Interpreting Domesday |url=http://www.nationalarchives.gov.uk/domesday/discover-domesday/interpreting-domesday.htm |publisher=The National Archives |accessdate=26 May 2017}}</ref> <div>[[ਯੂਰਪ]] ਵਿਚ ਮੱਧ ਕਾਲ ਵਿਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਵਿਚ ਹੋਏ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾਇਆ। ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਵਾਹਿਆ ਗਿਆ। ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਗੱਡੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਜੋਂ ਘੋੜੇ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, [[ਕਰਾਪ ਰੋਟੇਸ਼ਨ (ਫਸਲੀ ਚੱਕਰ)|ਫਸਲ ਰੋਟੇਸ਼ਨ]] ਤੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਲਈ ਫਸਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.ecifm.rdg.ac.uk/history.htm |title=The progress of farming in Medieval Europe |work=History of Agriculture |publisher=University of Reading |accessdate=28 May 2017 |archive-date=5 ਜੂਨ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605002542/http://www.ecifm.rdg.ac.uk/history.htm |url-status=dead }}</ref> [[ਮਟਰ]], ਬੀਨਜ਼ (ਚੌਲੇ) ਆਮ ਹੋ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ]] ਨਿਰਧਾਰਨ ਦੁਆਰਾ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੋਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧ ਗਈ।<ref name=Campbell>{{cite journal |last=Campbell |first=Bruce M. S. |author2=Overton, M. |title=A New Perspective on Medieval and Early Modern Agriculture: Six Centuries of Norfolk Farming, c.1250-c.1850 |url=https://archive.org/details/sim_past-present_1993-11_141/page/38 |journal=Past and Present |year=1993 |volume=141 |pages=38–105 |doi=10.1093/past/141.1.38}}</ref> === ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸ === [[ਤਸਵੀਰ:Boskapsskötsel_i_ladugården._Mangskogs_socken,_Värmland,_1911_-_Nordiska_Museet_-_NMA.0043102.jpg|thumb|ਮੈਂਗਸਕੋਗ, ਸਵੀਡਨ, 1911 ਵਿੱਚ ਡੇਅਰੀ ਗਾਰਡ ]] ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਅਰਧ-ਕੁਦਰਤੀ, ਅਨਫਿਰਟਿਡ ਚਰਾਂਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਚਰਾਉਣ ਲਈ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੁਦਰਤੀ ਗੜਬੜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੀਤੀ|ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ]] ਕਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਮੇਤ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੇਗੀ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਮਕੈਨੀਕਲ ਰਸਾਇਣ ਅਧਾਰਿਤ ਢੰਗਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਰਣਨੀਤੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। === ਕੋਲੰਬੀਅਨ ਐਕਸਚੇਂਜ === [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ|ਉੱਤਰੀ]] ਅਤੇ [[ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ]] ਦੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ [[ਮੱਕੀ]], [[ਆਲੂ]], ਮਿੱਠੇ ਆਲੂ ਅਤੇ ਮੈਨੀਓਕ ਵਰਗੀਆਂ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪਸ਼ੂ - [[ਗਾਂ|ਗਾਵਾਂ]], [[ਘੋੜਾ|ਘੋੜੇ]], [[ਭੇਡ|ਭੇਡਾਂ]] ਅਤੇ [[ਬੱਕਰੀ|ਬੱਕਰੀਆਂ]] - ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ [[ਕਣਕ]], [[ਜੌਂ]], [[ਚਾਵਲ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਲਗਮ|ਸ਼ਲਗਮ]] ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.gilderlehrman.org/history-by-era/american-indians/essays/columbian-exchange |title=The Columbian Exchange |publisher=The Gilder Lehrman Institute of American History |work=History Now |author=Crosby, Alfred |accessdate=28 May 2017}}</ref> === ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ === [[File:o aye.jpg |thumb |ਲਿੰਕਨ ਲੋਂਗਵੁਲ ਭੇਡ]] 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਰੋਬਰਟ ਬੇਕਵੈਲ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋੜੀਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਲਈ ਚੋਣਵਾਂ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਭੇਡਾਂ ਨਾਲ ਸੀ। ਨੇਟਿਵ ਸਟਾਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਵਧੀਆ, ਵੱਡੀਆਂ, ਲੰਬੀਆਂ, ਚਮਕੀਲੀਆਂ ਉੱਨ ਵਾਲੀਆਂ [[ਭੇਡ|ਭੇਡਾਂ]] ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਲਿੰਕਨ ਲੋਂਗਵੂਲ ਭੇਡ ਨੂੰ ਬੇਕਵੈਲ ਨੇ ਸੁਧਾਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਲਿੰਕਨ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਨਸਲ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਨਿਊ (ਜਾਂ ਡੈਸ਼ਲੀ) ਲੈਸਟਰ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Robert Bakewell (1725–1795) |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/bakewell_robert.shtml |publisher=BBC History |accessdate=20 July 2012}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਭੇਡਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਨਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ [[ਬੀਫ]] ਵਜੋਂ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਨਸਲ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਲੰਮੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹੀਫਰਾਂ ਨੂੰ ਡੈਸਟਲੀ ਲੋਂਗੋਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੈਸਟਮੋਰਲੈਂਡ [[ਬੌਲਦ|ਬਲਦ]] ਨਾਲ ਕਰਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |title=English Longhorn |url=http://www.thecattlesite.com/breeds/beef/61/english-longhorn/ |website=The Cattle Site |accessdate=26 May 2017}}</ref> [[ਯੂਰਪ]] ਵਿਚ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਧੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਰਧ-ਕੁਦਰਤੀ, ਅਨਫਰਟੀਲਾਇਜ਼ਡ ਚਰਾਂਦਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਟਾਈ ਤੇ ਚਰਾਂਦ ਪ੍ਰਬੰਧਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਜਿਹੇ [[ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਗੜਬੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਇਸ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਹਾਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਇਹ ਰਣਨੀਤੀ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਣ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤਰੀਕੇ ਜੈਵ-ਵਿਵਿਧਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ।<ref name="Pykala2000">{{cite journal |last=Pykala |first=Juha |title=Mitigating Human Effects of European Biodiversity Through Traditional Animal Husbandry |url=https://archive.org/details/sim_conservation-biology_2000-06_14_3/page/705 |journal=Conservation Biology |year=2000 |volume=14 |issue=3 |pages=705–12 |doi=10.1046/j.1523-1739.2000.99119.x}}</ref> == ਪਾਲਣਾ == {{further |ਜਾਨਵਰ}} ===ਸਿਸਟਮ=== [[File:Herdwicks Lake District.jpg|thumb|left |ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ [[ਪਹਾੜੀ ਖੇਤੀ]] ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ [[ਹਰਡਵਿਕ ਭੇਡ ]], ਲੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਇੰਗਲੈਂਡ]]]] ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦੇ [[ਕਿਸਾਨ]] ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਨਾ ਸਿਰਫ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਭੋਜਨ, ਸਗੋਂ ਈਂਧਨ, ਖਾਦ, ਕੱਪੜੇ, ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਡਰਾਫਟ ਪਾਵਰ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। [[ਭੋਜਨ]] ਲਈ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਇੱਕ ਸੈਕੰਡਰੀ ਵਿਚਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਉੱਨ]], [[ਆਂਡਾ|ਅੰਡੇ]], [[ਦੁੱਧ]] ਅਤੇ [[ਲਹੂ]] (ਮਾਸਾਈ ਦੁਆਰਾ) ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨਾ ਮੁੱਖ ਖਿਆਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।<ref name=Webster>{{cite book |author=Webster, John |title=Animal Husbandry Regained: The Place of Farm Animals in Sustainable Agriculture |url=https://books.google.com/books?id=D6v-Tdhm5SgC&pg=PA5 |year=2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-84971-420-4 |pages=4–10}}</ref> ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਸਥਾਈ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਰਾਂਦਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਮੌਸਮੀ ਠਹਿਰਾਵ ਆਉਂਦਾ ਸੀ; ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਦੀ ਚਰਾਂਦ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਚਰਾਂਦ।<ref>{{cite book |last=Blench |first=Roger |title='You can't go home again' – Pastoralism in the new millennium |publisher=Overseas Development Institute |location=London, UK |date=17 May 2001 |page=12 |url=http://www.odi.org.uk/work/projects/pdn/eps.pdf |access-date=8 ਜੁਲਾਈ 2018 |archive-date=1 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120201000745/http://www.odi.org.uk/work/projects/pdn/eps.pdf |dead-url=yes }}</ref> ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਜਾਂ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਖੁੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਚਰਵਾਹੇ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ, ਅਕਸਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ। ਪੱਛਮੀ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਵਿੱਚ ਰਾਂਚਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਜਮੀਨਾਂ ਉੱਪਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਸ਼ੂ ਚਾਰਾਗਾਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=Starrs>{{cite book |author=Starrs, Paul F. |title=Let the Cowboy Ride: Cattle Ranching in the American West |url=https://books.google.com/books?id=WHfnaQLGIx4C&pg=PA1 |year=2000 |publisher=JHU Press |isbn=978-0-8018-6351-6 |pages=1–2}}</ref> [[ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ]], [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਪਸ਼ੂ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਥਿੱਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭੇਡਾਂ, ਹਿਰਨ, ਸ਼ੁਤਰਮੁਰਗ, ਐਮੂ, ਲਾਲਾਮਾ ਅਤੇ ਐਲਪਾਕਾ ਲਈ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਂਚਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name=Levinson>{{cite book |author1=Levinson, David |author2=Christensen, Karen |title=Encyclopedia of Community: From the Village to the Virtual World |url=https://books.google.com/books?id=t1geOjQ6R0MC&pg=PA1139 |year=2003 |publisher=Sage |isbn=978-0-7619-2598-9 |page=1139}}</ref> [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਦੀ ਉਚਾਈਆਂ ਤੇ, ਭੇਡਾਂ ਨੂੰ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤੇ ਝੜਪਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਘਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਲ ਵਿਚ ਦੇਰ ਨਾਲ ਉੱਚੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਪੂਰਕ ਖਾਣਾ ਮੁਹੱਈਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |title=The Shepherd's Life |url=https://archive.org/details/shepherdslifemod0000reba |last=Rebanks |first=James |year=2015 |publisher=Penguin: Random House |isbn=978-0141-97936-6 |page=[https://archive.org/details/shepherdslifemod0000reba/page/286 286]}}</ref> ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ, ਸੂਰ ਅਤੇ ਪੋਲਟਰੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੋਸ਼ਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿਚ [[ਮੁਰਗੀ|ਮੁਰਗੀਆਂ]], ਖੁਰਾਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਇਕ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿਚ ਇਕ ਜਾਂ ਦੋ [[ਅੰਡੇ]] ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=Webster/> [[File:Hog confinement barn interior.jpg |thumb |ਇੱਕ ਬਾਰਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰ, ਅਮਰੀਕਾ (ਮਿਡਵੈਸਟ)]] ਦੂਜੇ ਅਤਿਅੰਤ 'ਤੇ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਵਿਕਸਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਨਵਰ ਅਕਸਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; [[ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ|ਡੇਅਰੀ]] [[ਗਾਂ|ਗਾਵਾਂ]] ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਚਰਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਜ਼ੀਰੋ-ਚਰਾਂਗ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; [[ਬੀਫ]] ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਘਣਤਾ ਵਾਲੇ ਫੀਡਲਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ;<ref>{{cite journal |last=Silbergeld |first=Ellen K |author2=Graham, Jay |author3=Price, Lance B |title=Industrial food animal production, antimicrobial resistance, and human health |journal=Annual Review of Public Health |year=2008 |volume=29 |pages=151–69 |doi=10.1146/annurev.publhealth.29.020907.090904 |url=http://www.annualreviews.org/doi/pdf/10.1146/annurev.publhealth.29.020907.090904 |access-date=2018-07-08 |archive-date=2022-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224025925/https://www.annualreviews.org/doi/pdf/10.1146/annurev.publhealth.29.020907.090904 |dead-url=yes }}</ref> [[ਸੂਰ]] ਨੂੰ ਮਾਹੌਲ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ;<ref>{{cite web |url=http://swine.missouri.edu/facilities/PIH-11.PDF |title=Swine Growing-Finishing Units |author=Meyer, Vernon M.; Driggers, L. Bynum; Ernest, Kenneth; Ernest, Debra |work=Pork Industry handbook |publisher=Purdue University Cooperative Extension Service |accessdate=17 May 2017 |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304055711/http://swine.missouri.edu/facilities/PIH-11.PDF |url-status=dead }}</ref> [[ਪੋਲਟਰੀ]] ਨੂੰ ਬਾਰਨ ਵਿਚ ਪਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਧੀਨ ਪੰਛੀ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਅਤਿ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚ ਅਰਧ-ਪੱਖੀ ਅਕਸਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਖੇਤ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਘਾਹ ਜਾਂ [[ਚਾਰਾ|ਪਰਾਗ]] ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਘਾਹ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਖਾਦ]], ਫੀਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=Blount>{{cite book |author=Blount, W.P. |title=Intensive Livestock Farming |url=https://books.google.com/books?id=UyHLBAAAQBAJ&pg=PA360 |year=2013 |publisher=Elsevier |isbn=978-1-4831-9565-0 |pages=360–62}}</ref> === ਪਸ਼ੂ ਖੁਰਾਕ === {{main|ਪਸ਼ੂ ਫੀਡ}}[[File:Cattle round a feeder with Avon Farm - geograph.org.uk - 1563342.jpg|thumb|left |ਇੱਕ ਬਾਹਰੀ ਫੀਡਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ [[ਗਊ]]]] ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਜਾਨਵਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ([[ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ]]) ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਪਵਾਦ ਸੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ "ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ" ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ [[ਬੀਜ|ਬੀਜਾਂ]], [[ਫਲ|ਫਲਾਂ]] ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਪੱਤੇ ਚਰ ਕੇ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਸ਼ੂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ [[ਘਾਹ]] ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਗ੍ਰੇਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ "ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਫੀਡਰ" ਜੋ ਉਪਲਬਧ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੀ [[ਖੁਰਾਕ (ਪੋਸ਼ਣ)|ਖੁਰਾਕ]] ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਾਵਾਂ, ਭੇਡਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਐਂਟੀਲੋਪ, ਰਿਊਮੀਨੈਂਟਸ ਹਨ; ਉਹ ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿਚ ਖਾਣਾ ਪਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਚਬਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੱਧਪਚੇ ਕੱਚੇ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਚਬਾਉਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਧੇ ਗਏ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਭਵ ਭੋਜਨ ਮੁੱਲ ਕੱਢਦੇ ਹਨ।<ref name=Dryden>{{cite book |author=Dryden, Gordon McL. |title=Animal Nutrition Science |url=https://books.google.com/books?id=OG6qrtVKwTEC |year=2008 |publisher=CABI |isbn=978-1-78064-056-3 |pages=1–3}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਰਾਕੀ ਲੋੜਾਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਘਾਹ ਤੋਂ ਹੀ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਘਾਹ ਪੱਤੇ-ਬਲੇਡ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਚਰਾਉਣ ਜਾਂ ਕੱਟਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਵਧਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite book |title=[[The Living Planet]] |first=David |last=Attenborough |publisher=[[British Broadcasting Corporation ]] |isbn=0-563-20207-6 |year=1984 |authorlink=David Attenborough |pages=[https://archive.org/details/livingplanetport0000davi/page/113 113]–14}}</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਘਾਹ ਦਾ ਵਾਧਾ ਮੌਸਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਰਮੀਆਂ ਜਾਂ ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਫਸਲ ਦੇ ਕੁੱਝ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪਰਾਗ (ਸੁੱਕ ਘਾਹ) ਜਾਂ ਸਾਈਲੇਜ (ਸੁੱਕੇ ਚਾਰੇ ਦਾ ਅਚਾਰ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।<ref>{{cite book |author=United States. Agricultural Research Service. Animal Husbandry Research Division |title=Hay crop silage |url=https://books.google.com/books?id=eDBHAQAAIAAJ |year=1959}}</ref> ਹੋਰ [[ਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ|ਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ]] ਵੀ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ, ਔਡ਼ ਵਾਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ [[ਖੁਰਾਕ (ਪੋਸ਼ਣ)|ਪੋਸ਼ਣ]] ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵਿਚ ਪਾੜਾ ਭਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |url=http://www.fao.org/docrep/005/Y1936E/y1936e08.htm |title=Ensiling crop residues |author=Jianxin, Liu; Jun, Guo |work=Animal production based on crop residues |publisher=FAO |accessdate=18 May 2017}}</ref> [[File:LeinPresskuchen-CBIO.jpg |thumb |[[ਪਸ਼ੂ ਫੀਡ]] ਦੀਆਂ ਗੰਢੀਆਂ]] ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਲੇ ਗਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰੇ ਉਪਰ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਊਰਜਾ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰੋਟੀਨ]] ਵਾਲੇ ਭੋਜਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਊਰਜਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ [[ਅਨਾਜ]] ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਉਪ-ਉਤਪਾਦਾਂ, [[ਚਰਬੀ]], [[ਤੇਲ]] ਅਤੇ [[ਖੰਡ|ਸ਼ੂਗਰ]] ਵਾਲੇ ਭੋਜਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਮੱਛੀ ਜਾਂ ਮੀਟ ਭੋਜਨ, ਦੁੱਧ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ, ਫਲ਼ੀਦਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਭੋਜਨ, ਜਾਂ ਅਕਸਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਤੇਲ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ ਉਪ-ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Dryden2008">{{cite book |author=Dryden, Gordon McL. |title=Animal Nutrition Science |url=https://books.google.com/books?id=Qf_RZOt8pwAC&pg=PA16 |year=2008 |publisher=CABI |isbn=978-1-84593-412-5 |pages=16–19}}</ref> [[ਸੂਰ]] ਅਤੇ [[ਪੋਲਟਰੀ]] ਗੈਰ-ਰਿਊਮੀਨੈਂਟ ਹਨ ਅਤੇ ਘਾਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚਲੇ [[ਸੈਲੂਲੋਜ਼|ਸੈਲੂਲੋਜ]] ਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਖੁਰਾਕ ਵਜੋਂ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚ-ਊਰਜਾ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ' ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ [[ਖੇਤ|ਫਾਰਮ]] 'ਤੇ ਉਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਖਰੀਦਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।[[ਵਿਟਾਮਿਨ]] ਅਤੇ [[ਖਣਿਜ]] ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=FSA>{{cite web |url=https://www.food.gov.uk/business-industry/farmingfood/animalfeed/what-farm-animals-eat |title=What farm animals eat |publisher=Food Standards Agency |accessdate=18 May 2017 |archive-date=15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215105123/https://www.food.gov.uk/business-industry/farmingfood/animalfeed/what-farm-animals-eat |url-status=dead }}</ref> ਫਾਰਮੀ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੀਲੇਟੇਡ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name=FSA/> === ਪ੍ਰਜਨਨ === {{ਮੁੱਖ | ਪਸ਼ੂ ਪ੍ਰਜਨਨ}} ਖੇਤਾਂ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ [[ਪ੍ਰਜਨਨ]] ਕਦੇ-ਕਦੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ। ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਖਤੀ, ਉਤਪੱਤੀ, ਮਾਂ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ, ਤੇਜ਼ ਵਿਕਾਸ ਦਰ, ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਤੀ ਯੂਨਿਟ ਘੱਟ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਖਪਤ, ਬਿਹਤਰ ਸਰੀਰ ਅਨੁਪਾਤ, ਉੱਚ ਆਮਦਨੀ, ਵਧੀਆ ਫਾਈਬਰ ਗੁਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੱਛਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਸਿਹਤ ਦੇ ਨੁਕਸ, ਹਮਲਾਵਰਤਾ ਜਾਂ ਨਿਮਰਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਵਰਗੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਔਗੁਣ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref name=Turner>{{cite book |author=Turner, Jacky |title=Animal Breeding, Welfare and Society |url=https://books.google.com/books?id=YdYm1zsNkFQC |year=2010 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-54187-2 |page=Introduction}}</ref><ref>{{cite journal |last=Jarman |first=M.R. |first2=Grahame |last2=Clark |first3=Caroline |last3=Grigson |first4=H.P. |last4=Uerpmann |first5=M.L. |last5=Ryder |title=Early Animal Husbandry |journal=The Royal Society |year=1976 |volume=275 |issue=936 |pages=85–97 |doi=10.1098/rstb.1976.0072}}</ref> ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਵਾਧਿਆਂ ਲਈ ਚੋਣਵਾਂ ਪ੍ਰਜਨਨ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। 2007 ਵਿਚ, ਅੱਠ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਇਕ ਆਮ ਬਰੌਇਲਰ [[ਮੁਰਗੀ|ਮੁਰਗੇ]] ਦੀ ਉਮਰ, 1957 ਵਿਚ ਇਸੇ ਉਮਰ ਦੇ ਮੁਰਗੇ ਨਾਲੋਂ 4.8 ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਸੀ।<ref name=Turner/> 2007 ਤਕ, ਤੀਹ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] ਵਿਚ ਇਕ ਡੇਅਰੀ [[ਗਊ]] ਦੇ ਔਸਤ [[ਦੁੱਧ]] ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੁਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref name=Turner/> [[File:Inseminatie (4494727256).jpg |thumb |[[ਨਕਲੀ ਗਰਭਦਾਨ]]]] ਨਕਲੀ ਗਰਭਪਾਤ ਅਤੇ [[ਭਰੂਣ|ਭ੍ਰੂਣ]] ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਜਿਹੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਕੇਵਲ ਮਾਦਾ ਨਸਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਗੋਂ ਝੁੰਡ ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਸੁਧਾਰਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਹ ਭਰੂਣਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਮਾਧਿਅਮ ਤੋਂ ਘੱਟ ਗੁਣਵੱਤਾ ਹੋਂਦ ਜਿਹੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤਜਵੀਜ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਧੀਆ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਚੋਣ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਇਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ [[ਖੁਰਾਕ (ਪੋਸ਼ਣ)|ਖੁਰਾਕ]] ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ [[ਮੀਟ]], [[ਦੁੱਧ]], ਜਾਂ ਫਾਈਬਰ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਇਸ ਨਾਲ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਜੋਖਮਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। === ਪ੍ਰਜਨਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ === ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਵੌਲਯੂਸ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰੋਬਰਟ ਬੇਕਵੈਲ ਦੁਆਰਾ ਲੋੜੀਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਲਈ ਚੋਣਵ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਭਿਆਸ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਜਨਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਭੇਡਾਂ ਨਾਲ ਸੀ। ਨੇਟਿਵ ਸਟੌਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਵੱਡੀਆਂ, ਲੰਬੇ, ਚਮਕੀਲੇ ਉੱਨ ਨਾਲ, ਵਧੀਆ ਭਰੀ ਭੇਡ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਲਿੰਕਨ ਲੌਂਗਵੂਲ ਨੂੰ ਬੇਕਵੈਲ ਨੇ ਸੁਧਾਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਲਿੰਕਨ ਦਾ ਅਗਲਾ ਨਸਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਨਵਾਂ (ਜਾਂ ਡੈਸ਼ਲੀ) ਲੈਸਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਖਰਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਵਰਗ, ਭਾਰੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਭੇਡਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਨਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਲਈ [[ਬੀਫ]] ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਸੀ - (ਪਹਿਲਾਂ, ਪਸ਼ੂ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਲ਼ਆਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਨਸਲ ਦੇ ਸਨ)। ਲੰਮੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਤਾਣੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੈਸਟਮੋਰਲਡ ਬਲਦ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਡੈਸ਼ਲੀ ਲੋਂਗੋਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਗਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਕੁਆਲਿਟੀ ਵਿਚ ਨਾਟਕੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। 1700 ਵਿਚ, ਕਤਲੇਆਮ ਲਈ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ [[ਬਲਦ]] ਦਾ ਔਸਤ ਭਾਰ 370 ਪਾਊਂਡ (168 ਕਿਗਾ) ਸੀ। 1786 ਤਕ, ਇਹ ਭਾਰ ਦੁੱਗਣਾ ਤੋਂ 840 ਪੌਂਡ (381 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ) ਵੱਧ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] ਅਤੇ [[ਕੈਨੇਡਾ|ਕਨੇਡਾ]] ਵਿਚ ਕਾਊਬੂਇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਕੰਮ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿਚ ਚੋਰਸ ਅਤੇ ਵੈਕਰੋਸ, ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਗਊਕੋਸ ਅਤੇ ਹੂਆਸੋਸ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਸਟਾਕ। ਵਧੇਰੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਘੋੜਿਆਂ, ਸਾਰੇ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ, ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ, ਚਾਰ ਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਵਾਹਨ, ਅਤੇ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰਾਂ 'ਵੱਲ ਝੁਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਭੂਰਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਹੈ। ਅੱਜ, [[ਇੱਜੜ]] ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਕਸਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਫਾਰਮਾਂ, ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਣ ਵਾਲੇ ਡਾਕਟਰ, ਝੁੰਡ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰ, ਫੀਡਰ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। === ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ === [[File:Vaccination of goat in Niger.jpg|thumb|left|ਬੱਕਰੀ ਦੀ ਟੀਕਾਕਰਣ]] ਫਾਰਮ 'ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਚੰਗੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, ਸਹੀ [[ਖ਼ੁਰਾਕ]] ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਦਾ ਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਤਪਾਦਨ ਰਾਹੀਂ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਾਨਵਰ ਫਿਰ ਵੀ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ [[ਵੈਟਰਨਰੀ ਡਾਕਟਰ|ਵੈਟਰਨਰੀ ਡਾਕਟਰਾਂ]] ਦੁਆਰਾ ਵੈਟਰਨਰੀ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਲਾਜ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Farmers |url=http://www.epruma.eu/audience/farmers.html |publisher=European Platform for the Responsible Use of Medicines in Animals |accessdate=18 May 2017 |date=2010 |archive-date=26 ਮਈ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170526145928/http://www.epruma.eu/audience/farmers.html |dead-url=yes }}</ref> ਜਾਨਵਰਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਧਾਰਣ [[ਸਵਾਈਨ ਇਨਫ਼ਲੂਐਨਜ਼ਾ|ਸਵਾਈਨ ਬੁਖ਼ਾਰ]]<ref>{{cite web |url=http://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/classical_swine_fever.pdf |title=Classical swine fever |publisher=The Center for Food Security and Public Health |accessdate=20 May 2017}}</ref> ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੈਪੀ<ref>{{cite web |url=http://www.eradicatescrapie.org/About%20Scrapie/Fact%20Sheet.html |title=Scrapie Fact Sheet |year=2001 |publisher=National Institute for Animal Agriculture |accessdate=6 June 2018 |archive-date=12 ਦਸੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201212100521/http://www.eradicatescrapie.org/About%20Scrapie/Fact%20Sheet.html |dead-url=yes }}</ref> ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਟਾਕ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ, ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਕਲੋਵਨ-ਹੋਫੈੱਡ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web |url=http://www.thecattlesite.com/diseaseinfo/243/footandmouth |title=Foot-and-mouth |publisher=The Cattle Site |accessdate=20 May 2017}}</ref> ਜਿੱਥੇ ਸਥਿਤੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋਵੇ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਸਟਾਕ ਦੇ ਅਯਾਤ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਤੇ ਨਿਯਮ ਤੇ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ। ਕੁਝ ਖਾਸ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਟੀਕੇ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਐਂਟੀਬਾਇਟਿਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਥੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਢੁਕਵੀਂ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਮਿਸ਼ਰਤ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਖਤਰਿਆਂ ਕਾਰਨ ਘਟ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਐਂਟੀਬਾਇਟਿਕ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/203664/feed/67871/Antibiotics-and-other-growth-stimulants |title=feed (agriculture) {{!}} Antibiotics and other growth stimulants |publisher=Britannica.com |accessdate=29 April 2018}}</ref> ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਜਾਨਵਰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਪਰਜੀਵੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਲਈ ਤਰਜੀਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; [[ਸਕਾਟਲੈਂਡ]] ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਾਰਮਡ ਸੈਲਮਨ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=Scottish salmon farming's sea lice 'crisis' |author=Fraser, Douglas |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-38966188 |newspaper=BBC |date=14 February 2017 |accessdate=20 May 2017}}</ref> ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਸਾਈਟ ਬੋਝ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫਾ ਵਧਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://animalhealthireland.ie/?page_id=403 |title=Parasite control |publisher=Animal Health Ireland |accessdate=20 May 2017 |archive-date=14 ਮਈ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170514143715/http://animalhealthireland.ie/?page_id=403 |dead-url=yes }}</ref> ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਓਹਨਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਖਾਸ ਤੌਰ' ਤੇ ਚਿੰਤਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਘਰੇਲੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਧੂਰੀ ਜੀਵ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। 1999 ਵਿਚ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਨਿਪਾਹ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਫਲ-ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਲਾਇੰਗ ਫੋਕਸਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਲ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਣ ਪਿੱਛੋਂ ਸੂਰ ਇਸ ਨਾਲ ਬੀਮਾਰ ਹੋਏ ਸਨ। ਸੂਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਅੱਗੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੋ ਗਈ।<ref name=chua>{{cite journal |author=Chua, K.B.; Chua, B. H.; Wang, C. W. |title=Anthropogenic deforestation, El Niño and the emergence of Nipah virus in Malaysia |journal=The Malaysian Journal of Pathology |volume=24 |issue=1 |pages=15–21 |year=2002 |pmid=16329551}}</ref> ਏਵੀਅਨ ਫਲੂ ''ਐਚ 5 ਐਨ 1'' ਜੰਗਲੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਛੀ ਮਾਈਗਰੇਟ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਲਿਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਘਰੇਲੂ [[ਪੋਲਟਰੀ]], ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰੀਬੀ ਨਜ਼ਦੀਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਾਰਨਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਵਿਚ [[ਰੇਬੀਜ਼]], ਲੈਪਸੋਸਰੋਸੀਅਸ, ਬਰੂਸਲੋਸਿਸ, ਟਰਿਕੀਨੋਸਿਸ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref name=Norrgren>{{cite book |author1=Norrgren, Leif |author2=Levengood, Jeffrey M. |title=Ecology and Animal Health |url=https://books.google.com/books?id=4KcCZmJTt_QC&pg=PA183 |year=2012 |publisher=Baltic University Press |isbn=978-91-86189-12-9 |pages=103–04}}</ref> [[File:Farmyard Drawing.jpg |thumb |ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਪਸ਼ੂ: ਇਕ ਫਾਰਮਯਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗਊ, ਘੋੜੇ, ਸੂਰ ਅਤੇ ਮੁਰਗੀਆਂ ਦੀ ਸਿਆਹੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਡਰਾਇੰਗ, 1869]] === ਸਪੀਸੀਜ਼ ਦੀ ਰੇਂਜ === {{main|ਜਾਨਵਰ #ਕਿਸਮ|ਜਲ ਖੇਤੀ (ਐਕੁਆਕਲਚਰ)#ਸਪੀਸੀਜ਼ ਗਰੁੱਪ}} ਕੋਈ ਵੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਸਹਿਮਤੀ ਵਾਲੀ ਅਜਿਹੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਬਿਆਨ ਕਰੇ ਕਿ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜਾਨਵਰ, ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂ ਹਨ। ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿਚ [[ਬੀਫ]] ਅਤੇ [[ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ|ਡੇਅਰੀ]] ਲਈ [[ਗਾਂ|ਗਾਵਾਂ]], [[ਭੇਡ|ਭੇਡਾਂ]], [[ਬੱਕਰੀ|ਬੱਕਰੀਆਂ]], [[ਸੂਰ]] ਅਤੇ [[ਪੋਲਟਰੀ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਪਾਲਤੂ ਪਸ਼ੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਘੋੜਾ]],<ref>{{cite web |title=Welcome to Equine Research, Education, and Outreach |url=http://afs.ca.uky.edu/equine |publisher=University of Kentucky |accessdate=18 August 2017}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੋਲਟਰੀ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿਚ [[ਮੱਝ|ਮੱਝਾਂ]], ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕੀ [[ਊਠ]], ਐਲਪਾਕ ਅਤੇ ਲਯਾਮਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{cite web |last1=Ferguson |first1=W. |last2=Ademosun |first2=A. A. |last3=von Kaufmann |first3=R. |last4=Hoste |first4=C. |last5=Rains |first5=A. Blair |title=5. Livestock resources and management |url=http://www.fao.org/wairdocs/ilri/x5539e/x5539e06.htm |publisher=Food and Agriculture Organization |accessdate=24 May 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=Livestock Species |url=https://animalscience.tamu.edu/livestock-species/ |publisher=Texas A&M University Department of Agriculture and Life Sciences |accessdate=24 May 2017}}</ref><ref>{{cite web |last1=Steinfeld |first1=H. |last2=Mäki-Hokkonen |first2=J. |title=A classification of livestock production systems |url=http://www.fao.org/docrep/V8180T/v8180T0y.htm |publisher=Food and Agriculture Organization |accessdate=24 May 2017}}</ref> ਕੁਝ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ [[ਜਲ ਖੇਤੀ (ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ, ਆਦਿ)|ਜਲ-ਖੇਤੀ]] ਵਿਚ [[ਮੱਛੀ|ਮੱਛੀਆਂ]], ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਖਰਗੋਸ਼]] ਅਤੇ ਗਿਨੀ ਸੂਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀਆਂ [[ਮਧੂ ਮੱਖੀ|ਮਧੂਮੱਖੀਆਂ]] ਤੋਂ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਖਪਤ ਲਈ ਪਾਲਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਿਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web |last1=Myers |first1=Melvin L. |title=Chapter 70 – Livestock Rearing |url=http://www.ilocis.org/documents/chpt70e.htm |publisher=Encyclopaedia of Occupational Health and Safety |accessdate=24 May 2017}}</ref> === ਉਤਪਾਦ === [[File:Merino shearing.jpg |thumb |ਸ਼ੀਅਰਿੰਗ ਮੈਰੀਨੋ ਭੇਡ]] {{main |ਪਸ਼ੂ ਉਤਪਾਦ}} ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਉਤਪਾਦਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਮੀਟ]], [[ਉੱਨ]], [[ਦੁੱਧ]] ਅਤੇ [[ਅੰਡੇ]] ਲਈ ਉਭਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੌਣ, ਆਇਸਿੰਗਲਾਸ ਅਤੇ ਰੇਨੇਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{cite book |author=Unklesbay, Nan |title=World Food and You |publisher=Routledge |year=1992 |pages=179ff}}</ref><ref>{{cite book |last=Walling |first=Philip |title=Counting Sheep: A Celebration of the Pastoral Heritage of Britain |url=https://books.google.com/books?id=LhklAwAAQBAJ&pg=PT16 |year=2014 |publisher=Profile Books |isbn=978-1-84765-803-6 |page=16}}</ref> ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖਾਸ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਡਾਕਟਰੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਵੈਕਸੀਨਾਂ<ref>{{cite journal |journal=Arch Pharm Res |year=2009 |volume=32 |issue=4 |pages=465–80 |title=Innovative vaccine production technologies: the evolution and value of vaccine production technologies |author=Bae, K.; Choi, J.; Jang, Y.; Ahn, S.; Hur, B. |pmid=19407962 |doi=10.1007/s12272-009-1400-1}}</ref> ਅਤੇ ਐਂਟੀਸੈਰਮ (ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼) ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ।<ref>{{cite journal |last1=Leenaars |first1=Marlies |last2=Hendriksen |first2=Coenraad F. M. |title=Critical Steps in the Production of Polyclonal and Monoclonal Antibodies: Evaluation and Recommendations |journal=ILAR Journal |date=2005 |volume=46 |issue=3 |pages=269–279 |doi=10.1093/ilar.46.3.269 |url=https://academic.oup.com/ilarjournal/article/46/3/269/739081/Critical-Steps-in-the-Production-of-Polyclonal-and}}</ref> ਜਿੱਥੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਫਸਲਾਂ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਮਲ ਤੇ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਦ ਇਕ [[ਖਾਦ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਣਿਜਾਂ ਅਤੇ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਇਕ ਅਰਧ-ਬੰਦ ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |last1=Godinho |first1=Denise |title=Animal Husbandry in Organic Agriculture |url=http://teca.fao.org/read/8378 |publisher=Food and Agriculture Organization |accessdate=25 May 2017 |archive-date=18 ਮਈ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518042900/http://teca.fao.org/read/8378 |dead-url=yes }}</ref> == ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ == === ਡੇਅਰੀ === {{main|ਡੇਅਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ}} [[File:2014-07-25 Melkkarussel - Hemme Milch (5).jpg|thumb|left|ਆਧੁਨਿਕ ਰੋਟਰੀ ਮਿਲਕਿੰਗ ਪਾਰਲਰ, [[ਜਰਮਨੀ]]]] ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਲਈ ਦੁੱਧ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ [[ਗਊ]] ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਖਪਤ ਲਈ [[ਦੁੱਧ]] ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ [[ਭੇਡ|ਭੇਡਾਂ]], [[ਬੱਕਰੀ|ਬੱਕਰੀਆਂ]], [[ਊਠ]], [[ਮੱਝ|ਮੱਝਾਂ]], ਯੈਕਸ, [[ਘੋੜਾ|ਘੋੜੇ]] ਅਤੇ [[ਖੋਤਾ|ਖੋਤੇ]] ਆਦਿ।<ref name=FAOdairy>{{cite web |url=http://www.fao.org/agriculture/dairy-gateway/milk-production/dairy-animals/en/#.WSP-0sa1vx8 |title=Dairy animals |work=Dairy production and products |publisher=FAO |accessdate=23 May 2017}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਜ ਸਨ, ਆਧੁਨਿਕ ਡੇਅਰੀ [[ਗਊ]], ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋਲਸਟਾਈਨ ਫਰੀਸੀਅਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। [[ਨਕਲੀ ਗਰਭਪਾਤ]] ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਢੁਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name=FAObreeding>{{cite web |url=http://www.fao.org/agriculture/dairy-gateway/milk-production/breeding/en/#.WSQJHca1vx8 |title=Breeding |work=Dairy production and products |publisher=FAO |accessdate=23 May 2017}}</ref> ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਗਾਵਾਂ ਅਕਸਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਖੇਤਾਂ, ਚਰਾਂਦਾਂ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ [[ਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ|ਪਰਾਗ]] ਦੇ ਰਾਸ਼ਨ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ, ਛੋਟੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਅੱਜਕਲ ਵੱਡੇ ਝੁੰਡ, ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਸਿੰਜ ਲਈ ਭੋਜਨ ਅਤੇ "ਜ਼ੀਰਾ ਚਰਾਉਣ", ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜਿੱਥੇ ਘਾਹ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਊ ਦੇ ਖਾਣ ਲਈ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਲ-ਸਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.ruaf.org/sites/default/files/Zero%20Grazing%20Housing_1.pdf |title=Housing in a zero grazing system |publisher=Republic of Kenya: Ministry of Livestock Development |accessdate=5 June 2017 |archive-date=28 ਜਨਵਰੀ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128063505/http://www.ruaf.org/sites/default/files/Zero%20Grazing%20Housing_1.pdf |dead-url=yes }}</ref> ਬਹੁਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਦੁੱਧ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਰੱਖਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਰ ਖਿੱਚਣ ਜਾਂ ਹਲ ਵਾਉਹਨ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਾਈਬਰ, [[ਮੀਟ]] ਅਤੇ [[ਚਮੜਾ|ਚਮੜੇ]] ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੇ [[ਗੋਬਰ ਗੈਸ ਪਲਾਂਟ|ਗੋਬਰ ਨੂੰ ਬਾਲਣ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਂ [[ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ]] ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡੇਅਰੀ ਵਿਚ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਡੇਅਰੀ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ।<ref name=FAOdairy/> === ਮੀਟ === [[File:Hereford bull large.jpg|thumb|ਹੈਰਫੋਰਡ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹਾਰਡ-ਨਸਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]] {{main|ਮੀਟ| ਗਊ |4=ਸੂਰ ਪਾਲਣ}} [[ਮੀਟ]], ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲੱਗਭਗ 8% ਹੈ। ਖਾਧੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਤਰਜੀਹ, ਉਪਲਬਧਤਾ, ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਕਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਸ਼ੂਆਂ, ਭੇਡਾਂ, ਸੂਰਾਂ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਾਵਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਇਕ ਔਲਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਜੁੜਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਚ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਸਾਲ ਤਕਰੀਬਨ 11 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |last1=Aherne |first1=Frank |last2=Kirkwood |first2=Roy |title=Factors Affecting Litter Size |url=http://www.thepigsite.com/articles/304/factors-affecting-litter-size/ |website=The Pig Site |date=16 February 2001 |access-date=14 ਜੁਲਾਈ 2018 |archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180714221810/http://www.thepigsite.com/articles/304/factors-affecting-litter-size/ |dead-url=yes }}</ref><ref name=Gregory>{{cite book |author1=Gregory, Neville G. |author2=Grandin, Temple |title=Animal Welfare and Meat Production |url=https://books.google.com/books?id=RTeyiR0rSEwC&pg=PA1 |year=2007 |publisher=CABI |isbn=978-1-84593-216-9 |pages=1–2}}</ref> ਘੋੜਿਆਂ, ਗਧੀਆਂ, ਹਿਰਨ, ਮੱਝਾਂ, ਲਾਲਾਮਾ, ਅਲਪਾਕ, ਗੁਨਾਕੌਸ ਅਤੇ ਵਾਈਕੁਨਸ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਟ ਲਈ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੀਟ ਲਈ ਪਾਲੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਫਸਤਾਪਣ, ਕਠੋਰਤਾ, ਤੇਜ਼ ਵਿਕਾਸ ਦਰ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਅਸਾਨੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਭੋਜਨ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕੁਸ਼ਲਤਾ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਮੀਟ ਖੁਲ੍ਹੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਰਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਨੂੰ ਫੈਕਟਰੀ-ਫਾਰਮਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਗਾਵਾਂ, ਸੂਰ ਜਾਂ ਪੋਲਟਰੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਘਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name=Miller>{{cite book |author1=Miller, G. Tyler |author2=Spoolman, Scott |title=Sustaining the Earth |url=https://books.google.com/books?id=oxEeCgAAQBAJ&pg=PT159 |year=2014 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-1-285-76949-3 |page=159}}</ref> === ਪੋਲਟਰੀ === [[File:Battery hens -Bastos, Sao Paulo, Brazil-31March2007.jpg|thumb|upright|ਬੈਟਰੀ ਕੁਕੜੀ ਪਾਲਣ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ]] {{main|ਪੋਲਟਰੀ ਫਾਰਮਿੰਗ}} ਪੋਲਟਰੀ ਜਾਨਵਰ, ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਂਡੇ ਲਈ ਅਤੇ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੀਟ ਲਈ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁਰਗੀਆਂ, ਟਰਕੀ, ਗੇਜ ਅਤੇ ਬੱਤਖਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਡੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਚਿਕਨ ਹਨ। ਫੀਲਡਾਂ ਨੂੰ ਫਰੀ-ਰੇਂਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਸੀਮਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਰਧ-ਗਹਿਣਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬਾਰਨ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਚੇ, ਕੂੜਾ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਕੁਝ ਆਜ਼ਾਦੀ , ਜੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੈਟਰੀ ਪਿੰਜਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਟੀਅਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੰਮੀ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਵਸਥਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਬਾਹਰੀ ਫੀਡਰ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅੰਡੇ ਦੀ ਭੰਡਾਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਰਤ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਅੰਡੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਆਧਾਰਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਆਮ ਵਰਤਾਉ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹਨ।<ref>{{cite web |url=https://www.ciwf.org.uk/farm-animals/chickens/egg-laying-hens |title=About egg laying hens |publisher=Compassion in World Farming |accessdate=26 May 2017 |archive-date=24 ਮਈ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524121625/https://www.ciwf.org.uk/farm-animals/chickens/egg-laying-hens/ |url-status=dead }}</ref> ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤੀਆਂ ਪੋਲਟਰੀਆਂ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਣੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ੈਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਉਪਕਰਣ, ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਲੇ ਗਏ ਚਿਕਨ / ਮੁਰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਇਲਰਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੈਚਿੰਗ ਦੇ ਛੇ ਜਾਂ ਸੱਤ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਚੂਚੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸੀਮਤ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਪਲੀਮੈਂਟਰੀ ਹੀਟਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਰਸ਼ ਤੇ ਲਿਟਰ ਮਲ ਨੂੰ ਸੋਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਖੇਤਰ ਤੇ ਓਹਨਾ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੀਡ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਈਟਿੰਗ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਛੀ ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਵਾਰੀ ਨਾਲ ਵੱਢੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸ਼ੈਡ ਸਾਫ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.chicken.org.au/page.php?id=6 |title=Growing meat chickens |year=2013 |publisher=Australian Chicken Meat Federation |accessdate=26 May 2017 |archive-date=15 ਮਈ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170515090315/http://www.chicken.org.au/page.php?id=6 |dead-url=yes }}</ref> ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਟਰਕੀ ਲਈ ਇਕੋ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੁਰਗੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਵਧਣ ਵਿਚ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਖਤਮ ਹੋਣ ਲਈ ਫੱਟਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਯੂਨਿਟਾਂ ਤੇ ਤੋਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>Sherwin, C. M. (2010). "Turkeys: Behavior, Management and Well-Being". In ''The Encyclopaedia of Animal Science''. Wilson G. Pond and Alan W. Bell (Eds). Marcel Dekker. pp. 847–49</ref> ਬੱਤਖਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਚ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਹਫਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=http://www.poultryhub.org/species/commercial-poultry/duck|title=Duck|website=Poultry Hub|accessdate=26 May 2017|archive-date=4 ਮਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504001028/http://www.poultryhub.org/species/commercial-poultry/duck/|dead-url=yes}}</ref> === ਐਕੁਆਕਲਚਰ === [[File:Bassins de la pisciculture de la Calonne.jpg|thumb|left|ਤਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਮੱਛੀ ਫਾਰਮ]] {{main|ਜਲ ਖੇਤੀ (ਐਕੁਆਕਲਚਰ)}} ਐਕੁਆਕਲਚਰ ਨੂੰ "ਮੱਛੀ, ਮੌਲਸਕਸ, ਕ੍ਰਿਸਟਾਸੀਅਨ ਸਮੇਤ ਜਲ-ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਜਿਵੇਂ ਨਿਯਮਿਤ ਸਟਾਕਿੰਗ, ਖੁਰਾਕ, ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਆਦਿ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਉਸ ਸਟਾਕ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਾਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮਾਲਕੀ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।"<ref>{{cite web |url=http://www.fao.org/fishery/statistics/global-aquaculture-production/en |title=Global Aquaculture Production |work=Fishery Statistical Collections |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |accessdate=26 May 2017}}</ref> ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਜਾਂ ਤੀਬਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੇਅੰਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਝੀਲਾਂ, ਤੌੜੀਆਂ ਜਾਂ ਤਲਾਬ ਦੇ ਪਾਣੀ ਐਕੁਆਕਲਚਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿਚ (ਮੱਛੀ), ਨਕਲੀ ਪੌਦੇ, ਰੈਕ ਜਾਂ ਸਤਰ (ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼) ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। [[ਮੱਛੀ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਨਸ ਨੂੰ [[ਝੋਨਾ|ਝੋਨੇ]] ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਂ ਖੁਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਫਸਲਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਟਾਈ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web |url=http://www.fao.org/docrep/field/003/AC180E/AC180E01.htm |title=Fish culture in rice fields |work=Fishery Statistical Collections |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |accessdate=26 May 2017}}</ref> ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਐਕੁਆਕਲਚਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਵਰਤਣ ਲਈ ਲਾਰਵਾਲ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਮੱਛੀ, ਕ੍ਰਸਟੈਸੇਨਜ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲਫਿਸ਼ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਾਫੀ ਵੱਡੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧ ਰਹੇ ਟੈਂਕਾਂ 'ਤੇ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੱਟਣ ਦੇ ਆਕਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਮੱਛੀ ਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੈਚਰੀਜ਼ ਵਿਚ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀਮਪਸ, ਪ੍ਰਾਨਸ, ਸੈਲਮਨ, ਤਿਲਪੀਆ, ਓਇਸਟਰ ਅਤੇ ਸਕੋਲਪਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਾਂਭਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਾਲਣ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਟਾਕ ਦੀ ਚੋਣ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਨਰਸਰੀ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name=Mosig>{{cite book|author1=Mosig, John |author2=Fallu, Ric |title=Australian Fish Farmer: A Practical Guide to Aquaculture |url=https://books.google.com/books?id=ZWQI5SNViXcC&pg=PA25 |year=2004 |publisher=Landlinks Press |isbn=978-0-643-06865-0 |pages=25–28}}</ref> === ਕੀੜੇ === [[File:Bolikhamxay Thabok Crickets.JPG|thumb|[[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਖਪਤ ਲਈ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਕੀੜੇ ਪਾਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।]] {{main|ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ|ਕੀਟ ਵਿਗਿਆਨ (ਏੰਟੋਮੋਲੋਜੀ)}} ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ [[ਮਿਸਰ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਮਧੂ ਮੱਖੀ|ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ]] ਦੇ ਛੱਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ<ref>{{cite web |url=http://reshafim.org.il/ad/egypt/timelines/topics/beekeeping.htm |title=Ancient Egypt: Bee-keeping |website=Reshafim.org.il |date=6 June 2003 |accessdate=22 May 2017 |archive-date=9 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309203227/http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/timelines/topics/beekeeping.htm |dead-url=yes }}</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖ ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਥਿਰ ਕੰਘੀ ਛੱਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਉਪਲਬਧ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{cite web |url=http://www.beesfordevelopment.org/portal/topic.php?id=15&p=101 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110518171416/http://beesfordevelopment.org/portal/topic.php?id=15&p=101 |publisher=Bees for Development|archivedate=18 May 2011 |title=Fixed combs |accessdate=22 May 2017}}</ref> ਹੋਰ ਅਤਿ ਆਧੁਨਿਕ ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਘਰੇਲੂ ਮਧੂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਣਾਅ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਹਨ, ਹਾਈਵਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਹਿਦ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਲਈ ਛੱਤੇ ਉਤਾਰੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। [[ਸ਼ਹਿਦ]] ਅਤੇ [[ਮੋਮ]] ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸ਼ਹਿਦ ਮਧੂ ਮੱਖੀਆਂ ਫਸਲ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪਰਾਗਿਤ ਦਵਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਕੱਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੌਲੀਨੇਸ਼ਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਧੂ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਡੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਤੇ ਵੀ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news |title=The Mind-Boggling Math of Migratory Beekeeping |author=Jabr, Ferris |url=https://www.scientificamerican.com/article/migratory-beekeeping-mind-boggling-math/ |newspaper=Scientific American |date=1 September 2013 |accessdate=22 May 2017}}</ref> ਸੈਰੀਕਲਚਰ, [[ਰੇਸ਼ਮ]] ਲਈ [[ਸੁੰਡੀ|ਸੁੰਡੀਆਂ]] ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, [[ਸ਼ਾਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite book |title=Prehistoric textiles: the development of cloth in the Neolithic and Bronze Ages with special reference to the Aegean |last=Barber |first=E. J. W. |year=1992 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-00224-8 |page=31 |url=https://books.google.com/books?id=HnSlynSfeEIC&pg=PA31 }}</ref> ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਜ ਰਹੀਆਂ ਇਕੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਾਕ ਸਿਲਕਮੌਥ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਇਸਦੇ ਕੋਕੂਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਇੱਕ ਲਾਰਵਾ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਤੇ ਪਤਲੇ ਧਾਗ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਾਰਵਾ, [[ਤੂਤ]] ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਫੀਡ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪੀੜੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਪਤਲਾ, ਇੱਕ ਰੁੱਤ ਵਾਲਾ ਦਰਖ਼ਤ ਹੈ। ਚੀਨ, ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿਚ ਦੋ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਆਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਰਮ ਤਾਪਮਾਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ, ਬਹੁਤੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਦੂਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੀੜੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਖੁਰਾਕ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name=Hill>{{cite book |author=Hill, Dennis S. |title=The Economic Importance of Insects |url=https://books.google.com/books?id=6qvsCAAAQBAJ&pg=PA21 |year=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-94-011-5348-5 |pages=21–22}}</ref> ਕੁਝ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੰਤਵ ਲਈ ਕ੍ਰਿਕਟਸ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪਾਲਮ ਵੀਵਲ ਲਾਰਵਾ। ਕ੍ਰਿਕਟਸ ਨੂੰ ਪੈਨ, ਬਕਸਿਆਂ ਜਾਂ ਦਰਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਪਲਾਈਟੇਡ ਪੋਲਟਰੀ ਖਾਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਾਮ ਵੀਵਲ ਲਾਰਵਾ [[ਗੋਭੀ]] ਦੇ ਪੱਤੇ ਜਾਂ [[ਖਜੂਰ]] ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਰੁੱਖ ਵਧਦੇ ਹਨ।<ref name=Bangkok>{{cite book |title=Six-legged Livestock: Edible insect farming, collection and marketing in Thailand |year=2013 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |location=Bangkok |isbn=978-92-5-107578-4|url=http://www.fao.org/docrep/017/i3246e/i3246e.pdf}}</ref> ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਅੰਜਨ [[ਬਾਂਸ]] ਦੇ ਕੈਪਟਪਿਲਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਰਧ-ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਕਟਾਈ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name=Bangkok/> == ਪਰਭਾਵ == === ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ === [[File:Bezerros de IATF.jpg|thumb|ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ]] ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖਪਤ ਦੇ 20% -33% ਦੇ ਲਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ,<ref>{{cite web |title=A Global Assessment of the Water Footprint of Farm Animal Products |url=http://www.waterfootprint.org/Reports/Mekonnen-Hoekstra-2012-WaterFootprintFarmAnimalProducts.pdf |publisher=Water Footprint Network |year=2012 |first=Mesfin M. |last=Mekonnen |author2=Hoekstra, Arjen Y. |access-date=2018-07-14 |archive-date=2015-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150311184533/http://www.waterfootprint.org/Reports/Mekonnen-Hoekstra-2012-WaterFootprintFarmAnimalProducts.pdf |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਫੀਡ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਰਫ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਭੂਮੀ ਦਾ ਲਗਭਗ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Livestock a major threat to environment |url=http://www.fao.org/newsroom/en/News/2006/1000448/index.html |publisher=Food and Agriculture Organizations of the United Nations |access-date=2017-05-10 |archive-date=2008-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328062709/http://www.fao.org/newsroom/en/news/2006/1000448/index.html |url-status=dead }}</ref> ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਜਾਂ ਪਾਲਣ, ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਵਿਨਾਸ਼, ਉਜਾੜ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਕਾਰਕ ਹੈ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite book|author=Whitford, Walter G. |title=Ecology of desert systems |publisher=Academic Press |year=2002 |isbn=978-0-12-747261-4 |page=277 |url=https://books.google.com/books?id=OZ4hZbXS8IcC&pg=PA277}}</ref> ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਖਾਣ ਲਈ ਫਸਲਾਂ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਚਰਾਉਣ ਲਈ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{cite web |title=Unit 9: Biodiversity Decline // Section 7: Habitat Loss: Causes and Consequences |url=https://www.learner.org/courses/envsci/unit/text.php?unit=9&amp;secNum=7 |publisher=Annenberg Learner |access-date=2022-01-22 |archive-date=2018-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181028035035/https://www.learner.org/courses/envsci/unit/text.php?unit=9&secNum=7 |dead-url=yes }}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਲਈ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵੀ ਖ਼ਤਰਾ ਕਾਰਨ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਐਮਾਜ਼ਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ 91% ਕਟਾਈ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=Causes of Deforestation of the Brazilian Rainforest |url=https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/15060 |publisher=Washington: World Bank Publications |first=Sergio |last=Margulis |year=2003}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿਚ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ 570 ਮਿਲੀਅਨ ਕਿਊਬਿਕ ਮੀਟਰ ਮਿਥੇਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ,<ref>{{cite web |first=Philip |last=Ross |title=Cow farts have ‘larger greenhouse gas impact’ than previously thought; methane pushes climate change |url=http://www.ibtimes.com/cow-farts-have-larger-greenhouse-gas-impact-previously-thought-methane-pushes-climate-change-1487502 |publisher=International Business Times|year=2013 }}</ref> ਜੋ ਕਿ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਮਿਥੇਨ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦੇ 35 ਤੋਂ 40% ਤੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸ ਨਾਈਟਰਸ ਆਕਸਾਈਡ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲੇ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ-ਸਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣਾਂ ਦੇ 65% ਦੇ ਲਈ ਜਾਨਵਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ।<ref name=FAOshadow>{{cite web |url=http://www.fao.org/docrep/010/a0701e/a0701e00.HTM |title=Livestock’s Long Shadow: Environmental Issues and Options |author=Steinfeld H.; Gerber P.; Wassenaar T.; Castel V.; Rosales M.; de Haan C. |year=2006 |publisher=FAO |accessdate=13 December 2017}}</ref> ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name=FAOshadow/> ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਵਿਚ ਖਾਦ ਤੋਂ ਬਾਇਓ ਗੈਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{cite journal|last=Monteny |first=Gert-Jan |author2=Andre Bannink |author3=David Chadwick |title=Greenhouse Gas Abatement Strategies for Animal Husbandry, Agriculture, Ecosystems, and Environment|journal=Agriculture, Ecosystems, and Environment |year=2006|volume=112 |issue=2–3 |pages=163–170 |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0167880905004147 |accessdate=5 June 2013 |doi=10.1016/j.agee.2005.08.015}}</ref> ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਰਫ਼-ਰਹਿਤ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ 1/3 ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੀ ਜਾਤੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੱਧ ਜ਼ੋਨਾਂ, ਜਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਅਤੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਤਬਾਹੀ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਫੀਡ ਫਸਲ ਵਧਣ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਚਰਾਂਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਏ ਹੋਏ ਖ਼ਤਰੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ "ਮੁਕਾਬਲਾ" ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੀਡ ਅਤੇ ਫੂਡ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ, ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਰਤੋਂ ਅਕਸਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜਲ ਦੇ ਪ੍ਰਜਣਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿਚ ਦਖ਼ਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਪਾਰਕ ਫੜਨ, ਬੂਸ਼ਮੇਟ ਵਪਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ 'ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਣਾਂ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਵਧੀਕ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਹੜ੍ਹ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡਰਾਇਵਰ, ਗ੍ਰੀਸ ਦੇ 1/3 ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੋਹਰੀ ਹੈ। 2,500 ਡੇਅਰੀ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਕ ਫਾਰਮ 411,000 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। === ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀ === ਗੈਰ ਕਾਰਬਨ-ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੀਥੇਨ ਅਤੇ ਨਾਈਟਰਸ ਆਕਸਾਈਡ, ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਸੰਭਾਵੀ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆ ਸਕੇ। ਉਪਾਅ ਕਰਨ ਲਈ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਵਿਚ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਖਾਦ (ਬਾਇਓਗੈਸ) ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਗੈਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਉਪ-ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਪ੍ਤੀ ਸਾਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 32,000 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ, ਜਾਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ 51% ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸ ਨਾਲ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ 296 ਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸ ਦੇ 65% ਅਤੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਵਿੱਚ 150 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਾਵਾਂ ਪ੍ਤੀ ਦਿਨ 150 ਬਿਲੀਅਨ ਗੈਲੇਨ ਮਿਥੇਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। === ਪਸ਼ੂ ਭਲਾਈ === 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ, ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਭਲਾਈ ਦੇ ਸੰਭਵ ਉਪਾਅ ਲੰਬੀ [[ਉਮਰ]], [[ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ|ਵਿਹਾਰ]], [[ਸਰੀਰਕ ਵਿਗਿਆਨ|ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਪ੍ਰਜਨਨ]], [[ਰੋਗ]] ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਅਤੇ ਇਮਯੂਨੋ-ਸੁਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਮਿਆਰ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਸ਼ਵਭਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਮੁਢਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭਤੋਂ ਬਹੁਤ ਚੌਕਸੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਪਯੋਗਤਾਵਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ: ਕਿ ਇਹ ਨੈਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਬਸ਼ਰਤੇ ਕਿ ਕੋਈ ਬੇਲੋੜੀ ਬਿਪਤਾ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਲਾਭ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਿਰੋਧੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਇਦਾਦ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ।<ref>{{cite web |last=Grandin |first=Temple |authorlink=Temple Grandin |title=Animals are not things: A view on animal welfare based on neurological complexity |url=http://www.humanities.uci.edu/collective/hctr/trans-scripts/2013/2013_03_10.pdf |work=Trans-Scripts 3: An Interdisciplinary Online Journal in Humanities And Social Sciences at UC Irvine |year=2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20140819053847/http://www.humanities.uci.edu/collective/hctr/trans-scripts/2013/2013_03_10.pdf |archivedate=19 August 2014 |df= }}</ref><ref>{{cite journal |last=Hewson |first=C. J. |year=2003 |title=What is animal welfare? Common definitions and their practical consequences |url=https://archive.org/details/sim_the-canadian-veterinary-journal_2003-06_44_6/page/496 |journal=The Canadian Veterinary Journal |pmc=340178 |pmid=12839246 |volume=44 |issue=6 |pages=496–99}}</ref><ref>{{cite journal |last=Broom |first= D. M. |year=1991 |title=Animal welfare: concepts and measurement |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-animal-science_1991-10_69_10/page/4167 |journal=[[Journal of Animal Science]]| volume=69 |issue=10 |pages=4167–75 |pmid=1778832}}</ref><ref>{{cite book |last=Garner |first=R. |year=2005 |title=Animal Ethics |url=https://archive.org/details/animalethics0000garn_z4u4 |publisher=Polity Press}}</ref><ref>{{cite book |last=Regan |first=T. |year=1983 |title=The Case for Animal Rights |url=https://archive.org/details/caseforanimalrig00regarich |publisher=University of California Press}}</ref> === ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ === [[File:Opening of the budget; - or - John Bull giving his breeches to save his bacon by James Gillray.jpg|thumb|left|ਜੌਨ ਬੂਲ ਦਾ ਕਾਰਟੂਨ, ਆਪਣੇ ਬੇਕਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜੂੜੇ ਦੇ ਰਿਹਾ]] 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ, ਕਿਸਾਨ ਜੌਨ ਬੁੱਲ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜੌਨ ਆਰਬੁਥਨੋਟ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਆਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਕੌਮੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਜੇਮਜ਼ ਗਿਲਰੇ ਅਤੇ ਜੌਹਨ ਟੈਨਿਏਲ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰਟੂਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਭੋਜਨ, ਬੀਅਰ, ਕੁੱਤੇ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਹਾਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਹ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |last1=Johnson |first1=Ben |title=John Bull |url=http://www.historic-uk.com/CultureUK/john-bull/ |publisher=Historic UK |accessdate=26 May 2017}}</ref> [[File:The tale of Pigling Bland pg 13.jpg|thumb|upright|ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਾਂ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ]] ਫਾਰਮੀ ਜਾਨਵਰ, ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਗਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਅਕਸਰ ਗ਼ਲਤ, ਨਰਮ ਜਾਂ ਆਦਰਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਕਹਾਵਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਇਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕਸਬੇ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਫਸਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਆਮ ਮਨੁੱਖੀ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਸਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਗੌਲਿਆ ਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ।<ref name=Hoult>{{cite book|author=Hoult-Saros, Stacy E. |title=The Mythology of the Animal Farm in Children's Literature: Over the Fence|url=https://books.google.com/books?id=UHGPDAAAQBAJ&pg=PA29 |year=2016|publisher=Lexington Books |isbn=978-1-4985-1978-6 |pages=18–29}}</ref> ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਬਿੱਟ੍ਰਿਕਸ ਪੋਟਟਰ ਦੀਆਂ "ਛੋਟੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ" ਵਿਚੋਂ ਕਈਆਂ ਵਿਚ ਸੂਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ, ਏ.ਏ. ਮਿਲਨੇ ਦੀ "ਵਿੰਨੀ ਦਾ ਪੂਹ" ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਸੂਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੱਧ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ (ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਇਕ ਸੰਕੇਤ ਵੱਜੋਂ) ਡਿਕ ਕਿੰਗ-ਸਮਿੱਥ ਦੀ ਭੇਡ- ਸੂਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਬੇਬ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ "ਸ਼ਾਰ੍ਲਟ ਦੇ ਵੈਬ" ਵਿਚ ਵਿਲਬਰ ਵਜੋਂ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Livestock in literature |url=https://www.ciwf.org.uk/news/2015/10/livestock-in-literature |publisher=Compassion in World Farming |date=1 October 2015 |access-date=14 ਜੁਲਾਈ 2018 |archive-date=26 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326031645/https://www.ciwf.org.uk/news/2015/10/livestock-in-literature |url-status=dead }}</ref> [[ਕਾਰਟੂਨ|ਕਾਰਟੂਨਾ]] ਵਿੱਚ ਸੂਰਾਂ ਨੂੰ "ਹੱਸਦਾ, ਚੰਗਾ ਹਾਸੇ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਨਵ-ਵਿਹਾਰਕ ਹਨ, ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਲੱਤਾਂ ਉੱਪਰ ਤੁਰਦੇ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name=Hoult/> ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਗੀਤ "ਓਲਡ ਮੈਕਡੌਨਲਡ ਹੱਸ ਏ ਫਾਰਮ" ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਮੈਕਡੋਨਾਲਡ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਜਾਨਵਰ ਜੋ ਉਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |author=Waltz, Robert B.; Engle, David G. |url=http://www.csufresno.edu/folklore/ballads/R457.html |title=Old MacDonald Had a Farm |website=The Traditional Ballad Index |accessdate=18 May 2017 |date=2016 |archive-date=12 ਮਈ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512160804/http://www.csufresno.edu/folklore/ballads/R457.html |url-status=dead }}</ref> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੱਚੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਪਾਲਤੂਪਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿਚ ਤਕਰੀਬਨ ਪੰਜ ਲੱਖ ਲੋਕ ਹਰ ਸਾਲ ਕਿਸੇ ਪਾਲਤੂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਲਾਗ (ਇੰਫੈਕਸ਼ਨ) ਦੇ ਕੁਝ ਖਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੇ ਬੱਚੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਧੋਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਈ. ਕੋਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ 93 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਇੰਟਰੈਕਟਿਵ ਫਾਰਮ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news |last1=Laurance |first1=Jeremy |title=Children's Petting Farms Face Tough New Rules |url=https://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/health-news/childrens-petting-farms-face-tough-new-rules-2001624.html |work=The Independent |date=15 June 2010}}</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜਿਹੜੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਾਲੇ ਫਾਰਮਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ "ਇਸ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ<ref name=Searle2014>{{cite web |last1=Searle |first1=Sarah |title=Stop Romanticizing Farms |url=http://modernfarmer.com/2014/06/stop-romanticizing-farms/ |work=[[Modern Farmer (magazine)|Modern Farmer]] |date=30 June 2014 |access-date=14 ਜੁਲਾਈ 2018 |archive-date=7 ਜੂਨ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607054632/https://modernfarmer.com/2014/06/stop-romanticizing-farms/ |url-status=dead }}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਈ ਵਾਰ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਵ-ਸਨਅਤੀ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੂਰਵਕ ਸਮਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੇਸਟੋਰਲ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਤਸਵੀਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name=Searle2014/> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ]] * [[ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ]] / [[ਮਧੂ ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ]] * [[ਸੂਰ ਪਾਲਣ]] * [[ਪੰਛੀ ਪਾਲਣ]] * [[ਪਾਲਤੂ ਜਾਨਵਰ]] * [[ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ|ਪਸ਼ੂ ਵਿਗਿਆਨ]] * [[ਖੇਤ]] {{notelist}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} ==ਸਰੋਤ== * Saltini, Antonio. ''Storia delle scienze agrarie'', 4 vols, Bologna 1984–89, {{ISBN|88-206-2412-5}}, {{ISBN|88-206-2413-3}}, {{ISBN|88-206-2414-1}}, {{ISBN|88-206-2415-X}} * Clutton Brock, Juliet. ''The walking larder. Patterns of domestication, pastoralism and predation'', Unwin Hyman, London 1988 * Clutton Brock, Juliet. ''Horse power: a history of the horse and donkey in human societies'', National history Museum publications, London 1992 * [[George Fleming (veterinarian)|Fleming, George]]; Guzzoni, M. ''Storia cronologica delle epizoozie dal 1409 av. Cristo sino al 1800'', in Gazzetta medico-veterinaria, I-II, Milano 1871–72 * Hall, S; Clutton Brock, Juliet. ''Two hundred years of British farm livestock'', Natural History Museum Publications, London 1988 * Janick, Jules; Noller, Carl H.; Rhyker, Charles L. ''The Cycles of Plant and Animal Nutrition'', in Food and Agriculture, Scientific American Books, San Francisco 1976 * Manger, Louis N. ''A History of the Life Sciences'', M. Dekker, New York, Basel 2002 ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Commons category|Animal husbandry}} * [http://www.naiaonline.org/about-us/position-statements/animal-husbandry/ Animal husbandry practices – National Animal Interest Alliance] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ੂ ਵਿਗਿਆਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਾਨਵਰ]] {{Library resources box|by=no|onlinebooks=no|others=no|about=yes|label=Animal husbandry}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੰਗਾ ਲੇਖ/ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] szvi4umz8ejdx14lk1ldo7x6c6j6kji 0 107765 842061 788709 2026-07-07T19:11:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842061 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Iced_Tea_from_flickr.jpg|right|thumb|ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਚਾਹ, ਨਿੰਬੂ ਦੇ ਨਾਲ]] '''ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਚਾਹ''' (ਜਾਂ '''ਆਈਸ ਟੀ''';<ref>{{Cite web|url=http://public.oed.com/the-oed-today/recent-updates-to-the-oed/previous-updates/december-2012-update/new-words-list-december-2012/|title=New words list December 2012|publisher=Oxford English Dictionary|access-date=March 14, 2013|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 26, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130426030220/http://public.oed.com/the-oed-today/recent-updates-to-the-oed/previous-updates/december-2012-update/new-words-list-december-2012|url-status=dead}}</ref> ''thé glacé''  ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਵਿੱਚ) ਠੰਡੀ [[ਚਾਹ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਲਾਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੋਈ ਵੀ ਚਾਹ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ. ਇਸਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੁਆਦਾਂ ਨਾਲ ਸੁਆਦਲਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿੰਬੂ, ਰਾੱਸਬੇਰੀ, ਨਿੰਬੂ, ਆੜੂ, ਸੰਤਰਾ, ਸਟਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਚੈਰੀ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਮ ਸੁਆਦ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। == ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਫਰਕ == === ਆਸਟਰੀਆ === ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਚਾਹ ਆੱਸਟ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਈਸਟੀ (ਆਈਸ ਚਾਹ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੈਨਰ ਅਤੇ ਰੌਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਤਪਾਦਕ ਹਨ। === ਬੈਲਜੀਅਮ ਅਤੇ ਜਰਮਨੀ === ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ, ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ (ਆਈਜੀਟੀ), ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਹੋਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, "ਆਈਸ-ਟੀ" 1978 ਤੋਂ ਲਿਪਟਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਚਾਹ ਦੀ ਕਾਰਬੋਨੇਟਡ ਕਿਸਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਰਕਾ ਨਾਮ ਹੈ। === ਕੈਨੇਡਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Iced_tea_with_ice_cubes.jpg|left|thumb|ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਚਾਹ ਦਾ ਇੱਕ ਗਲਾਸ, ਬਣੇ ਬਣਾਏ ਪਾਉਡਰ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਪਰੋਸੀ ਗਈ]] ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਬਰਫੀਲੀ ਚਾਹ ਨਿੰਬੂ ਨਾਲ ਮਿੱਠੀ ਚਾਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਠੰਡੀ ਚਾਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੋਤਲਾਂ ਜਾਂ ਕੈਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਪਾਉਡਰ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  === ਡੈਨਮਾਰਕ === ਆਈਸਾਈਡ ਚਾਹ ਸੈਵਨ-ਇਲੈਵਨ ਸਟੋਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਪਰਮਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। === ਭਾਰਤ === ਬਰਫੀਲੀ ਚਾਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ, ਹੋਟਲਾਂ ਅਤੇ ਮੌਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਠੰਡੀ ਚਾਹ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਆਦ ਹੈ-ਅਦਰਕ ਨਿੰਬੂ ਵਾਲੀ ਚਾਹ ਜਾਂ ਨਿੰਬੂ ਵਾਲੀ ਬਰਫੀਲੀ ਚਾਹ. ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਚਾਹ ਦੇ ਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟਨ ਅਤੇ ਨੈਸਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, === ਨੇਪਾਲ === ਬਰਫੀਲੀ ਚਾਹ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਕੁਝਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਜਾਂ ਕੈਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੁਆਦ ਜੋ ਬਰਫੀਲੀ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਨ- ਨਿੰਬੂ, ਹਰਾ ਪੁਦੀਨਾ, ਆੜੂ ਆਦਿ. === ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ === [[ਤਸਵੀਰ:SOTO_FOOD.jpg|right|thumb|ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਵਰਤਾਈ ਗਈ ਬਰਫੀਲੀ ਚਾਹ]] ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਬਰਫੀਲੀ ਚਾਹ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੇਅ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਆਈਸਡ ਚਾਹ ਮਿੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ "ਈਸ ਤਹ ਮਨੀਸ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਤਲਾਂ ਦੇ ਬਰਾਂਡ ਵਿੱਚ ਸੋਸਰੋ ਅਤੇ ਲਿਪਟਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। === ਇਟਲੀ === ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਚਾਹ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੇਅ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਵਲ ਨਿੰਬੂ ਅਤੇ ਆੜੂ -ਸੁਆਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਐਸਟਾਡੇਅ ਅਤੇ ਲਿਪਟਨ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਾਰਕਾ ਹਨ। === ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ === [[ਤਸਵੀਰ:Iced_Tea_with_Lemon_Slice_2014-08-11_08-39.jpg|thumb|364x364px|ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿੰਬੂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਵਾਲੀ ਬਰਫੀਲੀ ਚਾਹ]] ਇਹ ਬਾਰਾਂ, ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ, ਕਰਿਆਨੇ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸੁਪਰਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਡੱਬਿਆਂ ਅਤੇ ਬੋਤਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਿਪਟਨ ਆਈਸ ਚਾਹ ਸਬਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। === ਪੁਰਤਗਾਲ === 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਪੁਰਤਗਾਲ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਚਾਹ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ।   ਇਹ ਬਾਰਾਂ, ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ, ਕਰਿਆਨੇ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸੁਪਰਮਾਰਕਿਟ ਵਿੱਚ ਡੱਬਿਆਂ ਅਤੇ ਬੋਤਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਿਪਟਨ ਆਈਸ ਚਾਹ, ਨੈਸਟੀ ਅਤੇ ਫਰੂਟੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਾਰਕਾ ਹਨ। ਪੁਰਤਗਾਲ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀ ਜਾਂਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਮ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚਾਹ ਹਨ ਨਿੰਬੂ, ਆੜੂ ਜਾਂ ਅੰਬ. === ਰੋਮਾਨੀਆ, ਹੰਗਰੀ ਅਤੇ ਬੁਲਗਾਰੀਆ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ (ਚਾਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿੰਬੂ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ / ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਗਰਮ ਪਰੋਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ), 1989-1990 ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਬਲਾਕ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਚਾਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ. ਆਈਸਡ ਚਾਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਿਪਟਨ ਅਤੇ ਨੈਸਟੀ ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੇਚੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। === ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ === ਬਰਫੀਲੀ ਚਾਹ ਹਾਲ ਹੀ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੈਫੇ ਅਤੇ ਰਿਟੇਲ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਨੇਸਟੀ, ਲਿਪਟਨ, ਮੈਨਹਟਨ ਅਤੇ ਫੂਜ਼ ਟੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਰਕਾ ਹਨ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕੀ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਪ੍ਰਮੰਨਿਆ ਮਾਰਕਾ ਬੌਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਕੇਪ ਤੋਂ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰਾਇਬੌਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bosicetea.com/|title=BOS – Not just an ice tea|access-date=2018-05-27|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203032412/http://www.bosicetea.com/|url-status=dead}}</ref>{{when?|date=December 2017}} === ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ === ਠੰਡੀ ਚਾਹ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਰਫ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ) ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਆਮ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੱਕੀ, ਏਥੇ, ਅਤੇ [[ਹਰੀ ਚਾਹ (ਗਰੀਨ ਟੀ)|ਹਰੀ ਚਾਹ]] ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਬੋਤਲਬੰਦ ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਚਾਹ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਕਰਿਆਨੇ ਅਤੇ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  === ਸਵੀਡਨ === ਦੋ ਦਬਦਬਾ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਲੀਪਟਨ ਅਤੇ ਨੈਸਟੀ ਹਨ - ਦੋ ਵਧੀਆ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਸੁਆਦਲੇ ਫਲੇਵਰ [[ਨਿੰਬੂ]] ਅਤੇ [[ਆੜੂ]] ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=July 2010}}  ਬਰਫੀਲੀ ਚਾਹ ਨੂੰ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਤਾਇਵਾਨ === ਬਬਲ ਚਾਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੜਕ ਕਾਲੀ ਚਾਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੰਡ ਅਤੇ ਗਾੜਾ ਦੁੱਧ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਪਿਓਕਾ ਮੋਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਠੰਡੀ ਵਰਤਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ; ਫਲ-ਸੁਆਦ ਵਾਲੀ ਬਬਲ ਚਾਹ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਪੁਡਿੰਗ, ਜੈਲੀ, ਜਾਂ ਫਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਟੇਲੀਓਓਕਾ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। === ਯੁਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪ ਵਾਂਗ ਠੰਡੀ ਚਾਹ ਨਹੀਂ ਵਰਤਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਪਰ 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ.<ref>{{Cite web|url=http://www.tea.co.uk/news-article/ice-ice-baby|title=Ice Ice Baby|publisher=UK Tea Council|access-date=3 August 2011}}</ref> ਲਿਪਟਨ ਨੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬੇਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀ ਗਈ ਗੈਸ ਵਾਲੀ ਆਈਸਡ ਚਾਹ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਵੇਚਿਆ. ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਨੇਸਟੀ ਅਤੇ ਟਵਿਨਿੰਗਜ਼ ਵਾਂਗ ਲਿਪਟਨ ਵੀ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਰਬੋਨੇਟਿਡ ਚਾਹ ਦੀ ਆਮ ਵਿਕਰੀ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਇਆ ਹੈ।{{when|date=September 2012}} === ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ === ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ, ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਚਾਹ ਕਰੀਬ 85% ਸਾਰੀਆਂ ਚਾਹਾਂ ਦੀ ਖਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰਬੋਨੇਟਿਡ ਪੇਅ ਪਦਾਰਥ ਪੀਣ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ.<ref name="Tea Facts">[http://www.teausa.org/general/pdf/FACTSHEET.pdf Tea Fact Sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180927005639/http://www.teausa.org/general/pdf/FACTSHEET.pdf |date=2018-09-27 }} Tea Association of the USA (2/1/2008).</ref> ਇਹ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ, ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਸਟੋਰਾਂ, ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ, ਵੇਡਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਅਤੇ ਸੋਡਾ ਫੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਹ ਕੀਤੇ ਵੀ ਤਾਜ਼ੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬੋਤਲਾਂ ਤੇ ਕੈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸੇਵਾ ਸੋਡਾ ਫੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰੈਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਫਿੱਕੇ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। === ਵੀਅਤਨਾਮ === ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ, ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਚਾਹ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕੌਫੀ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਫ਼ਤ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਗਾਹਕ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਲੈਣਾ ਕੀ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=March 2014}} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਾਹ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ]] 7roqbklp2f47fhi4sajobi01ppzmgrm 0 108162 842084 623917 2026-07-08T08:06:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842084 wikitext text/x-wiki ਇੱਕ '''ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀ''' ('''ਐਨ.ਓ.ਸੀ.''') ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਸੰਘਟਕ ਹੈ। [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀ]] ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਐਨ.ਓ.ਸੀ. [[ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਆਯੋਜਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ। ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਐਨ.ਓ.ਸੀ. ਐਥਲੀਟਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਕੋਚਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। == ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀਆਂ == 2016 ਤੱਕ, 206 ਐਨ.ਓ.ਸੀ ਕਮੇਟੀਆਂ ਹਨ: 193 [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ; ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰੀਖਕ ਰਾਜ ਫਲਸਤੀਨ; ਕੁੱਕ ਆਈਲੈਂਡਜ਼, ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁਫ਼ਤ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੋ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਸੀਮਤ ਮਾਨਤਾ, ਕੋਸੋਵੋ ਅਤੇ ਤਾਈਵਾਨ (ਆਈਓਸੀ ਦੁਆਰਾ ਚੀਨੀ ਤਾਈਪੇਈ ਵਜੋਂ ਨਾਮਿਤ)। 1996 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਈਓਸੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਖਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਦੇ ਨਿਯਮ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਜਿੰਨੇ ਸਖ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਜਸੀ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। 1996 ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਚਾਰਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਧ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਐਨ.ਓ.ਸੀ. ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਸਿਰਫ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201012/cmselect/cmfaff/writev/overseas/ot22.htm|title=Overseas Territories (3rd February 2012)|publisher=Publications.parliament.uk|access-date=2014-01-23}}</ref> ਨਿਯਮ ਪੂਰਤੀਪੂਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਯਮ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਓਲੰਪਿਕਸ ਲਈ ਵੱਖਰੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਭੇਜਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਰੋਈ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਮਕਾਉ ਆਪਣੀ ਪੈਰੇਲੰਪਿਕ ਟੀਮਾਂ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਰਾਜ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, [[ਵੈਟੀਕਨ ਸਿਟੀ]], ਇੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਯੂ ਹਨ, ਜੋ ਕੁੱਕ ਆਈਲੈਂਡਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ [[ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ]] ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁਕਤ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਹੈ। ਹੋਰ ਵਿਵਾਦਤ ਰਾਜ ਆਈ.ਓ.ਸੀ. ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਰਾਕਾਓ, ਫ਼ਰੋ ਟਾਪੂਜ਼, ਜਿਬਰਾਲਟਰ, ਮਕਾਊ ਅਤੇ ਨਿਊ ਕੈਲੇਡੋਨੀਆ ਵਰਗੇ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਆਈਓਸੀ ਵੱਲੋਂ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੌਮੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। === ਮਾਨਤਾ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਦੁਆਰਾ ਐਨ.ਓ.ਸੀ. ਦੀ ਸੂਚੀ === ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ 206 ਐਨ.ਓ.ਸੀ. ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀਵਾਰ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1894 ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਕਮੇਟੀਆਂ ਆਪਣੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਰੰਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਿਰਫ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹਨ. ਸਾਬਕਾ ਰਾਜ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ, ਚੈਕੋਸਲੋਵਾਕੀਆ, ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਐਂਟੀਲਜ਼, ਆਦਿ), ਸੂਚੀਬੱਧ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਿਰਫ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਬੋਹੀਮੀਆ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੈੱਕ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ 1899 ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੇਕੋਸਲੋਵਾਕੀਆ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ, ਚੇਕੋਸੋਲਾਕੀਆ ਦੇ ਭੰਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1993 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।{{notelist}} == ਗੈਰ-ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀਆਂ == 1987 ਵਿਚ [[ਮਕਾਊ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੁਨਿਆਦ ਤੋਂ ਆਈ.ਓ.ਸੀ. ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਖਿਡਾਰੀ ਨੇ "ਮਕਾਉ, ਚੀਨ" ਨਾਮ ਹੇਠ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਨੇ ਪੈਰਾਲਿੰਪਕ ਗੇਮਸ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਫੈਰੋ ਟਾਪੂ ਇੱਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੌਮੀ ਪੈਰਾਲਿੰਪਕ ਕਮੇਟੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.isf.fo/uk/|title=Ítróttasamband Føroya &#124; Just another WordPress weblog|publisher=Isf.fo|archive-url=https://web.archive.org/web/20100110231602/http://www.isf.fo/uk/|archive-date=10 January 2010|dead-url=yes|access-date=16 August 2010}}</ref> ਅਣਪਛਾਣ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਮੌਜੂਦਾ ਦੇਸ਼ਾਂ / ਖੇਤਰ: ਕੈਟਲੂਨਿਆ,<ref>{{Cite book|title=Freedom for Catalonia? : Catalan nationalism, Spanish identity and the Barcelona Olympic Games|url=https://archive.org/details/freedomforcatalo0000harg|last=Hargreaves|first=John|publisher=Cambridge University Press|year=2000|isbn=9780521586153|edition=[Online-Ausg.].|location=Cambridge}}</ref> ਜਿਬਰਾਲਟਰ,<ref>{{Cite web|url=http://www.andalucia.com/gibraltar/sport.htm|title=www.andalucia.com|publisher=www.andalucia.com|access-date=20 June 2012}}</ref> ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ,<ref>{{Cite web|url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-8195406_ITM|title=Questia, Your Online Research Library|last=Friedrich|first=Walter L.|publisher=Accessmylibrary.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120816030754/http://canoc.net/component/option,com_contxtd/catid,14/Itemid,32|archive-date=16 August 2012|dead-url=yes|access-date=2014-01-23}} </ref> ਨੀਊ, ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ,<ref>{{Cite web|url=http://somalilandolympics.org/|title=Website ka wasaaradda Dhalinyaradda Iyo Ciyaaraha Somaliland - Homepage|date=18 January 2010|publisher=Somalilandolympics.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20130618230851/http://somalilandolympics.org/|archive-date=18 June 2013|dead-url=yes|access-date=16 August 2010}}</ref> ਨਿਊ ਕੈਲੇਡੋਨੀਆ, ਕੁਰਦਿਸਤਾਨ, ਉੱਤਰੀ ਸਾਈਪ੍ਰਸ, ਅਖ਼ਜਾਜ਼ੀਆ, ਮੂਲ ਅਮਰੀਕਨ, ਉੱਤਰੀ ਮੈਰੀਆਨਾ ਆਈਲੈਂਡਜ਼, ਐਂਗੁਇਲਾ, ਮੌਂਸਟਰੈਟ ਅਤੇ ਤੁਰਕ ਐਂਡ ਕੈਕੋਸ ਟਾਪੂ।<ref>{{Cite web|url=http://canoc.net/component/option,com_contxtd/catid,14/Itemid,32/|title=CANOC Members|publisher=canoc.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002060150/http://canoc.net/component/option,com_contxtd/catid,14/Itemid,32/|archive-date=2 October 2009|dead-url=yes|access-date=16 August 2010}} </ref> ਦੱਖਣੀ ਓਸੈਸੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=http://www.regnum.ru/news/fd-abroad/polit/1757978.html|title=В Южной Осетии продолжат работу над созданием национального олимпийского комитета - Политика, выборы, власть - Новости - ИА REGNUM|publisher=Regnum.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219002141/http://www.regnum.ru/news/fd-abroad/polit/1757978.html|archive-date=19 February 2014|dead-url=yes|access-date=2014-01-23}}</ref> ਅਤੇ ਆਰਸਾਖ ਦੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਆਰਮੀਨੀਆ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://asbarez.com/38408/armenia-karabakh-ministers-sign-accord/|title=Armenia Karabakh Ministers Sign Accord &#124; Asbarez Armenian News|date=1999-02-04|publisher=Asbarez.com|access-date=2014-01-23|archive-date=2014-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110093211/http://asbarez.com/38408/armenia-karabakh-ministers-sign-accord/|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] amd3y0csy1jn7cggr0gbwmctz1cbjjy 0 111011 842089 761416 2026-07-08T11:22:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842089 wikitext text/x-wiki '''ਲੁਬਨਾ ਹਮੀਦ ਤਵਾਫ਼ੀਕ ਤਾਹਤਾਮਾਉਨੀ''' (ਅਰਬੀ: لبنى تهتموني) ਇੱਕ [[ਜਾਰਡਨ|ਜੌਰਡਨੀਅਨ]] [[ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ|ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਹੈ ਜੋ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਕਾਸ&nbsp;ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ&nbsp; ਹਾਸ਼ਮੀਮੀਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਜ਼ਾਰਕਾਹ, ਜਾਰਡਨ ਵਿਚ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਅਤੇ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਸੰਬੰਧੀ&nbsp; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਹ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਵਕੀਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਅਰਬ ਵਿਚ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਿੱਤੇ ਵਹੋਂ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ. ਸੰਨ 2016 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੀਬੀਸੀ ਦੁਆਰਾ 100 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਤਾਹਤਾਮਾਉਨੀ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਜੌਰਡਨ ਦੇ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਇਰਬਿਦ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜੋ&nbsp; ਉੱਘੇ&nbsp; ਅਤੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.nafsa.org/Professional_Resources/Publications/International_Educator/Women_Making_Their_Marks/|title=Women Making Their Marks|last=Wilkie|first=Dana|date=November 2016|website=International Educator|publisher=|access-date=8 December 2016|archive-date=20 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220084134/http://www.nafsa.org/Professional_Resources/Publications/International_Educator/Women_Making_Their_Marks/|url-status=dead}}</ref>&nbsp;ਉਸ ਨੇ ਜੌਰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ 1997 ਵਿਚ ਇਕ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2000<ref name=":0">{{Cite web|url=http://staff.hu.edu.jo/CV_E.aspx?id=pytjhLqE6Ao=|title=Lubna H. T. Tahtamouni|last=|first=|date=|website=Hashemite University|publisher=|access-date=8 December 2016|archive-date=1 ਦਸੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032255/http://staff.hu.edu.jo/CV_E.aspx?id=pytjhLqE6Ao=|url-status=dead}}</ref> ਵਿਚ ਇਕ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚ ਟੈਸਟ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਅੰਕ ਲੈਣ ਕਾਰਨ ਅੰਡਰ-ਗਰੈਜੂਏਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ.।ਆਪਣੇ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਉਹ ਹਮੀਦ ਅਲ ਹਾਜ<ref name=":1">{{Cite news|url=http://en.arabwomanmag.com/dr-lubna-tahtamouni-one-of-the-top-10-scientists-in-the-world/|title=Dr. Lubna Tahtamouni, One of The Top 10 Scientists In The World|last=Al Harithi|first=Amal|date=3 May 2015|work=|newspaper=Arab Woman Platform|access-date=8 December 2016|via=|archive-date=20 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220082753/http://en.arabwomanmag.com/dr-lubna-tahtamouni-one-of-the-top-10-scientists-in-the-world/|url-status=dead}}</ref> ਦੇ ਅਧੀਨ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਜਣਨ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ-ਡੀ ਦਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਕੋਲਾਰਡੋ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਤੇ , 2005 ਵਿਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜੇਮਸ ਬੱਬਰਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਗਰੱਭਸਥ ਸ਼ੀਸ਼ੂ ਅਤੇ ਮੈਟਾਸਟੈਟਿਕ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] h3eojoikxinpbiuak5lmo2vf3uhzwwx 0 119219 842070 774860 2026-07-08T03:06:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842070 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਮਿਸ ਸਹਾਰਾ|image=File:Super Sireyna Worldwide.jpg|image_size=|caption=ਮਿਸ ਸਾਹਹਾਰਾ ਲੰਦਨ ਵਿੱਚ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੌਰਾਨ|birth_date=27 ਅਗਸਤ|birth_place=[[ਨਾਈਜੀਰੀਆ]]|nationality=ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼|occupation=ਗਾਇਕਾ/ਗੀਤਕਾਰ, ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ, ਬਿਊਟੀ ਕੂਈਨ, ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਵੈਲਿਡ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ|height=5ਫੁੱਟ 11ਇੰਚ|title={{unbulleted list|ਸੁਪਰ ਸਿਰੀਨਾ ਵਰਲਡਵਾਈਡ 2014 (ਵਿਜੈਤਾ)| ਮਿਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੂਈਨ 2011 (ਪਹਿਲੀ ਰਨਰ ਅਪ)|ਮਿਸ ਏਕਜ਼ਲਿਓ 2005 (ਵਿਜੈਤਾ)|ਅਲਟ. ਮਿਸ ਵਰਲਡ 2004 (ਪਹਿਲੀ ਰਨਰ-ਅਪ)}}|website={{url|misssahhara.com}}}} '''ਮਿਸ ਸਾਹਾਰਾ''' (ਲਿਖਿਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ-'''ਮਿਸ''' '''ਸਾਹਹਾਰਾ,''' ਪਰ '''ਸਾਹਾਰਾ''' ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)<ref name=":9">{{Cite web|url=http://www.misssahhara.com/disclaimer/|title=DISCLAIMER {{!}} Miss saHHara putting the record straight|website=www.misssahhara.com|language=en-GB|access-date=2017-11-03|archive-date=2017-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107014747/http://www.misssahhara.com/disclaimer/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-africa-36168661/trans-woman-i-left-nigeria-to-save-my-life|title=Trans woman: 'I left Nigeria to save my life'|website=BBC News|access-date=2017-11-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/notes/miss-sahhara/here-is-an-objective-view-of-my-life-story-so-far/478139739052647/|title=Here is an objective view of my life story so far|website=www.facebook.com|language=en|access-date=2017-11-03}}</ref><ref name="BBC IDENTITY">{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-36168661|title=In Her Shoes|last=BBC|publisher=BBC AFRICA}}</ref> ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ [[ਨਾਈਜੀਰੀਆ|ਨਾਈਜੀਰੀਆਈ]]<ref>{{Cite web|url=http://freethoughtblogs.com/yemmynisting/2014/08/03/nigerian-trans-woman-ms-saharra-wins-ms-super-sireyna-worldwide-eat-your-heart-out-transphobic-nigeria/|title=Nigerian Trans woman, Ms Sahhara, wins Ms Super Sireyna Worldwide: Eat your heart out Transphobic Nigeria!|date=3 August 2014|website=YEMMYnisting|access-date=5 May 2016}}</ref> ਬਿਊਟੀ ਕੂਈਨ, ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ, [[ਗੀਤਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ]] ਦੀ ਐਡਵੋਕੇਟ ਹੈ।<ref name=":12">{{Cite web|url=http://pulse.ng/gist/meet-nigerian-model-who-was-once-male-id2548075.html|title=Meet Nigerian Model Who Was Once Male|last=Mix|first=Pulse|website=pulse.ng|access-date=5 May 2016|archive-date=18 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818054310/http://pulse.ng/gist/meet-nigerian-model-who-was-once-male-id2548075.html|dead-url=yes}}</ref><ref name="naija">{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm5439415/|title=IMDB Miss Sahhara|last=|first=|date=|website=imdb.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=Mar 31, 2019}}</ref> ਉਹ [[ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ|ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਊ.ਆਈ]] + ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਰਦਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ [[ਨਾਈਜੀਰੀਆ]] ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="pulse">{{Cite web|url=http://pulse.ng/gist/big-dreams-miss-sahhara-to-represent-nigeria-at-world-transgender-pageant-id2973072.html|title=Big Dreams: Miss Sahhara To Represent Nigeria At World Transgender Pageant|last=Dachen|first=Isaac|website=pulse.ng|access-date=6 May 2016|archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115225018/http://pulse.ng/gist/big-dreams-miss-sahhara-to-represent-nigeria-at-world-transgender-pageant-id2973072.html|url-status=dead}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੌਰਾਨ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੂਈਨ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਪਾਟੇਯਾ, [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਨਾਈਜੀਰੀਆਈ [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.smh.com.au/world/scars-of-prejudice-underlie-glamour-of-transgender-pageant-20111107-1n3s0.html|title=Scars of prejudice underlie glamour of transgender pageant|website=The Sydney Morning Herald|access-date=6 May 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.africa.com/story-nigerias-first-transgender-woman/|title=#7 - The Story of Nigeria's First Transgender Woman|publisher=Africa.com|access-date=5 May 2016|archive-date=11 ਜੂਨ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611060244/http://www.africa.com/story-nigerias-first-transgender-woman/|dead-url=yes}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.gistus.com/10471/nigerias-transgender-beauty-queen-2nd-international-queen-pageant|title=Nigeria's first transgender beauty queen comes 2nd in Miss International Queen pageant|date=22 May 2012|website=Gist Us|access-date=5 May 2016}}</ref><ref>{{Citation}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://transgriot.blogspot.co.uk/2011/11/miss-international-queen-2011-ends-in.html|title=TransGriot: Miss International Queen 2011 Ends In Controversy|website=transgriot.blogspot.co.uk|access-date=6 May 2016}}</ref> 19 ਜੁਲਾਈ 2014 ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ [[ਮਨੀਲਾ]], [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼|ਫਿਲਪੀਨ]] ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪਹਿਲੀ ਸੁਪਰ ਸਿਰੀਨਾ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਲੀ [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] ਬਣੀ।<ref name=":5">{{Cite web|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/372964/publicaffairs/tunaynabuhay/sahhara-s-journey|title=Sahhara's journey|website=GMA News Online|access-date=7 May 2016}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.thedigitalspy.com/eat-bulaga-ssworldwide-miss-nigeria-wins-super-sireyna-worldwide/|title=Eat Bulaga #SSWorldwide: Miss Nigeria Wins Super Sireyna Worldwide|publisher=TDSTV|access-date=5 May 2016|archive-date=1 ਜੂਨ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601034559/http://www.thedigitalspy.com/eat-bulaga-ssworldwide-miss-nigeria-wins-super-sireyna-worldwide/|dead-url=yes}}</ref><ref name=":0"/><ref name="Other winners, other competitions">{{Cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/2014/07/22/1348848/other-winners-other-competitions|title=Other winners, other competitions|website=The Philippine Star|access-date=5 May 2016}}</ref><ref name="Other winners, other competitions"/><ref name=":6">{{Cite web|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/371926/publicaffairs/kapusomojessicasoho/super-sireyna-more-heart-than-beauty|title=Super Sireyna: More heart than beauty|website=GMA News Online|access-date=5 May 2016}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.bellanaija.com/2014/07/nigerian-transgender-iris-sahhara-henson-wins-super-sireyna-pageantry-in-philippines/|title=Nigerian Transgender Iris Sahhara Henson Wins Super Sireyna Pageant in Philippines|website=BellaNaija|access-date=10 May 2016}}</ref> ਸੁਪਰ ਸਰੀਨਾ ਵਰਲਡਵਾਈਡ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕੁਰੈਸ਼ਨ ਨਿਊਜ਼ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਟਰਾਂਸਵਲੀਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/blogs-trending-39271690|title=Why transgender Africans turned against a famous feminist|last=Mohan|first=Megha|date=2017-03-16|work=BBC News|access-date=2017-11-03|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://transvalid.org/miss-sahhara/|title=Miss saHHara is a singer/songwriter, fashion model, beauty queen, and a human rights advocate|publisher=transvalid.org|access-date=7 May 2016|archive-date=11 ਜੂਨ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611040159/http://transvalid.org/miss-sahhara/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uk.linkedin.com/in/sahhara|title=Miss saHHara {{!}} LinkedIn|website=uk.linkedin.com|access-date=7 May 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.360nobs.com/2015/06/i-am-valid-nigerian-transgender-ms-sahhara-joins-transgender-recognition-campaign-video/|title="I AM VALID"- Nigerian Transgender, Ms Sahhara Joins Transgender Recognition Campaign (video)|date=26 June 2015|publisher=360Nobs.com|access-date=7 May 2016|archive-date=3 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503015004/https://www.360nobs.com/2015/06/i-am-valid-nigerian-transgender-ms-sahhara-joins-transgender-recognition-campaign-video/|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ|ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.ਕਿਉ.ਆਈ]] + [[ਨਾਈਜੀਰੀਆ|ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ]] ਲੋਕਾਂ ਦੇ 14 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਕੈਦ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵੋਕਲ ਆਲੋਚਕ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bellanaija.com/2014/01/nigerians-are-so-stupid-nigerian-transgender-iris-sahhara-henson-reacts-to-same-sex-bill/|title="Nigerians are so Stupid" – Nigerian Transgender Iris Sahhara Henson reacts to Same Sex Bill|website=BellaNaija|access-date=6 May 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/nigeria-anti-gay-laws-us-puts-pressure-president-buhari-allow-same-sex-unions-1511028|title=Nigeria anti-gay laws: US puts pressure on President Buhari to allow same-sex unions|date=15 July 2015|website=International Business Times UK|access-date=5 May 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://pulse.ng/gist/anti-gay-law-nigerian-transgender-miss-sahhara-blasts-nigeria-id2620206.html|title=Anti-Gay Law: Nigerian Transgender Miss SaHHara Blasts Nigeria|last=Mix|first=Pulse|website=pulse.ng|access-date=5 May 2016|archive-date=7 ਨਵੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107023450/http://pulse.ng/gist/anti-gay-law-nigerian-transgender-miss-sahhara-blasts-nigeria-id2620206.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mjemagazine.com/nigerias-transgender-iris-sahhara-reacts-nigerias-gay-marriage-prohibition/|title=Nigeria's Transgender Iris Sahhara Reacts To Nigeria's Gay Marriage Prohibition - MJ Celebrity Magazine|date=14 January 2014|website=MJ Celebrity Magazine|access-date=8 May 2016|archive-date=24 ਜੁਲਾਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160724053100/http://www.mjemagazine.com/nigerias-transgender-iris-sahhara-reacts-nigerias-gay-marriage-prohibition/|dead-url=yes}}</ref> "ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਈ ਇੱਕ ਸਵੈ ਕੈਟਵਾਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਣ ਦਾਇਰਾ ਫੈਸ਼ਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਕਵਰਾਂ 'ਚ ਉਸਨੂੰ ਲਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://nashvibes.com/nigerian-transgender-miss-sahhara-poses-nude-for-mask-magazine/|title=Nigerian TransGender Miss Sahhara poses nude for Mask Magazine - The NashVibes|date=20 October 2014|website=The NashVibes|access-date=7 May 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/auramagazine6/docs/aura_issue_3_june_2015|title=AURA Magazine Issue #3- PAGE 41|website=Issuu|access-date=7 May 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://anothergist.com.ng/nigerian-transgender-ms-sahhara-covers/|title=Nigerian transgender Ms Sahhara covers new issue of Transliving|date=20 December 2014|website=#ANOTHERGIST|access-date=10 May 2016|archive-date=8 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808235222/http://anothergist.com.ng/nigerian-transgender-ms-sahhara-covers/|dead-url=yes}}</ref><ref name=":13">{{Cite web|url=http://www.retoxmagazine.com/lfw-ziad-ghanem-aw11-show.html|title=London Fashion Week AW11 Fashion Designer Ziad Ghanem|publisher=retoxmagazine.com|access-date=7 May 2016|archive-date=31 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531015008/http://www.retoxmagazine.com/lfw-ziad-ghanem-aw11-show.html|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਲਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਅਕਤੀ]] mhu74ls6nnfr6pxr2qrmv7c46e3nxyd 0 121519 842079 528472 2026-07-08T07:33:20Z Sonia Atwal 49604 842079 wikitext text/x-wiki {{Infobox professional wrestler|name=ਕਰਟ ਐਂਗਲ|birth_name=ਕਰਟ ਸਟੀਵਨ ਐਂਗਲ|children=6|alma_mater=ਕਲੈਰੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ|image=Kurt Angle 2005-08-21.jpg|caption=ਐਂਗਲ ਅਗਸਤ 2005 ਵਿਚ|height=6 ਫੁੱਟ 0 ਇੰਚ|birth_date={{birth date and age|1968|12|9|mf=y}}|birth_place=ਮਾਊਂਟ ਲੇਬਨਾਨ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ, ਯੂ.ਐੱਸ.|billed=|debut=ਅਗਸਤ 20, 1998|retired=ਅਪ੍ਰੈਲ 7, 2019}}'''ਕਰਟ ਸਟੀਵਨ ਐਂਗਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Kurt Steven Angle'''; ਜਨਮ 9 ਦਸੰਬਰ, 1968) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਅਦਾਕਾਰ]], ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕੀਨ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਵੇਲੇ [[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.]] ਨੇ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬੈਕਸਟੇਜ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="KurtAngleCanoe">{{Cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/Bios/angle.html|title=Kurt Angle|last=Milner|first=John|last2=Kamchen, Richard|website=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|access-date=September 20, 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fightful.com/wrestling/kurt-angle-reveals-he-signed-five-year-deal-wwe-taking-backstage-producer-role|title=Kurt Angle Reveals He Signed A Five-Year Deal With WWE, Taking On A Backstage Producer Role|date=April 30, 2019|website=Fightful.com|access-date=July 1, 2019}}</ref> ਕਲੈਰੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿਖੇ, ਐਂਗਲ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਜਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜੀਏਟ ਅਥਲੈਟਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਐਨਸੀਏਏ) ਡਵੀਜ਼ਨ ਆਈ ਹੈਵੀਵੇਟ ਰੈਸਲਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਐਂਗਲ ਨੇ 1995 ਵਰਲਡ ਰੈਸਲਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ 1996 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀ ਸਟਾਈਲ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਸ਼ੁਕੀਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ (ਜੂਨੀਅਰ ਨਾਗਰਿਕ, ਐਨਸੀਏਏ, ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ) ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref name="ISHOF">{{Cite web|url=http://www.ishof.net/#!bio-kurt-angle/cb8s|title=Kurt Angle|publisher=International Sports HOF|access-date=February 12, 2016}}</ref> 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਯੂ.ਐਸ.ਏ ਰੈਸਲਿੰਗ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸ਼ੂਟ ਪਹਿਲਵਾਨ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ 15 ਕਾਲਜ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="usawrestling">{{Cite web|url=http://www.wwe.com/shows/ecw/news/greatestever|title=Angle named Greatest Shoot Wrestler of All-Time|publisher=[[WWE]]|access-date=January 13, 2013}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਪੋਰਟਸ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਂਗਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 1996 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋ-ਕੁਸ਼ਤੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ 1998 ਵਿੱਚ ਵਰਲਡ ਰੈਸਲਿੰਗ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਹੁਣ ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.) ਨਾਲ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ ਉਸ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1999 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਐਫ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅਣਚਾਹੇ ਮੈਚਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਐਂਗਲ ਨੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇਨ-ਰਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ, 2000 ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰਕੌਨਟੀਨੈਂਟਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ। ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਰਿੰਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ 2000 ਕਿੰਗ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਐਫ. ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੀ। ਇਸਨੇ ਇੱਕ ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਐਫ. ਦੇ ਇੱਕ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਸਾਲ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਐਫ. / ਈ ਵਿਚਲੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਐਂਗਲ ਨੇ ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਐਫ. / ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ. ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਚਾਰ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਡਬਲਯੂ.ਸੀ.ਡਬਲਯੂ. ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ. ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦਸਵਾਂ ਟ੍ਰਿਪਲ ਕ੍ਰਾਊਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ (ਅਸਲ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਦੋਵਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ)।<ref>{{Cite web|url=http://www.wwe.com/inside/6-superstars-who-have-won-every-active-title-photos|title=6 Superstars who have won every active title: Photos|publisher=[[WWE]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404082614/http://www.wwe.com/inside/6-superstars-who-have-won-every-active-title-photos|archive-date=April 4, 2015|access-date=April 4, 2015}}</ref> 31 ਮਾਰਚ, 2017 ਨੂੰ ਐਂਗਲ ਨੂੰ ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ. ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2006 ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂ ਡਬਲਯੂ ਈ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਐਂਗਲ ਟੋਟਲ ਨਾਨਸਟੌਪ ਐਕਸ਼ਨ ਰੈਸਲਿੰਗ (ਹੁਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਛੇ ਵਾਰ ਟੀਐਨਏ ਵਰਲਡ ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਟੀਐਨਏ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਟ੍ਰਿਪਲ ਕਰਾਉਨ ਵਿਜੇਤਾ (ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਇਕੋ ਇੱਕ ਪਹਿਲਵਾਨ)। ਟੀਐਨਏ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਨਿਊ ਜਾਪਾਨ ਪ੍ਰੋ-ਰੈਸਲਿੰਗ (ਐਨਜੇਪੀਡਬਲਯੂ) ਅਤੇ ਇਨੋਕੀ ਜੀਨੋਮ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਆਈਜੀਐਫ) ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਈ ਡਬਲਯੂ ਜੀ ਪੀ ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। 2013 ਵਿੱਚ, ਐਂਗਲ ਨੂੰ ਟੀਐਨਏ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ: ਉਹ ਸਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਡਬਲਯੂ ਡਬਲਯੂ ਈ ਅਤੇ ਟੀਐਨਏ ਹਾਲ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੁਰਸ਼ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968]] mes6te6eddfh4w1ynqijcngz93ngu0t 0 122168 842082 840807 2026-07-08T07:51:52Z Sonia Atwal 49604 842082 wikitext text/x-wiki {{Infobox professional wrestler|image=USO Holiday Tour at Advisory Post Lightning 171224-D-PB383-051 (25427550568).jpg|caption=Fox in December 2017|birth_name=Victoria Elizabeth Crawford<ref name=owow>{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/bios/a/alicia-fox/|title=Alicia Fox|accessdate=April 17, 2018|publisher=Online World of Wrestling}}</ref>|birth_date={{birth date and age|1986|6|30}}<ref name=slam/>|birth_place=[[Ponte Vedra Beach, Florida]],<br>U.S.<ref name=owow/>|resides=[[Jacksonville, Florida|Jacksonville]], [[Florida]],<br>U.S.|names='''Alicia Fox'''<ref name=owow/><br>Tori<ref name=owow/><br>Victoria Crawford<ref name=owow/>|height={{height|ft=5|in=9}}<ref name=wwe/>|family=[[Christina Crawford (wrestler)|Christina Crawford]] (sister)|weight={{convert|119|lb|kg|abbr=on}}<ref name=owow/>|billed=Ponte Vedra Beach, Florida<ref name=wwe/> [[Long Island, New York]]|trainer=[[Ohio Valley Wrestling]]<ref name=owow/><br>[[Florida Championship Wrestling]]<ref name=owow/>|debut=July 1, 2006<ref name=owow/>|retired=}} '''ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਐਲਿਜ਼ਾਬੇਥ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ''' (ਜਨਮ 30 ਜੂਨ, 1986)<ref name="slam">{{Cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/Bios/fox_alicia.html|title=Alicia Fox|website=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|access-date=April 17, 2018|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 18, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418174408/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/Bios/fox_alicia.html|dead-url=yes}}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ, ਸਾਬਕਾ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ]] ਜੋ [[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਐ'''ਲੀਸੀਆ ਫੌਕਸ ਦੇ''' ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ 13 ਜੂਨ, 2008 ਨੂੰ ਐਲੀਸੀਆ ਫੌਕਸ ਨਾਮ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਯੋਜਨਾਕਾਰ ਦੀ ਚਾਲ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ''ਸਮੈਕਡਾਉਨ'' ਵਿਖੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="McNamara">{{Cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2008/06/14/5877586.html|title=Smackdown: Batista avoids being banished|last=McNamara, Andy|date=June 14, 2008|website=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|access-date=April 17, 2018}}</ref> ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਈਸੀਡਬਲਯੂ ਬ੍ਰਾਂਡ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਡੀਜੇ ਗੈਬਰੀਅਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ।<ref name="Bishop">{{Cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2008/11/18/7456451.html|title=ECW: Dancing to Survivor Series|last=Bishop, Matt|date=November 18, 2008|website=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|access-date=April 17, 2018}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਫੌਕਸ ਨੇ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦਿਵਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ,<ref name="PWTorchRaw081009">{{Cite web|url=https://www.pwtorch.com/artman2/publish/kellerstake/article_34323.shtml|title=Keller's WWE Raw report 8/10: Results, thoughts, observations, nitpicks, quotebook|last=Keller, Wade|authorlink=Wade Keller|date=August 10, 2009|publisher=Pro Wrestling Torch|access-date=April 17, 2018}}</ref><ref name="PWTorchRaw081009"/> ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਜੂਨ 2010 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ, ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਖਿਤਾਬ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤਾ,<ref name="Caldwell">{{Cite web|url=https://www.pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_42085.shtml|title=WWE News: Fatal Four-Way PPV News & Notes – three new champions, bonus matches, Vince McMahon appearance|last=Caldwell, James|date=June 20, 2010|publisher=Pro Wrestling Torch|access-date=April 17, 2018}}</ref> ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤਾ ਅਫਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕੀ ਦਿਵਸ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="Divas1">{{Cite web|url=http://www.wwe.com/inside/titlehistory/divas/14798866|title=History of the Divas Championship: Alicia Fox|date=June 20, 2010|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|access-date=June 21, 2010|archive-date=ਜਨਵਰੀ 19, 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6Dn2Ao255?url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/divas/14798866|dead-url=yes}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਈ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਲੜੀ ' ''ਕੁਲ ਦਿਵਸ'' ' ਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ! ਮੁੱਖ ਪਲੱਸਤਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref name="TD">{{Cite web|url=https://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_71912.shtml|title=WWE News: WWE & E! announce "Total Divas" details, number of episodes, male cast members|last=Caldwell, James|date=July 12, 2013|publisher=Pro Wrestling Torch|access-date=April 17, 2018}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਜੂਨ 1986 ਨੂੰ ਫਲੋਰਿਡਾ ਦੇ ਪੋਂਟੇ ਵੇਦਰਾ ਬੀਚ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ == === ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮਨੋਰੰਜਨ /ਡਬਲਯੂ ਡਬਲਯੂ ਈ === ==== ਓਹੀਓ ਵੈਲੀ ਰੈਸਲਿੰਗ (2006–2007) ==== 2006 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ [[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.|ਵਰਲਡ ਰੈਸਲਿੰਗ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ]] (ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ) ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਓਡਿਓ ਵੈਲੀ ਰੈਸਲਿੰਗ (ਓਵੀਡਬਲਯੂ), ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1 ਜੁਲਾਈ, 2006 ਨੂੰ ਸ਼ੈਲੀ ਮਾਰਟਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਓਡੀਬੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਅਸਲ ਨਾਮ ਹੇਠ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾਨ ਰੈਫਰੀ ਵਜੋਂ, ਡੈਬਿ . ਕੀਤਾ।<ref name="OVW06">{{Cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/ovw/_2006/|title=Ohio Valley Wrestling (2006)|publisher=Online World of Wrestling|access-date=April 17, 2018}}</ref> 6 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਇੱਕ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਮਹਿਲਾ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ, ਨਵੇਂ ਰਿੰਗ ਨਾਮ '''ਟੋਰੀ ਦੇ''' ਹੇਠ, ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਓਡੀਬੀ ਨੇ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ [[ਮਿਕੀ ਜੇਮਜ਼]], ਓਡੀਬੀ ਅਤੇ ਕੇਟੀ ਲੀਆ ਸਮੇਤ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਸਿੰਗਲਜ਼ ਅਤੇ ਟੈਗ ਟੀਮ ਦੋਵਾਂ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਕਾਇਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਏਲੀਯਾਹ ਬੁਰਕੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਚੇਤ ਦਿ ਜੇਟ ਵਿਰੁੱਧ ਮੈਚਾਂ ਲਈ ਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਗਿਆ। 18 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਟੈਪਿੰਗਜ਼ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਨਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਬੈਥ ਫੀਨਿਕਸ ਨੂੰ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਸੇਰੇਨਾ ਡੀਬ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਰ ਗਈ। ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, 20 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਇੱਕ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਹਾਊਸ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਗੌਂਟਲੇਟ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ। ਅਗਲੀ ਰਾਤ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਫਿਨਿਕਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ, ਜਿਸਨੇ ਅੱਠ ਔਰਤ ਅਲਮੀਨੇਸ਼ਨ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ। ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਦੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਦੁਆਰਾ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਫੋਨੀਕਸ ਦੇ ਦੋ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ, ਨਿਰਵਿਘਨ ਸ਼ਾਸਨ ਵਜੋਂ ਚੈਂਪੀਅਨ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।<ref name="OVWwomens">{{Cite web|url=http://www.ovwtv.com/titles|title=OVW Women's Championship|publisher=[[Ohio Valley Wrestling]]|access-date=April 17, 2018|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417192420/http://www.ovwtv.com/titles|url-status=dead}}</ref> ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ 2007 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਫੀਨਿਕਸ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਈ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੀਨਿਕਸ ਨੇ ਓਡੀਬੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੂੰ ਲੀ ਜਾਂ ਡੀਬ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="OVW07">{{Cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/ovw/_2007/|title=Ohio Valley Wrestling (2007)|publisher=Online World of Wrestling|access-date=April 17, 2018}}</ref> ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ "ਮਿਸ ਓਵੀਡਬਲਯੂ" ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਓਡੀਬੀ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ। ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਮਰੀਸੇ ਓਏਲਲੇਟ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਝਗੜੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪਰੈਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਨਾ ਰੌਕਾ ਨਾਲ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅੰਤਮ ਰੂਪ 21 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਤਿੰਨ-ਪੱਖੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਓਡੀਬੀ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ। ==== ਫਲੋਰਿਡਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕੁਸ਼ਤੀ (2007–2008) ==== ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ 2 ਸਤੰਬਰ, 2007 ਨੂੰ ਡਬਲਿਊ.ਡਬਲਿਊ.ਈ. ਦੇ ਨਵੇਂ ਵਿਕਾਸ ਖੇਤਰ ਫਲੋਰੀਡਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਰੈਸਲਿੰਗ (FCW) ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਡੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="FCW07">{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/fcw/_2007/|title=Florida Championship Wrestling (2007)|publisher=Online World of Wrestling|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818202851/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/fcw/_2007|archive-date=August 18, 2017|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> ਉਸ ਦੀ FCW ਇਨ-ਰਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 25 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਨੈਟੀ ਨੀਡਹਾਰਟ ਨੇ ਇੱਕ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 'ਦ ਬੇਲਾ ਟਵਿੰਸ' (ਬ੍ਰਾਇਨਾ ਅਤੇ ਨਿਕੋਲ) ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।<ref name="FCW072" /> ਉਸ ਨੇ ਨੀਡਹਾਰਟ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹੋਏ, ਬੇਲਾ ਟਵਿਨਸ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬੇਲਾ ਟਵਿੰਸ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਅਤੇ ਨੀਡਹਾਰਟ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਅਤੇ 23 ਅਕਤੂਬਰ, ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਨਿਕੋਲ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਤੇ ਸ਼ੀਮਸ ਓ'ਸ਼ੌਨੇਸੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਇਨਾ ਅਤੇ ਕੋਫੀ ਕਿੰਗਸਟਨ ਨੇ ਹਰਾਇਆ। ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਟੌਮੀ ਟੇਲਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬ੍ਰਾਇਨਾ ਅਤੇ ਰੌਬਰਟ ਐਂਥਨੀ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਲੜਾਈ 2008 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਬੇਲਾਸ ਨੇ 8 ਜਨਵਰੀ, ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਅਤੇ ਮੈਰੀਸੇ ਓਏਲੇਟ ਨੂੰ ਅਤੇ 19 ਅਤੇ 29 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਅਤੇ ਨੀਡਹਾਰਟ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਮੈਚ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਬਕਾ ਟੈਗ ਟੀਮ ਸਾਥੀ, ਨੀਡਹਾਰਟ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੀਡਹਾਰਟ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਮੁਕਾਬਲਾ 5 ਫਰਵਰੀ, ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 23 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚ ਦੇ ਜੇਤੂ ਪੱਖ 'ਤੇ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ 26 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref name="FCW083" /> ਸਮੈਕਡਾਉਨ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਿੰਗ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਐਲਿਸੀਆ ਫੌਕਸ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਜੈਕ ਗੈਬਰੀਅਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮਾਈਕ ਕ੍ਰੂਏਲ ਅਤੇ ਵੇਸਲੇ ਹੋਲੀਡੇ ਅਤੇ ਗੇਬੇ ਟਫਟ ਅਤੇ ਮੇਲਿਨਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਿਸ਼ਰਤ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਬਰੀਅਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਿੰਗਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name="FCW082" /> ਫੌਕਸ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2008 ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ, 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ FCW ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਜੈਨੀ ਕੁਇਨ ਅਤੇ ਟਿਫਨੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਐਂਜੇਲਾ ਫੋਂਗ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ।<ref name="FCW08" /><ref name="FCW09">{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/fcw/_2009/|title=Florida Championship Wrestling (2009)|publisher=Online World of Wrestling|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327015834/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/fcw/_2009/|archive-date=March 27, 2009|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> == ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ == 2013 ਵਿੱਚ, ਫੌਕਸ ਨੇ ਲੈਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਜੱਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਕੱਪਕੇਕ ਵਾਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="CCWar">{{cite web|url=http://www.foodnetwork.com/shows/cupcake-wars/900-series/wwe-summerslam.html|title=WWE SummerSlam|publisher=[[Food Network]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109022256/http://www.foodnetwork.com/shows/cupcake-wars/900-series/wwe-summerslam.html|archive-date=January 9, 2017|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਫੌਕਸ ਅਤੇ ਦ ਮਿਜ਼ ਨੇ ਕਾਰਟੂਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਗੇਮ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫੌਕਸ ਨੇ WWE ਅਤੇ ਈ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਟੋਟਲ ਦਿਵਸ ਲਈ ਮਹਿਮਾਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="TD2">{{cite web|url=https://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_71912.shtml|title=WWE News: WWE & E! announce "Total Divas" details, number of episodes, male cast members|author=Caldwell, James|date=July 12, 2013|publisher=Pro Wrestling Torch|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919075806/https://www.pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_71912.shtml|archive-date=September 19, 2018|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਜੋ ਕਿ ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟ-ਸ਼ੋਅ ਯੂਟਿਊਬ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਤੇ ਰੇਨੀ ਯੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ, ਕੁੱਲ ਦਿਵਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ। ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤੀਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕਾਸਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ 2017 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।<ref name="TDmain">{{cite web|url=https://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_81352.shtml|title=WWE News: New cast members for "Total Divas," plus 2015 premiere date for next set of episodes|author=Caldwell, James|date=October 20, 2014|publisher=Pro Wrestling Torch|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418031653/https://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_81352.shtml|archive-date=April 18, 2018|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> ਫੌਕਸ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਸਿਫਾਈ ਸੀਰੀਜ਼ ਡੋਮਿਨੀਅਨ ਦੇ ਦੋ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਅਭਿਨੈ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Editor in Chief">{{cite web|url=http://www.diva-dirt.com/112492/alicia-fox-to-appear-on-this-thursdays-dominion/|title=Alicia Fox to Appear on This Thursday's 'Dominion'|author=Erin|date=July 6, 2015|publisher=Diva Dirt|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417105635/http://www.diva-dirt.com/112492/alicia-fox-to-appear-on-this-thursdays-dominion/|archive-date=April 17, 2018|access-date=April 17, 2018|quote=Alicia, who filmed her guest appearances earlier this year, will appear on the season two premiere this Thursday as well as the following week’s episode|url-status=live}}</ref> ਫੌਕਸ ਨੌਂ WWE ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ WWE ਸਮੈਕਡਾਉਨ ਬਨਾਮ ਰਾ 2011 ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ WWE '12 (DLC), WWE 13<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/thq/wwe-13/wwe-13-roster-revealed-live-summerslam-axxess-26046043|title='WWE '13' roster revealed at SummerSlam Axxess|author=Matthew Artus & Alex Giannini|date=August 18, 2012|publisher=[[WWE]].com|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002142256/http://www.wwe.com/inside/thq/wwe-13/wwe-13-roster-revealed-live-summerslam-axxess-26046043|archive-date=October 2, 2015|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref>, WWE 2K16<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/2k/wwe-2k16/wwe-2k16-roster-playable-characters-superstars-divas-27794108|title=Superstars and Divas featured on WWE 2K16 roster list|date=September 15, 2015|publisher=[[WWE]].com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150916095334/http://www.wwe.com/inside/2k/wwe-2k16/wwe-2k16-roster-playable-characters-superstars-divas-27794108|archive-date=September 16, 2015|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref>, WWE 2K17<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/section/wwe-2k17/article/wwe-2k17-roster-playable-characters-superstars|title=Superstars to be featured on WWE 2K17 roster|author=Matthew, Artus|date=June 27, 2016|publisher=[[WWE]].com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730014455/http://www.wwe.com/section/wwe-2k17/article/wwe-2k17-roster-playable-characters-superstars|archive-date=July 30, 2017|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref>, WWE 2K18, WWE 2K19<ref>{{cite web|url=https://www.gamesradar.com/wwe-2k19-roster|title=WWE 2K19 roster: every confirmed wrestler, plus 20+ rumoured new faces|last=Wilson|first=Ben|date=July 11, 2018|publisher=[[GamesRadar+]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717070646/https://www.gamesradar.com/wwe-2k19-roster/|archive-date=July 17, 2018|access-date=July 17, 2018|url-status=live}}</ref>, WWE 2K20 ਅਤੇ WWE 2K ਬੈਟਲਗ੍ਰਾਉਂਡਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਜੁਲਾਈ 2017 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਫੌਕਸ ਖਿਡੌਣੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਮੈਟਲ ਦੁਆਰਾ WWE ਫੈਸ਼ਨ ਗੁੱਡੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/mattel/gallery/wwe-superstars-fashion-doll-line-reveal-sdcc-photos#fid-40119850|title=First look: Mattel's WWE Superstars fashion doll line|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313203533/http://www.wwe.com/inside/mattel/gallery/wwe-superstars-fashion-doll-line-reveal-sdcc-photos#fid-40119850|archive-date=March 13, 2018|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ, WWE ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਟੀ-ਸ਼ਰਟਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਐਲਿਸੀਆ ਫੌਕਸ ਦੇ ਲਿਬਾਸ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.cagesideseats.com/2017/10/13/16472700/alicia-fox-finally-got-wwe-shirt-might-wish-she-hadnt-crazy-bad|title=Alicia Fox finally got a WWE shirt, but she might wish she hadn't|author=Sean Reuter|date=October 13, 2017|publisher=Cageside Seats|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112025316/https://www.cagesideseats.com/2017/10/13/16472700/alicia-fox-finally-got-wwe-shirt-might-wish-she-hadnt-crazy-bad|archive-date=November 12, 2020|access-date=January 14, 2021|url-status=live}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਟੈਂਪਾ ਬੇ ਬੁਕੇਨੀਅਰਜ਼ ਚੀਅਰਲੀਡਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.wrestleview.com/misc-news/15435-news-on-bruce-prichard-alicia-fox-sheamus-more/|title=News on Bruce Prichard, Alicia Fox, Sheamus, more|last=Gerweck, Steve|date=July 10, 2010|access-date=April 17, 2018|publisher=WrestleView}}</ref> ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਸੀ ਅਤੇ ਜਾਨ ਲੌਰੀਨਾਇਟਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਨਾਲ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਸੀ।<ref name="slam"/> 2010 ਤੋਂ 2012 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਟੂ ਬੇਨੇਟ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦੋਸਤ ਬਣੀ ਰਹੀ।<ref name="www.sportskeeda.com">{{cite news|url=https://www.sportskeeda.com/wwe/alicia-fox-talks-about-what-it-was-like-dating-wade-barrett-and-about-being-embarrassed-about-her-career|title=WWE News: Alicia Fox opens up about dating Wade Barrett and her career|last1=Ferns|first1=Alex|date=3 October 2017|work=www.sportskeeda.com|access-date=29 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118233540/https://www.sportskeeda.com/wwe/alicia-fox-talks-about-what-it-was-like-dating-wade-barrett-and-about-being-embarrassed-about-her-career|archive-date=November 18, 2018|language=en-us|url-status=live}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਲਿਲੀਅਨ ਗਾਰਸੀਆ ਦੇ ਪੋਡਕਾਸਟ, ਚੇਜ਼ਿੰਗ ਗਲੋਰੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅਲਕੋਹਲ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ-ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਕਾਰਨ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ।<ref name="www.sportskeeda.com2" /> ਨਵੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਖਾਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਵੀ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://twitter.com/AliciaFoxy/status/1062349794994204673/|title=@AliciaFoxy on Twitter|date=November 13, 2018|access-date=January 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029190013/https://api.twitter.com/1.1/jot/client_event.json|archive-date=October 29, 2021|url-status=live}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2019 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਰਾਬਬੰਦੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.prowrestlingsheet.com/alicia-fox-recovery-alcoholism-alcohol-sober/#.XdeTxpMza1t|title=Alicia Fox Addresses Recovery from Alcoholism, Says She's a Few Months Sober|date=November 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191121164603/https://www.prowrestlingsheet.com/alicia-fox-recovery-alcoholism-alcohol-sober/#.XdeTxpMza1t|archive-date=November 21, 2019|access-date=November 22, 2019|url-status=live}}</ref> ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਤਕ ਲਾਈਮਲਾਈਟ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਅਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਦ ਬੇਲਾਸ ਪੋਡਕਾਸਟ ਦੇ 15 ਜੁਲਾਈ, 2020 ਐਪੀਸੋਡ 'ਤੇ, ਬਰੀ ਬੇਲਾ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਹੁਣ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://podcasts.apple.com/us/podcast/evolution-special-with-charlotte-flair/id1451565442?i=1000484991699/|title=Evolution Special with Charlotte Flair|date=July 15, 2020}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਿਲਾ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Victoria Crawford}} * {{Professional wrestling profiles|cagematch=3585|wrestlingdata=3001|iwd=alicia-fox-3889|name=Alicia Fox}} * {{IMDb name|3046945|Victoria Crawford}} h8hwly25el7wn696o1o3cqowp2mf8uk 842083 842082 2026-07-08T07:54:14Z Sonia Atwal 49604 842083 wikitext text/x-wiki {{Infobox professional wrestler|image=USO Holiday Tour at Advisory Post Lightning 171224-D-PB383-051 (25427550568).jpg|caption=Fox in December 2017|birth_name=Victoria Elizabeth Crawford<ref name=owow>{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/bios/a/alicia-fox/|title=Alicia Fox|accessdate=April 17, 2018|publisher=Online World of Wrestling}}</ref>|birth_date={{birth date and age|1986|6|30}}<ref name=slam/>|birth_place=[[Ponte Vedra Beach, Florida]],<br>U.S.<ref name=owow/>|resides=[[Jacksonville, Florida|Jacksonville]], [[Florida]],<br>U.S.|names='''Alicia Fox'''<ref name=owow/><br>Tori<ref name=owow/><br>Victoria Crawford<ref name=owow/>|height={{height|ft=5|in=9}}<ref name=wwe/>|family=[[Christina Crawford (wrestler)|Christina Crawford]] (sister)|weight={{convert|119|lb|kg|abbr=on}}<ref name=owow/>|billed=Ponte Vedra Beach, Florida<ref name=wwe/> [[Long Island, New York]]|trainer=[[Ohio Valley Wrestling]]<ref name=owow/><br>[[Florida Championship Wrestling]]<ref name=owow/>|debut=July 1, 2006<ref name=owow/>|retired=}} '''ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਐਲਿਜ਼ਾਬੇਥ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ''' (ਜਨਮ 30 ਜੂਨ, 1986)<ref name="slam">{{Cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/Bios/fox_alicia.html|title=Alicia Fox|website=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|access-date=April 17, 2018|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 18, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418174408/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/Bios/fox_alicia.html|dead-url=yes}}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ, ਸਾਬਕਾ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ]] ਜੋ [[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਐ'''ਲੀਸੀਆ ਫੌਕਸ ਦੇ''' ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ 13 ਜੂਨ, 2008 ਨੂੰ ਐਲੀਸੀਆ ਫੌਕਸ ਨਾਮ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਯੋਜਨਾਕਾਰ ਦੀ ਚਾਲ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ''ਸਮੈਕਡਾਉਨ'' ਵਿਖੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="McNamara">{{Cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2008/06/14/5877586.html|title=Smackdown: Batista avoids being banished|last=McNamara, Andy|date=June 14, 2008|website=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|access-date=April 17, 2018}}</ref> ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਈਸੀਡਬਲਯੂ ਬ੍ਰਾਂਡ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਡੀਜੇ ਗੈਬਰੀਅਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ।<ref name="Bishop">{{Cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2008/11/18/7456451.html|title=ECW: Dancing to Survivor Series|last=Bishop, Matt|date=November 18, 2008|website=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|access-date=April 17, 2018}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਫੌਕਸ ਨੇ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦਿਵਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ,<ref name="PWTorchRaw081009">{{Cite web|url=https://www.pwtorch.com/artman2/publish/kellerstake/article_34323.shtml|title=Keller's WWE Raw report 8/10: Results, thoughts, observations, nitpicks, quotebook|last=Keller, Wade|authorlink=Wade Keller|date=August 10, 2009|publisher=Pro Wrestling Torch|access-date=April 17, 2018}}</ref><ref name="PWTorchRaw081009"/> ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਜੂਨ 2010 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ, ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਖਿਤਾਬ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤਾ,<ref name="Caldwell">{{Cite web|url=https://www.pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_42085.shtml|title=WWE News: Fatal Four-Way PPV News & Notes – three new champions, bonus matches, Vince McMahon appearance|last=Caldwell, James|date=June 20, 2010|publisher=Pro Wrestling Torch|access-date=April 17, 2018}}</ref> ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤਾ ਅਫਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕੀ ਦਿਵਸ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="Divas1">{{Cite web|url=http://www.wwe.com/inside/titlehistory/divas/14798866|title=History of the Divas Championship: Alicia Fox|date=June 20, 2010|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|access-date=June 21, 2010|archive-date=ਜਨਵਰੀ 19, 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6Dn2Ao255?url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/divas/14798866|dead-url=yes}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਈ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਲੜੀ '''ਕੁਲ ਦਿਵਸ'' ' ਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਮੁੱਖ ਪਲੱਸਤਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref name="TD">{{Cite web|url=https://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_71912.shtml|title=WWE News: WWE & E! announce "Total Divas" details, number of episodes, male cast members|last=Caldwell, James|date=July 12, 2013|publisher=Pro Wrestling Torch|access-date=April 17, 2018}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਜੂਨ, 1986 ਨੂੰ ਫਲੋਰਿਡਾ ਦੇ ਪੋਂਟੇ ਵੇਦਰਾ ਬੀਚ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ == === ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮਨੋਰੰਜਨ /ਡਬਲਯੂ ਡਬਲਯੂ ਈ === ==== ਓਹੀਓ ਵੈਲੀ ਰੈਸਲਿੰਗ (2006–2007) ==== 2006 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ [[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.|ਵਰਲਡ ਰੈਸਲਿੰਗ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ]] (ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ) ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਓਡਿਓ ਵੈਲੀ ਰੈਸਲਿੰਗ (ਓਵੀਡਬਲਯੂ), ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1 ਜੁਲਾਈ, 2006 ਨੂੰ ਸ਼ੈਲੀ ਮਾਰਟਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਓਡੀਬੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਅਸਲ ਨਾਮ ਹੇਠ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾਨ ਰੈਫਰੀ ਵਜੋਂ, ਡੈਬਿ ਕੀਤਾ।<ref name="OVW06">{{Cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/ovw/_2006/|title=Ohio Valley Wrestling (2006)|publisher=Online World of Wrestling|access-date=April 17, 2018}}</ref> 6 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਇੱਕ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਮਹਿਲਾ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ, ਨਵੇਂ ਰਿੰਗ ਨਾਮ '''ਟੋਰੀ ਦੇ''' ਹੇਠ, ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਓਡੀਬੀ ਨੇ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ [[ਮਿਕੀ ਜੇਮਜ਼]], ਓਡੀਬੀ ਅਤੇ ਕੇਟੀ ਲੀਆ ਸਮੇਤ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਸਿੰਗਲਜ਼ ਅਤੇ ਟੈਗ ਟੀਮ ਦੋਵਾਂ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਕਾਇਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਏਲੀਯਾਹ ਬੁਰਕੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਚੇਤ ਦਿ ਜੇਟ ਵਿਰੁੱਧ ਮੈਚਾਂ ਲਈ ਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਗਿਆ। 18 ਅਕਤੂਬਰ, ਨੂੰ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਟੈਪਿੰਗਜ਼ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਨਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਬੈਥ ਫੀਨਿਕਸ ਨੂੰ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਸੇਰੇਨਾ ਡੀਬ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਰ ਗਈ। ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, 20 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਇੱਕ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਹਾਊਸ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਗੌਂਟਲੇਟ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ। ਅਗਲੀ ਰਾਤ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਫਿਨਿਕਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ, ਜਿਸਨੇ ਅੱਠ ਔਰਤ ਅਲਮੀਨੇਸ਼ਨ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ। ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਦੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਦੁਆਰਾ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਫੋਨੀਕਸ ਦੇ ਦੋ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ, ਨਿਰਵਿਘਨ ਸ਼ਾਸਨ ਵਜੋਂ ਚੈਂਪੀਅਨ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।<ref name="OVWwomens">{{Cite web|url=http://www.ovwtv.com/titles|title=OVW Women's Championship|publisher=[[Ohio Valley Wrestling]]|access-date=April 17, 2018|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417192420/http://www.ovwtv.com/titles|url-status=dead}}</ref> ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ 2007 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਫੀਨਿਕਸ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਈ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੀਨਿਕਸ ਨੇ ਓਡੀਬੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੂੰ ਲੀ ਜਾਂ ਡੀਬ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="OVW07">{{Cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/ovw/_2007/|title=Ohio Valley Wrestling (2007)|publisher=Online World of Wrestling|access-date=April 17, 2018}}</ref> ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ "ਮਿਸ ਓਵੀਡਬਲਯੂ" ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਓਡੀਬੀ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ। ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਮਰੀਸੇ ਓਏਲਲੇਟ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਝਗੜੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪਰੈਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਨਾ ਰੌਕਾ ਨਾਲ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅੰਤਮ ਰੂਪ 21 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਤਿੰਨ-ਪੱਖੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਓਡੀਬੀ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ। ==== ਫਲੋਰਿਡਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕੁਸ਼ਤੀ (2007–2008) ==== ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ 2 ਸਤੰਬਰ, 2007 ਨੂੰ ਡਬਲਿਊ.ਡਬਲਿਊ.ਈ. ਦੇ ਨਵੇਂ ਵਿਕਾਸ ਖੇਤਰ ਫਲੋਰੀਡਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਰੈਸਲਿੰਗ (FCW) ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਡੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="FCW07">{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/fcw/_2007/|title=Florida Championship Wrestling (2007)|publisher=Online World of Wrestling|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818202851/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/fcw/_2007|archive-date=August 18, 2017|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> ਉਸ ਦੀ FCW ਇਨ-ਰਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 25 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਨੈਟੀ ਨੀਡਹਾਰਟ ਨੇ ਇੱਕ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 'ਦ ਬੇਲਾ ਟਵਿੰਸ' (ਬ੍ਰਾਇਨਾ ਅਤੇ ਨਿਕੋਲ) ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।<ref name="FCW072" /> ਉਸ ਨੇ ਨੀਡਹਾਰਟ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹੋਏ, ਬੇਲਾ ਟਵਿਨਸ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬੇਲਾ ਟਵਿੰਸ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਅਤੇ ਨੀਡਹਾਰਟ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਅਤੇ 23 ਅਕਤੂਬਰ, ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਨਿਕੋਲ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਤੇ ਸ਼ੀਮਸ ਓ'ਸ਼ੌਨੇਸੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਇਨਾ ਅਤੇ ਕੋਫੀ ਕਿੰਗਸਟਨ ਨੇ ਹਰਾਇਆ। ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਟੌਮੀ ਟੇਲਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬ੍ਰਾਇਨਾ ਅਤੇ ਰੌਬਰਟ ਐਂਥਨੀ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਲੜਾਈ 2008 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਬੇਲਾਸ ਨੇ 8 ਜਨਵਰੀ, ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਅਤੇ ਮੈਰੀਸੇ ਓਏਲੇਟ ਨੂੰ ਅਤੇ 19 ਅਤੇ 29 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਅਤੇ ਨੀਡਹਾਰਟ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਮੈਚ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਬਕਾ ਟੈਗ ਟੀਮ ਸਾਥੀ, ਨੀਡਹਾਰਟ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੀਡਹਾਰਟ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਮੁਕਾਬਲਾ 5 ਫਰਵਰੀ, ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 23 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚ ਦੇ ਜੇਤੂ ਪੱਖ 'ਤੇ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ 26 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref name="FCW083" /> ਸਮੈਕਡਾਉਨ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਿੰਗ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਐਲਿਸੀਆ ਫੌਕਸ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਜੈਕ ਗੈਬਰੀਅਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮਾਈਕ ਕ੍ਰੂਏਲ ਅਤੇ ਵੇਸਲੇ ਹੋਲੀਡੇ ਅਤੇ ਗੇਬੇ ਟਫਟ ਅਤੇ ਮੇਲਿਨਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਿਸ਼ਰਤ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਬਰੀਅਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਿੰਗਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name="FCW082" /> ਫੌਕਸ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2008 ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ, 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ FCW ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਜੈਨੀ ਕੁਇਨ ਅਤੇ ਟਿਫਨੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਐਂਜੇਲਾ ਫੋਂਗ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ।<ref name="FCW08" /><ref name="FCW09">{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/fcw/_2009/|title=Florida Championship Wrestling (2009)|publisher=Online World of Wrestling|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327015834/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/fcw/_2009/|archive-date=March 27, 2009|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> == ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ == 2013 ਵਿੱਚ, ਫੌਕਸ ਨੇ ਲੈਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਜੱਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਕੱਪਕੇਕ ਵਾਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="CCWar">{{cite web|url=http://www.foodnetwork.com/shows/cupcake-wars/900-series/wwe-summerslam.html|title=WWE SummerSlam|publisher=[[Food Network]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109022256/http://www.foodnetwork.com/shows/cupcake-wars/900-series/wwe-summerslam.html|archive-date=January 9, 2017|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਫੌਕਸ ਅਤੇ ਦ ਮਿਜ਼ ਨੇ ਕਾਰਟੂਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਗੇਮ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫੌਕਸ ਨੇ WWE ਅਤੇ ਈ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਟੋਟਲ ਦਿਵਸ ਲਈ ਮਹਿਮਾਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="TD2">{{cite web|url=https://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_71912.shtml|title=WWE News: WWE & E! announce "Total Divas" details, number of episodes, male cast members|author=Caldwell, James|date=July 12, 2013|publisher=Pro Wrestling Torch|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919075806/https://www.pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_71912.shtml|archive-date=September 19, 2018|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਜੋ ਕਿ ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟ-ਸ਼ੋਅ ਯੂਟਿਊਬ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਤੇ ਰੇਨੀ ਯੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ, ਕੁੱਲ ਦਿਵਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ। ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤੀਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕਾਸਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਜਨਵਰੀ, 2015 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ 2017 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।<ref name="TDmain">{{cite web|url=https://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_81352.shtml|title=WWE News: New cast members for "Total Divas," plus 2015 premiere date for next set of episodes|author=Caldwell, James|date=October 20, 2014|publisher=Pro Wrestling Torch|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418031653/https://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_81352.shtml|archive-date=April 18, 2018|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> ਫੌਕਸ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਸਿਫਾਈ ਸੀਰੀਜ਼ ਡੋਮਿਨੀਅਨ ਦੇ ਦੋ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਅਭਿਨੈ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Editor in Chief">{{cite web|url=http://www.diva-dirt.com/112492/alicia-fox-to-appear-on-this-thursdays-dominion/|title=Alicia Fox to Appear on This Thursday's 'Dominion'|author=Erin|date=July 6, 2015|publisher=Diva Dirt|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417105635/http://www.diva-dirt.com/112492/alicia-fox-to-appear-on-this-thursdays-dominion/|archive-date=April 17, 2018|access-date=April 17, 2018|quote=Alicia, who filmed her guest appearances earlier this year, will appear on the season two premiere this Thursday as well as the following week’s episode|url-status=live}}</ref> ਫੌਕਸ ਨੌਂ WWE ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ WWE ਸਮੈਕਡਾਉਨ ਬਨਾਮ ਰਾ 2011 ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ WWE '12 (DLC), WWE 13<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/thq/wwe-13/wwe-13-roster-revealed-live-summerslam-axxess-26046043|title='WWE '13' roster revealed at SummerSlam Axxess|author=Matthew Artus & Alex Giannini|date=August 18, 2012|publisher=[[WWE]].com|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002142256/http://www.wwe.com/inside/thq/wwe-13/wwe-13-roster-revealed-live-summerslam-axxess-26046043|archive-date=October 2, 2015|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref>, WWE 2K16<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/2k/wwe-2k16/wwe-2k16-roster-playable-characters-superstars-divas-27794108|title=Superstars and Divas featured on WWE 2K16 roster list|date=September 15, 2015|publisher=[[WWE]].com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150916095334/http://www.wwe.com/inside/2k/wwe-2k16/wwe-2k16-roster-playable-characters-superstars-divas-27794108|archive-date=September 16, 2015|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref>, WWE 2K17<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/section/wwe-2k17/article/wwe-2k17-roster-playable-characters-superstars|title=Superstars to be featured on WWE 2K17 roster|author=Matthew, Artus|date=June 27, 2016|publisher=[[WWE]].com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730014455/http://www.wwe.com/section/wwe-2k17/article/wwe-2k17-roster-playable-characters-superstars|archive-date=July 30, 2017|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref>, WWE 2K18, WWE 2K19<ref>{{cite web|url=https://www.gamesradar.com/wwe-2k19-roster|title=WWE 2K19 roster: every confirmed wrestler, plus 20+ rumoured new faces|last=Wilson|first=Ben|date=July 11, 2018|publisher=[[GamesRadar+]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717070646/https://www.gamesradar.com/wwe-2k19-roster/|archive-date=July 17, 2018|access-date=July 17, 2018|url-status=live}}</ref>, WWE 2K20 ਅਤੇ WWE 2K ਬੈਟਲਗ੍ਰਾਉਂਡਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਜੁਲਾਈ 2017 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਫੌਕਸ ਖਿਡੌਣੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਮੈਟਲ ਦੁਆਰਾ WWE ਫੈਸ਼ਨ ਗੁੱਡੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/mattel/gallery/wwe-superstars-fashion-doll-line-reveal-sdcc-photos#fid-40119850|title=First look: Mattel's WWE Superstars fashion doll line|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313203533/http://www.wwe.com/inside/mattel/gallery/wwe-superstars-fashion-doll-line-reveal-sdcc-photos#fid-40119850|archive-date=March 13, 2018|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ, WWE ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਟੀ-ਸ਼ਰਟਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਐਲਿਸੀਆ ਫੌਕਸ ਦੇ ਲਿਬਾਸ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.cagesideseats.com/2017/10/13/16472700/alicia-fox-finally-got-wwe-shirt-might-wish-she-hadnt-crazy-bad|title=Alicia Fox finally got a WWE shirt, but she might wish she hadn't|author=Sean Reuter|date=October 13, 2017|publisher=Cageside Seats|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112025316/https://www.cagesideseats.com/2017/10/13/16472700/alicia-fox-finally-got-wwe-shirt-might-wish-she-hadnt-crazy-bad|archive-date=November 12, 2020|access-date=January 14, 2021|url-status=live}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਟੈਂਪਾ ਬੇ ਬੁਕੇਨੀਅਰਜ਼ ਚੀਅਰਲੀਡਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.wrestleview.com/misc-news/15435-news-on-bruce-prichard-alicia-fox-sheamus-more/|title=News on Bruce Prichard, Alicia Fox, Sheamus, more|last=Gerweck, Steve|date=July 10, 2010|access-date=April 17, 2018|publisher=WrestleView}}</ref> ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਸੀ ਅਤੇ ਜਾਨ ਲੌਰੀਨਾਇਟਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਨਾਲ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਸੀ।<ref name="slam"/> 2010 ਤੋਂ 2012 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਟੂ ਬੇਨੇਟ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦੋਸਤ ਬਣੀ ਰਹੀ।<ref name="www.sportskeeda.com">{{cite news|url=https://www.sportskeeda.com/wwe/alicia-fox-talks-about-what-it-was-like-dating-wade-barrett-and-about-being-embarrassed-about-her-career|title=WWE News: Alicia Fox opens up about dating Wade Barrett and her career|last1=Ferns|first1=Alex|date=3 October 2017|work=www.sportskeeda.com|access-date=29 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118233540/https://www.sportskeeda.com/wwe/alicia-fox-talks-about-what-it-was-like-dating-wade-barrett-and-about-being-embarrassed-about-her-career|archive-date=November 18, 2018|language=en-us|url-status=live}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਲਿਲੀਅਨ ਗਾਰਸੀਆ ਦੇ ਪੋਡਕਾਸਟ, ਚੇਜ਼ਿੰਗ ਗਲੋਰੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅਲਕੋਹਲ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ-ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਕਾਰਨ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ।<ref name="www.sportskeeda.com2" /> ਨਵੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਖਾਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਵੀ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://twitter.com/AliciaFoxy/status/1062349794994204673/|title=@AliciaFoxy on Twitter|date=November 13, 2018|access-date=January 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029190013/https://api.twitter.com/1.1/jot/client_event.json|archive-date=October 29, 2021|url-status=live}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2019 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਰਾਬਬੰਦੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.prowrestlingsheet.com/alicia-fox-recovery-alcoholism-alcohol-sober/#.XdeTxpMza1t|title=Alicia Fox Addresses Recovery from Alcoholism, Says She's a Few Months Sober|date=November 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191121164603/https://www.prowrestlingsheet.com/alicia-fox-recovery-alcoholism-alcohol-sober/#.XdeTxpMza1t|archive-date=November 21, 2019|access-date=November 22, 2019|url-status=live}}</ref> ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਤਕ ਲਾਈਮਲਾਈਟ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਅਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਦ ਬੇਲਾਸ ਪੋਡਕਾਸਟ ਦੇ 15 ਜੁਲਾਈ, 2020 ਐਪੀਸੋਡ 'ਤੇ, ਬਰੀ ਬੇਲਾ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਹੁਣ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://podcasts.apple.com/us/podcast/evolution-special-with-charlotte-flair/id1451565442?i=1000484991699/|title=Evolution Special with Charlotte Flair|date=July 15, 2020}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਿਲਾ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Victoria Crawford}} * {{Professional wrestling profiles|cagematch=3585|wrestlingdata=3001|iwd=alicia-fox-3889|name=Alicia Fox}} * {{IMDb name|3046945|Victoria Crawford}} p66g3c0t4t3zsqfmaa5005euscswj6f 0 122546 842062 778629 2026-07-07T19:26:12Z ~2026-38655-92 61001 /* */ 842062 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | motto = ਖੋਜੋ. ਸਿੱਖੋ. ਸਮਰੱਥ ਬਣੋ. (Discover. Learn. Empower.) | established = {{start date and age|2012|7|10|df=yes}} | type = [[ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ]] [[ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | chancellor = [[ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]] {{citation needed|date=ਜੂਨ 2022}} | vice_chancellor = ਡਾ. ਰਵੀਰਾਜਾ ਐਨ. ਸੀਤਾਰਾਮ | students = 30,000+ | undergrad = 20,000+ | postgrad = 2,000+ | doctoral = 300+ | address = ਐਨ.ਐਚ. 05 (NH05), ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ-ਲੁਧਿਆਣਾ ਹਾਈਵੇ | city = ਘੜੂੰਆਂ, [[ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਹਾਲੀ]] | state = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | country = [[ਭਾਰਤ]] | coordinates = {{coord|31|45|10.35|N|74|35|48.71|E|display=title,inline}} | campus_type = [[ਪੇਂਡੂ]] | accreditation = [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਐਂਡ ਐਕਰੀਡੀਟੇਸ਼ਨ ਕੌਂਸਲ|ਨੈਕ (NAAC)]] ਏ+ (A+) | affiliations = [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਯੂ.ਜੀ.ਸੀ. (UGC)]], ਏ.ਆਈ.ਯੂ. (AIU), ਏ.ਸੀ.ਯੂ. (ACU), ਆਈ.ਈ.ਟੀ. (IET) | campus_size = 250 ਏਕੜ (100 ਹੈਕਟੇਅਰ) | website = {{URL|cuchd.in}} | logo = | image = Chandigarh University Seal.png | image_upright = 0.5 | faculty = 100+ | colors = {{color box|Red}} {{color box|Black}} {{color box|White}} | sports_nickname = ਸੀਯੂਈਅਨਜ਼ (CUians) }} '''ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Chandigarh University;''' ਸੰਖੇਪ: '''CU''') ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ, ਜੋ [[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੁਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਘੜੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਹੈ, ਜੋ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2012 ਵਿੱਚ ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਕੁਲਪਤੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.cuchd.in/about/LeaderShip.php|title=Leadership and University Administration|website=www.cuchd.in|publisher=Chandigarh University|language=en|access-date=22 September 2019}}</ref> == ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਹਿ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ|ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ]], ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ, [[ਬੋਧ ਵਿਗਿਆਨ|ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਸਿੱਖਿਆ]], [[ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ]], [[ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ|ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ]], [[ਫਾਰਮੇਸੀ|ਫਾਰਮ ਸਾਇੰਸਜ਼]], [[ਜੀਵ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ|ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ]], [[ਉਸਾਰੀ ਕਲਾ|ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ]], [[ਕਾਮਰਸ|ਵਣਜ]], [[ਨਿਆਂਸ਼ਾਸ਼ਤਰ|ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਐਨ]], [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਮੀਡੀਆ ਅਧਿਐਨ]], ਲਿਬਰਲ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਬੇਸਿਕ ਸਾਇੰਸ<ref>{{Cite news|url=http://www.cuchd.in/academics/|title=Chandigarh University Academic Systems {{!}} Academic Framework|last=University|first=Chandigarh|access-date=2018-07-26|language=en-US}}</ref> ਸਮੇਤ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ, ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕੋਰਸਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕਤਾ ਫਲੈਕਸੀਬਲ ਚੁਆਇਸ ਬੇਸਡ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਐਫ.ਸੀ.ਬੀ.ਸੀ.ਐਸ.) ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਸਬੰਧਤ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲੇ ਇਲੈਕਟਿਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮੈਸਟਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.cuchd.in/academics/|title=Chandigarh University Academic Framework|website=www.cuchd.in|language=en|access-date=22 September 2019}}</ref> === ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ === ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀ.ਯੂ. ਨੂੰ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ]] (ਯੂਜੀਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.cuchd.in/recognitions-and-approvals/images/chandigarh_university_ugc_approval_letter.jpg|title=Status of Chandigarh University|date=22 April 2014|publisher=[[University Grants Commission (India)|University Grants Commission]]|access-date=22 September 2019}}</ref> ਸੀ.ਯੂ. ਵੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀਆਂ (ਆਈ.ਏ.ਯੂ.)<ref>{{Cite web|url=https://www.iau-aiu.net/List-of-IAU-members|title=List of IAU members|website=www.iau-aiu.net|publisher=[[International Association of Universities]]|access-date=22 September 2019}}</ref> ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀਆਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਏ.ਸੀ.ਯੂ.) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.acu.ac.uk/membership/acu-members/asia|title=ACU Members - Asia|website=www.acu.ac.uk|publisher=[[Association of Commonwealth Universities]]|access-date=22 September 2019|archive-date=16 ਜਨਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190116100430/https://www.acu.ac.uk/membership/acu-members/asia|url-status=dead}}</ref> ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਟੈਕਨੀਕਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ (ਏਆਈਸੀਟੀਈ),<ref>{{Cite web|url=http://www.cuchd.in/recognitions-and-approvals/images/chandigarh_university_aicte_approval_letter.jpg|title=Extension of approval for the academic year 2017-2018|date=30 March 2017|publisher=[[All India Council for Technical Education]]|access-date=22 September 2019}}</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਹੋਟਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਐਂਡ ਕੈਟਰਿੰਗ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ (ਐਨਸੀਐਚਐਮਸੀਟੀ),<ref>{{Cite web|url=http://www.cuchd.in/recognitions-and-approvals/images/national-council-for-hotel-management-and-catering-technology_approval_letter.jpg|title=National Council for Hotel Management and Catering Technology approval|date=7 May 2018|publisher=[[National Council for Hotel Management and Catering Technology]]|access-date=22 September 2019}}</ref> ਬਾਰ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਬੀਸੀਆਈ),<ref>{{Cite web|url=http://www.cuchd.in/recognitions-and-approvals/images/Bar-Council-of-India-law-approval.jpg|title=Extension of provisional temporary approval of affiliation for the academic year 2017-2018|date=17 August 2017|publisher=[[Bar Council of India]]|access-date=22 September 2019}}</ref> ਫਾਰਮੇਸੀ ਕਾਉਂਸਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਪੀ.ਸੀ.ਆਈ.),<ref>{{Cite web|url=http://www.cuchd.in/recognitions-and-approvals/images/chandigarh_university_pharmacy_approval_letter.jpg|title=No Objection for starting Pharmacy courses at Chandigarh University|date=29 August 2013|publisher=[[Pharmacy Council of India]]|access-date=22 September 2019}}</ref> ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ (ਸੀਓਏ)<ref>{{Cite web|url=http://www.cuchd.in/recognitions-and-approvals/images/coa.jpg|title=Extension of Approval|date=7 May 2016|publisher=[[Council of Architecture]]|access-date=22 September 2019}}</ref> ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਟੀਚਰ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ (ਐਨਸੀਟੀਈ) ਦੁਆਰਾ ਕੁਝ ਕੋਰਸਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.cuchd.in/recognitions-and-approvals/images/ncte-approval.jpg|title=Recognition order|date=2 May 2016|publisher=[[National Council for Teacher Education]]|access-date=22 September 2019}}</ref> === ਦਰਜਾਬੰਦੀ === ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨਲ ਰੈਂਕਿੰਗ ਫਰੇਮਵਰਕ ਵੱਲੋਂ ਸੀ.ਯੂ. ਨੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿਚ 117ਵਾਂ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਵਿਚ 64ਵਾਂ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। == ਸੰਸਥਾਵਾਂ == ਸੀਯੂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:<ref>{{Cite web|url=http://www.cuchd.in/academics/institutes.php|title=Institutes|access-date=22 September 2019}}</ref> * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ * ਵਪਾਰ ਸਕੂਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ * ਕੰਪਿਊਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ * ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ * ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ * ਲਿਬਰਲ ਆਰਟਸ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟਸ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ * ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ * ਲੀਗਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ * ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ * ਮੀਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮੀਡੀਆ ਸਟੱਡੀਜ਼ * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਸਾਇੰਸ * ਉੱਚਤਮ * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਤੰਤੂ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਪਲਾਈਡ ਹੈਲਥ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਐਂਡ ਹੋਸਪਿਟੈਲਿਟੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ == ਕੈਂਪਸ == ਸੀ.ਯੂ. ਦਾ ਕੈਂਪਸ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ-ਲੁਧਿਆਣਾ ਹਾਈਵੇ (ਐਨਐਚ -95) 'ਤੇ ਪਿੰਡ ਘੜੂਆਂ ਵਿਖੇ ਸਥਿੱਤ ਹੈ। ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ 18 ਅਕਾਦਮਿਕ ਬਲਾਕ, 6 ਲੜਕੀਆਂ ਅਤੇ 14 ਲੜਕੇ ਹੋਸਟਲ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਫੂਡ ਕੋਰਟ, ਬੈਂਕ, ਮੁਫਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ, ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗੀ ਸਟੋਰ ਹਨ। ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਬਾਕਸਿੰਗ ਕੋਰਟ, ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਕੋਰਟ, ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਕੋਰਟ, ਕੁਸ਼ਤੀ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਜਿਮਨੇਜ਼ੀਅਮ ਵੀ ਹਨ। == ਪੜਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕੰਮ == ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਸਾਲ ਭਰ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿਚ ਸੀਯੂਫੇਸਟ, ਅਭਿਵਕੱਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ ਅਤੇ ਸੀ.ਯੂ. ਰਿਦਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਕਥਾ ਉਤਸਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੀ.ਯੂ. ਵੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰ (ਐਨ.ਸੀ.ਸੀ.) [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੇਵਾ ਯੋਜਨਾ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਰਵਿਸ ਸਕੀਮ]] (ਐਨ.ਐਸ.ਐਸ.) ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ (ਆਈ.ਐਸ.ਆਰ.) ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *[http://www.cuchd.in/ ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ]] kugn9sz3338shj5tt977vh71676ftxr 0 124362 842087 506417 2026-07-08T10:07:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842087 wikitext text/x-wiki '''ਸਰ ਰੌਬਰਟ ਜਿਓਫਰੀ ਐਡਵਰਡਸ''' (27 ਸਤੰਬਰ 1925 - 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013) ਇੱਕ [[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦਵਾਈ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਨ-ਵਿਟਰੋ ਫਰਟੀਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਆਈ.ਵੀ.ਐਫ.) ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਇਨੀਅਰ (ਮੋਢੀ) ਸੀ। ਸਰਜਨ ਪੈਟਰਿਕ ਸਟੈਪਟੀ ਅਤੇ ਨਰਸ ਜੀਨ ਪੁਰਡੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਐਡਵਰਡਸ ਨੇ ਆਈਵੀਐਫ ਦੁਆਰਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ 25 ਜੁਲਾਈ 1978 ਨੂੰ ਲੂਈਸ ਬ੍ਰਾਊਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਂਝ ਰੋਗੀਆਂ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਆਈਵੀਐਫ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਐਡਵਰਡਜ਼ 1986 ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਨ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ "ਇਨ ਵਿਟ੍ਰੋ ਫਰਟੀਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ" ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ [[ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਐਡਵਰਡਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਯਾਰਕਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਬਟਲੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮਾਨਚੈਸਟਰ ਵਿਚ ਵਿਟਵਰਥ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਖੇ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਸੈਂਟਰਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਮੀ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਬਾਂਗੋਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਇਕ ਆਮ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://sla-divisions.typepad.com/dbio/2010/10/robert-g-edwards-2010-nobel-prize-winner-in-physiology-or-medicine.html|title=SLA Biomedical & Life Sciences Division Blog: Robert G. Edwards : 2010 Nobel Prize Winner in Physiology or Medicine|date=7 October 2010|publisher=Sla-divisions.typepad.com|access-date=14 April 2013|archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105001254/http://sla-divisions.typepad.com/dbio/2010/10/robert-g-edwards-2010-nobel-prize-winner-in-physiology-or-medicine.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://healthzone24x7.blogspot.com/2011/05/robert-g-edwards-great-physiologist-to.html|title=Health Zone 24x7 – Health – Fitness – Medicine – Medical|publisher=Healthzone24x7.blogspot.com|access-date=14 April 2013}}</ref> ਉਸਨੇ ਐਡੀਨਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਐਨੀਮਲ ਜੇਨੇਟਿਕਸ ਐਂਡ ਐਂਬ੍ਰਿਓਲੌਜੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ 1955 ਵਿੱਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਖੋਜ == [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਤਕਨਾਲੋਜੀ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ]] ਵਿਖੇ ਪੋਸਟ-ਡਾਕਟੋਰਲ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਿਲ ਮਿੱਲ ਵਿਖੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਟਾਫ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਗਲਾਸਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ, 1963 ਵਿਚ ਉਹ [[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ]] ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਫਿਜ਼ੀਓਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਚਰਚਿਲ ਕਾਲਜ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ 1969 ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਪਾਠਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/medicine-obituaries/9984988/Professor-Sir-Robert-Edwards.html|title=Professor Sir Robert Edwards|date=10 April 2013|website=The Daily Telegraph|access-date=14 April 2013}}</ref> === ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਅਵਾਰਡ === ਐਡਵਰਡਸ ਨੂੰ ਕਈ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ: ਐਡਵਰਡਜ਼ ਨੂੰ 1984 ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਐਫਆਰਐਸ) ਦੇ ਇੱਕ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1994 ਵਿੱਚ, ਡਾਕਟਰ ਆਨੋਰਿਸ ਕੌਸਾ, ਵੈਲੇਨਸੀਆ (ਸਪੇਨ) ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ। 2001 ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ ਲਾਸਕਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਐਲਬਰਟ ਲਸਕਰ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮੈਡੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ "ਇਨ ਵਿਟ੍ਰੋ ਫਰਟੀਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ, ਇਕ ਤਕਨੀਕੀ ਆਗੂ ਜਿਸਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬਾਂਝਪਨ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ।" 2007 ਵਿਚ, ਉਹ ਡੇਲੀ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਦੀ 100 ਮਹਾਨ ਜੀਵਿਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ 26 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ। 2007 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਹਡਰਸਫੀਲਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 4 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਨੂੰ, ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਐਡਵਰਡਜ਼ ਨੂੰ ਇਨ-ਵਿਟ੍ਰੋ ਗਰੱਭਧਾਰਣ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਫਿਜ਼ੀਓਲਾਜੀ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਚ 2010 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ੍ਟਾਕਹੋਲ੍ਮ ਦੇ ਕੈਰੋਲਿੰਸਕਾ ਇੰਸਟੀਚਿtਟ ਵਿਖੇ ਨੋਬਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ, ਗੌਰਾਨ ਕੇ. ਹੈਨਸਨ ਨੇ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਆਈਵੀਐਫ ਲੂਈਸ ਬ੍ਰਾ .ਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਨੇ ਅਵਾਰਡ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਖ਼ਬਰ" ਦੱਸਿਆ। ਵੈਟੀਕਨ ਦੇ ਇਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ “ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ” ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਈਮਨ ਫਿਸ਼ਲ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ "ਦਸੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ, ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬੌਬ ਦੀ ਗੈਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਪੈਥੋ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਇਹ ਅਨਮੋਲ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ ​​ਗਏ ਸਨ, <nowiki>''</nowiki> ਇਸ ਸਾਲ ਫਿਜ਼ੀਓਲੌਜੀ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਮੈਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਐਡਵਰਡਜ਼ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ' ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਾਥੀ, ਡਾ. ਰੂਥ ਫਾਊਲਰ ਐਡਵਰਡਜ਼, ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ।<nowiki>''</nowiki> ਐਡਵਰਡਜ਼ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ 2011 ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਆਨਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਈਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਡਵਰਡਜ਼ ਨੇ 2012 ਵਿਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ II ਦੀ ਹੀਰੇ ਦੀ ਜੁਬਲੀ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ 4 ਦੀ ਲੜੀ 'ਦਿ ਨਿਊ ਅਲੀਜ਼ਾਬੇਥਨਜ਼' ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। 7 ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੈਨਲ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ II ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।" == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਐਡਵਰਡਜ਼ ਨੇ ਰੂਥ ਫਾਊਲਰ ਐਡਵਰਡਜ਼ (1930–2013) ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, 1908 ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਅਰਨਸਟ ਰਦਰਫ਼ੋਰਡ|ਅਰਨੇਸਟ ਰਦਰਫ਼ਰਡ ਦੀ]] ਪੋਤੀ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਾਲਫ਼ ਫਾਉਲਰ ਦੀ ਧੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.freebmd.org.uk/cgi/information.pl?cite=1aHdsFAmlsstu3IJeOO%2Bjg&scan=1|title=Index entry|website=FreeBMD|publisher=ONS|access-date=12 April 2013}}</ref> ਇਸ ਜੋੜੀ ਦੀਆਂ 5 ਧੀਆਂ ਅਤੇ 12 ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਸਨ।<ref name="kolataobit">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/04/11/us/robert-g-edwards-nobel-winner-for-in-vitro-fertilization-dies-at-87.html|title=Robert G. Edwards Dies at 87; Changed Rules of Conception With First 'Test Tube Baby'|last=Kolata|first=Gina|date=10 April 2013|work=[[The New York Times]]|access-date=13 April 2013|author-link=Gina Kolata}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1925]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਲੋਕ]] ip1b3kw5iva5434t7uw3ojl8voj9pk8 0 124680 842060 841503 2026-07-07T17:56:05Z ~2026-38536-06 60998 /* */ add information 842060 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=ਜੂਨ 2025}} {{Infobox writer | name = ਬਰਾੜ ਜੈਸੀ | image = | image_size = | caption = 2023 ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਸਨਮਾਨ ਸਮੇਂ | birth_place = [[ਮੱਲਕੇ]], [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] | death_date = | death_place = | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] | education = ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ <small>(ਗੁਰੂਕੁਲ ਕਾਲਜ ਕੋਟਕਪੂਰਾ)</small><br> ਐਮ.ਫਿਲ, ਪੀ .ਐਚ . ਡੀ <small>([[ਗੁਰੂ ਕਾਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] , ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ) </small> | alma_mater = | period = | genre = [[ਕਵਿਤਾ]], [[ਕਹਾਣੀ]], [[ਗੀਤ]] | occupation = [[ਕਵਿੱਤਰੀ]], [[ਲੇਖਿਕਾ]] | subject = | movement = | notableworks = ਮੈਂ ਸਾਊ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਘੜੇ ਚ ਦੱਬੀ ਇੱਜ਼ਤ , ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਕੀਕਣ ਆਖਾਂ ਮੈਂ ਔਰਤ, ਟੁੱਟੀਆਂ ਤਕਦੀਰਾਂ, ਕੁੜੀਓ ਹਾਰਿਓ ਨਾ , ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ | spouse = | relatives = ਪਿਤਾ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ , ਮਾਤਾ ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ | awards = ਵੋਮੈਨ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਐਵਾਰਡ, ਬੀਬੀ ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਸੰਪੂਰਨ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਯੁਵਾ ਸਾਹਿਤ ਨੌਮੀਨੇਸ਼ਨ | website = https://www.brarjessy.com }} '''ਬਰਾੜ ਜੈਸੀ''' (ਜਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਰਾੜ) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਕਵੀ|ਕਵਿੱਤਰੀ]] ਤੇ [[ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] ਹੈ।<ref>https://www.goodreads.com/author/show/20489564.Brar_Jessy</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਬਰਾੜ ਜੈਸੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਅਮਰਜੀਤ ਕੌਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ [[ਮੱਲਕੇ]], ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਜੂਨ 2025}} == ਛੋਟੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ == {{Unreferenced section|date=ਜੂਨ 2025}} * ''2020 - ਛੋਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਮਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤ''' *''2020 - ਛੋਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸੈਕੰਡ ਹੈਡ ਗਰਲ''' *''2020 - ਛੋਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਅਨਪੜ੍ਹ''' *''2022 - ਛੋਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਅਣਚਾਹਿਆ ਰਿਸ਼ਤਾ’'' *''2022 - ਛੋਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਵੰਡ’'' *''2023 - ਛੋਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਬਾਈ’'' ==ਸਿੱਖਿਆ == ਬਰਾੜ ਜੈਸੀ (ਡਾ. ਜਸਵਿੰਦਰ ਕੌਰ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜੀ.ਐਨ.ਮਿਸ਼ਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਮੱਲਕੇ, [[ਮੋਗਾ]] ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਬੀ.ਏ. ਅਤੇ ਪੀਂ ਜੀ ਡੀ ਸੀ ਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਗਰਲਜ਼ ਕਾਲਜ, ਸੁਖਾਨੰਦ, ਮੋਗਾ ਤੋਂ ਅਤੇ ਐਮ.ਐਸ.ਸੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਸ ਗੁਰੂਕੁਲ ਕਾਲਜ, [[ਕੋਟਕਪੂਰਾ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਿੰਗ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਗੁਰੂਕੁਲ ਕਾਲਜ , ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੈਸੀ ਨੇ ਐਮ.ਫ਼ਿਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਸ [[ਗੁਰੂ ਕਾਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ]], [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜੈਸੀ ਗੁਰੂਕਾਸ਼ੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ, ਬਠਿੰਡਾ ਤੋਂ [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.|ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.]] ਦਾ ਖ਼ੋਜ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=ਜੂਨ 2025}} ==ਰਚਨਾਵਾਂ== {{Unreferenced section|date=ਜੂਨ 2025}} * ''ਸਵੀਨਾ ਯਾਂਦਾਂ ਦਾ ਸਰਮਾਇਆ (ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) - (2015)'' * ''ਮੈਂ ਸਾਊ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ (ਸੱਤਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ) - (2019)'' * ''ਬੀਜ਼ ਬਿਰਖ (ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) - (2019)'' * ''ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬੋਲ (ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹ) - (2021)'' * ''ਘੜ੍ਹੇ ‘ਚ ਦੱਬੀ ਇੱਜ਼ਤ (ਚੀਥਾ ਐਡੀਸ਼ਨ)(ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) - (2022)'' * ''ਇੱਜ਼ਤਦਾਰ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ (ਤੀਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ) (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) - (2023)'' *''ਕੀਕਣ ਆਖਾਂ ਮੈਂ ਔਰਤ (ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ) (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) - (2024)'' *''ਟੁੱਟੀਆਂ ਤਕਦੀਰਾਂ (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) - (2024 )'' == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * {{facebook|brarjessy1}} * {{instagram|brar_jessy}} * {{twitter|BrarJessy}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] dzicq6ttsg74wbpdaewhhomropyscic 0 127622 842055 841686 2026-07-07T16:11:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842055 wikitext text/x-wiki ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਪ੍ਰਮੁੁੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੇ ਟੀਚੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|title=The Invention of World Religions|last=Masuzawa|first=Tomoko|year=2005|isbn=978-0226509891|location=Chicago [[University of Chicago Press]]}}</ref> ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਲਈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਲੇਖ ਦੇਖੋ: == ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:1883_religions_map.jpg|thumb|300x300px| ਦੁਨੀਆ ਦਾ 1883 ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ "ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ, ਬੋਧੀ, ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਫੈਟਿਸਿਸਟ" ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ]] ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ, ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸਮੂਹ ਹਨ| [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ]], ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਫ਼ਲਸਫ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅੰਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਕੋ ਸੱਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ. [[ਕੁਰਾਨ|ਇਸਲਾਮ]] ਵਿੱਚ ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ [[ਇਸਲਾਮ|ਹੈ]]: ਮੁਸਲਮਾਨ, ਪੁੁੁਸਤਕ ਦੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਮੂੂੂਰਤੀ ਪੂੂੂਜਕ| ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਵਿਰੋਧ ਸੀ: ਈਸਾਈ ਸਭਿਅਤਾ ਬਨਾਮ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤਬਦੀਲੀ ਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ਵਾਦ. 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ, "ਮਤੰਤਰ" ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਅਰਥ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਸੀ; ਝੂਠੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਜੌਨ ਤੋਂਲੈਂਂਡ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਜਰੇਨੁਸ ''ਜਾਂ ਜੀਵਿਸ਼, ਗ਼ੈਰ-ਯਹੂਦੀ, ਅਤੇ ਮਹੋਮੇਤਨ'' ''ਈਸਾਈ ਧਰਮ'' ਵਿੱਚ ਬੀਜਿਆ ਗਿਆ ਜੋੋ ਧਰਮ ਦੇ ''ਅੰਦਰ ਅਲੱਗ "ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ" ਜਾਂ "ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ"'' ਸੱਚੀ ਏਕਤਾਵਾਦ ਦੇੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਅਬਰਾਹਾਮੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਹਨ| [[ਡੈਨੀਅਲ ਡੈਫੋ]] ਨੇ ਮੂਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੁੁਝ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕੀਤਾਹੈ: “ਧਰਮ ਰੱਬ ਦੇ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪੂਜਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। “19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ 1780 ਤੋਂ 1810 ਦੇ ਵਿਚ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ: "ਧਰਮ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਧਿਆਤਮਕਤਾ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਬਣ ਗਈ, ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਈਸਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੂਜਾ ਦੋਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਿੱਚ "ਧਰਮ" ਦੇ ਬਹੁਵਚਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਅਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੀ| ਇਸ ਲਈ, ਹੈਨਾਹ ਐਡਮਜ਼ ਦੇ ਮੁੱੱਢਲੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ''ਐਨ ਅਲਫ਼ਾਬੇਟਿਕਲ ਕੋਮਪੇਂਡੀਅਮ ਆਫ਼ ਦੀ ਵੇਰੀਅਸ ਸੇਕਟ੍ਸ ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਏ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਆਫ਼ ਆਲ ਰਿਲਿਜਿਅਨਸ ਡੀਨਾਮਿਨੇਸ਼ਨ'' ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>2005 मसुजावा. 49-61 पीपी</ref> 1838 ਵਿਚ, ਈਸਾਈ ਧਰਮ, ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ, ਮੁਹੰਮਡਨ ਅਤੇ ਪੂਜਾਵਾਦ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਵੰਡਾਂ ''ਜੋਸ਼ੀਯਾਹ ਕੌਂਡਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਹੁਣ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਏਮਾਂਗ ਮੈਨਕਾਇੰਡ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ'' ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਧ ਗਈਆਂ. ਅਜੇ ਵੀ ਕੌੌਂਂਡਰ ਦਾ ਕੰਮ ਚਾਰੇ ਵੰਡੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱੱਠਿਆਂ ਕਰ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਪੱਛਮੀ ਚਿੱਤਰ ਨਾਲ ਕਾਾਫੀ ਮਿਲਦੀ-ਜੁੁੁਲਦੀ ਸੀ: ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਡੂੂੂਜ,ਯੋਜੀਦਿਸ,ਮੰੰਦੇਸ ਅਤੇ ਇਲਾਮੀਤੇ ਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਵ ਇੱਕ ਈਸ਼ਵਰਵਾਦ ਸਮੂਹ ਸੀ ਅਤੇ "ਏਸਾਈਤ ਅਤੇ Pantheism" ਵਰਗ ਦੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇੇ [[ਪਾਰਸੀ ਧਰਮ|Jhoroaestrynism]] ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ, "ਵੇਦ, ਪੁਰਾਨਸ,ਤੰਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ "ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ", [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੁੱਧ]] ਧਰਮ, [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]] ਧਰਮ, [[ਸਿੱਖੀ|ਸਿੱਖ ਧਰਮ]], ਚੀਨ ਅਤੇ ਜਪਾਨ ਦੇ ਲਾਮਾਵਾਦ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਅੰਧ-ਵਿਸਵਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ".<ref>2005 मसुजावा, 65-6</ref> 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ, ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ “ਮੂਰਤੀਆਂ” ਦੇ ਪੰਥਾਂ ਨੂੰ ਮਰੀ ਹੋਈ ਪਰੰਪਰਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ ਜੋ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ “ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਆਖਰੀ, ਪੂਰੇ ਸ਼ਬਦ” ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਸੀ. ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਤਜ਼ੁਰਬੇ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ 'ਕਾਢ' ਕੱਢੀ ਗਈ ਸੀ, ਈਸਾਈਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਟੱਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਚੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਨਵੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਨ|ਇਸ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ "ਸਥਾਪਿਤ" ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਈਸਾਈਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਸੀ|ਹਾਲਾਂਕਿ, 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦੀ ਜੰਗਲੀ ਆਦਿਵਾਸੀ ਜਾਤੀ ਨੂੰ "ਦਿ ਲੈਟਰ, ਡੈਚ ਕਿਲਥ" ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ|<ref>{{Cite journal|last=Daniels|first=L. K.|date=1976-01|title=Rapid in-office and in-vivo desensitization of an injection phobia utilizing hypnosis|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2005|journal=The American Journal of Clinical Hypnosis|volume=18|issue=3|pages=200–203|doi=10.1080/00029157.1976.10403798|issn=0002-9157|pmid=2005}}</ref> "ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ" ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੈਰ-ਇਸਾਈਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਈਸਾਈਆਂ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 1893 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਯੂਰਪੀਅਨ ਓਰੀਐਂਟਲਿਸਟ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ 1960 ਤਕ ਇਸ ਨੂੰ "ਗੈਰ-ਵਿਗਿਆਨਕ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਗਿਆਨ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵਿਦਵਾਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।ਫਿਰ ਵੀ, ਸੰਸਦ ਨੇ ਇਸ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਨਿਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੰਡ ਕੀਤੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਾਲੇ ਤਜ਼ਰਬੇਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨਗੇ:ਵਿਲਿਅਮ ਜੇਮਜ਼, ਡੀਟੀ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਅਤੇ ਐਲਨ ਵਾਟਸ ਵਰਗੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ।<ref /> ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਵਿਸੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਵਿਚਾਲੇ ਸਵੈਇੱਛੁਕ ਵਿਛੋੜੇ ਬਾਰੇ "ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਧਰਮ" ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਭਰੀ ਸੀ<ref>स्टीफन आर एल क्लार्क. [http://www.jstor.org/stable/20019386 "विश्व धर्मों और दुनिया आदेश"] . ''धार्मिक) अध्ययन'' 26.1 (1990.</ref> ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਨੇ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ “ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਧਰਮ” ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>योएल ई. तिश्कें. [http://www.jstor.org/stable/495028 "जातीय बनाम इंजील धर्म: दृष्टिकोण धर्म से परे शिक्षण विश्व"] . ''इतिहास'' 33.3 ''टीचर'' (2000).</ref> == ਪੱਛਮੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਕਰਨ == {{See|Comparative religion|Sociological classifications of religious movements}}ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਦੇਖੋ: comparative religion and sociological classifications of religious moments ਇਤਿਹਾਸਕ ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਧਰਮ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ| ਅਬਰਾਹਿਮਿਕ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਮੱਧ ਪੂਰਬ|ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ]], ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਅਤੇ।ਪੂਰਬੀ ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਮੂਹ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਧਰਮ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ| * ਅਬਰਾਹਿਮਿਕ ਧਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ, ਇਸਲਾਮ, ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਅਤੇ ਬਹਿ ਦੀ ਵੋਟ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ|।ਇਬਰਾਹੀਮ ਕੁਲਪਤੀ ਤੋਂ ਇਸ ਨਾਮ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਈਸ਼ਵਰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਅੱਜ, ਲਗਭਗ 3.4 ਅਰਬ ਲੋਕ ਇਸ ਅਬਰਾਹਿਮਿਕ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ| ਕਈਂਂ ਅਬਰਾਹਿਮਿਕ ਸੰਗਠਨ ਦੂਸਰੇ ਮਤਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ| * ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸੰਕਲਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ| ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ, ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ, ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ| * ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈਂ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਧਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਾਓ (ਚੀਨੀ ਵਿੱਚ) ਯਾ ਡੋ (ਜਾਪਾਨੀ ਜਾਂ ਕੋਰੀਅਨ), ਭਾਵ ਕਿ ਤਾਓਵਾਦ ਅਤੇ ਉਲਝਣਵਾਦ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। * ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 16 ਤੋਂ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਗੁਲਾਮ ਵਪਾਰ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ| * ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਨਸਲੀ ਧਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗਠਿਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੁਆਰਾ ਹਾਸ਼ੀਏ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਕੀ ਰਵਾਇਤੀ ਧਰਮ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਸ਼ਮਨਵਾਦ, ਮੂਲ ਨੇਟਿਵ ਅਮਰੀਕਨ ਧਰਮ, ਆਸਟ੍ਰੋਨੇਸੀਅਨ, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਚੀਨੀ ਲੋਕ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪੋਸਟਵਾਰ ਸ਼ਿੰਤੋ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਦੇ ਨਾਲ "ਪੂਜਾਵਾਦ". ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ| * ਈਰਾਨੀ) ਧਰਮ (ਓਵਰਲੈਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੇਠਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਨਹੀਂ) ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰਾਸਟ੍ਰਿਸਟਿਜ਼ਮ, ਯਜ਼ਦਾਨਵਾਦ ਆਹਲ ਏ ਹੱਕ ਅਤੇ ਗਨੋਸਟਿਸਿਜ਼ਮ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਰੰਪਰਾ (ਮੰਡੇਸਮ, ਮੈਨਿਕਸਮ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ| ਇਹ ਅਬਰਾਹਿਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਸੂਫੀ ਮੱਤ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਲਹਿਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਬਮਤ ਅਤੇ ਬਹਾਈ ਮਤ| * 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ, ਨਵੀਂ ਧਾਰਮਿਕ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਰ ਕੇ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਹਿੰਦੂ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ, ਏਕਾਂਂਕਰ ਅਯਵਾਜ਼ੀ ਪੈਨਟੈਕੋਸਟਲਿਜ਼ਮ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ| == ਧਾਰਮਿਕ ਜਮਹੂਰੀਅਤ == {{See|List of religious populations}}ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਦੇੇੇਖੋ: List of religious populations [[ਤਸਵੀਰ:Detailed religion map of the world.png|thumb|300x300px| ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਪਰਦਾ ਅਤੇ ਧਰਮ]] ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ. ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਅਬਾਦੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਣਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਸੁਮੇਲ ਰਿਪੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ (ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਂ ਫਰਾਂਸ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ) ਪਰ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪੱਖਪਾਤ ਨਤੀਜਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਗ਼ੈਰ ਰਸਮੀ ਜਾਂ ਗੈਰ ਸੰਗਠਿਤ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੰਮ ਹੈ| ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਧਰਮ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ method ਬਾਰੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ| ਕਈਂਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪਹਿਲੂ ਅਣਸੁਲਝੇ ਹੋਏ ਹਨ: * ਕੀ "ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਗਿਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/229991054|title=Sacred and secular: religion and politics worldwide|last=Norris, Pippa.|date=2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-511-23105-9|location=Cambridge|oclc=229991054}}</ref> * ਕੀ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਰਮ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਦਾ "ਅਭਿਆਸ" ਕਰਦੇ ਹਨ * ਕੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੰਕਲਪ ਦੇ "ਪਾਲਣ" ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ * ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵੈ-ਪੰਥ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ * ਸਿਰਫ ਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ. * ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਡੇਟਾ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ * ਕੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਈ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਸਾਧਨ ਜਾਂ ਇੱਕ "ਸਰਬੋਤਮ ਸਰੋਤ" ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ === ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਜਾਂ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੁਆਰਾ ਰਾਏ === ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿਚ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਥਾਨਕ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਨਿਰਣਾਇਕ ਕਾਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ| ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਇਸ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਧੀਵਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੂਸਰੇ ਦੁਆਰਾ ਵਿਵਾਦਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ| ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਕਾਓ ਦਾਈ ਸੂਚੀਬੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਸੂਚੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਆ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਵੀਂ ਧਾਰਮਿਕ ਲਹਿਰ/2} ਹੈ| ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਅਬਾਦੀ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਣਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਸੁਮੇਲ ਰਿਪੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ (ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਂ [[ਫ਼ਰਾਂਸ|ਫਰਾਂਸ]] ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ) ਪਰ ਸਰਵੇਖਣ, ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪੱਖਪਾਤ ਨਤੀਜਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ| ਗ਼ੈਰ ਰਸਮੀ ਜਾਂ ਗੈਰ ਸੰਗਠਿਤ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਠਿਨ ਕੰਮ ਹੈ| ਕੁਝ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ| ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰੰਗ ਹੈ, ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਹੈ| ਚੀਨ ਦੀ ਜਨਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਸਤਿਕ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੈਨਿਨ ਅਤੇ ਮਾਓ ਦੇ ਸਮੇਂ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ| ਸਾਰੇ ਵਿਹਾਰ, ਮੰਦਰ, ਪਗੋਡਾ, ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਗਿਰਜਾਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅਧਾਰਮਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ| 1970 ਦੇ ਅੰਤ ਤਕ, ਇਸ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਅਰਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ| 1990 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੁੱਧ]] ਅਤੇ [[ਤਾਓਵਾਦ|ਤਾਓ]] ਵਿਹਾਰਾਂ ਜਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 2007 ਵਿੱਚ, ਚੀਨੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਭਾਗ ਜੋੜ ਕੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਤੱਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੀਨ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 50 ਤੋਂ 80 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਜਾਂ 66 ਕਰੌੜ ਤੋਂ 1.1 ਅਰਬ ਤੱਕ ਲੋਕ ਨਾਸਤਿਕ ਹੀ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਤਾਓ ਸਿਰਫ 30 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿਰਫ 40 ਕਰੋੜ ਹੀ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਨੀ ਦੋਵੇਂ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ| ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ 18% ਆਬਾਦੀ ਬੁੱਧ ਹੈ, ਈਸਾਈ ਚਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਕਰੋੜ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਨ ਅਰਥਾਤ ਰਥਾਤ ਡੇਢ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਨ। [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਨੂੰ]] ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਚੁੱਪ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਵ ਬੋਧ ਸੰਮੇਲਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ| ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅੱਧੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਬੁੱਧ ਹੈ| == ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਚੇਲੇ == {| class="wikitable sortable" style="width:90%" !ਧਾਰਮਿਕ ਵਰਗ ! colspan="2" |ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ <br /><br /> (ਕਰੋੜ ਵਿਚ !ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ! class="unsortable" |ਸ਼ਾਮਿਲ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ |- |'''[[ਇਸਾਈ ਧਰਮ|ਈਸਾਈ]]''' | align="right" |200 - 220 | |ਅਬਰਾਹਮਿਕ ਧਰਮ |पश्चिमी दुनिया में प्रमुख [[ਯੂਰਪ|(यूरोप,]] [[ਅਮਰੀਕਾ (ਮਹਾਂ-ਮਹਾਂਦੀਪ)|अमेरिका,]] [[ਓਸ਼ੇਨੀਆ|ओशिनिया),]] [[ਉਪ-ਸਹਾਰਵੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|उप सहारा अफ्रीका,]] [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼|फिलीपींस]] और [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ|दक्षिण कोरिया]]. दुनिया भर में अल्पसंख्यक | |'''[[ਇਸਲਾਮ]]''' | align="right" |190 - 200 |<br /><br /><ref>{{Cite web|url=http://pewforum.org/docs/?DocID=450|title=Mapping the Global Muslim Population|website=|access-date=8 अक्टूबर 2009|archive-date=2010-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20100427035429/http://pewforum.org/docs/?DocID=450|url-status=dead}}</ref> |ਅਬਰਾਹਮਿਕ ਧਰਮਅਬਰਾਹਮਿਕ ਧਰਮ | |- |'''[[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|हिन्दू धर्म]]''' | align="right" |82.8 - 100 | |भारतीय धर्म |[[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ|दक्षिण एशिया]], बाली, [[ਮਾਰੀਸ਼ਸ|मॉरिशस]], [[ਫ਼ਿਜੀ|फिजी,]] गुयाना, [[ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਤੋਬਾਗੋ|त्रिनिदाद और टोबैगो]], [[ਸੂਰੀਨਾਮ|सूरीनाम]], और समुदायों के बीच प्रवासी भारतीय. |- |'''बुध्द धर्म ''' | align="right" |60 - 67 | |लोक धर्म |पूर्व एशिया [[ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ|दक्षिण पूर्व एशिया]], [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ|दक्षिण एशिया]] |- |'''चीनी लोक धर्म''' [[ਕਨਫੂਸ਼ੀਅਸਵਾਦ|(कन्फ्यूशीवाद]] [[ਤਾਓਵਾਦ|ताविस्म]] और सहित) | align="right" |40 - 100 |<br /><br /><br /><br /> |चीनी धर्मों |पूर्व एशिया, [[ਵੀਅਤਨਾਮ|वियतनाम]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ|सिंगापुर]] और [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ|मलेशिया]]. |- |'''[[ਸ਼ਿੰਤੋਵਾਦ|शिंटो]]''' | align="right" |2.7 - 6.5 | |जापानी धर्म |[[ਜਪਾਨ|जापान]] |- |'''[[ਸਿੱਖੀ|सिख धर्म]]''' | align="right" |2.4 - 2.8 |<br /><br /> |भारतीय धर्म |भारतीय उपमहाद्वीप, आस्ट्रेलिया, उत्तरी अमेरिका, [[ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ|दक्षिण पूर्व एशिया]], [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ब्रिटेन]] और पश्चिमी यूरोप. |- |'''[[ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ|यहूदी धर्म]]''' | align="right" |1.43 |<ref name="WJP2015">{{Cite web|url=http://www.jewishdatabank.org/Studies/details.cfm?StudyID=803|title=World Jewish Population 2015|access-date=8 August 2016}}</ref> |अब्राहमिक धर्म |[[ਇਜ਼ਰਾਇਲ|इसराइल]] और दुनिया भर में यहूदी प्रवासी (अधिकतर [[ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ|उत्तरी अमेरिका,]] [[South America|दक्षिणी अमेरिका,]] [[ਯੂਰਪ|यूरोप]] और [[ਏਸ਼ੀਆ|एशिया).]] |- |'''[[ਜੈਨ ਧਰਮ|जैन धर्म]]''' | align="right" |0.8 - 1.2 | |भारतीय धर्म |[[ਭਾਰਤ|भारत]] और पूर्वी अफ्रीका. |- |'''[[ਬਹਾਈ ਧਰਮ|बहाई धर्म]]''' | align="right" |0.76 - 0.79 |<ref name="ARDA05">{{Cite web|url=http://www.thearda.com/QuickLists/QuickList_125.asp|title=World Religions (2005)|year=2005|website=QuickLists > The World > Religions|publisher=The [[Association of Religion Data Archives]]|format=|doi=|access-date=4 जुलाई 2009|archive-date=2009-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20090501041135/http://thearda.com/QuickLists/QuickList_125.asp|dead-url=yes}}</ref><br /><br /><ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#people|title=World: People: Religions|year=2007|website=[[CIA World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|format=|doi=|issn=1553-8133|access-date=6 सितंबर 2009|archive-date=2010-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#people|dead-url=yes}}</ref> |अब्रहमिक धर्म |दुनिया भर में प्रमख रूप से फैला<ref name="britannica_stats">{{Cite book|title=Encyclopædia Britannica|url=https://archive.org/details/britannica200100ency|last=Encyclopædia Britannica|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2002|isbn=0852295553|chapter=Worldwide Adherents of All Religions by Six Continental Areas, Mid-2002}}</ref><ref>{{Cite book|title=The New Penguin Handbook of Living Religions: Second Edition|last=MacEoin|first=Denis|publisher=[[Penguin books|Penguin]]|year=2000|isbn=0140514805|editor-last=Hinnells, John R.|chapter=Baha'i Faith}}</ref> लेकिन शीर्ष दस आबादी (अनुयायियों विश्वास बहाई विश्व की राशि के बारे में 60%) रहे हैं (समुदाय के आकार के क्रम में) [[ਭਾਰਤ|भारत]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[ਵੀਅਤਨਾਮ|वियतनाम]], [[ਕੀਨੀਆ|केन्या,]] [[ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|डॉ कांगो,]] [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼|फिलीपींस,]] [[ਜ਼ਾਂਬੀਆ|जाम्बिया,]] [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|दक्षिण अफ्रीका,]] [[ਈਰਾਨ|ईरान]], [[ਬੋਲੀਵੀਆ|बोलीविया]]<ref name="WCE-05">{{Cite web|url=http://www.thearda.com/QuickLists/QuickList_40.asp|title=Most Baha'i Nations (2005)|year=2005|website=QuickLists > Compare Nations > Religions >|publisher=The [[Association of Religion Data Archives]]|format=|doi=|access-date=4 जुलाई 2009|archive-date=2015-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20151209035957/http://www.thearda.com/QuickLists/QuickList_40.asp|dead-url=yes}}</ref> |- |'''काओ दाई''' | align="right" |0.1 - 0.15 | |वियतनामी धर्म |[[ਵੀਅਤਨਾਮ|वियतनाम]] |- |'''चेनोडो मत''' | align="right" |0.3 | |कोरियाई धर्म |कोरिया |- |'''तेनरिक्यो''' | align="right" |0.2 | |जापानी धर्म |[[ਜਪਾਨ|जापान]], [[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ|ब्राजील.]] |- |'''विक्का''' | align="right" |1 | |नया धार्मिक आंदोलन |[[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ऑस्ट्रेलिया]], [[ਯੂਰਪ|यूरोप]], [[ਕੈਨੇਡਾ|कनाडॉ॰]] |- |'''दुनिया की मेस्सिअनिटी चर्च ''' | align="right" |0.1 | |जापानी धर्म |[[ਜਪਾਨ|जापान]], [[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ|ब्राज़ील]] |- |'''सिचो -नो- ले''' | align="right" |0.08 | |जापानी धर्म |[[ਜਪਾਨ|जापान]], [[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ|ब्राजील.]] |- |'''रस्ताफरी धार्मिक आंदोलन''' | align="right" |0.07 | |नया धार्मिक आंदोलन है, अब्रहमिक धर्मों |[[ਜਮੈਕਾ|जमैका]], [[ਕੈਰੀਬੀਆ|कैरिबियन,]] [[ਅਫ਼ਰੀਕਾ|अफ्रीका.]] |- |'''एकजुट सार्वभौमिकता''' | align="right" |0.063 | |नया धार्मिक आंदोलन |[[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[ਕੈਨੇਡਾ|कनाडा]], [[ਯੂਰਪ|यूरोप]]. |} === ਖੇਤਰ ਤੋਂ === {{See|Religion in present-day nations and states}}ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਦੇਖੋ: {{See|Religion in present-day nations and states}} ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਧਰਮ * ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ** ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ** ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ** ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਸ਼ਵ (ਦੱਖਣ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਫਰੀਕਾ) * ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ** ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ** ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ** ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਧਰਮ * ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਧਰਮ * ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਧਰਮ * ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ** ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ == ਪਾਲਣ ਦਾ ਰੂਝਾਨ == {{See|Claims to be the fastest-growing religion}} 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ| ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸੀਹੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚਨ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਵੇਖੋ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰ. ਈਸਾਈ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਠਵਾਦੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਚਰਚ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ. ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ, ਉਪ-ਸਹਾਰਨ ਅਫਰੀਕਾ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਦਰ ਹੈ. ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਸੈਕੂਲਰ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਗਈ. [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਚੀਨ]], [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਿਲਕ ਆਫ ਚਾਈਨਾ]] ਵਰਗੀਆਂ ਕਮਿ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਅਸਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਿ ਕਮਿਊਨਿਸ਼ਿਜ਼ਮ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਮੁੜ ਉੱਭਰਿਆ, ਪੂਰਬੀ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਿਆਂ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਓਪਗਾਨਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਦੂਰੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾਾ ਅਨੁੁਭਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ|{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=अप्रैल 2010}} <sup class="Template-Fact"><span style="white-space: nowrap;" title="इस तथ्य की सत्यता के लिए विश्वसनीय सूत्रों की आवश्यकता है।  अप्रैल 2010से">&#x5B; ''ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ'' &#x5D;</span></sup> <span></span> [[श्रेणी:लेख जिनमें अप्रैल 2010 से स्रोतहीन कथन हैं]] [[श्रेणी:सभी लेख जिनमें स्रोतहीन कथन हैं]] ਹੇਠਾਂ ਵਰਲਡ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕੁਝ ਉਪਲਬਧ ਅੰਕੜੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ:<ref>परिणामों का अध्ययन किया गया है और पाया गया कि डेटा स्रोत एक दूसरे के साथ अत्यधिक सहसंबद्ध हैं, "लेकिन लगातार सेट करने के लिए राष्ट्रीय डेटा अन्य की तुलना में ईसाई डेटा का प्रतिशत उच्च है।" {{Cite journal|last=Hsu|first=Becky|last2=Reynolds|first2=Amy|last3=Hackett|first3=Conrad|last4=Gibbon|first4=James|date=9 जुलाई 2008|title=Estimating the Religious Composition of All Nations|url=http://www.princeton.edu/~bhsu/Hsu2008.pdf|format=pdf|journal=Journal for the Scientific Study of Religion|postscript=<!--None-->|access-date=2020-05-13|archive-date=2010-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100326175049/http://www.princeton.edu/~bhsu/Hsu2008.pdf|dead-url=yes}}</ref> {| class="wikitable" |+ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਲਾਨਾ ਵਾਧੇ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ! 1970–1985<ref name="whoare">{{Cite news|url=http://www.bahai.com/thebahais/pg14.htm|title=How many Bahá'ís are there?|last=International Community|first=Bahá'í|work=The Bahá'ís|year=1992|pages=14|postscript=<!--None-->|author-link=Bahá'í International Community|access-date=2020-05-13|archive-date=2011-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522031634/http://www.bahai.com/thebahais/pg14.htm|dead-url=yes}} .</ref> ! 1990–2000<ref name="worldchristianencyclopedia">{{Cite book|url=http://www.bible.ca/global-religion-statistics-world-christian-encyclopedia.htm|title=World Christian Encyclopedia|last=Barrett|first=David A.|year=2001|isbn=0195079639|pages=4}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.gordonconwell.edu/ockenga/globalchristianity/gd/wct-1-2.pdf|title=Global adherents of the World's 19 distinct major religions|last=Barrett|first=David|last2=Johnson, Todd|year=2001|publisher=William Carey Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20080228224811/http://www.gordonconwell.edu/ockenga/globalchristianity/gd/wct-1-2.pdf|archive-date=2008-02-28|access-date=12 अक्टूबर 2006|dead-url=no}}</ref> ! 2000–2005<ref>{{Cite news|url=http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=3835|title=The List: The World’s Fastest-Growing Religions|last=Staff|first=|date=May 2007|work=[[Foreign Policy]]|access-date=|publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]]|last2=|pages=|language=|archive-date=2007-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20070521093323/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=3835|dead-url=yes}}</ref> |- | 3.65% - ਬਹਾਈ ਧਰਮ | 2.65% - ਜ਼ੋਰਾਸਟ੍ਰਿਸਟਿਜ਼ਮ | 1.84% - ਇਸਲਾਮ |- | 2.74% - ਇਸਲਾਮ | 2.28% - ਬਹਿ ਧਰਮ | 1.70% - ਬਹਾਈ ਧਰਮ |- | 2.34% - ਹਿੰਦੂ | 2.13% - ਇਸਲਾਮ | 1.62% - ਸਿੱਖ ਧਰਮ |- | 1.67% - ਬੁੱਧ ਧਰਮ | 1.87% - ਸਿੱਖ ਧਰਮ | 1.57% - ਹਿੰਦੂ |- | 1.64% - ਈਸਾਈ ਧਰਮ | 1.69% - ਹਿੰਦੂ | 1.32% - ਈਸਾਈ ਧਰਮ |- | 1.09% - ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ | 1.36% - ਈਸਾਈ ਧਰਮ | |- | | 1.09% - ਬੁੱਧ ਧਰਮ | |- | | <small>ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਵਾਧਾ</small> <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> <small>ਉਸੇ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਆਬਾਦੀ</small> <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> <small>1.41% ਹੈ.</small> | |} ਸੈਂਟਰ ਰਿਸਰਚ ਬੈਂਚ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਅਮਰੀਕਾ<ref name="Pew2002">{{Cite web|url=http://pewglobal.org/reports/display.php?ReportID=167|title=Among Wealthy Nations U.S. Stands Alone in its Embrace of Religion|last=Pew Research Center|date=19 दिसंबर 2002|publisher=Pew Research Center|access-date=12 अक्टूबर 2006|archive-date=2011-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110822083255/http://pewglobal.org/2002/12/19/among-wealthy-nations/|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਕੁਵੈਤ<ref>{{Cite web|url=http://benmuse.typepad.com/ben_muse/2008/01/wealth-and-reli.html|title=Income and Religiosity|last=Pew Research Center|date=1 जनवरी 2008|access-date=14 सितंबर 2009|archive-date=2008-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080105033532/http://benmuse.typepad.com/ben_muse/2008/01/wealth-and-reli.html|url-status=dead}}</ref> ਛੱਡ ਕੇ ਅਮੀਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹਨ। == ਸਵੈ-ਪਾਲਣਾ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ == <gallery> ਤਸਵੀਰ:Religion in the world.png|<nowiki> </nowiki>ਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਦੀ ਅਨੁਸਾਰੀ ਦਰਜਾ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਕਸ਼ਾ ਗੈਲਅਪ ਦੁਆਰਾ 2006–2008 ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਰਵੇਖਣ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ. ਤਸਵੀਰ:Irreligion statistics by country.png|<nowiki> </nowiki>ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲੋਕ ਧਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ "ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ" ਦੱਸਦੇ ਹਨ - 2002 ਦੇ ਬੈਂਚ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ ਤਸਵੀਰ:Religion distribution.png|<nowiki> </nowiki>ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਧਰਮ, ਨਕਸ਼ੇ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡੇ ਗਏ. ਤਸਵੀਰ:Prevailing world religions map.png|<nowiki> </nowiki>ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮ, ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਸਵੀਰ:Abraham Dharma.png|<nowiki> </nowiki>ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ “ਅਬਰਾਹਿਮਿਕ ਧਰਮ” (ਜਾਮਨੀ) ਅਤੇ “ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ” (ਪੀਲਾ) ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਚਲਤਤਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ:Christ Islam.png|<nowiki> </nowiki>ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਧਰਮ (ਲਾਲ) ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ (ਹਰੇ) ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ. </gallery> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਧਰਮ * ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ * [[ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਸੰਸਦ|ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਧਰਮ ਸੰਸਦ]] * ਪੋਥੀ * [[ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ|ਤਬਦੀਲੀ]] <references group="nb"></references> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|2}} * [http://www.bbc.co.uk/religion/tools/civilisations/index.shtml ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਐਨੀਮੇਟਡ ਇਤਿਹਾਸ] - "ਬੀਬੀਸੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ" ਵੈਬਸਾਈਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ ਫੈਲਣ ਦੀ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਐਨੀਮੇਟਿਡ ਦਰਸ਼ਣ (ਫਲੈਸ਼ ਪਲੱਗ-ਇਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ). * [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/ ਧਰਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਬੀਬੀਸੀ ਏ ਜੇਡ] * [http://greenmangos.net/Beliefs-And-Ideas/world-religions.aspx ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110528111618/http://greenmangos.net/Beliefs-And-Ideas/world-religions.aspx |date=2011-05-28 }} * [http://www.icirc.org ਅੰਤਰ-ਧਾਰਮਿਕ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਲਈ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੌਂਸਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190405050649/http://icirc.org/ |date=2019-04-05 }} * [http://www.globalimam.com ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਮਾਮ ਸੰਗਠਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190710173717/http://globalimam.com/ |date=2019-07-10 }} ovfbuldpl5ze5qh62zz4d0hke93atub 0 133344 842088 841218 2026-07-08T10:13:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842088 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|name=ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ|education=|module=|years_active=|signature_alt=|signature=|awards=|relatives=|children=|partner=<!-- or: | partners = -->|spouse=<!-- or: | spouses = -->|notableworks=<!-- or: | notablework = -->|movement=|genre=ਕਵਿਤਾ<!-- or: | genres = -->|alma_mater=ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|citizenship=|image=Robin becker 5060098.jpg|nationality=[[ਅਮਰੀਕੀ]]|residence=|occupation=|resting_place=|death_place=|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} -->|birth_place=ਫ਼ਿਲਡੇਲਫੀਆ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ|birth_date=1951 <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} -->|birth_name=|native_name_lang=|native_name=|caption=|alt=|website=<!-- {{URL|example.org}} -->}}'''ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ''' (ਜਨਮ 1951) ਇੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕੀ]] [[ਕਵੀ]], [[ਆਲੋਚਕ]], [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]], ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ [[ਫ਼ਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ|ਫਿਲਡੇਲਫ਼ੀਆ]], ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਟਾਈਗਰ ਹੇਰਨ ਅਤੇ ਡੋਮੇਨ ਆਫ ਪਰਫੈਕਟ ਇਫੈਕਸ਼ਨ ( 2014 ਅਤੇ 2006, ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ) ਦੇ ਸੱਤ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਦੀ ''ਆਲ-ਅਮਰੀਕਨ ਗਰਲ'' (ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ 1996 ਦਾ ਲਾਂਬਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਬੇਕਰ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਅਤੇ 1976 ਵਿੱਚ [[ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਬੋਲਸਬਰਗ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗਰਮੀ ਦੱਖਣੀ ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਵਿਚ ਬਿਤਾਉਂਦੀ ਹੈ। == ਅਧਿਆਪਨ ਖਿੱਤਾ == ਬੇਕਰ ਨੇ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਚ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, <ref>{{Cite web |url=http://forum.wgbh.org/lecture/meet-poet-robin-becker |title=WGBH Forum Network: Meet the Poet: Robin Becker |access-date=2021-03-03 |archive-date=2009-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090906175303/http://forum.wgbh.org/lecture/meet-poet-robin-becker |dead-url=yes }}</ref> ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਔਰਤ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ 1993 ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web |url=http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=431 |title=Poetry Foundation > Robin Becker (1951 -- ) |access-date=2021-03-03 |archive-date=2010-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808235907/http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=431 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਸਮਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਕਵਿਤਾ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਵੀ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। == ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ == “ਬੇਕਰ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਬੇਕਰ ਔਰਤ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਐਡਰੀਨ ਰਿਚ|ਐਡਰਿਨੇਨ ਰਿਚ]], [[ਔਡਰੇ ਲੋਰਡੇ|ਆਡਰੇ ਲਾਰਡੇ]], ਮੈਕਸੀਨ ਕਿਉਮਿਨ, ਡੇਨਿਸ ਲੈਵਰਤੋਵ ਅਤੇ ਸੁਜ਼ਨ ਗ੍ਰੀਫਿਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।" <ref>{{Cite web |url=http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=431 |title=Poetry Foundation > Robin Becker (1951 -- ) |access-date=2021-03-03 |archive-date=2010-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808235907/http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=431 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਐਲੀਸ ਜੇਮਜ਼ ਬੁਕਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਪਹਿਲੀ 1977 ਵਿੱਚ ''ਪਰਸਨਲ ਇਫੈਕਟਸ'' (ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਕਾਵਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਬਿਨ ਬੇਕਰ, ਹੇਲੇਨਾ ਮਿੰਟਨ ਅਤੇ ਮਾਰਲਿਨ ਜ਼ੁਕਰਮੈਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। 1973 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, <ref>[http://www.alicejamesbooks.org/about_ajb.html Alice James Books > About Us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210035118/http://www.alicejamesbooks.org/about_ajb.html|date=2009-02-10}}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.alicejamesbooks.org/personal_effects.html |title=Alice James Books > ''Personal Effects'' Book Page |access-date=2021-03-03 |archive-date=2009-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090916223439/http://www.alicejamesbooks.org/personal_effects.html |dead-url=yes }}</ref> ਐਡ ਓਚੇਸਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ “ਰੋਬਿਨ ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਵਾਲੀ ਲੇਖਕ ਹੈ - ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਵੀ ਵੀ।" <ref>{{Cite web |url=http://thebestamericanpoetry.typepad.com/the_best_american_poetry/2009/04/ed-.html |title=''The Washington Post'' > ''Poet’s Choice'' > By Robert Pinsky > Sunday, July 16, 2006 |access-date=ਮਾਰਚ 3, 2021 |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 20, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020222213/https://thebestamericanpoetry.typepad.com/the_best_american_poetry/2009/04/ed-.html |url-status=dead }}</ref> ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨੀ ਹੈਦੀ ਓਗ੍ਰੋਡਨੇਕ ਵਿਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, “ਉਹ ਲੈਸਬੀਅਨ ਅਤੇ ਗੇਅ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 1998 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਸੀ.ਯੂ.ਐਨ.ਵਾਈ. ਵਿਖੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਲੈਸਬੀਅਨ ਅਤੇ ਗੇਅ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿਚ ਵਿਜ਼ਿਟ ਵਿਦਵਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, 'ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਅਤੇ ਗੇਅ ਅਤੇ ਲੈਸਬੀਅਨ ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।' <ref>{{Cite web |url=http://www.pabook.libraries.psu.edu/palitmap/bios/Becker__Robin.html |title=PENN State > Pennsylvania Center for the Book > Robin Becker Biography > Prepared by Heidi Ogrodnek, Spring 2005 |access-date=2021-03-03 |archive-date=2012-08-05 |archive-url=https://archive.today/20120805211427/http://www.pabook.libraries.psu.edu/palitmap/bios/Becker__Robin.html |dead-url=yes }}</ref> == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਾਰਜ == '''ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ''' * ''ਦ ਬਲੈਕ ਬੀਅਰ ਇਨਸਾਈਡ ਮੀ'' ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ, 2018. {{ISBN|9780822965244}} , {{OCLC|1007925036}} * ''ਟਾਈਗਰ ਹੀਰੋਨ'', ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, 2014. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780822962984|9780822962984]] , {{OCLC|863789745}} * ''ਡੋਮੇਨ ਆਫ਼ ਪਰਫੈਕਟ ਇਫੈਕਸ਼ਨ'', ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ, 2006. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780822959311|9780822959311]] , {{OCLC|836512302}} * ''ਦ ਹੋਰਸ ਫੇਅਰ'', ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ, ''.2000''  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780822957201|9780822957201]] , {{OCLC|248392704}} * ''ਆਲ-ਅਮੈਰੀਕਨ ਗਰਲ'' ( ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ, 1996) * ਜੀਆਕੋਮਟੀ'ਜ ਡੋਗ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ, 1990 ''.'' [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780822936367|9780822936367]] , {{OCLC|246911199}} * ''ਬੈਕਟਾਲਕ'', ਐਲਿਸ ਜੇਮਜ਼ ਬੁਕਸ, 1982. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780914086369|9780914086369]] , {{OCLC|24055332}} * ''ਪਰਸਨਲ ਇਫੈਕਟਸ'' ਐਲਿਸ ਜੇਮਜ਼ ਬੁਕਸ, 1977. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780914086154|9780914086154]] , {{OCLC|2847282}} '''ਚੈਪਬੁੱਕਸ''' * ''ਵੇਨੇਸ਼ੀਅਨ ਬਲੂ'', ਫਰਿਕ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, 2002. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780970342522|9780970342522]] , {{OCLC|51310528}} == ਅਵਾਰਡ == * [[1997]] '': ਵਰਜੀਨੀਆ ਫਾਕਨਰ ਪ੍ਰਾਇਜ਼ ਫਾਰ ਐਕਸਲੈਂਸ ਪ੍ਰੈਰੀ ਸ਼ੂਨਰ'' ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ <ref>{{Cite web |url=http://www.unl.edu/ucomm/ucomm/298/21098bnews.html |title=UNL News Releases: 02/10/98 |access-date=2021-03-03 |archive-date=2011-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608023427/http://www.unl.edu/ucomm/ucomm/298/21098bnews.html |dead-url=yes }}</ref> * [[1996]] : ਲੈਸਬੀਅਨ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਲਾਂਬਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ * [[1989]] : ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਡੋਮੈਂਟ ਫਾਰ ਦ ਆਰਟ - ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ <ref>{{Cite web |url=http://www.arts.gov/pub/NEA_lit.pdf |title=NEA Literature Fellowships > 40 Years of Supporting American Writers |access-date=2021-03-03 |archive-date=2006-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060923033120/http://www.arts.gov/pub/NEA_lit.pdf |dead-url=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਸਰੋਤ == * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/529 ਅਕਾਦਮੀ ਆਫ ਅਮੈਰੀਕਨ ਕਵੀਆਂ> ਰੋਬਿਨ ਬੇਕਰ] * [https://web.archive.org/web/20120216001600/http://www.pabook.libraries.psu.edu/palitmap/bios/Becker__Robin.html ਪੇਨ ਸਟੇਟ> ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਸੈਂਟਰ ਬੁੱਕ> ਰੋਬਿਨ ਬੇਕਰ ਜੀਵਨੀ> ਹੇਡੀ ਓਗ੍ਰੋਡਨੇਕ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ, ਬਸੰਤ 2005] * [http://english.la.psu.edu/facultystaff/Bio_Becker.htm ਪੇਨ ਐਨ ਸਟੇਟ ਵਿਭਾਗ ਇੰਗਲਿਸ਼> ਫੈਕਲਟੀ> ਰੋਬਿਨ ਬੇਕਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090611001119/http://english.la.psu.edu/facultystaff/Bio_Becker.htm |date=2009-06-11 }} * [http://forum.wgbh.org/lecture/meet-poet-robin-becker ਡਬਲਯੂਜੀਬੀਐਚ ਫੋਰਮ ਨੈਟਵਰਕ: ਕਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲੋ: ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090906175303/http://forum.wgbh.org/lecture/meet-poet-robin-becker |date=2009-09-06 }} * [http://www.smith.edu/poetrycenter/poets/rbecker.htm ਸਮਿਥ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਕਵਿਤਾ ਕੇਂਦਰ> ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120403010756/http://www.smith.edu/poetrycenter/poets/rbecker.htm |date=2012-04-03 }} * [http://catalog.loc.gov/ ਕਾਂਗਰਸ ਓਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://forum.wgbh.org/lecture/meet-poet-robin-becker ਆਡੀਓ: ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090906175303/http://forum.wgbh.org/lecture/meet-poet-robin-becker |date=2009-09-06 }} * [http://writersalmanac.publicradio.org/index.php?date=1997/06/03 ''ਗੈਰਿਸਨ ਕੈਲੌਰ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਦਾ ਅਲਮਾਕ'' > http://writersalmanac.publicradio.org/index.php?date=1997/06/03 ''ਦਿਆਲਤਾ'' > ਰਾਬਿਨ ਬੇਕਰ ਦੁਆਰਾ> 3 ਜੂਨ, 1997] * [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/13/AR2006071301064_pf.html ''ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ'' > ''ਕਵੀ ਦੀ ਪਸੰਦ'' > ਰੌਬਰਟ ਪਿੰਸਕੀ ਦੁਆਰਾ> ਐਤਵਾਰ, 16 ਜੁਲਾਈ, 2006] * [http://web.bu.edu/agni/poetry/print/2002/56-becker.html ''ਏ ਜੀ ਐਨ ਆਈ ਓਨਲਾਈਨ'' : ''ਪਹਿਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਖਾਤਮਾ'' > ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ ਦੁਆਰਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124161020/http://web.bu.edu/agni/poetry/print/2002/56-becker.html |date=2010-01-24 }} * [http://www.smartishpace.com/reviews/domain_of_perfect_affection/ ''ਸਮਾਰਟਿਸ਼ ਪੇਜ਼'' > ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ ਦੇ ''ਪਰਫੈਕਟ ਐਫਮੇਨ ਦੀ ਡੋਮੇਨ ਦੀ ਮਾਰੀਆਨ ਕੋਟੁਗਨੋ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202191633/https://www.smartishpace.com/reviews/domain_of_perfect_affection/ |date=2020-12-02 }} * [http://poems.com/special_features/prose/essay_becker.php ''ਕਵਿਤਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ'' > ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਮਾਲੀ: ਮੈਕਸੀਨ ਕੁਮਿਨ ਦੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ''> ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221232533/http://poems.com/special_features/prose/essay_becker.php |date=2012-02-21 }} * [http://www.aprweb.org/issues/nov06/becker.html ''ਦ ਅਮੈਰੀਕਨ ਕਵਿਤਾ ਸਮੀਖਿਆ> 'ਡੇਵਿਡ ਫੇਰੀ ਦੇ ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਕ ਸਮੀਖਿਆ''' ਵਰਜਿਲ ਦਾ ਜਾਰਜੀਕਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222003015/http://www.aprweb.org/issues/nov06/becker.html |date=2008-12-22 }} * [http://www.upress.pitt.edu/BookDetails.aspx?bookId=35831 ਪਿਟਸਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ> ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ> ''ਪਰਫੈਕਟ ਐਫੇਕਸ਼ਨ ਪੇਜ ਦਾ ਡੋਮੇਨ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501083153/http://www.upress.pitt.edu/BookDetails.aspx?bookId=35831 |date=2017-05-01 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951]] a80wav2jyob7zea5zpjkc9cdyvb5bhx 0 137235 842085 572741 2026-07-08T08:17:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842085 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography|name=Princess Raheela Zarmeen Ahmadzai|image=|image_size=|caption=|fullname=Princess Raheela Zarmeen Ahmadzai|birth_date=1993|birth_place=[[Quetta]], [[Balochistan]], [[Pakistan]]|death_date=|death_place=|currentclub=[[Pakistan women's national football team]] (manager),<br />[[Balochistan United FC]] (manager)|manageryears1=2014–|managerclubs1=[[Pakistan women's national football team|Pakistan women]]|manageryears2=2014–|managerclubs2=[[Balochistan United FC]]|manageryears3=2015|managerclubs3=[[K-Electric F.C.]] (assistant)}}'''ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਰਾਹੀਲਾ ਜ਼ਰਮੀਨ ਅਹਿਮਦਜ਼ਈ''' ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਐਫ.ਸੀ. ਦੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਨੇਜਰ ਹੈ। == ਪਰਿਵਾਰ == ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਰੁਬੀਨਾ ਇਰਫ਼ਾਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਦੀ ਮਰਹੂਮ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਫਾਰਵਰਡ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ [[ਸ਼ਾਹਇਲਾ ਬਲੋਚ|ਸ਼ਾਹਇਲਾ]] ਅਹਿਮਦਜ਼ਈ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dawn.com/news/1146023|title=Pakistan’s slammed sisters throw down the gauntlet at critics|last=Wasim|first=Umaid|date=22 November 2014|access-date=13 February 2016|publisher=[[DAWN (newspaper)|DAWN]]}}</ref> == ਕੋਚਿੰਗ == ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜ਼ਰਮੀਨ [[ਫੀਫਾ]] ਦੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਹੈ , ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਅਨ ਫੁਟਬਾਲ ਕਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਏ.ਐਫ.ਸੀ.) ਅਤੇ ਫੀਫਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://defence.pk/threads/this-pakistani-women%25E2%2580%2599s-football-team-is-simply-drop-dead-gorgeous.376723/|title=This Pakistani Women’s Football Team Is Simply Drop Dead Gorgeous!|website=Pakistan Defence|access-date=2016-02-05|archive-date=2016-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310065137/http://defence.pk/threads/this-pakistani-women%E2%80%99s-football-team-is-simply-drop-dead-gorgeous.376723/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.pakistantoday.com.pk/2015/12/30/uncategorized/year-review-pakistani-women-in-2015/|title=Year Review: Pakistani Women in 2015|access-date=2016-02-05}}</ref><ref name="express">{{Cite web|url=http://www.footballpakistan.com/2015/10/sheikh-kamal-international-championship-raheela-may-be-only-female-at-event-express-tribune/|title=Sheikh Kamal International Championship: Raheela may be only female at event [Express Tribune] {{!}} FootballPakistan.com (FPDC)|website=www.footballpakistan.com|access-date=2016-02-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/792202/setting-a-trend-national-womens-football-team-manager-to-undertake-fifa-masters-degree/|title=Setting a trend: National women’s football team manager to undertake FIFA Master’s degree - The Express Tribune|website=The Express Tribune|language=en-US|access-date=2016-02-05}}</ref> === ਕੇ-ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਐਫ.ਸੀ === ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜ਼ਰਮੀਨ ਪੁਰਸ਼ ਟੀਮ, ਕੇ-ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਐਫ.ਸੀ.<ref>{{Cite web|url=http://www.footballpakistan.com/2015/10/sheikh-kamal-international-championship-raheela-may-be-only-female-at-event-express-tribune/|title=Sheikh Kamal International Championship: Raheela may be only female at event [Express Tribune] {{!}} FootballPakistan.com (FPDC)|website=www.footballpakistan.com|access-date=2016-02-05}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.footballpakistan.com/2015/10/sheikh-kamal-international-championship-raheela-may-be-only-female-at-event-express-tribune/ "Sheikh Kamal International Championship: Raheela may be only female at event &#x5B;Express Tribune&#x5D; | FootballPakistan.com (FPDC)"]. ''www.footballpakistan.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2016-02-05</span></span>.</cite></ref> ਦੀ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਬਣੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Facebook|rzarmeenofficial}} * {{ਟਵਿਟਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] fn6kzrl99xhod0lehhnunbqse1cfrph 0 142071 842066 630239 2026-07-07T22:46:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842066 wikitext text/x-wiki {{short description|Sanskrit Hindu text, one of the eighteen major Puranas, story of Krishna}}{{EngvarB|date=July 2015}} {{Use dmy dates|date=July 2015}} {{italic title}}{{multiple image|direction=vertical|width=275|footer=''ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ'' ਦੀਆਂ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ 16ਵੀਂ ਤੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਅਤੇ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿਚ|image1=Rajasthan manuscript page of Bhagavata Purana.jpg|image2=Bhagavata Purana (Ancient Stories of the Lord) Manuscript LACMA M.88.134.4 (2 of 2).jpg}} '''ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ''' (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ: भागवतपुराण; ਆਈ ਏ ਐਸ ਟੀ) ਭਗਵਤ ਪੂਰਾਨ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤਮ, ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਮਹਾਨ [[ਪੁਰਾਣ|ਪੁਰਾਣਾਂ]] (ਮਹਾਪੁਰਾਣਾਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref name="richardthompson2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=3TZmDSr-1msC&pg=PA10|title=The Cosmology of the Bhagavata Purana 'Mysteries of the Sacred Universe|last=Thompson|first=Richard L.|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|year=2007|isbn=978-81-208-1919-1|page=10}}</ref><ref>Dominic Goodall (1996), Hindu Scriptures, University of California Press, {{ISBN|978-0520207783}}, page xli</ref> [[ਬਿਆਸ (ਰਿਸ਼ੀ)|ਵੇਦ ਵਿਆਸ]] ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ।<ref name="edwinbryant1122">{{Harvnb|Bryant|2007|pages=112}}</ref> ਇਹ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਦਿ [[ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਮੰਦਰ|ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ]] ਦੇ ਅਦਵੈਤ (ਇਕਰੂਪਤਾ) ਦਰਸ਼ਨ,<ref>{{harv|Sheridan|1986|p=53}}</ref><ref name="Kumar Das_1722">{{harvnb|Kumar Das|2006|pages=172–173}}</ref><ref name="Bryant_1112">{{Harvnb|Bryant|2007|pages=111–113}}</ref>[[ਰਾਮਾਨੁਜਅਚਾਰਿਆ]] ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟਦਵੈਤ (ਯੋਗ ਇਕਰੂਪਤਾ) ਅਤੇ <ref name="Kumar Das_1722" /><ref name="Brown">{{harvnb|Brown|1983|pages=553–557}}</ref><ref name="Sheridan_1-22">{{harvnb|Sheridan|1986|pp=1–2, 17–25}}</ref> ਮਾਧਵਾਚਾਰਿਆ ਦੇ ਦਵੈਤ (ਦਵੈਤਵਾਦ) ਦੇ [[ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ|ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ]] (ਦਵੈਤਵਾਦ) ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟਵਾਦ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। === ਸਰੋਤ === {{Refbegin|40em}} *{{cite journal|last=Beach|first=Milo Cleveland|year=1965|title=A Bhāgavata Purāṇa from the Punjab Hills and related paintings|journal=Bulletin of the Museum of Fine Arts|volume=63|issue=333|pages=168–177|jstor=4171436}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cY1Xw1ZlIeQC&pg=PA183|title=Sonic theology: Hinduism and sacred sound|last=Beck|first=Guy|publisher=University of South Carolina Press|year=1993|isbn=978-0-253-35334-4|pages=183–184}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=OxayHczql9EC&pg=PA17|title=The Devī Gītā: the song of the Goddess; a translation, annotation, and commentary|last=Brown|first=Cheever Mackenzie|publisher=SUNY Press|year=1998|isbn=978-0-7914-3940-1}} *{{cite journal|last=Brown|first=C. Mackenzie|year=1983|title=The Origin and Transmission of the Two "Bhāgavata Purāṇas": A Canonical and Theological Dilemma|journal=Journal of the American Academy of Religion|volume=51|issue=4|pages=551–567|doi=10.1093/jaarel/li.4.551|jstor=1462581}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HVDqCkW1WpUC|title=Krishna: A Sourcebook|last=Bryant|first=Edwin Francis|publisher=Oxford University Press US|year=2007|isbn=978-0-19-514891-6}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=veSItWingx8C&pg=PA1|title=Songs of Experience|last=Cutler|first=Norman|publisher=Indiana University Press|year=1987|isbn=978-0-253-35334-4|page=1}} *{{cite book|title=A history of Indian philosophy|last=Dasgupta|first=Surendranath|publisher=Cambridge University Press|year=1949|volume=IV: Indian pluralism}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ObFCT5_taSgC|title=The Encyclopaedia Of Indian Literature|last=Datta|first=Amaresh|publisher=[[Sahitya Akademi]]|year=2006|isbn=978-81-260-1803-1|volume=1}} * {{citation|editor-last=Doniger|editor-first=Wendy|editor-link=Wendy Doniger|title=Purana Perennis: Reciprocity and Transformation in Hindu and Jaina Texts|url=https://books.google.com/books?id=-kZFzHCuiFAC|year=1993|publisher=[[State University of New York Press]]|isbn=0-7914-1381-0}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DsRb6gjUa1oC|title=The Bhaktirasāmṛtasindhu of Rūpa Gosvāmīn|last=Haberman|first=David L.|author2=Rūpagōsvāmī|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|year=2003|isbn=978-81-208-1861-3|editor=Indira Gandhi National Centre for the Arts}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8URUz0jhH3gC|title=Tales for the dying: the death narrative of the Bhāgavata-Purāṇa|last=Jarow|first=Rick|publisher=SUNY Press|year=2003|isbn=978-0-7914-5609-5}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=BC3l1AbPM8sC|title=A history of Indian literature, 500–1399|last=Kumar Das|first=Sisir|publisher=Sahitya Akademi|year=2006|isbn=978-81-260-2171-0}} *{{cite book|title=Love Divine: Studies in Bhakti and Devotional Mysticism|last=Matchett|first=Freda|publisher=Routledge|year=1993|isbn=978-0-7007-0235-0|editor=Werner, Karel|pages=95–116|chapter=The Pervasiveness of Bhakti in the Bhāgavata Purāṇa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=pYahlaJCLnYC&pg=PA95}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1oqTYiPeAxMC|title=Kṛṣṇa, Lord or Avatāra?|last=Matchett|first=Freda|publisher=Routledge|year=2001|isbn=978-0-7007-1281-6}} *{{cite book|title=The Blackwell companion to Hinduism|last=Matchett|first=Freda|publisher=Wiley-Blackwell|year=2003|isbn=978-0-631-21535-6|editor=[[Gavin Flood|Flood, Gavin D.]]|pages=129–144|chapter=The Purāṇas|chapter-url=https://books.google.com/books?id=qSfneQ0YYY8C&pg=PA129}} *{{cite book|title=The Puranas|last=Rocher|first=Ludo|publisher=Wiesbaden : Harrassowitz|year=1986|isbn=978-3-447-02522-5|pages=138–151}} *{{cite book|title=Researches in Indian and Buddhist philosophy: essays in honour of Professor Alex Wayman|last=Rukmani|first=T. S.|publisher=Motilal Banarsidass|year=1993|isbn=978-81-208-0994-9|editor=Wayman, Alex|pages=217–226|chapter=Siddhis in the Bhāgavata Purāṇa and in the Yogasutras of Patanjali – a Comparison|author-link=T. S. Rukmani|chapter-url=https://books.google.com/books?id=i1ffdTIbNJkC&pg=PA217}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qrtYYTjYFY8C|title=The Advaitic Theism of the Bhāgavata Purāṇa|last=Sheridan|first=Daniel|publisher=South Asia Books|year=1986|isbn=978-81-208-0179-0|location=Columbia, Mo}} *{{cite book|title=Encyclopedia Indica|last=van Buitenen|first=J. A. B|publisher=Anmol Publications|year=1996|isbn=978-81-7041-859-7|editor=S.S Shashi|location=New Delhi|pages=28–45|chapter=The Archaism of the Bhāgavata Purāṇa|chapter-url=https://books.google.com/books?id=U-sC1GkwH7sC&pg=PA28}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=SyxOHOCVcVkC|title=History of Indian theatre|last=Varadpande|first=Manohar Laxman|publisher=Abhinav Publications|year=1987|isbn=978-81-7017-221-5|volume=3}} *{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tJW71yboqI4C|title=Mysticism and Sacred Scripture|last=Katz|first=Steven T.|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=978-0195357097}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == {{commons category|Bhagavata Purana}} ; English * Swami Prabhupāda's version [http://vedabase.io/ Bhaktivedanta Vedabase] * [[iarchive:bhagavatapuranagitapress_201907|Gita Press version]] * [http://www.atributetosankaradeva.org/Gunamala_trans.pdf The Translation of Sankaradeva's Gunamala - the 'pocket-Bhagavata'] (Assam version) * [http://atributetosankaradeva.org/Veda_Stuti.pdf Translation of Sankaradeva's Veda-Stuti (The Prayer of the Vedas), Bhagavata, Book X, from Sankaradeva's Kirttana Ghosa, the 'Bhagavata in miniature'] * [http://www.ochs.org.uk/research/bhagavata-purana-research-project Bhagavata Purana Research Project], Oxford University * [http://catalog.hathitrust.org/Record/012507010 A prose English translation of Srimad Bhagavatam], MN Dutt (Open access limited to the US and parts of Europe) * [http://atmanirvana.com/category/srimad-bhagavatam/ Bhagavata Purana Research Project], (Srimad Bhagavatam English Version) ; Sanskrit original * [https://web.archive.org/web/20081012022829/http://www.sub.uni-goettingen.de/ebene_1/fiindolo/gretil/1_sanskr/3_purana/bhagp/bhp1-12u.htm GRETIL etext: The transliterated Sanskrit text for the entire work] * [http://sanskritdocuments.org/doc_purana/bhagpur.html?lang=sa Bhagavata Purana] (Sanskrit) * [http://www.sanskritweb.net/sansdocs/bhagpur.pdf Searchable transliterated PDF file of the entire Bhagavata-Purana from sanskritweb.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220420044300/http://sanskritweb.net/sansdocs/bhagpur.pdf |date=20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 }} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਰਾਣ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] 6gxm8tlg8avx10vke047pjay4ben3sv 0 143972 842064 789107 2026-07-07T22:07:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842064 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|honorific-prefix=ਮਾਣਯੋਗ|name=ਇਨਸਾਫ ਪਸੰਦ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਪਰਮਜੀਤ ਚੀਮਾ-ਗ੍ਰੱਬ (ਖਿਤਾਬ)|honorific-suffix=DBE ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕਮਾਂਡਰ|image=Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|imagesize=100px|caption=<small>ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ xਚਿੰਨ੍ਹ</small>|office=ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਜੱਜ|term_start=25 ਨਵੰਬਰ 2015|term_end=|monarch=[[ਇਲਿਜ਼ਾਬਥ ਦੂਜੀ]]|predecessor=|successor=|office2=|term_start2=|term_end2=|birthname=ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਚੀਮਾ|birth_date={{Birth date and age|1966|10|6|df=yes}}|birth_place=[[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ]]|death_date=|death_place=|spouse={{marriage|ਰਸੱਲ ਗ੍ਰੱਬ|1990}}|nationality=ਬਰਤਾਨਵੀ|alma_mater=[[King's College London]]}} '''ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/thesikhnet/status/821286350909476864?lang=en-gb|title=Dame Parmjit Kaur (Bobbie) Cheema-Grubb DBE became the first Asian woman judge in the High Court in October 2015|website=Twitter.com|access-date=7 July 2017}}</ref> "ਬੌਬੀ" ਚੀਮਾ-ਗਰੱਬ''' ਡੀ.ਬੀ.ਈ. (ਜਨਮ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1966), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਮਾਣਯੋਗ ਨਿਆਂ-ਪਸੰਦ''' '''ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਚੀਮਾ-ਗਰਬ''', ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਕੁਈਨਜ਼ ਬੈਂਚ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਜੱਜ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.judiciary.gov.uk/about-the-judiciary/who-are-the-judiciary/senior-judiciary-list|title=Senior Judiciary|website=Courts and Tribunals Judiciary|access-date=30 December 2015}}</ref> ਉਹ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹਿਲਾ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਚੀਮਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਸਿੱਖ]] [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਆਏ ਸਨ। <ref>{{Cite news|url=http://easterneye.eu/?/search/results/7500d712228d3834811043c0f7593577|title=Bobbie Cheema-Grubb: First Asian woman judge in high court|last=Kumar|first=Reena|date=12 November 2015|work=EasternEye|access-date=7 January 2016|location=London, UK|archive-date=24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424081601/http://easterneye.eu/?/search/results/7500d712228d3834811043c0f7593577|url-status=dead}}</ref> [[ਲੀਡਸ|ਲੀਡਜ਼]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਕਨੂੰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਲੀਡਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ।<ref name="Law Diary">{{Cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/law/article2214172.ece|title=Law Diary|date=21 November 2006|work=The Times|access-date=30 December 2015|location=London, UK}}</ref><ref name="BBC">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-england-34921256|title=First Asian female High Court judge sworn in|date=25 November 2015|website=BBC News|publisher=BBC|access-date=30 November 2015}}</ref> == ਕਨੂੰਨੀ ਪੇਸ਼ਾ == ਚੀਮਾ-ਗਰੁੱਬ ਨੂੰ 1989 ਵਿੱਚ ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Appointment">{{Cite web|url=https://www.judiciary.gov.uk/announcements/high-court-judge-appointment-cheema-grubb|title=High Court Judge Appointment: Cheema-Grubb|date=22 October 2015|website=Courts and Tribunals Judiciary|access-date=30 December 2015|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305024723/https://www.judiciary.gov.uk/announcements/high-court-judge-appointment-cheema-grubb/|dead-url=yes}}</ref> 2006 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੂਨੀਅਰ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਈ।<ref name="Law Diary"/> 2007 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡਰ ਬਣ ਗਈ। 2013 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਵੀਨਜ਼ ਕਾਉਂਸਲ (QC) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Appointment"/> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਿਪਟੀ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਰਹਿਣ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੀ।<ref name="Appointment" /> ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਐਡਵੋਕੇਸੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਕਾਉਂਸਿਲ ਦੇ ਕਾਰਜ ਸਮੂਹ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ "ਬਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ: ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਗਵਾਹਾਂ, ਪੀੜਤਾਂ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਹੈਂਡਲਿੰਗ" ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ।  ਚੀਮਾ-ਗਰਬ ਨੇ ਚਰਚ ਆਫ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਬਿਸ਼ਪ ਪੀਟਰ ਬਾਲ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2015/oct/23/bobbie-cheema-grubb-first-asian-female-high-court-judge|title=High court appoints Bobbie Cheema-Grubb as its first Asian female judge|last=Davies|first=Caroline|date=23 October 2015|work=The Guardian|access-date=30 December 2015|location=London, UK}}</ref> ਅਤੇ ਕਾਂਸਟੈਂਸ ਬ੍ਰਿਸਕੋ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.lawgazette.co.uk/news/two-more-women-elevated-to-high-court-bench/5051737.fullarticle|title=Two more women elevated to High Court bench|date=22 October 2015|work=Law Society Gazette|access-date=30 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190425/http://www.lawgazette.co.uk/news/two-more-women-elevated-to-high-court-bench/5051737.fullarticle|archive-date=4 March 2016|location=London, UK}}</ref> === ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ === 22 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ ਚੀਮਾ-ਗਰੱਬ ਦੀ ਉੱਚ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Appointment"/> ਉਸਨੇ 25 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ। <ref name="BBC"/> == ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ == 1990 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰਸਲ ਗਰੱਬ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://search.ancestrylibrary.com/cgi-bin/sse.dll?_phsrc=tEN1&_phstart=successSource&usePUBJs=true&gss=angs-g&new=1&rank=1&msT=1&gsfn=Bobbi&gsfn_x=0&gsln=Cheema&gsln_x=0&msypn__ftp=England&msypn=3251&msypn_PInfo=3-%7C0%7C0%7C3257%7C3251%7C0%7C0%7C0%7C0%7C0%7C0%7C0%7C&msbdy=1966&mssns=Grubb&catbucket=rstp&MSAV=1&uidh=57k&pcat=ROOT_CATEGORY&h=1090571&dbid=8753&indiv=1&ml_rpos=1|title=Ancestry Library Edition|website=Search.ancestrylibrary.com|access-date=10 December 2017}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ [[ਇਸਾਈ ਧਰਮ|ਈਸਾਈ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.premier.org.uk/News/UK/Christian-barrister-becomes-first-Asian-female-High-Court-judge|title=Christian barrister becomes first Asian female High Court judge|website=Premier.org|access-date=5 March 2019}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] flzx0jvvmj6ae2efwrfgp7nd5wxkrrf 0 153564 842052 755463 2026-07-07T15:03:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842052 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | holiday_name = ਪੁਥੰਡੂ<br />ਤਾਮਿਲ ਨਵਾਂ ਸਾਲ | image = A colorful Puthandu welcome to Sinhala and Tamil New Year in Sri Lanka.jpg | caption = ਪੁਥੰਡੂ ਲਈ ਤਾਮਿਲ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜਾਵਟ | observedby = [[ਤਾਮਿਲ]] [[ਭਾਰਤ]], [[ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]], [[ਮੌਰੀਸ਼ਸ]], [[ਰੀਯੂਨੀਅਨ|ਰੀਯੂਨੀਅਨ]], [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]]]<ref name="Melton2011p633 "/> | date = [[ਤਾਮਿਲ ਕੈਲੰਡਰ]] ਵਿੱਚ ਚਿਥਿਰਾਈ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ | celebrations = ਦਾਵਤ ਕਰਨਾ, ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੇਣਾ, ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨਾ | longtype = ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ | type = Hindu | significance = ਤਾਮਿਲ ਨਵਾਂ ਸਾਲ | date2023 = Friday, 14 April (Tami Nadu, India)<ref>https://cms.tn.gov.in/sites/default/files/go/public_e_935_2021.pdf {{Bare URL PDF|date=January 2022}}</ref><br />Friday, April 14 (Sri Lanka)<ref>{{cite web |url=https://publicholidays.lk/2022-dates/ |title=Sri Lanka Public Holidays 2022 – PublicHolidays.lk |access-date=2023-02-23 |archive-date=2023-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230223085855/https://publicholidays.lk/2022-dates/ |url-status=dead }}</ref><br />Friday, April 14 (Malaysia)<ref>{{cite web |url=https://themalaysianreserve.com/2022/04/13/all-set-for-grand-tamil-new-year-vaisakhi-vishu-celebrations-after-two-years/ |title = Malaysia Tamil new year}}</ref><br />Friday, April 14 (Mauritius)<ref>{{cite web |url=http://www.mauritiustimes.com/mt/varusha-pirappu-tamil-new-year/ |title = Mauritius Tamil new year|date = 8 April 2022}}</ref> | relatedto = [[ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਸੂਰਜੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ]] }} [[Category:Infobox holiday (other)]]   '''ਪੁਥੰਡੂ''' ( {{Lang-ta|தமிழ்ப்புத்தாண்டு|lit=new year|translit=Puttāṇṭu}} ), ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਪੁਥੁਵਰੁਦਮ''' ਅਤੇ '''ਤਾਮਿਲ ਨਵਾਂ ਸਾਲ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਮਿਲ ਕੈਲੰਡਰ 'ਤੇ ਸਾਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਮਿਲ ਹਿੰਦੂਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਚੰਦਰਮਾ ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਸੂਰਜੀ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਤਮਿਲ ਮਹੀਨੇ ''ਚਿਤੀਰਾਈ'' ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਵਜੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ [[ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕਲੰਡਰ|ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ]] 'ਤੇ ਹਰ ਸਾਲ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਜਾਂ ਲਗਭਗ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਦਿਨ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ [[ਵਿਸ਼ੂ]], ਅਤੇ ਮੱਧ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਜਾਂ ਵਿਸਾਖੀ। ਇਸ ਦਿਨ, ਤਾਮਿਲ ਲੋਕ "ਪੁੱਤਨਟੁ ਵੰਟੁਕੱਕ" ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ( {{Lang|ta|புத்தாண்டு வாழ்த்துக்கள்}} ) ਜਾਂ "ਇਟੀਆ ਪੁੱਟਣਟੁ ਨਲਵਟੁੱਕੜ!" ( {{Lang|ta|இனிய புத்தாண்டு நல்வாழ்த்துக்கள்}} ), ਜੋ ਕਿ "ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਮੁਬਾਰਕ" ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cDTfCwAAQBAJ&pg=PA220|title=Encyclopedia of New Year's Holidays Worldwide|last=William D. Crump|publisher=McFarland|year=2014|isbn=978-0-7864-9545-0|page=220}}</ref> ਦਿਨ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਮੇਂ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਘਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਟਰੇ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਪੂਜਾ ਵੇਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਕ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਦਾਵਤ 'ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QHwcAgAAQBAJ|title=Peranakan Indians of Singapore and Melaka|last=Samuel S. Dhoraisingam|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|year=2006|isbn=978-981-230-346-2|page=38}}</ref> ਪੁਥੰਡੂ ਨੂੰ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਅਤੇ [[ਪੁਡੂਚੇਰੀ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)|ਪੁਡੂਚੇਰੀ]] ਤੋਂ ਬਾਹਰ [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਾਮਿਲ]] ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]], [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]], [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]], [[ਰੇਊਨੀਓਂ|ਰੀਯੂਨੀਅਨ]], [[ਮਾਰੀਸ਼ਸ]] ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ। == ਮੂਲ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ == [[ਤਸਵੀਰ:A_food_treats_arrangement_for_Puthandu_(Vaisakhi)_Tamil_Hindu_New_Year.jpg|left|thumb| ਪੁਥੰਡੂ ਲਈ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ।]] ਤਾਮਿਲ ਨਵਾਂ ਸਾਲ [[ਸਮਰਾਤ|ਬਸੰਤ ਸਮਰੂਪ]] ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਅਨ ਸਾਲ ਦੇ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Melton2011p633">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&pg=PA633|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations|last=J. Gordon Melton|publisher=ABC-CLIO|year=2011|isbn=978-1-59884-206-7|page=633}}</ref> ਇਹ ਦਿਨ ਰਵਾਇਤੀ ਤਾਮਿਲ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਛੁੱਟੀ ਹੈ। [[ਅਸਾਮ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]], [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]], [[ਬਿਹਾਰ]], [[ਓਡੀਸ਼ਾ|ਉੜੀਸਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਨਾਲ ਹੀ [[ਨੇਪਾਲ]] ਅਤੇ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਤਾਰੀਖ ਰਵਾਇਤੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਵਜੋਂ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਮਿਆਂਮਾਰ]], [[ਕੰਬੋਡੀਆ]], [[ਲਾਉਸ|ਲਾਓਸ]], [[ਥਾਈਲੈਂਡ]], ਅਤੇ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲ ਵੀ ਉਸੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। == ਜਸ਼ਨ == {{ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ}} ਪੀਟਰ ਰੀਵਜ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਾਮਿਲ ਲੋਕ ਪੁਥੰਡੂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਥੁਵਰੁਸ਼ਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ "ਤਾਮਿਲ/ਹਿੰਦੂ ਨਵੇਂ ਸਾਲ" ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="reevesp113">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4N5UAgAAQBAJ|title=The Encyclopedia of the Sri Lankan Diaspora|last=Peter Reeves|publisher=Editions Didier Millet|year=2014|isbn=978-981-4260-83-1|page=113}}, Quote: "The key festivals celebrated by Sri Lankan Tamils in Canada include Thai Pongal (harvest festival) in January, Puthuvarusham (Tamil/Hindu New Year) in April, and Deepavali (Festival of Lights) in October/November."</ref> ਇਹ ਚਿਤਰਾਈ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਹੈ, ਤਾਮਿਲ ਸੂਰਜੀ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹੀਨਾ, ਅਤੇ ਪੁਥੰਡੂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਚਿਤਰਾਈ [[ਵਿਸ਼ੂ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਥੰਡੂ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ, ਤਿੰਨ ਫਲਾਂ (ਅਮ, ਕੇਲਾ ਅਤੇ ਜੈਕ ਫਲ), ਸੁਪਾਰੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਸੁਪਾਰੀ, ਸੋਨੇ / ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਸਿੱਕੇ / ਪੈਸੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਨਾਲ ਵਿਵਸਥਿਤ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇ।<ref name="Fieldhouse2017p548">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=P-FqDgAAQBAJ&pg=PA548|title=Food, Feasts, and Faith: An Encyclopedia of Food Culture in World Religions|last=Paul Fieldhouse|publisher=ABC-CLIO|year=2017|isbn=978-1-61069-412-4|page=548}}</ref> ਇਹ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ [[ਵਿਸ਼ੂ]] ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਰਸਮੀ ਟਰੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਤਾਮਿਲ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਟ੍ਰੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ ਜਾਗਣ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਘਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਰੰਗਦਾਰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪਾਊਡਰ ਨਾਲ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲਾਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਮਦੁਰਈ|ਮਦੁਰਾਈ]] ਦੇ ਮੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਚਿਤਿਰਾਈ ਤਿਰੂਵਿਜ਼ਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚਿੱਟਿਰਾਈ ਪੋਰੁਤਕਾਚੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਮਿਲ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨ, ਕੁੰਬਕੋਨਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਿਰੂਵਿਦਾਈਮਾਰੁਦੁਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਿਰੁਚਿਰਪੱਲੀ|ਤਿਰੂਚਿਰਾਪੱਲੀ]], ਕਾਂਚੀਪੁਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। [[ਤਸਵੀਰ:2019_kolam_decoration_for_Pongal_festival,_South_India.jpg|left|thumb| ਤਾਮਿਲ ਹਿੰਦੂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲਮ ਨਾਮਕ ਚਾਵਲ ਦੇ ਪਾਊਡਰ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੁਭ ਰੰਗੀਨ ਜਿਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="mercer22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=z3AnvD5jeDMC|title=Happy New Year|last=Abbie Mercer|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2007|isbn=978-1-4042-3808-4|page=22}}</ref>]] == ਵਿਵਾਦ == [[ਤਸਵੀਰ:Tamil_new_year_Puthandu_prasadam_at_a_Hindu_temple.jpg|thumb| ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪੁਥੰਡੂ ਸਜਾਵਟ]] [[ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ|ਦ੍ਰਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ]] (DMK) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਤਾਮਿਲ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਥਾਈ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ (14 ਜਨਵਰੀ) ਨੂੰ ਪੋਂਗਲ ਦੇ ਵਾਢੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਨਵਾਂ ਸਾਲ (ਘੋਸ਼ਣਾ ਬਿੱਲ 2008) 29 ਜਨਵਰੀ 2008 ਨੂੰ ਡੀਐਮਕੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਕਾਨੂੰਨ ਵਜੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਡੀਐਮਕੇ ਬਹੁਮਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 23 ਅਗਸਤ 2011 ਨੂੰ ਏਆਈਏਡੀਐਮਕੇ ਬਹੁਮਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ<ref>{{Cite web |date=24 August 2011 |title=Jaya changes DMK's calendar, Tamil new year in April now |url=http://www.indianexpress.com/news/jaya-changes-dmks-calendar-tamil-new-year-in-april-now/836039/1 |access-date=18 October 2011 |website=The Indian Express |location=India}}</ref><ref>{{Cite web |last=DC chennai |date=24 August 2011 |title=Jaya reverses Karunanidhi's order; Tamil New Year on Chithirai 1 |url=http://www.deccanchronicle.com/channels/cities/chennai/jaya-reverses-karunanidhi%E2%80%99s-order-tamil-new-year-chithirai-1-943 |access-date=18 October 2011 |website=Deccan Chronicle |location=India |archive-date=13 ਜੁਲਾਈ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713075859/https://www.deccanchronicle.com/channels/cities/chennai/jaya-reverses-karunanidhi%e2%80%99s-order-tamil-new-year-chithirai-1-943 |url-status=dead }}</ref><ref name="thehindu1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article2388749.ece|title=States / Tamil Nadu : Tamil New Year in Chithirai|last=Special Correspondent|date=23 August 2011|work=The Hindu|access-date=18 October 2011|location=India}}</ref> ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ DMK ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤਹਿ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪੁਥੰਡੂ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Tamil new year celebrated in UT [newkerala.com, The Netherlands, 89374&#93; |url=http://www.newkerala.com/news/fullnews-89374.html |access-date=18 October 2011 |publisher=Newkerala.com}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪੁਡੂਚੇਰੀ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਤਮਿਲ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ<ref>{{Cite web |title=Pondy Governor, CM greet people on eve of Tamil New Year [newkerala.com, The Netherlands, 89118&#93; |url=http://www.newkerala.com/news/fullnews-89118.html |access-date=18 October 2011 |publisher=Newkerala.com}}</ref> ਡੀਐਮਕੇ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਵਾਇਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਵਿਧਾਨਕ ਪਹੁੰਚ 'ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=The Pioneer > Online Edition : >> DMKS bogus Tamil New Year |url=http://www.dailypioneer.com/30420/DMKs-bogus-Tamil-New-Year.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331221442/http://www.dailypioneer.com/30420/DMKs-bogus-Tamil-New-Year.html |archive-date=31 March 2009 |website=www.dailypioneer.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=A Tamil cultural debate |url=http://www.srilankaguardian.org/2011/01/tamil-cultural-debate.html |access-date=2023-02-23 |archive-date=2023-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230223085853/http://www.srilankaguardian.org/2011/01/tamil-cultural-debate.html |url-status=dead }}</ref> ਰਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਤਾਮਿਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=13 April 2008 |title=India E-news |url=http://www.indiaenews.com/art-culture/20080413/110947.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20080418133945/http://www.indiaenews.com/art-culture/20080413/110947.htm |archive-date=18 April 2008 |access-date=18 October 2011 |publisher=India E-news}}</ref><ref>{{Cite web |title=SINHALAYA'S FULL COVERAGE – Lankan Tamils reject Karunanidhi's diktat on Tamil New Year – CyberTalks |url=http://www.sinhalaya.com/news/english/wmview.php?ArtID=15122 |access-date=18 October 2011 |publisher=Sinhalaya.com |archive-date=14 ਜਨਵਰੀ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190114210542/http://www.sinhalaya.com/news/english/wmview.php?ArtID=15122 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1080413/jsp/nation/story_9132123.jsp|title=The Telegraph – Calcutta (Kolkata) &#124; Nation &#124; TN bans new year rites, priests fume|last=M.R. Venkatesh|date=13 April 2008|work=The Telegraph|access-date=18 October 2011|archive-url=https://archive.today/20120918010446/http://www.telegraphindia.com/1080413/jsp/nation/story_9132123.jsp|archive-date=18 September 2012|location=Kolkota, India}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Law altering Tamil new year day challenged |url=http://www.sindhtoday.net/south-asia/2218.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080504192157/http://www.sindhtoday.net/south-asia/2218.htm |archive-date=4 May 2008 |access-date=18 October 2011 |publisher=Sindh Today}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 September 2008 |title=Court asks Tamil Nadu why change age-old New Year date |url=http://www.bombaynews.net/story/405674 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026085203/http://www.bombaynews.net/story/405674 |archive-date=26 October 2011 |access-date=18 October 2011 |publisher=Bombay News.Net}}</ref> ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀ ਵਿਰੋਧੀ [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅੰਨਾ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅੰਨਾ ਦ੍ਰਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ]] (ਏਆਈਏਡੀਐਮਕੇ) ਅਤੇ ਮਾਰੂਮਾਲਾਰਚੀ ਦ੍ਰਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰ ਕੜਗਮ (ਐਮਡੀਐਮਕੇ) ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਡੀਐਮਕੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਮੱਧ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਰਵਾਇਤੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=12 April 2008 |title=Jaya, Vaiko greet people, criticise change of New Year |url=http://news.webindia123.com/news/articles/India/20080412/930922.html |access-date=18 October 2011 |publisher=News.webindia123.com |archive-date=13 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120213105838/http://news.webindia123.com/news/articles/India/20080412/930922.html |url-status=dead }}</ref> ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਾਂ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਮਨਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{Cite web |date=14 April 2008 |title=14.04.08 Liberate Calendar |url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=99&artid=25309 |access-date=18 October 2011 |publisher=TamilNet}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 April 2008 |title=13.04.08 Tamil New Year |url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=99&artid=25298 |access-date=18 October 2011 |publisher=TamilNet}}</ref><ref>{{Cite web |title=12.04.08 Prime Minister of Canada greets Tamil New Year |url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=25285 |access-date=18 October 2011 |publisher=TamilNet}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nst.com.my/articles/08yas/Article/index_html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190115132452/https://www.nst.com.my/articles/08yas/Article/index_html |archive-date=15 January 2019 |access-date=14 April 2010}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 April 2010 |title=Sri Lankan Sinhalese And Tamil Community Celebrate Traditional New Year Tomorrow |url=http://www.groundreport.com/World/Sri-Lankan-sinha/2921787 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001205318/http://www.groundreport.com/World/Sri-Lankan-sinha/2921787 |archive-date=1 October 2011 |access-date=18 October 2011 |publisher=GroundReport}}</ref> == ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਿਉਹਾਰ == ਸੂਰਜੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਥੰਡੂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="BBC Hinduism">{{Cite web |title=BBC – Religion: Hinduism – Vaisakhi |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/holydays/vaisakhi.shtml |access-date=22 January 2012 |publisher=[[BBC]]}}</ref><ref>Crump, William D. (2014), [https://books.google.co.uk/books?id=cDTfCwAAQBAJ&pg=PA114 Encyclopedia of New Year's Holidays Worldwide], MacFarland, page 114</ref> ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: # [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਵਿੱਚ [[ਵਿਸ਼ੂ]] # [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਦਿੱਲੀ|ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਐਨਸੀਟੀ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], [[ਬਿਹਾਰ]], [[ਝਾਰਖੰਡ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ [[ਵਿਸਾਖੀ]] # [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਪਾਨਾ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ # [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਅਤੇ [[ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ]] ਵਿੱਚ ਪੋਹੇਲਾ ਬੋਸ਼ਾਖ # [[ਅਸਾਮ]] ਵਿੱਚ ਰੋਂਗਲੀ ਬਿਹੂ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ [[ਦਿਵਾਲੀ|ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ]] ਤਿਉਹਾਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਦੇ ਉਗਾਦੀ ਅਤੇ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਅਤੇ [[ਗੋਆ]] ਦੇ [[ਗੁੜੀ ਪੜਵਾ|ਗੁੜੀ ਪਡਵਾ]] ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਪੁਥੰਡੂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="PechilisRaj2013p48">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kaubzRxh-U0C&pg=PA48|title=South Asian Religions: Tradition and Today|last=Karen Pechilis|last2=Selva J. Raj|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-0-415-44851-2|pages=48–49}}</ref> === ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ === ਹਰ ਸਾਲ ਇਹੀ ਦਿਨ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿਆਂਮਾਰ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਅਤੇ ਕੰਬੋਡੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੋਧੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਸੀਈ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਣਾਸੇਗਰਮ ਦੁਆਰਾ 1957 ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]], [[ਕੰਬੋਡੀਆ]] ਅਤੇ ਚੰਪਾ (ਵੀਅਤਨਾਮ) ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਮੋਹਨਜੋ-ਦਾਰੋ ( [[ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ|ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ]] ) ਦੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਤਾਮਿਲ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਹੈ।<ref>Tamil cultural influences in South East Asia (1957) by Samuel Jeyanayagam Gunasegaram, Ceylon Printers p.18</ref><ref>Tamil Culture, Band 6 (1957), Academy of Tamil Culture p.79</ref> ਨਾਨਾਕੁਰੀਅਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਮੱਧਕਾਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਤਮਿਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>An introduction to Tamil culture, Kirusna Nanacuriyan (1984), Institute for International Tamil Renaissance p.81</ref> ਜੀਨ ਮਿਚੌਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਾਸੀਫ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਨ।<ref name="Swain2016p284" /> ਇੱਕ ਚੀਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਵੀਅਤਨਾਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨ-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਭਾਈਚਾਰਾ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਚੰਦਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਸਿਫ਼ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਮੂਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ, ਅੱਧ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤੀ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਮਿਆਂਮਾਰ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਤਾਈ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, [[ਲਾਉਸ|ਲਾਓਸ]], ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਯੂਨਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Swain2016p284">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wZksDQAAQBAJ&pg=PA284|title=Historical Dictionary of the Peoples of the Southeast Asian Massif|last=Jean Michaud|last2=Margaret Byrne Swain|last3=Meenaxi Barkataki-Ruscheweyh|publisher=Rowman & Littlefield|year=2016|isbn=978-1-4422-7279-8|pages=178–179}}</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਪੁਥੰਡੂ ਦੇ ਉਲਟ ਕੁਝ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮੈਸਿਫ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਹੋਲੀ]] ) ਨਾਲ ਛਿੜਕਣ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨਣ, ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Swain2016p284" /> ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਖੇਤਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: # [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਵਿਸਾਖੀ]] # [[ਨੇਪਾਲ]] ਵਿੱਚ [[ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਮਤ|ਬਿਕਰਮ ਸੰਵਤ]] /ਵੈਸਾਖ ਏਕ # ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੋਹੇਲਾ ਬੋਸ਼ਾਖ # ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਅਲੁਥ ਅਵਰੁਥੂ (ਸਿੰਘਲੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ)<ref name="reeves174">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4N5UAgAAQBAJ&pg=PA174|title=The Encyclopedia of the Sri Lankan Diaspora|last=Peter Reeves|publisher=Didier Millet|year=2014|isbn=978-981-4260-83-1|page=174}}</ref> # [[ਕੰਬੋਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਚੋਲ ਚਨਾਮ ਥਮੇ # [[ਲਾਉਸ|ਲਾਓਸ]] ਵਿੱਚ ਸੋਂਗਕਨ / ਪਾਈ ਮਾਈ ਲਾਓ # [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ [[ਸੋਂਗਕਰਾਨ ਥਾਇਲੈੰਡ|ਸੋਂਗਕ੍ਰਾਨ]] # ਥਿੰਗਯਾਨ [[ਮਿਆਂਮਾਰ]] ਵਿੱਚ == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਤਾਮਿਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ|ਤਾਮਿਲ ਸਭਿਆਚਾਰ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ]] nq462eb6zob6hnwxiyjtv753rfkqkil 0 166285 842078 743140 2026-07-08T07:21:41Z Sonia Atwal 49604 842078 wikitext text/x-wiki '''ਮੰਜ਼ੂਰ ਹੁਸੈਨ''' (1922 &#x2013; 1985), ਜਿਸਨੂੰ '''ਭੋਲੂ ਪਹਿਲਵਾਨ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈਵੀਵੇਟ ਖ਼ਿਤਾਬ ਮਿਲ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="dost">{{Cite web |last=Zain Raza |date=1 January 2012 |title=Bholu Pahalwan &ndash; The Mighty Wrestler Of 1950s |url=http://www.dostpakistan.pk/bholu-pehalwan-the-mighty-wrestler-of-50s/ |access-date=11 July 2020 |website=Dost Pakistan website |archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221122700/http://www.dostpakistan.pk/bholu-pehalwan-the-mighty-wrestler-of-50s/ |url-status=dead }}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਭੋਲੂ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ [[ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ|ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ|ਆਜ਼ਾਦੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਭੋਲੂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਪਹਿਲਵਾਨ ਵੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ [[ਪਟਿਆਲਾ|ਪਟਿਆਲੇ]] ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ [[ਗਾਮਾ ਪਹਿਲਵਾਨ]] ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਸੀ।<ref name="dost"/> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 6 ਮਾਰਚ, 1985 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਸਿਰ ਭੋਲੂ ਵੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ।<ref name="dost"/> == ਕੈਰੀਅਰ == === 1930 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ === ਭੋਲੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕੈਰੀਅਰ [[ਰਾਧਨਪੁਰ]] ਵਿੱਚ [[ਹਮੀਦਾ ਪਹਿਲਵਾਨ]] ਰਹਿਮਾਨੀਵਾਲਾ, ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਅਬਦੁਲ ਹਾਮਿਦ ਅਲ ਮਾਰੂਫ ਰਹਿਮਾਨੀ, ਜੋ ਉਸ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸੀ, ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1935 ਵਿੱਚ, 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਭੋਲੂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਿਖਾਈ। ਉਸਨੇ ਅਹਿਮਦ ਬਖਸ਼ ਨਾਲ ਬਾਰਾਂ ਮਿੰਟ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਡਰਾਅ ਰਿਹਾ। 27 ਮਾਰਚ 1939 ਨੂੰ, ਭੋਲੂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਅਹਿਮਦ ਬਖਸ਼ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।<ref name="dost"/> 1935 ਤੋਂ 1940 ਤੱਕ, ਭੋਲੂ ਨੇਮੰਗਲ ਸਿੰਘ, ਖੜਕ ਸਿੰਘ, ਭੂਰਾ ਸਿੰਘ, ਬੁੱਲਹਾਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਅਤੇ ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਅਲੀਮ ਪਹਿਲਵਾਨ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਹਿਰ ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। 1940 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਭੋਲੂ ਨੇ ਜੰਗ ਫੰਡਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਯੁੱਧ ਫੰਡ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਭੋਲੂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਨੇ ਕਈ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਚੈਂਪੀਅਨ, ਘੋਸੀਆ ਪਹਿਲਵਾਨ ਵੀ ਹੈ, ਦੋ ਵਾਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ।<ref name="dost"/> === 1940 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ === 1944 ਵਿੱਚ, ਭੋਲੂ ਨੇ ਅਜੈਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀ ਨੂੰ 6 ਮਿੰਟ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾਵਾਲਾ ਨੂੰ 3 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ। 1945 ਵਿੱਚ, ਭੋਲੂ ਨੇ [[ਕਸੂਰ]] ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਿੱਖ ਪਹਿਲਵਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਜਿੰਨੇ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ।<ref name="dost"/> 1947 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਭੋਲੂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਮਿੰਟੋ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੀਆ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤਿਆ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਮੈਚ ਹੋਇਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ, 1949 ਵਿੱਚ, ਭੋਲੂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਨੇ 8 ਮਿੰਟ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਲਈ ਯੂਨਸ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੀਆ ਪਹਿਲਵਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ [[ਪਹਿਲਵਾਨੀ|ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ]] ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ, ਖਵਾਜਾ ਨਜ਼ੀਮੂਦੀਨ, ਇਸ ਕੁਸ਼ਤੀ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਸਨ। ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਹੈ। ਭੋਲੂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੈਧ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। === 1950 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ === ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੈਚਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੋਲੂ ਘੱਟ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਜੋ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ। [[ਜਲੰਧਰ]] ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਵਿੱਚ, ਭੋਲੂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਨੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਐਮਿਲ ਕੋਰੋਸ਼ੈਂਕੋ, [[George Pencheff|ਜਾਰਜ ਪੇਨਚੇਫ]], ਗੋਲਡਸਟੀਨ, ਜਾਰਜ ਜ਼ਬਿਸਕੋ, ਜ਼ਾਇਬਿਸਕੋ-2 ਅਤੇ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਵਧੀਆ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਭੋਲੂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੋ ਮੁੱਖ ਅਖਾੜੇ ਸਨ। ''ਬਿਲਾਲ ਗੰਜ ਅਖਾੜਾ'' ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। 1948 ਵਿੱਚ, ਭੋਲੂ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ''ਦਾਰ-ਉਲ-ਸੇਹਤ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਖਾੜੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਦਾਰ-ਉਲ-ਸੇਹਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭੋਲੂ-ਕਾ-ਅਖਾੜਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਨੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਬਾਡੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਭੋਲੂ ਨੇ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 60 ਤੋਂ 70 ਪਹਿਲਵਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="dost"/> === 1960 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ === == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == ਭੋਲੂ ਨੂੰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ 1962 [[ਤਮਗ਼ਾ ਹੁਸਨ ਕਾਰਕਰਦਗੀ|ਦਾ ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ]] ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Bholu Pahalwan award info |url=http://www.sports.gov.pk/html/pride_of_performance_wrestling.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20061003140418/http://www.sports.gov.pk/html/pride_of_performance_wrestling.htm |archive-date=3 October 2006 |access-date=11 July 2020 |website=Pakistan Sports Board website}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਅਯੂਬ ਖਾਨ|ਅਯੂਬ ਖ਼ਾਨ]] ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ 20 ਕਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭੋਲੂ ਨੇ 1963 ਵਿੱਚ [[ਹੱਜ]] ਕੀਤਾ। 1964 ਵਿੱਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਸੰਘ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਜ਼ਮਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਇਕ ਸ਼ਰਤ ਰੱਖੀ ਕਿ ਭੋਲੂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਜ਼ਮਾਨ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਿਸ਼ਵ ਖ਼ਿਤਾਬ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤੇ ਪਹਿਲਵਾਨ ਉਸ ਨਾਲ ਲੜਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੇ ਸਨ। 1967 ਵਿੱਚ, ਭੋਲੂ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਓਰਿਗ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਐਸੇ ਪਹਿਲਵਾਨ ਨੂੰ 5000 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੌਂਡ ਦੇਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕੇ। ਮਈ 1967 ਵਿੱਚ, ਭੋਲੂ ਪਹਿਲਵਾਨ ਨੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਈਸਟਰਨ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਐਂਪਾਇਰ ਪੂਲ, ਵੈਂਬਲੇ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈਵੀਵੇਟ ਟਾਈਟਲ ਲਈ ਐਂਗਲੋ-ਫ੍ਰੈਂਚ ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨ, ਹੈਨਰੀ ਪੇਰੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।<ref>[https://www.dawn.com/news/780901/pakistan-traditional-wrestling The fading glory of kushti in Pakistan] Dawn (newspaper), Published 23 January 2013, Retrieved 12 July 2020</ref><ref name="geocities">{{Cite web |date=6 June 2008 |title=Bholu Pahalwan profile |url=http://geocities.com/goodfaith747/rustam_e_zaman/ |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20091026235502/http://geocities.com/goodfaith747/rustam_e_zaman/ |archive-date=26 October 2009 |access-date=11 July 2020 |website=GeoCities.com website}}</ref> ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ''ਰੁਸਤਮ-ਏ-ਜ਼ਮਾਨ'', ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਸੰਘ ਨੇ ਸਤੰਬਰ, 1967 ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਤੌਰ `ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਮਾਰੋਹ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਕਾਜ਼ੀ ਫਜ਼ਲੁੱਲਾ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="geocities"/> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭੋਲੂ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1985]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922]] suyvbyhs8x7y21k15knrz31yk30eyyg 0 166483 842057 676812 2026-07-07T16:20:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842057 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Priya Arun | image = | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1970|07|30}}<ref>{{Cite web |title=Marathi Veteran Actress Priya Berde Turns 50! Here's An Adorable Birthday Post By Son Abhinay Berde |url=https://www.spotboye.com/marathi/marathi-news/marathi-veteran-actress-priya-berde-turns-50-here-s-an-adorable-birthday-post-by-son-abhinay-berde/5f23d742b8435c0304eeab1f |access-date=2022-05-23 |website=www.spotboye.com}}</ref> | birth_place = [[Kolhapur]], [[Maharashtra]], India | nationality = | occupation = Actress | years_active = 1982 – present | spouse = {{marriage|[[Laxmikant Berde]]|1998|2004|end=died}}<ref>{{Cite web |date=2022-02-14 |title=Valentine Day Special! Romantic love story of Laxmikant Berde and Priya Berde |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movies/news/valentine-day-special-romantic-love-story-of-laxmikant-berde-and-priya-berde/photostory/89567173.cms |access-date=2022-05-23 |website=The Times of India |language=en}}</ref> | children = 2<ref>{{Cite web |title=Is Abhinay Lakshya's love child? - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/priya-berde-lakshmikant-berde/articleshow/41844881.cms |access-date=2022-05-23 |website=The Times of India |language=en}}</ref> | parents = Lata Arun, Arun Karnataki | website = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਪ੍ਰਿਆ ਅਰੁਣ-ਬੇਰਦੇ''' (ਜਨਮ 30 ਜੁਲਾਈ 1970) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕਈ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]]-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ ਬੇਰਦੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਤਾ ਅਰੁਣ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Which controversial actresses' life can be portrayed onscreen? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/photofeatures/which-controversial-actresses-life-can-be-portrayed-onscreen/photostory/41513585.cms |access-date=2022-05-23 |website=The Times of India}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Language !Role ! class="unsortable" |Notes |- | rowspan="4" |1988 |''Ashi Hi Banwa Banwi'' | rowspan="20" |Marathi |Kamali |Superhit<ref>{{Cite web |date=2021-09-23 |title=33 years of 'Ashi Hi Banwa Banwi': FIVE Interesting facts about Sachin Pilgoankar and Ashok Saraf's iconic comedy film |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movies/news/33-years-of-ashi-hi-banwa-banwi-five-interesting-facts-about-sachin-pilgoankar-and-ashok-sarafs-iconic-comedy-film/photostory/86451041.cms |access-date=2022-05-23 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |''Rangat Sangat'' |Phooldani | |- |''Bandivan Me Hya Sansari'' |Young Kamal | |- |''Nashibwan'' |Gauri | |- | rowspan="5" |1989 |''Ek Gadi Baaki Anadi'' |Seema Kirkire | |- |''Thartharat'' |Ganga |<ref>{{Cite web |last=Editorial |first=M. M. W. |date=2005-03-21 |title=Thartharat ( थरथराट ) |url=https://marathimovieworld.com/moviedetail/thartharat.php |access-date=2022-05-23 |language=en-US}}</ref> |- |''Eeja Beeja Teeja'' |Amba Bhosale | |- |''[[Dharla Tar Chavtay]]'' |Maggie/Amruta |Double role |- |''De Dhadak Be Dhadak'' |Dancer | |- | rowspan="5" |1990 |''Ghanchakkar'' |Manu | |- |''Dhamaal Bablya Ganpyachi'' |Malan | |- |''Dokyala Taap Nahi'' |Ranjana | |- |''Lapwa Chhapwi'' |Meena | |- |''Kuthe Kuthe Shodhu Mi Tila'' |Nalini/Nale | |- | rowspan="6" |1991 |<nowiki><i id="mwdg">Aflatoon</i></nowiki> |Baby | |- |''Yeda Ki Khula'' |Priya | |- |''Aparadhi'' | | |- |''Shame to Shame'' |Pallavi Dadarkar | |- |''Ek Full Chaar Half'' |Radha | |- |''Maskari'' |Rani | |- | rowspan="4" |1992 |''Deedar'' | rowspan="3" |Hindi |Sheela |Bollywood debut |- |''Sone Ki Zanjeer'' |Basanti | |- |''[[ਬੀਟਾ|Beta]]'' |Champa | |- |''Ek Hota Vidushak'' |Marathi |Guest appearance | |- | rowspan="3" |1993 |''Anari'' |Hindi |Bijli | |- |''Sarech Sajjan'' | rowspan="2" |Marathi |Sonali | |- |''Ram Rahim'' | | |- | rowspan="3" |1994 |''[[ਹਮ ਆਪਕੇ ਹੈਂ ਕੌਨ..!|Hum Aapke Hain Koun..!]]'' |Hindi |Chameli | |- |''Bajrangachi Kamaal'' | rowspan="5" |Marathi |Sakhu | |- |''Sonyachi Mumbai'' |Saku | |- | rowspan="4" |1995 |''Guddu'' |Baliya's wife | |- |''Dhamaal Jodi'' |Swati | |- |''Gandh Mateecha'' |Paula | |- |<nowiki><i id="mw5g">Jaan</i></nowiki> |Hindi |Dhanno | |- |2000 |''Chimni Pakhara'' | rowspan="28" |Marathi |Ajay and Vijay's adopted mother | |- | rowspan="3" |2006 |<nowiki><i id="mw9Q">Jatra</i></nowiki> |Bakulabai | |- |''Deva Shappath Khot Sangen Khar Sangar Nahi'' |Janki | |- |''Gruhalaxmi'' |Dancer | |- |2007 |''Zabardast'' |Judge of Jodi Zabardast | |- | rowspan="4" |2008 |''Full 3 Dhamaal'' |Prema | |- |''Dum Dum Diga Diga'' | | |- |''Tujhya Majhya Sansarala Ani Kay Hava'' | | |- |''Sakkha Savatra'' |Vaishali | |- | rowspan="4" |2009 |''[[Mata Ekvira Navsala Pavli]]'' |Suman | |- |''Jogwa'' |Shevanta | |- |''Topi Ghala Re'' | | |- |''[[Lagli Paij]]'' |Yojana | |- | rowspan="2" |2010 |''Chal Dhar Pakad'' |Shanta | |- |''Natarang'' |Yamunabai Satarkar | |- | rowspan="3" |2011 |''Ashi Fasli Na Nanachi Tang'' |Nani Nana Joshi | |- |''Tamaasha Haach Khel Udya'' |Yamunabai | |- |''Superstar'' | | |- | rowspan="3" |2012 |''Bokad'' | | |- |''The Strugglers – Amhi Udyache Hero'' | | |- |''Uchla Re Uchla'' |Seema | |- |2013 |''Yoddha'' | | |- |2013 |''Mala Anna Vhaychay'' | | |- |2014 |''Premacha Jholjhaal'' |Heera | |- |2016 |''Laal Ishq'' |Poddar's wife | |- |2017 |''Ek Maratha Lakh Maratha'' |Rukhmani | |- | rowspan="2" |2019 |''Rampaat'' |Kalubai | |- |''Menka Urvashi'' |Tukaram Patil's wife | |- |2020 |''Ahilya - Zunj Ekaki'' |Marathi | | |} == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਰੈਫ. |- | 1995 | ''ਪਡੋਸਨ'' | ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ | <ref>{{Cite web |title=It was a hugely popular comic show in which the lead character, played by Jatin Kanakia, had frequent conversation with cupboards and sofas in his house. |url=https://photogallery.indiatimes.com/celebs/celeb-themes/top-tv-shows/padosan/articleshow/27295828.cms |access-date=2023-01-16 |website=photogallery.indiatimes.com}}</ref> |- | 2007 | ''ਨਾਨਾ = ਨਾਨਾ'' | ਕਾਦੰਬਰੀ | |- | 2009-2011 | ''ਭਾਗਿਆ ਲਕਸ਼ਮੀ'' | ਜੈਸ਼੍ਰੀ | |- | 2010 | ''ਫੂ ਬਾਈ ਫੂ'' | ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ | |- | 2012 | ''ਅਜੂਨਹਿ ਚੰਦ੍ਰਾਤ ਆਹਿ ॥'' | ਅਨਯ ਦੀ ਮਾਂ | |- | 2014-2015 | ''ਪ੍ਰੀਤਿ ਪਰੀ ਤੁਜਵਾਰੀ ॥'' | ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਤੇ ਪਰੀ ਦੀ ਸੱਸ | |- | 2015 | ''ਤੂ ਜੀਵਲਾ ਗੁਣਵਾਵੇ ॥'' | ਨਿਨਾਦ ਦੀ ਮਾਂ | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|1057856}} * [http://www.abhinayberde.com/p/abhinay-berde-website-by-fans.html Abhinay Berde Family] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230510074725/https://www.abhinayberde.com/p/abhinay-berde-website-by-fans.html |date=2023-05-10 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967]] 53dvy9zoe7u4fi4yc3m4g69gb59k7sl 0 167574 842072 765128 2026-07-08T04:04:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842072 wikitext text/x-wiki '''ਮੁਰਲੀਪ੍ਰਸਾਦ ਸ਼ਰਮਾ''', ਜੋ ਕਿ '''ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ''' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਾਤਰ ਹੈ ਜੋ <nowiki><i id="mwDw">ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ</i></nowiki> ਫ਼ਿਲਮ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਰਦਾਰ [[ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹਿਰਾਨੀ]] ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸੰਜੇ ਦੱਤ]] ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਦੇ ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। == ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਮੁਰਲੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸ਼ਰਮਾ ([[ਸੰਜੇ ਦੱਤ]]) ਮੁੰਬਈ ਅੰਡਰਵਰਲਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਉਪਨਾਮ ''ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ'' ਦਾ ਦੋਹਰਾ ਅਰਥ ਹੈ; ''ਭਾਈ ਦਾ'' ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ [ਭਰਾ], ਪਰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਸਲੈਂਗ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੁੱਲੜਬਾਜ਼ ਵੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |url=http://sacredgames.typepad.com/glossary/b/index.html |title=Bhai: Sacred Games |access-date=2023-05-12 |archive-date=2007-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070708145241/http://sacredgames.typepad.com/glossary/b/index.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦਾ ਸਾਈਡਕਿਕ ਸਰਕਟ ([[ਅਰਸ਼ਦ ਵਾਰਸੀ]]) ਹੈ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੰਬਈਆ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ [[ਉਪਭਾਸ਼ਾ]] ਹੈ। === ''ਮੁੰਨਾਭਾਈ ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ'' === ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2003 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਐਮਬੀਬੀਐਸ'' ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[wiktionary:faux|ਨਕਲੀ]] ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਉਸਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ। === ''ਲਗੇ ਰਹੋ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ'' === ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ '''[[ਲਗੇ ਰਹੋ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ|ਲਗੇ ਰਹੋ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ' '<nowiki/>]]'' ਚ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਝੂਠਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੋਣ ਦਾ ਢੌਂਗ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ [[ਗਾਂਧੀਵਾਦ]] ਨਾਲ਼ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ''[[ਗਾਂਧੀਗਿਰੀ]]'' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। <ref name="rediff010906">{{Cite news|url=http://in.rediff.com/movies/2006/sep/01hirani1.htm|title=Munna and Circuit are divine fools'|date=1 September 2006|work=rediff.com|access-date=2007-01-18|publisher=Rediff.com India Limited}}</ref> === ਤੀਜੀ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਫ਼ਿਲਮ === 25 ਫਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ, ਸੰਜੇ ਦੱਤ ਨੂੰ [[ਸੰਜੇ ਦੱਤ|1993 ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਣ]] ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਜ਼ਾ (2013-2016) ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਰਵਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਧੂ ਵਿਨੋਦ ਚੋਪੜਾ ਨੇ 29 ਸਤੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਤੀਜੀ ''ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ'' ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, 2017 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਤ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਵੇਗੀ। <ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/work-on-munnabhai-3-to-begin-next-year-vidhu-vinod-chopra/1/776723.html|title=Work on Munnabhai 3 to begin next year: Vidhu Vinod Chopra|access-date=2017-03-21}}</ref> == ਟੀਵੀ ਕਮਰਸੀਅਲ == 2016 ਵਿੱਚ [[ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲਾ|ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰੀ (ਭਾਰਤ)]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ "ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਡੇਂਗੂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਮਰਸੀਅਲ ਵਿੱਚ 'ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ' ਅਤੇ 'ਸਰਕਟ' ਹਨ। ਇਹ [[ਡੇਂਗੂ ਬੁਖਾਰ]] ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ == ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 20 ਕਾਲਪਨਿਕ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ <ref>[http://movies.ndtv.com/photos/indian-cinema-100-bollywood-s-20-best-characters-15056/slide/3 Indian cinema@100: Bollywood's 20 best characters - NDTV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620101214/http://movies.ndtv.com/photos/indian-cinema-100-bollywood-s-20-best-characters-15056/slide/3 |date=2018-06-20 }}. [[NDTV]]. Retrieved July 14, 2014</ref> ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਲਗੇ ਰਹੋ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ|ਲੱਗੇ ਰਹੋ ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ ਨੇ]]'' ''ਗਾਂਧੀਗਿਰੀ'' ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ। <ref name="gandhighiri2009">{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2009013153790300.htm&date=2009/01/31/&prd=mp&|title=Bole tho... Gandhigiri|last=Allagh|first=Harjeet Kaur|date=31 January 2009|work=The Hindu|access-date=2009-03-02|archive-url=https://archive.today/20130103035732/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2009013153790300.htm&date=2009/01/31/&prd=mp&|archive-date=3 January 2013}}</ref> <ref name="mridulatoi060929">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-09-29/hyderabad/27786386_1_gandhigiri-gandhi-jayanti-gandhiji|title=Gandhigiri, a cool way to live|last=Chunduri|first=Mridula|date=29 September 2006|work=[[The Times of India]]|access-date=2006-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017170830/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-09-29/hyderabad/27786386_1_gandhigiri-gandhi-jayanti-gandhiji|archive-date=17 October 2012}}</ref> <ref name="Sharmaboston">{{Cite news|url=http://www.boston.com/news/globe/editorial_opinion/oped/articles/2006/10/13/how_gandhi_got_his_mojo_back/|title=How Gandhi got his mojo back|last=Sharma|first=Swati Gauri|date=13 October 2006|work=boston.com|access-date=2006-10-13|publisher=The New York Times Company}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਲਕਸ਼ਮਣ ਗੋਲੇ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਜਿਸਨੂੰ ਅਸਲ-ਜੀਵਨ ਮੁੰਨਾਭਾਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web |last=Shaikh |first=Zeeshan |date=January 9, 2008 |title=Real-life Munnabhai, in Nashik jail |url=http://www.hindustantimes.com/india/real-life-munnabhai-in-nashik-jail/story-m6j9FHTmH0W3oDS4o40pgP.html |access-date=2016-02-14 |quote=The 30-year-old once had 19 cases of assault and extortion against him. He now swears by non-violence. The transformation, much like the character of Sanjay Dutt in the blockbuster movie Lage Raho Munnabhai, is thanks to Mahatma Gandhi. |location=Nashik}}</ref> == ਨੋਟ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ''[[ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੂਵੀ ਡੈਟਾਬੇਸ|ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੂਵੀ ਡਾਟਾਬੇਸ]]'' 'ਤੇ [https://www.imdb.com/character/ch0022401/ ਮੁਰਲੀਪ੍ਰਸਾਦ 'ਮੁੰਨਾ ਭਾਈ' ਸ਼ਰਮਾ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਪਾਤਰ]] 3n3rrr1bxqfz6cu7a4mr6qc77shngzw 0 167616 842049 837305 2026-07-07T14:43:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842049 wikitext text/x-wiki '''ਪੀਅਰਸਨ ਲੈਂਗੂਏਜ ਟੈਸਟ''' ਪੀਅਰਸਨ (ਪੀ ਐਲ ਸੀ) ਸਮੂਹ ਦੀ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਗੈਰ-ਮੂਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀਅਰਸਨ ਟੈਸਟ ਆਫ਼ ਇੰਗਲਿਸ਼ (ਪੀਟੀਈ) ਅਕਾਦਮਿਕ, ਪੀਟੀਈ ਜਨਰਲ (ਪਹਿਲਾਂ ਲੰਡਨ ਟੈਸਟ ਆਫ਼ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ)<ref>{{Cite web |title=PTE General |url=https://www.pearson.com.hk/en_GB/qualifications/pte/pte-general.html |access-date=2018-07-09 |website=www.pearson.com.hk |language=en}}</ref> ਸਮੂਹ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਅਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ QCA, Ofqual,<ref>{{Cite web |title=PTE General – UK Recognizing Institutions |url=https://pte.edu.gr/uploads/files/Recognition%20in%20UK%20Universities%20PTE%20General.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105010101/https://pte.edu.gr/uploads/files/Recognition%20in%20UK%20Universities%20PTE%20General.pdf |archive-date=2018}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ ਅਤੇ Edexcel, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਾਂਚ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=About Pearson {{!}} Pearson qualifications |url=https://qualifications.pearson.com/en/about-us/about-pearson.html |access-date=2018-07-09 |website=qualifications.pearson.com |language=en-gb}}</ref> ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 6,000 ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="hb1">Eric Pfanner. "Pearson jumps into English language testing market; Pearson to sell tests of English proficiency." International Herald Tribune. International Herald Tribune. 2009. Retrieved May 09, 2013 from HighBeam Research: http://www.highbeam.com/doc/1P1-170505964.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304092007/https://www.highbeam.com/doc/1P1-170505964.html|date=2016-03-04}}</ref> ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਟੈਸਟ ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਬਾਰਡਰ ਏਜੰਸੀ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਦੁਆਰਾ ਵੀਜ਼ਾ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੀਟੀਈ-ਐ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵੀਜ਼ਾ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਹੈ।<ref>"For the record ; The Global Sales Director of Pearson Language Test, discusses PTE Academic, an English language proficiency test." India Today. Financial Times Ltd. 2011. Retrieved May 09, 2013 from HighBeam Research: http://www.highbeam.com/doc/1P2-29557290.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304112930/https://www.highbeam.com/doc/1P2-29557290.html|date=2016-03-04}}</ref> ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖੀ ਗ੍ਰੇਡ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੁਆਰਾ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="hb1" /> == ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਦਾ ਪੀਅਰਸਨ ਟੈਸਟ == ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਦਾ ਪੀਅਰਸਨ ਟੈਸਟ ਇੱਕ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦਾ ਟੈਸਟ ਹੈ ਜੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ-ਪੱਧਰ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਗੈਰ-ਮੂਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੀਅਰਸਨ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਮੂਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਲਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਈ ਅਕਾਦਮਿਕ ਬਣਾਇਆ।<ref>[http://pearsonpte.com/NEWS/Pages/fieldtest.aspx Pearson PLT]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਪੀਟੀਈ ਜਨਰਲ == ਪੀਟੀਈ ਜਨਰਲ (ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਲੰਡਨ ਟੈਸਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਜਾਂ ਪੀਅਰਸਨ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ (ਦਸੰਬਰ 2020 ਤੱਕ)<ref>{{Cite web |url=https://event.on24.com/eventRegistration/console/EventConsoleApollo.jsp?uimode=nextgeneration&eventid=2197467&sessionid=1&key=5DF57BE53237F36A43B478DD36277A84&contenttype=A&eventuserid=305999&playerwidth=1000&playerheight=650&caller=previewLobby&text_language_id=en&format=fhaudio&newConsole=false |access-date=2020-09-02 |website=event.on24.com}}</ref>। ਇਹ ਪੀਅਰਸਨ ਲੈਂਗੂਏਜ ਟੈਸਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ Edexcel ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ QCA, ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਅਥਾਰਟੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ।<ref name="accreditedqualifications.org.uk">{{Cite web |title=Accredited Qualifications |url=http://www.accreditedqualifications.org.uk/qualification/50019636.seo.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20091115183835/http://www.accreditedqualifications.org.uk/qualification/50019636.seo.aspx |archive-date=15 November 2009 |access-date=26 October 2016}}</ref> ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ (ਉਦਾ ਪੋਲੈਂਡ, ਗ੍ਰੀਸ) ਮੌਖਿਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੁਲਾਂਕਣਕਰਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਰਾਂਸ, ਇਟਲੀ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ) ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਪੀਟੀਈ ਯੰਗ ਲਰਨਰਜ਼ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1982 ਵਿੱਚ [[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਲੰਡਨ]] ਸਕੂਲਜ਼ ਐਗਜ਼ਾਮੀਨੇਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਗਜ਼ਾਮੀਨੇਸ਼ਨ ਬੋਰਡ 1996 ਵਿੱਚ Edexcel ਬਣਨ ਲਈ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਕੌਂਸਲ (BTEC) ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.pearsonpte.com/ ਪੀਅਰਸਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਟੈਸਟ] * [https://pearsonpte.com/pte-academic/ ਪੀਟੀਈ ਅਕਾਦਮਿਕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230513095207/https://www.pearsonpte.com/pte-academic/ |date=2023-05-13 }} * [http://www.ealta.eu.org/documents/archive/EALTA_GGP_PTE_Academic.pdf EALTA ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼] ecju42ho0wxpyplvbhr263c9qg0h4np 0 184698 842081 747048 2026-07-08T07:48:22Z Sonia Atwal 49604 842081 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨਿੱਕੀ ਗਾਰਸੀਆ | image = Nikki Bella 2018 (cropped) (cropped).jpg | caption = 2018 ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੀ | birth_name = ਸਟੈਫਨੀ ਨਿਕੋਲ ਗਾਰਸੀਆ-ਕੋਲੇਸ | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1983|11|21}} | birth_place = [[ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ]], [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], ਯੂ.ਐਸ. | citizenship = United States | occupation = ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ{{!}}ਟੀਵੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ }} '''ਸਟੈਫਨੀ ਨਿਕੋਲ ਚਿਗਵਿਨਤਸੇਵ'''<ref name="NYT">{{Cite web |last=Bluestone |first=Gabrielle |date=July 20, 2020 |title='Total Bellas' Refuse to Be Knocked Out by Quarantine |url=https://www.nytimes.com/2020/07/20/style/total-bellas-wwe-divas-nikki-brie.html |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200720150902/https://www.nytimes.com/2020/07/20/style/total-bellas-wwe-divas-nikki-brie.html |archive-date=July 20, 2020 |access-date=August 27, 2020 |website=[[The New York Times]]}}</ref> (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Stephanie Nicole Chigvintsev;''' [[ਜਨਮ ਨਾਮ|née]] '''ਗਾਰਸੀਆ-ਕੋਲੇਸ'''; ਜਨਮ 21 ਨਵੰਬਰ, 1983), ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਨਿੱਕੀ ਗਾਰਸੀਆ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ। ਉਹ 2007 ਤੋਂ 2023 ਤੱਕ [[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜੁੜਵਾਂ ਭੈਣ, ਬਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਦ ਬੇਲਾ ਟਵਿਨਸ ਵਜੋਂ ਰਿੰਗ ਨਾਮ '''ਨਿੱਕੀ''' '''ਬੇਲਾ''' ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੇਮ ਸ਼ੋਅ ''ਬਰਮਾਗੇਡਨ'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ। 2007 ਵਿੱਚ, ਗਾਰਸੀਆ ਨੇ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਨਾਲ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੁੜਵਾਂ ਭੈਣ ਬਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਖੇਤਰ ਫਲੋਰੀਡਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਰੈਸਲਿੰਗ ਲਈ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਬੇਲਾ ਟਵਿਨਸ ਦੀ ਜੋੜੀ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਸਮੈਕਡਾਉਨ ਬ੍ਰਾਂਡ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Nikki-debut">{{Cite web |last=McNamara |first=Andy |date=November 7, 2008 |title=Smackdown: Hardy goes Extreme! |url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2008/11/07/7343226.html |url-status=usurped |archive-url=https://archive.today/20120629120455/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2008/11/07/7343226.html |archive-date=June 29, 2012 |access-date=March 31, 2009 |website=Slam! Sports |publisher=[[Canadian Online Explorer]]}}</ref> ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਦੀ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦਿਵਸ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ 301 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸ਼ਾਸਨ ਹੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਉਹ ਅਤੇ ਬਰੀ ਨੂੰ 2021 ਵਿੱਚ ਦ ਬੇਲਾ ਟਵਿਨਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼, ''ਟੋਟਲ ਦਿਵਸ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਪਿਨ-ਆਫ, ''ਟੋਟਲ ਬੇਲਾਸ'' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ. ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ ਛਿੱਟੇ ਹੀ ਦਿਖਾਈ, ਪਰ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਜਦੂਤ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2023 ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਬਰੀ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ "ਬੇਲਾ" ਉਪਨਾਮ ਨੂੰ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲੈਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਗਾਰਸੀਆ" ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਹਿਲੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦ ਗਾਰਸੀਆ ਟਵਿੰਸ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਗਾਰਸੀਆ ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ''ਪ੍ਰੋ ਰੈਸਲਿੰਗ ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ'' {{'}} ਫੀਮੇਲ 50 ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 1 ਸੀ,<ref>{{Cite web |date=November 4, 2015 |title=Nikki Bella Tops PWI Female 50 |url=http://www.diva-dirt.com/117403/nikki-bella-tops-pwi-female-50/ |access-date=November 4, 2015 |publisher=Diva-Dirt}}</ref> ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ, 2015 ਵਿੱਚ ''ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ'' ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ ਦਾ ਦੀਵਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="auto6">{{Cite web |date=December 14, 2015 |title=WWE Wrestler(s) of the Year |url=https://www.rollingstone.com/sports/features/wwe-wrestler-s-of-the-year-the-new-day-20151214 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215022533/http://www.rollingstone.com/sports/features/wwe-wrestler-s-of-the-year-the-new-day-20151214 |archive-date=December 15, 2015 |access-date=December 14, 2015 |publisher=[[Rolling Stone]]}}</ref> ਉਸਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਟੀਨ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਨਾਲ ਚੁਆਇਸ ਫੀਮੇਲ ਅਥਲੀਟ ਲਈ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ। == ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == [[ਤਸਵੀਰ:The_Bella_Twins_WrestleMania_31_–_Nikki.jpg|right|thumb|385x385px| ਨਿੱਕੀ ਬੇਲਾ ਦੋ ਵਾਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦਿਵਸ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ]] * '''[[ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡਜ਼|ਗਿਨੀਜ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ]]''' ** ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ: ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦਿਵਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਰਾਜ<ref>{{Cite web |title=Longest WWE Divas Championship reign |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/570110-longest-wwe-divas-championship-reign |access-date=February 14, 2022 |website=[[Guinness World Records]]}}</ref> * '''ਪ੍ਰੋ ਰੈਸਲਿੰਗ ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ''' ** 2015 ਵਿੱਚ :ਪੀਡਬਲਯੂਆਈ ਫੀਮੇਲ 50 ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 50 ਮਹਿਲਾ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 1 ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ<ref>{{Cite web |title=Pro Wrestling Illustrated (PWI) Female 50 for 2015 |url=http://www.profightdb.com/pwi-female-50/2015.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151231190933/http://www.profightdb.com/pwi-female-50/2015.html |archive-date=December 31, 2015 |access-date=November 4, 2015 |publisher=The Internet Wrestling Database}}</ref> * '''ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ''' ** ਸਾਲ ਦਾ ਦੀਵਾ (2015)<ref name="auto6">{{Cite web |date=December 14, 2015 |title=WWE Wrestler(s) of the Year |url=https://www.rollingstone.com/sports/features/wwe-wrestler-s-of-the-year-the-new-day-20151214 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215022533/http://www.rollingstone.com/sports/features/wwe-wrestler-s-of-the-year-the-new-day-20151214 |archive-date=December 15, 2015 |access-date=December 14, 2015 |publisher=[[Rolling Stone]]}}</ref> ** ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਪਹਿਲਵਾਨ (2015)<ref>{{Cite magazine|last=Herzog|first=Kenny|date=July 1, 2015|title=WWE Wrestler of the Year (So Far): Kevin Owens|url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-sports/wwe-wrestler-of-the-year-so-far-kevin-owens-75404/|magazine=[[Rolling Stone]]|access-date=December 20, 2020}}</ref> * '''ਟੀਨ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ''' ** ਚੁਆਇਸ ਫੀਮੇਲ ਅਥਲੀਟ (2016) - ਬਰੀ ਬੇਲਾ ਦੇ ਨਾਲ<ref name="TeenChoice2016">{{Cite web |date=August 1, 2016 |title=Winners of "Teen Choice 2016" announced |url=https://www.wnypapers.com/news/article/current/2016/08/01/125470/winners-of-teen-choice-2016-announced |access-date=July 30, 2019 |website=Niagara Frontier Publications}}</ref> * '''ਕੁਸ਼ਤੀ ਆਬਜ਼ਰਵਰ ਨਿਊਜ਼ਲੈਟਰ''' ** ਸਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਝਗੜਾ (2014) <small>ਬਰੀ ਬਨਾਮ ਨਿੱਕੀ</small><ref>{{Cite journal|last=Meltzer|first=Dave|author-link=Dave Meltzer|date=January 26, 2015|title=Jan. 26, 2015 Wrestling Observer Newsletter: 2014 awards issue w/ results & Dave's commentary, Conor McGregor, and much more|url=http://www.f4wonline.com/component/content/article/110-wrestling-observer-newsletter/40865-jan-26-2015-wrestling-observer-newsletter-2014-awards-issue-w-results-a-daves-commentary-conor-mcgregor-and-much-more|journal=[[Dave Meltzer#Wrestling Observer Newsletter|Wrestling Observer Newsletter]]|location=[[Campbell, California]]|page=32|issn=1083-9593|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215081415/http://www.f4wonline.com/component/content/article/110-wrestling-observer-newsletter/40865-jan-26-2015-wrestling-observer-newsletter-2014-awards-issue-w-results-a-daves-commentary-conor-mcgregor-and-much-more|archive-date=February 15, 2015|access-date=April 22, 2016}}</ref> ** ਸਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਝਗੜਾ (2015) <small>ਟੀਮ PCB ਬਨਾਮ ਟੀਮ BAD ਬਨਾਮ ਟੀਮ ਬੇਲਾ</small><ref>{{Cite journal|last=Meltzer|first=Dave|author-link=Dave Meltzer|date=January 25, 2016|title=January 25, 2016 Wrestling Observer Newsletter: 2015 Observer Awards Issue|journal=[[Wrestling Observer Newsletter]]|location=[[Campbell, California]]|page=43|issn=1083-9593}}</ref> * '''[[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.|ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ]]''' ** ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦਿਵਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (2 ਵਾਰ)<ref>{{Cite web |title=WWE Divas championship |url=https://www.wwe.com/titlehistory/divas-championship |access-date=May 16, 2019 |publisher=WWE}}</ref> ** ਸਲੈਮੀ ਅਵਾਰਡ (2 ਵਾਰ) *** ਦਿਵਾ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ (2013, 2014, 2015) – <small>2013 ਅਵਾਰਡ ਬਰੀ ਬੇਲਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ</small><ref name="auto3">{{Cite web |last=Caldwell |first=James |date=December 9, 2013 |title=WWE News: Complete list of "Slammys" winners during Raw |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_75022.shtml |access-date=December 10, 2013 |publisher=Pro Wrestling Torch}}</ref><ref name="auto5">{{Cite web |date=December 21, 2015 |title=2015 Slammy Award winners |url=http://www.wwe.com/shows/raw/2015-12-21/2015-slammy-award-winners |access-date=December 21, 2015 |website=WWE.com}}</ref> ** ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ (2020 ਦੀ ਕਲਾਸ) - ਬੇਲਾ ਟਵਿਨਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਿਲਾ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] d2q66aq90rf369unr1gszs6vj0l5zkv 0 186513 842046 831598 2026-07-07T12:09:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842046 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ਨਿਹਾਲ ਵਢੇਰਾ | image = | caption = Nehal Wadhera in IPL 2023 | full_name = | birth_date = {{birth date and age|2000|9|4|df=yes}} | birth_place = [[ਲੁਧਿਆਣਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ | batting = ਖੱਬਾ-ਹੱਥ | bowling = ਸੱਜਾ-ਹੱਥ | role = ਉੱਪਰੀ ਕ੍ਰਮ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ | club1 = [[ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]] | year1 = 2023–ਵਰਤਮਾਨ | club2 = [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] | year2 = 2023 | clubnumber2 = 19 | type1 = | debutdate1 = | debutyear1 = | debutfor1 = | debutagainst1 = | type2 = [[ਟਵੰਟੀ20|ਟੀ20]] | debutdate2 = | debutyear2 = | debutfor2 = | debutagainst2 = | hidedeliveries = true | columns = 1 | column1 = [ਆਈਪੀਐੱਲ] | matches1 = 25 | runs1 = 576 | bat avg1 = 21.35 | 100s/50s1 = 0/2 | top score1 = 56 | catches/stumpings1 = 2/– | source = https://www.espncricinfo.com/cricketers/nehal-wadhera-1151273 ESPNcricinfo | date = 20 ਅਪਰੈਲ | year = 2023 }} '''ਨਿਹਾਲ ਵਢੇਰਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ (ਜਨਮ 4 ਸਤੰਬਰ 2000) ਹੈ।ਜੋ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦਾ [[ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਬੱਲੇਬਾਜ਼]] ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਲੈੱਗ ਬਰੇਕ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Profile: Nehal Wadhera |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/nehal-wadhera-1151273 |access-date=2023-04-20 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵਲ੍ਹੋ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Teams Nehal Wadhera played for |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1947/1947077/all_teams.html |access-date=2023-04-20 |website=CricketArchive}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਨਿਹਾਲ ਵਢੇਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Profile: Nehal Wadhera |url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/1947/1947077/1947077.html |access-date=2023-04-20 |website=CricketArchive}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ-ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ [[ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਘ]] ਨਾਲ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਉਪਨਾਮ "ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੇ ਯੁਵਰਾਜ ਸਿੰਗ" ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Ludhiana's Nehal Wadhera's direct hit secures victory for Mumbai Indians in IPL 2023 |url=https://www.truescoopnews.com/newsdetail/ludhianas-nehal-wadheras-direct-hit-secures-victory-for-mumbai-indians-in-ipl-2023 |access-date=2023-04-20 |website=True Scoop News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mumbai Indians' Debutant Nehal Wadhera Hits Ball Out Of M Chinnaswamy Stadium |url=https://zeenews.india.com/cricket/nehal-wadhera-hits-ball-out-of-m-chinnaswamy-stadium-in-rcb-vs-mi-ipl-2023-clash-video-goes-viral-watch-2590673.html |access-date=2023-04-20 |website=Zee News |language=en}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਕੋਚ ਚਰਨਜੀਤ ਭੰਗੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਮਰ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ "ਯੁਵਰਾਜ ਦੀ ਝਲਕ" ਵੇਖੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/left-is-right-for-nehal-wadhera/articleshow/65739499.cms|title=Left is right for Nehal Wadhera|date=|work=The Times of India|access-date=2023-04-20|issn=}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕੋਚਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਤੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਧਵਨ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2022-12-24 |title=Ludhiana lad Nehal picked up by Mumbai Indians |url=https://www.hindustantimes.com/cities/others/ludhiana-lad-nehal-picked-up-by-mumbai-indians-101671906064019.html |access-date=2023-04-20 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਉਹ 2015 ਤੋਂ 2018 ਤੱਕ ਵਿਜੈ ਮਰਚੈਂਟ ਟਰਾਫੀ ਅਤੇ [[ਕੂਚ ਬਿਹਾਰ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅੰਡਰ-16 ਅਤੇ ਅੰਡਰ 19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ ਲਈ ਖੇਡਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 529 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।<ref>{{Cite web |last= |date= |title=Who Is Mumbai Indians Starlet Nehal Wadhera, The U23 Quintuple Centurion Who Blasted An Out-Of-Stadium Six On IPL Debut? |url=https://wisden.com/stories/global-t20-leagues/indian-premier-league-2023/nehal-wadhera-mumbai-indians-player-debut-six-punjab-yuvraj-singh |access-date=2023-04-20 |website=Wisden |language=en-GB |archive-date=2023-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420074322/https://wisden.com/stories/global-t20-leagues/indian-premier-league-2023/nehal-wadhera-mumbai-indians-player-debut-six-punjab-yuvraj-singh |url-status=dead }}</ref> ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Ludhiana Cricketer Nehal Wadhera To Captain India "A" U-19 Cricket Team |url=http://www.5dariyanews.com/news/260466-Ludhiana-Cricketer-Nehal-Wadhera-To-Captain-India-%E2%80%9CA%E2%80%9D-U-19-Cricket-Team |access-date=2023-04-20 |website=5 Dariya News}}</ref> ਉਸਨੇ 17 ਜੁਲਾਈ 2018 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰ-19 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 82 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਸਨ<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ludhiana/city-lad-debuts-international-cricket-with-a-smashing-six/articleshow/65046476.cms|title=Ludhiana lad debuts international cricket with a smashing six|date=|work=The Times of India|access-date=20 April 2023|issn=}}</ref> ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਾਸਤੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Nehal Wadhera 3rd Cricketer From Ludhiana To Play At International Level |url=http://www.5dariyanews.com/news/232520-Nehal-Wadhera-3rd-Cricketer-From-Ludhiana-To-Play-At-International-Level |access-date=2023-04-20 |website=5 Dariya News}}</ref> ਅਗਸਤ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2016 ਏਸੀਸੀ ਅੰਡਰ-19 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/prab-simran-singh-makes-it-to-india-u-19-asia-cup-squad/articleshow/65584535.cms#:~:text=India%20U-19%20Squad%20for,,%20Sameer%20Choudhary,%20Rajesh%20Mohanty.|title=Prab Simran Singh makes it to India U-19 Asia Cup squad|date=|work=The Times of India|access-date=2023-04-20|issn=}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਵਿੱਚ, ਅੰਤਰ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਡਰ-23 ਕ੍ਰਿਕਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 578 ਰਨ ਬਣਾਏ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਬ੍ਰਾਇਨ ਲਾਰਾ]] ਦੇ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Nehal Wadhera sets new record, smashes 578 runs |url=https://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/nehal-wadhera-sets-new-record-smashes-578-runs-390094 |access-date=20 April 2023 |website=Tribute India |archive-date=20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420202751/https://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/nehal-wadhera-sets-new-record-smashes-578-runs-390094 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 200,300,400 ਅਤੇ 500 ਦੌੜਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਲਈ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਬਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |title=JCI honours Nehal for creating Cricket's World Record of 578 runs |url=https://www.aninews.in/news/business/business/jci-honours-nehal-for-creating-crickets-world-record-of-578-runs20220506171621/ |access-date=2023-04-20 |website=ANI News |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == ਦਸੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਵਢੇਰਾ ਨੂੰ 2020-21 ਸਈਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Yuvraj Singh named in Punjab's 30-man probables' list for Syed Mushtaq Ali Trophy |url=https://www.espncricinfo.com/story/yuvraj-singh-named-in-punjab-s-30-man-longlist-for-syed-mushtaq-ali-trophy-1243988 |access-date=2023-04-20 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] ਨੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ 20 [[ਲੱਖ|ਲੱਖ ਰੁਪਏ]] ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Nehal Wadhera - All you need to know about MI's young sensation |url=https://www.crictracker.com/cricket-news/who-is-nehal-wadhera-all-you-need-to-know-about-mis-young-sensation/ |access-date=2023-04-20 |website=CricTracker |language=en}}</ref> ਉਹ ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਲ. ਕਾਲ-ਅਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤੀਜੇ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਏ।<ref>{{Cite web |title=Nehal makes it to IPL, 3rd player from district |url=https://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/nehal-makes-it-to-ipl-3rd-player-from-district-464330 |access-date=20 April 2023 |website=Tribute India |archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221225163714/https://www.tribuneindia.com/news/ludhiana/nehal-makes-it-to-ipl-3rd-player-from-district-464330 |url-status=dead }}</ref> ਜਨਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |first2= |title=Ranji Trophy 2022-23: Full squads, Fixtures & Preview: All you need to know |url=https://www.cricketworld.com/ranji-trophy-2022-23-full-squads-fixtures-preview-all-you-need-to-know/83913.htm |access-date=2023-04-20 |website=Cricket World}}</ref> ਉਸਨੇ 3 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=3–5 January 2023, Punjab vs Gujarat, 2022/23 Ranji Trophy |url=https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-2022-23-1332913/gujarat-vs-punjab-elite-group-d-1333262/full-scorecard |access-date=2023-04-20 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 123 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਮੈਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਨੇ 380 ਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Nehal Wadhera, the run-machine who once scored 578 runs in an innings |url=https://www.cricket.com/news/nehal-wadhera-the-run-machine-who-once-scored-578-runs-in-an-innings-422023-1680449185662 |access-date=2023-04-20 |website=Cricket.com |archive-date=2023-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420091605/https://www.cricket.com/news/nehal-wadhera-the-run-machine-who-once-scored-578-runs-in-an-innings-422023-1680449185662 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ 18 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 214 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਿਰਫ ਤੀਜੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web |last= |last2= |first2= |date= |title=Wadhera's double century, Desai's 6-fer highlights Day 2 of Ranji Trophy Round-6 |url=https://cricket.one/news/news-details/63c7f27fadcb59b16fc69d43/wadhera-s-double-century-desai-s-6-fer-highlights-day-2-of-ranji-trophy-round-6 |access-date=2023-04-20 |website=OneCricket |language=en |archive-date=2023-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420091605/https://cricket.one/news/news-details/63c7f27fadcb59b16fc69d43/wadhera-s-double-century-desai-s-6-fer-highlights-day-2-of-ranji-trophy-round-6 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=Ranji Trophy: Nehal’s double-ton puts Punjab in commanding position against MP |url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/ranji-trophy-nehal-s-double-ton-puts-punjab-in-commanding-position-against-mp-101674071168506.html |access-date=2023-04-20 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦ ਮੈਚ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 376 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date= |title=Who is Nehal Wadhera, the latest IPL debutant for Mumbai Indians? |url=https://cricxtasy.com/indian-premier-league-ipl/nehal-wadhera-young-sensation-rcb-vs-mi-ipl-2023/cid10463240.htm |access-date=2023-04-20 |website=Cricxtasy |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=MI Star Tracker - Ranji Trophy 2022-23 |url=https://www.mumbaiindians.com/news/mi-star-tracker-ranji-trophy-2022-23 |access-date=2023-04-20 |website=Mumbai Indians |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਲਈ ਆਪਣਾ ਟੀ-20 ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, [[2023 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ।<ref>{{Cite web |title=2 April 2023, Mumbai Indians vs RCB, 2023 Indian Premier League |url=https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2023-1345038/royal-challengers-bangalore-vs-mumbai-indians-5th-match-1359479/full-scorecard |access-date=2023-04-20 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਦੋ ਛੱਕਿਆਂ ਸਮੇਤ 13 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 21 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Nehal Wadhera, the Mumbai Indians batter who impressed on IPL debut |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/ipl/ipl-news/nehal-wadhera-stats-mumbai-indians-debut-tilak-varma-ipl-2023-rcb-vs-mi/article66692396.ece |access-date=2023-04-20 |website=The Hindu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=RCB vs MI, Indian Premier League 2023, 5th Match at Bengaluru, April 02, 2023 - Full Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/indian-premier-league-2023-1345038/royal-challengers-bangalore-vs-mumbai-indians-5th-match-1359479/full-scorecard |access-date=2023-10-23 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> 6 ਮਈ 2023 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ [[ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਆਈਪੀਐਲ [[ਕ੍ਰਿਕਟ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ|ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ]] ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web |last= |date= |title=IPL 2023: Nehal Wadhera posts maiden fifty, spells by Deshpande, Pathirana help CSK restrict MI to 139/8 |url=https://thenewsmill.com/2023/05/ipl-2023-nehal-wadhera-posts-maiden-fifty-spells-by-deshpande-pathirana-help-csk-restrict-mi-to-139-8/,%20https://thenewsmill.com/2023/05/ipl-2023-nehal-wadhera-posts-maiden-fifty-spells-by-deshpande-pathirana-help-csk-restrict-mi-to-139-8/ |access-date=2024-01-05 |website=The News Mill |language=en-US}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਲ. ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 14 ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 241 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।<ref>{{Cite web |date= |title=Nehal Wadhera - The rise, and the rise of the new ‘Prince of Ludhiana’ |url=https://www.mumbaiindians.com/news/nehal-wadhera-new-prince-of-ludhiana-mumbai-indians |access-date=2024-01-05 |website=Mumbai Indians |language=en}}</ref> ਜੂਨ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਜਯੰਤ ਯਾਦਵ ਨੇ 2023 ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਜ਼ੋਨ ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Duleep Trophy: Injured Mandeep out, Jayant Yadav to lead North Zone; Wadhera named replacement |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/duleep-trophy-mandeep-singh-out-injured-north-zone-new-captain-jayant-yadav-nehal-wadhera/article66997586.ece |access-date=2024-01-05 |website=The Hindu |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ 23 ਨਵੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਵਿਜੈ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਆਪਣੀ ਲਿਸਟ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਸੂਚੀ ਏ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=BRODA vs PNJB, Vijay Hazare Trophy 2023/24, Group E at Thana, November 23, 2023 - Full Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/vijay-hazare-trophy-2023-24-1383412/baroda-vs-punjab-group-e-1383584/full-scorecard |access-date=2024-01-05 |website=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਜੁਲਾਈ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ 2023 ਏਸੀਸੀ ਇਮਰਜਿੰਗ ਟੀਮਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਲਈ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡਬਾਏ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਏ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=India A squad for ACC Men’s Emerging Teams Asia Cup 2023 announced |url=https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55556012/india-a-squad-for-acc-men-s-emerging-teams-asia-cup-2023-announced?type=Latest |access-date=4 July 2023 |website=Board of Control for Cricket in India}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cricinfo|id=1151273}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]] gmbvggy7q3dzh1la0asqs5o8kk6zjfn 0 189607 842071 799326 2026-07-08T03:18:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842071 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | image = | image_size = 200px | name = ਮਿੱਤਰਾ ਫੁਕਾਨ | caption = | pseudonym = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | occupation = [[ਨਾਵਲਕਾਰ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | period = 1986–ਵਰਤਮਾਨ | genre = ਗਲਪ, ਅਨੁਵਾਦ, ਨਿਬੰਧ. | subject = | movement = | notable_works = ''ਦ ਕਲੈਕਟਰ'ਸ ਵਾਈਫ'' | website = }} '''ਮਿੱਤਰਾ ਫੁਕਾਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦਕ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਗੁਹਾਟੀ]], [[ਅਸਾਮ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=SAWNET |url=http://www.sawnet.org/books/authors.php?Phukan+Mitra |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217131800/http://www.sawnet.org/books/authors.php?Phukan+Mitra |archive-date=17 December 2007 |website=sawnet.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mitra Phukan – Speaking Tiger Books |url=https://speakingtigerbooks.com/authors-name/mitra-phukan/ |access-date=2023-05-06 |language=en-US}}</ref> == ਜੀਵਨ == ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ, ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ, "ਦਿ ਕੁਲੈਕਟਰ'ਸ ਵਾਈਫ" "ਏ ਮਾਨਸੂਨ ਆਫ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ" (ਪੈਨਗੁਇਨ-ਜ਼ੁਬਾਨ) ਅਤੇ "ਵੱਟ ਵਿਲ ਪੀਪਲ ਸੇਅ?" (ਸਪੀਕਿੰਗ ਟਾਈਗਰ), ਹੋਰ ਨਾਵਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਜਿਲਦਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜਾਹ ਕਾਲਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, "ਗੁਹਾਟੀ ਗਜ਼", ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਾਲੀਆ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਪੇਨ ਹਜ਼ਾਰਿਕਾ (ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ) ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}} ਉਹ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਅਕ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਖ਼ੁਦ ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਗਲਪ ਦੇ ਕੁਝ ਉੱਤਮ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਅਸਾਮੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ", ਗਿਆਨਪੀਠ ਅਵਾਰਡੀ ਬੀਰੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ ਦੀ "ਕੋਬੋਰ ਅਰੂ ਫੂਲ" ਅਤੇ "ਗੁਨਾਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ" ਦਾ ਆਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਹਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਡੇਕਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}} ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ "ਦ ਗ੍ਰੇਟੈਸਟ ਅਸਾਮੀ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਏਵਰ ਟੋਲਡ", ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀਆਂ 25 ਕਹਾਣੀਆਂ, ਅਤੇ "ਏ ਫੁਲ ਨਾਈਟਜ਼ ਥੀਵਰੀ", ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਹ ''ਅਸਾਮ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਲਮ "ਆਲ ਥਿੰਗਸ ਸਾਈਡਿਡ" ਲਿਖਦੀ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=August 2022}} ਉਹ ''ਕਲੈਕਟਰਜ਼ ਵਾਈਫ਼'' (2005) ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ,<ref>{{Cite web |url=http://pratilipi.in/mitra-phukan/ |title=Profile in ''Pratilipi'' |access-date=2024-09-09 |archive-date=2019-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330051540/http://pratilipi.in/mitra-phukan/ |url-status=dead }}</ref> ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਜੋ 1970 ਅਤੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਸਾਮ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date= |title=The Collector's Wife/Mitra Phukan |url=https://www.vedamsbooks.com/no40473.htm |access-date=2012-12-29 |publisher=Vedamsbooks.com |archive-date=2006-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061022142907/https://www.vedamsbooks.com/no40473.htm |url-status=dead }}</ref> ''ਕਲੈਕਟਰਜ਼ ਵਾਈਫ਼'' ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਾਮੀ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਪਹਿਲੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਘਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫੁਕਾਨ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ<ref>{{Cite web |title=A Bowstring Winter |url=http://assamnet.org/pipermail/assam_assamnet.org/2006-August/007977.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081119085303/http://assamnet.org/pipermail/assam_assamnet.org/2006-August/007977.html |archive-date=19 November 2008 |access-date=30 November 2009 |website=assamnet.org}}</ref> ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਿਖਦੀ ਹੈ। == ਕੰਮ == * ''ਮਾਮੋਨੀਜ਼ ਐਡਵੈਂਚਰਜ਼'' (1986, ਚਿਲਡਰਨਜ਼ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ) * ''ਚੁਮਕੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ'' (1989, ਚਿਲਡਰਨ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ) * ''ਬਿਰਾਟਪੁਰ ਐਡਵੈਂਚਰ'' (1994, ਚਿਲਡਰਨ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ) * ''ਆਰਜੀ ਬਰੂਆ ਆਧੁਨਿਕ ਅਸਾਮ ਦਾ ਆਰਕੀਟੈਕਟ'' (2004, ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼) * ''ਕਲੈਕਟਰ ਦੀ ਪਤਨੀ'' (2005, ਜ਼ੁਬਾਨ/ਪੈਨਗੁਇਨ) * ''ਟੈਰਰਿਸਟ ਕੈਂਪ ਐਡਵੈਂਚਰ'' (2003, ਸਕਾਲਸਟਿਕ) * ''ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮਾਨਸੂਨ'' (2011, ਜ਼ੁਬਾਨ/ਪੈਨਗੁਇਨ) * ''ਗੁਹਾਟੀ ਗਾਜ਼'' (2013, ਭਬਾਨੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼) * ''ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ'' (2016, ਨਿਯੋਗੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼) * ''ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਰਾਤ ਦੀ ਚੋਰੀ'' (2016, ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਟਾਈਗਰ) * ''ਅਘੋਨੀ ਬਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ'' (2019, EBH ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ) * ''ਪਤਮੁਗੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ'' (2021, ਅਸਾਮ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਗਾਇਤਰੀ ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ ਨਾਲ) * ''ਗਿਲਟ ਐਂਡ ਅਦਰ ਸਟੋਰੀਜ਼'' (2021, ਸਪੀਕਿੰਗ ਟਾਈਗਰ) * ''ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਸਾਮੀ ਕਹਾਣੀਆਂ'' (2021, ਅਲੇਫ. ਮਿੱਤਰਾ ਫੁਕਨ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣੀ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ) * "ਲੋਕ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ?" (2023, ਸਪੀਕਿੰਗ ਟਾਈਗਰ) * "ਭੁਪੇਨ ਹਜ਼ਾਰਿਕਾ." (2023, ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ) * "ਕਾਹਿਨੀ: ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ। (ਧਰੁਬਜਯੋਤੀ ਬੋਰਾਹ ਦੁਆਰਾ, ਮਿੱਤਰਾ ਫੁਕਨ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦਿਤ) (2024, ਓਮ ਬੁਕਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ) == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article2397962.ece?css=print * [http://pratilipi.in/2009/03/the-reckoning-mitra-phukan/ ਗਲਪ : "ਹਿਸਾਬ"] * [http://pratilipi.in/2008/10/the-homecoming-mitra-phukan/ ਗਲਪ : "ਘਰ ਵਾਪਸੀ"] * [https://web.archive.org/web/20090511050905/http://www.el-ghibli.provincia.bologna.it/id_1-issue_05_21-section_3-index_pos_2-inlingua_t.html ਗਲਪ : "ਬਸੰਤ ਗੀਤ"] * [https://web.archive.org/web/20090621054227/http://www.el-ghibli.provincia.bologna.it/id_1-issue_05_21-section_3-index_pos_2.html ਮਿੱਤਰਾ ਫੁਕਨ ਦੀ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ "ਬਸੰਤ ਗੀਤ" ਦਾ ਇਤਾਲਵੀ ਅਨੁਵਾਦ] * https://literaryjournal.in/index.php/clri/article/view/57/77{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * https://www.audible.in/pd/A-Monsoon-of-Music-Audiobook/B07J5BPWFD * https://literaryjournal.in/index.php/clri/article/view/57/77 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240909062936/https://literaryjournal.in/index.php/clri/article/view/57/77 |date=2024-09-09 }} * http://www.jellonline.com/index.php/jell/article/view/N9V2.309 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210516122806/https://www.jellonline.com/index.php/jell/article/view/N9V2.309 |date=2021-05-16 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] qg9h84kqnpu4jlts6wahomp2bgs5lcw 0 190308 842054 840309 2026-07-07T15:42:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842054 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਪੋਰੀ ਮੋਨੀ | image = Pori Moni 2024 close 22 (cropped).jpg | caption = 2024 ਵਿੱਚ ਪੋਰੀ ਮੋਨੀ | native_name = পরীমণি | native_name_lang = bn | birth_name = ਸ਼ਮਸੁੰਨਹਾਰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ | birth_date = {{birth date and age|1992|10|24|df=yes}} | birth_place = ਸਤਖੀਰਾ, [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]]<ref>{{Cite news|date=2020-12-31|title=Pori Moni: A Dazzling Star in Bangladeshi Cinema |url=https://unb.com.bd/category/Entertainment/pori-moni-a-dazzling-star-in-bangladeshi-cinema/32698|access-date=2021-01-03|work=UNB|language=en|archive-date=17 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217083701/http://unb.com.bd:80/category/Entertainment/pori-moni-a-dazzling-star-in-bangladeshi-cinema/32698|url-status=live}}</ref> | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active = 2013–ਵਰਤਮਾਨ | spouse = {{plainlist| * {{marriage|ਇਸਮੈਲ ਹੁਸੈਨ|2010|2012|end=div}}<ref>{{cite news|url=https://www.deshrupantor.com/entertainment/2020/08/16/239077|script-title=bn:নতুন বিয়েও কি ভেঙে গেল পরীমনির?|work=Desh Rupantor|date=16 August 2020|language=bn}}</ref> * {{marriage|ਫਿਰਦੌਸ ਕਬੀਰ ਸੌਰਵ|2012|2014|end=div}}<ref name="jug6Aug2021">{{cite news |url=https://www.jugantor.com/entertainment/451062/%E0%A6%8F%E0%A6%95%E0%A6%A8%E0%A6%9C%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%AF%E0%A6%A4-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A7%87-%E0%A6%93-%E0%A6%98%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B7%E0%A7%8D%E0%A6%A0-%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%95 |script-title=bn:একনজরে পরীমনির যত বিয়ে ও ঘনিষ্ঠ সম্পর্ক |work=Jugantor |date=6 August 2021 |language=bn}}</ref> * {{marriage|ਤਮੀਮ ਹਸਨ|2017|2019|end=div}}<ref name="jug6Aug2021"/> * {{marriage|ਕਮਰੁਜ਼ਮਾਨ ਰੌਨੀ|2020|2020|end=div}}<ref>{{cite news |url=https://www.prothomalo.com/entertainment/dhallywood/%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A7%A9-%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A7%87-%E0%A6%95%E0%A6%BF-%E0%A6%AD%E0%A7%87%E0%A6%99%E0%A7%87%E0%A6%87-%E0%A6%97%E0%A7%87%E0%A6%B2 |script-title=bn:পরীমনির ৩ টাকার বিয়ে কি ভেঙেই গেল? |work=Prothom Alo |date=16 August 2020 |language=bn}}</ref> * {{marriage|ਸਰਫੁਲ ਰਾਜ਼|2021|2023|end=div}}<ref name="pa31Dec2022" /><ref>{{Cite news |script-title=bn:জেল থেকে বেরিয়ে সিনেমার সেটে প্রেম, তারপর বিয়ে করেন পরীমণি |url=https://www.jamuna.tv/news/307480 |access-date=2022-01-10 |work=Jamuna Television |language=bn}}</ref> }} | children = 1 | awards = }} '''ਸ਼ਮਸੁੰਨਹਾਰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ''' ({{Lang-bn|শামসুন্নাহার স্মৃতি}}; ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1992), ਉਸ ਦੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ '''ਪੋਰੀ ਮੋਨੀ''' ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,<ref>{{Cite news|url=https://www.theindependentbd.com/post/221677|title=Pori Moni: A dazzling star in Dhallywood|work=The Independent|access-date=2023-04-02}}</ref> ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2021-12-08 |script-title=bn:গভীর রাতে কার উপর অভিমান করে ফোন ভাঙলেন পরীমনি? |url=https://www.dainikeidin.com/2021/12/08/35679.html |access-date=2021-12-08 |website=Dainik Eidin - দৈনিক এইদিন |language=bn |archive-date=2021-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208130709/https://www.dainikeidin.com/2021/12/08/35679.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਸਫਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="tbs15Jun2021">{{Cite news|url=https://www.tbsnews.net/glitz/pori-moni-pirojpur-fdcs-most-popular-heroine-261277|title=Pori Moni: From Pirojpur to FDC's most popular heroine|last=Siddique|first=Habibullah|date=15 June 2021|work=The Business Standard}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ "100 ਡਿਜੀਟਲ ਸਟਾਰਸ" ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Watson |first=Rana Wehbe |title=Forbes Asia's 100 Digital Stars |url=https://www.forbes.com/sites/ranawehbe/2020/12/07/forbes-asias-100-digital-stars/ |access-date=2021-09-17 |website=Forbes |language=en}}</ref> ਪੋਰੀ ਮੌਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ''ਰਾਣਾ ਪਲਾਜ਼ਾ'' ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ <nowiki><i id="mwKg">ਧੂਮਕੇਤੂ</i></nowiki> ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/showbiz/movie-review/bangla/dhumketu-1344898|title=Dhumketu|date=2017-01-14|work=The Daily Star|access-date=2023-04-02|language=en}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ: ''ਸਵਪਨਾਜਾਲ'' (2018), ''ਗੁਨੀਨ'' (2022) ਅਤੇ ''ਅੰਤੋਰ ਜਾਲਾ'' (2017) ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੇ 21ਵੇਂ ਮੇਰਿਲ-ਪ੍ਰੋਥਮ ਆਲੋ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://en.prothomalo.com/entertainment/Who-wins-what-at-Meril-Prothom-Alo-Awards|title=Who wins what at Meril-Prothom Alo Awards|work=Prothom Alo|access-date=2023-04-02|language=en}}</ref> == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਸ਼ਮਸੁੰਨਹਾਰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਕਤੂਬਰ 1992,<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/bangladeshi-actress-alleges-rape-murder-attempt-by-businessman-seeks-justice-from-pm-in-fb-post/articleshow/83502517.cms|title=Bangladeshi actress alleges rape, murder attempt by businessman, seeks justice from PM in Facebook post|work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/world/bangladeshi-businessman-arrested-after-film-actress-alleges-rape/cid/1818802|title=Bangladeshi businessman arrested after film actress alleges rape|work=The Telegraph}}</ref> ਸਤਖੀਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪਿਰੋਜਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਦੇ ਘਰ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=May 2023}} == ਕਰੀਅਰ == ਰਾਣਾ ਪਲਾਜ਼ਾ ਆਫ਼ਤ ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਮੌਨੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ, ''ਰਾਣਾ ਪਲਾਜ਼ਾ'',<ref>{{Cite news|url=https://www.ntvbd.com/entertainment/11947/%E0%A6%85%E0%A6%AD%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%A3-%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A7%9F%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A6%BF-%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A7%9F--%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF|work=NTV|language=bn|script-title=bn:অভিনয়ের প্রমাণ দিয়েছি 'রানা প্লাজা'য়: পরীমনি}}</ref> ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਫ਼ਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਗਲਤ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/6-month-ban-rana-plaza-movi-131812|title=6-month ban on Rana Plaza movie|date=2015-08-24|work=The Daily Star|access-date=2018-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219152729/https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/6-month-ban-rana-plaza-movi-131812|archive-date=19 December 2018}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਭਲੋਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਿਮਾਹੀਨ'' 13 ਫਰਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ''ਆਰੋ ਭਲੋਬਾਸ਼ਬੋ ਤੋਮੇ'' ਅਤੇ ''ਧੂਮਕੇਤੂ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕਿਬ ਖਾਨ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bd-pratidin.com/entertainment/2018/10/12/367621|date=2018-10-12|work=Bangladesh Pratidin|access-date=2021-09-12|language=bn|script-title=bn:ফের প্রেক্ষাগৃহে শাকিব-পরীর ধূমকেতু}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮੌਨੀ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਇਸਮਾਈਲ ਹੁਸੈਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dhakapost.com/country/51898|title=Teachers are still proud of Parimani|work=Dhaka Post|access-date=2021-08-13|language=bn}}</ref> ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਫਿਰਦੌਸ ਕਬੀਰ ਸੌਰਵ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ittefaq.com.bd/entertainment/265369/চার-বিয়ে-করেও-স্বামীহারা-পরীমণি|work=The Daily Ittefaq|access-date=2021-08-13|script-title=bn:চার বিয়ে করেও স্বামীহারা পরীমণি!|trans-title=Pori Moni without husband even after four marriages!}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਮੌਨੀ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਆਰਜੇ ਤਮੀਮ ਹਸਨ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰੇਕਅੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/news/pori-monis-engagement-tamim-hasan-1702597|title=Pori Moni's engagement to Tamim Hasan|date=15 February 2019|work=The Daily Star}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/post/398771/Porimoni's-engagement-breaks-up-before-marriage|title=Porimoni's engagement breaks up before marriage!|work=Daily Sun}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/showbiz/cover-story/actress-pori-moni-announced-her-love-relationship-with-rj-tamim-hasan-1436827|title=PORI IN LOVE|date=22 July 2017|work=The Daily Star}}</ref> ਮਾਰਚ 2020 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕਮਰੁਜ਼ਮਾਨ ਰੌਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਹ ਵਿਆਹ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/showtime/2020/03/20/pori-moni-gets-married|title=Pori Moni gets married|date=2020-03-20|work=Dhaka Tribune|access-date=2021-09-17}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-12-25 |title=Dhallywood Stars Who Got Divorced in 2020 |url=https://editorialge.com/2020-dhallywood-stars-marriage-divorce/ |access-date=2022-01-10 |website=Editorialge |language=en-US}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ-ਮਾਡਲ ਸਰਫੁਲ ਰਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਰਾਜ਼-ਪੋਰੀਮੋਨੀ 10 ਅਗਸਤ 2022 ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੜਕੇ, ਸ਼ਾਹੀਮ ਮੁਹੰਮਦ ਰਾਜਿਆ ਦੇ ਮਾਪੇ ਬਣੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/pori-moni-posts-picture-son-reveals-name-3092481|title=Pori Moni posts picture with son, reveals name|date=2022-08-11|work=The Daily Star|access-date=2022-08-12|language=en}}</ref> 31 ਦਸੰਬਰ 2022 ਨੂੰ, ਮੌਨੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਰਾਜ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="pa31Dec2022">{{Cite news|url=https://en.prothomalo.com/entertainment/o70zoije87|title=Parted ways today, will send divorce letter soon: Pori Moni|date=2022-12-31|work=Prothom Alo|access-date=2022-12-31|language=en}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/entertainment/tv-film/news/you-are-animal-learn-be-decent-human-first-pori-moni-razz-3337261|title=You are an animal, learn to be a decent human first: Pori Moni to Razz|date=2023-06-04|work=The Daily Star|access-date=2023-06-04|language=en}}</ref> ਤਨਜਿਨ ਤਿਸ਼ਾ, ਨਜ਼ੀਫਾ ਤੁਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਸੁਨੇਰਾਹ ਬਿਨਤੇ ਕਮਲ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਲ ਰਾਜ਼ ਦੇ ਕਈ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-06-07 |title='I want divorce within 24 hours'- Pori Moni cried in live program |url=https://www.daily-bangladesh.com/english/entertainment/84061 |access-date=2023-07-26 |website=Daily Bangladesh |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੋਰੀ ਮੌਨੀ ਨੇ 18 ਸਤੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.channelionline.com/razz-talks-about-divorce/|title=Razz talks about divorce|last=|first=|date=2023-09-22|work=Channel I|access-date=2023-09-22|language=bn}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !Year !Film !Role !Director ! class="unsortable" scope="col" |{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | rowspan="6" |2015 |''Bhalobasha Simahin'' |Simana |Shah Alam Mondal |<ref>{{Cite news|url=https://en.ntvbd.com/entertainment/999/Porimonis-first-movie-trailer-released|title=Porimoni's first movie trailer released|last=Sohel|first=Sheikh Khalil|date=18 February 2015|work=NTV}}</ref> |- |''Pagla Deewana'' |Layla |Wazed Ali Sumon |<ref>{{Cite news|url=http://www.prothom-alo.com/entertainment/article/494548/%E0%A6%A6%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B6%E0%A6%95%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%97%E0%A6%B2-%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%AC-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF|last=Qadir|first=Manzoor|date=4 April 2015|work=Prothom Alo|access-date=2 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151216181803/http://www.prothom-alo.com/entertainment/article/494548/%E0%A6%A6%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B6%E0%A6%95%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%97%E0%A6%B2-%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A7%87-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%AC-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF|archive-date=16 December 2015|language=bn|script-title=bn:দর্শকদের পাগল করে দেব: পরীমনি|trans-title=The audience will go crazy: Pori Moni}}</ref> |- |''Aro Bhalobashbo Tomay'' |Nolok |SA Haque Olike |<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/dhallywood/%E2%80%9Caro-bhalobashbo-tomay%E2%80%9D-get-countrywide-release-today-126601|title='Aro Bhalobashbo Tomay' to get countrywide release today|date=14 August 2015|work=The Daily Star|access-date=16 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160207002032/http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/dhallywood/%E2%80%9Caro-bhalobashbo-tomay%E2%80%9D-get-countrywide-release-today-126601|archive-date=7 February 2016}}</ref> |- |''Lover Number One'' |Dola |Faruq Omar |<ref>{{Cite news|url=https://www.ntvbd.com/entertainment/18596/%E0%A6%95%E0%A7%87%E0%A6%AE%E0%A6%A8-%E0%A6%89%E0%A7%9C%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A7%80-%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80-%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A6%9F%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A5%E0%A6%AE-%E0%A6%9B%E0%A6%AC%E0%A6%BF|last=Babu|first=Mazhar|date=23 August 2015|work=NTV|language=bn|script-title=bn:কেমন উড়ছে বাপ্পী-পরী জুটির প্রথম ছবি?|trans-title=How is the first picture of Bappi-Pari pair flying?}}</ref> |- |''Nagar Mastan'' |Pori |Rakibul Alam Rakib |<ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/%E0%A6%9C%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E2%80%98%E0%A6%A8%E0%A6%97%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E2%80%99|date=22 October 2015|work=Prothom Alo|language=bn|script-title=bn:জন্মদিনের উপহার 'নগর মাস্তান'|trans-title=Birthday Gift 'Nagar Mastan'}}</ref> |- |''Mohua Sundori'' |Mohua |Rowshon Ara Nipa |<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/showbiz/deshi-grapevine/pori-moni-makes-phone-call-%E2%80%9Cnirmol-jatra-utshob%E2%80%9D-175516|title=Pori Moni makes phone call to 'Nirmol Jatra Utshob'|date=21 November 2015|work=The Daily Star|access-date=2 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210182427/http://www.thedailystar.net/showbiz/deshi-grapevine/pori-moni-makes-phone-call-%E2%80%9Cnirmol-jatra-utshob%E2%80%9D-175516|archive-date=10 December 2015}}</ref> |- | rowspan="3" |2016 |''Pure Jay Mon'' |Kiron |Apurba Rana |<ref>{{Cite news|url=http://bangla.thereport24.com/article/144205/M|date=29 January 2016|work=The Report 24|language=bn|script-title=bn:মন পোড়াবে 'পুড়ে যায় মন'|trans-title=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |''Rokto'' |Sania |Wajed Ali Sumon |<ref>{{Cite news|url=http://en.bbarta24.net/interview/2016/09/24/4958|title=Pori Moni smiles as 'Rokto' abuzz with box office|date=24 September 2016|work=B Barta 24|access-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2024|archive-date=5 ਦਸੰਬਰ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231205090442/http://en.bbarta24.net/interview/2016/09/24/4958|url-status=dead}}</ref> |- |''Dhumketu'' |Rukh Moni |Shafiq Hasan |<ref>{{Cite news|url=https://www.theindependentbd.com/arcprint/details/70330/2016-11-29|title=Happy comes up with item song|date=29 November 2016|work=The Independent|location=Dhaka}}</ref> |- | rowspan="5" |2017 |''Antor Jala'' |Sona |Malek Afsary |<ref>{{Cite news|url=https://www.theindependentbd.com/printversion/details/128185|title='Antor Jala' set to hit nationwide cinemas today|date=15 December 2017|work=The Independent|location=Dhaka}}</ref> |- |''Apon Manush'' |Kiron |[[Shah Alam Mondal]] |<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/showbiz/deshi-grapevine/pori-and-bappis-apon-manush-1397944|title=Pori and Bappi's 'Apon Manush'|date=29 April 2017|work=The Daily Star}}</ref> |- |''Innocent Love'' |Pari |Apurba Rana |<ref>{{Cite news|url=https://bangla.bdnews24.com/glitz/article1438333.bdnews|date=22 December 2017|work=bdnews24.com|language=bn|script-title=bn:পরীর 'ইনোসেন্ট লাভ' মুক্তি পেলো ৫৮ প্রেক্ষাগৃহে|trans-title=Pori Moni's 'Innocent Love' was released in 56 theaters}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |''Koto Shopno Koto Asha'' |Pori |Wakil Ahmed |<ref>{{Cite news|url=http://bangla.bdnews24.com/glitz/article1271836.bdnews|work=bdnews24.com|access-date=2017-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114225118/http://bangla.bdnews24.com/glitz/article1271836.bdnews|archive-date=14 January 2017|language=bn|script-title=bn:শুক্রবার মুক্তি পাচ্ছে 'কত স্বপ্ন কত আশা'}}</ref> |- |''Shona Bondhu'' |Kajol |Jahangir Alam Sumon |<ref>{{Cite news|url=https://www.kalerkantho.com/online/entertainment/2017/08/26/536492|date=26 August 2017|work=Kaler Kantho|language=bn|script-title=bn:পরীমনির সোনা বন্ধু|trans-title=Shona Bondu of Pori Moni}}</ref> |- |2018 |''Swapnajaal'' |Shuvra |Giasuddin Selim |<ref>{{Cite news|url=https://www.newagebd.net/print/article/38833|title=Swapnajaal weaves dreams in brutal reality|last=Kamol|first=Ershad|date=12 April 2018|work=New Age}}</ref> |- |2019 |''[[Amar Prem Amar Priya]]'' |Jannat |Shamimul Islam Shamim |<ref>{{Cite news|url=https://www.newagebd.net/article/64128/index.php|title=Two local, one Hollywood films to hit local cinemas today|date=8 February 2019|work=New Age}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | rowspan="1" |2020 |''Bishwoshundori'' |Shova |Chayanika Chowdhury |<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/news/siam-and-pori-moni-starrer-bishwoshundori-arrives-theatres-today-2009665|title=Siam and Pori Moni starrer 'Bishwoshundori' arrives in theatres today|last=Akbar|first=Zahid|date=11 December 2020|work=The Daily Star}}</ref> |- | rowspan="1" |2021 |''Sphulingo'' |Diba |Tauquir Ahmed |<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/film/news/leesa-gazis-baarir-naam-shahana-sheds-light-womans-courage-2127266|title=Leesa Gazi's 'Baarir Naam Shahana' sheds light on a woman's courage|last=Iqbal|first=Shababa|date=11 July 2021|work=The Daily Star}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 |''Mukhosh'' |Sohana |Efthakhar Suvo |<ref>{{Cite news|url=https://www.tbsnews.net/splash/mosharraf-karims-mukhosh-be-released-4-march-369595|title=Mosharraf Karim's 'Mukhosh' to be released on 4 March|date=12 February 2022|work=The Business Standard|access-date=6 March 2022|language=en}}</ref> |- |''Gunin'' |Rabeya |Giasuddin Selim | |- | rowspan="3" |2023 |''Adventure of Sundarbans'' |Trisha |Abu Raihan Jewel |<ref name="tbs15Jun2021"/> |- |''Maa'' |Beena |Aranya Anwar | |- |''Puff Daddy'' |Tina |Shahid un Nabi | |- |2024 |<nowiki><i id="mwAZM">Kagojer Bou</i></nowiki> |Titli |Chayanika Chowdhury |<ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/dhallywood/4s2bws0tym|title=প্রচার ছাড়াই মুক্তি পেল তিন সিনেমা|last=Alam|first=Manjarul|date=2024-01-20|work=Prothom Alo|access-date=2024-02-04|language=bn}}</ref> |- | rowspan="11" |TBA |{{Pending film|Rongila Kitab}} |TBA |Anam Biswas |<ref>{{Cite web |title=Pori Moni Rongila Kitab |url=https://www.thedailystar.net/tags/pori-moni-rongila-kitab |access-date=2024-09-21 |website=The Daily Star |language=en}}</ref> |- | {{Pending film|Nodir Buke Chaad}} |Nodi |Shawkat Islam |<ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatimes24.com/2021/06/14/218091/%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF-%E0%A6%85%E0%A6%AD%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%80%E0%A6%A4-%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%AE%E0%A6%BE-%E0%A6%95%E0%A6%A4%E0%A6%97%E0%A7%81%E0%A6%B2%E0%A7%8B-%E0%A6%86%E0%A6%AA%E0%A6%A8%E0%A6%BF-%E0%A6%95%E0%A6%BF-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A7%87%E0%A6%9B%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%81%E0%A6%A8-%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%85%E0%A6%AD%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%9F%E0%A6%B6%E0%A7%88%E0%A6%B2%E0%A7%80|date=14 June 2021|work=Dhaka Times News|language=bn|script-title=bn:পরীমনি অভিনীত সিনেমা কতগুলো? আপনি কি দেখেছেন? দেখুন, জানুন তার অভিনয়শৈলী}}</ref> |- | {{Pending film|Pritilata}} |[[ਪ੍ਰੀਤੀਲਤਾ ਵਾਦੇਦਾਰ|Pritilata Waddedar]] |Rashid Palash |<ref name="tbs15Jun2021" /> |- | {{Pending film|Rana Plaza}} |Reshma |Nazrul Islam Khan |<ref>{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/post/78042/Trailer-of-the-movie-%E2%80%9CRana-Plaza%E2%80%9D|title=Trailer of the movie "Rana Plaza"|date=22 September 2015|work=Daily Sun|language=en|access-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2024|archive-date=30 ਨਵੰਬਰ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130035337/https://www.daily-sun.com/post/78042/Trailer-of-the-movie-%E2%80%9CRana-Plaza%E2%80%9D|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://asia.nikkei.com/NAR/Articles/Rana-Plaza-filmmakers-struggle-to-get-movie-released-in-Bangladesh|title='Rana Plaza' filmmakers struggle to get movie released in Bangladesh|last=Freeman|first=Joe|date=6 October 2015|work=Nikkei Asia|last2=Rozario|first2=Rock Ronald}}</ref> |- |{{Pending film|Dodor Golpo}} |Kajol Chowdhury |Reza Ghotok | |- | {{Pending film|1971 Shei Shob Din}} | {{TBA}} |Hridi Haq |<ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2020/03/03/pori-moni-set-to-act-in-upcoming-liberation-war-film|title=Pori Moni set to act in upcoming Liberation War film|date=2020-03-03|work=Dhaka Tribune|access-date=2020-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031025257/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2020/03/03/pori-moni-set-to-act-in-upcoming-liberation-war-film|archive-date=31 October 2020}}</ref> |- | {{Pending film|Amar Mon Jure Tui}} | {{TBA}} |Wajed Ali Sumon |<ref>{{Cite news|url=https://www.banglanews24.com/entertainment/news/bd/259060.details|date=24 January 2014|work=Banglanews24.com|language=bn|script-title=bn:দীর্ঘদিন পর ‍অ্যাকশন হিরো রুবেল|access-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2024|archive-date=16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250416185825/https://www.banglanews24.com/entertainment/news/bd/259060.details|url-status=dead}}</ref> |- | {{Pending film|Bahaduri}} | {{TBA}} |Shafiq Hasan |<ref>{{Cite news|url=http://m.thedailynewnation.com/print-news/261697|title=Symon Sadik can't think anything without film|date=30 August 2020|work=The New Nation|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208125258/http://m.thedailynewnation.com/print-news/261697|archive-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021|access-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2024|url-status=dead}}</ref> |- | {{Pending film|Dorodiya}} | {{TBA}} |Wazed Ali Sumon |<ref name="bk19Nov2017">{{Cite news|url=https://www.bhorerkagoj.com/2017/11/19/%E0%A6%9B%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%B6%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%81-%E0%A6%86%E0%A6%9B%E0%A7%87-%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7-%E0%A6%A8%E0%A7%87%E0%A6%87/|date=19 November 2017|work=Bhorer Kagoj|language=bn|script-title=bn:ছবির শুরু আছে শেষ নেই|trans-title=There is no end to the beginning of the picture}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | {{Pending film|Probashi Don}} | {{TBA}} |Shaheen Sumon |<ref name="bk19Nov2017" /><ref>{{Cite news|url=https://www.jagonews24.com/entertainment/news/73516|date=7 January 2016|work=Jago News 24|language=bn|script-title=bn:ভিসার অপেক্ষায় শাহিন সুমনের প্রবাসী ডন|trans-title=Shaheen Sumon's Probashi Don is waiting for a visa}}</ref> |- | {{Pending film|Surprise}} | {{TBA}} |F. I. Manik |<ref name="bk19Nov2017" /> |} == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == * ''ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ'' (2013–2014) - ਇਦਰੀਸ ਹੈਦਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ <ref>{{Cite news|url=https://unicef.org.ar/bew/video-Argen-v-ch1.html|script-title=bn:খাম খুলে দেখি ২১ হাজার টাকা : পরীমনি|access-date=2024-10-21|archive-date=2021-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614192028/https://unicef.org.ar/bew/video-Argen-v-ch1.html|url-status=dead}}</ref> * ''ਵਿਸ਼ੇਸ਼'' * ''ਵਾਧੂ ਬੈਚਲਰ'' * ''ਨਾਰੀ'' * ''ਨੋਬੋਨੀਤਾ ਤੋਮਰ ਜੋਨੋ'' * ''ਓਸ਼ੋਮਾਪਟੋ ਵਲੋਭਾਸ਼ਾ'' * ''ਮੋਨ ਭਲੋ ਨਾਇ'' * ''ਕੋਠਾ ਦਿਲਮ'' * ''ਈਪਰ ਓਪਾਰ'' * ''ਕੀਨੋ ਮੀਚ ਨੋਕਖੋਤਰੇ'' * ''ਅਕਤੁਖਾਨੀ'' == ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ == {| class="wikitable sortable" style="background:#F5F5F5;" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਓ.ਟੀ.ਟੀ ! ਅੱਖਰ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਨੋਟਸ |- | 2018 | ''ਪ੍ਰੀਤੀ'' | ਬਾਇਓਸਕੋਪ | ਪ੍ਰੀਤੀ | ਅਬਦੁਲ ਕਾਦਰ | |} == ਇਨਾਮ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਫਿਲਮ ! ਨਤੀਜਾ ! {{Abbr|Ref|References}} |- | 2016 | ਬਾਬੀਸਾਸ ਅਵਾਰਡ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ | ''[[Mohua Sundori|ਮੋਹੁਆ ਸੁੰਦਰੀ]]'' | {{Won}} | |- | rowspan="3" | 26 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2019 | rowspan="3" | ਮੇਰਿਲ-ਪ੍ਰੋਥਮ ਆਲੋ ਅਵਾਰਡਸ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਲੋਚਕ ਪੁਰਸਕਾਰ | rowspan="3" | ''ਸਵਪਨਾਜਾਲ''| {{Won}} | rowspan="3" | <ref>{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/article/1590868|work=Prothom Alo|script-title=bn:'দেবী' ও 'স্বপ্নজাল' সমানে সমান}}</ref> |- | ਸਰਬੋਤਮ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | rowspan=2 {{Nom}} |- | ਸਰਵੋਤਮ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਆਲੋਚਕ) |- | ਅਕਤੂਬਰ 22, 2019 | ਭਾਰਤ-ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ | ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | rowspan="2" | ''[[Amar Prem Amar Prya|ਅਮਰ ਪ੍ਰੇਮ ਅਮਰ ਪਿਆਰਾ]]''| {{Won}} | <ref>{{Cite web |script-title=bn:Chander Hat in Dhaka on the stage of the first India-Bangladesh Film Awards, who got it? Take a look ... |url=https://eisamay.indiatimes.com/entertainment/cinema/complete-winners-list-of-bharat-bangladesh-film-awards-ceremony-for-the-first-time/articleshow/71709772.cms |access-date=2024-10-21 |archive-date=2019-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022191028/https://eisamay.indiatimes.com/entertainment/cinema/complete-winners-list-of-bharat-bangladesh-film-awards-ceremony-for-the-first-time/articleshow/71709772.cms |url-status=dead }}</ref> |- | 25 ਜੁਲਾਈ, 2020 | CJFB ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਆਲੋਚਕ)| {{Won}} | <ref>{{Cite news|url=https://bangla.bdnews24.com/glitz/article1784751.bdnews|work=bdnews24.com|language=bn|script-title=bn:ইউরো-সিজেএফবি পারফরম্যান্স অ্যাওয়ার্ড পেলেন যারা|trans-title=Those who received the Euro-CJFB Performance Award|access-date=2024-10-21|archive-date=2021-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525184126/https://bangla.bdnews24.com/glitz/article1784751.bdnews|url-status=dead}}</ref> |- | 25 ਦਸੰਬਰ, 2021 | CJFB ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ | ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ | ਬਿਸ਼੍ਵੋਸੁਨ੍ਦਰੀ | {{Won}} | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{Cite news|url=https://www.tbsnews.net/bangla/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%8B%E0%A6%A6%E0%A6%A8/%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF-%E0%A6%AA%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A7%8B%E0%A6%9C%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B0-%E0%A6%A5%E0%A7%87%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%8F%E0%A6%AB%E0%A6%A1%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%86%E0%A6%B2%E0%A7%8B%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4-%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A7%9F%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%BE|date=14 June 2021|work=The Business Standard|language=bn|script-title=bn:পরীমনি: পিরোজপুর থেকে এফডিসির আলোচিত নায়িকা|trans-title=Pori Moni: Popular heroine of FDC from Pirojpur}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|7808090}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ]] 5m0arwm5f4v07lsp9n3iz2ubg08q58r 0 192041 842074 813633 2026-07-08T06:27:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842074 wikitext text/x-wiki '''ਰਜਨੀ ਸੇਖੜੀ ਸਿੱਬਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rajni Sekhri Sibal''') 1986 ਬੈਚ ਦੀ ਹਰਿਆਣਾ ਕੇਡਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ [[ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ|ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ]] ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/woman-ias-didnt-give-in-to-inld-pressure/articleshow/18067942.cms|title=Woman IAS didn't give in to INLD pressure|date=2013-01-18|work=The Times of India|access-date=2023-09-05|issn=0971-8257}}</ref> ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਸਚੇਂਜ ਬੋਰਡ ( [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਜ਼ਾਮਨੀ ਅਤੇ ਵਟਾਂਦਰਾ ਬੋਰਡ|SEBI]] ) ਅਤੇ EXIM (ਐਕਸਪੋਰਟ-ਇੰਪੋਰਟ) ਬੈਂਕ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਬਾਹਰੀ ਨਿਗਰਾਨ (IEM) ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-ias-officer-rajni-sekhri-sibal-to-unveil-her-next-book-a-virtual-fiction20201223135416/|title=Former IAS officer Rajni Sekhri Sibal to unveil her next book, a virtual fiction|date=23 December 2020|work=ANI News|access-date=18 ਦਸੰਬਰ 2024|archive-date=22 ਜਨਵਰੀ 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250122031858/https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-ias-officer-rajni-sekhri-sibal-to-unveil-her-next-book-a-virtual-fiction20201223135416/|url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == 1986 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਟਾਪਰ ਬਣੀ। <ref>{{Cite web |last=Bloomsbury.Domain.Store.Site |title=Rajni Sekhri Sibal: Bloomsbury Publishing (IN) |url=https://www.bloomsbury.com/in/author/rajni-sekhri-sibal/#:~:text=Rajni%20Sekhri%20Sibal%20is%20an,Home%20Affairs,%20Government%20of%20India. |access-date=2023-09-05 |website=www.bloomsbury.com |language=en}}</ref> ਆਪਣੇ ਸੇਵਾ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2023-08-21 |title=Best IAS Officer in India - PWOnlyIAS |url=https://pwonlyias.com/best-ias-officer-in-india/ |access-date=2023-09-12 |website=pwonlyias.com |language=en-US}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/rajni-sekhri-sibal-appointed-dg-of-govt-entrepreneurship-inst-117091401588_1.html|title=Rajni Sekhri Sibal appointed DG of govt entrepreneurship inst.|date=14 September 2017|work=Business Standard}}</ref> ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਂਟਰਪ੍ਰੈਨਿਓਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਸਮਾਲ ਬਿਜ਼ਨਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਦੀ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Rajni Sekhri Sibal appointed DG of govt entrepreneurship inst. {{!}} Kalvimalar - News |url=https://kalvimalar.dinamalar.com/news-details.asp?id=25956&cat=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905100146/https://kalvimalar.dinamalar.com/news-details.asp?id=25956&cat=1 |archive-date=September 5, 2023 |access-date=2023-09-05 |website=[[Dinamalar]]}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ]] [[ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ]] ਵਧੀਕ ਸਕੱਤਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2019-03-05 |title=Rajni Sekhri Sibal IAS appointed Secretary- Fisheries Department, GoI {{!}} Indian Bureaucracy is an Exclusive News Portal |url=https://www.indianbureaucracy.com/rajni-sekhri-sibal-ias-appointed-secretary-fisheries-department-goi/ |access-date=2023-09-05 |language=en}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=Ms. Rajni Sekhri Sibal, IAS {{!}} Department of Fisheries, GoI |url=https://www.dof.gov.in/whos-who/ms-rajni-sekhri-sibal-ias |access-date=2023-09-05 |website=www.dof.gov.in |archive-date=2023-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905101039/https://www.dof.gov.in/whos-who/ms-rajni-sekhri-sibal-ias |url-status=dead }}</ref> 2024 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਪੇਟੀਐਮ ਪੇਮੈਂਟਸ ਬੈਂਕ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.businesstoday.in/industry/banks/story/vijay-shekhar-sharma-steps-down-from-board-of-paytm-payments-bank-ltd-419007-2024-02-26#:~:text=Kumar%20Garg%2C%20and-,retd%20IAS%20Rajni%20Sekhri%20Sibal%20have%20joined%20the%20Board%20as%20Independent%20Directors.%C2%A0,-%22Vijay%20Shekhar%20Sharma|title=Vijay Shekhar Sharma resigns as Paytm Payments Bank Chairman|date=26 February 2024|work=Business Today|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Announcement under Regulation 30 (LODR)-Press Release / Media Release |url=https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/0cf14b0d-2344-4904-91a7-ae05d5dccbce.pdf |website=BSE Limited |access-date=2024-12-18 |archive-date=2024-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240305081819/https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/0cf14b0d-2344-4904-91a7-ae05d5dccbce.pdf |url-status=dead }}</ref> == ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੰਮ == 2002 ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਿੱਬਲ ਨੇ ਜੇਬੀਟੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਘੁਟਾਲੇ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |date=Feb 27, 2016 |title=Rajni Sekhri Sibal back in CMO |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/rajni-sekhri-sibal-back-in-cmo-201534}}</ref> ਇਸ ਘੁਟਾਲੇ ਵਿੱਚ 1999-2000 ਵਿੱਚ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਭਰਤੀ, ਜਾਅਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਿੱਬਲ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ|ਸੀਬੀਆਈ]] ਜਾਂਚ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web |date=2015-10-02 |title=List of Best Bureaucrats in India You Should Know |url=https://www.civilsdaily.com/5-amazingly-badass-bureaucrats-you-would-be-proud-to-know-part-2/ |access-date=2023-09-12 |language=en-US}}</ref> ਜਾਂਚ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੌਟਾਲਾ]] ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਜੈ ਸਮੇਤ 55 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਬਲ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਨ, ਦਾ ਸਥਾਨ ਆਈਏਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਫਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=January 16, 2013 |title=Lone heroine against 55 'villains' |url=https://www.tribuneindia.com/2013/20130117/haryana.htm}}</ref> == ਕਿਤਾਬਾਂ == ਸਿੱਬਲ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ: ਕਲਾਉਡਜ਼ ਐਂਡ ਐਂਡ ਬਿਓਂਡ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਸ਼ਬਦ, <ref>{{Cite web |last=bloomsbury.com |title=Fragrant Words |url=https://www.bloomsbury.com/in/fragrant-words-9789388912792/ |access-date=2023-09-05 |website=Bloomsbury |language=en}}</ref> ਕਾਮਾਧੇਨੂ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਤਬਾਹੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ? , ਦ ਹਾਉਂਟਿੰਗ ਹਿਮਾਲਿਆ, ਅਸਰੀਰੀ,<ref>{{Cite web |title=Former IAS officer Rajni Sekhri Sibal to unveil her next book, a virtual fiction |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-ias-officer-rajni-sekhri-sibal-to-unveil-her-next-book-a-virtual-fiction20201223135416/ |access-date=2024-12-18 |archive-date=2025-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122031858/https://www.aninews.in/news/national/general-news/former-ias-officer-rajni-sekhri-sibal-to-unveil-her-next-book-a-virtual-fiction20201223135416/ |url-status=dead }}</ref> ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ - ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ।<ref>{{Cite web |title='The Guru – Guru Nanak's Saakhis' review: The compassionate, courageous and undeterred 'Guru' |url=https://www.theweek.in/review/books/2023/04/17/the-guru-guru-nanaks-saakhis-review-the-compassionate-courageous-and-undeterred-guru.html |access-date=2023-09-05 |website=The Week |language=en |archive-date=2023-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905104818/https://www.theweek.in/review/books/2023/04/17/the-guru-guru-nanaks-saakhis-review-the-compassionate-courageous-and-undeterred-guru.html |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸੇਵਾ ਅਫ਼ਸਰ]] 44ogtlgqndfpvpf59w59skepagwlol4 0 192372 842065 778827 2026-07-07T22:16:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842065 wikitext text/x-wiki {{Sikhism sidebar}} '''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ''' ('''The British Sikh Student Federation''') ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਸਥਿਤ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਨਾਲ ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ 2008 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਇਹ ਹੁਣ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। == 2010 == BSSF ਨੇ ਯੂਕੇ ਦੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੂਥ ਕੀਰਤਨ ਦਰਬਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਸਮਾਗਮ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਕੈਂਪ ਯੂਕੇ ਭਰ ਦੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ]] ਫੈਲੇ ਕੈਂਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯੂਕੇ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ/ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Photographs from Various Sikh Events |url=http://www.g5sikhmedia.co.uk/photographs.html?func=detail&id=1990 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002084005/http://www.g5sikhmedia.co.uk/photographs.html?func=detail&id=1990 |archive-date=2011-10-02 |access-date=2010-11-30}}</ref> ਬੀ.ਐਸ.ਐਸ.ਐਫ ਨੇ 18 ਤੋਂ 20 ਜੂਨ 2010 ਤੱਕ ਇਲਫਰੌਡ ਈਸਟ ਲੰਡਨ ਦੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦਰਬਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਆਗੂ ਸ਼ਹੀਦ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖਾਲਸਾ [[ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ|ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ]] ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਗਮ, ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖ ਇਕੱਠ ਵੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ। 1984 ਵਿੱਚ [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ]] ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖਾਲਸਾ [[ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ|ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ]] ਨੂੰ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੀ ਸਰਵਉੱਚ ਸੰਸਥਾ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ|ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ]] ਵੱਲੋਂ "20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ" ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=18 May 2010 |title=Sri Guru Arjun Dev Ji & Sant Jarnail Singh Ji Khalsa Bhindranwale Shaheedi Samagam 2010 |url=http://www.sikhsangat.com/index.php?/topic/52975-sri-guru-arjun-dev-ji-sant-jarnail-singh-ji-khalsa-bhindranwale-shaheedi-samagam-2010/page__view__findpost__p__461917 |access-date=21 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-date=1 ਅਕਤੂਬਰ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001090141/http://www.sikhsangat.com/index.php?/topic/52975-sri-guru-arjun-dev-ji-sant-jarnail-singh-ji-khalsa-bhindranwale-shaheedi-samagam-2010/page__view__findpost__p__461917 |url-status=dead }}</ref> ਸਿੱਖ ਯੂਥ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ 2010, ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਗੋਲ ਹੇਜ਼, ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਾਜ਼ਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=6 May 2010 |title=Sikh Youth Football Tournament 2010 |url=http://www.sikhsangat.com/index.php?/topic/52657-sikh-youth-football-tournament-2010/ |access-date=21 ਦਸੰਬਰ 2024 |archive-date=10 ਮਾਰਚ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260310100722/https://www.sikhsangat.com/index.php?/topic/52657-sikh-youth-football-tournament-2010/ |url-status=dead }}</ref> 2010 ਵਿੱਚ, BSSF ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਸਟੂਡੈਂਟਸ (ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ) ਦਾ ਪੂਰਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਨਾ ਜਾਰੀ ਹੈ। BSSF ਨੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ NUS ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਇਕੱਠਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਟਿਊਸ਼ਨ ਫੀਸਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ। == 2011 ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ == ਜਨਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ, BSSF ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਲਾਬੀ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਲਾਬੀ ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਫਰੰਟ ਯੂਕੇ, ਵਰਲਡ ਨੇਪਾਲੀ ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਯੂਕੇ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਤਾਮਿਲ ਫੋਰਮ, ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਨਾਗਾਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਈਸਾਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਲਈ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿੱਖ ਕੌਂਸਲ, ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਖਾਲਿਸਤਾਨ (ਯੂ.ਕੇ.), ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਯੂ.ਕੇ., ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਯੂ.ਕੇ.) ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਪੰਚ ਪ੍ਰਧਾਨੀ ਯੂ.ਕੇ.) ਨੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Superslot เครดิตฟรี ยืนยันเบอร์ ล่าสุด |url=http://britishsikhstudentfederation.com/index/?page_id=1740}}</ref> ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗਗਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਪੂਰਬੀ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/crime/8350420/Sikh-businessman-murdered-in-burning-car-boot-in-revenge-for-seducing-woman.html|title=Sikh businessman 'murdered in burning car boot in revenge for seducing woman'|last=Bloxham|first=Andy|date=28 February 2011|work=The Telegraph|access-date=12 November 2011|quote=Gagandip Singh, 21, the president of the British Sikh Student Federation and one of the owners of Sikh TV, a fledgling broadcaster, was said to be a leading light in the Sikh community and a "politician in the making".}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|https://web.archive.org/web/20110208031155/http://britishsikhstudentfederation.com/}} 9t8sbxiv1outdwt4xn5muhi6y6xrh1w 0 194670 842068 791772 2026-07-08T00:45:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842068 wikitext text/x-wiki '''ਮਨੀਲਾਲ ਸਬਰੀਮਾਲਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Maniilal Sabarimala''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ|ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] ਅਤੇ ਕਿਊਰੇਟਰ ਹੈ, ਜੋ [[ਗਣੇਸ਼|ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼]] ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਐਕ੍ਰੀਲਿਕ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਕੇਰਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ [[ਲਲਿਤ ਕਲਾ ਅਕਾਦਮੀ]], ਦਰਪਨ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਅਤੇ [[ਸਾਲਾਰ ਜੰਗ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ|ਸਲਾਰ ਜੰਗ ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite news|last1=Kumar|first1=M. A. Rajeev|title=Beyond belief, Ganesha inspires an artist to dream bigger|url=https://www.newindianexpress.com/kerala/2023/Aug/05/beyond-belief-ganesha-inspires-an-artist-to-dream-bigger-2602062.html|access-date=24 February 2024|work=The New Indian Express|date=5 August 2023|language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=After CPM's sacrilege towards Sri Ganesha, Kerala artist Manilal Sabarimala creates world record by drawing 10,000 Bappas on one canvas|url=https://hindupost.in/society-culture/after-cpms-sacrilege-towards-sri-ganesha-kerala-artist-manilal-sabarimala-creates-world-record-by-drawing-10000-bappas-on-one-canvas/#|access-date=24 February 2024|work=Hindu Post|date=23 August 2023}}</ref><ref>{{cite news|last1=George|first1=Liza|title=At home with Ganesha|url=https://www.thehindu.com/society/soorya-krishnamoorthy-invites-the-public-to-see-his-collection-of-ganesha-idols-at-home/article24893551.ece|access-date=24 February 2024|work=The Hindu|date=7 September 2018|language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news|title=Malayalee artist creates world record by drawing 10,000 forms of Lord Ganesha on a single canvas|url=https://english.janamtv.com/news/kerala/69519/malayalee-artist-creates-world-record-by-drawing-10000-forms-of-lord-ganesha-on-a-single-canvas/#google_vignette|access-date=24 February 2024|work=JanamTV|date=20 August 2023}}</ref><ref>{{cite web |last1=Gopakumar |first1=S. |title=Painting exhibition by Manilal Sabarimala, during an interaction with the press in Thiruvananthapuram on August 23, 2011 |url=https://thehinduimages.com/details-page.php?id=126614508 |access-date=24 February 2024 |website=The Hindu Images |archive-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225004427/https://thehinduimages.com/details-page.php?id=126614508 |url-status=dead }}</ref> == ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਕੰਮ == * {{cite book|last1=Sabrimala|first1=Maniilal|title=Absolute: Painters and Paintings|date=30 April 2018|publisher=Notion Press|isbn=978-1-64249-445-7|language=en}}   == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ogqvfgi6qxnzivnp8e8yr92xbjjnh70 0 195220 842053 838149 2026-07-07T15:37:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842053 wikitext text/x-wiki '''ਪੋਕ,''' ਇੱਕ ਕੱਚੀ ਮੱਛੀ ਦੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਟੁਕੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਕਵਾਨ ਹੈ<ref>{{Cite web |last=Noguchi |first=Mark |title=A Conflicted Chef From Hawaii Reacts to the Mainland Poke Bowl Trend |url=https://firstwefeast.com/eat/2016/03/hawaii-chef-has-problems-with-poke-trend |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924085735/https://firstwefeast.com/eat/2016/03/hawaii-chef-has-problems-with-poke-trend |archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2023 |access-date=11 June 2018 |website=First We Feast}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tan |first=Rachel |title=6 Things To Know About Hawaiian Poke |url=https://guide.michelin.com/us/san-francisco/features/poke-hawaiian-raw-fish-dish/news |access-date=11 June 2018 |website=Michelin Guide}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cheng |first=Martha |date=13 January 2017 |title=How the Hawaiian poke bowl became the world's new fast food |url=https://www.hawaiimagazine.com/content/how-hawaiian-poke-bowl-became-worlds-new-fast-food |access-date=11 June 2018 |website=Hawai'i Magazine}}</ref> ਜੋ ਸਾਸ (ਚਟਨੀ) ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="hawaiimag">{{Cite web |last=Talwar |first=Kalei |date=17 July 2009 |title=Make Hawaii-style ahi poke wherever you are. Here's a recipe. |url=http://www.hawaiimagazine.com/blogs/hawaii_today/2009/7/17/ahi_poke_Hawaii_style_recipe |access-date=2015-11-24 |website=Hawaii Magazine}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == === ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ === ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੱਛੀਆਂ ਵੱਡੇ ਮੱਛੀ ਤਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਜਾਂ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਘੱਟ ਪਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਚਟਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।<ref name="nps">{{Cite web |title=Cultural History of Three Traditional Hawaiian Sites (Chapter 1) |url=https://www.nps.gov/parkhistory/online_books/kona/history1e.htm#:~:text=Many%20fishing%20techniques%20were%20used%2C%20each%20demanding%20different,trapping%2C%20netting%2C%20hook%20and%20line%20fishing%2C%20and%20poisoning. |website=www.nps.gov}}</ref> ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚੱਟਾਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਫੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਕਾਪੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁਖੀਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹਵਾਈ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Lomioio.jpg|right|thumb| ਲੋਮੀ ʻਓʻਓ]] ਪੋਕ ਕੈਚ ਤੋਂ ਸਨੈਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੱਟ-ਆਫ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="howto">{{Cite web |date=16 May 2015 |title=Hawaiian Ahi Tuna Poke Recipe and History, How To Make Poke, Whats Cooking America |url=http://whatscookingamerica.net/History/Poke.htm |access-date=2015-11-24 |website=whatscookingamerica.net}}</ref><ref name="kona">{{Cite web |date=12 November 2015 |title=How Did Ancient Hawaiians Fish? |url=https://konafishing.com/how-did-ancient-hawaiians-fish/ |website=KONA FISHING CHARTERS |access-date=10 ਮਾਰਚ 2025 |archive-date=22 ਜਨਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122122147/https://konafishing.com/how-did-ancient-hawaiians-fish/ |url-status=dead }}</ref> ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਖਾਣ ਲਈ ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਲੂਣ, ਇਨਾਮੋਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕੱਚਾ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗਿੱਲੀਆਂ ਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਸੁਆਦੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="akule">{{Cite web |title=Dried Akule - Kaʻiwakīloumoku - Hawaiian Cultural Center |url=https://kaiwakiloumoku.ksbe.edu/article/recipes-dried-akule |website=kaiwakiloumoku.ksbe.edu |language=en}}</ref> ਇੱਕ ਆਮ ਸੁਆਦ ਇਨਾਮੋਨਾ ਨੂੰ ਸੁੱਕੇ {{Lang|haw|{{okina}}ala{{okina}}ala}} ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। (ਆਕਟੋਪਸ ਇੰਕਸੈਕ), {{Lang|haw|ake}} (ਮੱਛੀ ਦਾ ਜਿਗਰ) ਅਤੇ ਨਮਕ। ਪੋਕ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਮੂ ਅਤੇ {{Lang|haw|[[Poi (food)|poi]]}} ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਟੋਰਾ ਸੀ।<ref name="sss">{{Cite web |title=Steamed Salted Sockeye Salmon - Kaiwakīloumoku - Hawaiian Cultural Center |url=https://kaiwakiloumoku.ksbe.edu/article/recipes-steamed-salted-sockeye-salmon |website=kaiwakiloumoku.ksbe.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nā Puke Wehewehe ʻŌlelo Hawaiʻi - Alaala |url=https://wehewehe.org/gsdl2.85/cgi-bin/hdict?e=q-11000-00---off-0hdict--00-1----0-10-0---0---0direct-10-ED--4--textpukuielbert%2ctextmamaka-----0-1l--11-haw-Zz-1---Zz-1-home-alaala--00-4-1-00-0--4----0-0-11-00-0utfZz-8-00&a=d&d=D763#hero-bottom-banner |website=wehewehe.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Edible Limu of Hawaii |url=https://www.hawaii.edu/reefalgae/publications/ediblelimu/ |website=www.hawaii.edu}}</ref> === ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਮਿਆਦ === ਜਦੋਂ ਕੈਪਟਨ [[ਜੇਮਜ਼ ਕੁੱਕ]] 1778 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਪਿਆਜ਼ ਦੇ ਬੀਜ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ।<ref>{{Cite web |title=The Origins of Traditional Lomi Lomi Salmon Explained - Amor Nino Foods, Inc. |url=https://connect2local.com/l/697649/c/841086/the-origins-of-traditional-lomi-lomi-salmon-explained |website=connect2local.com |language=en |access-date=2025-03-10 |archive-date=2023-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230904084805/https://connect2local.com/l/697649/c/841086/the-origins-of-traditional-lomi-lomi-salmon-explained |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1790 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨੀ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਡੀ ਪੌਲਾ ਮਾਰਿਨ ਨੇ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਟਮਾਟਰਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਡੀ ਪੌਲਾ ਮਾਰਿਨ ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰੇਗੀ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗਤ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite journal|last=Bradley|first=Harold Whitman|date=1 February 1974|title=Review: Don Francisco de Paula Marin: A Biography, by Ross H. Gast and Francisco de Paula Marin and The Letters and Journal of Francisco de Paula Marin, by Agnes C. Conrad and Francisco de Paula Marin|url=https://online.ucpress.edu/phr/article-abstract/43/1/119/75483/Review-Don-Francisco-de-Paula-Marin-A-Biography-by?redirectedFrom=fulltext|language=en|pages=119|doi=10.2307/3637598|jstor=3637598}}</ref> ਪਿਆਜ਼ ਦੀ ਕਿਸਮ ਜਿਸਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਮਾਉਈ ਪਿਆਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਆਖਰਕਾਰ ਕਾਪੂ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਹੋ ਗਿਆ। 1819 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਖਾਣ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਪਾਬੰਦੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1839 ਤੱਕ ਕਾਮੇਮੇਹਾ III ਨੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।<ref name="kade">{{Cite web |last=Kawaharada |first=Dennis |date=2006 |title=Introduction: Hawaiian Fishing Traditions |url=http://www2.hawaii.edu/~dennisk/texts/introfishing.html |website=www2.hawaii.edu}}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਹਵਾਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੈਲਮਨ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਠੇਕੇ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਫਰ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਾਲਮਨ ਸ਼ਾਇਦ {{Lang|haw|poke}} ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੋਮੀ ਸੈਲਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ।<ref name="sss"/> 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਬਾਗਬਾਨੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਜੋਂ ਟਾਪੂਆਂ 'ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਾਮੇਰੋ, ਸੋਇਆ ਸਾਸ ਅਤੇ ਤਿਲ ਦਾ ਤੇਲ ਵਰਗੇ ਭੋਜਨ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Young |first=Peter T. |date=13 July 2016 |title=Shoyu |url=https://imagesofoldhawaii.com/shoyu/ |website=Images of Old Hawaiʻi |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2 August 2022 |title=Poke History: From the Ocean to the Islands to the Mainland |url=https://foodicles.com/poke-history/ |website=FOODICLES }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸਮੱਗਰੀ == === ਮੱਛੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Kimchee-Tako-Da-Poke.jpg|thumb|{{Lang|haw|Tako}} (ਆਕਟੋਪਸ) ਪੋਕ ਜਾਂ {{Lang|haw|he{{okina}}e}} ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ, ਕੁਚਲੀ ਹੋਈ ਮਿਰਚ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਨਮਕ ਨਾਲ ਘੋਲ ਕਰੋ]] FDA ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਥਾਨਕ ਮੱਛੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ ਖਾਧੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="fda" /><ref name="akule"/><ref>{{Cite web |title=Hawaiian Reef Fish |url=http://www.hawaiianencyclopedia.com/hawaiian-reef-fish.html |website=Hawaiian Encyclopedia |access-date=2025-03-10 |archive-date=2025-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416054352/http://www.hawaiianencyclopedia.com/hawaiian-reef-fish.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=1 March 2019 |title=Know your mullets |url=https://hawaii247.com/2019/03/01/know-your-mullets/ |website=Hawaii 24/7}}</ref><ref>{{Cite web |title=Poke Ulua - Kaʻiwakīloumoku - Hawaiian Cultural Center |url=https://kaiwakiloumoku.ksbe.edu/article/recipes-poke-ulua |website=kaiwakiloumoku.ksbe.edu |language=en}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਵਾਈਅਨ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਕਾਊਂਟਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="fda">{{Cite web |title=Japanese and Hawaiian Vernacular Names for Fish Eaten Raw |url=https://www.fda.gov/media/80412/download |website=FDA}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 August 2019 |title=Hawaiian Fish Name Translations |url=https://hawaiinearshorefishing.com/hawaiian-fish-name-translations/ |website=Hawaii Nearshore Fishing}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cheng |first=Martha |date=25 October 2017 |title=The 11 Best Places to Eat Poke in Honolulu |url=https://www.eater.com/maps/best-poke-honolulu-hawaii |website=Eater |language=en |access-date=10 ਮਾਰਚ 2025 |archive-date=3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250203160749/https://www.eater.com/maps/best-poke-honolulu-hawaii |url-status=dead }}</ref> == ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਪਕਵਾਨ == ਕੱਚੀ ਮੱਛੀ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਅਸਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ। [[ਓਸ਼ੇਨੀਆ|ਓਸ਼ੀਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਆਮ 'ਓਟਾ'ਇਕਾ (ਜਾਂ {{Lang|fr|poisson cru}} ਹੈ। ). ਇੱਥੇ ਯੂਰਪੀ ਮੱਛੀ ਕਾਰਪੈਸੀਓ ਅਤੇ ਟਾਰਟੇਅਰ, ਚੀਨੀ ਯੂ ਸ਼ੇਂਗ, ਕੋਰੀਆਈ ਹੋ-ਡੀਓਪਬਾਪ, ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ [[ਸੇਵੀਚੇ|ਸੇਵਿਚੇ]], ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਨਾਮੇਰੋ, ਸਾਸ਼ਿਮੀ ਅਤੇ ਤਾਤਾਕੀ ਵੀ ਹਨ। ਇਨੂਇਟ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਕੱਚਾ ਖਾਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। [[ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ|ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ]] ਹਮਰੁਤਬਾ ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਹਿਨਾਵਾ ਅਤੇ ਉਮਾਈ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨੋ [[ਕਿਨਿਲਾ|ਕਿਨੀਲਾਵ]] ਅਤੇ ਕਿਲਾਵਿਨ, [[ਗੁਆਮ]] ਵਿੱਚ ਕੇਲਾਗੁਏਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਲੋਕਾਨੋ ਡਿਸ਼ ਪੋਕੀ ਪੋਕੀ, ਗਰਿੱਲਡ ਬੈਂਗਣ ਅਤੇ ਟਮਾਟਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਡੇ ਵਾਲਾ ਪਕਵਾਨ, ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ {{Lang|haw|poke}} ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Barnes |first=Patti |title=24 Egg Recipes That Are Totally Cracked (But We Have To Try) |url=https://www.therecipe.com/24-egg-recipes-that-are-totally-cracked-but-we-have-to-try/ |access-date=18 December 2019 |website=TheRecipe |archive-date=18 ਦਸੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218104953/https://www.therecipe.com/24-egg-recipes-that-are-totally-cracked-but-we-have-to-try/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=You Are Probably Wondering How the Filipino Dish "Poqui Poqui" Got Its Name |url=https://www.yummy.ph/news-trends/filipino-food-names-origin-history |access-date=18 December 2019 |website=Yummy.ph}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਲਿੰਕ == * {{Commons category inline}} * {{Cite web |title=History of the poke contest |url=http://www.waimeagazette.com/sept97_poke.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192739/http://www.waimeagazette.com/sept97_poke.htm |archive-date=2016-03-03}} * Titcomb, ਮਾਰਗਰੇਟ, ਅਤੇ ਮੈਰੀ Kawena Pukui. " ਯਾਦ ਪੱਤਰ ਨੰ. 29। ਹਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤੋਂ। ਕਿਸ਼ਤ ਨੰਬਰ 1। ਪੰਨੇ 1-96।" ਦ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਦ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ 60, ਨੰ. 2/3 (1951): 1–96। [http://www.jstor.org/stable/20703302 ਯਾਦ ਪੱਤਰ ਨੰ. 29। ਹਵਾਈ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤੋਂ। ਕਿਸ਼ਤ ਨੰ. 1। ਪੰਨੇ 1-96] । [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਛੀ ਦੇ ਪਕਵਾਨ]] 2ssy3xohhh6sphymhy8djo88wio9322 0 195599 842073 797591 2026-07-08T05:57:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 842073 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Abanindranath Tagore - Journey's End - Google Art Project.jpg|thumb|[[ਅਵਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਅਬਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] - ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਅੰਤ - ਗੂਗਲ ਆਰਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ]] '''ਜਰਨੀ'ਜ਼ ਐਂਡ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Journey's End;''' [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਰਥ: ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਅੰਤ) ਇੱਕ ਕਾਗਜ਼ੀ [[ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ|ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ [[ਅਵਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਅਬਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] (1871–1951) ਨੇ 1913 ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਪਿਛੋਕੜ == 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵੱਲ, ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ, ਈ.ਬੀ. ਹੈਵਲ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ, ਅਬਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਕਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ। ਤੇਲ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਭੌਤਿਕਤਾ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਉਸਨੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿੱਚ "ਭੌਤਿਕਵਾਦੀ" ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਕਲਾ ਲਹਿਰ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਵਧੀ-ਫੁੱਲੀ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ (ਸਵਦੇਸ਼ੀ) ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਰਹੀ। ਬੰਗਾਲ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਤਮਕ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਲਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਕੇ ਰਵਾਇਤੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁਗਲ ਲਘੂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਧੋਣ ਤਕਨੀਕ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ। == ਪੇਂਟਿੰਗ == ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਇੱਕ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਊਠ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਹੇਠ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਥਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਇੱਕ ਗਰਮ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਦਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਲ, ਸੰਤਰੀ, ਭੂਰੇ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਊਠ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਧੀਆਂ ਬੰਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਊਠ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪੈਰ ਗੋਡਿਆਂ 'ਤੇ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ; ਇਸਦਾ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਠਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੌਕਾ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਟੈਗੋਰ ਨੇ ਸਟੀਕ ਪਰ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮਕੈਨੀਕਲ ਲਾਈਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਧੋਣ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਰੰਗ ਪੈਲੇਟ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸ਼ੇਡ ਹਨ: ਲਾਲ, ਸੰਤਰੀ, ਭੂਰਾ, ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਪੀਲਾ, ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਰੰਗ। ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਦਿੱਖ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਧੁੰਦਲੀ ਹੈ।<ref name="Google Arts2">{{Cite web |title=Journey's End - Abanindranath Tagore |url=https://artsandculture.google.com/asset/journey-s-end-abanindranath-tagore/7AEBFkuScHG1nA |access-date=2022-12-10 |website=Google Arts & Culture |language=en}}</ref><ref name="Pratha2">{{Cite web |last=Rana |first=Akshita |date=2020-11-19 |title=Journey’s End Painting by Abanindranath Tagore |url=https://www.prathaculturalschool.com/post/journey-s-end |access-date=2022-12-10 |website=PRATHA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Inherent calm of Abanindranath Tagore’s paintings |url=https://southasia.typepad.com/south_asia_daily/2014/01/inherent-calm-of-abanindranath-tagores-paintings.html |access-date=2022-12-10 |website=Mayank Chhaya Daily |archive-date=2022-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210201422/https://southasia.typepad.com/south_asia_daily/2014/01/inherent-calm-of-abanindranath-tagores-paintings.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Daily Dose2">{{Cite web |last=Heather |date=2021-01-26 |title="Journey’s End" by Abanindranath Tagore |url=https://www.myddoa.com/journeys-end-by-abanindranath-tagore/ |access-date=2022-12-10 |website=Daily Dose of Art |language=en-US}}</ref> == ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ == ਪੇਂਟਿੰਗ ਦੀ ਆਮ ਸਮਝ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਝ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਲਾ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵਜੋਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਊਠ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਊਠ ਧੀਰਜ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਪੇਂਟਿੰਗ ਊਠ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਦਮਨਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣਕਾਰੀ ਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਲਾ]] ie8x60czkfwvhsrjod28cfg9eo5ry7j 4 203558 842050 841800 2026-07-07T14:44:20Z Gauri Guptaa 52865 /* Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 842050 wikitext text/x-wiki {{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}} == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। '''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) :ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। :-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) ::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। * ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz * ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397 * ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0 --'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ == ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ। ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ]) ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂 ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)] ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]] ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। ਧੰਨਵਾਦ, ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications == ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। [[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ, ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications == The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]]. Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects. '''The hackathon is intended for:''' * Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc. * Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc. * Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces. Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach. To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses. '''Apply here:''' * Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form] '''More information:''' We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page. * Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]] If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}. Best Regards, On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group ==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਲਿੰਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Seminar_on_Punjabi_Wikipedia_at_Kalanwali,_Sirsa ਇਥੇ] ਹੈ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) === ਟਿੱਪਣੀ === :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]], ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 10:24, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) ---'''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:08, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:58, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) </bdi> (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ == ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ਸਭ ਨੂੰ, ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ, ਲਗਭਗ, ਸਭ ਆਪਣੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਉਹ' ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ੱਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਕਦੀ ਕੁਝ ਨਿਚੋੜ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਪਾਇਆ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:34, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਈ ਰਾਹ ਲੱਭਕੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਇਸ ਆਪਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਬਤ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਹਾਲੀਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ) :ਹਾਲੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ੇ - :ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ (Spelling) ਬਾਰੇ - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਲਿੰਕ]] :ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਚੰਗਾ ਲੇਖ (Good Article) - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਚੰਗੇ ਲੇਖ|ਲਿੰਕ]] :ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ - :[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਸੰਬਂਧਿਤ ਲੇਖ]] :ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - [[:en:Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles|Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles]] :-- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 09:21, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) :‘ਉਨ੍ਹਾਂ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਆਪ’ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੈ ਇਹ ਵੀ ਬਹੁ-ਵਚਨ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Geet Arts|Geet Arts]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Geet Arts|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:28, 9 ਮਈ 2026 (UTC) :ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਨੀਤੀ ਸਬੰਧੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। :ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ “you” ਵਰਗਾ ਇਕ ਤਟਸਥ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ “ਤੂੰ”, “ਤੁਸੀਂ”, “ਆਪ” ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਕਰਣ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਪੂਰਵਕ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਆਮ ਲਿਖਤ, ਪੱਤਰਕਾਰਤਾ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਪੜਨਾਂਵ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। :ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ” ਵਰਤਣਾ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੀਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਬੇਅਦਬੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। :ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ: :•ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ “ਉਨ੍ਹਾਂ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ”, “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ” ਵਰਗੇ ਆਦਰਸੂਚਕ ਪੜਨਾਂਵ ਵਰਤੇ ਜਾਣ। :• ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਜਾਂ ਪ੍ਰਚਾਰਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਜਿਵੇਂ “ਮਹਾਨ”, “ਪੂਜਨੀਕ”, “ਅਵਤਾਰੀ”, “ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ” ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹਵਾਲੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਾ ਹੋਣ। :• ਨੀਤੀ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ। :• ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧਾ ਨਾਮ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਲਿਖਤ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ੀ ਰਹੇ। :ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ, ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ — ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ। :ਧੰਨਵਾਦ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Aman Arora PTL|Aman Arora PTL]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Aman Arora PTL|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:21, 9 ਮਈ 2026 (UTC) --- @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ, ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਚਰਚਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ। ਦੂਜਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ/ਉਹ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੇਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਵਚਨ ਕਰ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਏਜੰਡੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਫਿਰਕੂ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਗਹਿਰੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਦੌਰ ਉਹ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੇੜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਤੇ ਸੁਆਲ ਵੀ ਉੱਠਦੇ ਰਹੇ/ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰੀ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਚੋੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ਜੀ, ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:18, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) *:ਸ਼ੁਕਰੀਆ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਇਸ ਸਵਾਲ ਲਈ. ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹੇਗੀ। ਹੋਰ ਸਭ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਧੰਨਵਾਦ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:49, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ [[:en:Main_Page|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਦੇ '[[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Islam-related_articles|Manual of Style/Islam-related articles]]' ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲ ਹੈ। :ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: :ਨੀਤੀਗਤ ਢਾਂਚਾ (Policy Framework): ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ 'ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼' (Manual of Style) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੈਅ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਟਕਰਾਅ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਆਵੇਗੀ। :ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ '[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ]]' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ 'ਉਹ' ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਉਨ੍ਹਾਂ/ਉਹਨਾਂ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨੀਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। :ਇਹ ਨੀਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। :ਮੈਂ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Harry sidhuz|Harry sidhuz]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Harry sidhuz|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Harry sidhuz|Contribs]])</font>} 17:17, 1 ਮਈ 2026 (UTC) * ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ! ਇਹ ਵਿਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰ੍ਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ/ਮੁਸਲਮਾਨ/ਸਿੱਖ/ਇਸਾਈ ਆਦਿ) ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ, ਪੀਰਾਂ, ਪੈਗੰਬਰਾਂ, ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ੈਲੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਹਨਾਂ/ਆਪ ਆਦਿ) ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਖਿੱਤੇ ਜਾਂ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਜਾਂ ਲੀਡਰ ਲਈ ਸਿਰਫ ਆਮ ਪੰਜਾਬੀ (ਉਸ/ਓਹ ਆਦਿ) ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿੱਜੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੈਟਾਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਜਿਹੀ ਲਾਈਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਜਾਂ ਖਰੜੇ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:47, 9 ਮਈ 2026 (UTC) *ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ! ਇਹ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਜਿਵੇ ਕਿ ਉੱਪਰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ, ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੁਸੀ, ਉਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹਨਾਂ ਸਬਦ ਠੀਕ ਹਨ ਜਿਵੇ ਕਿ ਇੱਕ ਲੇਖ ਹੈ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲ਼ੇ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਉਸਦਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਹੋਇਆ ਠੀਕ ਲੱਗੇਗਾ ਜੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gurtej Chauhan|Gurtej Chauhan]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gurtej Chauhan|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:02, 17 ਮਈ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 ਅੱਪਡੇਟ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਤੱਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_General_Support_Project/Punjabi_Wikimedians_Annual_Plan_2026-27 ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ] ਪਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਬੋਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਰਜ਼ੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਭ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 15:13, 20 ਮਈ 2026 (UTC) == 25 ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਮੁਹਿੰਮ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਪਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਛ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਵੀ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 25 ਮਈ ਤੋਂ 7 ਜੂਨ ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ 25 ਲੇਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ ਰਾਹੀਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿਖ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ। *ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ: https://w.wiki/P45L *ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ: https://w.wiki/HtyR -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:07, 23 ਮਈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 ਮਈ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤਹਿਤ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚਾਰ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੀਆਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਸ ਆਖ਼ਰੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਉੱਥੇ ਆਏ ਨਵੇਂ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੨੨ ਅਤੇ ੨੩ ਜੂਨ ੨੦੨੬ ਨੂੰ ਲੱਦਾਖ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:27, 31 ਮਈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 23:21, 2 ਜੂਨ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-06-04_Wikipedias&oldid=30626143 --> == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਦੀ ਅਗਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਅਗਲੀ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਮੀਟਿੰਗ ੧੪ ਜੂਨ ੨੦੨੬ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਲੇਖ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ ਚੱਲ ਰਹੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਸੋਧਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਦੂਸਰਾ ਇਹ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਵੱਲੋਂ ੨੦੨੬-੨੭ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਪਾਈ ਗਈ ਅਰਜ਼ੀ ਸਵੀਕਾਰ ਲਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ ੨੦੨੫-੨੬ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜੂਨ ੨੦੨੬ ਤੱਕ ਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ ਸਬਮਿੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਜਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|<i style="color:#FF4500; font-family:sylfaen">KuldeepBurjBhalaike</i>]]''' <sup style="color:#FF4500; font-family:georgia">([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])</sup> 16:32, 13 ਜੂਨ 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])</bdi> 17:11, 23 ਜੂਨ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:29, 25 ਜੂਨ 2026 (UTC) (This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026: ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ == ਪਿਆਰੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਦੱਸ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ [[m:WikiConference_India_2026|'''ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026''']] ਲਈ ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ[1] ਹੁਣ ਖੁੱਲ੍ਹ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 4 ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਾਂ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਲੀਡਰਾਂ, ਡਿਵੈਲਪਰਾਂ, ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਮਿਲਕੇ ਮਿਲਵਰਤਨ, ਮਿਲਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ। ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ '''“Reimagining the Knowledge Commons: Community Leadership in an Evolving Wikimedia Ecosystem”''' ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਨਾਲ਼ ਤਕਨੀਕੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਆਈ ਦਾ ਉਭਾਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਈਚਾਰਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ, ਗਿਆਨ ਸਮਾਨਤਾ, ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। === ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ === ਸਵੈ-ਨਿਧੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਹੁਣ ਪ੍ਰੀਟਿਕਸ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। * ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ [2] : [[m:WikiConference_India_2026/Registration|'''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਮੈਟਾ ਸਫ਼ਾ ਲਿੰਕ''']] * ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਫਾਰਮ [3] :  '''https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/''' * ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ : '''ਜੁਲਾਈ 15, 2026''' === ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ === ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਹੁਣ ਈਵੈਂਟਯੇ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ, ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ, ਪੈਨਲਾਂ, ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਸੈਸ਼ਨਾਂ, ਲਾਈਟਨਿੰਗ ਵਾਰਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਪੋਸਟਰ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਯੋਗਦਾਨੀ ਹੋ ਜਾਂ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰ, ਅਨੁਭਵ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਕਾਨਫਰੰਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। * ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ [4] : '''[<nowiki/>[[m:WikiConference_India_2026/Programme/Submissions|ਮੈਟਾ-ਵਿਕੀ ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਲਿੰਕ]]]''' * ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: '''[ਜੁਲਾਈ 15, 2026]''' ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ, ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾਵਾਂ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਅੱਪਡੇਟ, ਅਤੇ ਸਬਮਿਸ਼ਨ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਵੇਖੋ: * ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਘੋਸ਼ਣਾ [5]: [[diffblog:2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/|'''[Blog Post Link]''']] ਅਸੀਂ ਭਾਈਚਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ, ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ, ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਭਾਰਤ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਟੀਮ [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 [2] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration [3] https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions [5] https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/ ਕੋਈ ਸੁਆਲ ਹੈ: [mailto:connect@wikiconference.in connect@wikiconference.in] ਉੱਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Amrit Sufi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:27, 30 ਜੂਨ 2026 (UTC) == Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 == Dear Community Members, This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''. === Self-funded Registration === https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/ === Call for Submissions === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations. === For more information === https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026 We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities. Regards, '''WikiConference India 2026 Organizing Team''' [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gauri Guptaa|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:44, 7 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) d8n5lawgst0drsk7m5qpjx2r9653oef 3 204776 842056 2026-07-07T16:14:17Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 842056 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=ਹਰਸਿਮਰਨ ਥਿੰਦ}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 7 ਜੁਲਾਈ 2026 (UTC) sejqc3d9cwvztcf21oxxbkjsazg0owd